You are here:መነሻ ገፅ»ርእሰ አንቀፅ
ርእሰ አንቀፅ

ርእሰ አንቀፅ (179)

ጊዜው ክረምት በመሆኑ ወደግድቦች በቂ ውሃ የሚገባበት ነው። ይህም ሆኖ ከበጋው ወቅት ባልተናነሰ መልኩ የኤሌክትሪክ ኃይል መቆራረጥ በክረምቱም ጊዜ መቀጠሉ ለብዙዎች ግራ አጋቢ ሆኗል። ከችግሩ ጋር ተያይዞ በኤሌክትሪክ ኃይል አገልግሎት የሚሰጡ አነስተኛና ጥቃቅን ተቋማትን ጨምሮ በርካታ የቢዝነስ ተቋማት ሥራቸው እንዲታወክ፣ ወደኪሳራ እንዲወርዱ ምክንያት ሆኗል። ሕብረተሰቡም ከችግሩ ጋር ተያይዞ በሰው ሰራሽ ዋጋ ንረት ገፈት ቀማሽ እንዲሆን ተገዷል። እንደሙገር ሲሚንቶ ያሉ ግዙፍ ኢንዱስትሪዎችም የኃይል መቆራረጡ ባስከተለባቸው አሉታዊ ተጽዕኖ ምክንያት በበቂ ሁኔታ ማምረት የማይችሉበት፣ አንዳንዶቹም ለመዘጋት ጫፍ ላይ የደረሱበት ሁኔታ እየተሰማ ነው።

ጉዳዩ ከሚመለከታቸው መንግሥታዊ ተቋማት ለዚህ ችግር የሚሰጡት ምላሾች ግልጽና ተአማኒነት ያለው ነው ማለት አይቻልም፤ ለምን ቢባል ምክንያቶቹ ብዙና በዘፈቀደ በሚመስል መልክ የሚነገሩ ናቸውና ነው። ተደጋግመው ከሚሰጡ ምክንያቶች መካከል የኃይል ማስተላለፊያ መስመሮች እርጅና፣ በክረምቱ ምክንያት የኃይል ማሰራጫዎች ለጉዳት መዳረግ፣ የመልካም አስተዳደር ችግርና የአንዳንድ ሠራተኞች የሥነ ምግባር ጉድለት የሚጠቀሱ ናቸው። እነዚህን ግን የችግሮቹ ምንጮች ይሁኑ ምልክቶች እስካሁን ግልጽ የሆነ ነገር የለም። ይህም ሆኖ ችግሮቹ ቀጥለዋል፣ ምክንያት ድርደራውም የቀጠለበትን ሁኔታ እያስተዋልን ነው።

የኃይል መቆራረጥ ችግሩ ሳይቀረፍ እንዲያውም እየባሰበት ረዥም ጊዜ ከማስቆጠሩ ጋር ተያይዞ በተጠቃሚውና በተቋማቱ መካከል መኖር የነበረበት መተማመን እየተሸረሸረ መምጣቱ ያገጠጠ እውነት ነው። ችግሮቹ በአጭር ጊዜ ይቀረፋሉ የሚሉ ተስፋዎች ተደጋግመው የተነገሩ ቢሆንም በተግባር ግን የተለወጠ ነገር አልታየም። ኤሌክትሪክ መቆራረጡም ቀጥሏል። በዚህ ሁኔታስ ሕዝብ በቀጣይ እነዚህ ተቋማት የሚሰጡትን መግለጫ እንደምን አምኖ ሊቀበል ይችላል?

እናም ተቋማቱ በኤሌክትሪክ ኃይል መቆራረጥ ጉዳይ ለሕዝብ ትክክለኛና ተአማኒ መረጃ ያቅርቡ። ችግሩ የሚፈታም ከሆነ በተጨባጭ መቼና እንዴት እንደሚፈታ ለሕዝቡ ሊነግሩት ይገባል። የባሰ ችግርም ካለ ግልጽ የሆነ የፈረቃ አሠራር መዘርጋቱ ሕዝብ ኑሮውን በዕቅድ እንዲመራ ሊያግዘው ይችላልና ይታሰብበት።¾

 

የሕዝብ ተወካዮች ምክርቤት ላለፉት 10 ወራት በሥራ ላይ የነበረውን የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ባለፈው ሳምንት ማጠናቀቂያ ላይ ማንሳቱ የሚታወስ ነው። አዋጁ እንዲወጣ ምክንያት የሆነው በአንዳንድ የሀገሪቱ አካባቢዎች ተከስቶ የነበረው አለመረጋጋት በመደበኛ ሁኔታ መቆጣጠር ባለመቻሉ መሆኑም አይዘነጋም። አዋጁ ከ10 ወራት ቆይታ በኋላ አገሪቱ በአንጻራዊ መልኩ ሀገሪቱ በመረጋጋቷ አዋጁ ለመነሳት መብቃቱ መልካም ዜና ነው። ይህ ማለት ግን በሕብረተሰብ ውስጥ ለብጥብጥና ለአመጽ መንስኤ የሆኑ የመልካም አስተዳደር ችግሮች በበቂ ሁኔታ መልስ አግኝተዋል ማለት ግን አይደለም።  መንግስት በተደጋጋሚ እንዳረጋገጠው የመልካም አስተዳደር ችግር ቁልፍ የሥርዐቱ ችግር ሆኗል። ችግሩ ከችግርነት ባለፈ ግን መጠየቅ ያለባቸው አካላት በጋራም ሆነ በተናጠል እንዲጠየቁ በማድረግ ረገድ ገዥው ፓርቲ ኢህአዴግ የሄደበት መንገድ ሕዝብን ያረካ ነበር ብሎ መደምደምም አይቻልም። ባለፉት ወራት በአንዳንድ ክልሎች አንዳንድ የመልካም አስተዳደር ችግር ፈጣሪ ናቸው የተባሉ አንዳንድ አስፈጻሚዎች በግምገማ ከኃላፊነታቸው ተነስተዋል፤ ይህ ጥሩ ነገር ነው። እርምጃው ግን ምን ያህል ሕዝቡን ያሳተፈ ነበር? ምን ያህል ሕዝቡን ያረካ ነበር ብሎ መጠየቅ ግን ይገባል።

 ገዥው ፓርቲ በውስጡ እያካሄደ ያለው ጥልቅ ተሀድሶ የመንግሥትና የግል ሌቦችን ለመመንጠር የሚያስችል ፍሬ እያፈራ ነው። ይህም ሆኖ ግን ውጤቱ ሕዝብን በሚጠቅምና የሕዝብን ጥያቄ በማወላዳ መልኩ ለመፍታት የሚያስችል እንዲሆን አሁንም ከገዥው ፓርቲ ኢህአዴግ ብዙ ይጠበቃል። የህዝብ ጥያቄ በአስተማማኝ መልኩ መፍታት አማራጭ የሌለው ጉዳይ ነው።፡ ይህን ማድረግ ካልተቻለ በአስቸኳይ ጊዜ አዋጅም ሆነ በሌላ ኃይል ሠላምና መረጋጋትን ማስፈን ወይንም  ማረጋገጥ እንደማይቻል ገዥው ፓርቲ እንዳይዘነጋ ያስፈልጋል።

በተለይ የመንግስት ሥልጣንን ለግል ብልጽግና ለማዋል በመመኘት በሙስናና ብልሹ አሠራር እጃቸው አስገብተዋል በሚል የተጠረጠሩ ባለሥልጣናት፣ ነጋዴዎች ሌሎች በቀጥታና በተዘዋዋሪ አባሪ ተባባሪ የሆኑ የህብረተሰብ ክፍሎች ለሕግ የማቅረቡ ጥረት ተጠናክሮ፣ ሁሉንም ዘርፎች፣ ከላይ እስከታች ያለውን መዋቅር በፈተሸ መልኩ መከናወን ካልቻለ የህዝብን አመኔታ ለማግኘት ከባድ መሆኑ አይቀሬ ነውና ጉዳዩ በጥብቅ ቢታሰብበት።¾

 

በሙስና ወንጀል የተጠረጠሩ ከፍተኛ የመንግሥት የሥራ ኃላፊዎች፣ ነጋዴዎችና ደላላዎች በቁጥጥር ሥር ማዋል መጀመሩ በትላንትናው ዕለት ተሰምቷል። እጅግ የዘገየ ቢሆንም መንግሥት በየደረጃው በሙስናና ብልሹ አሠራር እጃቸው የተጨማለቁ፣ የመንግሥት ሥልጣንን ለግል ጥቅማቸው ያዋሉ ሹማምንትን መጠየቅ መጀመሩ ይበል የሚያሰኝ ጅምር ነው። ገዥው ፓርቲ ኢህአዴግ በተደጋጋሚ ለሕዝብ በገባው ቃል መሠረት በዚህ የተጠና ነው በተባለ እርምጃ ከላይኛው የሥልጣን እርከን ጀምሮ በየደረጃው በወንጀሉ ውስጥ በቀጥታና በተዘዋዋሪ የተሳተፉ አመራሮችን ለፍርድ የሚያቀርብ ከሆነም በሕዝብ ዘንድ ያለውን ተአማኒነትና ተቀባይነት ይበልጥ ለማሳደግና መተማመንን ለመፍጠር የሚረዳው ይሆናል። ነገርግን ከዚህ ቀደም እንደታዩት ትንንሾችን ዓሳዎች በመብላት፣ ትልልቆቹን በተመለከተ ማስረጃ ወይንም  መረጃ የለም የሚል ጨዋታ ውስጥ የሚገባ ከሆነ የጀርባ አጥንቱ የሆነውን ሕዝባዊ መሠረት ማናጋቱ፣ የራሱንም የሀገሪቱንም ሕልውና አጣብቂኝ ውስጥ መጣሉ የማይቀር ነው።

አዎ! ተደጋግሞ በገዥው ፓርቲ ኢህአዴግ እንደታመነው ሙስና የስርዓቱ አደጋ ሆኖ እየታየ ነው። ሥርዓቱ አንድ እጁን ታስሮ እየተውተረተረ ነው። ኪራይ ሰብሳቢና ጥገኛ  ኃይሎች፣ የልማት ኃይሎችን ለመድፈቅና አሸናፊ ሆኖ ለመውጣት የሞት ሽረት ግጥሚያ ውስጥ ከገቡ ሰንብተዋል። የልማት ኃይሉ አሸናፊ ለመሆን ብቸኛ መንገዱ ሌባውን ጠራርጎ ተጠያቂነትን ለማስፈን መታገልና መሥራት ብቻ ነው። ኢህአዴግ መራር እርምጃ ወስዶም ቢሆን ከፍተኛ ሰብዓዊና ቁሳዊ መሰዋዕትነት የተከፈለበትን የዴሞክራሲና የሠላም ጅማሮ የማስቀጠል ኃላፊነት አለበት። እናም ይህ ታላቅ ዓላማ እንዲሳካ ሕዝብም ሁኔታውን በየደረጃው ከመከታተል ጀምሮ ሌቦችን በማጋለጥ የዜግነት ግዴታውን ሊወጣ ይገባል።

አሮጌው የበጀት ዓመት ተጠናቆ አዲሱ የበጀት ዓመት ከተጀመረ ቀናት የተቆጠሩ ሲሆን ከዚሁ ጋር ተያይዞም ፋይናንስ ነክ መረጃዎች እዚህና እዚያ በስፋት እየተነሱ ይገኛሉ። ቀደም ባለው ወር የፌደራሉ መንግስት ዓመታዊ በጀት ይፋ ሆኗል። ከሰሞኑ ደግሞ የአዲስ አበባ ከተማ ከአስተዳደርን ጨምሮ የየክልሉ ምክርቤቶች ስብሰባ ላይ የኦዲት ሪፖርቶች በመሰማት ላይ ናቸው። እየቀረቡ ባሉት የኦዲት ሪፖርቶች ልብን የሚሰብሩ የፋይናንስ ምዝበራዎች፣ ሕግና ሥርዓትን የጣሱ ድርጊቶች በመሰማት ላይ ናቸው።

 

ብዙዎቹ ሪፖርቶች በጀት የተበጀተላቸው አስፈፃሚ መስሪያቤቶች የመንግስት ግዢ፤ ደንቦችና መመሪዎችን ባልተከተለ መልኩ  ግዢዎች ሲፈፀሙ መቆየታቸውን የሚያሳዩ ናቸው። ለምሳሌ ከሰሞኑ የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ምክርቤት ባካሄደው ስብሰባ በቀረበው የኦዲት ሪፖርት በ17 መስሪያ ቤቶች ያልተወራረደ ከብር 203 ሚሊዮን በላይ መኖሩን፣ 15 መስሪያቤቶች የግዢ መመሪያንና ደንብን ባልተከተለ መልኩ ከ150 ሚሊዮን ብር በላይ ግዢ መፈፀማቸውን ሪፖርቱ ያሳያል።

 

 በተመሳሳይ መልኩ የጨፊ ኦሮሚያ የክልሉ ዋና ኦዲተር መስሪያ ቤት ከሰሞኑ ለምክርቤቱ ባቀረበው ሪፖርት 411 ነጥብ 8 ሚሊዮን ብር ገቢ ከተለያዩ ምንጮች መሰብሰብ ሲገባው ያልተሰበሰበ መሆኑን፣ 628 ነጥብ 9 ሚሊዮን ብር ህጋዊ ባልሆነ መንገድ የወጣ ወጪ መሆኑንና፣ የክፍያ ህጎችንና መመሪያዎችን ባልተከተለ ሁኔታም 595 ነጥብ 6 ሚሊዮን ብር ጉድለት የተገኘ መሆኑን አመልክቷል። በቀጣይ የቀሪ ክልሎች ምክርቤቶችም ዓመታዊ መደበኛ ስብሰባቸውን በሚያካሂዱበት ወቅት መሰል የፋይናንስ ሪፖርቶች የሚሰሙ መሆኑ ግልፅ ነው።

 

ከፌደራል ዋና ኦዲተር ጀምሮበክልልኦዲትመስሪያቤቶችየሚቀርቡት ዓመታዊ ሪፖርቶች በሀገሪቱ ሥር የሰደደውን አይን ያወጣ ሙስናና ብልሹ አሠራር በግልፅ የሚያሳዩ ናቸው። ከዓመት ዓመት የሚቀርቡት የኦዲት መስሪያ ቤት ሪፖርቶች ቀደም ባለው ጊዜ በጠፉት ጥፋቶች ምን አይነት የእርምት ማስተካከያ እርምጃዎች እንደተወሰዱ አያመለክቱም። አንዳንዶቹ የሂሳብ አወጣጥ ሕግና ሥርዓትን ያልተከተሉ አሰራሮችና ግዢዎች ከዓመት ዓመት እየተንከባለሉ የመጡ ውዝፍ የዞሩ ድምሮች ከመሆናቸው ጋር በተያያዘ በጊዜው ውሳኔ የሰጡና ድርጊቱን የፈፀሙ የስራ አመራሮች በቦታቸው የማይገኙበት ሁኔታም አለ። አንዳንዶቹ አመራሮች ሀገር ለቀው የወጡም ሊኖሩም ይችላሉ።

 

አሁን በፌደራል እና በክልሎች ኦዲተር መስሪያ ቤቶች እየቀረቡ ያሉት ሪፖርቶች የሚያሳዩት የቢሊዮኖች ብር ምዝበራዎች በተወሰኑ ናሙና መስሪያ ቤቶች ላይ የተካሄዱ የሂሳብ ምርመራዎች እንጂ፤ እያንዳንዱን በበጀት የሚተዳደር የመንግስት መስሪያቤት የሂሳብ ሁኔታ የሚያሳይ አይደለም። ከአሰራር አንፃርም ይህ  እንዲሆን አይጠበቅም። ሆኖም በናሙና ደረጃ በሚወሰዱት የሂሳብ ምርመራዎች ቢሊዮን ብሮች አግባባዊ የሂሳብ አሰራርን እና ህግን ባልተከተለ መልኩ ወጪ መደረጋቸው ከተረጋገጠ፤ የናሙና ኦዲቱ አድማስ ቢሰፋ ምን አይነት ብሄራዊ ስሜትን ሊሰብር የሚችል የምዝበራ ሪፖርት ሊታይ እንደሚችል ጥርጥር የለውም።

 

 መንግስት ልማትን ለማካሄድ ከታክስ፣ ከብድርና ከእርዳታ የሚያገኘው ገንዘብ ለተፈለገው አላማ ሳይውል ለግለሰቦችና ቡድኖች ኪስ ማደለቢያ መሆኑ ሲታይ የአሰራር ግልፅነት አለመኖሩን፤ ብሎም ይሄንን ተከትሎ ተጠያቂነት መጥፋቱን በግልፅ የሚያሳይ ነው። ምዝበራው ከግለሰብ ስግብግብ ፍላጎት አልፎ ቢሮክራሲያዊና መዋቅራዊ አደረጃጀት የያዘ መሆኑንም በግልፅ ያመለክታል።

 

በአንድ መልኩ ከሰሞኑ የቀን ገቢ ግምት ጋር በተያያዘ ግብር ከፋዩ የህብረተሰብ ክፍል  በግብር ክለሳው  ፍትሃዊነት ላይ ጥያቄ እያነሳ ባለበት በአሁኑ ሰዓት፤ በሌላ አቅጣጫ ደግሞ በክልሎችና በፌደራል ኦዲት ቢሮዎች እየቀረቡ ያሉት የቢሊዮን ብሮች ህግን ያልተከተለ ወጪና ብክነት ጉዳይ ግብር የሚከፈለው ለማነው? የሚለውን ጥያቄ የሚያስነሳ ሆኗል።

 

ከደመወዝተኛው እስከ ንግዱ ማህበረሰብ ግብር የሚከፍለው ለጋራ ልማት፣ ለፍትሃዊ የሀብት ክፍፍል፣ ብሎም ለሀገር እድገት እንጂ ለግለሰቦችና ለቡድኖች ኪስ ማደለቢያ አይደለም። መንግስት ግብር በማይከፍል ዜጋ ላይ “አስፈላጊ ነው” ያለውን ህጋዊ እርምጃ የመውሰዱን ያህል በሌላ መልኩ ዜጋው የከፈለውን ግብር በሚመዘብሩ ወንጀለኞች ላይ እያሳየ ያለው ለዘብተኝነት አደገኛ ውጤትን የሚያስከትል ይሆናል። ዜጎች የውዴታ ግዴታ ግብርን የመክፈል ግዴታቸውን ሲወጡ በሌላ መልኩ ደግሞ ገንዘባቸው ለምን ተግባር እንደዋለ የመጠየቅ መብትም እንዳላቸው መታወቅ አለበት። ከእያንዳንዱ መብት ጀርባ ግዴታ እንዳለ ሁሉ፤ ከእያንዳንዱ ግዴታ ጀርባም መብት እንዳለም ሊታወቅ ይገባል።

 

ትናንት ምዝበራ ያካሄዱ ቡድኖችና ግለሰቦች ሳይጠየቁ ዘንድሮም የምዝበራ ሪፖርቶች ተዥጎድጉደዋል። ዛሬ ወሳኝ የምዝበራውን መረብ የሚበጣጥስ እርምጃ መውሰድ እስካልተጀመረ ድረስ ነገ የምንሰማቸው ሪፖርቶች ከአሁኑ በብዙ እጥፍ የከፉ ሆነው እናገኛቸዋለን። የጉዳዩ አሳሳቢነትና ጥልቀት ፌደራልና ክልል ኦዲት ቢሮዎች ባለፈ ራሱን የቻለ የሂሳብ ባለሙያዎች ግብረ ሀይል ተቋቁሞ ሰፊ ፍተሻ የሚያስፈልገው መሆኑን የሚያላክት ነው። ጉዳዩ “ሳይቃጠል በቅጠል” ከሚለው ብሂል አልፎ እሳቱ ጫካውን ማጋየት ጀምሯል። ሪፖርቶች ከሪፖርትነት ያላለፉባቸው ዓመታት “በቃ” ሊባሉ ይገባል። 

 

ከብዙ ዓመታት ምጥና ጥበቃ በኋላ በአርባ ሥልሳ ፕሮግራም አንድ ሺህ የማይሞሉ  ቤቶች እጣ የወጣባቸው መሆኑ ተመልክቷል። ከዕጣው በፊት በሚዲያ በተሰራጨው መረጃ መሰረት ቤት ፈላጊዎች የተመዘገቡበት ባለአንድ ክፍል ሙሉ በሙሉ ቀርቶ በምትኩ ባለ አራት መኝታ ክፍል ቤት ተገንብቶ ለዕጣ የቀረበ መሆኑ ታውቋል። ይህ ከተጠያቂነት አንፃር አግባብነት የሌለው ተግባር ነው።

 

 ቤቶቹን የገነባው የቤቶች ቁጠባ ኢንተርፕራይዝ አንድ ራሱን የቻለ የመንግስት ድርጅት መሆኑ ይታወቃል። ይህ ድርጅት በራሱ የህግ ሰውነት ያለው በመሆኑ የመክሰስም ሆነ የመከሰስ መብትና ግዴታን አጣምሮ ይዟል። ኢንተርፕራይዙ ከቤት ፈላጊ ደንበኞቹ ጋር በቁጠባ መልክ ገንዘብ ሲሰበስብ የገባው ውል ባለ አንድ፣ ባለ ሁለትና ባለ ሶስት መኝታ ክፍል ቤቶችን ገንብቶ ለማስረከብ ነበር። ሆኖም 160 ሺህ ቤት ፈላጊን የመዘገበው ይህ ኢንተርፕራይዝ ከዓመታት ደጅ መጥናት በኋላ በኤሊ ፍጥነት ገንብቶ ያጠናቀቃቸውን 972 ቤቶች እጣ አውጦቶባቸዋል።

 

 ሆኖም ከደንበኞቹ ጋር ከገባው ውል ውጪ ባለአራት ክፍል ቤት የገነባ መሆኑንም በማስታወቅ ደንበኞች የባለ አራት ክፍል ቤቶቹን መረከብ ካልቻሉ መንግስት መልሶ የሚወስዳቸው መሆኑን በአፅዕኖት ተገልጿል። በውል ወይንም በኮንትራክት ህግ መሰረት ሁለት ግለሰቦች፣ ፓርቲዎች ወይም አካላት እርስ በእርሳቸው አንድ ውል ውስጥ የሚገቡ ከሆነ፤ ውሉ የሀገሪቱ ህግ ተቃራኒ እስካልሆነ ድረስ በሁለቱ ወገኖች መካከል ህግ ሆኖ ይሰራል። በዚህ መሰረት ኢንተርፕራይዙ ከደንበኞቹ ጋር የገባውን ውል በማፍረስ “ባለአራት መኝታ ክፍል ገንብቻለሁ፤ ከፈለጋችሁ ውሰዱ፤ ካልፈለጋችሁ እወስደዋለሁ” ማለቱ ህገወጥነት ነው።

 

ከደንበኞቹ ጋር የገባው ውልም እንደ ህግ ሆኖ ስለሚያገለግል በገባው ውል መሰረት ውል በማፍረስ ሀላፊነት ሊጠየቅ ይገባል። ኢንተርፕራይዙን አምነው በአግባቡ ሲቆጥቡ የነበሩ፤ነገር ግን በመጨረሻው ሰዓት “ለእናንተ ቤት አልገነባንም” የተባሉ ባለአንድ መኝታ ክፍል ቤት ፈላጊ ተመዝጋቢዎችም በህግ አግባብ ሊካሱ ይገባል። በሌላ ማሳያ ስንመለከተው ይህንን ድርጊት የፈፀመው አንድ የግል ሪል ስቴት ኩባንያ ቢሆን ኖሮ ከህግ አንፃር ምን አይነት ጫጫታ ሊያስነሳ እንደሚችል ማንም ሊገምተው የሚችል ነው።

 

 ሁሉም በህግ ፊት እኩል እስከሆነ ድረስ ማንም አካል ለሰራው ጥፋት በተገቢው ህግ ሊጠየቅ ይገባል እንጂ “መንግስት እንዲህ አደረገ” በሚል ሽፋን ስህተቶች በጅምላ ታጭቀው ሊታዩ አይገባም። በዚህ ዙሪያ ቀጥተኛ ባለድርሻ አካላት የሆኑት የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ እንደዚሁም የቤቶች ልማት ኢንተርፕራይዝና የከተማው አስተዳደር በህግ አግባብ ሊጠየቁ ይገባል።

                

የኦሮሚያ ክልልዊ መንግሥት በአዲስ አበባ ከተማ ላይ ያለውን ሕገመንግሥታዊ ልዩ ጥቅም አስመልክቶ የተዘጋጀውን ረቂቅ አዋጅ ሕገመንግስቱ ከፀደቀ ከሁለት አስርት ዓመታት ቆይታ በኋላ በሚኒስትሮች ም/ቤት ጸድቆ ለሕዝብ ተወካዮች ም/ቤት ቀርቧል። የሕገመንግሥቱ አንቀጽ 49 ንዑስ አንቀጽ 5 እንዲህ ይላል። «የኦሮሚያ ክልል የአገልግሎት አቅርቦት ወይም የተፈጥሮ ሐብት አጠቃቀምንና የመሳሰሉትን ጉዳዮች በተመለከተ እንዲሁም አዲስአበባ በኦሮሚያ ክልል በመሀል የሚገኝ በመሆኑ የሚነሱ ሁለቱን የሚያስተሳስሩ አስተዳደራዊ ጉዳዮችን በተመለከተ ያለው ልዩ ጥቅም ይጠበቅለታል። ዝርዝሩ በሕግ ይወሰናል»

ይህ የሕገመንግስቱ ድንጋጌ ግልጽ ባልሆነ ምክንያት ከ20 ዓመታት በላይ መተግበር ሳይቻል ቀርቷል። ከአንድ ዓመት በፊት በኦሮሚያና አንዳንድ አካባቢዎች የተከሰተው ሕዝባዊ ተቃውሞን ተከትሎ ገዥው ፓርቲ ኢህአዴግ እና መንግሥት ይህን አጀንዳ በማንቀሳቀስ ኦሮሚያ በአዲስአበባ ላይ ያላትን ጥቅም በሚመለከት ዝርዝር ሕግ በዚህ ዓመት እንደሚወጣ በገባው ቃል መሠረት ረቂቅ አዋጁ እንደተዘጋጀ ይገመታል።

ረቂቅ አዋጁ በእርግጥም የኦሮሚያ ክልላዊ መንግስት ልዩ ጥቅም ጥያቄን ይመልሳል ወይ የሚለው የብዙዎች ጥያቄ እንደተጠበቀ ሆኖ የረቂቅ ሕጉ ዝግጅት ከአሳታፊነት አንጻር ምን ያህል የተሟላ ሒደት አልፎ ለሕዝብ ተወካዮች ም/ቤት ቀረበ የሚለው በራሱ የሚያነጋግር ነው። እንኳንስ ብዙ ፖለቲካዊ ፍላጎቶችን ያዘለ እንዲህ ዓይነት አዋጅ ቀርቶ ሌላውም ቢሆን በተለይ ሕዝብን በማሳተፍ፣ በማወያየት ረገድ በጠንካራ ተሳትፎ መታጀቡ ለሕጉ ተቀባይነትና ተፈጻሚነት ትልቅ መሠረት ይኖረዋል።

ከዚህ አንጻር ሲመዘን ይህ አዋጅ ባለቤቱ የሆነው የአዲስ አበባ ሕዝብ እና በአዲስ አበባ ዙሪያ የሚገኙ የኦሮሚያ ከተሞች ማኅበረሰብን ምን ያህል አሳትፏል፣ አዋጁ የሕዝቡን ፍላጎት እንዲያንጸባርቅ ምን ያህል ተደክሟል፣ በዚህም ሒደት ሕዝቡ የቱን ያህል የባለቤትነት ስሜትን ማዳበር ችሏል የሚለው ጥያቄ ማንሳት ተገቢ ይሆናል። ባለን መረጃ በዚህ ረገድ ውስንነቶች መኖራቸው ይሰማል። ውስንነት መኖሩ ደግሞ አሳሳቢ ነው እንላለን። ቢያንስ ሕዝብን የሚወክሉ አደረጃጀቶች ማለትም ወጣቶች፣ ሴቶች፣ ምሁራን፣ መንግሥታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች ወዘተ በአዋጁ ይዘት ላይ ሀሳባቸውን ቢያንፀባርቁ እና የጋራ የውይይት መድረኮች ቢዘጋጁ ሁሉንም አትራፊ የሚያደርግ አዋጅ ለማውጣት ያለውን እድል ያሰፋል።

እናም የሕዝብ ተወካዮች ም/ቤት ረቂቅ አዋጁ ከማጽደቁ አስቀድሞ በየደረጃው ሕዝብ ውይይት አድርጎበት እንደሆነ የማረጋገጥ፣ በዚህ ረገድ የሚታይ ክፍተት ካለም እንዲታረም የማድረግ ኃላፊነቱን ሊወጣ ይገባል እንላለን።¾

የአሜሪካ ተምች በመባል የሚታወቀው አደገኛ ተምች በአብዛኛው የሀገሪቱ ክፍል ተሰራጭቶ ከፍተኛ የሆነ የሰብል ውድመትን በማስከተል ላይ ይገኛል። ተምቹ በቀጣይ በሀገሪቱ አጠቃላይ የሰብል ምርታማነት ላይ የራሱን የሆነ አሉታዊ ተፅዕኖን የሚያሳድር መሆኑን የሚያመላክቱ መረጃዎች በመውጣት ላይ ናቸው። ተምቹ ከእንቁላልነት ደረጃ አልፎ በትልነት ደረጃ ተራብቶ፤ በዚህ ደረጃ ሰፊ መልክዓ ምድራዊ አካባቢን ባካለለ መልኩ ጥፋት ከማድረሱ በፊት ሊሰሩ የሚገባቸው ቅድመ ሥራዎች ያልተሰሩ መሆኑን ውጤቱ በግልፅ የሚናገር ነው።

 

አደጋው ሀገሪቱ በግብርና ላይ የተንጠለጠለ ኢኮኖሚን የያዘች መሆኗ እየታወቀ መሰል አደጋዎች ሲከሰቱ ፈጥኖ መቆጣጠር የሚያስችል አቅም ያልተገነባ መሆኑን የሚያሳይ ግልፅ የሆነ ምልክት ነው። ይህ ካልሆነ ደግሞ ችግሩ ገና ከመነሻው ሲከሰት ችላ የተባለ መሆኑን በቀላሉ መረዳት ይቻላል። ተምቹ ከአንድ አካባቢ ተነስቶ አድማሱን በማስፋት ብሄራዊ ፈተና ከመሆኑ በፊት በመንግስት ደረጃ ሲባል የተሰማ አንዳች ነገር አልነበረም። ሆኖም ችግሩ እየሰፋ ሄዶ ከቁጥጥር ውጪ ሲወጣ ግን ሁሉም የመንግስት መገናኛ ብዙኋን በጉዳዩ ዙሪያ መረጃዎችን ማዥጎድጎድ ጀመሩ።

 

ከዚያም አለፍ ሲል ወደ ትልነት የተቀየረውን ተምች በኬሚካል ርጭት መቆጣጠር ስለማይቻል አርሶ አደሩ በእጁ በመልቀም አደጋውን መቀነስ ያለበት መሆኑም ጉዳዩ የሚመለከታቸው የሥራ ኃላፊዎች ሲነገር ተሰምቷል። ይህ አባባል ቴክኖሎጂ እጅግ በረቀቀበት በ21ኛው ክፍለ ዘመን ፈፅሞ የማይታመን ነው። ተምቹ በአለም አቀፍ ደረጃ አዲስ ያልሆነና ከግብርና ግብዓቶች ኬሚካል ርጭት ሊያልፍ የማይችል መሆኑ ይታወቃል። ሆኖም የነበረው ቅድመ ዝግጅት አናሳነትና የቅድመ ክትትሉም ደካማነት ተምቹ ከእንቁላልነትና ከእጭነት ባለፈ ወደ ትል ወረርሽኝነት ተቀይሮ የከፋ አደጋ እንዲያስከትል አድርጎታል።

 

ተምቹ የእድገት ደረጃውን ጨርሶ ወደትልነት ከተቀየረ በኋላ እንደ በቆሎ ባሉት በደረሱ ሰብሎች ውሰጥ ፈልፍሎ በመግባት ራሱን የመደበቅ ባህሪ ስላለው ከዚህ በኋላ የኬሚካል ርጭት ማካሄድ የደረሰው እህል በመርዝ ኬሚካል እንዲመረዝ ማድረግ ብሎም በመከላከሉም ረገድ ውጤት ማምጣት እንደማይችል ግልፅ ነው።

 

በዚህ ዙሪያ የሚመለከታቸው አካላት ኃላፊነት መወሰድ አለባቸው። የተምች አደጋው ከቁጥጥር ውጪ ወጥቶ በእጅ ልቀሙ የሚባልበት አሳዛኝ ደረጃ ላይ መድረሱ በራሱ አጠያያቂ ነው። የተጋረጠውን አደጋ ከመከላከል ጎን ለጎን ኃላፊነታቸውን በአግባቡ ያልተወጡ አካላትም ሊፈተሹና ተገቢውን ሕጋዊና አስተማሪ እርምጃ ሊወሰድባቸው ይገባል። 

 

የዘንድሮ ክረምት ገብቷል። እንዲህ ክረምት ሲመጣ እዚህም እዚያም የችግኝ ተከላ ወሬ መገናኛ ብዙሃንን ማጨናነቅ ይጀምራል። «የእንቶኔ መ/ቤት ባልደረቦች ችግኝ ተከሉ፣ እንከባከባለን አሉ፣ ቃል ገቡ» ወዘተ…ዘወትር የምንሰማው መዝሙር ይሆናል። ችግሩ የችግኝ መተከሉ ተግባርና ወሬ መነገሩ አይደለም። ችግኝማ አብዝተን መትከል አለብን። ችግኝ  ተከሎ በመንከባከብ አካባቢን መጠበቅ ከወደፊቱ የአየር ጠባይ ቀውስ መውጫ ብቸኛ መንገድ ነውና ተከላው ስህተት ሊሆን አይችልም። ነገርግን የልታይ ልታይ የአንድ ሰሞን የዘመቻ ወሬና ተግባር ብቻውን ለውጥ አያመጣም። ዋናው ችግኙ መተከሉ አይደለም፣ እስከዛሬ በዘመቻ ከተከልናቸው ችግኞቹ ምን ያህሉ ፀደቁ? ወይንም ለፍሬ በቁ የሚለው ሊያሳስበን ይገባል። በዚህ ረገድ የተጨበጠ ጥናት መኖሩ እርግጠኛ ባንሆንም አጠቃላይ ሁኔታውን በመገምገም አንዳንድ ጠቃሚ አስተያየቶችን ማንጸባረቅ ተገቢ ነው።

ሰሞኑን የአካባቢ፣ ደንና የአየር ንብረት ለውጥ ሚኒስትር ዶ/ር ገመዶ ዳሌ “በርካታ ችግኞችን ተክለናል ከሚል ሪፖርት መውጣት ያስፈልጋል” የሚል አስተያየት አዘል ምክር መለገሳቸውን መንግሥታዊው አዲስ ዘመን ጋዜጣ አስነብቦናል። ይህ ትክክለኛ ምልከታ ነው። ችግኝ የመትከል ግቡ ለሪፖርት ማድመቂያ ብቻ ከሆነ ፋይዳ አይኖረውም። ችግኝ መትከል ለመጪው ትውልድ የተሻለ ሀገርን ከማስረከብ ጋር በቀጥታ ይተሳሰራል። አንድ አብነት ማንሳት ይቻላል። በተለይ በገጠሩ የኢትዮጵያ ክፍል ሰዎች በጎዳና ላይ ሲዘዋወሩ ድካም ከተሰማቸው ዛፍ ጥላ ስር አረፍ ማለትና ቀዝቃዛና ነፋሻማ አየር በማግኘት ድካምን ማቃለል ሲወርድ ሲወራረድ የመጣ ልምድ ነው። ብዙ ሰዎች ግን አረፍ ስለሚሉበትን ዛፍ የኋላ ታሪክ አንድም ቀን ጠይቀው አያውቁም። ያን ዛፍ የተከለውና የተንከባከበው ሰው የዛሬ ድካማቸው እንዲቃለል ምክንያት መሆኑን አያስቡትም። ከዚያ የተንዥረገገ ዛፍ ጀርባ አርቆ አሳቢ ግለሰብ ወይንም ማህበረሰብ እንደነበር የሚያስታውስ እምብዛም የለም። ሰዎች ይህን ቢያስቡት ኖሮ አረፍ ያሉበት ዛፍ ፣ በየመንገዱ የሚያዩት ዛፎችና ዕጽዋቶች የብዙ ሰዎች የድካም ፍሬዎች መሆናቸውን ሲገነዘቡ፣ የተለየ ስሜት ማሳደር በቻሉ ነበር። በተለየ ስሜት ውስጥም ሆነው እነሱም በተራቸው ለመጪው ትውልድ ጥላና ማረፊያ ሊሆን የሚችል ዛፎችን ለመትከል በቀላሉ በተነሳሱ ነበር።

የእስካሁኑ የችግኝ ተከላ ሥራ በደፈናው ሲገመገም የጨበራ ተስካር ዓይነት ነው። የሰዎች ተነሳሽነት፣ ፍላጎትና ጥረቱ የሚደነቅ ሆኖ ሥራው በባለሙያዎች የታገዘ፣ ዘላቂ ክትትልና ድጋፍ ያለው አለመሆኑ በገሃድ የሚታይ ነው። ይህ ደግሞ በራሱ ሥራው ባለቤት እንደሌለው በቂ ማሳያ ይሆናል። እናም ሥራው ባለቤት ያስፈልገዋል። ሥራው ራሱን የቻለ አደረጃጀት፣ የሰው ኃይል፣ በጀት ይፈልጋል። የችግኝ ተከላ ቦታዎች መረጣና ዝግጅት፣ የተከላ ሒደት፣ የእንክብካቤ ሁኔታና የመሳሰሉ ተያያዥ ሥራዎችን የሚያከናውን ባለቤት እስካልተገኘ ድረስ ነገሩ ሁሉ ውሃ ቅዳ፣ ውሃ መልስ መሆኑ አይቀርምና ቢታሰብበት።¾

የኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን ባለፉት አስር ወራት በሙስናና ብልሹ አሠራር የገመገማቸውን 55 ሠራተኞቹን ከሥራ ማሰናበቱን ሰማን።

የባለሥልጣኑ ዋና ዳሬክተር አቶ ከበደ ጫኔ የመ/ቤታቸውን የ10 ወራት ሪፖርት  ለህዝብ ተወካዮች ም/ቤት በቅርቡ ባቀረቡበት ወቅት እንደገለጹት መ/ቤቱ ባካሄደው የጥልቅ ተሀድሶ የንቅናቄ መድረኮች የአመለካከት ዝንፈቶች፣ የኪራይ ሰብሳቢነትና የመልካም አስተዳደር ችግሮች፣ የትብብርና የቅንጅት ማነስና የመሳሰሉት ችግሮች መለየታቸውን ተናግረዋል። በተለይም በስራ ውጤታቸው ደካማ የሆኑ፣ ብልሹ ሥነምግባር የታየባቸው እና ለመማር ዝግጁነት የማይታይባቸውንም አመራሮችና ፈጻሚዎች መለየት ተችሏል ብለዋል።

በዚሁ መሠረት ባለሥልጣኑ በሠራተኞች አስተዳደር ደንብ ቁጥር 155/2000 መሠረት በቂ ማስረጃና መረጃ አግኝቼባቸዋለሁ ያላቸውን 50 ወንድ እና 5 ሴት ሠራተኞች እንዲሰናበቱ ሲወስን ለ22 ሠራተኞቹ ከባድ ማጠንቀቂያ፣ ለ93 ሠራተኞቹ ቀላል ማስጠንቀቂያ መስጠቱን ይፋ አድርገዋል።

 ባለሥልጣኑ በተጨማሪ አሁንም ቢሆን የማስፈጸም አቅሙ ደካማ መሆን፣ የአገልግሎት አሰጣጡ ደንበኞችን ያረካ አለመሆኑ፣ የለውጥ መሳሪያዎችን ተጠቅሞ በቁርጠኝነት ለመፈጸም የአመለካከትና ዝግጁነት መጓደልና የመሳሰሉ ችግሮች አሉብኝ ብሏል።

የኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን ችግሮቹን ማወቁ፣ ጥፋት አግኝቼባቸዋለሁ ባላቸው ሠራተኞቹ ላይ ህጋዊ እርምጃ መውሰዱ ተገቢነቱ አያጠያይቅም። ይህም ሆኖ ግን ተቋሙ ሠራተኞቸን ከማባረር በመለስ አገልግሎት አሰጣጡን በየደረጃው ለማዘመንና ለማቀላጠፍ በብርቱ መሥራት ይገባዋል። በአሁኑ ወቅት በአዲስ አበባ ከተማ በሚገኙ የባለስልጣኑ ቅርንጫፎች በሙሉ ወርሃዊ የተጨማሪ እሴት ታክስ ሪፖርት ለማድረግና ተያያዥ የታክስና ግብር ጉዳዮች ለማስፈጸም በየዕለቱ መደበኛ ስራቸውን እየተው የሚንገላቱ ግብር ከፋዮችን ማየት ያሳዝናል። ግብር ሰብሳቢው ተቋም ግብር ከፋዮችን በየቢሮቸው ተገኝቶ አገልግሎት ሊሰጣቸው የሚገባ ቢሆንም በተገላቢጦሽ በጽ/ቤቱ ተገኝተው ግብር ለመክፈል የሚመጡ ዜጎች በየእለቱ በረዣዥም ሰልፎች ጭምር እየተንገላቱ የያዙትን ገንዘብ መልሰው ይዘው ለመሄድ የሚገደዱ መኖራቸው ያሳዝናል። ይህን ክፍተት ተጠቅመው የግል ጥቅማቸውን የሚያሳድዱ፣ ከደላሎች ጋር የሚሞዳሞዱ፣ እንደሕዝብ ስልክ ሳንቲም ካልገባባቸው አገልግሎት የማይሰጡ የባለሥልጣኑ ፈጻሚዎች በዚያው ልክ እንዲበራከቱ ችግሩ በር ከፍቷል።

እናም ባለሥልጣኑ ለአገልግሎት አሰጣጡም መዘመንና መቀላጠፍ ልዩ ትኩረት ሰጥቶ ሊሰራ ይገባል። ምግባረ ብልሹና ሙሰኛ ሠራተኞችንና ሹሞቹን የማስተማርና የመቅጣት ተግባሩን እንደተጠበቀ ሆኖ ሠራተኞችን የሃሳብና የጥቅም ተካፋይ በማድረግ (በማሳተፍ) የእኔነት ተቋማዊ ስሜት እንዲገነቡ አበክሮ ሊሠራም ይገባል።¾

የፌዴራል ዋና ኦዲተር መ/ቤት የ2008 በጀት ዓመት የመንግሥታዊ ተቋማት የኦዲት ሪፖርት ለሕዝብ ተወካዮች ም/ቤት ሰሞኑን አቅርቧል። የዋና ኦዲተር ሪፖርት የመንግሥት በጀት ለታቀደለት ዓላማ የመዋሉን ጉዳይ መፈተሸ ያስቻለ ነው። በዚህ ሪፖርት ቀላል የማይባሉ የሒሳብ አሠራር ጉድለቶች ታይተዋል። በብድርና ዕርዳታ የሚደጎም ዓመታዊ በጀት ለሙስናና ብልሹ አሰራር በር በሚከፍት መልክ ሥራ ላይ የዋለበት ክስተት በሪፖርቱ ተመልክቷል። አንዳንዱም ሆን ተብሎ በሒሳብ አሠራር ሽፋን የመንግሥትና የሕዝብ ሐብት የሌቦች ሲሳይ የሚሆንበት ቀዳዳም መኖሩ ሪፖርቱ የሚያመላክተው ነገር አለ።  ኦዲት ከተደረገባቸው ተቋማት በአንዳንዶቹ የጥሬ ገንዘብ ጉድለት ተገኝቷል። መሰብሰብ የሚገባው የመንግሥት ገንዘብ ሳይሰበሰብ ቀርቷል። ደንብና መመሪያን ሳይከተሉ ያለአግባብ የተፈጸሙ ክፍያዎች ተገኝተዋል። የግዥ አዋጅ፣ ደንብና መመሪያ ሳይከተሉ በዘፈቀደ የተከናወኑ ግዥዎች አደባባይ ወጥተዋል። በቂ ማስረጃ ሳይያዝ የመንግስት ገንዘብ ወጪ ያደረጉ ተቋማትም አሉ። ሌላም ሌላም።

ይህ የአሠራር ክፍተት ከአስፈጻሚ ተቋማት የግንዛቤ ማጣት ችግር ምክንያት የተፈጠረ ስለመሆኑ ዋና ኦዲተር አቶ ገመቹ ዱቢሶ ከመንግሥት መገናኛ ብዙሃን ተጠይቀው በሰጡት መልስ የግንዛቤ ችግር አለመሆኑን ማብሪሪያ ሰጥተውበታል። በእርግጥም በአጥፊነት የተመዘገቡ ተቋማት የነገ ሀገር ተረካቢ ትውልድ የመቅረጽ ኃላፊነት የተጣለባቸውና የከፍተኛ ምሁራን መናኸሪያ ዩኒቨርሲቲዎች ጭምር መሆናቸው፣ አንዳንዶቹም ትልልቅ የመንግስት አስፈጻሚ አካላት መሆናቸው ሲታይ ግንዛቤ ከማጣት ጉዳይ ይልቅ ብዙዎቹ ድርጊቶች በቸልተኝነት ወይንም ሆን ተብሎ ተገቢ ያልሆነ ጥቅም ለማግኘት ሲባል የተፈጸሙ ድርጊቶች ሰለመሆናቸው መጠርጠር ከእውነታው አያርቅም።

ዋናው ነገር በኦዲት ሪፖርቱ ችግሮች መኖራቸው መጠቀሱ ሳይሆን ከዓመት ዓመት መሻሻል ከማሳየት ይልቅ የማደግ አዝማሚያ ይዘው የመቀጠላቸው ጉዳይ ነው። አንድ የመንግሥት ተቋም የመንግሥትን አዋጅ፣ ደንብና መመሪያ ሳያከብር ሒሳብ ለማንቀሳቀስ መድፈር ማለት ምን ማለት ነው ብሎ መጠየቅ ይገባል። የፋይናንስ ሕግና ሥርዓትን በማወቅም ይሁን ባለማወቅ የሚጥስ ወይም ሲጣስ እያየ ዝም የሚል የሥራ መሪስ እንደምን እምነት ተጥሎበት በኃላፊነቱ ሊቀጥል ይችላል? የሚመደብ በጀትን ለታለመለት ትክክለኛ ዓላማ አለማዋል እስከመቼ ድረስ በተራ የሒሳብ አሠራር ችግር እያሳበቡ ማለፍ ይቻላል?

እናም የሕዝብ ተወካዮች ም/ቤት ሪፖርት ከመስማት በዘለለ የሚመደብላቸውን በጀት በተገቢ ሁኔታ ማስተዳደር የማይችሉ የሥራ መሪዎችን እየለየ ለሕግ የማቅረብ ኃላፊነቱን በአግባቡ ሊወጣ ይገባል። አጥፊዎች ለሕግ መቅረብ ሲችሉ ሌሎችንም እግረመንገድ ለማስተማርና ለማስጠንቀቅ ይበጃልና ጉዳዩ በጥብቅ ሊታሰብበት ይገባል።¾

Page 1 of 13

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us