You are here:መነሻ ገፅ»ኪነ-ጥበብ
ኪነ-ጥበብ

ኪነ-ጥበብ (224)

በ1952 በአሜሪካ የኢትዮጵያ አምባሳደር ባለሙሉ ስልጣን እንደራሴ የነበሩት አቶ ብርሃኑ ድንቄ በኢትዮጵያ የነበረው ስርዓት ለውጥ መለወጥ እንዳለበት በማመን ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ የጻፉትን ደብዳቤ ከተጠቃሹ ቤተሰብ በማግኝታችን ለታሪክ እንደ “ሰነድ” ያገለግል ዘንድ አቅርበነዋል።

ለግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለስላሴ ንጉሠ ነገሥት ዘኢትዮጵያ

አዲሰ አበባ

ግርማዊ ሆይ፡- በአሁኑ ጊዜ በኢትዮጵያ ማህበራዊ ሕይወት የሚታየውን ምሬትና ግፍ፣ በፍትሕም መጓደል ምክንያት የሚደርሰውን የአስተዳደር በደል ስለመለከት ወደ አገሬ ለመግባት ያለኝን አሳብ ማቆየት ግድ እንደሆነብኝ ለግርማዊነትዎ መግለጥ አስፈላጊ መስሎ ታይቶኛል። ይህ ሁኔታ የሚታረምበትን በሕብረት ለመሥራት ባንሞክር ታላቅ ብጥብጥ እንደሚያስከትልብን ከታሪክ መማር ካልቻልን ከተከታዩ መቅሰፍት የምናመልጥበትና የምንከለልበት ሰው ሰራሽ ዘዴ ይገኝለታል ብሎ ራስን መደለል በሕልም ዓለም ውሰጥ ለመኖር እንደመሞከር ይቆጠራል። ከዚህም በቀር ለተተኪው ትውልድ አቋም ይሆናሉ ብለን ተከባክበን ልናሳድጋቸው አላፊነት ያለብንን ሕፃናትና ውለታ ትተው ለማለፍ የተዘጋጁትን ሽማግሌዎቻችንም ደህና ዕረፍት እንዳያገኙ ከአገሪቱ በተፈጥሮ ምክንያት በፈፀምነው ስሕተት ታሪክ ምሕረት ሊያደርግልን በፍፁም አይችልም።

 

ይህን የመሳሰለው ሁኔታ በብርቱ የሚያሳስበን መሆኑን ስንገልጥ ምንም እንኳ አንዳንድ ሰዎች “አንተ ምን አገባህ” በማለት በጉዳዩ ባለቤትነት ክፍያ ድርሻችንን ለማሳነስ ቢሞክሩም በኢትዮጵያዊነት ትክክለኛ መብት ላይ አጥብበው ያስመሩትን የወሰን ክልል አሜን ብሎ ለመቀበል ከቶ ስለሚያስቸገር እያንዳንዱ ኢትዮጵያዊ አላፊነቱን የማስወረድ ተግባር እንዳለበት አይካድም። እኔም ይህን ምክንያት አድርጌ በአሁኑ የመንግሥት አስተዳደር የደረሰውን ሕገ ወጥ አፈፃፀም ሁሉ ለማረምና ፍትህን ለማደላደል የሚቻልበትን አሳብ በነፃ ለመግለጥ ስል እውጭ አገር መቆየትን መረጥሁ።

 

በአሁኑ አያያዝ እንዲቀጥል የተተወ እንደሆነ በኢትዮጵያ የወገን መለያየትና የደም መፋሰስ እንደሚያሰጋ የመላው ኢትዮጵያውያን ግምት የወደቀበት ነው። ዋናው አላማ ይህ እልቂት የሚወገድበት መድኃኒቱ ምንድነው? ለተባለው ጥያቄ ለመመለስ እንደሆነ ጥርጥር የለውም። መቸም እያንዳንዱ ኢትዮጵያዊ በሚመስለውና በማያምንበት ረገድ መልሱን ለመስጠት ሞክሯል። አሁን የጐደለ መስሎ የሚታየው ከዙፋኑ በኩል የሚጠበቀው ይሁንታ ብቻ ነው። ነገሩን በመጠኑ ለማብራራት ያህል  በሚከተሉት መስመሮች አሰተያተቴን ለመግለጥ እሰነዝራለሁ።

 

የኢትዮጵያ ሕዝበ ለዙፋኑ የሰጠው ልባዊ አክብሮት ዘላቂ ሆኖ በታሪካዊ ቅርስነት እንዲጠበቅ በቤተ መንግሥቱ በኩል አልታሰበበትም ለማለት ያስደፍራል። ባለፈው “መለኮታዊ መብት” የተባለው የዘውድ ቴዎሪ የተሳሳተ መሆኑን ቢረዳውም፣ ሕዝቡ ዘውዱን ታሪካዊ ሲምቦል ወይም ምሳሌ አድርጎ በክብር ሊያኖረው ሲፈቅድ ወደ መለኮታዊ መብት አስተያየት እንደገና እንዲመለስና ጣኦታዊ ስግደት እንዲያደርግ ማስገደድ በእክል ዘውዱን ለማስረገጥ ካልሆነ በቀር ለሌላ አያገለግልም። ጃንሆይ ባለዘውድ፣ አስተዳዳሪ፣ ሕግ አውጭ፣ ዳኛ፣ ምስለኔ፣ ፖሊስ፣ ጭቃ ሹም ሆኜ ልሥራ ሲሉ፣ በሃያኛው ክፍለዘመን የሚገኝ ሕዝብ ይህን መብት አጠቃሎ በፈቃዱ ለዘውዱ ብቻ ይለቃል ማለት የማይታመን ነው። መቸም እየተደጋገመ የሚሰጠው ምክንያት “ሕዝቡ አላፊነትን ለመቀበል አልደረሰም” የሚል መሆኑን በየጊዜው ሰምተናል። በእውነቱ ከአፍሪካና በኤሻ ሕዝብ መካከል አልደረሰም ተብሎ በኢትዮጵያ ሕዝብ  መፍረድ ይገባልን? ደግሞስ ያለ መድረሰ ትርጓሜው ምንድነው? ምናልባት የማሰብ የመምረጥ፣ የማመዛዘን፣ የመፍረድ ሌንሰ አልተፈጠረለትም ማለት ነው? እንደዚህማ ከሆነ በ3000 ዘመን ውስጥ ለዚህ ሕዝብ ጭንቅላት ሆኖ ያሰበለት፣ ዓይን ሆኖ ያየለት፣ ጆሮ ሆኖ የሰማለት የዛሬው ዘውድ ነው ማለት ነዋ! የሚፈተነው ይህን የመሰለ አስተያየት ለማቅረብ እንደሆነ ምሕረት የሌለው በደል ነው።  ይልቁንስ ጃንሆይ የሕግ ጠባቂነትን ልብስ ተጐናፅፈው በዚህ መንፈስ ፍትህን ከሚያጓድሉ ሥልጣኑን ለሕዝብዎ ሰጥተው እርሱ ቢጨነቅበት እንደሚሻል ጥርጥር የለውም። ያለዚያ ከዚህ ማስታወሻዬ ውስጥ ለስማቸው እንኳ ሥፍራ ለመስጠት ዋጋ የሌላቸውና ሕሊና ቢሶች የሚያቀርቡልዎትን “ደህና ታይቷል” እያሉ ፍትሕን ለግል ስሜት መወጫ ማድረግ የቱን ያህል ለትውልድ መተዛዘቢያ ሆኖ እንደሚኖር የተሰወረ ሊሆን አይችልም።

 

ይህ ተስፋ አስቆራጭ ሁኔታ ለማሻሻል የሚቻለው ጃንሆይ ዘውድን ለራስዎ አስቀርተው አስተዳደሩን ለሕዝብ በመስጠትና የዴሞክራሲን መንፈስ በማስገባት ነው። ነገር ግን ይህ አስተያየት ለግርማዊትዎ ሰውነት አለርጂ ሆኖ ቢያስቸግርዎ እንኳ ሌላ ማማረጫ ይኖራል። ይኸውም ዘውዱን ለልዑል አልጋ ወራሽ ማስተላለፍና አብዲኬት ማድረግ ነው። እርሳቸው ሕገ መንግሥትን ጠብቀው ለመኖር ፈቃደኛ እንደሆኑ አያሌ ሰዎች ሲመሰክሩላቸው ሰምቻለሁ። ያለዚያ ተከታዩ ትርምስና ደም መፋሰስ እንደሚሆን ጥርጥር የለውም።

 

ይህ አቤቱታ ከኔ ብቻ የቀረበ አይደለም። የኢትዮጵያ ሕዝብ በፍርሃት ታፍኖ ነጋም መሸም የሚያጉመተምተው ይህንኑ ነው። ድምፁን ከፍ ለማድረግ ግን አካባቢው አልፈቀደለትም። እኔም ከርሱ የተለየሁ መስዬ ታይቼ እንደሆነ ያጋጣሚ ነገር ብቻ ነው። አዲስ አበባ የታፈንኩትን ያህል እዚህ ከተነፈስሁ በኋላ ወደ አገሬ እንድመለስ ተስፋ አደርጋለሁ። ምናልባት ይህን አቤቱታ በመጻፌ እንደወንጀል ይሆናል። ግድ የለም። የሆነ ሆኖ በትእዛዝ ሳይሆን በነፃ የሚፈርድና በግልጥ የሚያስችል ፍርድ ቤት ተቋቁሞ ራሴን በሕጋዊ ጠበቃ አማካይነት ለመከላከል ጃንሆይ የሚፈቅዱልኝ ከሆነ በአገሬ ውስጥ ለመተንፈስ ዕድል ተሰጠኝ ማለት ነው።

 

ከዚህም ሁሉ ጋራ ላስተውስ የምፈቅደው ይህን ማስታወሻ በመፃፌ ተቀይመው የኔን ሕይወት ለማስጠፋት በሺ የሚቆጠር ገንዘብ እንደሚወጣ ጥርጥር የለውም። አዝናለሁ። እኔ ለሞት የተዘጋጀሁ ስለሆነ ገንዘቡ ባይባክና ለነፍስ ገዳይ በመስጠት ፈንታ ለጦም አዳሪ ችግረኛ ቢውል የበለጠ እንደሚጠቅም ጥርጥር የለውም። በበኩሌ በአገራችን ሬቮሉሽን እንዲነሳና የማንም ደም “እንዲፈስ” አልፈቅድም።  በዚህ ባቤቱታዬ የምወተውተውም ሰላማዊ ለውጥ እንዲሆንና የምንፈራው ደም መፋሰስ እንዳይደርስ ስለሆነ ጃንሆይ አንድ ቀን “ለካ ብርሃኑ ውነቱ ኖሯል” ሳይሉ አይቀርም።

 

እንኳን ዘውድ የጫነ ሰውነትንና ማናቸውንም ሰው የማክበር ልምድ ስላለኝ ይህ አቀራረቤ ክብርን ለመድፈር እንደማያስቆጥርብኝ ተስፋ አደርጋለሁ። እውነት ሁል ጊዜ መራራ ናት። የመድኃኒት ፈውስ እንጂ ምሬት አይታሰብም እንደተባለው ይህ በቅን ልቡና የቀረበው እውነተኛ አቤቱታዬ የግርማዊነትዎን ልብ አራርቶ ለኢትዮጵያ ማህበራዊ ሕይወት አንድ ፈውስ እንዲመጣለት ተስፋ አደርጋሁ።

 

ጃንሆይ በኢትዮጵያ ወጣቱ፣ ሽማግሌው ሴቱ፣ ወንድ የአኗኗሩ ዘዴ ውሉ ተዘባርቆበታል። አምላካችን፣ ፈጣሪያችን አያለ ቢደልልዎት አይመኑት። ጨንቆት ነው። ከልብ የሚመርቅዎት ግን ራስክን አስተዳድር ብለው አርነት ሲያወጡትና ወደ ዲሞክራሲ ሲመሩት ነው። ይህንንም ስል ሕዝብ በራሱ ሲተዳደር ችግር አይገጠመውም ማለቴ አይደለም። እስከዚህ አልሳሳትም። ነገር ግን ሌላው ገፍቶ ከሚጥለውና ላንሳህ ከሚለው፣ ራሱ ወድቆ በራሱ መነሳትን ይመርጣል። ይኸም ከሥሕተት መማር ይባላል። ስለዚህ ጃንሆይን ተሳሳቱ እያለ ከሚከስዎት እርሱ በስሕተቱ እንዲፀፀትና እንዲማር ቢያደርጉት ከትልቅ ውለታ ይቆጠራል።

 

የዛሬው ሕገ መንግሥት ዴሞክራሲን ለማስገባት የሚረዳ ካለመሆኑም በላይ ያንኑም ቅሉ አክብሮ ለመጠበቅ በአንቀጽ 21 እንደተመለከተው ከንጉሠ ነገሥቱ በመሐላ የተሰጠው ቃል ፈርሷል እያሉ አያሌ ኢትዮጵያውያን እንደሚያማርሩ ግርማዊነትዎ ሳይሰማው አይቀርም። መቸም ሕገ መንግሥቱን ለመጣስ አንድ የጽሕፈት ሚኒስቴር ደብዳቤ ይበቃል። እንግዲህ ሕዝቡ ወይም ሹማምንቱ ለንጉሠ ነገሥቱ ታማኝ ነኝ እያሉ ቢምሉትም ንጉሠ ነገሥቱ በበኩሉ መሐላውን የሚጠብቅ ካልሆነ በመሐላቸው የደረሰው ሁኔታ ምሳሌ ሲሆን ይችላል ይመስለኛል።

 

ዋሽንግተን ግንቦት 25 ቀን 1952 ዓ.ም

ከታላቅ አክብሮታዊ ፍርሐት ጋር

ብርሃኑ ድንቄ

በጥበቡ በለጠ

ንባብ የሰውን ልጅ ከሌሎች እንስሳት የሚለየው ጉዳይ እንደሆነ በዘርፉ ላይ የጻፉ ሰዎች ሲያወሱት ይደመጣል። እኔም ደግሞ(የ2007 እና 2008 ዓ.ም) የንባብ አምባሳር ተብዬ በመሾሜ ስለ ንባብ ዝም ብል እወቀስበታለሁ። የንባብ አምባሳደሮች ተብለን የተሾምን ቀን በእውቀቱ ስዩም እንዲህ አለ፡- እኔ በልጅነቴ ሳድግ በጃፓን የኢትዮጵያ አምባሳደር እሆናለው ብዬ ነበር፤ ይሔው ሳድግ የንባብ አምባሳደር ሆንኩ። ሩቅ አሳቢ…… እያለ አስቆናል።

ለካ መሾም ታላቅ ኃላፊነት ነው። በዚህች ሹመቴ ምን ሰራሁ እያልኩ አስባለው፤ አበዛኸው ካላላችሁኝ ደግሞ እጨነቃለሁ። ግን የመንግስት ሹመኞችም እነደዚህ ይጨነቁ ይሆን?

 

እኔ ግን ለሹመቴ መልስ ትሆን ዘንድ አብነት ስሜ ንባብን አስመልክቶ ንባብ ለህይወት የመጻህፍት አውደ-ርእይ ላይ ያቀረበውን ንግግሩን ባካፍላችሁስ፤ አብነት ማን ነው ብላችሁ ለምትጠይቁኝ ደግሞ ወዳጄ ነው፤ በስራው በጣም አድናቂው ነኝ፤ አብነትም ይህ ነው ልበላችሁ፡-

 

  • በ1989 ዓ.ም ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ በኢትዮጵያ ቋንቋዎች እና ሥነ ጽሑፍ የባችለር ኦቭ ኦርትስ ዲግሪውን በማዕረግ አግኝቷል።
  • - በ2002 ዓ.ም ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ በ Historical and Comparative Linguistics (በታሪካዊ እና ንጽጽራዊ ሥነልሳን) የማስተርስ ዲግሪውን ተቀብሏል።
  • - በአሁኑ ወቅት በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ በGeneral Linguistics and Comparative Linguistics (አጠቃላይ ሥነልሳን) መርሐግብር በታሪካዊና ንጽጽራዊ ሥነልሳን   (Historical and Comparative Linguistics) የዶክትሬት ዲግሪውን አየሠራ ይገኛል።
  • - በዩነኒቨርሲቲ ከማስተማር ሥራው ጎን ለጎን ላለፉት 15 ዓመታት በአስትሮኖሚ፣ በአስትሮሎጂ፣ በቋንቋ እና በሥነጽሑፍ ጥናት እና ምርምሮችን ሲያደርግ ቆይቷል።
  • - ለማስተርስ ዲግሪው”ጌ” በተሰኘው የሴማዊ ቋንቋዎች ምእላድ ላይ ያደረገው ጥናት ቪዲኤም በተባለ የጀርመን አሳታሚ በ2002 ዓ.ም ላይ ታትሞለታል።
  • - ብሪል የተባለ የላይደን አሳታሚ ‘The Body in Language’ የተባለ መጽሐፍ በ2007 ዓ.ም አሳትሟል። በዚህ መፍሐፍ ውስጥ የተካተተው ሁለተኛው ምእራፍ የአብነት ስሜ ጥናት ነው።
  • - ለቢአ ዲግሪ ማሟያው ያደገው ጥናት የአማርኛ የመዚያ ግጥሞች ቅርጻዊ ትንተና ነው። የዚህን አጠር ያለ ዘገባ በአዲስ ዘመን ጋዜጣ በ1989 በሚያዚያ 5 እና 9 እትም ላይ አቅርቦታል።
  • - በ1991 በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ በተካሔደው የቋንቋዎች ጥናት ኮንፍረንስ ላይ “በአማርኛ ግጥሞች ውስጥ በአናባቢ ቤት የመምታት ስልት” በሚል ርእስ ጥናት አቅርቧል።
  • - በ2001 ዓ.ም በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ በተካሔደው የቋንቋዎች ጥናት ኮንፍረንስ “የጉዱ ካሳ ኮበብ” በሚል ርእስ አንድ ጥናት አቅርቧል።
  • - በ2005 ዓ.ም በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የቋንቋዎች ጥናት ኮንፍረንስ ላይ Grammaticalizing Words and Dying Stars: A Sketch of Analogy የተባለ ጥናት አቅርቧል።
  • - በ1999 ዓ.ም በመቀሌ ዩኒቨርሲቲ በሦስት ተከታታይ መድረኮች “የኢትዮጵያ ኮከብና ሦስተኛው ሚሌኒየም” የተሰኘ ጥናት አቅርቧል።
  • - ለብዙኃን አንባቢያን ያቀረባቸው መጻሕፍት ደግሞ የሚከተሉት ናቸው።

1ኛ- የኢትዮጵያ ኮከብ /ጥቅምት 2006/ በዚህ መጽሐፍ በአስትሮኖሚና በአስትሮሎጂ ማእቀፍ ውስጥ ሳይንሳዊ በሆነ መንገድ በ21ኛው ምእተ ዓመት የኢትዮጵያ መጻኢ እድል ተተንብዮአል።

 

2ኛ- ፍካሬ ኢትዮጵያ /ጥቅምት 2007/፡- የዚህ መጽሐፍ መሠረቱ አስትሮሎጂ ቢሆንም አካሄዱ ግን ኤትኖግራፊያዊ፣ ሥነሰብአዊ፣ ሥነልሳናዊ እና ሥነጽሑፋዊ ነው። በአገራዊ ምሳሌዎች ከተብራሩ ከ12 የሰው ልጆች ባሕርያት በተጨማሪ የፍቅር እስከመቃብር ገፀባህርያት ውክልና እና ኮከብ ተተንትኖበታል።

 

3ኛ- የቋንቋ መሰረታዊን /ሰኔ 2007/፡- ይህ በዩኒቨርሲቲ ደረጃ ለማስተማርያነት ሲያገለግል የቆየ መጽሐፍ ነው። ከቋንቋ ጥንተ አመጣጥ እስከ ሥርዓተ ጽሕፈት ያሉ እሳቤዎች ተብራርተውበታል።

 

4ኛ- ሳይኪ እና ኪዩፒድ/ሐምሌ 2007/ ፡-ይህ መጽሐፍ ከ7-17 የእድሜ ክልል ላሉ ሕጻናት እና ወጣቶች የተዘጋጀ የ10 ተረቶች የ500 አንቆቅልሾች እና የአንድ የእንግሊዝኛ ልቦለድ መድብል ነው።

 

5ኛ- ጠቢባን ምን አሉ / በነሐሴ 2007 የሚወጣ/፡- ይህ መጽሐፍ ፍቅር እና ትዳርን በመሳሰሉ 44 ርእሰ ጉዳዮች ዙሪያ የዓለም ጠቢባን የተናገሯቸው እና የጻፏቸው ናሙና ጥቅሶች ጥንቅር ነው።

 

አብነት የዶክትሬት ዲግሪውን በመጪው ዓመት ያጠናቅቃል።  

አብነት ስሜ ንባብና ህልውና ብሎ የቀረበውን ንግግሩን እነሆ እላለሁ፡-

 

ዕውቀት ሁለት ዓይነት ነው። አንደኛው ደመነስፍሳዊ፣ ሁለተኛው ኢ-ደመነፍሳዊ ነው። ደመ-ነፍሳዊ ዕውቀት በዘር ወይም በደም የሚወረስ ነው። ይህን ዕውቀት እንስሳትም አራዊትም፣ ሰዎችም ከወላጆቻቸው ይወርሱታል። ኢ-ደመነፍሳዊ ዕውቀት አይመረጥም፣ አይሻሻልም። ይሻሻል ቢባልም ተፈጥሮ ብዙ ሺህ ዓመታትን መውሰድ አለባት።

 

ኢ-ደመነፍሳዊ ዕውቀት በዘር ወይም በደም አይወረስም። ይህን ዕውቀት የምናገኘው በትምህርት ነው። ትምህርት ደግሞ በመስማት፣ በማየት እና በማንበብ ነው የሚገኘው። እንስሳትና አራዊት ኢ-ደመነፍሳዊ ዕውቀትን ሊያገኙም ሆነ ሊኖራቸው አይችልም። ቢያገኙና ቢኖራቸውም በጣም የተወሰነና እዚህ ግባ የሚባል አይሆንም።

 

የሰው ልጅ ከእንስሳት የሚለየው ከተወለደ በኋላ በሚያዳብረው ኢ-ደመነፍሳዊ ዕውቀት ነው። የሰው ልጅ ኢ-ደመነፍሳዊ ዕውቀት ለብዙ ዘመናት ሲጠራቀም ቆይቷል። ከትውልድ ወደ ትውልድም በቃል እና በጽሑፍ ሲተላለፍ ቆይቷል። የሰው ልጅ አሁን የደረሰበት የሥልጣኔ ደረጃ የዚህ ውጤት ነው። ይህን ዕውቀቱን በአንዳች ሰበብ ቢያጣ ከዛሬ 10 እና 20 ዘመን ወደ ነበረበት የዋሻ ውስጥ ኋላ ቀር ኑሮ ይመለሳል።

 

ኢ-ደመነፍሳዊ ዕውቀት ሰዎችን ከእንስሳት እንደሚለየው ሁሉ፣ ሰዎችንም ከሰዎች ይለያል። የምእራቡ ዓለም ሰዎች ከእኛ ከአፍሪካዊያን የሚለዩት ባጠራቀሙት ኢ-ደመነፍሳዊ ዕውቀት ነው። ስለዚህ ሰው ከእንስሳ የሚበልጠውን ያህል ምእራባዊያን ደግሞ አፍሪካዊያንን ይበልጣሉ።

 

አሁን የበላይ የሚሆን ሁሉ የበለጠ ዕውቀትና ጥበብ ያለው ነው።

ፍጥረትና ጀግንነት የበላይ ቢያደርጉ ኖሮ አንበሳና ነብር ከምድረ ገፅ ላይ እየጠፉ ያሉ አራዊት አይሆኑም ነበር። ጉልበትና የዋህነትም የበላይ እንደማያደርጉ አህያ ጥሩ ምሳሌ ትሆናለች።

 

ስለዚህም ጀግና እና ጉልበተኛ ከመሆን ይልቅ ጥበበኛ መሆን ነው የሚያዛልቀው። ጥበበኛ ለመሆን ደግሞ ዕውቀትን እየተንገበገብን እና እየተስገበገብን መብላት ነው። መጻሕፍትም የዕውቀት ማህደር እና አገልግል ናቸው።

 

የምዕራባዊያንን እና የአፍሪካዊያንን ልዩት ባነበብነው የመጻሕፍት ቁጥር ማስቀመጥ ይቻላል። በህይወት ዘመኑ ሁሉ ምንም ያላነበበ ፈረንጅ አፍሪካዊ ይሆናል።

 

አህያን እና አህያን እንደመሰሉት እንስሳት በፈረንጅ እንዳንገዛ ማንበብ እና መላቅ አለብን። ነብርን እና እሱን እንደመሰሉት አራዊት ከመድረ ገጽ እንዳንጠፋ ማንበብና ጥበበኛ መሆን አለብን።

 

ንባብ፣ ዕውቀት እና ጥበብ ለኛ ለኢትዮጵያዊያን የህልውና ጉዳይ ነው። ካላነበብን እንጠፋለን። ማንበብ፣ ማወቅና መሰልጠን የፋሽን ጉዳይ አይደለም። የሞትና የህይወት ጉዳይ ነው። የህልውና ጉዳይ ነው።

 

አንድ ትርኳት (anecdote) ላካፍላችሁ።

ሰውየው ነጋዴ ነው። ከሩቅ ሀገር ቆይቶ ሲመለስ የሆነ ነው። አጋሰሱን ይዞ ወንዝ ሊሻገር ባለበት አንድ ባህታዊ ከአሸዋ ውስጥ ተቀብሮ ሲፀልይ ያገኘውና በብዙ ይደበድበዋል። የልቡን ካደረሰ በኋላ፣ ባህታዊው “የሆነስ ሆነና ምን አድርጌህ ነው እንዲህ የደበደብከኝ? ይለዋል። ነጋዴውም፣ “እናንተ እያላችሁ በዬት በኩል እንፀድቃለን?” ይለዋል።

 

ባህታዊው ለፅድቅ የተንገበገበ ነውና ቀንና ለሊት በጋና ክረምት ይፀልያል። ነጋዴው ግን ለዚህ ጊዜ የለውም። ባመት ወይ አንዴ ወይ ሁለቴ ፈጣሪውን ቢያስብ ነው።

 

የነጋዴውና የባህታዊው ልዩነት በፈረንጅና በኢትዮጵያዊ መካከል ካለው ልዩነት ጋር ይመሳሰላል። ፈረንጅ ቀንና ለሊት፣ በጋና ክረምት ሳይል እየተንገበገበ ያነባል፣ ዕውቀትን ያግበሰብሳል፤ ይሠራል፤ ይጠባበል፤ እናም ይበልጠናል። እኛ ለዚህ ጊዜ የለንም። ስለዚህ ፈረንጅ እያለ ማደግ አንችልም ማለት ይሆናል። ያ ግን ምርጫችን ነው። ፈረንጅን ማጥፋት አንችልም። መብለጥ ግን እንችላለን። በጉልበትና በድፍረት የሰው ልጅ ሁሉ አንድ ነው። ልዩነት የሚመጣው በዕውቀትና በብልጠት ነው። በድፍረቱም ሆነ በጉልበቱ የሚመካ ይጠፋል። ዕውቀትን የሙጥኝ ያለ ግን ይኖራል። ባለ ዕውቀት የሆነው የሰው ልጅ እንስሳትን ገዝቶ፣ አራዊትን አጥፍቶ ወይም አሸንፎ ይኖራል።

 

ኢ-ደመነፍሳዊ ዕውቀት አይወረስም። በደም ወይም በዘር አይተላለፍም። የዚህ ጥሩ ማስተላለፊያው መጽሐፍ ነው። የአንድ ሳይንቲስት ልጅ ሲወለድ ያባቱን አንድም ዕውቀት ይዞ አይወለድም። የሳይንቲስቱ ልጅ እና የአንድ ማይም ልጅ እኩል አላዋቂ ሆነው ነው የሚወለዱት። አንዱ ካንዱ የሚበልጠው በንባብና በትምህርት ብቻ ነው። የማያነብ ሀገር ህልውናው አደጋ ላይ እንደሆነ መታወቅ አለበት ባይ ነኝ።

 

ኢ-ደመነፍሳዊ ዕውቀትን ደግሞ የምናስተላልፈው መጻሕፍትን በመጻፍ ነው። ልጅ በመውለድና መጽሐፍ የምናስተላልፈው ያው ዕውቀትን ነው።n

በጥበቡ በለጠ

የታሪክ መሠረት የተዋህዶ ብርሃን

አለኝታ ክንፋችን ለኢትዮጵያዊያን

የታሪክ መዘክር የኢትዮጵያ ብርሃን።

ሁሉ የሚያነበው የተዋህዶ መጽሐፍ

በእርሡ የሚዘጋ የዋልጌዎች አፍ።

አንብቡት ይሰማ ዛሬም እንደ ድሮው

አያሌው ታምሩ የምስጢር መጽሐፍ ነው።

 

ይህ ከላይ ያሰፈርኩት መወድስ ቅኔ “ደም አልባው ሰማዕት” ብለው መምህር ላዕከ ማርያም ከፃፉት ረጅም ግጥም ውስጥ የተወሠነው ክፍል ነው። በዚህ ተቆንፅሎ በወጣው ግጥም ውስጥ እንኳን በርካታ ሃረጐችን እናገኛለን። እነዚህ ሀረጐች አለቃ አያሌው ታምሩን ለመግለፅ የሚሞክሩ ናቸው። ለምሣሌ “የታሪክ መሠረት” የሚለው ሀረግ የአለቃ አያሌውን ማንነት ለመግለፅ የገባ ነው። “የተዋህዶ ብርሃን” የሚለው ሀረግም የእምነታቸውን ውጋግራ እና ጥልቅ አማኒ መሆናቸውን ያሣያል። አለኝታ ክንፋችን የሚለው ሀረግም የእውቀት ሃይላቸውን ሰጥተውን የሚያንቀሣቅሱን ሠው መሆናቸውን ለመግለፅ የገባ ነው። “የታሪክ መዘክር”፣ “የኢትዮጵያ ብርሃን”፣ “ሁሉ የሚያነበው”፣ “የተዋህዶ መጽሐፍ” ወዘተ እያሉ ገጣሚው አለቃ አያሌው ታምሩ ምን አይነት ሰው እንደነበሩ ሊገልፁ ሞክረዋል። ግን አለቃን ዘርዝረው ስለማይጨርሷቸው እንዲህ አሉ:- “አያሌው ታምሩ የምስጢር መፅሐፍ ነው!”

እውነት ነው፤ ሰውየው የምስጢር መፅሃፍ ናቸው፤ ነበሩ!

 

ኢትዮጵያ በታሪኳ ካፈራቻቸው ሀገርኛ አዋቂዎች ውስጥ ገናና ሆነው የሚጠሩት እኝህ የኃይማኖት እና የታሪክ ብሎም የባሕል ሊቅ፣ በዚህች ምድር ላይ ብቅ ብለው አያሌ ጉዳዮችን አበርክተው ያለፉ አባት ናቸው። ባለፈው ሣምንት ነሐሴ 14 ቀን 2007 ዓ.ም ይህችን አለም በሞት ከተሠናበቱ ስምንተኛ አመታቸው ነበር። እናም ትዝ አሉኝ። ብዙ ነገራቸውን ከህሊና ጓዳዬ እያወጣሁ አሰብኳቸው። አንዱ ይመጣል፣ ሌላው ይተካል። እኔም ቅድም ቅኔ እንደተቀኙላቸው ሠው አለቃን መግለፅ ተሣነኝ። የምስጢር መፅሐፍ ናቸውና! ግን ይህች ኢትዮጵያ የምትባልን አገር በጥልቅ በመውደድ እና ለክብሯም ራሣቸውን ከሚሠጡ ሰዎች መካከል ትልቅ ቦታ የሚሰጣቸው ሊቅ እንደነበሩ መናገር እችላለሁ።

 

አለቃ አያሌው ታምሩ ኢትዮጵያን ሲገልጽዋት “ምርጢቱ የእግዚአብሔር የግል ርስቱ” ይሏታል። ሌላ ጊዜ ደግሞ ይህችኑ ኢትዮጵያ እንዲህ ብለው ይገልጿታል፡- “የክርስቶስ ስረ ወጥ ልብሱ” ይሏታል። ሲያሻቸው ደግሞ “እንከን የሌለባት ስንዱ እመቤት” ይሏታል። እንግዲህ ፍቅር ነው! የኢትዮጵያ ፍቅር!

ለበርካታ ጊዜያት እና በበርካታ ጉዳዮች ቃለ-መጠይቅ ካደረኩላቸው ሰዎች መካከል አለቃ አያሌው ግንባር ቀደሙ ናቸው። እውነት ለመናገር የምሔደው ለቃለ-መጠይቅ ብቻ አልነበረም። ስለ ኢትዮጵያዊነት ለመማርም ጭምር ነው።  ደግሞ ኢትዮጵያዊነት ምን ትምህርት ያስፈልገዋል? ሊባል ይችላል። ለነገሩ ከኢትዮጵያ መወለድ ብቻ ሙሉ ኢትዮጵያዊ ያደርጋል ወይ?

 

ስለ ኢትዮጵያ ታሪክ፣ ባሕል፣ ኃይማኖት አለማወቅ ሙሉ ኢትዮጵያዊ አያደርግም። ኢትዮጵያዊነት ከመወለድ በተጨማሪ ታሪኳን እና ማንነቷን ማወቅ እና መመስከር መቻልንም ይጨምራል። ለምሳሌ በውጭ ሀገር የሚኖሩ ኢትዮጵያዊያን የጀርመንን፣ የፈረንሣይን፣ የእንግሊዝን ወዘተ ዜግነት ለማግኘት ማመልከቻ ቢያስገቡ እና ማመልከቻቸው ተቀባይነት ቢያገኝ ከዚያም ፈተና ይሠጣቸዋል። ፈተናው ስለ ጀርመን ታሪክና ቋንቋ፣ ስለ ፈረንሣይ ቋንቋና ታሪክ፣ ስለ እንግሊዝ ቋንቋ እና ታሪክ ተፈትነው ማለፍ አለባቸው። ስለዚህ ዜግነት ማለት የዚያችን ሀገር ታሪክ፣ ባሕል፣ ማንነትን ማወቅ ጭምር ነው። ለዚህም ነው በውስጤ ያለውን ክፍተት ለመሙላት ከአለቃ አያሌው ዘንድ በተደጋጋሚ የምሔደው። እርሣቸው የታሪክ፣ የባሕልና የሐይማኖት ማሕደር ስለነበሩ ነው።

 

አንድ ቀን አጉል ጥያቄ ያቀረብኩላቸው መሰለኝ። እንዲህ አልኳቸው፡- “ሐይማኖት እና መንግሥት የተለያዩ ናቸው፤ አንዱ በሌላኛው ላይ ጣልቃ አይገባም ይባላል። ሐይማኖት ሐገራዊ ጉዳዮች ላይ አይገባም፤ በእምነቱ ተቋም ብቻ ተወስኖ መንቀሣቀስ አለበት ይባላል፤ እርስዎ በዚህ ላይ የሚሉት ነገር አለ?  አልኳቸው።

 

አለቃ ተቆጡ። “ጥያቄው ኢትዮጵያ በኢትዮጵያ ጉዳይ ላይ መሰለኝ” አሉ። ቀጠሉና እንዲህ አሉ፡- ኢትዮጵያ እንደ ሐገር ፀንታ እንድትኖር ቤተ-ክርስትያን ዋነኛዋ ባልድርሻ ናት። ጠላት ሀገር ቢወር ሕዝቡ ሀገሩን ከጠላት እንዲከላከል ከማነሣሣት ጀምሮ ታቦቶቿን በየጦር ግንባሩ ይዛ በመሔድ ፈጣሪ ኢትዮጵያን እንዲጠብቅ ስትለምን የኖረች ቤተ-ክርስትያን ናት። ንጉስ ቢሾም ቃለ-መሐላ አስገብታ አጥምቃና ቀብታ የምታነግስ ይህች ቤተ-ክርስቲያን ነበረች። በመንግሥት ውስጥ ችግር ሲኖር መሐል ገብታ የምታረጋጋ እና ሰላም የምታሰፍን ቤተ-ክርስትያን ነበረች። ፊደል ቀርፃ፣ ቀለም በጥብጣ፣ ብራና ፍቃ፣ ፅፋ የኢትዮጵያን ትውልድ ያስተማረች ይህችው ቤተ-ክርስትያን ነች። ዛሬ እንዴትና በምን ምክንያት ነው ይህችን ቤተ-ክርስትያን ማግለል የሚቻለው? ማን ነው ሐይማኖትና መንግሥት ግኑኙነት የላቸውም ያለው? የእስከ ዛሬ የነበረውን ውህደታቸውን ማን ነው የሚበጥሠው? እያሉ የተናገሩኝ ዛሬም ትዝ ይለኛል። በኋላም የፃፉትን ሣነብ እንዲህ ብለዋል፡-

 

“ኢትዮጵያ የረጅም ጊዜ ታሪክ ያላት ስትሆን የታሪኳም መሠረት የቆመው፣ ጉልላትዋ የተደመደመው፣ አቃፊው፣ ጣርያው፣ ግድግዳው ሣይቀር በሃይማኖት ላይ ነው። ሃይማኖት በኢትዮጵያ ፊት ከአበው ቃል በቃል በአፍ፣ ኋላም ከካህናት፣ በነቢያት፣ ከሐዋርያት በመፅሐፍ ስለተሰጠ በኢትዮጵያ የጣኦት አምልኮ ስራ ላይ የዋለበት ጊዜ የለም። ስለዚህ ዛሬም ነገም “ኢትዮጵያ እጆቿን ወደ እግዚአብሔር ትዘረጋች” በማለት አለቃ አያሌው ፅፈዋል።

 

አለቃ አያሌው ታምሩ ከ1983 ዓ.ም በኋላ በተፈጠረው የፖለቲካ አስተሣሰብ ጋር ግጭት ውስጥ የገቡበትም ዘመን ነበር። ሐይማኖትና መንግሥት የተለያዩ ናቸው ከሚለው አስተሣሰብ ሌላ የኦርቶዶክስ ኃይማኖትም ከነፍጠኛው ጋር አብራለች የሚሉ ግለሰቦችም በአደባባይ ድምፃቸው የሚሠማበት ወቅት ነበር። ነፍጠኛው አረንጓዴ፣ ቢጫና ቀዩን ባንዲራ እያውለበለበ እና በኦርቶዶክስ ኃይማኖት ድጋፍና አጀብ ነው ሌላውን የወረረው እየተባለ አስተያየት ይሰጥ ነበር። እንደውም ኢትዮጵያ የ100 አመት ታሪክ ነው ያላት የሚሉም እምነቶች ብቅ ብለው ነበር። እናም በሕይወት ካለው ኢትዮጵያዊ የዛሬ ሦስት ሚሊዮን አመት ሞታለች የምትባለው ሉሲ ትሻላለች ብለዋል።

 

ሉሲ ሞታም ቢሆን ኢትዮጵያ እንዲህ ነበረች፤ የሰው ዘር የፈለቀባት፣ ጥንታዊት ምድር፣ ብዙ ታሪክ ያለባት ሀገር ነች ትላለች። አሁን በሕይወት ያለው ኢትዮጵያዊ ደግሞ ኢትዮጵያ መቶ አመቷ ነው ይላል። ታዲያ የሞተችው ሉሲ አትሻልም ወይ? የሚል አመለካከት ያንፀባረቁበት ወቅት ነበር አለቃ።

 

እኚህ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ቤተ-ክርስትያን የሊቆች ሊቅ የነበሩት አለቃ አያሌው ታምሩ የተወለዱት መጋቢት 23 ቀን 1915 ዓ.ም ሲሆን ቦታውም በምስራቅ ጐጃም ዞን፣ እነማይ ወረዳ በታላቁ ደብረ ድማኅ /ዲማ/ ቅዱስ ጊዮርጊስ ቤተ-ክርስትያን፣ ልዩ ስሙ ቤተ-ንጉስ በተሰኘ ቦታ ነበር። የአለቃ አባት አቶ ታምሩ የተመኝ  ሲባሉ እናታቸው ደግሞ ወ/ሮ አሞኘሽ አምባዬ ይባላሉ።

 

አለቃ አያሌው ገና የሦስት አመት ተኩል ሕፃን ሣሉ ዲማ አካባቢ የፈንጣጣ በሽታ ገብቶ ስለነበር በዚህም ምክንያት ሁለቱም ዐይኖቻቸው ታወሩ። ቤተሰቦቻቸውም አዘኑ። መልከ መልካሙና ተወዳጁ ልጃቸው ገና የዚህችን አለም ገፅታ ሊመለከት እንቡር እንቡር እያለ በሚነቃቃበት በጮርቃ እድሜው ዐይነ-ስውር ሲሆንባቸው ወላጆች ክፉኛ አዘኑ። ሕፃኑ አያሌው ታምሩ ያንን የዲማ ጊዮርጊስን የቅኔ ዩኒቨርሲቲን ያየው በሦስት አመት ተኩል እድሜው ነው። የዲማን ተራሮች፣ የዲማን ሸለቆዎች በዐይኑ እያየ ባያድግም፣ ነገር ግን በዲማ የትምህርትና የቅኔ መንፈስ ተሞልቶ ከራሱ አልፎ ለኢትዮጵያ ቤተ-ክርስትያን የዕውቀት ብርሃን አብርቶ ያለፈ ሊቅ ሆኗል።

 

ዲማ ጊዮርጊስ የታላቁ ደራሲ የክቡር ዶ/ር ሀዲስ ዓለማየሁ ፍቅር እስከ መቃብር የተሰኘው ብርቅዬ መፅሃፋቸው ታሪኩ የሚገኝባት ስፍራ  ነች። የሥነ-ፅሁፍ ሰዎች  “መቼት” ይሉታል ታሪክ የተፈፀመበትን ስፍራ። እናም የፍቅር እሰከ መቃብር መፅሐፍ ዋነኛው መቼት ዲማ ጊዮርጊስ ነው። የፊታውራሪ መሸሻ ቤት፣ የነ ሰብለ ወንጌል መታያ መድመቂያ፣ የበዛብህ መምህርነት፣ የካሣ ዳምጤ /የጉዱ ካሣ/ የለውጥ አቀንቃኝነት እና ፍልስፍና ተምነሽንሾ የታየባት ድንቅ ስፍራ ነች። ጉዱ ካሣ የስርአትን መፍረስና እና መቀየርን በተምሣሌት አድርጐ የተፈላሰፈባት ቦታ ዲማ ጊዮርጊስ ነች። ዲማ ጊዮርጊስ በኢትዮጵያ የሥነ-ጽሑፍ መቼት ውስጥ ደምቃ መታየቷ ብቻ ሣይሆን እንደ አለቃ አያሌው ታምሩ አይነት የእውነታው አለም ሊቅ የፈጠረች የቅኔ ምድር ነች።

 

ዐይነ ስውሩ /ግን/ “ልበ ብርሃኑ” አለቃ አያሌው፣ በ1920ዎቹ ዓ.ም የኢትዮጵያን የቤተ-ክህነት ትምህርት መማር ጀመሩ። /በነገራችን ላይ አለቃ አያሌውን “ልበ ብርሃን” ያሏቸው ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ንጉሠ ነገስት ዘኢትዮጵያ ናቸው/። ትምህርት ከጀመሩ በኋላ አእምሯቸው ክፍት እና ጠያቂ ተመራማሪ ሆነ። በትምህርታቸውም የሀዲሳትን ጣዕም ትርጓሜ፣ ከብሉያት አራቱን ብሔረነገስት፣ ትርጓሜ ዳዊት ከነቢያት እና ከሰለሞን ጋር የውዳሴ ማርያም እና የቅዳሴ ማርያም ትርጓሜ ተምረዋል። ከዚያም በ1939 ዓ.ም አጐታቸውን መልአከ ብርሃን አድማሱ ጀንበሬን ተከትለው ወደ አዲስ አበባ መጡ። አጐታቸው ራሳቸው በኦርቶዶክስ ቤተ-ክርስትያን ውስጥ ዘመን አይሽሬ የፅሁፍ ቅርሶችን አበርክተው ያለፉ ናቸው።

 

አዲስ አበባም መጥተው በቅድስተ ስላሴ መንፈሣዊ ት/ቤት ገብተው መፅሃፈ ኢሳያስን፣ መጽሐፈ አስራ ሁለቱን፣ ደቂቀ ነብያትን፣ መጽሐፈ አስቴርን፣ መጽሐፈ ዮዲትንና መጽሐፈ ጦቢትን ከነ ሙሉ ትርጓሜያቸው ተምረውም ከመጨረሳቸው በተጨማሪ በዳግማዊ ምኒሊክ መታሠቢያ ት/ቤት ገብተው፣ ስምንቱን ብሔረ ኦሪት እና መጽሐፈ ዳንኤልን ከነ ትርጓሜያቸው ከዚያም የአርባአቱን ወንጌል ትርጓሜ፣ መጽሐፈ ኪዳን እና ትምህርተ ኅቡአትን ተምረዋል። አለቃ አያሌው በቤተ-ክርስትያኒቱ ውስጥ የሚሠጡትን ትምህርቶች አንድ በአንድ ያጠኑ የእውቀት ማሕደር ሆነው በ1940ዎቹ ውስጥ ብቅ አሉ።

 

ከዚያም በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ኃይማኖት ውስጥ የሚጠየቁ የበዐላት፣ የአጿማት፣ የአምልኮ፣ የፀሎት እና የልዩ ልዩ ጥያቄዎችን መልስ ከነ ማብራሪያው በመስጠት አለቃን የሚተካከላቸው ጠፋ። የቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ዩኒቨርሲቲ ውስጥም ገብተው ከመጀመሪያዎቹ የግብረ ገብ መምህራን አንዱ ለመሆን በቅቷል። አለቃ አያሌው ኢትዮጵያን እና እምነቷን፣ ባሕሏን ታሪኳን የተመለከቱ ማናቸውንም ጥያቄዎች ሰፊ ትንታኔ በመስጠት በሬዲዮ፣ በጋዜጣ፣ በልዩ ልዩ ዐውደ ምህረት እና በጉባኤዎች ላይ በማብራራት የዕውቀት ብርሃን ረጩ።

 

አለቃ አያሌው ታምሩ ከሰኔ ወር 1948 ዓ.ም ጀምሮ በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ-ክርስትያን ጠቅላይ ቤተ-ክህነት የሊቃውንት ጉባኤ ተመርጠው የስብከተ ወንጌል ክፍል አባል ሆነው አገልግለዋል። በመቀጠልም ከጠቅላይ ቤተ-ክህነት መንበረ ፖትርያርክ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ-ክርስትያን የሊቆች ሊቅ /ሊቀ ሊቃውንት/ተብለው የሊቃውንት ጉባኤው ኘሬዘዳንት ለመሆን በቅተዋል።

 

ከ50 አመታት በላይ በሊቅነታቸው ከማገልገላቸውም በተጨማሪ ከ11 በላይ መፃሕፍትን ደርሰዋል። ከነዚህም ውስጥ የሚከተሉት ይገኙበታል፡-

 

1.  የመኮንን ጉዞ /1948 ዓ.ም/

2.  የአንበሳ ዱካ /1953/ ዓ.ም

3.  መቸ ተለመደና ከተኩላ ዝምድና /1953 ዓ.ም/

4.  የኢትዮጵያ እምነት በሶስቱ ሕግጋት /1953 ዓ.ም/

5.  የኑሮ መሰረት ለሕፃናት /1953 ዓ.ም/

6.  ወላዲተ አምላክ በኢትዮጵያ /1979 ዓ.ም/

7.  የጽድቅ በር /1979 ዓ.ም/

8.  ምልጃ እርቅና ሰላም /1992 ዓ.ም/

9.  ተአምርና መጽሐፍ ቅዱስ /1993 ዓ.ም/

10. መልዕክተ መንፈስ ቅዱስ /1995 ዓ.ም/

11. ዜና ሕይወት ዘቅድስተ ቅዱሳን እመአምላክ እና ሌሎችንም ፅፈዋል።

አለቃ አያሌው ታምሩ በ1988 ዓ.ም ከኢትዮጵያ የኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ-ክርስትያን አገልግሎታቸው እንዲገለሉ የተደረጉት ዛሬ በሕይወት ከሌሉት የቤተ-ክርስትያኒቱ ፓትሪያክ ከነበሩት ከአቡነ ጳውሎስ ጋር በተፈጠረ ግጭት ነው። አቡነ ጳውሎስ  ወደ ሮም ሔደው በቤተ-ክርስትያናችን ለብዙ ዘመናት በውግዝ የኖረን ስርአት አፍርሠዋል በሚል ምክንያት አለቃ ተቃውሟቸውን አሠሙ። በዚህ በተቃውሞ ፅናታቸው ከስራ ገበታቸው ለ11 አመታት ተገልለው በቤታቸው ቁጭ እንዳሉ ግን ሺዎችን እያስተማሩ ነሐሴ 14 ቀን 1999 ዓ.ም በ84 አመታቸው ሕይወታቸው አልፋለች።

አለቃ አያሌው ታምሩ 11 አመታት እቤታቸው ሲውሉ አንዱንም ቀን ካለ ስራ አላረፉም። በርካታ ጋዜጠኞች፣ አጥኚዎች፣ ትምህርት ፈላጊዎች.. ከማይጠገበው ከአለቃ አንደበት በየቀኑ እውቀትና መረጃ ይሰበስቡ ነበር። በአለቃ አያሌው ዘመን የነበረ ጋዜጣ ወይም መፅሄት ከእርሣቸው ጋር ሁሉም ማለት ይቻላል ቃለ-መጠይቅ  አድርጓል።

 

እነዚህን ጋዜጦችና መጽሔቶች መሠረት በማድረግ ሣሙኤል ኃይሉ የተባለ አድናቂያቸውና ወዳጃቸው ትምህርተ ሃይማኖት በሚል ርዕስ መፅሐፍ አሣትሞላቸው በትውልድ ውስጥ ሕያው አድርጓቸዋል። በቅርቡ ደግሞ የመጀመሪያ ልጃቸው የሆኑት ወ/ሮ ስምረት አያሌው አባቴ እና እምነቱ በሚል ርዕስ የአለቃን ስብዕና የበለጠ አግዝፎ  የሚያሣይ ግሩም መፅሐፍ አሳትመዋል። ልጅ መውለድ ትርጉሙ ይሀ ነው። አባት በልጅ ሲዘከር፤ ግሩም ሥነ-ፅሁፍ ነው። አለቃ አያሌው ገና ብዙ የሚፃፍላቸው የኢትዮጵያ ማህደር ናቸው።

 

አንድ ቀን ለረጅም ሰአታት ብዙ ሐይማኖታዊ ባሕላዊ የኢትዮጵያን ጉዳዮችን አጫወቱኝ። በጣም ተመሰጥኩኝ። ገረመኝ። ግን ሣላስበው አንድ አስደንጋጭ ጥያቄ አቀረብኩላቸው። እንዲህ አልኳቸው፡- “እርስዎ  ዐይነ ስውር በመሆንዎ ያጡት ነገር አለ? ዐይነ ስውርነትዎ ይቆጭዎት ይሆን? አልኳቸው። የሚከተለውን መለሡልኝ፡-

$1-          አንድ ቀን የሆነ ጉዳይ አበሳጨኝ። ተነሳሁና ወደ ግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ዘንድ ወደ ቤተ-መንግሥት ሔድኩ። ቤተ-መንግሥቱ ለኔ ሁሌም ክፍት ነበር። ገባሁ። ከጃንሆይ  እልፍኝ  ደረስኩ። ጃንሆይም  ቁጭ ብለዋል። ምን እግር ጣለህ አሉኝ። እኔም እጅ ነስቼ፡- “ጃንሆይ የሚሠራው ስራ ሁሉ ልክ  አይደለም  አልኳቸው። ምኑ? አሉኝ። ወጣቱ  ትውልድ ሀገሩ ኢትዮጵያን በቅጡ ሳያውቅ ወደ ባሕር ማዶ እየተላከ አንዱ  የአሜሪካንን  ባሕል፣ አንዱ የሞስኮን  ባሕል፣ ሌላው የእንግሊዝን፣ ሌላው  የፈረንሣይን  ወዘተ  እየተማረ ወደ ኢትዮጵያ እየተመለሰ ነው። ነገ ከነገ ወዲያ የተማረበትን  ሀገርና  ባህል አስተሣሰብ  ኢትዮጵያ ላይ ካልጫንኩ ይላል። ይሔ ደግሞ ለኢትዮጵያም ሆነ ለእርስዎ  አደጋ ነው። ጃንሆይ ይህ ጉዳይ መስተካከል አለበት። ነገ አደጋ ይመጣል! አልኳቸው። ጃንሆይ ዝም አሉኝ። መልስ እልሰጥ አሉኝ። ቢቸግረኝ እጅ ነሣው። ከዚያም፡- “እንኳንም አይንህ ጠፋ!”  አሉኝ።

ጃንሆይ  ልክ  ነበሩ።  እኔ  አሁን  የኢትዮጵያን  መቸገር፣  መከራ፣  ስቃይ  ስሰማ  እንኳንም ዐይኔ ጠፋ እላለሁ። ባለማየቴ አይቆጨኝም።

በድንበሩ ስዩም

 

በኢትዮጵያ ውስጥ ታላላቅ ተግባራትን ለፈፀሙ ሰዎች እና ተቋማት የመሸለም እና የማበረታታት ተግባር እምብዛም አይታይም። በቀደመው ዘመን ብልጭ ብሎ ድርግም ያለው የቀዳማዊ ኃይለሥላሴ የሽልማት ድርጅትና ተግባሩ በእጅጉ የሚወደስለትን ተግባር ፈፅሞ ቢያልፍም ያንን የመሠለ እንቅስቃሴ እስከ አሁን ድረስ በመንግሥት ደረጃ ማከናወን አልተቻለም:: በደርግ ዘመንም ሆነ አሁን ባለው በኢትዮጵያ መንግስት ደረጃ የሚዘጋጁት ሽልማቶች ፖለቲካዊ ቅኝት ያላቸው በመሆኑ አላጠግብ ብለው ቆይተዋል። ደርግ በሶሻሊስት እና በኮሚኒስት ፍልስፍና ውስጥ ጐልተው የሚወጡ ወታደራዊ ተግባራትን የፈፀሙ ሰዎችን ሲሸልም ኖሯል። አሁን ባለው መንግሥት ደግሞ ሽልማት ራሱ ምን እንደሆነ ግራ እስከሚያጋባን ድረስ ሲሠራበት ቆይቷል። ብዙ ሺ ገበሬዎችን እየጠሩ መሸለምና ሜዳሊያ ማጥለቅ ራሱ አጠያያቂ ሆኖ ያለፈበት ወቅት ነበር። ምክንያቱም ይህን ሁሉ ገበሬ ለሽልማት የሚያበቃው ተግባር በዚህች ሀገር ላይ ተፈፅሟል ወይ የሚል ጥያቄ ስለሚያስነሣ ነው። ገበሬው ተምሯል? ለሀገርና ለወገን ብሎም ለታሪክ ቀጣይ የሆነ ፈጠራ ፈፅሟል? ከሞፈርና ከቀንበር እርሻ ተላቋል? በምን ምክንያት ተሸለመ? ገበሬው ድህነትን ድርቅን ከኢትዮጵያ ምድር ላይመለስ አባሯል? በየጊዜው ብልጭ ድርግም የሚሉ የሽልማት አይነቶችን በሀገራችን ውስጥ ስንመለከት ቆይተናል።

አሁን ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ደግሞ በዲያቆን ዳንኤል ክብረት ፊት-አውራሪነት የሚመራ የኢትዮጵያ የበጐ ሰው ሽልማት መሰጠት ከጀመረ ሁለት ዓመታት አስቆጥሯል። ለሦስተኛ ጊዜ ደግሞ ነሐሴ 30ቀን 2007 ዓ.ም በካፒታል ሆቴል ውስጥ በሚደረግ ዝግጅት የሽልማት ሥነ-ሥርአቱ ይካሔዳል። እጩዎችም ከየዘርፉ ተመርጠዋል።

ዲያቆን ዳንኤል ክብረት ይህን የበጐ ሰው ሽልማትን ሲያዘጋጅ መነሻ ሀሳቡ የሚመስለኝ በልዩ ልዩ ተግባራት ለሀገራቸው ኢትዮጵያ እና ለሕዝባቸው ጠቃሚ ጉዳዮችን ያበረከቱ ግለሰቦችን በማመስገን እና እውቅና በመስጠት ለሌላውም ሰው መነቃቂያ እንዲሆኑ ለማድረግ ነው። የዳንኤልን ሃሣብ ከላይ በሠፈረው ፅሁፌ ብቻ ሰብስቦ ማስቀመጥ አይቻልም። ምክንያቱም የበጐ ሰው ሽልማት ብዙ ዝርዝር ጠቀሜታዎች አሉት። እናም ለሀገሪቱ በእጅጉ አስፈላጊ ነው። ትውልድም ይህን በጐ ሃሣብ እየተቀባበለው እንዲያሣድገው ምኞቴ ነው። ስናሣድገው ታዲያ በየጊዜው የሚታዩትን ሕፀፆች  በጋራ በማረም ነው።

በመጪው ነሐሴ 30 ቀን 2007 ዓ.ም በሚካሔደው የበጐ ሰው ሽልማት ስነ-ስርዓት ላይ በእጩነት የቀረቡት ሰዎችና ተቋማት ናቸው። የሰው ልጅ እና ተቋማት ሲወዳደሩ ወይም በእጩነት ቀርበው ማየታችን ግራ ስላጋባኝ ነው ዛሬ ጉዳዩ ላይ መፃፍ የፈለኩት። ለማንኛውም ለዚህ በ2007 ዓ.ም ለዚህ ለበጐ ሰው ሽልማት በእጩነት የቀረቡትን በዝርዝር እንመልከታቸው።

በሳይንስ ምርምር ዘርፍ

1.  ኘ/ር ኢ/ር አበበ ድንቁ/አአዩ/

2.  ኬሚካል መሐንዲስ ጌታሁን ሔራሞ

3.  ዶ/ር አበበ በጅጋ

4.  ኘ/ር አስራት ኃይሉ

5.  ዶ/ር ይርጉ ገ/ሕይወት/ጥቁር አንበሳ ሆስፒታል/

በሥነ-ጥበብ ዘርፍ እጩዎች

1.  ሰአሊ አለ ፈለገ ሰላም

2.  እማሆይ ጽጌ ማርያም ገብሩ

3.  አቶ ተስፋዬ አበበ /የክብር ዶ/ር/

4.  ሰአሊ ታደሰ መስፍን

5.  አቶ አባተ መኩሪያ

በበጐ አድራጐት ዘርፍ እጩዎች

1.  ወ/ሮ አበበች ጐበና

2.  አቶ አስመሮም ተፈራ /ሲኒማ ራስ አካባቢ የተቸገሩትን የሚረዳ/

3.  ስንታየሁ አበጀ /የወደቁትን አንሱ እንጦጦ ማርያም አካባቢ

4.  አቶ አሰፋው የምሩ /የአሠረ ሐዋርያት ት/ቤት መስራች /ዊንጌት አካባቢ

5.  ትርሐስ መዝገበ

በቢዝነስ ሥራ ፈጠራ ዘርፍ እጩዎች

1.  አባ ሐዊ/አቶ ገብረማካኤል/ በትግራይ ክልል ለአብርሃ ወደአጽብሐ አካባቢ ገበሬዎች ሥራ የፈጠሩ ገበሬ/

2.  ሰላም ባልትና

3.  አዋሽ ባንክ

4.  ካፒቴን ሰለሞን ግዛው

5.  ካልዲስ ቡና

በቅርስና ባሕል ዘርፍ እጩዎች

1.  አቶ ዓለማየሁ ፋንታ

2.  አቶ ኃብተስላሴ ታፈሰ

3.  አቶ ዓለሙ አጋ

4.  EMML/HMML /የኢትዮጵያ የብራና መፃሕፍት ማይክሮ ፊልም ድርጅት/

5.  ማሕበረ ቅዱሳን

በማሕበራዊ ጥራት ዘርፍ እጩዎች

1.  ኘ/ር ሪቻርድ ፓንክረስት

2.  አቶ ደሳለኝ ራሕመቶ

3.  ዶክተር ፈቃደ አዘዘ

4.  ኘሮፌሰር ሺፈራው በቀለ

5.  ኘሮፌሰር በላይ ካሳ

በጋዜጠኝነት ዘርፍ እጩዎች

1.  አቶ ማዕረጉ በዛብህ

2.  አቶ ያዕቀብ ወልደማርያም

3.  አቶ ነጋሽ ገ/ማርያም

4.  ታምራት ገብረጊዮርጊስ /ፎርቹን/

5.  ቴዎድሮስ ፀጋዬ

በስፖርት ዘርፍ እጩዎች

1.  አሰልጣኝ ሰውነት ቢሻው

2.  መምህር ስንታየሁ እሸቱ /ከበቆጅ ብዙ አትሌቶች እንዲወጡ ያደረገ መምህር/

3.  መሠረት ደፋር

4.  ኢነስትራክተር ሺፈራው እሸቱ

5.  ዶ/ር ወልደመስቀል ኮስትሬ

መንግሥታዊ ኃላፊነትን በብቃት በመወጣት ዘርፍ እጩዎች

1.  አቶ ግርማ ዋቄ /የኢትዮጵያ አየር መንገድ ዋና ሥራ አስፈፃሚ የነበሩ/

2.  አቶ መኰንን ማንያዘዋል

3.  አቶ ሽመልስ አዱኛ

4.  አማኑኤል የአእምሮ ሕክምና ሆስፒታል

5.  ኢንጅነር ስመኘው በቀለ

ከእነዚህ ከላይ የሰፈሩት 45 እጩዎች ናቸው። ከነዚህ ውስጥ የመጨረሻዎቹ ተሸላሚዎች ዘጠኝ ናቸው። እነዚህ ዘጠኙ ተሸላሚዎች ነሐሴ 15 ቀን 2007 ዓ.ም ይታወቃሉ። ከዚያም ነሐሴ 30 ይሸለማሉ። ዘጠኙን የመጨረሻዎቹን ተሸላሚዎች የሚመርጡ ዳኞችም የረጅም ጊዜ ልምድ ያላቸውና ታማኞች እንደሆኑ ከሰሞኑ የወጡት መግለጫዎች ይጠቁማሉ።

እንግዲህ በነዚህ ከላይ በተዘረዘሩት እጩዎች ላይ የታዘብኩትን እና ግራ የገባኝን ጉዳይ መጠቃቀስ ፈልጋለሁ።

ሰው እና ተቋማት

የሽልማት መጠሪያው የበጐ ሰው ሽለማት ነው። በጐ የሰሩ ሰዎች መሸለም ነው። ሰው።

 ግን በዚህ በ2007 ዓ.ም የበጐ ሰው ሽልማት ላይ ሰው እና ተቋማት በአንድ ምድብ ውስጥ ገብተው በእጩነት ቀርበዋል። ለምሣሌ በቢዝነስ ሥራ ፈጠራ ዘርፍ እጩዎች ውስጥ አባ ሐዊ/አቶ ገብረሚካኤል እና ካፒቴን ሰለሞን ግዛው ከሦስት ተቋማት ጋር ይወዳደራሉ። እነዚህም ሰላም ባልትና፣ አዋሽ ባንክ እና ካልዲስ ቡና ናቸው። የሰውን ልጅ እና ተቋማትን ማወዳደር ይቻላል ወይ? ከካፒቴን ሰለሞን እና ከሰላም ባልትና ማን ይሻላል? ከካፒቴን ሰለሞን እና ከአዋሻ ባንክ ማን ይሻላል? ከካፒቴን ሰለሞን እና ከካልዲስ ቡና ማን ይሻላል? ይሔ ምርጫ ያስኬዳል?

ሁለተኛው ግራ ያጋባኝ የእጩዎች ምርጫ፣ በቅርስና ባሕል ዘርፍ የሚወዳዳሩ ናቸው። በዚህ ዘርፍ ሦስት ሰዎች እና ሁለት ተቋማት ይወዳደራሉ። ሦስቱ ሰዎች አቶ አለማየሁ ፋንታ፣ አቶ ሀብተሥላሴ ታፈሰ እና አቶ ዓለሙ አጋ ናቸው። ተወዳዳሪዎችቸው ተቋማት ደግሞ የኢትዮጵያ የብራና መፃህፍት ማይክሮ ፊልም ድርጅት እና ማሕበረ ቅዱሳን ናቸው። በዚህ ዘርፍ ውስጥ ከተጠቀሱት ተወዳዳሪዎች መካከል አንዱን ለመምረጥ የሚያስችለን መስፈርት ምንድን ነው? ለምሳሌ ከአቶ ዓለሙ አጋ እና ከማሕበረ ቅዱሳን መካከል ውድድር ማድረግ ይቻላል ወይ? አቶ ዓለማየሁ ፋንታንና የኢትዮጵያን የብራና መፃሕፍት ማይክሮ ፊልም ድርጅትን ማወዳደር እችላለሁ የሚልስ ሰው ይኖር ይሆን? ምን አይነት ዳኛ ነው ማሕበረ ቅዱሳንን አና እነ አቶ ሀብተስላሴ ታፈሰን አወዳድሮ እከሌ ይበልጣል የሚለን?

ሌላው አስገራሚ ውድድር የሚደረገው ደግሞ መንግሥታዊ ኃላፊነትን በብቃት በመወጣት ዘርፍ ውስጥ የተካተቱት ናቸው። በዚህ ዘርፍ አማኑኤል የአእምሮ ሕክምና ሆስፒታል ከሰዎች ጋር ሊወዳደር ብቅ ብሏል። ከአማኑኤል ሆስፒታል ጋር ሊወዳደሩ የተሰለፉት አቶ ግርማ ዋቄ፣ አቶ መኮንን ማንያዘዋል፣ አቶ ሽመልስ አዱኛ እና ኢንጀነር ስመኘው በቀለ ናቸው። ይሔ ውድድር እውነት መሆኑ ራሱ ይገርመኛል። ጉዳዩ የአሽሙር ወግ ይመስላል። ደራሲያን በምናባቸው የቢሆን አለም መስርተው የሚፅፉት የዘመናችን ወግ መሰለኝ። አማኑኤል ሆስፒታልን ከአቶ ግርማ ዋቄ ጋር ሣወዳድር፣ አማኑኤል ሆስፒታልን ከአቶ መኮንን ማንያዘዋል ጋር ሣወደድር፣ አማኑኤል ሆስፒታልን ከአቶ ሽመልስ አዱኛ ጋር ሣወዳድር አማኑኤል ሆስፒታልን ከኢንጂነር ስመኘው በቀለ ጋር ሣወዳድር ልብ ወለድ ካልሆነ በቀር እንዴት እውነት ይሆናል?

በዚህ ፅሁፌ የሰው ልጅን እና የተቋማትን ልዩነት እና አድነትን በተመለከተ ልገልፀው ሞከርኩና ሠረዝኩት ምክንያቱም ጋዜጣን ማንበብ ለሚችል ሰው የሁለቱን ልዩነቶች ማስረዳት አንባቢን ዝቅ አድርጐ ማየት መሰለኝ ። እናም ተውኩት።

ለውድድር በቀረቡት ሰዎች ላይም ብዙ ሊነሱ የሚችሉ ጉዳዮች አሉ። ለምሣሌ የስፖርት አሰልጣኞች እና ስፖርተኛ ለውድድር የቀረቡበትም የእጩዎች ዝርዝር አለ። ይሔም እንዴት ማወዳደር የቻላል? መምህርና ተማሪን ማወዳደር ይቻላል?

ባጠቃላይ ሲታይ ውድድር ከባድ ነው። ሁሉንም ሰው በውድድር ማጥገብ አይቻልም። ግን በተቻለ መጠን ውድድሩን ከነቀፌታ እንዲድን ማድረግ በእጅጉ ተገቢ ነው። ከዚህ በፊት ከነበሩት ውድድሮች ጠንካራ ጐኖችን በመውሰድ፣ ደካማዎቹን በመተው የተሻለ ውድድር አድርጐ ለሽልማት ማብቃት ተገቢ መሆኑን ሁላችንም የምንስማማበት ይመስለኛል። ስለዚህ የዘንድሮው የ2007 ዓ.ም የበጐ ሰው ሽልማት ባለፈው ዓመት ባሕልና ቱሪዝም ሚኒስቴር ሊሸልም አስቦ ከተጨናገፈበት የውድድር ልምድ ትምህርት መውሰድ ነበረበት።

ባለፈው ዓመት ባሕልና ቱሪዝም ሚኒስቴር ኢትዮጵያዊያኖችን በስዕል ጥበብ፣ በሙዚቃ፣ በፊልም እና በሥነ-ጽሑፍ ዘርፍ ለመሸለም ፈልጐ ሀላፊነቱን ለየማሕበራቱ ይሠጣል። የሰአሊዎች ማሕበር በስዕል ጥበብ ውስጥ ያሉትን አስር እጩዎች እንዲያቀርብ እድል ተሰጠው ። ሙዚቀኞች ማሕበርም እንደዚሁ እጩዎችን እንዲያቀርብ፣ የፊልም ሰሪዎች ማሕበርና ደራስያን ማሕበርም እጩዎቻቸውን አቀረቡ። ከየዘርፉ ከታጩት ውስጥ አንድ ሰው እንዲመረጥ በሬዲዮ፣ በቴሌቪዥን በየቀኑ ብዙ ሺ ብር እየወጣበት ማስታወቂያ መነገር ጀመረ። ሕዝቡ ከቀረቡለት እጩዎች ውስጥ ድምፅ እንዲሰጥ ተጋበዘ።

የእነዚህ የሙያ ማሕበራት መሪዎችን የአዲሰ ጣዕም የሬዲዮ ኘሮግራም አዘጋጆች ቃለ-መጠይቅ በማድረግ በአጩዎች ምርጫ ላይ የታዩትን አያሌ ስህተቶች ጠቆሙ። ለምሣሌ ከስዕል ጥበብ ውስጥ ካሉ ተወዳዳራዋች መካከል አቶ አለ ፈለገ ሰላም እና አስኒ ጋለሪ ለውድድር ቀርበዋል። ሰው እና ጋለሪ እንዴት ይወዳደራሉ ተብሎ ጭቅጭቅ አስነሣ። ውድድሩ እንደነዚህ አይነት ችግሮችና ሌሎችም በርካታ ሕፀፆች እንዳሉበት የሬዲዮ ኘሮግራሙ አፅንኦት ሰጥቶ አቀረበ። በእጩዎች ምርጫ ላይ የታዩትን ስህተቶች በመገንዘብ ይመስላል፣ የባሕልና ቱሪዝም ሚኒስቴር ውድድሩ እንዲቆም አድርጐ ለተወሰነ ጊዜ አራዘመው። የተራዘመው ውድድር እስከ አሁን ድረስ አልተቀሰቀሰም። ሐገሪቷ የታላላቅ ሽልማቶች ሾተላይ ያለባት ትመስላለች። ሽልማቶች አይበረክቱላትም።

ታዲያ የዘንድሮው የበጐ ሰው ሽልማት ከባለፈው የባሕልና ቱሪዝም ሚኒስቴር “የሰውና የተቋማት” የእጩነት አቀራረብ ችግር፡ ልምድ መቅሠም ነበረበት እላለሁ። ሌላው ችግር ውድድርን በዘመን አለመከፋፈል ነው። ለምሣሌ ባሕልና ቱሪዝም ሚኒስቴር ሊያካሒደው በሞከረው ውድድር ላይ በእጩነት የቀረቡት ሙያተኞች  አንዳንዶቹ በእድሜ አና በዘመን የማይገናኙ ነበሩ። በሙዚቃ ውስጥ ከቀረቡት እጩዎች እንኳን ብናይ መድረክ ላይ ከ30 ዓመታት በላይ በሙዚቃ አለም ስትምነሽነሽ የኖረችው ደማቋ አስቴር አወቀ፣ ገና ወደ ሙዚቃው አለም ጐራ ብሎ በዳዴ የሚሔድ ከጐሣዬ ቀለሙ/ጃኪ ጐሲ/ ጋር በእጩነት ቀርባለች ይሔን ምን አይነት ውድድር ይሉታል?

ከዚህ ሌላም ለዚሁ ለባሕልና ቱሪዝም ሚኒስቴር ውድድር ደራሲያን ማሕበር ያቀረባቸው እጩዎችም አነጋጋሪ ነበሩ። ለምሣሌ በ1949 ዓም መስከረም በሚል ርዕስ እና በ1952 ዓ.ም ደግሞ ሌላው መንገድ በተሰኘ ርዕስ  ሁለተኛ የአጫጭር ልቦለዶች መድብል ያሣተሙ ደራሲ አሉ። እኚህ ሰው ታደሰ ሊበን ይባላሉ። በኢትዮጵያ የአጫጭር ልቦለዶች አፃፃፍ ታሪክ ውስጥ ከተመስገን ገብሬ ቀጥለው ፈር ቀዳጅ በመሆን ስማቸው ይጠራል። ታዲያ እኚህን ሰው የሚያውቃቸው የሥነ-ፅሁፍ ባለሙያ እና በ1950ዎቹ ውስጥ የነበረ አንባቢ ብቻ ነው። ታደሰ ሊበን የ1950ዎቹ ደራሲ ናቸው። ከዚያ በኃላ ከእርሣቸው ጋር ለውድድር ከቀረቡት እጩዎች መካከል በዚህ በኛ ዘመን በርካታ መፃሕፍትን የሚያሳትመው ወጣቱ ደራሲ እንዳለጌታ ከበደ ነው። እንዳለጌታ ከበደ እና ታደሰ ሊበን ሰፊ የዘመን ልዩነት በመካከላቸው አለ። ከዚህ ጋር ተያይዘው አያሌ ልዩነቶች አሉ። ታዲያ እነዚህን ሁለቱን ደራሲያን የምናወዳድርበት ምን አይነት መስፈርት ይኖረናል? እንደነዚህ አይነት የእጩዎች መረጣ የባሕል ሚኒስቴርን የሽልማት ሃሣብ እንዲጨናገፍ አድርገውታል። ሌሎችንም ችግሮች መጥቀስ ይቻላል። ግን የተጠቀሰው በቂ ነው።

የዘንድሮው የበጐ ሰው ሽልማት እጩዎችም የዚህ የዘመን ጉዳይ ችግር ሰለባዎች ናቸው። ለምሣሌ በጋዜጠኝነት ዘርፍ ውስጥ ከቀረቡት እጩዎች መካከል ሦስት በእድሜና በሙያቸው ትልቅ  የሆኑ ሰዎች ከሁለት ወጣቶች ጋር ለውድድር ቀርበዋል። በኢትዮጵያ የጋዜጠኝነት ታሪክ ውስጥ ሙያውን ወደ ውጭ ሀገር ሔደው ተምረው ከመጡ የመጀሪያዎቹ ኢትዮጵያዊያን መካከል አቶ ነጋሽ ገ/ማርያም  ፊት- አውራሪ  ሆነው ይጠቀሣሉ። እኚህ ሰው የ1950ዎቹ አንጋፋ ጋዜጠኛ ሲሆኑ፣ ከእርሳቸው ጋር ለውድድር ከታጩት ውስጥ አሁን በEBS  ቴሌቪዥን “የርዕዮት” ኘሮግራም አዘጋጅ የሆነው ወጣቱ ጋዜጠኛ ቴዎድሮስ ፀጋዬ  ነው። ለመሆኑ ቴዎድሮስ ፀጋዬን እንዴት ከነጋሽ ገ/ማርያም ጋር፣ ከማዕረጉ በዛብህ ጋር፣ ከያቆብ ገ/ማርያም ጋር ማወዳደር ይቻላል? ማነው ለዚህ ዳኝነት ቁጭ ብሎ የሚያወዳድረው? ማን አሸናፊ ሊሆን ነው?

ውድድር አስቸጋሪ ባሕርያት ቢኖሩትም እንደነዚህ አይነት የዘመን ክፍተቶች ግን በቀላሉ የሚስተካከሉ ነበሩ። መቼም ወደፊት ተደግመው እናያቸዋልን ብዬ አላስብም።

ባጠቃላይ ሲታይ  ግን የበጐ ሰው ሽልማት አላማው ትልቅ ነው። ወደፊት አድጐ በሐገር ደረጃ በመንግሥት ደረጃ ትልቅ ዕውቅና አግኝቶ ልክ ቀድሞ እንደነበረው እንደ ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ የሽልማት ድርጅት ግርማና ሞገስ እንዲኖረው እመኛለሁ።

ዲያቆን ዳንኤል ክብረትም ከነዚህ ሁሉ መዓት በጐ ተግባሮቹ መካከል ይህን የሸልማት መርሃ ግብር በሰብሣቢነት እየመራ መጓዙ በራሱ ትልቅ ክብር የሚያሰጠው ነው። ዳንኤል ሩቅ አሣቢ፣ ሀገር ገንቢ፣ ትውልድ አስተማሪ መሆኑን በፅኑ ባምንም ዘንድሮ በቀረቡት የዓመቱ የበጐ ሰው ሽልማት እጩዎች መረጣ ላይ ጥያቄ የሚያስነሱት እነዚህ ነጥቦች መስተካከል አለባቸው።

በመጨረሻም ለዲያቆን ዳንኤል ክብረት አና ይህን መርሃ ግብር አብረውት የሚሠሩ ሁሉ በርቱ ጠንክሩ እላለሁ። የኢትዮጵያ የበጐ ሰው ሽልማት እያደገ እየጐመራ እያሸተ በመሔድ ፍሬውን ሁላችንም እንድንቋደሰው እመኛለሁ።

በጥበቡ በለጠ

ኢትዮጵያን ከ1966- 1983 ዓ.ም ለአስራ ሰባት ዓመታት በመራት የደርግ መንግሥት ውስጥ ምክትል ፕሬዝዳንት የነበሩት ኮ/ል ፍሰሃ ደስታ በቅርቡ አንድ መግለጫ የሚመስል ጉዳይ ተናግረው ነበር። የተናገሩት በጓደኛቸው የመጽሐፍ ምረቃ ሥነ-ሥርዓት ላይ በጋዜጠኞች ተጠይቀው ነው። ጥያቄው በዘመነ ደርግ ውስጥ አድራሻው ስለጠፋው ድንቅዬ የኢትዮጵያ ደራሲ ስለ በዓሉ ግርማ ነበር። በዓሉ ግርማ እንደተገደለ ቢጠረጠርም ማን ገደለው? በምን ምክንያት? የት ተገደለ? የት ተቀበረ? የሚሉትና በርካታ ጥያቄዎች ቢቀርቡም እስከ አሁን ድረስ ምላሽ የሰጠ የደርግ ባለስልጣን አልነበረም። ግን ይህ የበዓሉን የሞት ምስጢር ይፋ አወጣለሁ ያሉት እኚሁ የደርግ መንግሥት ምክትል ፕሬዚዳንት የነበሩት ኮ/ል ፍሰሃ ደስታ ናቸው። በሐምሌ ወር ውስጥ ታትሞ የሚወጣ መጽሐፍ አለኝ፤ በዚያ መፅሐፍ ውስጥ ምስጢሩን ታገኙታላችሁ ብለው ልባችንን ሰቅለውን ቆይተው ይኸው ሐምሌ ወር አለፈ። መፅሐፋቸውም አልወጣም!

 

እኚሁ የደርግ መንግሥት ከፍተኛ አመራር ስለ በዓሉ ግርማ አሟሟት ከኔ መፅሐፍ ታገኙታላችሁ፤ የመፅሐፌን ሕትመት ጠብቁ አሉን። የበዓሉ ግርማ ሞት፣ ስቃይ፣ መከራው፣ እንዲሁም ደግሞ የባለቤቱን እና የልጆቹን ከ30 ዓመታት በላይ የቆየ መራር ሐዘን እናስበው። በጣም ከባድ ነው! ግን ኮ/ል ፍሰሃ ደስታ ይህን የግድያ እና የመሪር ሃዘን ታሪክ መጽሐፋቸውን ማሻሻጫ አድርገው ሊጠቀሙበት መዘጋጀታቸውን ሳስበው በእጅጉ አዝናለሁ።

 

በዓሉ ግርማ የተገደለው ወይም ደብዛው የጠፋው ኮ/ል ፍሰሃ እና ጓደኞቻቸው በሚመሩት መንግሥት ውስጥ ነው። ግድያውም የመንግሥት እጅ እንዳለበት በርካታ አመላካች ነገሮች አሉ። ከነዚህም ውስጥ በዓሉ ግርማ ከስራው መታገዱ፣ ከዚያም ደግሞ ደብዛው ሲጠፋ መንግሥት ይፋ መግለጫ አለማውጣቱ እና ጉዳዩን በዝምታ ማለፉ ዋነኛ ማስረጃዎች ናቸው።

 

በዓሉ ግርማ ኦሮማይ የተሰኘው ረጅም የልቦለድ መፅሐፉ በ1975 ዓ.ም ታትሞ ከወጣ በኋላ የመንግሥትን ገመና ዘክዝኮ አወጣው በሚል ሰበብ መፅሐፉ ከገበያ ላይ ተለቅሞ ተወስዷል። መፅሐፉን በእጁ የያዘ፣ ሲያነብ የተገኘ ሰው የሚወስድበት እርምጃም ዘግናኝ ነበር። ስለዚህ ለበዓሉ ግርማ ሞት፣ የደርግ መንግሥት እጁ እንዳለበት የሚጠቁሙ ማስረጃዎችን እየጨመርን መናገር እንችላለን።

 

በጣም የሚገርመው ነገር እስከ አሁን ድረስ በዓሉ ግርማን የበሉት ጨካኞች መናገር አልቻሉም ነበር። ኮ/ል ፍሰሃ ደስታ ደግሞ ጥሩ የመፅሐፍ ማሻሻጫ ርዕስ አድርገውት ሊጠቀሙበት ተዘጋጅተዋል። የደርጉ መሪ ኮ/ል መንግሥቱ ኃይለማርያም “ትግላችን” ብለው መፅሐፍ አሳትመው ብዙ ተወቅሰውበታል። የዚያው መንግሥት ጠቅላይ ሚኒስትር የነበሩት ሻምበል ፍቅረሥላሴ የወግደረስ ደግሞ እኛ እና አብዮቱ ብለው ግዙፍ መጽሐፍ ቢያሳትሙም መፅሐፋቸውን “ንሰሃ አልገቡበትም” በሚል ከግራና ከቀኝ ከፍተኛ ወቀሳ ሲሰነዘርባቸው ቆይቷል። መንግሥቱ ኃይለማርያም እና ፍቅረስላሴ የወግደረስ የበዓሉ ግርማን ግድያ በተመለከተ የሰጡን መረጃ የለም። እነዚህ ሁለት ሰዎች ዋነኞቹ የደርግ መንግሥት ፈላጭ ቆራጭ የነበሩ ናቸው። ምናልባት በመፅሐፋቸው ውስጥ ስለ በዓሉ ግርማ አሟሟት ጽፈው ቢሆን ኖሮ ወይም ተናዘው ቢሆን የመፅሐፎቻቸው ተቀባይነት በተወሰነ ደረጃ ከፍ ይል ነበር።

 

የመንግሥቱንና የፍቅረስላሴን ደካማነት ያስተዋሉ የሚመስሉት ፍሰሃ ደስታ በመፅሐፌ ውስጥ የምትወዱት፣ ከ30 ዓመታት በላይ ስለ በዓሉ መረጃ ስትፈልጉ ለባዘናችሁት ሁሉ መፅሐፌ መልስ አለው ብለውን ድፍን አንድ ወር በጭንቅ ስንጠባበቅ ቆየን። መፅሐፉ አልወጣም፤ ቢወጣስ ምን ይነግሩን ይሆን?

 

“በዓሉን የገደልነው እኛ ነን” ይሉን ይሆን? “ቁጭ ብለን ተነጋግረንበት፣ እከሌ ይህን አስተያየት ሰጥቶ፣ እከሌ ደግሞ ይህን ብሎ፣ ከዚያም ግድያው ተፈፃሚ ሆነ” ብለው የንሰሃ ፅሁፍ ያቀርቡልን ይሆን? ያንን ካደረጉ የሚደነቁበት ነጥብ ሊያዝላቸው ግድ ይላል።

 

ገነት አየለ በፃፈችው “የኮ/ል መንግሥቱ ኃይለማርያም ትዝታዎች” በተሰኘው መፅሐፍ ውስጥ መንግሥቱ ኃይለማርያም ስለ በዓሉ ግርማ አሟሟት ጥያቄ ተነስቶላቸው ሰፊ ነገር ተርከዋል። ትረካቸው እሳቸውና በዓሉ የት እንደሚተዋወቁ፣ ከዚያም የቀረበ ወዳጅነት እንደገነቡ፣ በዓሉም ስለ እርሳቸው አዎንታዊ አመለካከት እንዳለው ኮ/ል መንግሥቱ ተናግረዋል። በግድያው ውስጥ ግን እጃቸው እንደሌለ ገልፀዋል።

 

በርግጥ የበዓሉ ግርማ እና የኮ/ል መንግሥቱ ኃይለማርያም የቅርብ ግንኙነት እንደነበራቸው በሰፊው ይነገራል። በዓሉ የመንግሥቱ ኃይለማርያምን ንግግር ሁሉ ይፅፍ ነበር ይባላል። ቤተ-መንግስት እንደ ልቡ መውጣትና መግባት የሚችል ሰው ነበር እያሉ የሚተርኩ አሉ። ሻዕቢያን ለመጨረሻ ጊዜ ለመደምሰስ “የቀይ ኮከብ ዘመቻ” በተካሄደበት ወቅትም መንግሥቱ ኃይለማርያም የቅርብ ሰው አድርገውት በዓሉ ግርማን ወደ አስመራ ይዘውት እንደሄዱ ይተረካል። ለበዓሉ ግድያ ምክንያት ነው ተብሎ የሚጠቀሰው ኦሮማይ በተሰኘው መፅሐፉ ውስጥም ስለ ኮ/ል መንግሥቱ ኃይለማርያም የፃፈው ሃሳብ የአድናቆት በመሆኑ እርሳቸው የግድያ ምላጫቸውን በዓሉ ላይ አይስቡትም የሚሉ ሰዎች አሉ።  

 

የኖርዌይ ተወላጅ የሆነው ሞልቬር Black Lions ወይም ወደ አማርኛ ስንመልሰው “ጥቋቁር አናብስት” በሚል ርዕስ ግሩም የሚባል መፅሐፍ አለው። በዚህ መፅሐፍ ውስጥ ስለ ኢትዮጵያ ታላላቅ ደራሲያን የሕይወት ታሪክ ነው የፃፈው። ከነዚህ ታላቅ ደራሲያን ውስጥ በዓሉ ግርማ በመፅሐፉ ውስጥ ፎቶውም ታሪኩም ጎልቶ ነው የተፃፈለት። ታዲያ ሞልቬር የበዓሉን አሟሟት በተመለከተ የተቻለውን ያህል  መረጃ ለማግኘት ጥረት አድርጓል። ሞልቬር አንዳንድ የስርዓቱን ከፍተኛ አመራር የነበሩትን ሰዎች ጠይቆ እንደተረዳው በዓሉ ግርማን ባለው የፖለቲካ አመለካከት እና በግል ጥላቻም ጭምር አብረውት ይሰሩ የነበሩ ጓደኞቹ በጠላትነት ተሰልፈውበት እንደነበር መፅሐፉ ይተርካል። እነዚህ ሰዎችም እነማን እንደነበሩ ስማቸውን ሁሉ ጽፎ ዘርዝሯል። በነገራችን ላይ መንግሥቱ ኃይለማርያምም የበዓሉ ግርማ ጠላቶች ጓደኞቹ ናቸው በማለት ስማቸውን ከጠቀሷቸው ውስጥ አንጋፋው ጋዜጠኛ ሙሉጌታ ሉሌ ይገኙበታል።  ሙሉጌታ ሉሌ “ጦቢያ” በተሰኘው መፅሔት “ፀጋዬ ገ/መድህን አርአያ” በሚል የብዕር ስም ፖለቲካዊ ፅሁፎችን በተከታታይ የሚያቀርቡ ነበሩ። ዛሬ ኑሯቸውን ሰሜን አሜሪካ አድርገዋል።

 

ገነት አየለ “የኮ/ል መንግሥቱ ኃይለማርያም ትዝታዎች” በሚለው መፅሐፏ ውስጥ የበዓሉ ጠላቶች ተብለው ስማቸው ከተጠራው ውስጥ ሙሉጌታ ሉሌ መሆናቸውን በመግለጿ በ“ጦቢያ” መፅሔት ላይ ሙሉጌታ ሉሌ ራሳቸው ነበልባል የሆነ የተቃውሞ ምላሽ ለገነት አየለ ሰጥተዋል። እንደውም መንግሥቱ ይህን አይሉም፣ ይህ የገነት አየለ የራሷ ሴራ ነው የሚል ሃሳብ ያለው ምላሽ ሰጥተዋታል።

 

የበዓሉ ግርማ ጠላቶች (ገዳዮች) አንድ ግዜ መንግሥት ነው፣ ሌላ ጊዜ የቅርብ ጓደኞቹ እጅ አለበት ሲባል ቆይቷል። ሌላ ሶስተኛም ጥርጣሬ ሲሰነዘር ቆይቷል። በዓሉን የገደሉት (ያፈኑት) የኤርትራ ተገንጣዮች (ሻዕቢያ) ነው የሚል አስተያየትም ነበር።  ምክንያቱ ደግሞ በዓሉ “ኦሮማይ” በተሰኘው መፅሐፉ ሻዕቢያን እንዴት ማጥፋት እንደሚቻል ስትራቴጂ ነድፎ ያሳየበት በመሆኑ የድርጅቱ ዘላለማዊ ጠላት ነው በሚል ተፈርጆ ነው በማለት ግድያውን ወደ ሻዕቢያን የሚያላክኩ አሉ።

ደመ ከልብ ሆኖ 31 ዓመታትን ያስቆጠረው ኢትዮጵያዊው ድንቅዬ ደራሲና ጋዜጠኛ በዓሉ ግርማ የሕይወት ፍፃሜ ባለመታወቁ ሁሌም እንደጠየቅን በመኖር ላይ ነን። አንድ ጊዜ ደግሞ ይህን ጉዳይ በሬዲዮ ፋና አዲስ ጣዕም ተብሎ በሚታወቀው ፕሮግራማችን ላይ ስናቀርበው የሰማ የደርግ መንግሥት መኮንን የነበረ ሰው አንድ እሱ የሚያውቀውን ምስጢር ነገረን።

 

ይህ የደርግ መኮንን ያጫወተን ታሪክ የበዓሉ ግርማ ገዳይ አንድ የእርሱ ጓደኛ የነበረ የደርግ ደህንነት አባል እንደሆነ ጠቆመን። ይህ የደርግ ደህንነት መጠጥ ሲጠጣ፣ ሞቅ ሲለው “በዓሉን የገደልኩት እኔ ነኝ!” እያለ በሀዘንና በለቅሶ ይነግረኝ ነበር ብሎናል። ታዲያ ይህን የሚለው ሲሰክር ነው። ሆድ ያባውን ብቅል ያወጣዋል እንደሚባለው ነው። ያ የደርግ ደህንነት ዛሬ በሕይወት የለም። ነገር ግን ድርጊቱን የፈፀመው በትዕዛዝ እንደሚሆን ሰውየው አጫውቶናል። ይህን ሰው ስሙንና ማንነቱን መግለፅ ያልፈለኩት ጉዳዩን ከሌላ ወገን ማጣራት ስላልቻልኩ ነው። ግን የበዓሉ ግርማ ገዳይ ነው ተብሎ በዋናነት የሚጠረጠረው የደርግ መንግሥት ከፍተኛ መሪዎች ምስጢሩን አፍነው ቢይዙትም ኮ/ል ፍሰሃ ደስታ ደግሞ የመፅሐፋቸው አውራ ታሪክ አድርገው ምን ሊነግሩን እንደፈለጉ አላውቅም።

 

በዓሉ ግርማ በኢትዮጵያ ሥነ-ጽሑፍ አለም ውስጥ ዘመን የማይሽራቸውን ስድስት ተአምረኛ መፃሕፍትን አሳትሞ የሞትን ጽዋ የተጎነጨ ድንቅ ደራሲ ነው። መፅሐፎቹም በቋንቋም፣ በሃሳብ፣ በይዘት. . . ወደር የማይገኝላቸው የዘመናዊ ሥነ-ፅሁፍ ቅርስ ናቸው። እነዚህ መፅሐፎቹ

1.  ከአድማስ ባሻገር

2.  የህሊና ደወል

3.  የቀይ ኮከብ ጥሪ

4.  ደራሲው

5.  ሀዲስ

6.  ኦሮማይ የሚሰኙ ናቸው።

በዓሉ ግርማ ከቤት እንደወጣ ሳይመለስ የቀረው ልክ በነሐሴ ወር 1976 ዓ.ም ነበር። የዛሬ 31 ዓመት ማለት ነው። ይህን ደራሲ ዛሬ ያስታወስኩት በሁለት ነገሮች ነው። አንደኛው ኮ/ል ፍሰሃ ደስታ የበዓሉ ግርማን ጉዳይ በሐምሌ ወር ጠብቁ፤ እኔ በማሳትመው መጽሐፍ ውስጥ ሁሉንም ነገር ታገኛላችሁ ብለውን ስለነበር ስጠብቅ ቆይቼ ወሩ ስላለቀብኝ ነው። ሁለተኛው ምክንያቴ ደግሞ በዓሉ ከሚወዳቸው ልጆቹ፣ ከሚወዳት ባለቤቱ፣ እንደ ብርቅ ከሚሳሱለት እናቱ እና ከኢትዮጵያ የሥነ-ጽሐፍ ዓለም በአፀደ ስጋ የተለየው በዚህ በነሐሴ ወር 1976 ዓ.ም ስለሆነ፣ በጨረፍታም ቢሆን ልዘክረው ፈልጌ ነው።

 

በ1920ዎቹ መጨረሻ ላይ በቀድሞው የኢሊባቡር ክፍለ ሀገር ሱጴ ቦሩ በምትባል ትንሽዬ ከተማ የተወለደው በዓሉ ግርማ፣ አባቱ ከሕንድ ሀገር ከጉጅራት ግዛት መጥተው፣ እናቱ ደግሞ ሱጴ ቦሩ ነዋሪ የሆኑ የኦሮሞ ብሔረሰብ ተወላጅ ናቸው። ከሕንድ እና ከኢትዮጵያ ዘር የተገኘው በዓሉ ግርማ አባቱን በስርዓት አያውቀውም። ገና በዓሉ ህጻን ሳለ ነው አባቱ ባቡ ወደ ሕንድ ሀገር የሄደው። ከዚያም ተያይተውም ሆነ ተገናኝተው አያውቁም።

 

በ10 ዓመቱ አዲስ አበባ መጥቶ ት/ቤት የገባው በዓሉ አፉን የፈታው በኦሮምኛ ቋንቋ ነበር። ቄስ ት/ቤት ገብቶ ከፊደል ጀምሮ ያሉትን የቤተክህነት ትምህርቶች እሳት የላሰ ተማሪ ሆኖ ወደ ዘመናዊ ት/ት ተቀላቀለ። በልዕልት ዘነበወርቅ አንደኛ ደረጃ ት/ቤት እና በጀነራል ዊንጌት ሁለተኛ ደረጃ ት/ቤት ተምሮ ከዚያም ወደ አዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ ገብቶ በማህበራዊ ሳይንስ እና በዓለም አቀፍ ግንኙነት በድግሪ ከተመረቀ በኋላ ወደ አሜሪካ ሀገር ሔዶ በፖለቲካ ሳይንስ እና በጋዜጠኝነት የማስተርስ ድግሪውን ተቀብሏል።

 

ወደ ሀገሩ ኢትዮጵያም ተመልሶ፣ በአዲስ ዘመን ጋዜጣ፣ በመነን መጽሔት፣ የዛሬይቱ ኢትዮጵያ፣ ኢትዮጵያን ሔራልድ ጋዜጣ ላይ በዋና አዘጋጅነት ሰርቷል። ውብ መጣጥፎችንም ፅፏል። በኋላም የማስታወቂያ ሚኒስቴር መሰረታዊ ድርጅት ፀሐፊ ሆኖ ሰርቷል።

 

በኢትዮጵያ ሥነ-ጽሁፍ ውስጥ እጅግ በርካታ የድግሪ፣ የማስትሬት፣ የዶክትሬት መመረቂያ እና የተለያዩ ጥናቶች የተሰሩበት ደራሲ ለመሆን የበቃም ሰው ነው።  የበዓሉ ስብዕና ኃያል ነው። ከኢትዮጵያዊያን አልፎ “ከአድማስ ባሻገር” የተሰኘው መፅሐፉ ሳይቀር ወደ ሩሲያ ቋንቋ ተተርጉሞለታል። ቴአትር ተሰርቶበታል። ስለዚህ ይህ ሰው ተራ መፅሐፍ ማሻሻጫ ታሪክ እንዳይፃፍበት ከሚፈልጉ ሰዎች መካከል ነኝ። ደርጎች ከገደሉት በኋላም፣ ታሪኩን መፅሐፍ አድርገውት ሲጠቀሙበት ማየት ሕሊና ላለው ሰው የሚቀፍ ይመስለኛል። ለማንኛውም ባለቤቱ ወ/ሮ አልማዝ አበራ፣ በነሐሴ ወር 1983 ዓ.ም ለሞት ያበቃውን ኦሮማይ የተሰኘውን መፅሐፉን በድጋሚ ስታሳትመው በፃፈችለት መግቢያ የዛሬውን ፅሐፌን ልደምድመው።

 

ማስታወሻ

“ሐቅን ለማሳወቅ ራሱን አሳልፎ ለመታሰር፣ ለመሰቃየት፣ ለሞት የበቃ፣ ልጆቼን፣ ቤተሰቤን ሳይል ታፍኖ ወጥቶ የቀረውን ተወዳጅ ደራሲ ባለቤቴን በጣም አከብረዋለሁ፤ አደንቀዋለሁ።

“በሚወዳቸው ልጆቹና በእኔም በባለቤቱ ላይ ከፍተኛ ሀዘንና ጭንቀት ቢደርስብንም አንማረርበትም፤ ለእውነት መቆምን በተግባር ያስተማረን ነውና።

“. . . እውነት ጊዜዋን ጠብቃ እነሆ ዛሬ የህይወት መስዋዕት የተከፈለበት ይህ መፅሐፍ ለመታተም በቅቷል።

“እኔም ሆንኩ ልጆቼ እያስታወስነው፣ እያከበርነው እንኖራለን፤ ከሱ የሚበልጥብን የለምና። ፍርዱን ግን ለሰፊው ሕዝብ እተወዋለሁ”

                                    አልማዝ አበራ

ነሐሴ 1983 ዓ.ም

በጥበቡ በለጠ

በኢትዮጵያ የታሪክ አፃፃፍ ውስጥ ከ1990ዎቹ መጀመሪያ ሰሞን አንድ አስገራሚ መጽሐፍ ብቅ አለ። ይህ መጽሐፍ የኤርትራ ጉዳይ የሚል ርዕስ አለው። የተፃፈው ደግሞ በቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ስርዓተ-መንግሥት ውስጥ በአምባሳደርነት እና በልዩ ልዩ የኃላፊነት ቦታዎች ላይ በሰሩት በአምባሳደር ዘውዴ ረታ አማካይነት ነው። ይህ መጽሐፍ በይዘቱም ሆነ በቅርፁ ትልቅ የሚባል ሲሆን ሰፊ ተቀባይነትን አገኘ።

 

ተቀባይነትን ያገኘው በኢትዮጵያዊያን ብቻም አልነበረም። ዛሬ ከኢትዮጵያ ተገንጥለው ራሳቸውን መቻላቸውን በሚናገሩት በኤርትራዊያንም ጭምር ነበር። መጽሐፉ ኢትዮጵያ ውስጥ እንደሚነበበው ሁሉ ኤርትራ ውስጥም ተነባቢ ሆነ። በርካታ ኤርትራዊያን መጽሐፉን እንደገዙትም ይነገራል። በዚህ መጽሐፍ ውስጥ ምን ቢጠቀስ ነው የሁለቱም ሀገር ዜጐች የሚያነቡት? የሚል ጥያቄም መነሳቱ አይቀርም።

 

አምባሳደር ዘውዴ ረታ የፃፉት የኤርትራ ጉዳይ መጽሐፍ ትክክለኛ የታሪክ ሠነዶችን በመያዙና እውነተኛ ሃቅ በማንፀባረቁ ነበር። ለምሳሌ ቀደም ባለው ዘመን ኤርትራ በእንግሊዞች የቅኝ አገዛዝ መዳፍ ስር በነበረችበት ወቅት ከዚያ መከራ ወጥታ ከእናት ሀገሯ ከኢትዮጵያ ጋር እንድትቀላቀል ከፍተኛ መስዋዕትነት የከፈሉት ኤርትራዊያን ራሳቸው መሆናቸውን ደራሲው ይገልፃሉ። በወቅቱ ኤርትራ እና ኢትዮጵያ ተዋህደው ለመኖር ካለ ጦርነት እና ተፅዕኖ በሰላምና በፍፁም ደስታ እንደነበር የጽሁፍ ማስረጃዎችን እየጠቃቀሰ መፅሐፉ ይተነትናል። በእነዚህና በሌሎችም የአፃፃፍ ቴክኒኩ መጽሐፉ እስከ አሁን ድረስ በከፍተኛ ደረጃ ከሚታተሙ እና ከሚሸጡ መፃሕፍት መካከል አንዱ ነው።

 

አምባሳደር ዘውዴ ረታ በዚህ ብቻም አላቆሙም። ሌላ ግዙፍ መጽሐፍ አሳተሙ። ርዕሱ ተፈሪ መኮንን ረጅሙ የስልጣን ጉዞ የሚል ነበር። ይህን መጽሐፍ የተለያዩ ሰዎች በልዩ ልዩ ዘርፎች ውስጥ እየጠቃቀሱት የብቃት ደረጃውን ሲያደንቁት ቆይተዋል። በ1997 ዓ.ም ይህ ተፈሪ መኮንን የተሰኘው መጽሐፍ ወደ ገበያ ብቅ ካለበት ጊዜ ጀምሮ በዩኒቨርሲቲ ደረጃ የተሰሩ ጥናቶች ሁሉ እንደሚያመለክቱት ውብ የሆነ የትረካ ስልት መያዙን ነው። ደራሲው ዘውዴ ረታ የቀዳማዊ ኃይለሥላሴን ታሪክ ገና ከጽንስ እስከ ውልደታቸው፣ ብሎም እስከ ጐልማሳነት ሕይወታቸው ድረስ ያሳለፉትን ውጣ ውረድ የተረኩበት አፃፃፍ በእጅጉ ተወዶላቸዋል። በመጽሐፉ ውስጥ የሚጠቀሱት መረጃዎች ደግሞ እውነተኛ በመሆናቸው የተአማኒነት ብቃቱም የዚያኑ ያህል ተወዳጅ እንዲሆን አድርጐታል።

 

ሦስተኛው ግዙፍ መጽሐፋቸው ደግሞ የቀዳማዊ ኃይለሥላሴ መንግሥት የሚሰኘው ነው። በዚህ መጽሐፍ ውስጥ ምንም እንኳ ርዕሱ ከአፄ ኃይለሥላሴ ጋር ቢገናኝም፤ የመጽሐፉ ሰፊ ይዘት ግን ኢትዮጵያ ነች። አብዛኛው ርዕሰ ጉዳይ በንጉሡ ዘመን ስለመበረችው ኢትዮጵያ እና አስተዳደሯ የሚቃኝ ነው። ለምሳሌ ኢትዮጵያ ከፍፁም ፊውዳላዊ ሥርዓት ወደ ሕጋዊ አስተዳደር እንዴት እንደተሸጋገረች ልዩ ልዩ ሠነዶችን በመጠቃቀስ መጽሐፉ ያብራራል።

 

ከዚህ ሌላም የትምህርትና የስልጣኔ መንገድ በዚያን ዘመን እንዴት እንደነበር ይተርካሉ። በኋላ ደግሞ ይህች ጥንታዊትና ታሪካዊት ሀገር ኢትዮጵያ በፋሽስቶች እጅ የወደቀችበትን እና ዜጐቿ ደግሞ በቅኝ ግዛት መዳፍ ሥር ላለመውደቅ የከፈሉትን መስዋዕትነትም አምባሳደር ዘውዴ ረታ ይተርካሉ። ቀዳማዊ ኃይለሥላሴም በዓለም አቀፍ ደረጃ የሀገራቸውን ጉዳይ ይዘው በመቅረብ በዲፕሎማሲው ረገድ ያበረከቱትን ተግባር በተደራጀ ማስረጃ ዘውዴ ረታ ይተርካሉ። ከኢጣሊያ ወረራ በኋላም እንግሊዝ በኢትዮጵያ ላይ የበላይነቷን ለማሳየት የፈጠረችውን ደባ ንጉሡ እንዴት አድርገው በዘዴ የሀገራቸውን ሉዐላዊነት እንዳረጋገጡ መጽሐፉ ይተርካል። ይሄው 812 ገጾች ያሉት የዘውዴ ረታ መጽሐፍ ኢትዮጵያ ከ1923 ዓ.ም እስከ 1948 ዓ.ም ድረስ ምን እንደነበረች ያሳየናል። ከ1948 እስከ 1966 ዓ.ም ድረስ ያለውን ታሪክ ደግሞ በቅርቡ ያሳትሙታል ተብሎ ይጠበቃል።

 

እነዚህ ግዙፍ የሆኑ የዘውዴ ረታ መፃሕፍት የቀዳማዊ ኃይለሥላሴን ዘመነ መንግሥት ጠንካራ እና ደካማ ጐኖች በማሳየትና በመተንተን ትልቅ ቦታ የሚሰጣቸው ናቸው። እነዚህንና ሌሎችንም የውድድር ውጤቶች መሠረት በማድረግ ዘንድሮ በተካሄደው “ንባብ ለሕይወት” በተሰኘው ትልቅ የመፃሕፍት ዐውደ-ርዕይ ላይ መራጭ ኮሚቴው ለአምባሳደር ዘውዴ ረታ ከፍተኛ ድምፅ ሰጥቶ የዚህ ዓመት የወርቅ ብዕር ተሸላሚ አድርጓቸዋል።

 

ባለፈው እሁድ በኤግዚቢሽን ማዕከል ውስጥ ከአንድ ሺ የሚልቅ ታዳሚ በተገኘበት አዳራሽ ለአምባሳደር ዘውዴ ረታ ከንባብ ለሕይወት አዘጋጆች ከነቢኒያም ከበደ የተሰጣቸውን የወርቅ ብዕር ስጦታ በክብር እንግድነት የሰጣቸው የሸገር ሬዲዮ መስራችና ተወዳጅ ጋዜጠኛ የሆነው ተፈሪ ዓለሙ ነበር። ተፈሪ፣ የወርቅ ብዕሩን ሲያበረክት ተንበርክኮ ሰጥቷል። በወቅቱም ለዘውዴ ረታ ክብር ያደረገው በመሆኑ ታዳሚው በከፍተኛ ደረጃ የደስታ ስሜቱን ሲገልፅ አምሽቷል።

 

ለመሆኑ ይህን የወርቅ ብዕር የተሸለሙት አምባሳደር ዘውዴ ረታ ራሳቸው ከታሪክ መጽሐፍቶቻቸው ሌላ ሰውየውም የትልቅ ታሪክ ባለቤት ናቸው። የሕይወት ታሪካቸውን በመድረኩ ላይ ያነበበው ጋዜጠኛ ደግአረገ ነቅአጥበብ ሲገልጽ፤ ዘውዴ ረታ ለሀገራቸው በሙያቸው ብዙ ተግባራትን ያበረከቱ መሆናቸውን ገልጿል።

 

በመጽሐፋቸው ውስጥ የሚገኘው ፅሁፍ እንደሚያወሳው፣ ዘውዴ ረታ ነሐሴ 7 ቀን 1927 ዓ.ም እዚሁ አዲስ አበባ ውስጥ መወለዳቸውን ታሪካቸው ያወሳል። ከ1933 ዓ.ም እስከ 1945 ዓ.ም ድረስም ቀድሞ ደጅአዝማች ገብረማርያም ይባል በነበረውና ኋላ “ሊሴ ገብረማርያም” ተብሎ በተሰየመው የፈረንሳይ ት/ቤት የመጀመሪያውንና የሁለተኛ ደረጃ ትምህርታቸውን አከናውነዋል።

 

ዘውዴ ረታ፣ ከ1945 ዓ.ም እስከ 1948 ዓ.ም በጋዜጣና ማስታወቂያ መሥሪያ ቤት፣ የቤተ-መንግሥት ዜና ጋዜጠኛና በራዲዮ ዜና አቅራቢነት ሠርተዋል። ከዚያም ከ1948 ዓ.ም እስከ 1952 ዓ.ም ድረስ በፓሪስ የጋዜጠኝነት ትምህርት በማጥናት በዲፕሎማ ተመርቀዋል። ከትምህርታቸው መጠናቀቂያ በኋላ ከ1952 ዓ.ም እስከ 1954 ዓ.ም የኢትዮጵያ ድምጽ ጋዜጣና የመነን መጽሔት ዳይሬክተር ሆነው ሰርተዋል። ቀጥሎም ከ1954 እስከ 1955 ዓ.ም ለአንድ ዓመት የኢትዮጵያ ራዲዮ ብሔራዊ አገልግሎት ዳይሬክተር ሆነው ሰርተዋል። ከ1955 ዓ.ም እስከ 1958 ዓ.ም ደግሞ የኢትዮጵያ ወሬ ምንጭ ዋና ዳይሬክተር ነበሩ። ከ1958 ዓ.ም እስከ 1960 ዓ.ም የማስታወቂያ ሚኒስቴር ረዳት ሚኒስትር ሆነው ሰርተዋል። በኋላም ከ1960 ዓ.ም እስከ 1962 ዓ.ም ድረስ ደግሞ የኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት ድርጅት ዋና ሥራ አስኪያጅ በመሆን አገልግለዋል። ከ1956 ዓ.ም እስከ 1962 ዓ.ም የፓን አፍሪካ ኒውስ ኤጀንሲ ማኅበር ፕሬዝደንት ሆነው ሰርተዋል። ከ1962 ዓ.ም እስከ 1967 ዓ.ም ድረስ ወደ ውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ተዘዋውረው በሦስት ዘርፎች አገራቸውን አገልግለዋል። እነዚህም የሚከተሉት ናቸው፡-

 

1ኛ. በፓሪስ የኢትዮጵያ ኤምባሲ ሚኒስትር ካውንስለር

2ኛ. የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ም/ሚኒስትር

3ኛ. በሮም እና በቱኒዚያ የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት አምባሳደር ሆነው ሰርተዋል።

አምባሳደር ዘውዴ ረታ፣ በቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ዘመነ መንግሥት የሃያ ሁለት ዓመታት አገልግሎት ካበረከቱ በኋላ፣ በደርግ ዘመን ከ1967 ዓ.ም ጀምሮ ስደተኛ ሆነው በአውሮፓ በቆዩበት ዘመን፣ በሮም የኢንተርናሽናል ድርጅት ውስጥ (IFAD) ለአሥራ ሦስት ዓመታት በፕሮቶኮልና በመንግሥታት ግንኙነት ጉዳይ ኃላፊ ሆነው ሠርተዋል።

 

በ1959 ዓ.ም ከባለቤታቸው ከወ/ሮ ገሊላ ተፈራ ጋር ተጋብተው ሦስት ልጆችንም አፍርተው እንደሚኖሩ የሕይወት ታሪካቸው ያወሳል።

 

አምባሳደር ዘውዴ ረታ፣ ከንጉሠ ነገሥቱ መንግሥት የምኒልክ የመኮንን ደረጃና የኢትዮጵያ የክብር ኮከብ አዛዥ መኮንን ኒሻን ተሸላሚም ነበሩ። ከዚህ ሌላም ከአፍሪካ፣ ከእስያና ከአውሮፓ በድምሩ ከሃያ ሁለት አገሮች የታላቅ መኮንን ደረጃ ኒሻኖችን የተሸለሙ ኢትዮጵያዊ ናቸው።

 

አምባሳደር ዘውዴ ረታ ገና በወጣትነታቸው ዘመን ማለትም ከ1945 ዓ.ም ላይ ሁሉ ወደ አራት የመድረክ ቴአትሮችን ጽፈው ለሕዝብ ያሳዩ የሥነ-ጽሁፍ እና የዲፕሎማሲ ሰው ናቸው። በፀባያቸውም ትሁት፣ ይህን ሠርቻለሁ ብለው ልታይ ልታይ የማይሉ በተፈጥሯቸው ድብቅ ናቸው።

 

አምባሳደር ዘውዴ ረታ፣ የአንድ ስርዓተ-መንግሥትን ማለትም የቀዳማዊ ኃይለሥላሴን ዘመን ታሪክ፣ ከውስጥ ሆነው ያዩትን እና የኖሩትን እንዲሁም ደግሞ የተለያዩ ሰነዶችን በማገላበጥ እና ሰዎችን በመጠየቅ ለትውልድ ታሪክ በማስተላለፋቸው የወርቅ ብዕር ተሸላሚ ሆነዋል። ታዲያ በዚህ የሽልማት ሥነ-ሥርዓት ላይ ለእኔም አንድ የቤት ስራ አዘጋጆቹ ሰጡኝ። የቤት ስራዬ ደግሞ፣ የአምባሳደር ዘውዴ ረታን መፃሕፍት ሳነብ የተሰማኝን ስሜት እና ትዝታዬን በተመለከተ በመድረኩ ላይ እንዳቀርብ ተጋበዝኩ። ዘውዴ ረታን ለመግለፅ በጣም ከበደኝ። ምክንያቱም የታሪክ አፃፃፋቸውን እኔ ብቻ ሳልሆን፣ ያነበቡት ሁሉ በእጅጉ ወደውታል። ስለዚህ ከራሴ ጋር እየተሟገትኩ “ወርቃማው ብዕር ወርቅ ተሸለመ” በሚል ርዕስ የሚከተለውን ፅሁፍ አቀረብኩ።  

 

ወርቃማው ብዕር ወርቅ ተሸለመ

ይህ ፅሁፍ ሐምሌ 26 ቀን 2007 ዓ.ም አምባሳደር ዘውዴ ረታ የወርቅ ብዕር ሲሸለሙ የቀረበ ነው።

በዚህች በዛሬዋ እለት ሐምሌ 26 ቀን 2007 ዓ.ም፣ “ንባብ ለሕይወት” የመፃሕፍት አውደ-ርዕይ እና የኪነ-ጥበባት ዝግጅት፣ በአይነቱ እና በድምቀቱ በእጅጉ ጎልቶ ትዝታውን እስከ መጪው አውደርዕይ ድረስ አሸጋግሮ ሊሰናበት የመጨረሻው ምዕራፍ ላይ ደርሷል። ታዲያ በዚህ በውቡ የዘንድሮው “ንባብ ለህይወት” የመፃህፍት አውደ-ርዕይ እና የኪነ-ጥበባት ዝግጅት ላይ አንድ ታሪካዊ ሥነ-ሥርዓት ሊካሔድ ነው። በዚህ ሥነ-ሥርዓት ላይ በኢትዮጵያ የሥነ-ፅሁፍ ታሪክ ውስጥ ግዙፍ የታሪክ ሰነዶችን አደራጅተው፣ በውብ የትረካ ክህሎታቸው ታላላቅ መፃሕፍትን ያዘጋጁልንን አንድ ታላቅ ኢትዮጵያዊያን ለማመስገን እና ለመሸለም እዚህ የተገኘን ታዳሚያን በሙሉ ለዚህች ታሪካዊት ቀን እንዲህ ደማምቀን በመገኘታችን እንኳን ደስ አለን እላለሁ።

ደስ የሚለን ለምን መሰላችሁ? የዛሬው ተሸላሚያችን እርሳቸው የኖሩበትን እና ለሐገራቸውም አያሌ ነገሮችን ያበረከቱበትን ዘመን እና ታሪክ በሚገባ አደራጅተው ለተተኪዎቹ ትውልዶች፣ ማለትም አሁን ላለነው ለኛ እና ለመጪው ትውልድ ፅፈው በማስረከባቸው ብቻም አይደለም። ይልቅስ ጽፈው የሰጡን ታሪክ በራሱ፣ ትውልዳችን በተሳሳተ የታሪክ ትርጓሜ እና በተዛባ መረጃ ባዶ እንዳይሆን፣ ከጥላቻ እና ከባዶ መወቃቀስ እንዲድን የማድረግ ኃይል ስላው ለኢትዮጵያ ሀገራችን እንደ ቤዛ ሆኖ በማገልገሉ ነው።

አምባሳደር ዘውዴ ረታ፣

እርስዎ ፅፈውና አዘጋጅተው ያስነበቡን መፅሐፍቶችዎ በውስጣቸው ትናንትን፣ ዛሬን እና ነገን እንድመረምር የሚደርጉን አያሌ ጉዳዮችን ይዘዋል። ብዕርም የግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለስላሴ ንጉሰ ነገስት ዘኢትዮጵያ ዘመን ውስጥ የታዩትን ዝርዝር ጉዳዮችን በትክክለኛ ማስረጃ አጠናቅረው ስለሰጡን የታሪክ ክፍተት እንዳያደናብረን ረድተውናል።

ከእርስዎ ብዕር ውስጥ ከወጡት የታሪክ ዘለላዎች ውስጥ በጣም ጥቂቶቹን እንድጠቃቅስ ይፈቅድልኝ፡-

-    እርስዎ ታሪካቸውን በሚገባ የፃፉላቸው ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ሐገርን እና ትውልድን ለማዘመን እንደ ሀገር መሪ ያበረከቷቸውን ውለታዎች ዘርዝሮ መተንተኑ ባይሆንልኝም፣ ግን ሕገ-መንግሥት ቀርፀው፣ ፓርላማ አቋቁመው፣ ፍርድ ቤቶች አስፋፍተው፣ መሠረተ ልማትን በሰው አእምሮ እና በሀገሪቱ ላይ አስፋፍተው ያለፉ ንጉሥ እንደነበሩ ከአፈ-ታሪክነት ወደ ተጨባጭ ማስረጃነት እንዲቀየር አድርገዋል።

-    በዚሁ የቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ታሪክ በተሰኘው መፅሐፍዎ ውስጥ ንጉሡ እንዲህ ብለው መመሪያ ሰጡ፡-

“ልጁን ያላስተማረ እራሱን እንደመግደል የሚያስቆጥር ነው” ብለዋል። ልብ አርጉ ይህን ያሉት ንጉሡ ናቸው።

ከዛሬ 80 ዓመት በፊት ልጁን ያላስተማረ ኢትዮጵያዊ ራሱን እንደመግደል የሚቆጠርበት ሀገር ነበረች። ከ80 ዓመታት በኋላ ደግሞ ልጁን ለማስተማር የትምህርት ቤት ክፍያ ውድነት እራስን የሚያስገድል እየሆነባት ነው።

-    እርስዎ ታሪካቸውን በፃፉላቸው በቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ዘመን ተማሪዎች በተማሪ ቤታቸው ውስጥ ምግብ፣ ወተት እና ሳሙና የመሳሰሉት ነገሮች ይቀርቡላቸውም ነበር። እንደውም ምግብ በስርዓት የማይበላ፣ ወተት የማይጠጣ፣ በተሰጠው ሳሙና የማይታጠብ ተማሪ ይቀጣ ነበር። ከጃንሆይ በኋላ የተፈጠርን ተማሪዎች ወተትን የምናውቀው በተረት ነው። “ላም አለኝ በሰማይ ወተቷንም አላይ” እያልን ነው። ላሟም ወተቷም የሉም። እንደውም አንድ ቀን አንዲት በንጉሡ ዘመን የተማሩ ሴት ምስክርነታቸውን ሲሰጡ እንዲህ አሉ፡- ት/ቤት እየተማርን ሳለ አንድ ጊዜ ሰልፍ አድርገን ነበር። ያ ሰልፍ የተደረገው የሚቀርብልን ዶሮ ወጥ ቀጭን ሆኗል በሚል የቀረበ ተቃውሞ ነው” አሉን። ዶሮ ወጥ ቀጠነ ተብሎ ሰልፍ የተወጣበት ዘመን እዚህ ሀገር ላይ ነበር።

እርስዎ በፃፉለት ዘመን እና ታሪክ ውስጥ እስከ 1966 ዓ.ም ድረስ ወደ ውጭ ሀገር ለትምህርት ተልኮ ሀገሩን የከዳ ተማሪ ወይም ጥገኝነት የጠየቀ ተማሪ አንድም የለም ሲባል ሰምቼ ዘመናችሁን ናፈኩት። ግን ለምን አልተሰደዳችሁም? ቢነግሩኝ ደስ ይለኛል።

የኤርትራ ጉዳይ ብለው ባዘጋጁት ሌላው ድንቅዬ መፅሐፍዎ ውስጥም፣ አያሌ ተጨባጭ ማስረጃዎችን አደራጅተው ለትውልድ ያወረሱት የፅሁፍ ቅርስ በቀላሉ የሚነገር አይደለም። ኤርትራን ከቅኝ ገዢዎች ከነእንግሊዝ መንጋጋ ውስጥ አውጥቶ በሰላምና በፍቅር ከእናት ሐገሯ ከኢትዮጵያ ጋር የማዋሃዱ ድንቅዬ ተግባር የእርስዎ ዘመን ታሪክ በመሆኑ እኔና መሰሎቼ እንቀናበታለን። በኛ ዘመን ኤርትራ ቁስል ሆነች።

ሰሞኑን እንኳ፣ የአሜሪካው ፕሬዝዳት ባራክ ኦባማ ወደ አፍሪካ በተለይ ኬኒያ እና ኢትዮጵያ ሊመጡ ነው ሲባል፣ ዓለም ትልቅ ዜና አድርጎት ሲያወራ እኔ የእርስዎን መፅሐፎች እና ሌሎችንም ማገላበጥ ጀመርኩ። በመፅሐፍዎ ውስጥ ስለ ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ዘመንና ታሪክ ብዙ የታሪክ ክፍተቶቻችንን ይሞላሉ።

አፄ ኃይለሥላሴ ኢትዮጵያን ከፋሽስት ኢጣሊያ ወረራ ነፃ ለማውጣት፣ በሊግ ኦፍ ኔሽን ላይ ያደረጉት ታሪካዊ ንግግርና ትንበያ፣ ከዚያም ይህችን ሀገር ከቅኝ ግዛት ነፃ አውጥተው፣ የነጮችን የበላይነት አሸንፈው ኢትዮጵያን የጥቁር ሕዝቦች የተስፋይቱ ምድር ያደረጉበትን ትግልና ስኬት ሳነብ በኋላም ፕሬዚዳንት ኦባማ ይህንን ሀቅ ሲመሰክሩ ስሰማ፣ እውነት አምባሳደር ዘውዴ ረታ ወርቅ ታሪክ ፅፈዋል ብያለሁ።

ታዲያ የገረመኝ ነገር፣ በዚህ ዘመን ፕሬዝዳት ኦባማ ያሰሯት መኪና ምንም አይነት መሣሪያ የማይበሳትና ሙሉ በሙሉ ሽፍን ስትሆን፣ የነጭ ወራሪን ድል አድርገው የጥቁር መንግሥት የመሠረቱት አፄ ኃይለሥላሴ፣ በቅኝ ግዛት መዳፍ ውስጥ የወደቁት የአፍሪካ ሀገራት ከመከራ ተላቀው ነፃ ሀገር እንዲሆኑ ያደረጉት እኚሁ ንጉስ፣ የአፍሪካ አንድነት ድርጅትን በመመስረት ሁሉም አፍሪካዊ ኃይልና ጥንካሬ እንዲያገኝ ያደረጉት ንጉስ፣ እንዲሁም ደግሞ የካሪቢያን ሀገራት እነ ጀማይካ እምነታቸውን ሁሉ ወደ ኢትዮጵያዊነት እንዲያደርጉ ግርማ ሞገስ የተሰጣቸው ንጉሥ ኃይለሥላሴ፣ ከ50 ዓመታት በፊት ኪንግ ስተንን፣ ቻይናን፣ ኮሪያን፣ አሜሪካንን ወዘተ . . . ሲጎበኙ በሽፍን መኪና ሳይሆን፣ በክፍት መኪና ለሕዝቡ ሰላምታ እየሰጡ ነበር።

በአጠቃላይ አምባሳደር ዘውዴ ረታ የኖሩበትን ዘመን እና ታሪክ እንዲህ ነበር ብለው በውብ የአፃፃፍ ዘዴዎ ለትውልድ አስተላልፈዋል። በመጪው ነሐሴ 7 ቀን 2007 ዓ.ም የ80 ዓመትዎ የልደት ቀን ቢሆንም ዛሬም ልደትዎ ነው! እድሜና ጤና ይስጥዎት እንጂ ገና ብዙ ወርቅ ይጽፋሉ። የእርሰዎንም ታሪክ ትውልዱ ይቀባበለዋል። ለወርቃማው ብዕር ወርቅ የሸለሙትን እነ ቢኒያም ከበደንም በእጅጉ አመሰግናለሁ።

 

በጥበቡ በለጠ

 

በኢትዮጵያ የክራር ሙዚቃ እና በቴአትር ትወና በእጅጉ የምትታወቀው በአስናቀች ወርቁ ህይወትና ስራ ላይ የሚያተኩረው “አስኒ” የተሰኘው ዶክመንተሪ ፊልም ባለፈው ሣምንት በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ በአለ ሲኒማ አዳራሽ ውስጥ ለዩኒቨርስቲው ማህበረሰብ እና ጥሪ ለተደረገላቸው እንግዶች ታይቷል።

ፊልሙን በዳይሬክተርነት የሰራችው ራቼል ስትሆን፣ ኤዲተሩ ደግሞ ኒውዮርክ ውስጥ የፊልም ጥበብ በማስተማር የሚታወቀው የማን ደምሴ ነው። በዚሁ በአስናቀች ወርቁ ፊልም ላይ አያሌ ባለሙያዎችም ተሳትፈዋል። ለአስናቀች ወርቁ እማኝ ሆነው የቀረቡ ባለሙያዎች ከጥላሁን ገሠሠ ጀምሮ አብረዋት ሲሰሩ የነበሩ ከያኒያን እና ከያኒያት ምስክርነታቸውን ሲሰጡ ይታያል። የድምጽ፣ የሙዚቃ፣ የመብራት እና የሌሎችም ሙያዊ ተግባር የፈፀሙ ሰዎችም ፊልሙ ላይ ተሳትፈዋል።

በዚህ በአስናቀች ወርቁ ሕይወትና ሥራዎች ላይ በሚያተኩረው ዶክመንተሪ ፊልም ጎላ ብለው ከታዩኝ ጠንካራ እና ደካማ ጎኖች የተወሰኑትን መጠቃቀስ ፈለኩኝ። መጀመሪያ ከጠንካራ ጎኑ ልጀምር።

ፊልሙ በአንዲት በኢትዮጵያ ኪነ-ጥበብ ውስጥ ትልቅ ቦታ በሚሰጣት እና አበርክታም ያለፈችው ውለታ ግዙፍ እንደሆነ በሚታወቅላት በአስናቀች ወርቁ ላይ መሠራቱ በራሱ ሊደነቅ የሚገባ ነው። ምክንያቱም በኢትዮጵያ ውስጥ ለህዝብና ለሐገሩ ውለታ አበርክተው ለሚያልፉ ሰዎች ምድር ላይ የሚቀመጥላቸው ቅርስ ስለማይሰራላቸው አስኒ ፊልም ትልቅ ምሳሌ ሆኖ ሌሎችንም ያስተምራል። ለምሳሌ ወጋየሁ ንጋቱን የሚያክል ተዋናይ እንኳን ፊልም ሊሰራለት ቀርቶ በአንድ ወቅት ሀውልቱ ሁሉ ፈራርሶ አይቼው ነበር።

ሁለተኛው ጠንካራ ጎን በፊልሙ ውስጥ በርካታ ጥንታዊ ፎቶ ግራፎች እና አልፎ አልፎም ቢሆን የቀድሞ ፊልሞች ከተለያዩ አርካይቮች ተሰባስበው ለፊልሙ ማጠናከሪያ ሆነው ቀርበዋል። ይህም የተለያዩ መረጃዎችን ለማሰባሰብ የተደረገውን ጥረት ያሳያል። ከዚሁ ጋር ተያይዞም በእማኝነት የአስናቀች ወርቁን የሙያ ጓደኞች ጠይቆ በፊልሙ ውስጥ ማካተት በተወሰነ መልኩ ለፊልሙ ጥንካሬ ሰጥቶታል።

ሶስተኛው ጠንካራ ጎን የፊልሙ የድምፅ እና የብርሃን ጉዳይ ነው። የድምፅ ጥራቱ እና የተጠቀሙበት የብርሃን አሰጣጥ ታስቦበት መሰራቱን ያሳያል። በፊልሙ ውስጥ የሚታየው የአርትአት (editing) ስራም የተዋጣለት ሆኖ አግኝቼዋለሁ።

ስለ ጥንካሬው ይህን ያህል ካልኩኝ፣ ፊልሙን በምመለከትበት ወቅት በግሌ የታዩኝን ደካማ ጎኖች ለመጠቃቀስ እሞክራለሁ።

በዚሁ “አስኒ” በሚለው ዶክመንተሪ ፊልም ውስጥ ካየኋቸው ደካማ ጎኖች እና ምናልባትም መስተካከል የሚችሉ ናቸው የምላቸው ጉዳዮች አሉ። ለምሳሌ የፊልሙ ዋናው ርዕሰ ጉዳይ አስናቀች ወርቁ ሆና ሳለ አንዳንድ ቦታ ፊልሙ ወደ ሌላ ርዕሰ ጉዳይ ጭልጥ ብሎ ይገባል። ለዚህም ማስረጃ የሚሆነን የአዝማሪነት ጉዳይ ነው። “በቀደመው ዘመን የኪነ-ጥበብ ባለሙያዎች “አዝማሪ” እየተባሉ ክብር አይሰጣቸውም፤ አስናቀች ወርቁ ደግሞ ያንን አባባል ሰባብራ ነው የወጣችው” ለማለት ተፈልጎ ስለ አዝማሪነት የሚተነትነው ነገር አሰልቺ አድርጎታል። ስለ አስናቀች ወርቁ የሚነገረውን ጉዳይ አንዛዝቶታል። አዝማሪነት ራሱን የቻለ ሌላ ርዕሰ ጉዳይ ነው። ስለ አዝማሪነት የሚሰጠውም ትንታኔ በራሱ ብዙ ጥያቄዎችን የሚያስነሳ ነበር። የአንዳንዱ ሰው ትንታኔም በስህተት የተሞላ ነበር። ስለዚህ ይህ ስለ አዝማሪነት ፊልሙ ውስጥ የገባው ክፍል ማጠር እና መስተካከል የሚችል ሆኖ ታይቶኛል። የአስናቀች ወርቁ ልጅ ት/ቤት ያዝማሪ ልጅ ይሉኛል ትላለች። ስንት ዓመተ-ምህረት? በእሷ ዘመን እንዲህ አይነት ስድብ ነበር?

ከዚሁ ጋር ተያይዞም ሌሎችም መቆረጥ እና መውጣት ያሉባቸው ጉዳዮች ያሉ ይመስለኛል። ለምሳሌ እውቁ የክራር ድምጻዊ ስለሺ ደምሴ /ጋሼ አበራ ሞላ/ ስለ ክራር አመጣጥ የሚተርከው የራሱ ሃሳብ እና እምነት አለ። ክራር ጥንታዊያን ግብፆችና አማልክቶቻቸው ወደ አባይ ሸለቆ መጥተው፣ ጥጥ ዘርተው፣ አብቅለው ከዚያም ጥጡን በደጋን ሲያዳውሩ፣ ከደጋኑ አሰራር ድምፅ ወጣ፣ ያንን ድምፅ ወደ ክራር ለወጡት እያለ የሚተርከው ጉዳይ ከአስናቀች ወርቁ ታሪክ ጋር ግንኙነት የለውም። ይህ ተቆርጦ ቢወጣ ፊልሙን አይጐዳውም።

ይልቅስ በነዚህ ምትክ ፊልሙ ያጎደላቸውን ነገሮች መሙላት የሚገባ ይመስለኛል።ለምሳሌ አስናቀች ወርቁ በአንድ ወቅት በድምፃዊነቷ እና በተዋናይነቷ ለኢትዮጵያ ኪነ-ጥበብ ላበረከተችው አስተዋፅኦ ከቀድሞው የኢ.ፌ.ዲ.ሪ ፕሬዚዳንት እጅ ተሸልማለች። ይህ ታሪክ ፊልሙ ውስጥ የለም። ቢኖር የእርሷን ትልቅነት ከፍ ያደርገው ነበር።ከዚህ ሌላም የዛሬ 12 ዓመታት እዚህ አዲስ አበባ ውስጥ የሚገኘው አሊያንስ ኢትዮ ፍራንሴስ የተሰኘው የባህል ማዕከል “የአስናቀች ወርቁ የሙዚቃ ቀን” በማለት ለድምፃዊቷ ስራ እና የጥበብ አበርክቶ እውቅና በመስጠት ትልቅ ክብረ-በዓል አዘጋጅቶላት ነበር። እነዚህ ሁለት ነገሮች በፊልሙ ውስጥ ቢካተቱ የአስናቀችን ፊልም ከፍታውን ይጨምሩት ነበር።

ሌላው የፊልሙ ችግር ለሕዝብ እይታ ለመቅረብ ያለበት ውስብስብ ችግር ነው። ይህ የአስናቀች ወርቁን ህይወትና ታሪክ የያዘው ፊልም በቴሌቭዥንም ሆነ በፊልም ቤት ለመታየት የኮፒ ራይት ጉዳይ አንቆ የያዘው ችግር ሆኗል። የፊልሙ ባለቤት የሆነችው ራቼል አስኒን በፊልም የቀረፀቻት ስለወደደቻት ብቻ ነው። ስታያት ወደደቻት።ከዚያም ፊልም ሰራቻት። ታዲያ ፊልሙ ሲሰራ ለሕዝብ እይታ ይቀርባል፣ በቴሌቭዥን ይታያል፣ ይሸጣል፣ ይለወጣል ተብሎ አልነበረም። ግን ተሰርቶ አለቀ፡፤ ካለቀ በኋላ በቴሌቭዥን ቢታይ ፊልሙ ላይ ብዙ ባለሙያዎች ስለተሳተፉ ክፍያ ይጠይቃሉ። ፊልሙ ቢሸጥም ክፍያ ይጠይቃሉ። ስለዚህ መፍትሔው ምንድን ነው ተብሎ ተጠይቆ ነበር።

የፊልሙ ኤዲተር የማን ደምሴ ሲናገር ገንዘብ ያለው ሰው ወይም ድርጅት ለዳይሬክተሯ ከፍሎ ፊልሙን ማሳየት እንዳለበት ተናግሯል። ካለበለዚያ ሌላ መፍትሔ እንደሌለውም ገልጿል። የአስኒ ፊልም በኮፒ ራይት /በባለቤትነት መብት/ ጉዳዮች ተወሳስቦ እና ተሳስሮ የተቀመጠ ነው። ፊልሙን ለሕዝብ ለማሳየት ገንዘብ መክፈል እንዳለበት ተገልጿል።

ይህ በአስኒ ሕይወትና ሥራ ላይ የሚያተኩረው ፊልም ለሕዝብ በቴሌቭዥን እንዲታይ ፊልሙ ላይ የሰሩ ባለሙያዎች በጎ ፈቃደኛ እንደሆኑ ማግባባት እንደሚገባም አስተያየት የሰጡ ሰዎች አሉ። ምናልባት ገንዘብ የሚከፍል ሰው ወይም ድርጅት ቢጠፋ ፊልሙ ዝም ብሎ ቁጭ ሊል ይችላል። ስለዚህ ፊልሙ ላይ የተሳተፉትን የባለቤትነት መብት ሊያነሱ የሚችሉትን ባለሙያዎች በማግባባትና በማሳመን ለሕዝብ እይታ የሚበቃበት ሁኔታ እንዲመቻች ፊልሙን የተመለከቱ ሰዎች አስተያየት ሰጥተዋል።

አስናቀች ወርቁ ለበርካታ ጋዜጠኞች ቃለ -መጠይቅ በመስጠት የምትታወቅ ሲሆን አያሌ የሬዲዮ፣ የጋዜጣና የመፅሔት አምዶች ላይ ህይወቷና ስራዎቿ ተፅፏል። በቀድሞው የኢትዮያ ቴሌቭዥን MEET ETV ፕሮግራም አዘጋጅ ተፈራ ገዳሙም ሕይወቷን እና ስራዎቿን በጥሩ ሁኔታ ማቅረቡ ይታወሳል።

በጥበቡ በለጠ

 

 

ከሐምሌ 23 እስከ 26 ቀን 2007 ዓ.ም በኤግዚቢሽን ማዕከል በሚካሄደውና መጠሪያውን “ንባብ ለሕይወት” ያለው የመፃሕፍት አውደ-ርዕይ ላይ በበርካታ ደራሲያን የተደረሱ መጽሐፍት ለምርቃት እንደሚበቁ ተገለፀ።

ከእነዚህ መጽሐፍት መካከልም አብዛኛዎቹ ገና ለገበያ ያልቀረቡና አዳዲስ ናቸው። በደራሲና በተርጓሚ አፈወርቅ በቀለ ከልሌ የተተረጐመው የታዋቂው ደራሲ የጀምስ ሬድ ፊልድ መጽሐፍም ከሚመረቁት ውስጥ አንዱ ነው። ጀምስ ሬድ ፊልድ The Celectine Prophecy (An Adventure) በማለት የደረሰውን አፈወርቅ በቀለ “የመጨረሻው መጀመሪያ (የሰማየ-ሰማያት ትንቢት) ጀብዱ” በማለት ተርጉሞታል።

ይኸው መጽሐፍ በሰላሳ ሀገሮች ውስጥ፣ ከስምንት ሚሊዮን ቅጂዎች በላይ የተሸጠ ሲሆን፣ በዓለም ውስጥ ለተከታታይ ሁለት ዓመታት፣ በወቅቱ በአሜሪካ ውስጥ፣ ጠንካራ የማስታወቂያ ሽፋን ከነበራቸው መጽሐፍት ሁሉ የበለጠ መሸጡም ይነገርለታል።

ይህን በደራሲና ተርጓሚ አፈወርቅ በቀለ የተዘጋጀውን መጽሐፍ የአርትኦት ስራውን የሰራው ደራሲ አበረ አዳሙ መሆኑም ታውቋል። መጽሐፉ 284 ገጾች ያሉት ሲሆን፣ አፈወርቅ የጤናው ሁኔታ እንደ ቀድሞው ጤነኛ ባልሆነበት እና ከህመምና ከህክምና ጋር እየታገለ ጽፎ የጨረሰው የትግል ውጤቱ ነው። ይህን መጽሐፍ ወደ አማርኛ እንዲተረጉመው የሰጠውም ገጣሚና ደራሲ ስንቅነህ እሸቱ መሆኑንም አፈወርቅ ገልጿል። አፈወርቅ በቀለ ከዚህ በፊት “የደም ጐርፍ”፣ “የአሁንነት ኃይል”፣ “የአምላክ ፈዋሽነት ኃይል” እና ሌሎችንም መፃሕፍትን እና መጣጥፎችን ከ1950ዎቹ ዓመተ-ምህረት ጀምሮ በኢትዮጵያ ሥነ-ጽሁፍ ውስጥ የራሱን ድርሻ እያበረከተ ያለ አንጋፋ ደራሲ ነው።

ሌላው በዚሁ የመጽሐፍት አውደ-ርዕይ ላይ ለምረቃ ከሚበቁት መጽሐፍት ውስጥ በደራሲ አብነት ስሜ የተዘጋጁት ሁለት መፃሕፍት ይገኙበታል። መጽሐፍቶቹ አንደኛው “የቋንቋ መሰረታዊያን” የተሰኘ ሲሆን፤ ሁለተኛው ደግሞ “ሳይኪ እና ኪዩፒድ” ይሰኛል።

በደራሲ አብነት ስሜ የተዘጋጀው “የቋንቋ መሰረታዊያን” የተሰኘው መጽሐፍ በውስጡም የቋንቋን ልዩ ልዩ ብያኔዎች፣ የተግባቦት መዋቅርን፣ የእንስሳት ተግባቦትን፣ የቋንቋን ንድፋዊ ገፅታዎችን፣ የቋንቋ ጥንተ አመጣጥ መላምቶችን፣ ስለ አፍ መፍቻ ቋንቋ፣ ሁለተኛ ቋንቋን መማርና መልመድን በተመለከተ፣ የቋንቋን ተግባራት፣ ቋንቋና ማኅበረሰብ እና ሥርዓት ጽሕፈትን እንዲሁም በሌሎችም ሰፋፊ ጉዳዮች ላይ ጥናትና ምርምር አድርጐ ያዘጋጀው መጽሐፉ ነው። ይህ የአብነት ስሜ መጽሐፍ በቋንቋ እና በባሕል ላይ ለሚደረጉ ጥናትና ምርምሮች እንደ መምሪያ የሚያገለግል መሆኑንም ለማየት ችለናል።

በቀደመው ዘመን የቋንቋ ትምህርት በቤተ-ክህነት ውስጥ ብቻ ተገድቦ ለብዙ ዘመናት ከቆየ በኋላ ዘመናዊ ትምህርት ወደ ሀገራችን ሲገባ ከዓለም ፍልስፍና እና አስተሳሰብ ጋር ተቀናጅቶ መሰጠት ከጀመረ ብዙ እድሜ ባያስቆጥርም በአሁኑ ወቅት ግን ትምህርቱ በመስፋፋት ላይ ይገኛል።

በ1944 ዓ.ም ተክለማርያም ፋንታዬ፣ ሆህተ ጥበብ ዘስነ ጽሁፍ፣ በሚል ርዕስ የቋንቋ መማርያ አሳትሟል። በ1947 ዓ.ም ታዋቂው ደራሲ በእምነት ገብረ አምላክ፣ “የአንድ ቋንቋ እድገት - አማርኛ እንዴት እንደተስፋፋ” በሚል ርዕስ መጽሐፍ አሳትሟል። ከእርሱ በፊትም ሌሎች ኢትዮጵያውያን ቋንቋን በተመለከተ ጽፈዋል። በ1948 ደግሞ ብላታ መርስኤ ሐዘን ወልደቂርቆስ የአማርኛ ስዋሰው በሚል ርዕስ አሳትመዋል።

ከዚያም በኋላ ዘመናዮቹ የቋንቋ ምሁራን እንደ ፕሮፌሰር ባዬ ይማም፣ ዶ/ር ጌታሁን አማረ እና ዶ/ር ግርማ አውግቸውን የመሳሰሉ አያሌ ጠቢባን ቋንቋ ላይ እየፃፉ እየተመራመሩ ይገኛሉ። የአብነት ስሜ የቋንቋ መሰረታዊያን መጽሐፍም በሀገሪቱ ውስጥ በእውቀት ላይ በተመሠረተ መልኩ የሚካሄዱትን የቋንቋ ጥናትና ምርምሮች የበለጠ ከፍ እንደሚያደርገው ይታወቃል። ኢትዮጵያ የአያሌ ቋንቋዎች መገኛ ሀገር እንደመሆኗ መጠን ጥናቶች ስሜታዊ እና ፖለቲካዊ ጫና ሳያድርባቸው በእውቀት ላይ ተመስርቶ ብቻ እንዲተነተኑ እንደ አብነት ስሜ አይነት የቋንቋ ጥናት መጽሐፍት በጣም አስፈላጊ መሆናቸው ይነገራል። ይህ መጽሐፍም በዚሁ ከሐምሌ 23 እስከ 26 በሚካሄድው የመፃሕፍት ዐውደ-ርዕይ ላይ ሐምሌ 24 ቀን 2007 ዓ.ም በ11 ሰዓት በኤግዚቢሽን ማዕከል ይመረቃል።

ሁለተኛ የአብነት ስሜ መጽሐፍ ለልጆች ያዘጋጀው ዳጐስ ያለው የተረቶችና የእንቆቅልሾች መጽሐፍ ነው። ርዕሱ ሳይኪ እና ኪዩፒድ ይሰኛል። በዚህ መጽሐፍ ውስጥ የሚገኙት አብዛኛዎቹ ተረቶች ደራሲው አብነት ስሜ Most Beloved Stories ከተሰኘ መጽሐፍ የተረጐማቸው ሲሆን፤ የመጽሐፉ ተረቶችም የተሰበሰቡት የአሜሪካ እና የአውሮፓ ወላጆች በ“ተረት ምሽት” ላይ ከተረኳቸው ውስጥ በጣም ተወዳጅ የሆኑትን መርጧቸው ነው። “ሳይኪ እና ኪዩፒድ” የተሰኘው ተረትም የግሪክ አፈ-ታሪክ መሆኑንም አብነት ስሜ ገልጿል። ይህ የአብነት መጽሐፍ በአማርኛ እና በእንግሊዝኛ ቋንቋ የተዘጋጀ 411 ገጾች ያሉት ነው። ለልጆች የተዘጋጀው ይህ መጽሐፍም ሐምሌ 24 በ11 ሠዓት ይመረቃል። አብነት ስሜ ከዚህ በፊት የኢትዮጵያ ኮከብ እና ፍካሬ ኢትዮጵያ የተሰኙ ሁለት ተወዳጅ መጽሐፍትን ያሳተመ ደራሲ ነው።

በአሁኑ ወቅትም በቋንቋ የዶክትሬት ድግሪውን በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ተምሮ ዕጩ ተመራቂ ነው።

ከዚሁ ከልጆች መጽሐፍት ጋር ተያይዞ ሌሎች ሁለት መጽሐፍትም በዚሁ ኤግዚቢሽን ላይ ይመረቃሉ። እነዚህ ሁለት መጽሐፍትን ያዘጋጁት ሩሲያ ውስጥ ነዋሪ የሆኑት ፕሮፌሰር ንጉሴ ካሳዬ ናቸው። እርሳቸውም የቋንቋ እና የሥነ-ጽሁፍ ምሁር ሲሆኑ፤ ለኢትዮጵያ ልጆች ያዘጋጇቸውን ሁለት መጽሐፍት ከሩሲያ ድረስ ይዘው በመምጣት ለልጆች በነፃ እንደሚሰጡ ታውቋል። የፕሮፌሰሩ መጽሐፍትም የፊታችን ቅዳሜ ሐምሌ 26 ቀን 2007 ዓ.ም በአራት ሰዓት በኤግዚቢሽን ማዕከል ይመረቃሉ። በዚሁ በመጽሐፍት ዐውደ-ርዕይ ላይ ሌሎችም በርካታ መፃህፍት ከመመረቃቸውም በላይ የመፃሕፍት ገበያውም በእጅጉ እንደሚደራ ይጠበቃል። ገበያ ላይ የሌሉ፣ የጠፉ እና አዳዲስ መጽሐፍት በዝቅተኛ ዋጋ ለአንባቢያን እንደሚቀርቡ ለማወቅ ተችሏል።

በዚሁ ከሐምሌ 23 እስከ 26 ቀን በኤግዚቢሽን ማዕከል በሚካሄደው ታላቅ የመጽሐፍት ዐውደ-ርዕይ ላይ የዓመቱ ምርጥ የንባብ አምባሳደሮች እና በኢትዮጵያ የታሪክ ጽሁፍ ውስጥ ከፍተኛ ድርሻ ያበረከቱ አንድ ታላቅ ሰውም ይሸለማሉ። ከአንድ መቶ አስር በላይ ተሳታፊዎች የሚካፈሉበትን ይህን የመጽሐፍ ኤግዚቢሽን ያዘጋጀው ታዋቂው ጋዜጠኛ እና የማስታወቂያ ባለሙያ የሆነው ቢኒያም ከበደ ነው።

በጥበቡ በለጠ

 

በቅርቡ እዚህ በመዲናችን አዲስ አበባ ውስጥ ብስራተ ገብርኤል አካባቢ የተገነባው እጅግ ዘመናዊው አዶት ሲኒማ እና ቴአትር፣ በኃይሉ ፀጋዬ ተደርሶ በተስፉ ብርሃኔ የተዘጋጀውን “ከራስ በላይ ራስ” የተሰኘውን ቴአትር ማሳየት ጀመረ።

 

ከራስ በላይ ራስ ሐምሌ 8 ቀን 2007 ዓ.ም በአዶት አዳራሽ አያሌ ሕዝብ በታደመበት ስነ-ስርዓት ተመርቋል። በእለቱ ንግግር ያደረጉት የአዶት ሲኒማ እና ቴአትር ዋና ሥራ አስኪያጅ አቶ ዘላለም ብርሃኑ እንደተናገሩት፣ አዶት ኢንተርናሽናል ትሬዲንግ ኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ማህበር ከሰላሳ ሚሊዮን ብር በላይ ወጪ አድርጎ ይህ የኪነ-ጥበብ ማዕከል ገንብቶና አሟልቶ ሥራውን ሲያስጀምር ትርፉ እሩቅ እንደሚሆን፣ በአንፃሩ ግን በባህሉና በኪነ-ጥበቡ ዘርፍ በሚያግዘው ነገር ከወዲሁ ውጤታማ እንደሚሆን እርግጠኛ ነበር ብለዋል። አክለውም እንደገለፁት፣ ዛሬ በመደበኛነት የመድረክ ቴአትርን ለመጀመር በኃይሉ ፀጋዬ ተደርሶ፣ በተስፉ ብርሃኔ ተዘጋጅቶና በፕሮሜቲዎስ ፕሮዳክሽን ሥራ አስኪያጅ በሙሉ ቀን ተሾመ ፕሮዲዩስ የተደረገውን “ከራስ በላይ ራስ” ቴአትርን አበበ ተምትም፣ ፍቃዱ ከበደ፣ ሄኖክ ብርሃኑ እና ሄለን በድሉ ሲጫወቱ ልናሳያችሁ በመታደላችን ደስ ብሎናል ሲሉ ተናግረዋል።

 

አዶት ሲኒማና ቴአትር የተመረጡ ፊልሞችን ብቻ ለማሳየት ባደረገው ጥረት የበሰሉ እና ጥሩ የኪነ-ጥበብ ጣዕም ያላቸው ተመልካቾችን ለማግኘት ችለናል ሲሉ ሥራ አስኪያጁ ተናግረዋል። አያይዘውም እነኚህ የኛው ደንበኞች ደረጃቸው ከፍ ያለ የመድረክ ትርኢቶችን እንደየቤታቸው በሚያዩት በአዶት ሲኒማና ቴአትር እንዲመለከቱ ስንጥር ቆይተን ዛሬ ለዚህ የምረቃ ቀን ስለበቃን እናንተንም ደስ እንደሚላችሁ እርግጠኞች ነን ሲሉ ተመልካቹ በሙሉ ድምፅ ድጋፉን ለግሷቸዋል።

ከራስ በላይ ራስ ዘወትር ረቡዕ በአዶት ሲኒማና ቴአትር አዳራሽ መታየት መጀመሩንም በይፋ ተናግረዋል።

በጥበቡ በለጠ

 

የሐገር ፍቅር ቴአትር ባለፈው ቅዳሜ ሐምሌ 11 ቀን 2007 ዓ.ም 80 ዓመቱን ደፈነ። የ80 ዓመት አዛውንት የሆነው ይህ ቴአትር ቤት እንዴት ተመሠረተ ብለን ስንጠይቅ አንድ ሰው ከፊታችን ብቅ ይላሉ። እኚህ ሰው መኮንን ሀብተወልድ ይባላሉ።

 

መኮንን ሀብተወልድ በኢትዮጵያ የፖለቲካ የኢኮኖሚ፣ የማሕበራዊ ጉዳዮች ታሪክ ውስጥ ያላቸው ድርሻ እጅግ ከፍተኛ ነበር። ኢትዮጵያን ለማዘመን በተደረገው ርብርብ ውስጥ አሻራቸው ደማቅ ሆኖ የሚታይላቸው ሰው ነበሩ። እኚህ ሰው ስማቸው ከሀገር ፍቅር ቴአትር ቤት ጋር ይጠቀስ እንጂ፣ ሰውዬውማ የሀገሪቱን ስልጣኔ እንደ ውጋገን ሆነው ብርሃን ያሳዩ እና ብዙ የደከሙ ናቸው። ዛሬ መኮንን ሀብተወልድን በጨረፍታ ላስታውሳቸው ወደድኩ።

 

የመኮንን አባት ሀብተወልድ ሀብቴነህ ይባላሉ። እናታቸው ደግሞ ወ/ሮ ያደግድጉ ፍልፍሉ ሲሆኑ ሁለቱም የመንዝ እና ቡልጋ ተወላጆች ናቸው። በጋብቻቸው ወቅትም ስምንት ልጆችን ያፈሩ ሲሆን፤ መኮንን ሀብተወልድ ሁለተኛ ልጃቸው ናቸው። መኮንን ሀብተወልድ የተወለዱት ጥቅምት 19 ቀን 1886 ዓ.ም ከአዲስ አበባ በ45 ኪ.ሜ በምትርቀው አድአ ከተማ ነበር። ይህ ማለት የዛሬ 121 ዓመት ነው።

 

የመኮንን አባት ሀብተወልድ የቤተ-ክህነት ሊቅ ነበሩ። በተለይ እንጦጦ ራጉኤል ቤተ-ክርስቲያን ካገለገሉ እና በቤተ-ክርስትያኒቱም የተሰሩትን ታላላቅ ታሪካዊ ጉዳዮችን ካከናወኑ የድሮ አባቶች መካል አንዱ ነበሩ። ልጃቸው መኮንን ሀብተወልድም የእርሳቸው እግር ተከትሎ ቤተ-ክርስቲያኒቱን እንዲያገለግል ብርቱ ፍላጎት ነበራቸው። መኮንን እድሜው ለትምህርት ሲደርስ አማርኛን፣ ፅህፈትን፣ ንባብን ተማረ። ከዚያም ዳዊት ደገመ። ለከፍተኛ ትምህርት ተብሎም ወደ ዝቋላ ወንበር ማርያም ተላከ። እዚያም ግዕዝን፣ ዜማን፣ ቅኔን፣ ድጓን፣ ፆመ ድጓን ተምሮ በ15 ዓመት እድሜው አጠናቀቀ።

 

ወዲያውም እንደ አባቱ ፍላጎት የእንጦጦ ራጉኤል ደብር አገልጋይ ዲያቆን ሆነ። በዚህ ወቅት አንድ ቀን አጤ ምኒልክ ይታመሙና ለጠበል ሕክምና ወደ ራጉኤል ይሄዳሉ። እዚያ ራጉኤል ካሉት ዲያቆናት መካከል መኮንን ሀብተወልድ ከአጎቱ ልጅ ጋር ከታከለ ወ/ሃዋርያት ጋር ሆኖ ዜማ ለማሰማት ይመረጣሉ። ምኒልክ በሚጠመቁበት ወቅት እነ መኮንን በሚያሰሙት ዜማ ይመሰጣሉ። ይደነቃሉ። በጣምም ወደዷቸው። ታዲያ በዚያን ወቅት እቴጌ ጣይቴ ለዲያቆናቱ ለመኮንን እና ለታከለ ሽልማት እንዲሰጧቸው ታሪካቸው ያወሳል።

 

ታዲ ምን ያደርጋል ከጊዜ በኋላ መኮንን ሀብተወልድ በፀና ይታመማሉ። በሐገር ባሕል ህክምና በፆም በፀሎቱም ታከሙ። አልሆን አለ። ሰዎች ተሰብስበው መከሩ። ይህ ልጅ አካባቢ ቢቀይር ይሻላል፤ አየሩ ትንሽ ቆላነት ያለው ቦታ ይሂድ ተብሎ ተወሰነ። ከዚያም ወደ አርሲ ቦኩ ተላኩ። እውነትም ተሻላቸው። ታዲያ በአርሲ ቆይታቸውም ከወ/ሮ በላይነሽ ቤዛ ጋር ትዳር መስርተው ሁለት ልጆችን ወለዱ። ልጆቻቸውም ጥላሁን እና ከበደ ይባሉ ነበር። ጥላሁን በዘመኑ ወረርሽኝ በነበረው በፈንጣጣ በሽታ ሞተ።

 

አርሲ ከሶስት ዓመታት በላይ ከቆዩ በኋላ መኮንን ቤተሰቦቹን ሊጠይቅ ወደ አድአ ይመጣል። በወቅቱ ወረርሽኝ ከፍቶ ቤተሰቦቹ እና የአካባቢው ሕዝብ በሽታ ላይ ነበር። እንደውም ከቤተሰቦቹ መካከል ሁለቱ ሞተው አገኛቸው። ስለ እነሱ ህልፈት እያለቀሰ ሳለ ማታ እራሱም በወረርሽኙ ተያዘ። ሕመም ጀመረው።ሊጠይቅ የመጣው መኮንን የአልጋ ቁራኛ ሆነ። በአጋጣሚ አባቱ ስላልታመሙ ጤነኛ ሰዎች ፈላልገው ልጃቸውን መኮንን በቃሬዛ ተሸክመው ወደ አዲስ አበባ ዳግማዊ ምኒልክ ሆስፒታል አመጡት። ሆስፒታል ውስጥም ህክምና እየተከታተለ እያለ በበሽታው እንደማያገግም ታወቀ። ተስፋ ተቆረጠ። አባቱ ሀብተወልድ ልጃቸው ሆስፒታል ውስጥ ሞቶ አስክሬኑን ይዞ ከመሄድ በህይወት ይዘውት ሊሔዱ ሲሰናዱ አንድ መልዕክት ከዘኛቸው ከእማሆይ አጥሩ ዘባ ደረሳቸው።

የእማሆይ አጥሩ ዘባ መልዕክት ምንድንነው?

 

እማሆይ አጥሩ ዘባ ሕልም ታይቷቸዋል። መኮንን ሀብተወልድን በተመለከተ በህልማቸው ያዩትን ነገር ለአባት ለመምሬ ሀብተወልድ እንዲህ በማለት አቀረቡ፡-

“በሕልሜ የታመመውን ልጅህን ማማ ላይ ቆሞ ወፍ ሲያባርር አይቼው ስገረም፣ አንድ መልአክ የመሰለ ሰው በድንገት አጠገቤ መጥቶ፣ ስሚ! ይለኛል። ይህ የምታይው ልጅ ወደፊት የመንግሥት ሹም፣ የንጉስ ባለሟል፣ የንጉሥ ታማኝ ይሆናል። ሰዎች አይበላ፣ አያስበላ የሚል ስም ያወጡለታል። የዕድሜ ፀጋ ያገኛል። ግን ሕመም አይገድለውም. . .” ብሎኝ ከአጠገቤ ተሰወረ። ለሕልሜ ፍቺ አያስፈልገውም ግልጽ ነው። ይልቁንስ እኔ የምመክርህን ስማኝ! መኮንን እዚያው ሀኪሞቹ ዘንድ ይቆይ! ሲሻለው ሥጋ ወደሙ እንዲቀበል አድርግ! ወደፊት የአሩሲውን ኑሮ ትቶ በዚያው በንጉሡ ከተማ ጎጆ ያብጅ! ለእኔ እንደሚታየኝ መኮንን ትልቅ ሰው ሆኖ ስምህን ያስጠራል።ግን እኔና አንተ እንደርስበትም፤ አናየውም” ብለው ይናገራሉ እማሆይ አጥሩዘባ። (የዘውዴ ረታ፣ የቀዳማዊ ኃይለሥላሴ መንግስት ገፅ 528)

እማሆይ አጥሩዘባ እንዳዩት ህልም ተስፋ የተቆረጠበት መኮንን ተሻለው። ከሞት አፋፍ ወደ ህይወት ተመለሰ።

 

አባቱ መምሬ ሀብተወልድ ልጃቸውን ወደ አርሲ ከመመለስ በእማሆይ አጥሩዘባ ህልም መሠረት እዚሁ አዲስ አበባ እንዲኖር ወሰኑ። በኋላ የጓደኛቸው ልጅ ወደ ሆነው አቶ በቀለ ደስታ ዘንድ ሔዱ። ልጃቸውን ለአቶ በቀለ በአደራ ሰጡት። በቀለም መኮንን የፍል ውሃ መግቢያ ትኬት ሻጭ አድርጎ አስቀጠረው። የመኮንን ስራ እና ህይወት አዲስ አበባ ላይ ተጀመረ።

 

መኮንን ከሌሊቱ አስር ሰዓት እስከ ከቀኑ ስድስት ሰዓት ያለእረፍት ሲሰራ ይቆያል። ከስድስት ሰዓት በኋላ ነፃ ነው። በዚህች በእረፍቱ ሰዓት ፈረንሳይኛ እና የሂሳብ ትምህርት እንዲማር ሰዎች መከሩት። ወደ አሊያንስ ፍራሲስ ሔዶ ተመዘገበ። ዘመናዊ ትምህርት መማር ጀመረ። ትምህርቱን ተምሮ ከጨረሰ በኋላ ስራውን መቀየር ፈለገ።

 

የላጋር ጉምሩክ ለመቀጠር አመለከተ። የተማረበትን ሰነድ ለኃላፊው አቀረበ። ኃላፊውም ነገ የሂሳብ ሠራተኛ ሆነህ ስራ ጀምር አሉት። መኮንን ስለተሰጠው እድል አመስግኖ ነገር ግን ችሎታው ሳይመዘን፣ ሳይፈተን እንዴት መቀጠር ይችላል? መጀመሪያ ችሎታዬን ፈትኑኝ፤ ከዚያም ካለፍኩ ቅጠሩኝ ይላቸዋል። ኃላፊውም ጉዳዩ ገረማቸው። ይህ ሰው ነገረኛ ሳይሆን አይቀርም ብለው ጠረጠሩ። እንዴት ሰው ስራ ጠይቆ ግባ ሲባል ካልተፈተንኩ አልገባም ይላል? እያሉ ተደነቁ።

ኃላፊውም እሺ ትፈተናለህ ብለውት አንድ ግብጻዊ ረዳታቸውን ፈትነው ብለው ያዙታል። ግብፃዊውም ለፈተና መኮንን ያስቀምጠዋል። ከዚያም እንዲህ አለው?

 

-    እንግሊዝኛ ትችላለህ?

-    አልችልም። የምችለው ፈረንሳይኛ ነው።

-    እንግሊዝኛ ሳትችል እንዴት ልትቀጠር ትመጣለህ?

-    አንድ ሰው ከዓለም አቀፍ ቋንቋዎች ፈረንሳይኛ ከቻለ በቂ ነው። እኔ ደግሞ የመጣሁት የሂሳብ ስራ ላይ ለመቀጠር እንጂ ለእንግሊዝኛ ቋንቋ አይደለም። ከፈለክ ፈረንሳይኛውንም ልትፈትነኝ ትችላለህ።

-    እኔ እንግሊዝኛ ስለምችል ነው እዚህ የምሰራው ይለዋል ግብፃዊው።

-    መኮንንም ሲመልስ፣ አንተ ግብጻዊ ነህ። እንግሊዝኛ ሀገርህን በቅኝ ግዛት ስለያዙ የግዴታህን እንግሊዝኛ ማወቅ አለብህ። እኔ ነፃ አገር ነኝ። ስለዚህ ግዴታ የለብኝም። ደስ ያለኝን መማር አለብኝ። ይልቅ አንተ ፈረንሳይኛ ስለማታውቅ ፈረንሳይኛ መፈተን አልቻልክም። ስለዚህ ለአለቃህ ሔጄ ጉዳዩን አመለክታለሁ አለ።

 

መኮንን ሀብተወልድ እንዴት አይነት ሞገደኛ ሰው ሆነ። ግብፃዊው ፈርቶት ሂሳብ ፈተነው። መኮንንም ፈተናውን በሚገባ አለፈ። ጉምሩክ ተቀጠረ።

በጥቂት ጊዜ ውስጥ የጉምሩክን አሰራር ለመቀየር የተለያዩ ጥናቶችን እና አማራጮችን ማቅረብ ጀመረ። አስቸጋሪ ሆነው የቆዩ አሰራሮችን ሁሉ ወደ ዘመናዊነት ቀየረ። መኮንን በመስሪያ ቤቱ ውስጥ በእድገት እድገት እየጨመረ ሄደ። የገቢዎች የሂሳብ ሹም ሆኖ ተሾመ። ታዲያ እርሱ ይህን ሁሉ እድገት እያገኘ ሲሄድ አባቱ መምሬ ሀብተወልድ ይህን ሳያዩ አረፉ። በህልማቸው ያዩት እማሆይ አጥሩ ዘባም አረፉ። ህልሙ እውን ሆነ።

 

በዚህ ወቅት መኮንን ሀብተወልድ የታናናሽ ወንድሞቹ ሕይወት አሳሰበው። እናም ሊያሳድጋቸው ወሰነ። በአባቱ ምትክ ሆኖ ወንድሞቹን ለወግ ለማዕረግ ሊያበቃ ተዘጋጀ። እነዚህ ሶስት ወንድሞቹ ራጉኤል ቤተ-ክርስትያን ውስጥ የዲቁና ትምህርት ይማሩ ነበር። እነርሱም አክሊሉ ሀብተወልድ፣ መክብብ ሀብተወልድ እና አካለወርቅ ሀብተወልድ ይባላሉ።

 

እነዚህ ሶስት ወንድሞቹን እቤቱ አመጣቸው። ከዚያም ዳግማዊ ምኒልክ ት/ቤት አስገባቸው። ከት/ቤት መልስ በአሊያንስ ፍራሴስ ፈረንሳይኛን እንዲማሩ ማድረግ ጀመረ። ማታ ማታ ደግሞ እሱ ለታናናሽ ወንድሞቹ ኢትዮጵያ የምትባል ሀገር ምን እንደሆነች፣ ታሪኳ ከየት ተነስቶ የት እንደደረሰ፤ ያለባት የተማረ የሰው ኃይል እጥረት እንደሌሎቹ ሀገራት አላሳድጋት እንዳለ፣ ስለዚህ እናንተ ታናናሽ ወንድሞቼ ተምራችሁ ይህችን አገራችሁን ማገልገል አለባችሁ እያለ ያስተምራቸዋል። ኢትዮጵያ ምን አይነት ለውጥ እና ሽግግር ማምጣት እንዳለባት ማታ ማታ ያስተምራቸዋል።

 

የመኮንን ሀብተወልድ ወንድሞች በትምህርታቸው የቀለም ቀንድ ሆኑ። ሶስቱም እሳት የላሱ ተማሪዎች ሆኑ። በ1911 ዓ.ም አልጋ ወራሽ የነበሩት ራስ ተፈሪ (በኋላ አፄ ኃይለሥላሴ) ወደ ውጭ ሀገር ሔደው የሚማሩ ጎበዝ ተማሪዎችን ማሰባሰብ ጀመሩ። በዚያን ጊዜ 33 ተማሪዎች ተመረጡ። ከነዚህ ውስጥ የመኮንን ሶስቱም ወንድሞቹ ማለትም አክሊሉ ሀብተወልድ፣ መክብብ ሀብተወልድና አካለወርቅ ሀብተወልድ ተመረጡ። ሶስቱ የሀብተወልድ ልጆች እየተባሉም መጠራት ጀመሩ።

እነዚህ ወደ ውጭ ሀገር ሔደው እንዲማሩ የተመረጡት ጎበዝ ተማሪዎች ቤተሰቦቻቸው መቃወም ጀመሩ። እንዴት ወደ ውጪ ይሔዳሉ? ከሔዱ የኦርቶዶክስን ሃይማኖት ይረሳሉ፤ ሌላ ሃይማኖት ይከተላሉ በማለት ተቃውሟቸውን ማሰማት ጀመሩ። ራስ ተፈሪ የሚቻላቸውን ሁሉ አደረጉ። ከወላጆች ተቃውሞ የተነሳ ቀኛዝማች ኃይሌ ኪዳነወልድ የተባሉ ወላጅ ሁለት ልጆቼ ሄደው የፈረንጅ ነገር ከሚማሩ ሁሉም ማለትም 33ቱም ተማሪዎች ይለቁ ብለው የሚሔዱብን የባቡር ሐዲድ ሊቆርጡ በሸፈቱ ጊዜ በፀጥታ ኃይሎች ተይዘዋል። ግን በመጨረሻም እነዚህ 33 ወጣቶች በህዳር ወር 1919 ዓ.ም ኢትዮጵያን ለቀው ወደ ውጭ ሀገር ሔዱ።

መኮንን ሀብተወልድ ሶስቱን ወንድሞቻቸውን ወደ ውጭ ሀገር ለትምሀርት ከላኩ በኋላም ሀገራቸውን ማገልገል ጀመሩ። የሀገር ግዛት ሚኒስቴር ዋና ፀሐፊም ሆኑ። እነዚህ እያለ 1927 ዓ.ም ደረሰ። የጉድ ዘመን ነበር።

 

ፋሺስት ኢጣሊያ በ1888 ዓ.ም አድዋ ላይ በአፄ ምኒልክ ጦር ድል የተደረገችበትን የ40 ዓመት ቂም ቋጥራ ጦሯን ወደ ኢትዮጵያ ልታዘምት ነው። ከፍተኛ ዝግጅትም እያደረገች ነው። ታዲያ ኢትዮጵያዊያኖች በሙሉ በተጠንቀቅ እንዲቆሙ፣ ሀገራቸውን ከባዕድ ወረራ እንዲከላከሉ መኮንን ሀብተወልድ አንድ ማህበር አቋቋሙ። ይህ ማበር “የኢትዮጵያ ሕዝብ ያገር ፍቅር ማህበር” ይባላል።

 

ማህበሩ ዛሬ የሀገር ፍቅር ቴአትር የሚለውን ወልዷል። መኮንን ሀብተወልድ የሀገር ፍቅር ቴአትር ወላጅ ናቸው። ግንቦት 11 ቀን 1927 ዓ.ም የኢትዮጵያ ሕዝብ ያገር ፍቅር ማህበርን ሲመሰርቱ ዋና አላማቸው ኢትዮጵያን ከጠላት ወረራ መከላከል ነበር። ልዩ ልዩ የተማሩ ኢትዮጵያዊያን ከጠላት ወረራ መከላከል ነበር። ልዩ ልዩ የተማሩ ኢትዮጵያዊያን በዚህ ማህበር ውስጥ እየተገኙ ለሕዝቡ ስለ ሀገር ምንነት ንግግር ያደርጉ ነበር። ከነዚህ ከተማሩ ኢትዮጵያዊያን መካከል የመጀመሪያው የአጭር ልቦለድ ድርሰት ደራሲ ተመስገን ገብሬ አንዱ ነበር።

 

እነ መኮንን ሀብተወልድ በዚህ ማህበር አማካይነት ህዝቡ ውስጥ ኢትዮጵያዊነት አሰረፁ። ጦርነቱም አይቀሬ ሆነ። ኢትዮጵያም ከግማሽ ሚሊዮን በላይ በሆነው በፋሽስት ኢጣሊያ ተወረረች። እነ መኮንን ሀብተወልድ የቀሰቀሱትም ሕዝብ ወደ አርበኝነቱ ገባ።  ማዕከላዊ መንግሥቱ ፈረሰ። ጃንሆይም ተሰደዱ።

 

ጦርነቱ ቀጠለ። ከአምስት ዓመታት በኋላ የኢትዮጵያ አርበኞች የተዋረደውን አንድነታቸውን እንደገና አመጡት። ፋሽስቶችን ድል አድርገው መጋቢት 28 ቀን 1933 ዓ.ም የቡልጋ አርበኞች አዲስ አበባን ተቆጣጠረ። በወሩ ሚያዚያ 27 ቀን 1933 ዓ.ም በስደት ሲታገሉ የነበሩት አፄ ኃይለሥላሴ፣ መኮን ሀብተወልድ እና እነ ተመስገን ገብሬ፣ ዮፍታሔ ንጉሴ በጣም ብዙ ሆነው አዲስ አበባ ገቡ። አፄ ኃይለሥላሴ የኢትዮጵያ ሰንደቅ ዓላማ ከፍ አድርገው ሰቀሉ። ታሪካዊ ንግግርም አደረጉ።

 

እንደገና የፈራረሰችውን ኢትዮጵያን ወደ መገንባት ስራ ተገባ። መኮንን ሀብተወልድ ወደ ውጭ ሀገር ልከዋቸው የነበሩት ወንድሞቻቸውም ተምረው መጡ።

ከመኮንን ወንድሞች መካከል አክሊሉ ሀብተወልድ እጅግ የሚደነቅ አዋቂ እና የተግባር ሰው በመሆናቸው በበርካታ የኃላፊነት ቦታ ላይ መቀመጥ የቻሉ ናቸው። በመጨረሻም የሀገሪቱ ጠቅላይ ሚኒስቴር እስከመሆን ደረሱ። ታዲያ የዚህ ሁሉ ውጤት ጠንሳሹ መኮንን ሀብተወልድ ናቸው። አክሊሉ የሚባል የኢትዮጵያ “ጂኒየስ” ያፈሩ ናቸው።

 

ተበታትኖ የነበረው የሀገር ፍቅር ማህበርም እንደገና ተሰባስቦ ወደ ኪነ-ጥበባት ዘውግ ውስጥ ገባ። ልዩ ልዩ ቴአትሮች እየተሰሩ ስለ አለፈው የጦርነት ዘመን እና ፍዳ፣ ስለ እማማ ኢትዮጵያ ብሎም ስለ ሌሎች ጉዳዮች ጥበባዊ ስራዎችን ማቅረብ ጀመረ። የዛሬው ሀገር ፍቅር ቴአትር ኢትዮጵያዊነት ከውስጣቸው ሲንፎለፎል የነበሩ ሀገር ወዳዶች ያቋቋሙት ቤት ነው። ሐምሌ 11 ቀን 1927 ዓ.ም

 

ባለቅኔው ሎሬት ፀጋዬ ገ/መድህን፣ ኢትዮጵያ የዲሞክራሲና የስልጣን ሾተላይ አለባት የሚል አባባል ነበረው። እናም በታህሳስ ወር 1953 ዓ.ም ጀነራል መንግሥቱ ንዋይ እና ወንድማቸው ገርማሜ ንዋይ በጠነሰሱት መፈንቅለ መንግሥት አልተባበር ካሏቸው ሰዎች መካከል መኮንን ሀብተወልድንም ገደሏቸው። ለኢትዮጵያ ስልጣኔ ሲዋትቱ የነበሩት መኮንን ሀብተወልድ አለፉ።

 

ሌላ አሳዛኝ ነገር ደግሞ መጣ። 1966 ዓ.ም አብዮት ፈነዳ ተብሎ የመኮንን ሀብተወልድ ወንድም ፀሐፊ ትዕዛዝ አክሊሉ ሀብተወልድን ጨምሮ 60 ምርጥ የኢትዮጵያ ልጆችን ደርግ በአንዲት ሌሊት ፈጅቷቸው አደረ። የስልጣኔ እና የዲሞክራሲ ሾተላይ ማለት ይሄ ነው።

 

ያለፈው ብዙ ነገር ያሳዝናል። ግን የ80 ዓመቱ አዛውንት፣ የሀገር ፍቅር ቴአትር ያለፈውን ዘመን ሁሉ እንዴት አድርጎ ያሳየን ይሆን? ለመሆኑ የ80 ዓመት ልደቱንስ ያከብራል ወይ? የመኮንን ሀብተወልድ አስተዋፅኦ እና ግዙፍ ታሪክ በሀገር ፍቅር ውስጥ እንዴት ሊዘከር፣ ሊታሰብ ይችላል? ሀገር ፍቅር የትልቅ ታሪክ ቤት መገለጫ ስለሆነ ትልልቅ ዝግጅቶች ይጠበቁበታል።


Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100
Page 9 of 16

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us