You are here:መነሻ ገፅ»ርእሰ አንቀፅ
ርእሰ አንቀፅ

ርእሰ አንቀፅ (172)

 

የዘንድሮ ክረምት ገብቷል። እንዲህ ክረምት ሲመጣ እዚህም እዚያም የችግኝ ተከላ ወሬ መገናኛ ብዙሃንን ማጨናነቅ ይጀምራል። «የእንቶኔ መ/ቤት ባልደረቦች ችግኝ ተከሉ፣ እንከባከባለን አሉ፣ ቃል ገቡ» ወዘተ…ዘወትር የምንሰማው መዝሙር ይሆናል። ችግሩ የችግኝ መተከሉ ተግባርና ወሬ መነገሩ አይደለም። ችግኝማ አብዝተን መትከል አለብን። ችግኝ  ተከሎ በመንከባከብ አካባቢን መጠበቅ ከወደፊቱ የአየር ጠባይ ቀውስ መውጫ ብቸኛ መንገድ ነውና ተከላው ስህተት ሊሆን አይችልም። ነገርግን የልታይ ልታይ የአንድ ሰሞን የዘመቻ ወሬና ተግባር ብቻውን ለውጥ አያመጣም። ዋናው ችግኙ መተከሉ አይደለም፣ እስከዛሬ በዘመቻ ከተከልናቸው ችግኞቹ ምን ያህሉ ፀደቁ? ወይንም ለፍሬ በቁ የሚለው ሊያሳስበን ይገባል። በዚህ ረገድ የተጨበጠ ጥናት መኖሩ እርግጠኛ ባንሆንም አጠቃላይ ሁኔታውን በመገምገም አንዳንድ ጠቃሚ አስተያየቶችን ማንጸባረቅ ተገቢ ነው።

ሰሞኑን የአካባቢ፣ ደንና የአየር ንብረት ለውጥ ሚኒስትር ዶ/ር ገመዶ ዳሌ “በርካታ ችግኞችን ተክለናል ከሚል ሪፖርት መውጣት ያስፈልጋል” የሚል አስተያየት አዘል ምክር መለገሳቸውን መንግሥታዊው አዲስ ዘመን ጋዜጣ አስነብቦናል። ይህ ትክክለኛ ምልከታ ነው። ችግኝ የመትከል ግቡ ለሪፖርት ማድመቂያ ብቻ ከሆነ ፋይዳ አይኖረውም። ችግኝ መትከል ለመጪው ትውልድ የተሻለ ሀገርን ከማስረከብ ጋር በቀጥታ ይተሳሰራል። አንድ አብነት ማንሳት ይቻላል። በተለይ በገጠሩ የኢትዮጵያ ክፍል ሰዎች በጎዳና ላይ ሲዘዋወሩ ድካም ከተሰማቸው ዛፍ ጥላ ስር አረፍ ማለትና ቀዝቃዛና ነፋሻማ አየር በማግኘት ድካምን ማቃለል ሲወርድ ሲወራረድ የመጣ ልምድ ነው። ብዙ ሰዎች ግን አረፍ ስለሚሉበትን ዛፍ የኋላ ታሪክ አንድም ቀን ጠይቀው አያውቁም። ያን ዛፍ የተከለውና የተንከባከበው ሰው የዛሬ ድካማቸው እንዲቃለል ምክንያት መሆኑን አያስቡትም። ከዚያ የተንዥረገገ ዛፍ ጀርባ አርቆ አሳቢ ግለሰብ ወይንም ማህበረሰብ እንደነበር የሚያስታውስ እምብዛም የለም። ሰዎች ይህን ቢያስቡት ኖሮ አረፍ ያሉበት ዛፍ ፣ በየመንገዱ የሚያዩት ዛፎችና ዕጽዋቶች የብዙ ሰዎች የድካም ፍሬዎች መሆናቸውን ሲገነዘቡ፣ የተለየ ስሜት ማሳደር በቻሉ ነበር። በተለየ ስሜት ውስጥም ሆነው እነሱም በተራቸው ለመጪው ትውልድ ጥላና ማረፊያ ሊሆን የሚችል ዛፎችን ለመትከል በቀላሉ በተነሳሱ ነበር።

የእስካሁኑ የችግኝ ተከላ ሥራ በደፈናው ሲገመገም የጨበራ ተስካር ዓይነት ነው። የሰዎች ተነሳሽነት፣ ፍላጎትና ጥረቱ የሚደነቅ ሆኖ ሥራው በባለሙያዎች የታገዘ፣ ዘላቂ ክትትልና ድጋፍ ያለው አለመሆኑ በገሃድ የሚታይ ነው። ይህ ደግሞ በራሱ ሥራው ባለቤት እንደሌለው በቂ ማሳያ ይሆናል። እናም ሥራው ባለቤት ያስፈልገዋል። ሥራው ራሱን የቻለ አደረጃጀት፣ የሰው ኃይል፣ በጀት ይፈልጋል። የችግኝ ተከላ ቦታዎች መረጣና ዝግጅት፣ የተከላ ሒደት፣ የእንክብካቤ ሁኔታና የመሳሰሉ ተያያዥ ሥራዎችን የሚያከናውን ባለቤት እስካልተገኘ ድረስ ነገሩ ሁሉ ውሃ ቅዳ፣ ውሃ መልስ መሆኑ አይቀርምና ቢታሰብበት።¾

የኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን ባለፉት አስር ወራት በሙስናና ብልሹ አሠራር የገመገማቸውን 55 ሠራተኞቹን ከሥራ ማሰናበቱን ሰማን።

የባለሥልጣኑ ዋና ዳሬክተር አቶ ከበደ ጫኔ የመ/ቤታቸውን የ10 ወራት ሪፖርት  ለህዝብ ተወካዮች ም/ቤት በቅርቡ ባቀረቡበት ወቅት እንደገለጹት መ/ቤቱ ባካሄደው የጥልቅ ተሀድሶ የንቅናቄ መድረኮች የአመለካከት ዝንፈቶች፣ የኪራይ ሰብሳቢነትና የመልካም አስተዳደር ችግሮች፣ የትብብርና የቅንጅት ማነስና የመሳሰሉት ችግሮች መለየታቸውን ተናግረዋል። በተለይም በስራ ውጤታቸው ደካማ የሆኑ፣ ብልሹ ሥነምግባር የታየባቸው እና ለመማር ዝግጁነት የማይታይባቸውንም አመራሮችና ፈጻሚዎች መለየት ተችሏል ብለዋል።

በዚሁ መሠረት ባለሥልጣኑ በሠራተኞች አስተዳደር ደንብ ቁጥር 155/2000 መሠረት በቂ ማስረጃና መረጃ አግኝቼባቸዋለሁ ያላቸውን 50 ወንድ እና 5 ሴት ሠራተኞች እንዲሰናበቱ ሲወስን ለ22 ሠራተኞቹ ከባድ ማጠንቀቂያ፣ ለ93 ሠራተኞቹ ቀላል ማስጠንቀቂያ መስጠቱን ይፋ አድርገዋል።

 ባለሥልጣኑ በተጨማሪ አሁንም ቢሆን የማስፈጸም አቅሙ ደካማ መሆን፣ የአገልግሎት አሰጣጡ ደንበኞችን ያረካ አለመሆኑ፣ የለውጥ መሳሪያዎችን ተጠቅሞ በቁርጠኝነት ለመፈጸም የአመለካከትና ዝግጁነት መጓደልና የመሳሰሉ ችግሮች አሉብኝ ብሏል።

የኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን ችግሮቹን ማወቁ፣ ጥፋት አግኝቼባቸዋለሁ ባላቸው ሠራተኞቹ ላይ ህጋዊ እርምጃ መውሰዱ ተገቢነቱ አያጠያይቅም። ይህም ሆኖ ግን ተቋሙ ሠራተኞቸን ከማባረር በመለስ አገልግሎት አሰጣጡን በየደረጃው ለማዘመንና ለማቀላጠፍ በብርቱ መሥራት ይገባዋል። በአሁኑ ወቅት በአዲስ አበባ ከተማ በሚገኙ የባለስልጣኑ ቅርንጫፎች በሙሉ ወርሃዊ የተጨማሪ እሴት ታክስ ሪፖርት ለማድረግና ተያያዥ የታክስና ግብር ጉዳዮች ለማስፈጸም በየዕለቱ መደበኛ ስራቸውን እየተው የሚንገላቱ ግብር ከፋዮችን ማየት ያሳዝናል። ግብር ሰብሳቢው ተቋም ግብር ከፋዮችን በየቢሮቸው ተገኝቶ አገልግሎት ሊሰጣቸው የሚገባ ቢሆንም በተገላቢጦሽ በጽ/ቤቱ ተገኝተው ግብር ለመክፈል የሚመጡ ዜጎች በየእለቱ በረዣዥም ሰልፎች ጭምር እየተንገላቱ የያዙትን ገንዘብ መልሰው ይዘው ለመሄድ የሚገደዱ መኖራቸው ያሳዝናል። ይህን ክፍተት ተጠቅመው የግል ጥቅማቸውን የሚያሳድዱ፣ ከደላሎች ጋር የሚሞዳሞዱ፣ እንደሕዝብ ስልክ ሳንቲም ካልገባባቸው አገልግሎት የማይሰጡ የባለሥልጣኑ ፈጻሚዎች በዚያው ልክ እንዲበራከቱ ችግሩ በር ከፍቷል።

እናም ባለሥልጣኑ ለአገልግሎት አሰጣጡም መዘመንና መቀላጠፍ ልዩ ትኩረት ሰጥቶ ሊሰራ ይገባል። ምግባረ ብልሹና ሙሰኛ ሠራተኞችንና ሹሞቹን የማስተማርና የመቅጣት ተግባሩን እንደተጠበቀ ሆኖ ሠራተኞችን የሃሳብና የጥቅም ተካፋይ በማድረግ (በማሳተፍ) የእኔነት ተቋማዊ ስሜት እንዲገነቡ አበክሮ ሊሠራም ይገባል።¾

የፌዴራል ዋና ኦዲተር መ/ቤት የ2008 በጀት ዓመት የመንግሥታዊ ተቋማት የኦዲት ሪፖርት ለሕዝብ ተወካዮች ም/ቤት ሰሞኑን አቅርቧል። የዋና ኦዲተር ሪፖርት የመንግሥት በጀት ለታቀደለት ዓላማ የመዋሉን ጉዳይ መፈተሸ ያስቻለ ነው። በዚህ ሪፖርት ቀላል የማይባሉ የሒሳብ አሠራር ጉድለቶች ታይተዋል። በብድርና ዕርዳታ የሚደጎም ዓመታዊ በጀት ለሙስናና ብልሹ አሰራር በር በሚከፍት መልክ ሥራ ላይ የዋለበት ክስተት በሪፖርቱ ተመልክቷል። አንዳንዱም ሆን ተብሎ በሒሳብ አሠራር ሽፋን የመንግሥትና የሕዝብ ሐብት የሌቦች ሲሳይ የሚሆንበት ቀዳዳም መኖሩ ሪፖርቱ የሚያመላክተው ነገር አለ።  ኦዲት ከተደረገባቸው ተቋማት በአንዳንዶቹ የጥሬ ገንዘብ ጉድለት ተገኝቷል። መሰብሰብ የሚገባው የመንግሥት ገንዘብ ሳይሰበሰብ ቀርቷል። ደንብና መመሪያን ሳይከተሉ ያለአግባብ የተፈጸሙ ክፍያዎች ተገኝተዋል። የግዥ አዋጅ፣ ደንብና መመሪያ ሳይከተሉ በዘፈቀደ የተከናወኑ ግዥዎች አደባባይ ወጥተዋል። በቂ ማስረጃ ሳይያዝ የመንግስት ገንዘብ ወጪ ያደረጉ ተቋማትም አሉ። ሌላም ሌላም።

ይህ የአሠራር ክፍተት ከአስፈጻሚ ተቋማት የግንዛቤ ማጣት ችግር ምክንያት የተፈጠረ ስለመሆኑ ዋና ኦዲተር አቶ ገመቹ ዱቢሶ ከመንግሥት መገናኛ ብዙሃን ተጠይቀው በሰጡት መልስ የግንዛቤ ችግር አለመሆኑን ማብሪሪያ ሰጥተውበታል። በእርግጥም በአጥፊነት የተመዘገቡ ተቋማት የነገ ሀገር ተረካቢ ትውልድ የመቅረጽ ኃላፊነት የተጣለባቸውና የከፍተኛ ምሁራን መናኸሪያ ዩኒቨርሲቲዎች ጭምር መሆናቸው፣ አንዳንዶቹም ትልልቅ የመንግስት አስፈጻሚ አካላት መሆናቸው ሲታይ ግንዛቤ ከማጣት ጉዳይ ይልቅ ብዙዎቹ ድርጊቶች በቸልተኝነት ወይንም ሆን ተብሎ ተገቢ ያልሆነ ጥቅም ለማግኘት ሲባል የተፈጸሙ ድርጊቶች ሰለመሆናቸው መጠርጠር ከእውነታው አያርቅም።

ዋናው ነገር በኦዲት ሪፖርቱ ችግሮች መኖራቸው መጠቀሱ ሳይሆን ከዓመት ዓመት መሻሻል ከማሳየት ይልቅ የማደግ አዝማሚያ ይዘው የመቀጠላቸው ጉዳይ ነው። አንድ የመንግሥት ተቋም የመንግሥትን አዋጅ፣ ደንብና መመሪያ ሳያከብር ሒሳብ ለማንቀሳቀስ መድፈር ማለት ምን ማለት ነው ብሎ መጠየቅ ይገባል። የፋይናንስ ሕግና ሥርዓትን በማወቅም ይሁን ባለማወቅ የሚጥስ ወይም ሲጣስ እያየ ዝም የሚል የሥራ መሪስ እንደምን እምነት ተጥሎበት በኃላፊነቱ ሊቀጥል ይችላል? የሚመደብ በጀትን ለታለመለት ትክክለኛ ዓላማ አለማዋል እስከመቼ ድረስ በተራ የሒሳብ አሠራር ችግር እያሳበቡ ማለፍ ይቻላል?

እናም የሕዝብ ተወካዮች ም/ቤት ሪፖርት ከመስማት በዘለለ የሚመደብላቸውን በጀት በተገቢ ሁኔታ ማስተዳደር የማይችሉ የሥራ መሪዎችን እየለየ ለሕግ የማቅረብ ኃላፊነቱን በአግባቡ ሊወጣ ይገባል። አጥፊዎች ለሕግ መቅረብ ሲችሉ ሌሎችንም እግረመንገድ ለማስተማርና ለማስጠንቀቅ ይበጃልና ጉዳዩ በጥብቅ ሊታሰብበት ይገባል።¾

የገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን የሥራ ኃላፊዎች የመ/ቤታቸው የ2009 በጀት ዓመት የአስር ወራት የሥራ አፈጻጸም ሪፖርት ለህዝብ ተወካዮች ም/ቤት በትላንትናው ዕለት አቅርበዋል። በዚህ ሪፖርታቸው ላይ ከጠቀሱት በርካታ ጉዳዮች መካከል የገቢና የወጪ የኮንትሮባንድ እንቅስቃሴ ከአምና ተመሳሳይ ወቅት ጋር ሲነጻጸር ዕድገት ማሳየቱ ተወስቷል። በሌላ በኩል ከፌዴራልና ከክልል የተውጣጡ ሰዎች ያሉበት የኮንትሮባንድ መከላከል ኮማንድ ፖስት ተቋቁሞ እየሰራ መሆኑም እየተነገረ ነው። ይህም ሆኖ ኮንትሮባንድን በቅንጅት ለማስቆም ላለፉት ዓመታት መሞከሩ ጥሩ ቢሆንም ለምን ፍሬያማ ውጤት ሊያመጣ እንዳልቻለ በተገቢው መልኩ ሊገመገም ይገባል። የኮንትሮባንድ ንግድ ተስፋፋ ማለት ሕጋዊ ንግድ በማዳከም መንግሥት ከግብርና ታክስ ማግኘት ያለበትን ገቢ አጣ፣ የንግድ ሥርዓት ተዛባ ማለት ነው። ዜጎች በሕጋዊ ንግድ ሊያገኙ የሚችሉት የሥራ ዕድልና ገቢ ተዳከመ ማለት ነው። ሀገሪቱ ማግኘት የሚገባት የውጪ ምንዛሪ የግለሰቦች ሲሳይ ሆነ ማለት ነው።

 

በሌላ በኩል በኮንትሮባንድ ሕይወቱን የመሠረተ የህብረተሰብ ክፍል ምንም ዓይነት የገቢ አማራጭ ሳይሰጠው በግንዛቤ ማስጨበጫ ብቻ አርፈህ ተቀመጥ የሚለው አካሄድም በምንም መመዘኛ ውጤታማ ሊሆን እንደማይችል ግንዛቤ ሊወሰድ ይገባል። እናም ኮንትሮባንድን ለመከላከል የቅንጅት፣ የትብብር እና የቁጥጥር ሒደቱን እንደገና መፈተሸ፣ የአካሄዱን ውጤታማነት መመርመር የግድ ይላል። በዚህ ሒደት የሚታዩ የሙስናና ብልሹ አሠራር ቀዳዳዎች ፈልጎ መድፈንም አጠቃላይ የንግዱን ጤናማነት ለመጠበቅ ይረዳልና ባለሥልጣኑም ሆነ ሌሎች ጉዳዩ በቀጥታና በተዘዋዋሪ የሚመለከታቸው አካላት በጥብቅ ሊያስቡበት ይገባል።

 

የሳዑዲ ዓረቢያ መንግስት ሕጋዊ የመኖሪያ ፈቃድ የሌላቸው የሁሉም አገራት ዜጎች ካለፈው መጋቢት 21 ቀን 2009 .ም ጀምሮ 90 ቀናት ሀገሪቱን ለቀው እንዲወጡ ማስጠንቀቂያ መስጠቱ ይታወሳል። ይህ ጥብቅ ማስጠንቀቂያ ኢትዮጵያዊያንንም ይመለከታል። ይህ የሳዑዲ አቋም በኢትዮጵያ መንግሥት እንደታወቀ በምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር የሚመራ ብሔራዊ ኮሚቴ ማቋቋሙና ጉዳዩን በቅርበት መከታተልና አመራር መስጠት መቀጠሉ ተገቢና የሚጠበቅ እርምጃ ነው።

በተጨማሪም በሳዑዲ ዓረቢያም አንድ ግብረ ኃይል በማቋቋም በዚያ የሚገኙ የመኖሪያና የሥራ ፈቃድ የሌላቸው ዜጎቻችን የመውጫ ቪዛ የሚያገኙባቸው ተንቀሳቃሽ ጽሕፈት ቤቶችን በመክፈት ወደ አገራቸው እንዲመለሱ አስፈላጊውን የጉዞ ሰነድ እና መረጃ እየሰጠም ነው። መንግሥት፣ ኢትዮጵያውያኑ ወደ ሀገራቸው ሲመለሱ የተለያዩ የመገልገያ ዕቃዎችን ያለ ቀረጥ እንዲያስገቡም መፍቀዱም ጥሩ ውሳኔ ነው።

በእስካሁኑሂደት ወደ 20 ሺ የሚገመቱ ወገኖቻችን ተመዝግበው በመመለስ ሒደት ላይ መሆናቸውን ከውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር የወጡ መረጃዎች ያሳያሉ። ነገርግን በሳዑዲ ሕጋዊ የመኖሪያ ፈቃድ ሳይኖራቸው የሚኖሩ ወገኖቻችን ቁጥር ከ100 ሺ በላይ ሊሆን እንደሚችል ይገመታል። ከዚህ አንጻር ባለፉት 45 ቀናት ለመመለስ ፍላጎት ያሳዩ ወገኖቻችን ቁጥር ሲመዘን እጅግ አነስተኛ መሆኑ በእጅጉ አሳሳቢ ሆኗል።

የሳዑዲ መንግሥት የሰጠው ቀነ ገደብ ከ 45 ቀን በኋላ ይጠናቀቃል። ከዚያ በኋላ በሕገወጥ መንገድ ይኖራሉ የሚባሉ የውጭ ሀገር ሰዎች (ኢትዮጵያዊያን ወገኖች ጨምሮ) ማሳደድ፣ ማሰር እና ማንገላታት እንዲሁም የተለያዩ ቅጣቶችን በመጣል አስገድዶ ከሀገር እንዲወጡ ማድረግ ይቀጥላል። ዜጎች የጊዜገደቡሳይጠናቀቅወደአገርቤትእንዲመለሱበማድረግበኩልወላጆች፣ ቤተሰቦች ትልቅ ኃላፊነት አለባቸው። እያንዳንዱ ኢትዮጵያዊም ቢሆን ለሚያውቀው ወገን ሁሉ መረጃ በመስጠት፣ ወገኖቻችንን ከቅጣትና እንግልት የመታደግ ኃላፊነት አለበት። መንግሥትም ዜጎቹ የሚኖሩበትን ሀገር  ሕግ አክብረው በሠላም እንዲወጡ ከመምከርና መረጃ ከመስጠት እንዲሁም ተመላሾችን መልሶ በማቋቋም ረገድ ከሚያደርገው ጥረት ጎን ለጎን በዲፕሎማሲያዊ መንገድ ከሳዑዲ ዓረቢያ መንግሥት ጋር በመወያየት ችግሩ አንዳችም ጉዳት ሳያስከትል እልባት የሚያገኝበትን መንገድ መፈለግ ይኖርበታል።¾

 

«የሕግ የበላይነት ለዘላቂ ሠላምና ለሕዝቦች አንድነት» በሚል መሪ ቃል የፍትሕ ሳምንት በሀገር አቀፍ ደረጃ ለሰባተኛ ጊዜ እየተከበረ ይገኛል። በዓሉ በመንግሥት ደረጃ በትኩረት መከበሩ ከምንም ጊዜ በላይ ስለፍትሕ የበላይነት እንድናስብ፣ እንድንወያይ፣ ችግሮቻችንን እንድንፈትሽ ዕድል የሚሰጥ በመሆኑ በአዎንታዊ መልኩ የሚታይ ነው። እንደ አንድ የፕሬስ ተቋም ስለፍትሕ የበላይነት ስንናገር መነሻችን የሀገሪቱ ሕገመንግሥት ነው። በሕገመንግሥቱ የተደነገጉት ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶች መሠረታቸው የሕግ የበላይነት ነው። «የአካል ደህንነት መብት፣ የነጻነት መብት፣ ኢ- ሰብኣዊ አያያዝ ስለመከልከሉ፣ የተያዙ ሰዎች መብት፣ የተከሰሱ ሰዎች መብት፣ በጥበቃ ስር ያሉና በፍርድ የታሰሩ ሰዎች መብት፣ የእኩልነት መብት፣ የግል ሕይወት መከበርና የመጠበቅ መብት፣ የሃይማኖት፣ የእምነትና የአመለካከት መብት፣ የአመለካከትና ሃሳብን በነጻ የመያዝና የመግለጽ መብት፣ የመሰብሰብ፣ ሰላማዊ ሰልፍ የማድረግ ነጻነትና አቤቱታ የማቅረብ መብት፣ የመደራጀት መብት፣ የመዘዋወር ነጻነት እና የመሳሰሉት ለሕግ የበላይነት መረጋገጥ ማሳያ ምሰሶ ናቸው ብሎ መውሰድ ይቻላል።

ስለሕግ የበላይነት ሲወራም ሕገመንግስታዊ ድጋጌዎች የቱን ያህል ተከብረዋል፣ የቱንስ ያህል ውጤታማ ሆነዋል በሚል መታየትና መፈተሽ ይኖርበታል። ከዚህ አንጻር ሲታይ እጅግ የገዘፉ ጉድለቶች በፌዴራልም በክልልም ደረጃ ባለፉት ዓመታት መስተዋላቸው ማንም የሚያስተባብለው አይሆንም። በአጭሩ ሕገመንግሥታዊ ጥሰቶች እዚህም እዚያም ተበራክተው የሚታዩበት ሁኔታ በአሳሳቢ መልኩ የሚስተዋል ሆኗል።

አሁንም ሕግ አስከባሪው (አስፈፃሚው) አካል ሕጉ በሚያዘው መሠረት ተገቢውን ሥርዓት አሟልቶ የወንጀል ተጠርጣሪዎችን የመያዝ፣ በሕጉ በተቀመጠው መሠረት ፍ/ቤት የማቅረብ፣ የምርመራ ሥራን ከማስፈራራትና ከድብደባ የማላቀቅ ኃላፊነትና ግዴታውን በመወጣት ረገድ አሁንም እጅግ ብዙ ቀሪ ሥራዎች አሉ። ከምንም በላይ አስፈጻሚ አካላት የሰብዓዊ መብት ጥበቃ ከመድረክ ድስኮራ በዘለለ የየሥራዎቻቸው አካል አድርጎ በማየትና በመተግበር ረገድ ብዙ ርቀት ስለመሄዳቸው ተጨባጭ ሁኔታው አያሳይም።

ፍ/ቤቶችም ካለባቸው ከፍተኛ የሥራ ጫና እና የሰው ኃይል እጥረት ጋር ተያይዞ ጉዳዮች በወራት አይቶ በፍጥነት ውሳኔ በማሳለፍ ረገድ አሁንም እጥረቶች አሉባቸው። በዚህም ምክንያት ዜጎች ፍትሕ ፍለጋ ከአንድ ዓመት ለዘለቀ ጊዜ የፍ/ቤቶችን ደጅ የሚጠኑበት አታካች አሠራር አሁንም ቀጥሏል። በመገናኛ ብዙሃን የመረጃ ነጻነት አዋጅ መሠረት ከፕሬስ ሥራ ጋር በተገናኘ የሚቀርብ የስም ማጥፋት ክስ ላይ ፍ/ቤቶች በአንድ ወር ጊዜ ውስጥ ተመልክተው ውሳኔ እንዲሰጡ የተደነገገ በሆንም በተግባር ግን ከአንድ ዓመት በላይ ጊዜ የሚወስዱበት ሁኔታ መኖሩ አንድ ተጨባጭ ማሳያ አድርጎ መወሰድ ይቻላል።

ማረሚያ ቤቶችም እንደስማቸው ፍርደኛን ማስተማርና ማነጽ በሚችሉበት ቁመና ላይ ናቸው ማለት አይቻልም። እነሱም በሰለጠነ የሰው ኃይል እጥረት፣ በበጀት ማነስ ታራሚዎችን በበቂ ሁኔታ ለመያዝ የማያስችል ሁኔታ ውስጥ የሚዳክሩ ናቸው። የታራሚዎች የአመጋገብ፣ የንጽህና አጠባበቅ፣ የሕክምና በአጠቃላይ የአያያዝ ሁኔታ በተለይ በአንዳንዶቹ ማረሚያ ቤቶች እጅግ አሰቃቂ የሚባል ደረጃ ላይ መሆኑ ጸሐይ የሞቀው ሐቅ ነው። በየደረጃው ያለው የአመለካከት ችግርም ተደማሪ ምክንያት ሆኖ ፍትሕን ሲያዛባ ይስተዋላል።

የፍትሕ ዘርፉ እንደማንኛውም ዘርፍ በሙስናና ብልሹ አሠራር የተጨማለቀ መሆኑ ደግሞ በእንቅርት ላይ ጆሮ ደግፍ ሆኖ እየታየ ነው። በፖሊስ፣ በዐቃቤ ሕግ እና በፍ/ቤቶች አካባቢ አሁንም ጉቦና ምልጃ እንዲሁም ሥልጣንን አለአግባብ መጠቀም ፍትሕ እስከማዛባት የሚደርስ ጡንቻ አግኝቶ መታየቱ እንደቀጠለ መሆኑ በእጅጉ ያሳስባል።

የሕግ የበላይነት በዚህች ሀገር እንዲረጋገጥ በቅድሚያ የአመለካከት ለውጥ በየደረጃው ባሉ አካላት መፈጠር መቻል አለበት። ሕግ አዋቂ ነን የሚሉ ወገኖችን ጭምር ደግመው ደጋግመው በሕገመንግስቱ ድንጋጌዎች ላይ በጥልቀት መወያየትና የጋራ ግንዛቤ መፍጠርም የውዴታ ግዴታ አለባቸው። የዜጎች ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶች ባልተከበሩበት ወይንም በተሸራረፉበት ሁኔታ ስለሕግ የበላይነት በማውራት ብቻ የሚመጣ ለውጥ እንደማይኖር ተገንዝቦ ለሕግ የበላይነት መከበር ሁሉም ወገን ዘብ ሊቆም ይገባል።¾

 

የዓለም የፕሬስ ነጻነት ቀን በየዓመቱ ሜይ 3 ቀን ይከበራል። በዚህ መሠረት በሀገራችንም በዛሬው ዕለት (ሚያዚያ 25 ቀን 2009 ዓ.ም) የዓለም የፕሬስ ነጻነት ቀን ታስቦ ይውላል። ይህ ቀን የነጻነት ቀን ነው። በኢትዮጵያ ሕገመንግሥት የአመለካከትና ሃሳብን በነጻ የመያዝና የመግለጽ ነጻነት ተረጋግጧል። ይህ ነጻነት ገደቦች የሚደረጉበት በሕገመንግሥቱ ላይ በግልጽ በተደነገጉ ሁኔታዎች ብቻ ነው። የወጣቶች ደህንነት፣ የሰውን ክብርና መልካም ስም ለመጠበቅ ሲባል እንዲሁም የጦርነት ቅስቀሳዎች፣ ሰብዓዊ ክብርን የሚነኩ የአደባባይ መግለጫዎችን ለመከላከል ሲባል ገደቦች ሊደረጉ ይችላሉ። ከዚህ በስተቀር ሃሳብን በነፃ የመግለፅ ነፃነት የሕግ ድጋፍ የተደረገለት ነው።

ፕሬስ በሙሉ አቅሙ እንዲንቀሳቀስ እንዲያድግ፣ እንዲፋፋ በመረጃ መበልጸግ አለበት። ፕሬስ ተልዕኮውን በፍጥነትና በጥራት እንዲወጣ በመረጃ መታገዝ የግድና ወሳኝ ነው። የመረጃ ነጻነት ጉዳይ በሕገመንግሥቱ የተደነገገ ነው። በተጨማሪም የመገናኛ ብዙሃን የመረጃ ነጻነት አዋጅ 590/2000 የመረጃ ነጻነትን በሕግ ደንግጓል። በተግባር ግን መረጃ የማግኘት ነጻነት በኢትዮጵያ የተረጋገጠ ነው ብሎ መውሰድ አይቻልም። በሕገመንግሥት ጭምር የተረጋገጠን ነጻነት አስፈጻሚው አካል እያከበረ አይደለም።

ጠቅላይ ሚኒስትሩ በተለያዩ የፕሬስ መግለጫዎች ላይ የግል ጋዜጦችን የማሳተፍ በጎ ጅምር እያሳዩ መሆናቸው በጥሩ ጎኑ የሚወሰድ ቢሆንም በአንጻሩ ጥቂት የማይባሉ በሚኒስትር ደረጃ ጭምር የተቀመጡ ባለስልጣናት አሁን ድረስ የግል ጋዜጦችን የሚሸሹ፣ ለግል ጋዜጦችም በር የሚዘጉ፣ የግሉን ፕሬስ በመርገምና በመኮነን የሚረኩ መሆናቸው አነጋጋሪ ነው። በተዋረድም ወደታች ሲመጣ ተመሳሳይ ችግሮች የሚታዩ መሆኑ የፕሬስ ሥራን አዳጋች አድርጎታል። በዚህም ምክንያት የአገሪቱን ሕገመንግሥት አክብረው የማስከበር ታላቅ ኃላፊነት ያለባቸው ተቋማትና ባለስልጣናት ኃላፊነታቸውን በአግባቡ ባለመወጣታቸው ምክንያት በዚህ የመረጃ ዘመን ከ20 ዓመታት ቆይታ በኋላም ስለመረጃ ነጻነትና አስፈላጊነት ለማስረዳት የምንታትር ምስኪን ዜጎች ለመሆን ተገደናል። በተለይ በመንግሥታዊ ተቋማት መረጃ ማግኘት መብት፣ መስጠት ደግሞ ግዴታ መሆኑ ጭራሽኑ ተዘንግቶ ልመና ሆኗል። በዚህ ረገድ አስፈጻሚው አካል በጥልቀት ራሱን ፈትሾ ተገቢውን ቁርጠኛ እርምጃ ሊወስድና ፕሬሱን ሊያግዘው ይገባል።

ሌላው ፕሬሱ በሰው ኃይልና በፋይናንስ እንዲጠናከር መንግስታዊ ማስታወቂያዎች ፍትሐዊ በሆነ መንገድ እንዲያገኝ መደረግ አለበት። ይህ መሆኑ ፕሬሱ በፋይናንስ ተጠናክሮ ብቃት ያለው የሰው ኃይል እንዲያገኝና መረጃ የመስጠት ስራውን ለማጠናከር ትልቅ እገዛ ይኖረዋል። በዚህም ረገድ በመንግሥት የተያዙ ዕቅዶች በፍጥነት ወደመሬት እንዲወርዱና እንዲተገበሩ የአብዛኛው ፕሬስ ፍላጎት ነው።

መዲናችን የአፍሪካ መዲናም ጭምር እንደመሆንዋ ደረጃውን የጠበቀ የህትመት ተቋም እንዲኖር አሁንም መንግሥት በዘርፉ የተሰማሩ አላካትን በማስተባበር የበኩሉን እገዛ ሊያደርግ ይገባል።

እናም የዓለም አቀፉን የፕሬስ ነጻነት ቀን ስናስብ የሚመለከታቸው ወገኖች ሁሉ በፕሬሱ ላይ የተጋረጡ ችግሮች ለመፍታት ቁርጠኛ አቋም በመያዝ፣ የችግሩም ብቻ ሳይሆን የመፍትሄው አካል ለመሆን ቃል በመግባት ጭምር ሊሆን ይገባል።¾

የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብት ኮምሽን በኦሮሚያ፣ በአማራ እና በደቡብ ክልሎች በተከሰቱ ግጭቶች የደረሱ ጉዳቶችና የተጠያቂነትን ጉዳይ የዳሰሰ ሪፖርት ባለፈው ሳምንት ለሕዝብ ተወካዮች ምክርቤት ማቅረቡ የሚታወስ ነው። ኮምሽኑ ምንም እንኳን መንግሥታዊ ተቋም ቢሆንም ክስተቱን በገለልተኝነት ለመመርመር የሄደበት ርቀት እንዲሁም ከግጭቶቹ ጋር ተያይዞ በመንግስት ጉያ ስር ያሉ አጥፊዎች ሳይቀር ለሕግ እንዲቀርቡ ምክረሃሳብ ማቅረብ መቻሉ የሚያስመሰግነው ሆኖ አግኝተነዋል። መንግሥት ይህን ሪፖርት እንደመነሻ ወይም እንደግብዐት ወስዶ በተለይም በአስፈጻሚው ጉያ ስር ሆነው ያልተመጣጠነ የሀይል እርምጃ የወሰዱና ያስወሰዱ ግለሰቦችና የመንግሥት አመራሮች፣ የጸጥታ ኃይሎች፣ እንዲሁም በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ ግጭቶቹ እንዲባባሱ ሚና የነበራቸው አመራሮች፣ ግለሰቦች፣ ተቋማት ለሕግ ቀርበው ተገቢውን ቅጣት እንዲያገኙ ማድረጉ ሕዝባዊ ወገንተኝነቱን በተግባር ለማረጋገጥ እንዲሁም እንዲህ ዓይነቱ ክስተት መቼም እንዳይደገም ለማስተማር የሚያስችለው ይሆናል። እናም አጥፊዎችን ለሕግ የማቅረቡ ተግባር ጊዜ ሊሰጠው አይገባም። 

 

የኢትዮጵያ ብሮድካስት ባለስልጣን ኃላፊነቱን በአደባባይ ዘንግቶ፤ ትውልዱን ሁሉ የግሎባላይዜሽን ሰለባ እስከሚሆን ድረስ እግሩን ሰቅሎ አለቀስቃሽ መተኛቱ ሳያንሰው የመንግስት ባለስልጣኖችን በጅምላ ምንም አትበሏቸው የሚለው አባባሉ አሳዛኝ ነው።

የዴሞክራሲያዊ ልማታዊ መንግስት ፖለቲካ ርዕዮተ ዓለም አራማጅ መሆኑን ከሚናገረው ገዢ ፓርቲ፣ ያለተወዳዳሪ በፓለቲካ ሹመት የኃላፊዎች ወንበር የተያዘበት ተቋም፣ የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ባለስልጣን፤ ገዢው ፓርቲን ምን እያስከፈለው እንደሆነ በቅጡ ጐምቱ የገዢው ፓርቲ ከፍተኛ አመራሮች የተረዱት አይመስልም።

የሀገሪቷ የሥራ ኃይል የሆኑት ወጣቶች በዓለም ዓቀፉ እግር ኳስ ተራ ወሬዎች እና ዘገባዎች ቀኑን ሙሉ እንዲጠመዱ በማድረግ፣ ከእለት እለት ከኑሯቸው የተዘናጉ እንዲሆኑ በግላጭ አሳልፎ የሰጣቸው፣ ከውጭ ሀገራት በስመ ቴሌቪዥን የሚለቀቁትን ወሲብ ቀስቃሽ ፊልሞች፣ በወንጀልና በግድያ በተገነቡ ፊልሞች፣ አመፀኛ ትውልድ በሚፈጥሩ ፊልሞች በአማርኛ ቋንቋ ሲሰራጩ፣ ከከተማ እስከ ገጠር ድረስ ያለውን ትውልድ የሚበክሉ ፊልሞች እንደ ልብ ሲናኙ ዝም ያለው  የኢትዮጵያ ብሮድካስት ባለስልጣን፤ በሒልተን ሆቴሉ መድረክ በምን የሞራል አቅም የመንግስት ፍላጎት ብቸኛ አስጠባቂ ሆኖ መታየቱ ምንኛ የሚሰቀጥጥ ተግባር ነው።

በሁለት ቢላዋ ለመታረድ የበቃው ዛሚ ሬዲዮ ጣቢያ፣ በአንድ በኩል ሥርዓቱ አራማጅ ሬዲዮ ተብሎ ሲፈረጅ፤ በሌላ በኩል የሥርዓቱ ጐምቱ ባለስልጣናት አንድ ነገር ስለኛ ትተነፍሱና ወይውላችሁ እያሉ ሲያስፈሯሯቸው በአደባባይ ሲደመጥ፣ የኢትዮጵያ ብሮድካስት ባለስልጣን “የእኛ አለቆችን” በጅምላ አትውቀሷቸው ሲል ሲደመጥ፤ ተቋሙ ምን ያህል የአደርባዮች ክምር የበዛበት መሆኑን ለመረዳት የሮኬት ሳይንስ አይጠይቅም።

በጣም የሚገርመው እና ለሪከርድ መቀመጥ ያለበት በዛሚ ኤፍ ኤም ተወካዮች የተነሳው ቅሬታና ከሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የተሰጠው ምላሽ የዚህችን ሀገር ነፃ ሚዲያ ዕጣ ፈንታ ያመላከተ ነው። ይኸውም፣ “የዛሚ ኤፍ ኤም ተወካዮች አቶ ዘሪሁን ተሾመ እና ጋዜጠኛ መስታወት ተፈራ “የመንግስት ስራ አስፈጻሚዎች መረጃን ይከለክላሉ፣ እነሱን ያላስደሰታቸውን ፕሮግራም ስናቀርብ ደግሞ የደብዳቤ ጋጋታ ያቀርባሉ። በቅርቡ ከአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የተጻፈልን ደብዳቤ የአገሪቱን ህግና ስርዓት አክብሮ ለሚሰራ ለእኛ ዓይነቱ ሚዲያ ሳይሆን ለኢሳት የተጻፈ ነበር የመሰለን። እኛ ግን ቀድመን ሃሳባቸውን እንዲሰጡን ደጋግመን ጠይቀናቸው የነበረ ቢሆንም እንደ ጥፋተኛ ቆጥረው ማስተባበያ ካላወጣችሁ ብለው የማስፈራሪያ ደብዳቤ ጻፉልን” ሲሉ የግል መገናኛ ብዙሃን ድርጀቶች ያለባቸውን ጫና ጠቅሰው አቅርበው ነበር።

ለዚህ ቅሬታ መልስ የሰጡት በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የባህልና ቱሪዝም እና የመገናኛ ብዙሃን ጉዳዮች ቋሚ ኮሚቴ ሰብሳቢ ወይዘሮ ፈቲያ የሱፍ “አንድ ስራ አስፈጻሚ እምቢ አለ ተብሎ እንደዚህ ማራገብ ትክክል አይደለም። አንዳንድ ሚዲያዎች በማራገብ (ሰንሴሽናሊዝም) ተወዳጅ ለመሆን ይጥራሉ” በማለት መልስ ሰጥተዋል። በወይዘሮ ፈቲያ ላይ ተጨማሪ መልሰ የሰጡት የባለስልጣኑ ዋና ዳይሬክተር በበኩላቸው “አንድ አስተዳደር መረጃ አልሰጥም አለ ተብሎ ሁሉንም መውቀስ ተገቢ አይደለም። ኢህአዴግ እንደሆነ እንኳንስ ለወዳጆቹ ለጠላቶቹም ቢሆን ችግር እንዳለበት ከመግለጽ አልተቆጠበም” ሲሉ ተናግረዋል። ከዚህ በላይ መረገም ከወዴት ይመጣል።

ዛሬ ዛሚ ሬዲዮ ላይ የቀረበው ማስፈራሪያ፣ ነገም በሌላው ላይ መቀጠሉ አይቀርም። የኪራይ ሰብሳቢ ፖለቲካ ኢኮኖሚ የበላይነቱን ይዟል እየተባለ ቀን በቀን በሚነገርባት ኢትዮጵያ፤ የግል መገናኛ ብዙሃን ጥናት አጠናሁ በሚል መነሻ ወቀሳና ውንጀላ በማቅረብ ሕልውናውን ያረጋገጠው የኢትዮጵያ ብሮድካስት ባለስልጣን፣ በሥርነቀል አስተሳሰብ እና በተራማጅ የገዢው ፓርቲ አባላት እስካልተመራ ድረስ መዋቅራዊ የሆነ ለውጥ ማምጣት አይቻልም።

ስለዚህም ገዢው ፓርቲ፣ ለግል መገናኛ ብዙሃን ሕልውና ሳይሆን፣ ከእጁ ያመለጡ ወጣቶችን ወደሥራ ለመመለስ ባለስልጣን መስሪያ ቤቱን በቅጡ መፈተሽ ይጠበቅበታል።¾

 

ከስምንት ተከታታይ ውይይቶች በኋላ መቋጫ ያገኘው የፓርቲዎች የድርድር መድረክ ከተራ ጭቅጭቅ በዘለለ ሀገራዊ ፋይዳ ባላቸው ጉዳዮች ዙሪያ ማተኮር አለበት።

ለስምንት ተከታታይ ጊዜ የተደረጉ ውይይቶችን ተከታትለናል። በአብዛኛው በመከባበር እና ልዩነቶችን በማስተናገድ የተጠናቀቀ ስብሰባ ነበር። በየትኛውም መመዘኛ ልዩነቶች የአንድን መድረክ ሕይወት የሚያሳዩ እንጂ በአሉታዊ ሁኔታ የሚነሱ አይደሉም።

የሚፈጠሩ ልዩነቶችን በጠረጴዛ ዙሪያ አስቀምጦ ለመፍታት የተሄደበት ርቀት በራሱ በአዎንታዊ ጐኑን የሚያሳይ ነው። ከዚህ በበለጠ ደግሞ ልዩነቶችን አቻችሎ ዋናውን ሀገራዊ ስዕል በመመልከት ለድርድር ተዘጋጅቶ መቅረብም ተገቢነቱ ከፍ ያለ ነው። በተለይ ኢዴፓ በመጨረሻው ስብሰባ ላይ ያቀረበው አስታራቂ አጀንዳ በምሳሌነቱ የሚነሳ ነው። እንዲሁም ገዢው ፓርቲ ተቀራርቦ ለመስራት ያሳየው ትዕግስትና የመድረክ አጠቃቀም በአዎንታዊ ጎኑ የሚነሳ ነው። ሌሎች ፓርቲዎችም ያበረከቱት አስተዋፅኦ እንዲሁ የሚመሰገን ነው።

መስተካከል ያለበት ቁልፍ ጉዳይ ግን ነገሮችን በመሰነጣጠቅ አላስፈላጊ ትርጓሜዎች በመስጠት የሚካሄደው ክርክር ነው። አንዳንዱ ግለሰብን ሳይቀር ለማጥቃት የሚያደርገውን እንቅስቃሴ ተመልክተናል። የፓርቲ መሪዎች እስከመሰዳደብ ሲደርሱም ተመልክተናል። ፈጽሞ ከሀገራዊ አጀንዳዎች ጋር ግንኙነት የሌላቸው መበሻሸቆች ሲሰነዘሩ ታዝበናል። ሌሎችም ባሕሪዎችን አስተውለናል። ፈጽሞ ከፖለቲካ መሪዎች የሚጠበቅ ባለመሆኑ መታረም አለበት እንላለን።

እስካሁን በፖለቲካ ፓርቲዎቹ በኩል በትዕግስት ዴሞክራሲያዊ ሥርአቱን ለማጎልበት ለሄዱበት ርቀት ሊመሰገኑ ይገባል።፡ በልዩነት የወጡትም ደረጃ በደረጃ እየመከሩ ወደ ዋናው ውይይት የሚገቡበት ሁኔታም ቢመቻች የበለጠ ሁሉም ወገን አትራፊ መሆኑን ማስታወስ እንወዳለን።¾


Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100
Page 1 of 13

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us