You are here:መነሻ ገፅ»ኪነ-ጥበብ
ኪነ-ጥበብ

ኪነ-ጥበብ (199)

በጥበቡ በለጠ  

 

የውጭ ሀገር ሠዎች ወደ ኢትዮጵያ ሲመጡ ከሚደነቁባቸውና ከሚደነግጡባቸው ጉዳዮች አንዱ ኢትዮጵያዊያን ጥሬ ስጋን ጐመድ ጐመድ እያደረጉ (እየመተሩ) ሲመገቡ ማየት ነው። ጥሬ ሥጋ መብላት በኢትዮጵያ በብዙ ማኅበረሰቦች ውስጥ በስፋት የሚዘወተር ነው።

በብዙ ሀገሮች ደግሞ ጥሬ ሥጋን መመገብ እምብዛም ስለማይታወቅ የባህር ማዶ ሰዎች ጥሬ ሥጋ የሚበላ ሰው ሲያዩ ይደነግጣሉ፣ ይፈራሉ፣ እንዲሁም ሊቀፋቸውም ይችላል።

አያሌ ኢትዮጵያዊያን ደግሞ ጥሬ ሥጋን መብላት እንደ ሱስ የሆነባቸው ናቸው። ቢያንስ በሳምንት አንድ ቀን ወይም ሁለት ቀን ጥሬ ሥጋ ካልበላሁ በጣም የተጐዳሁ ያህል ይሰማኛል የሚሉ የጥሬ ሥጋ ሱሰኞች አሉ። ነብሱን ይማረውና ታላቁ ድምፃዊ ታምራት ሞላ በአንድ ወቅት ስለ ጥሬ ሥጋ ፍቅሩ ሲናገር፣ ቁርስም፣ ምሣም፣ ራትም ጥሬ ሥጋ ቢበላ ደስ እንደሚለው ሲያወጋ ነበር።

በኢትዮጵያ ውስጥ ጥሬ ሥጋን መመገብ እንዴት ተጀመረ? መቼ ተጀመረ የሚል ጥያቄ መነሳቱም አይቀርም። የኢትዮጵያን ታሪክ በስፋት በመፃፍ የሚታወቁት ደራሲ አቶ ተክለፃዲቅ መኩሪያ እንደገለፁት ከሆነ፣ ኢትዮጵያዊያን ጥሬ ሥጋን መብላት የጀመሩት ከ16ኛው መቶ ክፍለ ዘመን በኋላ ነው ይላሉ። ምክንያታቸውንም ሲያስቀምጡ በዘመኑ በሀገሪቱ ውስጥ ከባድ የነበረ የእርስ በርስ ጦርነት ተነስቶ ነበረ። በዚህ ጦርነት ውስጥ የሚሳተፉ ወታደሮች በጦር ሜዳ ውስጥ ምግባቸውን አብስለው ሲመገቡ ጭስ ይታያል። ጭሱ በሚታይበት ጊዜ ለጠላታቸው እይታ በቀላሉ ይጋለጣሉ። ስለዚህ አብስለው የሚመገቡት ምግብ አደጋ እንዳያስከትልባቸው ሳያበስሉት ጥሬ ሥጋን መብላት መጀመራቸው ተጽፏል።

እንግዲህ ጥሬ ሥጋ መመገብ ኢትዮጵያውያንን ከከፋ አደጋ እንዲጠበቁ አድርጓቸዋል ማለት ነው። የጥሬ ሥጋ የመብላት የታሪክ ዳራ ይሄ ቢሆንም በአሁኑ ወቅት ደግሞ በሀገሪቱ ውስጥ በብዙ ስፍራዎች ጥሬ ሥጋን መመገብ እንደ ባህል ተወስዷል።

የሕክምና ሰዎች ደግሞ ጥሬ ሥጋን መመገብ ለጤና ጠንቅ ነው እያሉ ለረጅም ጊዜ ቢወተውቱም ኢትዮጵያዊያን ግን ጥሬ ሥጋን ከመብላት ወደኋላ ያሉበት ጊዜ የለም ይባላል። እንደ ጥሬ ሥጋ አመጋገባቸው የተነሳ ለከፋ የጤና ቀውስ ይዳረጋሉ ተብሎ ቢታሰብም ጉዳዩ ስር የሰደደ ችግር ሳይሆን እስከ አሁን ድረስ አለ።

በመስከረም ወር ላይ ‘ማርቲ ቫን ዴር ዎልፍ’ የምትባል ጋዜጠኛ ወደ ኢትዮጵያ መጥታ የጥሬ ሥጋ አመጋገባችንን ለዓለም ሚዲያዎች አሰራጭታ ነበር። እንደ ጋዜጠኛዋ ዘገባ ከሆነ ጥሬ ሥጋን መመገብ ለልብ ሕመም፣ ለደም ግፊት፣ ለሪህ በሽታ እንዲሁም ደግሞ ለሆድ ውስጥ ተውሣክ መጋለጥ እንደሚያስከትል እንደ መግቢያ ዘግባለች። ከዚያም አዲስ አበባ ከተማ ውስጥ ወዳሉት ልኳንዳ ቤቶች በመዘዋወር የልኳንዳ ቤቶቹን ባለቤቶችና ተመጋቢዎችንም አነጋግራለች። ጋዜጠኛዋ ማርቲ ከአብዛኛዎቹ ተጠያቂዎች ያገኘችው መልስ በጣሙን አስገርሟት ነበር።

እንደ ኢትዮጵያውያኑ መልስ ከሆነ ጥሬ ሥጋ መብላታችን ለጤና ችግር አላጋለጠንም። እንደውም ሳንበላ ስንቀር ነው የተጐዳን የሚመስለን እያሉ መልሰዋል። የልኳንዳ ቤቶች ባለቤቶች ደግሞ ሥጋው በቄራ በኩል ተመርምሮ ስለሚመጣ የኮሶ ተውሳክ እና ሌሎች ተዛማጅ ችግሮች ጥሬ ሥጋ ላይ የሉም እያሉ መልሰዋል።

አንዳንዶች ሲመልሱ ደግሞ፤ “ጥሬ ሥጋን ሲበሉ የሚያማቸው ፈረንጆች ይሆናሉ፤ አበሾች ግን ጥሬ ሥጋን የሚበሉት በፍቅር ነው” እያሉ ‘ለማርቲ ቫን ዴር ዎልፍ’ መልሰውለታል።

እንደ ዛሬው ሥጋ በኪሎ እየተመዘነ በማይሸጥበት ወቅት ኢትዮጵያውያን አንድ ብልት ለብቻዬ ጨረስኩ፣ አንድ ሽንጥ ለሁለት በላን እያሉ እንደ ተረት የሚያወጉባት ሀገር ነች። እናም ጋዜጠኛዋ መረጃውን ለዓለም ከማሰራጨት ውጭ ሌላ አማራጭ አልነበራትም። ይህችው ጋዜጠኛ ማርቲ ቫን ዴር ዎልፍ በመጨረሻም የገለፀችው በአሜሪካ የህክምና ማዕከል ውስጥ ስለ ጥሬ ሥጋ መመገብ የሚያስከትለውን ጉዳት ነው። በዚህም መሠረት ጥሬ ሥጋ ለልብ ሕመም፣ ለስኳር፣ ለስትሮክ፣ ለደም ግፊት፣ ለኰሌስትሮል መጨመር እና ለሆድ ውስጥ ተውሣኮች ያጋልጣል ብላለች። ዘገባዋን ሰትደመድም እንደፃፈችው ደግሞ እንዲህ ብላለች፡- “አብዛኛዎቹ ኢትዮጵያውያን ግን ጥሬ ሥጋን ከመመገብ ወደኋላ አላሉም። ጥሬ ሥጋን ሲመገቡ ምናልባት ኮሶ ይጣባናል ይላሉ። ለእሱ መድሐኒት ደግሞ ካለ ሐኪም ትዕዛዝ ከየፋርማሲው የኮሶ ኪኒን ገዝተን እንጠቀማለን” ይላሉ ስትል ማርቲ ዘግባለች። ይሄ የጥሬ ሥጋ አመጋገባችን ጉዳይ አነጋጋሪነቱ ዛሬም እንደቀጠለ ነው።

ነገርን ነገር ያነሳዋል ካልን፤ ምግብን ምግብ ያነሳዋል ብለን ወደ አንድ አስገራሚ ታሪክ ብናመራስ።

በምድር ያሉትን ነፍሳት ሁሉ ሲያሻችሁ እየቀቀላችሁ፣ ከጣማችሁም እየጠበሳችሁ ቅርጥፍ አድርጋችሁ ብሏቸው ሲል የተባበሩት መንግስታት የምግብና የግብርና ድርጅቱ FAO በቅርቡ ተናግሯል። እነዚህ ነፍሳት ፀረ-ረሀብ ትግልን ይደግፋሉ፣ ያጠናክራሉ ደግሞም የምግብ ዋስትናን ለማረጋገጥ የሚኖራቸው ሚና ቀላል አይደለም ሲል FAO መግለፁ ይታወቃል።

የጥንዚዛ፣ የአባ ጨጓሬ፣ የንብና የተርብ ዘሮች ነገደ ጉንዳን ሁሉ በገንቢ ምግቦች የከበሩ በቅባት በብረትና በሌሎችም ማዕድናትና ንጥረ ነገሮች የበለፀጉ ናቸው። እናም ብሏቸው ነው የሚለው የተባበሩት መንግስታት የግብርና እና የምግብ ድርጅቱ FAO

ለምን እስከ አሁን እንዳልበሏቸው አውቃለሁ፣ FAOም ያውቃል፤ ‘ኤጭ ቀፋፊ ናቸው ይላሉ፤ ምክንያቱም አባትዎ ወይም እናትዎ ሲበሏቸው አላዩማ! እርስዎ ቁርጥዎንና ጥሬ ሥጋዎን ሲያገላብጡ አጠገብዎ ዓይኑን እያፈጠጠ ‘ኧ!’ የሚል ስንት እንደሆነ ያውቃሉ?’

የአህያ ሥጋስ ቢቀርብልዎ እንዲያ ያገላብጡት ይሆን? አይመስለኝም፤ በአንዳንድ ማኅበረሰቦች ዘንድ ግን እንደ ምን ውድ፣ እንደ ምን ጣፋጭ መሰልዎ? እንዲህችም ብለው አይቀላውጡ፤ አይሰጥዎትማ! የተወደዱ እና የተናፈቁ እንግዳ ካልሆኑ በስተቀር።

ለመሆኑ እርስዎ ኤስካርቦ ይመገባሉ? የስሙ ማማር! ፈረንሣዊያኑ እያጣጣሙ የሚመገቡት ቀንድ አውጣ ነው።

አሁን አሁን ታዲያ እንደ FAO ዘገባ ይሄ ቀፋፊ ነው የሚባል አመጋገብ በምዕራቡ ዓለምም እየተቀረፈ ነው ብሏል። በተለይ እነዚያ ባለሙያዎቹ የኒውዮርክ፣ የለንደን፣ የፓሪስ፣ የሳንፍራንሲስኮ፣ ወዘተ ቀቃዮችና ጠባሾች በየሜኑዋቸውና በየምግብ ዝርዝራቸው ቀስ በቀስ ደብለቅ እያደረጉ ሰውን ቢያስተምሩትና ቢያሰለጥኑት ምንኛ በጐ ሥጋ ይሆንላቸዋል? ብሏል FAO

እንደ VOA ዘገባ፤ እንግዲህ ዛሬ በዓለም ዙርያ 2 ቢሊዮን ህዝቦች እነ ጢንዚዛን እና ነገደ ጉንዳንን በየቀኑ እየበሉ ነው። እርስዎም ሰምተዋል። እንግዲህ እንዳሻዎ። እንደ ቀልብዎ እንደ ባህልዎ እና እምነትዎ ያድርጉ። ክፉ ቀን አይምጣ እንጂ ረሃብ ቢከሰት ግን አማራጮች መሆናቸውም ተዘግቧል። 

አዳዲስ ፈጠራ የጠፋባቸው ከያኒያን

በኢትዮጵያ ውስጥ አያሌ ክብረ-በዓላት ይካሄዳሉ። ከእነዚህም ውስጥ ዘመን መለወጫ፣ ገና፣ ጥምቀቱ፣ ትንሳኤው፣ ሞውሊዱ፣ ሌሎችም በዓላት አሉ። በእነዚህ በዓላት ወቀት ደግሞ የሙዚቃ ዝግጅቶች በስፋት ይካሄድባቸዋል። በእነዚህ የሙዚቃ ዝግጅቶች ላይ አንዳቸውም ድምፃዊያን አዲስ የሙዚቃ ሥራ ይዘው አይቀርቡም። ከዛሬ 20 ዓመታት በፊት የዘፈኗቸውን የሙዚቃ ስራዎቻቸውን አሰልቺ በሆነ መንገድ ባገኙት መድረክ ላይ ሁሉ የሚዘፍኑ ድምፃዊያን ከጊዜ ወደ ጊዜ እየበረከቱ ነው።

ለዚህ ጽሁፌ መነሻ የሆነኝ በቅርቡ ባከበርነው የትንሳኤ በዓል ዝግጅት ላይ በቴሌቪዥን የተመለከትኩት ፕሮግራም ነው። የኢትዮጵያ ቴሌቪዥን እንደተለመደው ሁሉ አንድ ስፖንሰር ፈልጐ የትንሳኤን በዓል ልዩ ዝግጅት ያከብር ነበር። በዚህ ዝግጅት ላይ አንጋፋው ድምፃዊ አረጋኸኝ ወራሽ የሙዚቃ ስራውን እንደሚያቀርብ ተነገረን። አረጋኸኝ ወራሽ በኢትዮጵያ ሙዚቃ ውስጥ ለስለስ ባለ ጥሩ ድምፅ ከሚዘፍኑ ከያኒዎቻችን መካከል አንዱ ነው። ድምፁ አሁንም ችግር የሌለበት በደንብ ሊያዜምበት የሚችል ነው። በዚህ በትንሳኤ በዓል ላይ ሙዚቃ ያቀርባል ሲባል ቢያንስ አንድ አዲስ ሙዚቃ ይዞ ይቀርባል የሚል ተስፋ ነበረኝ። አረጋኸኝ ሲመጣ ግን ከ20 ዓመታት በፊት የዘፈነውን፣ በተደጋጋሚ በልዩ ልዩ መድረኮች የሚዘፍነውን ሙዚቃ ይዞ መጣ። “እስኪ ዘለል ዘለል …. እያለ አሁንም ዘፈነ። ምነው? ጥበብ የት ጠፋች? አዲስ ፈጠራ የት ገባች? 20 ዓመት ሙሉ “እስኪ ዘለል….” እየተባለ ጉዞው የት ያደርሳል? ብዬ አሰብኩ።

መነሻዬ አረጋኸኝ ሆነ እንጂ አንጋፋዎቹም ሆኑ ወጣቶቹ የኢትዮጵያ ድምፃውያን በአዳዲስ የሙዚቃ መድረኮች ላይ በአዲስ ፈጠራ መምጣት ካቆሙ ቆይተዋል። ውስጣቸው ጥበብ የነጠፈችባቸው እስኪመስል ድረስ አሰልቺ የሆነውን ድግግሞሽ በየመድረኩ ያበዙታል።

አንድ የሙዚቃ ሰው ቢያንስ በአንድ ዓመት ውስጥ እንዴት አንድ አዲስ ሙዚቃ አይጫወትም? እንዴት አንዲት አዲስ ዘፈን አይፈጥርም? ምኑን ነው ታዲያ የጥበብ ሰው የሚባሉት? ጥበበኛ ፈጣሪ ነው፤ ሁልጊዜም ከአዳዲስ ፈጠራዎች ጋር የሚኖር ነው።

ሌላው መነጋገር ያለብን ደግሞ የሙዚቃን መድረክ ከሚያዘጋጁት አካላት ጋር ነው። ለምሳሌ የኢትዮጵያ ቴሌቪዥን ስፖንሰር ፈልጐ እንዲህ አይነት ዝግጅት በሚደግስበት ወቅት ከያኒዎች ከአዳዲስ ስራዎቻቸው ጋር እንዲወጡ ግፊት ማድረግ አለበት። በስብስቴ ዘመን የተዘፈኑ ዘፈኖች ሁሌ በየመድረኩ አድማጭን ማሰልቸት የለባቸውም።

በቀደመው ዘመን በተለይም በንጉሱ ዘመን ብሔራዊ ቴአትር ቤት ውስጥ የአዲስ ዓመት መቀበያ የሙዚቃ ዝግጅቶች ይካሄዱ ነበር። ታዲያ በዚያን ወቅት ጥላሁን ገሠሠ፣ ብዙነሽ በቀለ፣ መሐመድ አሕመድ፣ ሒሩት በቀለ፣ አለማየሁ እሸቴ፣ ታምራት ሞላ፣ እና ሌሎችም የዛሬ አንጋፋ ድምፃውያን አዳዲስ ስራዎቻቸውን ነበር ይዘው የሚቀርቡት። አዲስ ዓመቶች ስራዎቻቸውን የሚያስመርቁባቸው መድረኮች ነበሩ በዘመኑ። ዛሬ ደግሞ የተገላቢጦሽ ሆኖ የድሮና የጥንት ዘፈኖችን በየዓመቱ መደጋገም የበዛበት ዘመን ሆኗል።

የዲጄዎች ሥራ ቀደም ተብለው የተዘፈኑ ሙዚቃዎችን እንደየመድረኩ ሁኔታ ማሰማት ማስደመጥ የየዕለት ተግባራቸው ነው። ዘፋኞች ደግሞ አዲስ መድረክ ሲያገኙ ከአዳዲስ ፈጠራዎቻቸው ጋር ብቅ የሚሉበት ነው። ነገር ግን ድምፃውያኖቻችን ሁሌም የዲጄዎችን ሥራ የሚሰሩ ይመስላሉ። ሙዚቃን ከቀድሞው አርካይቭ ውስጥ እየመዘዙ ከመጫወት ውጭ አዲስ ፈጠራ፣ አዲስ ጥበብ የጠፋችባቸው ትመስላለች።

ወደፊት ግን የሙዚቃን መድረክ ብሎም ኮንሰርቶችን የሚያዘጋጁ አካላት ከያኒዎቻችን ከአዳዲስ ሥራዎቻቸው ጋር ወደ መድረክ እንዲመጡ ግፊት ቢያደርጉ የተሻለ ውጤት ይመጣል ብዬ አስባለሁ። 

    

በጥበቡ በለጠ

 

    በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ-ክርስቲያን ውስጥ እጅግ ስመገናና የሆነው ቅዱስ ያሬድ ነው። ምክንያቱ ደግሞ ዛሬ ቤተ-ክርስቲያኒቱ የምትታወቅበትን የዜማ፣ የዝማሬና የሽብሸባ፣ የቅዳሴ ስርዓቶችን የፈጠረ የፕላኔታችን ሃያል ሊቅ ስለነበር ነው።

     ቅዱስ ያሬድ የተወለደው አክሱም ሲሆን ቀኑም ሚያዝያ 5 ቀን 505 ዓ.ም ነው። የዛሬ 1502 ዓመት ማለት ነው። ከዛሬ 1ሺ አምስት መቶ አመት ገደማ ይህ ሰው ዜማ በመድረስ በማስፋፋት በሙዚቃው አለም እንኳ ብናየው የዓለም መስታወት የሆነ ብርሃን ፈንጣቂ ሊቅ ነበር።

     ቅዱስ ያሬድ ከተወለደበት ከአክሱም ወደ ጎንደርና ጣና ቂርቆስ በመሔድ አያሌ ስራዎችን አበርክቶ ያለፈ ሰው ነው። በቤተ-ክርስቲያኒቱ የሚታወቁትን ድጓ፣ ፆመ-ድጓ፣ ምዕራፍ፣ ዝማሬና መዋሲት የሚባሉት የዜማ አይነቶች የደረሰ ሊቅ ነው። እነዚህንም በሶስት የዜማ አዚያዜም ከፍሎ አስቀምጧቸዋል። 1ኛ/ ግዕዝ፣ 2ኛ/ እዝል 3ኛ/ አራራይ በመባል ይታወቃሉ።

     ይህንንም ዜማ በትውልዶች ዘንድ ዘላለማዊ ሆኖ እንዲኖር ስምንት አይነት የዜማ ምልክቶችን የፈጠረ ነው። እነዚህም፡-

  1. 1. ይዘት
  2. 2. ጭረት
  3. 3. ድፋት
  4. 4. ቅናት
  5. 5. ሂደት
  6. 6. ድረት
  7. 7. ቁርጥ
  8. 8. ርክርክ ናቸው።

     ቅዱስ ያሬድ በጣና ቂርቆስ ገዳም ቀለም የበጠበጠበት ድንጋይ፣ የፃፈው ድጓ፣ መቋሚያው እና ፀናፅሉ እስከ ዛሬ ድረስ አሉ። በጎንደር ልዩ ልዩ ቦታዎች በመዘዋወር የኢትዮጵያን ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ-ክርስትያንን የዜማ፣ የሽብሸባ፣ የዝማሬን ስልት በመንደፍ እስከ ዛሬ ድረስ ወደር ያልተገኘለት ቅዱስ ሰው ሆኖ አልፏል።

    ቅዱስ ያሬድ ግንቦት 11 ቀን 571 ዓ.ም በ66ኛ ዓመቱ ላይ በብህትውና እዚያው ጎንደር ጠለምት በረሃ በሚገኝ ገዳም ሕይወቱ አልፋለች። ይህ ሰው ዛሬ በየአብያተ ክርስትያናቱ ያሉትን ዝማሬዎች የፈጠረ ሊቅነው። የሚያዚያ ወርም ቅዱስ ያሬድ ከ1ሺ 500 ዓመታት በፊት ወደዚህች ምድር የመጣበት ወቅት በመሆኗ ልንዘክረው ወደድን።

     በዚህ በሕማማት ሳምንትም የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ-ክርስቲያን አማንያን ስርዓተ ቅዳሴ የሚያካሒዱበት ስልት፣ ወረብና ዜማ በሙሉ ቅዱስ ያሬድ የፈጠራቸው ናቸው።

በጥበቡ በለጠ

     ኢትዮጵያ በክርስትናው ኃይማኖትም ሆነ በእስልምናው ኃይማኖት በመጀመሪያ ከተቀበሉት ሐገራት መካከል አንዷ ተደርጋ በብዙ የታሪክ ተመራማሪዎች ዘንድ ትጠቀሳለች። ሰሞኑን እንኳን ‘አልጀዚራ ተብሎ የሚጠራው የኳታር ዝነኛ ቴሌቪዥን ጣቢያ በአባይ ወንዝ ላይ በሰራው ረጅም ዶክመንተሪ ፊልም ስለ ኢትዮጵያ ሲናገር፣ የጥንታዊ ስልጣኔዎች ባለቤትና ክርስትናን ወደ ሀገሯ ቶሎ አስገብታ ያስፋፋች የአለማችን ቀዳማይ ሀገር ናት ሲል አትቷል። ይህን የተናገረው ዶክመንተሪ ፊልም /Struggle over the Nile/ ይሰኛል። ስለዚሁ ፊልም ጉዳይ ወደፊት እንነጋገርበታለን። አሁን ግን ወቅቱ የአብይ ፆም መጠናቀቂያው ያውም የሕማማት ወቅት ነውና እስኪ በተወሰነ መልኩ እምነታችን ውስጥ ስላሉት ባህላዊ አስተሳሰቦችና ድርጊቶች እንጨዋወት።

     “የኢትዮጵያ አምላክ” በሚል በተደጋጋሚ የምንናገረውና የምንሰማው አባባል አለ። ይህ አባባል ብቻም አይደለም፤ እምነት ነው። መቼም እምነት በተጠየቅ /በ Logic/ የሚመራ አይደለም። ካመኑ ማመን ነው። ግን ኢትዮጵያ እንዴት የራሷ አምላክ ኖራት? ሁሉም ሀገራት የየራሳቸው አምላክ አላቸው ወይ? የኢትዮጵያስ አምላክ ከሌላው ይለያል ወይ? እያልን እየተራቀቅን የምንተነትንበት አይደለም። ምናልባት ወደ ኋላ መለስ ብለን የዚህን አባባል ምንጭ፣ ታሪካዊ ዳራዎችና ገጠመኞችን መዳሰስ ያስፈልግ ይሆናል።

     “የኢትዮጵያ አምላክ እስካለ ድረስ ምንም አንሆንም” የሚሉ አባባሎችም አሉ። ይህ የኢትዮጵያ አምላክ ሀገሪቱን ከብዙ መከራና ስቃይ ጠብቆ በሉአላዊነት ያቆማት በመሆኑ በሰፊው የሚታመንበት አባባል እንደሆነም እንገምታለን። እስኪ አእምሯችንን ወደ ኋላ ወሰድ አድርገነው ይህች ኢትዮጵያ የምትባል ሀገር እንዴት በአንድነቷ ኮርታ፣ አንድነቷን ጠብቃ፣ ለቅኝ ገዢዎችና ተስፋፊዎች ሳትንበረከክ የጥቁር ሕዝቦች ሁሉ ተምሳሌት ሆነች? ብለን እንጠይቅ። እርግጥ ነው አማኞች የዚህ ምስጢር መለኮታዊ ፍቺም እንዳለው ያብራራሉ።

     መላዋ አፍሪካ በኮሎኔያሊስቶች መዳፍ ስር በወደቀችበት ወቅት የነፃነት ሰንደቅ ዓላማ ኢትዮጵያ ውስጥ የመውለበለቡ ምስጢር የኢትዮጵያ አምላክ ጠብቋት ነው ወደሚለው አባባል ያመራል። ለምሣሌ አድዋን በማንሳት የምንነጋገርበትን ርዕሰ ጉዳይ ያጠነክረዋል። አድዋ ላይ ጦርነት ለማድረግ አጤ ምኒሊክና እቴጌ ጣይቱ የታጠቀ ሠራዊት ብቻ አይደለም ይዘው የዘመቱት። ይልቅስ ታቦታትንም ይዘው ወደ አድዋ ሔዱ። የዚህ ምስጢሩ ወይም ከበስተጀርባው ያለው አስተሳሰብ ምንድን ነው? ብለን እንድንጠይቅ ያስገድደናል።

     ከዚህ በፊት በጥቂቱ ለማብራራት እንደሞከርኩት የአድዋ ዘማቾች ታቦታትን ይዘው ወደ ጦር ሜዳ የሔዱት የመጨረሻውን የሞት ሽረት ትግል ለማካሔድ ነው። አድዋ ላይ የሚጠብቃቸው ጠላት ኢትዮጵያን በቅኝ ግዛት ሊይዝ ነው። በዚህም የሀገሪቱ ጥንታዊ እምነት፣ ባህል፣ ማንነትም በሌላ የቅኝ ገዢ እምነት ይተካል ማለት ነው። ስለዚህ እነዚህ ታቦታት ሁሉ ፈተና ውስጥ የሚገቡበት ወቅት ነው። የሕልውና ጊዜ ነው። አድዋ ላይ ኢትዮጵያ ከተሸነፈች በየገዳማቱ፣ አድባራቱ፣ በየአብያተ-ክርስትያናቱ ውስጥ ያሉ የኦርቶዶክስ ሃይማኖት መገለጫ የሆኑ እነዚህ ታቦታት አይኖሩም። ኢትዮጵያ አድዋ ላይ ከተሸነፈች ጦሱ መዘዙ ለሀገሪቱ ብቻ ሳይሆን ለሃይማኖቷም ጭምር ነው። ስለዚህ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ሃይማኖት መገለጫ የሆኑት እነዚህ ታቦታትም ለመጨረሻው ፍልሚያ ወደ አድዋ ጦር ግንባር ዘመቱ። አጤ ምኒልክም እቴጌ ጣይቱም ቤተ-መንግሥታቸውን ትተው አድዋ ላይ የመጨረሻውን ፍልሚያ ሊያደርጉ በተጠንቀቅ ቆመዋል። እናም የአድዋ ጦርነት ተጀመረ።

     በአንድ ቀን ውስጥ ሁሉም ነገር ተጠናቀቀ። ኢትዮጵያ እጅግ ታጥቆ እና ሰልጥኖ የመጣውን የኢጣሊያ ጦር ድል አደረገች። እዚህ ላይ የታቦታቱ ሚና ምን ነበር ብሎ የትንታኔ ሁኔታ ውስጥ መግባት አያስፈልግም። እነዚህ ታቦታት ለአርበኞች ኃይልና ብርታት ከመሆናቸው ባሻገር መለኮታዊ ምስጢራትም ስላሏቸው ለድሉ ከፍተኛ አስተዋፅኦ አድርገዋል። እናም ሀገሪቱን የኢትዮጵያ አምላክ ይጠብቃታል የሚለው አባባል ተደጋግሞ ሲነገር የሚያስገርም አይደለም።

     እዚህ ላይ አንድ የጳውሎስ ኞኞ ጽሁፍ ትዝ አለኝ። ጳውሎስ የኢጣሊያ የታሪክ ፀሐፊዎችን ጠቅሶ የፃፈው መጣጥፍ አለ። በዚህ መጣጥፉ ውስጥ እንደሚገልፀው፣ በአድዋ ጦርነት ወቅት ኢጣሊያኖች ያልቻሉት ፈረስ ላይ ቁጭ ብሎ ጎራዴ ይዞ እየበረረ ወደ ጣሊያኖች ምሽግ እየመጣ የሚጨፈጭፋቸውን ፈረሰኛ ነበር። በጳውሎ ኞኞ አገላለፅ ይህ ፈረሰኛ ጊዮርጊስ ነበር።

      የኢትዮጵያ አምላክ የሚባለው በነዚህ መገለጫዎች ብቻም አይደለም። በአንዳንድ አባቶች የፅላቱ ዘላለማዊ መቀመጫ አድርጎም መርጧታል ይላሉ። ስለዚህ ሀገሪቱ የእርሱ ናት፤ ለዚህም ነው የኢትዮጵያ አምላክ የሚባለው እያሉ ያስረዱናል። ፅላተ - ሙሴ እስከ ዛሬ ድረስ ኢትዮጵያ ውስጥ እንዳለ ይተረካል፤ ብዙም ተጨባጭ የሆኑ ማስረጃዎችም ኢትዮጵያ ውስጥ ፅላቱ መኖሩን ይናገራሉ። ይህን ፅላት የዛሬ ሁለት ዓመት መካከለኛው ምስራቅ ውስጥ አለ ተብሎ በርካታ አርኪዮሎጂስቶች ሔደው ቢቆፍሩም ሊያገኙት አልቻሉም። በወቅቱ በተሰጠው መላ ምት በዓለም ላይ ተፈልጎ ያልተገኘው ይህ ፅላት መኖሪያው ኢትዮጵያ እንደሆነ ተነግሯል። ኢትዮጵያ ሐገረ-እግዚአብሔር ናት የሚባለው ለዚህ ነው ያሉኝ አባቶች አሉ።

     ከሁሉም በላይ ደግሞ መፅሐፍ ቅዱሳዊ ጥቅሶችን ከአንቀፅ አንቀፅ እያነበቡ ትንታኔ የሚሰጡ ሰዎችም አሉ። ኢትዮጵያ የቃል ኪዳን ሀገር ናት። ኢትዮጵያ በፈጣሪ የተወደደች ናት፤ ስሟም ተደጋግሞ በበጎ የተጠራላት ናት። “ኢትዮጵያ ታበፅዕ እዴዊሃ ኀበ እግዚሐብሔር” (ኢትዮጵያ እጆቿን ወደ እግዚአብሔር ትዘረጋለች) ተብሎ ተነግሯል። እናም ሀገረ እግዝአብሔር ናት ብለው የሚያስረዱን አሉ። ሌሎችንም በርካታ ጉዳዮች እያወሱ ኢትዮጵያን ከፈጣሪ ዘንድ የተወደደች መሆኗን የሚያስረዱን በርካታ ምሳሌዎችና ተምሳሌቶችን እየጠቃቀሱ የሚያወጉን መንፈሣዊያን ሞልተዋል።

     መቼም ጥያቄው የሚነሳው እግዚአብሔርና ኢትዮጵያ ይህን ያህል ከተዋደዱ ከተቀራረቡ፣ ታዲያ ኢትዮጵያ ምን ነክቷት ነው በአለም አደባባይ ላይ ለዘመናት በድህነት፣ በኋላቀርነት፣ በጦርነት፣ በስደት፣ በሞት፣ በበሽታ ወዘተ ስሟ ተጠቃሽ የሚሆነው? እኛ ኢትዮጵያዊያን እና ፈጣሪ ምን ያህል እንቀራረባለን?

     እርግጥ ነው በዚህች ሐገር ስር የሰደደ ሃይማት አለ። በርካታ አማንያንን በየዕለቱ በየአብያተ-ክርስትያናቱ ማየትም የተለመደ ነው። ኢትዮጵያዊያን ለፈጣሪያቸው በየበዓላቱ ምስጋና ያቀርባሉ። ይዘምራሉ፤ ያወድሳሉ፤ በእልልታና በአጀብ ሃይማኖታዊ ክብረ በአላቸውን ያከብራ። ግን ወደ ስጋዊ ኑሯቸው ስንመጣ የፕላኔቷ ድሃ ከሚባሉ ሕዝቦች መካከል አንዱ ናቸው። ይህ ለምን ሆነ?

     እዚህ ላይ ልብ ሊባልልኝ የምፈልገው የድህነትን መንስኤ ለመፈተሸ የሃይማኖት መነጽር በማድረግ ለመመርመር መፈለጌ አይደለም። እኔ የፈለኩት አንዳድ ሰዎች እንደሚሉት ጠንካራ እምነት ያለው ሰው ድሃ አይሆንም የሚለውን አባባል እንዴትስ ታዩታላችሁ? ብዬ ለመጠየቅም ነው?

     በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ ውስጥ ሥነ-ፅሁፍን ላለፉት 40 ዓመታት ሲያስተምሩ፣ ሲፅፉ፣ ሲመራመሩ የኖሩት አንጋፋው ምሁር ዶ/ር ፈቃደ አዘዘ ያልተሰሙ ድምፆች /Unheard Voices/ የተሰኘ መፅሐፍ አላቸው። በዚህ መፅሐፋቸው የኢትዮጵያ ገበሬ በልዩ ልዩ ወቅት የሚከሰትበትን ድርቅ አስምልክቶ የሚገጥማቸውን ስነ-ቃሎች ሰብስበው የተነተኑበት ነው። ገበሬው ድርቁ አይኑን አፋጥጦ ሲመጣበት ለፈጣሪው የሚናገረውን፣ ከፈጣሪው ጋር ሁሉ የሚያወጋበትን አፍአዊ ኪነ ቃል አደራጅተው ትውልድን አስተምረውበታል። ታዲያ በእርሳቸው መፅሐፍ ውስጥ ድርቅን፣ ጠኔን እና ፈጣሪን እናገኛቸዋለን። ይህን ሁሉ አበሳ የሚሸከመው የኢትዮጵያ ሕዝብ ለፈጣሪው የሚያቀርበውን ጥያቄ እናነባለን። ግሩም የሆነ የጥትና የምርምር ስራቸው ነው ዶ/ር ፈቃደ አዘዘ። ከሕዝቡ ልብ ውስጥ ያለን ስሜትና ቁስል ሰብስበው አስነብበውናል።

     ለመሆኑ የኢትዮጵያ ደራሲያን ድህነትን እንዴት ገለፁት? ተብሎ ቢጠየቅስ? መቼም መልሱ አያልቅም። በጀርመን ሀገር የዶክተሬት ድግሪውን እየተከታተለ ያለው ወዳጄ የሆነው ኤፍሬም ዳንኤል የጥናትና የምርምር ስራው ድሕነት በኢትዮጵያ ረጃጅም ልቦለዶች ውስጥ የሚል ነው። በልቦለድ ድርሰቶቻቸው የሚታወቁት የኢትዮጵያ ደራሲያን የኢትዮጵያንን ድህነትን እንዴት ገለፁት ብሎ ትንታኔ ውስጥ የሚገኝ ጥናት ነው። በአሉ ግርማ ሀዲስ በተሰኘው ረጅም ልቦለዱ ውስጥ የሀዲስ ሰኃሌን እናት እና የሀዲስን የድህነት ሰንሰለት የገለፀበትን፣ ብርሃኑ ዘሪሁን ማዕበል የአብዮቱ ዋዜማ፣ ማዕበል የአብዮቱ መባቻ፣ ማዕበል የአብዮቱ ማግስት በተሰኙት ረጃጅም ልቦለዶቹ አማካይነት ድርቅን ድህነትን እንዴት እንደገለፀው የኤፍሬም ጥናት ይዳስሳል። ሐዲስ ዓለማየሁም በፍቅር እስከመቃብርበወንጀለኛው ዳኛበእልም እዣት መፃሕፍቶቻቸው ድህነትን የገለፁባቸውን ሀሳቦች ይዞ ያጠነጥናል። የሌሎችንም ደራሲያን ስራዎችን በድህነት ዙሪያ እየሰራባቸው ነው። የጥናቱ ውጤት ምን እንደሚሆን ባይታወቅም የመረጠው ሃሳብ ጥሩ ይመስለኛል። ብዙ ያሰራል። ለዚህ ምክንያቱ ደግሞ የሚከተለው ገጠመኝ ነው።

     ከዚህ በፊት ሐይማኖተኝነት በኢትዮጵያ ሥነ-ፅሁፍ ውስጥ ምን እንደሚመስል የተሰራ ጥናት ስላለ ወደፊት የኤፍሬም ጥናት ሲጠቃለል ሁለቱን ጥናቶች በማየት ሃይማተኝነት እና ድህነት ላይ ሰፊ የመወያያ አጀንዳ ይኖረናል ብዬ አስባለሁ።

     መቼም ያለንበት ሳምንት የሕማማት በመሆኑ፣ እየሱስ ክርስቶስም የተገረፈው፣ የተሰቃየው፣ የተሰቀለው ለኛ ለሰው ልጆች ድህነት በመሆኑ፣ የእርሱም ስቃይና መከራ በምናስብበት በዚህ ወቅት እኛም ኢትዮጵያዊያን ይታሰብልን በሚል ዘዬ ይህችን መጣጥፍ ማስነበቤ የሚያስከፋ አይመስለኝም። እየሱስ የተሰቀለበት ግማደ መስቀሉም በዚህችው በሀገራችን ኢትዮጵያ ግሸን ደብረ-ከርቤ በመኖሩ ቀደም ሲል የገለፅኩት “ሀገረ-እግዚአብሔር” የሚለው አባባል አሁንም መሬት የያዙልን ይመስለኛል።

     በአጠቃላይ ለመላው የክርስትና ሃይማኖት ተከታዮችም ሆናችሁ ለመላው አንባቢዎቼ መልካም የትንሳኤ በዓል እመኝላችኋለሁ።

በጥበቡ በለጠ  

 

    የኢትዮጵያን ጥንታዊ የሥልጣኔ ታሪክ ለተቀረው ዓለም በጥናትና በምርምር ፅሁፎቻቸው ሲያስተዋውቁ የኖሩት የታሪክ ተመራማሪው አቶ ጊጋር ተስፋዬ ባሳለፍነው ሣምንት መጋቢት 16 ቀን 2007 ዓ.ም እዚህ አዲስ አበባ ውስጥ ሕይወታቸው አልፎ በማግስቱ መጋቢት 17 ቀን በቅዱስ ሚካኤል ቤተ-ክርስቲያን መላው ቤተሰባቸው፣ ጓደኞቻቸው፣ ወዳጅ ዘመዶቻቸውና አድናቂዎቻቸው በተገኙበት የቀብር ሥነ-ሥርዓታቸው ተከናውኗል።

     አቶ ጊጋር ተስፋዬ የኢትዮጵያ ጥንታዊ ሥልጣኔዎች ጠንቅቀው ከተመራመሩ የታሪክ ሰዎቻችን ውስጥ አንዱ ነበሩ። በተለይ ደግሞ በ12ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ላይ ላስታ ላሊበላ ቡግና ወረዳ ውስጥ ሮሃ ተብላ በምትታወቀው ቦታ ላይ፣ ቅዱስ ላሊበላ ያስገነባቸውን ድንቅዬና ብርቅዬ ኪነ-ሕንፃዎችን በ1970ዎቹ አካባቢ በስፋት ካጠኑ ምሁራን መካከል አቶ ጊጋር ተስፋዬ ከፊት ተሰላፊ ነበሩ። ላሊበላን በጥናትና ምርምር ፅሁፎቻቸው ለዓለም ካስተዋወቁ ምሁራኖቻችን መካከል የሚጠቀሱት አቶ ጊጋር ተስፋዬ እስከ ዕለተ ሞታቸው ቀን ድረስ በኢትዮጵያ ታሪክ ላይ እየተመራመሩ እያጠኑ፣ እየፃፉ የኖሩ ታላቅ ምሁር ነበሩ። በተለይ ደግሞ በስፋት የሚፅፉት በፈረንሳይኛ ቋንቋ ስለሆነ፣ ፈረንሳይኛ ተናጋሪው የሆነው የሕብረተሰብ ክፍል ኢትዮጵያን እንዲያውቅ ማድረጋቸው ይነገራል።

     አቶ ጊጋር ተስፋዬ ከዚህ በፊት በፈረንሣይኛ ቋንቋ DECOUVERTE d’ INSCRIPTIONS GUEZES á LALIBELA በሚል ርዕስ በኢትዮጵያ ዓመታዊ ታሪክ መጽሔት ላይ በ1980 ዓ.ም ጥናት አቅርበው ነበር። የዚህ ጥናታቸው አብይ ትኩረት በ12ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ንጉሥ ላሊበላ ራሱ ባሰራው መንበረ ታቦቶች (የታቦታት መቀመጫ) ላይ ተቀርጸው የተገኙ የፅሁፍ ሰነዶችን የሚመረምር ጥናት ነበር።

     እነኚህ የግዕዝ ፅሁፎች የተገኙት ከ1972 እስከ 1975 ዓ.ም ድረስ ባከናወኗቸው የጥናትና የምርምር ሥራዎች ሲሆን፣ የተገኙትም ቅዱስ ላሊበላ ባሰራቸው፡-

  1.      ቤተ-ገብርኤል
  2.      ቤተ-ሚካኤል ወጎልጎታ
  3.      ቤተመድሃኒዓለም እና
  4.      ቤተ-ጊዮርጊስ

     ቤተ-መቅደስ ውስጥ ነበር።

     በነዚህ በላሊበላ ውቅር ሕንፃ ቤተ መቅደሶች ውስጥ ተቀርፀው የተገኙት ጥንታዊ የግዕዝ ፅሁፎች ከመሆናቸውም በላይ እነኚህን መንበረ ታቦቶች ያሰራውና ፅሁፎቹንም ያስቀረፀው ንጉስ ላሊበላ ራሱ መሆኑን በሥነ-ፅሑፍ ውስጥ የንጉሡ ስም ተፅፎ እንደሚገኝ የአቶ ጊጋር ጥናት ያሳያል።

     ከዚህ በተጨማሪም ይህ ንጉሣዊ የግዕዝ ድርሰት የዘጠኝ መቶ ሰማንያ /980/ አመት እድሜ ያለው ታሪካዊ መረጃ ሲሆን እስከ አሁን ድረስ በታሪክ ፀሐፊዎች ዘንድ ከዚህ በፊት ያልታወቀና ምንም አይነት ጥናትና ምርምር ያልተደረገበት እንደሆነም በወቅቱ ተገልጿል።

     ከዚህ ቀደም እንደሚታወቀው በአክሱም ዘመነ መንግሥት ከአራተኛው እስከ ስድስተኛው መቶ ክፍለ ዘመን ባለው ጊዜ ክልል ውስጥ በአክሱም ሐውልቶች ላይ ተቀርፀው ከሚገኙት ጥንታዊ የግዕዝ ፅሁፎች በስተቀር እስከ አሁን ድረስ በዛጉዌ ዘመነ-መንግሥት፣ በላሊበላ ጊዜ ተቀርፆ ከተገኘው ሌላ ምንም መረጃ ያለመኖሩ ይገልፃል። ስለዚህ አቶ ጊጋር ያጠኗቸው ፅሁፎች በዛጉዌ ዘመነ መንግሥት ተቀርፆ የተገኘ የመጀመሪያው የፅሁፍ መረጃ ሲሆን፣ ከዋንዛ እንጨቱ ላይ ተቀርፀው የተገኙ አዲስ አይነት የእንጨት የፅሁፍ ቅርፆች መሆናቸውም ተገልጿል።

     በታቦት መንበር ላይ ከ800 ዓመታት በላይ ተፅፎ የተገኘው ይህ የላሊበላ ፅሁፍ በኢትዮጵያ በሥነ-ፅሁፍ ታሪክ ውስጥ አዲስ ሰነድ ያዘለ ፅሁፍ እንደሆነ አቶ ጊጋር ይገልፁ ነበር። የሥነ-ፅሁፍ ብዛትም ሆነ በታሪክ አንፃር ሲገመገም ከአራተኛው ክፍለ ዘመን ስመ ጥሩ የኢትዮጵያ ንጉሥ ኢዛና በጥንታዊ ኢትዮጵያ መዲና ላይ ካስቀረፀው ከጥንታዊ ግዕዝ ሥነ-ፅሑፍ ቀጥሎ በላስታ መካነ ሮሃ ውቅር ህንፃ ውስጥ ተቀርፆ የተገኘው ፅሑፍ ቀደምትነት ካላቸው የታሪክ መረጃዎች አንዱ ነው ይባላል።

     ከመንበረ ታቦቶቹ ላይ ቅዱስ ላሊበላ በግዕዝ ቋንቋ የፃፈውን አቶ ጊጋር ከነ ትርጓሜው በአማርኛም በፈረንሳይኛም ተርጉመው አቅርበውት ነበር። ለምሳሌ ይኸው ጥበበኛ ንጉሥ የፃፈው በቤተ ጊዮርጊስ የታቦት መንበር ላይ የፃፈው እንዲህ ይላል፡-

     “ማርያም ድንግል ለመስቀል ክብሯ እና ለኔ ለላሊበላ በምህረቱ ብዛት ይቅር እንዲለን ከልጅስ ዘንድ አማልጅን” ይላል። (መስቀል ክብሯ የላሊበላ ባለቤት ነች)

     በሁለተኛ የተፃፈው በቤተ-ሚካኤል ጎልጎታ ውስጥ በአገኘሁት መንበረ ታቦት ላይ የተቀረፀው ወደ አማርኛ ሲተረጎም እንዲህ ይላል፡-

     “እኔ ላሊበላ ኃጢያተኛና በደለኛ የሆንኩኝ ይህንን ታቦት ለአንተ ብዬ ያሰራሁት መንበረ ታቦት ነው። ስሟንም የክርስትያን ሰንበት ብዬ የሰየምኩት እኔ ነኝ። አቤቱ ፈጣሪ ለአንተ ብዬ የደከምኩትን የድካሜን ዋጋ ከንቱ አታድርግብኝ”

ብሎ ላሊበላ ራሱ ከ800 ዓመታት በፊት የፃፈውን የአቶ ጊጋር ጥናት ያሳየናል። 


 

     አቶ ጊጋር ተስፋዬ በኢትዮጵያ ታሪክ ላይ አያሌ የምርምር ጽሁፎችን ከማቅረባቸውም በላይ የቅዱስ ላሊበላ ኮነ-ሕንፃዎች አሰራርን በተመለከተ ዲዛይኑ የተሰራበትን ሰነድ በመመርመር ወደር ያልተገኘለትን ማስረጃ ያቀረቡ ሰው ነበሩ።

     አቶ ጊጋር ተስፋዬ ከወራት በፊት በሬዲዮ ፋና አዲስ ጣዕም የሬዲዮ ዝግጅት ላይ ቀርበውም ስለ ላሊበላ ኪነ-ሕንፃዎች አሰራር ምስጢር አብራርተው ነበር። ለመሆኑ የአቶ ጊጋር ተስፋዬ የታሪክ ምርምርና ጥናት ከየት መጣ? የት ተወለዱ? የት አደጉ? ምን ተማሩ?

     የሕይወት ታሪካቸው እንደሚወሳው የአቶ ተስፋዬ ወልደ ሚካኤል እና የወይዘሮ ፍሰሐ ሐውኩ የሥጋ ልጅ የሆኑት አቶ ጊጋር ተስፋዬ፤ ትውልደ ሀገራቸው ትግራይ “ማውርኤ እስጢፋኖስ” በሚባል ቦታ ሲሆን፣ ዘመነ ልደታቸው 1934 ዓ.ም ነው። ፊደል፤ ንባብ፣ ግብረ ዲቁና፣ የቅዳሴ ዜማ፣ የቃል ትምህርት፣ ሰዋሰው እና በመጠኑ ትርጓሜ መፅሐፍትን ለትምህርት በደረሰ አቅማቸው የተማሩት፣ ዲቁና ተቀብለው የቀደሡት ሚስጢር ያገመሩት ከትግራይ ጥንታዊያን ገዳማት አንዱ ሆኖ በሚታወቀው በታላቁ የጉንዳጉንዲ ገዳም ነው። ዕድሜ ልካቸውን ሲመረምሯቸው የቆዩትን ጥንታውያን የግዕዝ ድርሳናት እና የድንጋይ ላይ ፅሑፎችን ለመተንተን የሚያስችላቸውን የግዕዝ እውቀት መሠረት ያገኙትም፤ በዚሁ በጉንዳንጉንዲ ገዳም ነበር።

     ኢትዮጵያዊውን የቤተክርስቲያን ጥንታዊ ትምህርት በእንዲህ ያለ ወግ በሚገባ ከተከታተሉ በኋላ፣ ዣኩሊን ፔሬ በተባሉ ፈረንሳዊት አሳዳጊ እናታቸው አማካኝነት ወደ ፈረንሳይ ሀገር ሄደው፤ የአንደኛ እና የሁለተኛ ደረጃ ትምህርታቸውን የፈረንሳይኛ ቋንቋን ጨምሮ በሚገባ ተከታትለዋል። እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር ከ1968-1970 በነበሩት ሶስት ዓመታት ውስጥ በፓሪስ ዩኒቨርስቲ የከፍተኛ ትምህርታቸውን ተከታትለዋል። ከዚያም በመቀጠል፣ እ.ኤ.አ. ከ1971-1973 ዓ.ም ደግሞ የኦርየንታል ቋንቋዎችን በከፍተኛ ደረጃ በሚያስተምረው “በፓሪስ ካቶሊክ ኢንስቲትዩት” ገብተው የመጀመሪያ ዲግሪያቸውን አግኝተዋል። ጥንታውያን የክርስትና ሥነ-ጥበባትን ለማጥናት በነበራቸው ፍላጎትም፣ በፓሪስ ከተማ ውስጥ በሚገኝ የጥንታዊ ሥነ-ጥበባት የጥናት አካዳሚ ገብተው ዲፕሎማ አግኝተዋል። ትምህርታቸውን በተከታተሉባቸው የትምህርት ኢንስቲትዩቶች ለተወሰኑ ጊዜያት በግዕዝ ድርሳናት ትርጉም፣ በረዳት የቤተመፃሕፍት ባለሙያነት እንዲሁም በኦሪየንታል ጥናት አማካሪነት እና በረዳት የጥናትና ምርምር ባለሙያነት አገልግለዋል።

     ወደ ትውልድ ሀገራቸው ኢትዮጵያ ተመልሰው በመምጣትም፤ በተማሩት ትምህርት ለማገልገል በኢትዮጵያ ቅርስ ጥበቃ ባለሥልጣን ተቀጥረው የአርኪዮሎጂ እና የፓሊዮ አንቶሎጂ የመስክ ጥናት ሥራዎች ላይ ከፍተኛ ሙያዊ አስተዋጽኦ አበርክተዋል። የትግሪኛ፣ የአማርኛ፣ የኢሮብ፣ የግዕዝ፣ የአፋር፣ የፈረንሳይኛ እና የእንግሊዝኛ ቋንቋ ተናጋሪ መሆናቸው ለበርካታ የቅርስ እና የታሪክ ምርምር ሥራዎቻቸው የረዳቸው ልዩ ክህሎታቸው እንደሆነ የሚያውቋቸው የሙያ ባልደረቦቻቸው የሚመሰክሩት ነው። በተለይም በፓሊዮ አንቶሎጂ መስክ ጥንታዊ ጽሑፎችን፣ ቅርጻ ቅርጾችን እና የሐረግ ጥበባትን በመመርመር ከሳቢያን እና ከግዕዝ ወደ አማርኛ እና ፈረንሳይኛ በመመለስ ያበረከቷቸው ግኝቶች ወደፊት ለሚነሱ ተመራማሪዎች ትልቅ የምርምር መስክ መፍጠር የሚችሉ ግኝቶች ናቸው።

     በ1972 ዓ.ም ከፈረንሳይ የአርኪዮሎጂ የጥናትና ምርምር ባለሙያዎች ጋር በመሆን በደቡብ የመን በሚገኝ ጥንታዊ መካነ መቃብር ውስጥ የመስክ ጥናትና ምርምር በረዳት የጥናትና ምርምር ባለሙያነት አከናውነው የጥናት ውጤታቸውን በፈረንሳይ የጥናት ማዕከል በሚታተም የጥናት መጽሔት ላይ አሳትመዋል። በ1973 ዓ.ም የመስክ ጥናታቸውን ለማድረግ ወደ ትግራይ እና ላስታ አካባቢዎች በመሄድ በዋሊ ኢየሱስ ገዳም፣ በጉንዳጉንዲ የእስጢፋኖስ ገዳም፣ በላሊበላ ውቅር ሕንፃ አብያተ ክርስቲያናት ባደረጉት ምርምር፤ በሳቢያን እና በግዕዝ ቋንቋ በአክሱም እና በዛጉዌ ሥርወ መንግሥታት ዘመን የተፃፉ የመስቀል ላይ ጽሑፎችን፣ የግድግዳ የሐረግ ቅርጾችን እንዲሁም የመንበረ ታቦታት ቅርጽ ጽሑፎችን በፎቶ ግራፍ በማንሳት የጽሑፍ ዘመናቸውን እንዲሁም የሥልጣኔ ዘመናቱን ሁኔታ የሚያስረዱ የተለያዩ የጥናት ውጤቶቻቸውን በተለያዩ መካነ ጥናቶች በሚዘጋጁ የጥናት መጽሔቶች ላይ ለንባብ እንዳበቁ የሕይወት ታሪካቸው ያስረዳል።

     ከ1975 እስከ 1986 ዓ.ም በኤክስፐርትነት እና የታሪክ ባለሙያነት የሥራ መደብ የግዕዝ ጥንታዊ ጽሑፎችን እና መዛግብትን በማጥናት በባለሥልጣን መሥሪያ ቤቱ ውስጥ ከፍተኛ ሥራ ሠርተዋል። ከ1986 እስከ 1987 ዓ.ም የአርኪዮሎጂና ፓሊዮ አንቶሎጂ ዲፓርትመንት የመምሪያ ኃላፊ ሆነው ሠርተዋል። ከ1987 በጡረታ እስከተሰናበቱበት 1996 ዓ.ም፣ ድረስ በኢትዮጵያ ብሔራዊ ሙዚየም የቅርስ ጥበቃ ባለሥልጣን በተለያዩ የሥራ ኃላፊነቶች ላይ የምርምር፣ የቡድን መሪነት እና የመምሪያ ኃላፊነት ሥራቸውን ሲከውኑ ቆይተዋል።

     በ1996 ዓ.ም በጡረታ እስከተሰናበቱበት ጊዜ ድረስ በተለያዩ የመስክ ጥናቶቻቸው ያገኟቸውን አዳዲስ ግኝቶች፤

  •      በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ በኢትዮጵያ ጥናትና ምርምር ተቋም የጥናት መጽሔት “Journal of Ethiopian Studies”፣
  •      በአዲስ ዘመን እና በኢትዮጵያ ሔራልድ ጋዜጦች የተለያዩ እትሞች ላይ፣ በቅርስ ጥናትና ጥበቃ ይታተም በነበረ Annal D’ Ethiopia “የኢትዮጵያ ታሪክ መጽሔት” በሚሰኝ የፈረንሳይኛ ቋንቋ የጥናት መጽሔቶች ላይ ለንባብ እና ለተጨማሪ ምርምር መነሻ እንዲሆን በማሰብ በተከታታይ ጽፈዋል።

     አቶ ጊጋር ተስፋዬ ባለፉት አሥር ዓመታት የጡረታ ዘመን ጊዜዎቻቸውም፤ በሥራ ዘመናቸው ያገኟቸውን የታሪክ እና የጥበብ አስረጂ ጥንታዊ ግኝቶቻቸውን በወግ አደራጅተው በመጽሐፍ መልክ ለማሳተም ከፍተኛ ጥረት በማድረግ ላይ ነበሩ። በሕመም አልጋ ላይ በዋሉባቸው ያለፉት ሦስት ወራት ጊዜዎች ውስጥ እንኳን ያለማሰለስ ይጨነቁ የነበረው፤ ይህንን የመጽሐፍ ማሳተም ውጥናቸውን ከግብ ማድረስ ላይ ነበር። ይህ ምኞታቸው እውን ሊሆን ጥቂት ጊዜያት ሲቀሩ ለወራት አልጋ ላይ ያዋላቸው ሕመም ጠንቶባቸው በሕክምና እርዳታ ቢታገዙም ሕይወታቸውን ማትረፍ ሳይቻል ቀርቶ በተወለዱ በ73 ዓመት ዕድሜያቸው መጋቢት 16 ቀን 2007 ዓ.ም ከጠዋቱ 1 ሰዓት ላይ ከዚህ ዓለም በሞት ተለይተዋል።

     አቶ ጊጋር ተስፋዬ በሕይወት ዘመናቸው ፈረንሳይ ሀገር ከጃኒንጋ ጋር ከመሠረቱት ትዳር የተወለዱ ቪንሰንት እና ዤርሚ የተባሉ ወንዶች ልጆቻቸውን ፊልሞን ጊጋርን ከወ/ሮ ዘነበች እንዲሁም ከወ/ሮ መድሕን አርአያ ጋር በትዳር፣ የወለዷቸው ሦስት ወንዶች እና የአራት ሴቶች ልጆች አባት ነበሩ።

     ትሁቱ፣ ቀናው እና ታታሪው የታሪክ ተመራማሪ አቶ ጊጋር ተስፋዬ፤ በበርካታ ወዳጆቻቸው፣ በአብራክ ክፋይ ልጆቻቸው፣ በዘመዶቻቸው እንዲሁም በሙያ ጓደኞቻቸው የመጨረሻ ስንብት፤ የክብር እረፍታቸው መጋቢት 17 ቀን 2007 ዓ.ም በአንቀፀ ምኅረት ቅዱስ ሚካኤል ቤተክርስቲያን ተፈፅመዋል። በሥጋ እረፈታቸው የማይወሰነው የሥራ አበርክቷቸው ግን በታሪክ ሲዘከር ይኖራል። ውጥን ሥራዎቻቸውም በልጆቻቸው ጥረት ለፍሬ ይበቃሉ ተብሎ ተስፋ ተጥሎበታል። የሰንደቅ ጋዜጣ ዝግጅት ክፍልም በታሪክ ተመራማሪው በአቶ ጊጋር ተስፋዬ ሞት የተሰማቸውን ሀዘን እየገለፀ፣ ለቤተሰቦቻቸው፣ ለወዳጅ ዘመዶቻቸውና ለአድናቂዎቻቸው መፅናናትን ይመኛል።

በጥበቡ በለጠ


    በሐገራችን ኢትዮጵያ “ስፖንሰር” የሚለው ቃል በእጅጉ ተደጋግሞ መነገር ከጀመረ 20 ዓመታትን አስቆጥሯል። ይህ ቃል በተለይ አያሌ የመንግሥት እና የግል ኩባንያዎችን በተለይ ደግሞ የሚሸጥና የሚገዛ ቁሳቁስ ያላቸው ድርጅቶች ወደ ገበያው ለመግባት “ይህን ነገር ስፖንሰር ያደረገላችሁ. . .” እየተባሉ መተዋወቅን ስለሚፈልጉ ቃሉ በተደጋጋሚ በሕዝቡ ውስጥ እየሰረፀ መጣ። ከዚህ ሌላም ጥሩ ነገር ሲሰራ ወይም ሲታሰብ አእምሮአቸው ክፍት የሆነ ሰዎች ደግሞ ለዚያ በጎ አስተሳሰብ ድጋፍ ያደርጉና ከዚያም “ስፖንሰራችን እከሌ ነው” እየተባለ ይነገርላቸዋል። ለመሆኑ አሁን አሁን እያየነው የመጣነው የሀገራችን የስፖንሰር ሺፕ እና አንዳንዴ ደግሞ የማስታወቂያ ጉዳይስ እንዴት ነው ብለን ጥቂት ነጥቦችን ለዛሬ እንጨዋወት።

     የስፖንሰር ሺፕ ጥያቄ በአብዛኛው ተደጋግሞ የሚነሳው በኪነ-ጥበቡ ዘርፍ ነው። በተለይ ደግሞ የሙዚቃ ኮንሰርቶች፣ የሬዲዮና የቴሌቭዥን ድራማዎች፣ ጥበባዊ ውይይቶች፣ አውደ ጥናቶች፣ ሲምፖዚየምና ወርክሾፖች ብሎም ሌሎችም ጉዳዮች ሲዘጋጁ ስፖንሰር የማፈላለግ ተግባር ይከናወናል። በዚህ ስፖንሰር በማፈላለጉ ስራ ደግሞ እንደ ሙያ የያዙት ሰዎች ተመድበው የኮሚሽን ተከፋይ ሆነው ይሰሩታል።

     እንደ ሙዚቃ ኮንሰርቶች አይነት በራሳቸው ገቢ የሚያስገኙ ዝግጅቶች በመሆናቸው፣ የስፖንሰሮቹ ተሳትፎ ተጨማሪ ገቢ መሰብሰቢያ ሊሆን ይችላል። በዚህም አጋጣሚ የሙዚቃውን ድግስ ድጋፍ ያደረገው አካል “ስፖንሰራችን እከሌ. . .” እየተባለ ይጠራል። ምርትና አገልግሎቱንም ያስተዋውቅበታል። አዲስ ካሴትና ሲዲ የሚያሳትሙ ድምፃዊያንና ድምጻዊያት በየከተማው ላይ ቢልቦርድ ለማሰቀል ስፖንሰር ያስፈልጋቸዋል። የኮሜዲ ሲዲዎችን የሚያወጡ የሚያሳትሙ ከያኒያንም ስፖንሰር እያፈላለጉ ነው የሚሰሩት። አብዛኛዎቹ አርቲስቶች ከፎቶዋቸው ግርጌ ወይም ጎን አንድ የሀገራችን ቢራ ተገማሽሮ ቆሞ እናየዋለን። ቢራ ፋብሪካዎቻችን ውድድር የያዙ የሚመስለውም ዘፈኖችን፣ የሙዚቃ ኮንሰርቶችን፣ ካሴቶችን፣ ኮሜዲዎችን ስፖንሰር በማድረግ ነው። እዚህ አካባቢ ብዙ ሃሜታዎች እና ክፍተቶችም እየታዩ ነው። እከሌ ቢራ አንድ ሚሊዮን ብር ስፖንሰር አደረገኝ የሚሉ ከያኒያን እየበዙ መጥተዋል። በቢራዎችና በከያኒዎች መካከል አደገኛ የሆነ የጥቅም ትስስር ማለትም ሙስና እየታየ ነው። በቢራ ፋብሪካዎችና በአንዳንድ የጥበብ ባለሙያዎች መካከል እየተዘረጋ ያለው የሙስና ኔትወርክ ሌሎች ታላላቅ ሀገራዊ ጉዳዮች ቸል እንዲባሉ አድርጓል። በተለይ ይህን የጥቅም ትስስር ወደፊት በዝርዝር ለማቅረብ እሞክራለሁ።

    ቢራ ፋብሪካዎች ሙዚቃን ብቻ የሙጥኝ ብሎ ስፖንሰር ከማድረግም ወጣ ብለው ታላላቅ ማህበራዊ ኃላፊነቶችንም መወጣት ይጠበቅባቸዋል። እንደሚታወቀው ኢንዱስትሪ ነክ ድርጅቶች ምርት በሚያመርቱበት ወቅት ተረፈ ምርቶቻቸው ለአካባቢ ብክለት ይዳርጋል። ከፋብሪካ የሚወጡት ጭስ እና ሌሎች ውዳቂ ነገሮች አካባቢ ላይ እና ዜጋ ላይ በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ ተፅዕኖ ማምጣታቸው አይቀርም። ለዚህ ሲባል ደግሞ ኢንዱስትሪዎች በየአመቱ ለማህበረሰቡ እና ለሀገር የሚበጁ ጉዳዮች ላይ ድጋፍ ያደርጋሉ። በውጭው አለም እንዲህ አይነት ድጋፎች “Social Responsibility” ወይንም ማኅበራዊ ኃላፊነት በመባል ይጠራሉ። በሀገራችን “ማሕበራዊ ኃላፊነት” እየተባለ ይጠራል። ለመሆኑ ፋብሪካዎቻችን ማህበራዊ ኃላፊነታቸውን ይወጣሉ ወይ? የሚል ጥያቄ አንስተን መወያየት እንችላለን።

     ማሕበራዊ ኃላፊነት ስንል በተለይ ለሕዝብ፣ ለሀገር፣ ለትውልድ የሚጠቅሙ እና በሰው ልጅ የአስተሳሰብና የኑሮ ሁኔታ ላይ የተሻለ ነገር ይፈጥራሉ ተብለው የሚታሰቡ ነገሮች ላይ ትኩረት ማድረግን ይመለከታል። ከነዚህ ውስጥ ደግሞ የጥናትና የምርምር ስራዎችን መጥቀስ ይቻላል። የተለያዩ ምሁራን የሚፅፏቸው፣ የሚያሳትሟቸውና የሚያሰራጯቸው እውቀቶች ድጋፍ አድራጊ አካላት እያጡ እንዲሁ ተልኮስኩሰው የሚቀሩበት ሁኔታ እናያለን። በሀገራችን ውስጥ ያሉትን የጥናትና የምርምር ውጤቶችን የውጭ ሀገራት የተለያዩ ኩባንያዎች ድጋፍ ሲያደርጉ ይስተዋላል። ኢትዮጵያዊ ኩባንያዎች በእንዲህ አይነት ለትውልድ በሚጠቅሙ ርዕሰ ጉዳዮች ላይ ማህበራዊ ኃላፊነታቸውን “Social Responsibility” የማይወጡት ለምንድን ነው? ብለን መጠየቅ መወያየት ይቻላል።

     ለዛሬ ግን ቢራ ፋብሪካዎቻችን እየበዙ በመምጣታቸውና ሌሎች ፋብሪካዎችም ኢትዮጵያን በአፍሪካ ውስጥ ዋነኛዋ የንግድ መናኸሪያቸው እንደሆነች በማመን እየመጡ ስላሉ አንዳንድ ነገሮችን እያስተካከልን እንድንጠብቃቸው ለማሳሰብ ስለፈለኩ ነው። እቤታችንን ስርዓትና ደንቡን፣ አስተሳሰቡን አርቀን አበጅተን እንግዳ ካልጋበዝን፣ በተበላሸ ቤት የገባውም እንግዳ እንደተበላሸው ነዋሪ ይሆንብናል። ስለዚህ እየታዩ ያሉትን ማሕበራዊ ኃላፊነትን ያለመውጣት ክፍተቶችን ማስተካከል ግድ ይለናል።

     ኢትዮጵያ የዘፈን እና የስፖንሰር አገር ብቻ አይደለችም። ትልልቅ ሃሳቦችን የሚያመነጩ ምሁራን ያሉባት፣ የጥናትና የምርምር ስራዎች የሚዘጋጁባት፣ የተለያዩ አለማቀፍ ጉባኤዎች የሚደረጉባት፣ ወደ ተሻለ ማህበረሰብ ግንባታ ውስጥ የገባች ሀገር ናት። ታዲያ ይህን የማሕበረሰብ ግንባታ የሚደግፉ፣ ከጎን የሚቆሙ፣ የሂደቱም አጋዥ ኃይሎች ያስፈልጋሉ።

አንድ ምሳሌ ላስቀምጥ፡- ገብረ-ፃድቅ ደገፉ የተባሉ ኢትዮጵያዊ ከዚህ በፊት አንድ አስደማሚ መፅሐፍ አሳተሙ። መፅሐፉ ከ400 ገፆች በላይ ያለው ነው። ርዕሱ “NILE HISTORICAL LIGAL AND DEVELOPMNTAL PERSPECTIVES” የሚል ርዕስ ያለው ነው። ይህ መፅሐፍ ኢትዮጵያ በአባይ ወንዟ ላይ ከተዘጋጁ ሰነዶች መካከል ዋነኛው ነው ማለት ይቻላል። የታተመው በ1995 ዓ.ም ነው። መፅሐፉ የኢትዮጵያን ጥቅም በአለም አደባባይ ላይ ቆሞ ለማክበር የሚታገል፣ አባይ የኢትዮጵያ ታሪካዊና ሕጋዊ የባለቤትነት ድርሻን የሚያስረዳ፣ ገና የህዳሴ ግድቡ ስራ ሳይታሰብ ቀደም ብሎ ብዙ ሃሳቦችን ያጫረ፣ ያበራ እና ያሳየ ድንቅ ሃሳብ ያለው መፅሐፍ ነው። ታዲያ ይህ መፅሐፍ ሲታተም ኢትዮጵያዊያን ኩባንያዎች አንዳቸውም ድጋፍ አላደረጉለትም ነበር።መፅሐፉ በውስጡ የያዘው የነገዋ ኢትዮጵያ የተሻለችና የጎመራች እንድትሆን የብረት ማዕዘን የሆነ የአባይ ማስረጃ ያቀረበ ነበር። ታዲያ እንዲህ አይነቱን ስራ ካልደገፍን ማህበራዊ ኃላፊነት “Social Responsibility” ማለት ለኛ ሀገር ምን ይሆን? ኢትዮጵያ በዘፈን እና በስፖርት ብቻ የት ትደርሳለች?

     ዛሬም ቢሆን በዚሁ በአባይ ወንዝ ላይ ለሚቀጥለው ትውልድ የተጻፈ፣ የተሰነደ፣ ትክክለኛ መረጃ የሚሰጥ የፅሁፍ ዶክመንት ለማዘጋጀት ደፋ ቀና የሚሉ ምሁራን እና ተቋማት ድጋፍ የሚሰጣቸው ኃይል በመጥፋቱ የእውቀት ስራው እየቀጨጨ በመምጣት ላይ ነው። በአንጻሩ ደግሞ ግብፆች በአባይ ወንዝ ላይ ለሚፅፍላቸው፣ ለሚያጠናላቸው፣ ትንሽም ቢሆን ድጋፍ ነገር ለሚጭርላቸው አካል የሚያቀርቡለት ልግስና በእጅጉ የገዘፈ ነው። ስለዚህ ኢትዮጵያ ውስጥ ቆም ብለን ስለ ማህበራዊ ኃላፊነት የመነጋገሪያ ጊዜያችን መሆኑን የሚያስረዳ ቀይ መብራት በርቶብናል።

     አሁን አሁን ቢራ ፋብሪካዎችም ሆኑ ሆቴሎቻችን፣ ባንኮቻችን፣ ኢንሹራንሶቻችን፣ የተለያዩ ኢንዱስትሪዎቻችን ወዘተ በአብዛኛው ድጋፍ የሚያደርጉት ለመዝናኛው ክፍል ነው። አንዳንዴ ደግሞ በየመንደሩ ላሉ ለአስረሽ ምቺው ዝግጅቶች ሁሉ ግንባር ቀደም ተሰላፊዎች እየሆኑ ነው። በሬዲዮና በቴሌቭዥን ለሚተላለፉ ዝግጅቶች የሚደረጉ የስፖንሰርሺፕ ድጋፎች አብዛኛዎቹ ማህበራዊ ለውጥ፣ ሀገራዊ ለውጥና እድገት ለሚያመጡ ፕሮግራሞች አይደለም። በየኮሪደሩ ለሚደረጉ የወሬ ሽኩሽኩታዎች ብዙ ብር ሲያወጡ ይስተዋላል። ለማይመለከተን የእንግሊዝ ፕሪሚየር ሊግ ጨዋታዎች ስፖንሰር የሚያደርጉ ግዙፍ ተቋማትን ስመለከት “እውነት ያለሁት ኢትዮጵያ ውስጥ ነው?” ብዬም የምጠይቅበት ጊዜ አለ።

     በየሳምንቱ ለእንግሊዝ ሀገር የእግር ኳስ ክለቦች ጨዋታ በF.M. ሬዲዮ ጣቢያዎቻችን በኩል የሚወጣውን የስፖንሰሮች ገንዘብ ለሌላ ኢትዮጵያዊ ለሆኑ ፕሮጀክቶችና ስራዎች ወጥቶ ቢሆን ኖሮ ሀገራችን የት በደረሰች? እያልኩ ቁጭት ይለኛል። እንግሊዞች ሀገራቸው ውስጥ ለተጫወቱት ጨዋታ የኛ ሀገር ስፖንሰሮች ይህን ሁሉ ገንዘብ በማውጣት የሚረባረቡበት ነገር ምንድንነው? ማህበራዊ ኃላፊነታቸው ለማን ነው? ለእንግሊዝ ወይስ ለኢትዮጵያ? እያልኩ አስባሁ። እስኪ ሌሎቻችሁም ይህን ሃሳብ አጠንክራችሁ ተወያዩበት።

     ጠዋት ማታ በድጋፍ አድራጊ ስፖንሰሮች ታጅቦ በጆሯችን የሚጠቀጠቅብን የእንግሊዝ እግር ኳስ ጨዋታና ታሪክ ለዚህች ሀገር ወጣቶች የሚያመጣው ባህላዊ፣ ኪነ-ጥበባዊ፣ ስነ-ልቦናዊ፣ ታሪካዊ፣ ፍልስፍናዊ ወዘተ አስተሳሰብ ምንድ ነው? በየቀኑ እንግሊዝን አልመን፣ እንግሊዝን ሰምተን፣ እንግሊዝን ተሸክመን እንድንውል እንድናድር የሚያደርጉት እነማን ናቸው? የሚል ጥያቄ ብናነሳ፣ በሀገራችን ያሉ ስፖንሰር አድራጊ ኩባንያዎች ናቸው። እነዚህ ኩባንያዎች የኢትዮጵያ ሕጻናት ነገ የተሻሉ አሳቢዎች፣ አላሚዎች እንዲሆኑ ብዙም አይጥሩም። የልጆች አእምሮ ብልፅግና ላይ ለሚሰሩ ድርጅቶች አይደግፉም። እነርሱ ሲመጡ በጀት ጨርሰናል ይላሉ። የነ አርሴና ማንቼ. . . ጨዋታ ላይ ግን ስፖንሰር በማድረግ የልጆቻችንን ጆሮና መንፈስ ሲረብሹት ይውላሉ። አሁን አሁን ደግሞ ትውልዱን የማደንዘዝ ተፅዕኖም እየፈጠሩ መሆኑ ቀስ በቀስ እየታየ ነው። እናም ስፖንሰር አድራጊ ተቋማት ማህበራዊ ኃላፊነት Social Responsibility ን እየተወጡ ነው ወይ?

     በስፖንሰር አድራጊ ተቋማት ላይ ከሚታዩ ችግሮች መካከል በአምቻና በጋብቻ፣ በትውውቅ፣ በጓደኝነት ወዘተ የመጠቃቀም ሁኔታ ነው። በከተማችን ውስጥ የሚገኙ ጥቂት ግለሰቦች የማስታወቂያና የስፖንሰርሺፕ ጥያቄዎች የሚሟሉላቸው ሆነዋል። እነዚህ ግለሰቦች ከመንግስት እስከ ግል ኩባንያዎች ድረስ ያሉ የግንኙነት መረቦቻቸውን ዘርግተው የማህበራዊ ኃላፊነት መወጫ መንገዱን ሁሉ እየዘጋጉት ይገኛሉ። እነዚህ ግለሰቦች የሚሰሩት ፊልም ካለ፣ ቴአትር ካለ፣ እርሱን የሚመሩት መድረክ ካለ ስፖንሰሮቹ ይጎርፋሉ። የስፖንሰርሺፕ ጉዳይ ማህበራዊ ኃለፊነትን መወጫ ከመሆን አልፎ ትውውቅ ሆኗል። መጠቃቀምም በእጅጉ አዘንብሎበታል። የክልልና የወረዳ ዝግጅቶች ሳይቀሩ በጥቂት ግለሰቦች እጅ ወድቀዋል። ለመሆኑ ሀገሪቷ ሌላ ሰው የላትም ወይ? የሚያሰኝ ጥያቄም የሚጠይቁ ሞልተዋል።

     አንዳንድ ኩባንያዎች ደግሞ አሉ። በራቸውን ዘጋግተው ስፖንሰር የማያደርጉ። ስፖንሰር የሚለውን ቃል መስማት የማይፈልጉ ሁሉ አሉ። በራቸው ላይ “የስፖንሰር ሺፕ ጥያቄ አናስተናግድም” ብለው የሚፅፉም አሉ። እነዚህ ኩባንያዎች አትራፊ እስከሆኑ ድረስ ማህበራዊ ሃላፊነት Social Responsibilityን የሚወጡበት ማናቸውም ሀገራዊ ጉዳይ ከመጣባቸው የመደገፍ መብትም ደምብም በሀገራችን አለ። ግን የአስተሳሰብ አድማስን ላቅ አድርጎ ከማስፋት ወደ ማጥበብ ያዘነብሉና ከሀገራዊ ተሳትፎ ራሳቸውን አግልለውና ሰውረው ይኖራሉ።

     በዚሁ በስፖንሰርሺፕ ጉዳይ ከሚታዩ ችግሮች መካከል የጠያቂው ብዛትም የትየለሌ ሆኖ መገኘቱ ነው። አንዲት ትንሽዬ ግሮሰሪ ለማስመረቅ ከተነሳው ሰው ጀምሮ አያሌ ታላላቅ የሚባሉ ግለሰቦችና ተቋማትም ስፖንሰር ይጠይቃሉ። ከመብዛታቸው የተነሳም ወደ ማሰልቸት ገብተዋል። በነዚህ ስፖንሰር ጠያቂዎች መብዛት የተነሳ ታላቅ ሀገራዊ ጉዳዮችን የሰነቁ ሃሳቦች ተመልካችና ሰሚ አጥተው መና ሲቀሩ ኖረዋል፤ አሁንም በችግር ውስጥ ናቸው።

     ይህን ስርዓት ያጣውን የስፖንሰር ሺፕ ጉዳይ የሚያቃና አንድ ጠንከር ያለ ደንብና መመሪያ ያስፈልጋል። ማህበራዊ ኃላፊነት መወጫ መንገዶች ናቸው ተብለው፣ ታውቀው፣ ተለይተው የተቀመጡ ግልፅ አቅጣጫዎች መኖር አለባቸው። በዚህች ሀገር ውስጥ የጥናትና የምርምር ማዕከሎች የሚያወጧቸው ህትመቶችና ዝግጅቶች እየቀጨጩ መጥተዋል። በአንጻሩ የእንግሊዝ እግር ኳስ ጨዋታዎች፣ የሙዚቃ ኮንሰርቶች፣ የዓመት በአል ዝግጅቶች፣ ቀልዶች፣ የምግብ፣ የመጠጥ፣ የሸቀጣሸቀጥ ኤግዚቢሽኖች እየገዘፉ መጥተዋል። የእውቀት የፈጠራ፣ የግኝት፣ የሃሳብ፣ የሥነ-ፅሁፍ፣ የባህል፣ የቱሪዝም፣ የህጻናትና የወጣቶች አእምሮ ማበልጸጊያ ላይ ድጋፍ አድራጊ አካል መንምኗል።

     በአጠቃላይ ግን ይህ ፅሁፌ በልዩ ልዩ ጉዞዎቼ የታዘብኩትና በሰነድም ከሰበሰብኳቸው ዶክመንቶች በመነሳት የፃፍኩት ነው። ወደፊት እንደ አስፈላጊነቱ የስፖንሰሮችን እና የሚታዩ የስህተት ድርጊቶችም አጫውታችኋለሁ። ከሁሉም በላይ ግን ሀገራዊ እና ትውልዳዊ ርዕሰ ጉዳዮች በተነሱ ቁጥር የሚቻላቸውን ድጋፍ የሚያደርጉ፣ ማህበራዊ ኃላፊነታቸውን በመወጣት ከፊት የሚሰለፉ ጥቂት ተቋሟትን ሳላመሰግን ፅሁፌን አልደመድምም። እነርሱን በርቱ እላለሁ። እውቀት ላይ፣ ትውልድ ላይ፣ ሀገር ላይ፣ ልማት ላይ፣ ምርምር ላይ፣ ጥናት ላይ፣ ባህል ላይ ወዘተ የሚያተኩሩ በመሆናቸው ከላይ የሰፈረው ተጓዥ ትዝብቴ እነርሱን አይመለከትም።

በጥበቡ በለጠ 

     ባለፈው ሳምንት በተለምዶ መምህር ግርማ ወንድሙ በመባል ስለሚጠሩት፣ በማዕረግ ስማቸው ደግሞ “መልአከ መንክራት ግርማ ወንድሙ” ፣ ጥያቄ አዘል መጣጥፍ አቅርቤ ነበር። እኚህ አባት በየአውደምህረቱ ከሰዎች ላይ ስለሚያስወጧቸው ሰይጣኖች ርዕሰ ጉዳይ ለመወያያ የሚሆኑ ጥያቄዎችን ነበር የሰነዘርኩት፡ በነዚሁ በተነሱት ጥያቄዎች ዙሪያ በሺዎች የሚቆጠሩ ሰዎች በድረ-ገፅ አማካይነት አንብበዋል። ወዳጄ የሆነው ጋዜጠኛ ጌጡ ተመስገን ደግሞ በራሱ ፌስ ቡክ ላይ ሰው እንዲነጋገርበት ካስቀመጠው ሰዓት ጀምሮ አያሌ አንባቢዎች መልስ ሲሰጡበት ቆዩ። አብዛኛዎቹ ሰዎች ለተጠየቀው ጥያቄ ተገቢውን መልስ አልሰጡም። እንደውም የተነሳውን ጥያቄ ራሱ የሚቃወሙ በርከት ያሉ አንባብያን ገጥመውኛል። አንዳንዱ ጥያቄውን ራሱ መስማት የዘገነነው አለ። ሌላው ደግሞ ፅሁፉን ጨርሶ ያነበበ የማይመስልም አለ። ምክንያቱም የሚሰጠው መልስ ከጥያቄው ጋር ፈፅሞ አይገናኝምና ነው። ጥቂት የሚባሉ ሰዎች ደግሞ በሚገባ አንብበው ተገቢውን ምላሽ ሰጥተዋል። ለኔ ግን ትልቁ ጉዳይ በዚህ ሁሉ ሺ ሰው ውስጥ ጥያቄውን ማንሸራሸሩ ነበር።

     መምህር ግርማ ወንድሙ ስለሚያባርሯቸው ሰይጣኖች ጉዳይ ጠይቄ ሳልጨርስ በአናቱ ላይ ደግሞ አንድ አስገራሚ ነገር ገጠመኝ። የቀድሞው ጎበዝ ድምጻዊ (ዘፋኝ) የነበረው ጥበቡ ወርቅዬ፣ እሱም እንደ መምህር ግርማ ወንድሙ የሰይጣን መንፈስ እያተረማመሰ ሲያስወጣ ተመልክቼ ማሰብ ማሰላሰሌን፣ መጠየቄንም ቀጠልኩበት።

     ጥበቡ ወርቅዬ የፕሮቴስታንት ሃይማኖት ተከታይ መሆኑን እና ከዘፈን፣ ከዳንኪራ ብሎም ከሃጢያት መንገድ መውጣቱ በቅርቡ በልዩ ልዩ ሚዲያዎች ሲነግረን ሲያጫውተን ቆይቷል። ጥበቡ ወርቅዬ ዘፈን ማቆሙና ሃይማኖቱን መቀየሩ ብሎም መንፈሳዊ ሰው መሆኑ ገርሞኝ ሳላበቃ ይሔው የቀድሞ ድምፃዊ ዛሬ ደግሞ ፈጣሪያችንን ተፈታታኝ የሆነውን ሰይጣን፣ የሰው ልጆችን ሁሉ ለመከራና ለስቃይ የሚዳርገውን ሰይጣን፣ አለምን ለእርኩሰትና ለሀጢያት የሚያጋልጠውን ሰይጣን አባራሪ፣ አስወጪና የኢትዮጵያዊያን ሕሙማን ፈዋሽ ሆኖ ተመርጧል።

     ጥበቡ ወርቅዬም ሰይጣኑን እያነጋገረው፣ እያስጨነቀው፣ እያስጓራው፣ እያስጮኸው፣ እያንከባለለው፣ እያንደፋደፈው ሲያስወጣ በየመድረኩ እያየን ነው። ጥበቡ ወርቅዬን ከሰይጣኑ ጋር ሲያወራም አየሁት፡ ሰይጣኑን “እኔን አታውቀኝም?” እያለ ይጠይቀው ነበር። በዚህ ጊዜ ሰይጣኑ ጥያቄውን ፈርቶ ይርበተበት ነበር። ድሮ አንተ ዘንድ ነበርኩ፤ ዛሬ ደግሞ አንተን አባራሪ ሆኛለሁ እያለ የቀድሞው ድምጻዊና ዳኪረኛ ጥበቡ ወርቅዬ በአዲሱ የመንፈሣዊነት ጎዳና ላይ አየሁት። መቼም ለዚህ ወግና ማዕረግ መብቃት፣ መመረጥ ያስደስታል። ግን ደግሞ ሰው ስለሆንን የሚያስብ የሚጠይቅ አእምሮ ስላለንም አንዳንድ ጥያቄዎች በውስጤ ብቅ ማለታቸው አይቀርም።

     እኔ በበኩሌ ለመምህር ግርማ ወንድሙ ያቀረብኳቸውን ጥያቄዎች አይነት በጥበቡ ወርቅዬ ላይም እጠይቃለሁ። የሚመልስልኝ የሃይማኖት መሪ፣ አዋቂ ካለም እሰየሁ። ከሌለም ደግሞ ከአንባቢዎቼ ጋር ብንወያይበት ጥቅሙ ለሁላችንም ነው። የቢላ ስልቱ የሚወጣው እርስ በርሱ ሲፋጭ ነው። የረጋ ወተትም ቅቤ የሚወጣው ሲናጥ ነው። እኛም በሃሳብ ሽርሽር ተፋጭተን አእምሯችን ውስጥ አንድ ነገር እናስቀምጥ። ጠያቂና አሳቢ አእምሮ ከሌለን ሰው የመባላችን ምስጢርም አጠራጣሪ ይሆናል። ስለዚህ እስኪ እንጠይቅ።

     ጥበቡ ወርቅዬ አሁን በቅርቡ ድምጻዊ የነበረ፣ ከመንፈሳዊ ሕይወት ራቅ ብሎ በአለማዊው ሕይወት ጎልቶ ይታይ የነበረ ድምፃዊ እንደነበር እሱ ራሱ ከሰጣቸው መልሶች መገንዘብ ይቻላል። ይህ በሀጢያት ጎዳና እንደነበር ሲገልፅልን የነበረ ድምጻዊ ድንገት ተነስቶ ኢትዮጵያዊያንን ከሰይጣን ቁራኛ የሚያላቅቅ ታላቅ መንፈሣዊ ሆኖ ስናየው ያስገርማል። “እግዚአብሔር ከሐጢያተኞች መሀል መርጦት ለታላቅ ክብር አበቃው፤ ይህ ደግሞ የእርሱ ስራ ነው” ብዬ በመመለስ ይህን ጉዳይ ማለፍ አልቻልኩም። እግዚአብሔር ከመረጠ ለአያሌ ዘመናት ወይም እድሜ ልካቸውን በመንፈሳዊ ሕይወት ውስጥ የኖሩ፣ ለዘመናትም ለሕዝብ ኑሮና ብልጽግና ሲፀልዩ፣ በፈጣሪያቸው ሲያምኑ የኖሩ ሰዎች ለምን አልተመረጠም ብዬ እጠይቃለሁ፡ እግዚአብሔር ለፈውስ የሚመርጠው ማንን ነው? ምርጫውስ ፍትሐዊ ነው? ብዬ ጠይቃለሁ።

     በጥቂቱ ተቀርፆ ያየሁት የጥበቡ ወርቅዬ የፈውስ መርሃ-ግብርም ጥያቄ እንዳነሳ ገፋፍቶኛል። በፕሮቴስታንት ቤተ-ክርስትያን ለዚያውም በአንዲት የማምለኪያ ስፍራ ከተገኙት አማኒያን ውስጥ ይህ ሁሉ ሰይጣን አለ ወይ ብዬ እንድጠይቅ አድርጎኛል። ምክንያቱም የጥበቡ ወርቅዬን የፈውስ መርሃ-ግብር ሲካሔድ ሰይጣን ትርምስምሱ ሲወጣ ፊልሙ ያሳያል። እዚህች ኢትዮጵያችን ውስጥ በአንዲት ቦታ ላይ ብቻ በዚህ ሁሉ ሰው ውስጥ ሰይጣን ከሰፈረ መፍትሔው ምንድን ነው? ለመሆኑ ሕዝቡን እንዲህ የሚያወራጨውና የሚያንደባልለው ሰይጣን ነው ወይ?

     በኦርቶዶክስ ቤተ-ክርስቲያን በኩል ያሉት መምህር ግርማ ወንድሙ ሰይጣንን በመቁጠሪያ እና በመስቀል አስጨንቀው ሲያስወጡት ይታያል። ከፕሮቴስታንት በኩል ያለው ጥበቡ ወርቅዬ ደግሞ ሰይጣንን እስኪ እየኝ እያለው ትክ ብሎ እየተመለከተው፣ በእጆቹ መዳፍም የሕሙማንን ሰውነት እየደባበሰ ሰይጣንን ያባርራል። ለመሆኑ ሰይጣኖች የኦርቶዶክስና የፕሮቴስታንት ተብለው ይከፈላሉ ወይ? ልዩነትስ አላቸው ወይ? የሰይጣን ማስወጫው ምንድን ነው? መስቀል? መቁጠሪያ? መዳፍ? ፀሎት? እምነት? ሌላም ካለ እንነጋገርበት።

     መምህር ግርማ ወንድሙ እና ጥበቡ ወርቅዬ ሰይጣን ሲያያቸው እንዲህ የሚርበተበትላቸው ከሆነ ለምንስ በጋራ ተቀናጅተው ይህን ሁሉ ህዝብ የሚያሰቃዩትን ሰይጣኖች አያስወጡልንም?

     ሌላው ጥያቄዬ የሰይጣን መገኛው የት ነው የሚለው ነው? ድሮ ልጅ ሳለን በመቃብር ስፍራ በጠራራ ፀሐይ እና በምሽት አትጓዙ ሰይጣን አለ እንባል ነበር። በጠንቋይ ቤት፣ ባዕድ አምልኮ በሚሰራባቸው ቦታዎች፣ ሌሎችም የሰይጣን መገኛዎች ናቸው ተብለው የተፈረጁ ቦታዎች ነበሩ። ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ደግሞ የክርስትያን የማምለኪያ የተቀደሱ ቦታዎች ናቸው የሚባሉት ላይ ይህ ሁሉ ሰይጣን ሲወጣ እያስተዋልን ነው። ሰይጣን የአምልኮ ቦታ ላይ የመቆም ሃይል አለው ወይ? ለመሆኑ መኖሪያው የት ነው?

      ታላቁ ፕሮፌሰር መስፍን ወልደማርያም በ1985 ዓ.ም ያሳተሙት ኢትዮጵያ ከየት ወደየት የተሰኘ ግሩም መፅሐፍ አላቸው። በዚህ መፅሐፍ ውስጥ ልዩ ልዩ መጣጥፎች የሚገኙ ሲሆን፣ ከነዚህ ውስጥ ደግሞ “እግዚአብሔርና እኛ” የተሰኘው ፅሁፍ አንዱ ነው። ፕሮፌሰር መስፍን፣ በዚህ ፅሁፋቸው እኛ ኢትዮጵያዊያን ከፈጣሪያችን ጋር ያለን ግንኙነት እንዴት ነው? አምልኳችን በምን ላይ የተመሰረተ ነው? እምነት ራሱ ምንድን ነው የሚሉትንና የመሳሰሉትን ሃሳቦች የያዘ ርዕሰ ጉዳይ ነው።

     እንደ ፕሮፌሰር መስፍን አፃፃፍ ከሆነ እኛ ኢትዮጵያዊያን በተለይ አሁን ያለነው ትውልዶች፣ ሁሉንም ነገር ፈጣሪና መላዕክት አልያም ሌላ አካል እንዲሰጠን እንጠብቃለን። እኛ እግዚአብሔር ብርታትና ጥንካሬ ሰጥቶን ያሰብነው ያለምነው ቦታ ላይ ለመድረስ ጥረት አናደርግም፤ ሁሉንም ነገር የሚሰጠንን ኃይል እንጠብቃለን የሚል ጭብጥ ያለው ጽሁፍ ነው። እውነት ግን እምነት እና እኛ ግንኙነታችን እንዴት ነው ብለን እስኪ እንጠያየቅ።

     መቼም ኢትዮጵያ በክርስትናውም ሆነ በእስልምናው ታሪክ ውስጥ ስሟ ከፊት ጎልቶ የሚነገርላት ናት። ለምሳሌ በመፅሐፍ ቅዱስ ውስጥ ስሟ ተደጋግሞ የተነገረላት ሀገረ- እግዚአብሔር ናት በሚል ትታወቃለች። እየሱስ ክርስቶስ ሲወለድ ሰባ ሰገሎች ለክብሩ መገለጫ ወርቅ፣ እጣን፣ ከርቤ፣ የከበሩ ማዕድናት ይዘው ወደ እስራኤል እንደሔዱ ሁሉ፣ በወቅቱ ኢትዮጵያን ሲያስተዳድር የነበረው ንጉስ ባዜንም ወደ እስራኤል ሔዶ የጌታን መወለድ ተመልክቶ የመጣ ሰው መሆኑ ይነገራል። የፅላተ-ሙሴ መቀመጫ በሆነች ሀገር፣ አድባራትና ገዳማት ከታላላቅ ታሪኮቻቸው ጋር ባበቡባት ጥንታዊት ምድር ላይ ዛሬ ዛሬ እየተከወኑ ያሉ እምነቶች ቆም ብለን “ምን አይነት ክርስትና ነው እያራመድን ያለነው” ብለን እንድንጠይቅ ያስገድደናል። በዚህች ሀገር ውስጥ በአሁኑ ወቅት የተደናበሩ ፈረንጆች ሁሉ እየመጡ ኢትዮጵያዊያንን ከሰይጣንና ከደዌ እየፈወስን ነው በማለት በየማምለኪያ ቦታው ዶክመንተሪ ፊልሞች እየሰሩ እያሳዩን ይገኛሉ። አሁንም የኢትዮጵያ ሰይጣን ብዛቱ እና የሚያጠምቀውና የሚያስወጣው ሰውም እንዲሁ የትየለሌ እየሆነ በመምጣት ላይ ነው።

     ሰይጣንን ከሰው ላይ ለማባረር አቅም ያላቸው እነማን ናቸው? ዘፋኞች? ወታደሮች? አማኞች? ኦርቶዶክሶች? ፕሮቴስታንቶች? ካቶሊኮች?. . . ኧረ እነማን ናቸው? የእምነት ተቋማት ራሳቸው ጠንካራ አቋም ሊኖራቸው ግድ ይላል። ዛሬ ዝም ብለው የሚያዩት ይህ ጉዞ፣ ነገ ሌላ ቅርጽና ስርዓት ይዞ ብቅ ይላል። ከፊት ያለው ፈተና ከባድ ይመስላል።

     በአጠቃላይ አንባቢዎቼን የምጠይቀው ነገር እስኪሰከን ብለን እናስብ። የእምነታችን፣ የፈጣሪ አምልኮታችን ፍልስፍና ምንድን ነው? ሰዎች ተነስተው በቀደዱልን ጎዳና የምንፈስ ነን ወይ? እንነጋገርበት!


 

ሰይጣን ሰለጠነ፣ 

ከባለቅኔው ዮሐንስ አድማሱ 1958 ዓ.ም

 

 

 

ሰይጣን ሠለጠነ

ቀንዶቹን ነቃቅሎ፣

ጭራውንም ቆርጦ፣

ከሰው ልጆች ጋር አንድነት ተቀምጦ፣

ሊኖር ነው ጨምቶ፣

ከሰው ልጆች ጋር ሊጋባ ተጫጭቶ፣

ሰይጣን ሰለጠነ፣

ዘመናዊ ሆነ።

      ፊደል ቆጠረና ዳዊትም ደገመ፣

      በስመ አብ ብሎ፣ ውዳሴ ማርያምን

አንቀጸ ብርሃንን ፣መልካ መልኩን ሁሉ፣

አጠና ፈጠመ።

ከዚህም በኋላ ፆሞ ፀሎት ጀመረ፣

በመጨረሻውም አቡን ተክሌ አጥምቀው

ከርስትና አነሱት።

ግና ተቸገረ፣

እንዲያው በየለቱ

ጨርሶ አላውቀም ለማን እንደሆነ ፆምና ፀሎቱ፣

ቢጨንቀው ጊዜና ቆይቶ ሰንብቶ፣

ክርስቲያን የሆነ አንድ ሰው አግኝቶ

ተወዳጀውና ብሶቱን ነገረው ሁሉንም ዘርዝሮ

በጣፈጠ ቋንቋ በውነት አሳምሮ

”አትቸገር” አለው ክርስቲያን ወዳጁ አፅናናው መልሶ፣

ሰይጣን ካሰበው አለመጠን ብሶ፣

“ይህስ ቀላል ነገር ችግርም የለው፣

እንደኛው ክርስቲያን ሆንክ ማለት ነው”

በጥበቡ በለጠ


በቅርቡ በወጣው የአብነት አጐናፍር የሙዚቃ አልበም ውስጥ አንዲት ዘፈኑ ትገርመኝ ነበር። ይህችም ዘፈኑ “ሲነግሩህ ውለው ሳትሰማ ግባ” የምትል ተደጋጋሚ ዜማው ናት። እናም ብዙ ታሳስበኝ ነበር። ለምንድንነው እየነገረኝ ውሎ ሳልሰማ የምገባው? እያልኩ አሰብኩ። መስማት ከሌለብኝ ለምንድንነው የነጋሪውንም የራሴንም ጊዜ የማቃጥለው? መስማት ከሌለብኝ ለምን ቁጭ ብዬ አዳምጣለሁ? ወይስ ቁጭ ብዬ እንድሰማ የሚያሳድደኝ ነገር አለ? እያልኩ ስለዘመኔ ሁኔታ አሰላሰልኩ። ሳሰላስል ቆይቼ መምህር ግርማ ወንድሙን አሰብኳቸው። በማዕረግ ስማቸው መልአከ መንክራት ግርማ ወንድሙ ነው የሚባሉት። በተለምዶ ግን ሰዎች “መምህር” ይሏቸዋል። የእርሳቸውን ልዩ ልዩ ሲዲዎች በተለያዩ ጊዜያት አይቻለሁ። ሰምቻለሁ። ግን ምንም አላልኩም። አይቼም ሰምቼም ዝም ነው ያልኩት። “ሲነግሩህ ውለው ሳትሰማ ግባ” ይሆን እንዴ ነገሩ? ብቻ፣ ዛሬ ግን፣ ስለእኚሁ መምህርና ድርጊት ብሎም እየሰሩ ስለሚገኙት “ተአምራዊ ጉዳይ” ጥቂት ነጥቦችን አነሳስቼ ከዚያም ለሁላችንም እንደመወያያ ይሆነን ዘንድ ሀሳቤን ክፍት አድርጌ አልፌዋለሁ።

መምህር ግርማ ወንድሙ በተለያዩ አብያተ-ክርስትያናት ቅፅር ግቢ ውስጥ እየተገኙ ያስተምራሉ፣ በመለጠቅም ሰዎች ከያዛቸው ክፉ መንፈስ ያላቅቃሉ። ይህንንም በተለያዩ ጊዜያት ባሳተሟቸው ሲዲዎች ውስጥ መመልከት ይቻላል። መቼም የሰው ልጅ በክፉ መንፈስ ተሳስሮ መከራውን ሲያይ ቆይቶ በኋላም ከዚያ እጅና እግሩን ከያዘው እርኩስ መንፈስ፣ ከዚያ ክፉ ከሚያሳስበው እርጉም ቁራኛ ከሆነው መንፈስ፣ በስቃይ ሀበላ ከሚንጠው የመከራ ሸክም ከሆነው መንፈስ ከመገላገል የበለጠ ትልቅ ተግባር የለም። ሰዎች ሲፈወሱ ማየት በራሱ ያስደስታል። የመምህር ግርማ ወንድሙ ድርጊትም በአብዛኛው የፈውስ መርሃ ግብር ስለሆነ ከዚህ አንፃር እወደዋለሁ። ነገሩ እየቆየ ሲመጣ ግን አንዳንድ ጥያቄዎችም በውስጤ ማደግ ጀመሩ።

የመጀመሪያው ጥያቄ መምህር ግርማ ወንድሙ ሰይጣንን እያሰቃዩት፣ እያስፈራሩት፣ በአደባባይ እያወሩት፣ እየጠየቁት፣ በመጨረሻም ሲያባርሩት በተቀረፁት ሲዲዎቻቸው አማካይነት መገንዘብ ይቻላል። ግን መምህር ግርማ ከዚህ ሁሉ የኢትዮጵያ የኃይማኖት አባቶች መካከል ሰይጣንን እንዲህ አድርጐ የመደብደብ፣ የማዋራት፣ የመመርመር እና በሰይጣን የተለከፉ ሰዎችን የመፈወስ ፀጋ እንዴት ተጐናፀፉ ብዬ እጠይቃለሁ። ጥያቄው ለራሴ ነው። በዚህች ቤተ-ክርስትያን ውስጥ ብዙ አባቶች መጥተው አልፈዋል። አሁንም በብዙ መቶ ሺዎች የሚቆጠሩ መነኮሳት፣ ባሕታውያን፣ ሊቀ-ጳጳሳት ወዘተ አሉ። እድሜ ዘመናቸውን ሙሉ ለፈጣሪያቸው ክብር የሚፀልዩ፣ የሚጾሙ ፍፁም ክርስትያን የሆኑ አያሌ ብፁአን አባቶች አሉ። ከእነዚህ ውስጥ ታዲያ መምህር ግርማ ወንድሙ ለየት ባለ መልኩ ጐላ ብለው ወጥተዋል። የሰው ልጆችን ሁሉ ወደ ሐጢያት መንገድ የሚመራውን ሰይጣን እያሽቀነጠሩ ሲያባርሩ በየአውደ ምህረቱ እናያለን። ይህ መቼም ትልቅ መሰጠት ነው። ይህን ሁሉ ሰይጣን የማተራመስ ኃይሉን እንዴት አገኙት እያልኩ አስባለሁ።

ሁለተኛው ጥያቄዬ፣ መምህር ግርማ ወንድሙ ከልዩ ልዩ ሰዎች ውስጥ የተጠናወታቸውን ሰይጣን ሲያስወጡ እንመለከታለን። ለመሆኑ የወጣው ሰይጣንስ የት ነው የሚሄደው? ከአንድ ወጥቶ ወደየት ይሄዳል?

ሦስተኛው ጥያቄዬ፣ በየአውደ ምህረቱ ሰይጣን አለበት ተብሎ የሚወጣው፣ የሚለፈልፈው፣ በስቃይ ውስጥ ያለው ሕዝብ ብዛቱ የትየለሌ እየሆነ እየመጣ ነው። ለመሆኑ ኢትዮጵያውያን ይህ ሁሉ ሰይጣን የሰፈረባቸው ሕዝቦች ናቸው ወይ? ኢትዮጵያዊያን ይህን ሁሉ ሰይጣን የተሸከሙ ሰዎች ከሆኑ ሀገሪቱ ላይ ራሱ ሰይጣን ሰፍሯል ማለት ነው። እናም ሰይጣኑን ከሀገሪቱ ላይ ለመንቀል መፀለይ ይሻላል ወይስ በየአውደ-ምሕረቱ እያንዳንዱን ሰው እየጠሩ ‘ልቀቀው’ ማለት ይሻላል? እያልኩ አስባለሁ።

አራተኛው ጥያቄዬ፣ ሰይጣን ሰፍሮባቸዋል ተብለው ወደመድረክ ወጥተው የሚናዘዙት ሰዎች በአብዛኛው የተማሩ፣ ትንሽ ላቅ ያለ አስተሳሰብ ያላቸው፣ በማኅበራዊ ኑሯአቸው ቀናዎች፣ የተሻለ ማሰብና መተግበር የሚችሉ ኢትዮጵያውያን ናቸው። አብዛኛዎቹ ሐጢያት ያልሰሩ ናቸው። ሰይጣናዊ ድርጊት ውስጥ ያልገቡ ናቸው። በዚህች ሀገር ውስጥ ታላላቅ ወንጀሎችን የሚሰሩ ሰዎች ሰይጣን ይዞኛል ብለው ሳይለፈልፉ እንዴት እነዚህ የዋህ ኢትዮጵያውያን በሰይጣን ተለከፉ እያልኩ አስባለሁ።

የሰውን ልጅ ያጠፉ፣ የገደሉ፣ ዘር የጨፈጨፉ፣ ያሰደዱ፣ ያሰሩ፣ ያሰቃዩ… ሐጢያተኞች ሳይለፈልፉ እንዴት እነዚህ ምስኪን ኢትዮጵያውያን ይለፈልፋሉ እያልኩ አስባለሁ። እጠይቃለሁ።

አምስተኛው ጥያቄዬ፣ ክርስትያን መሆን ጥቅሙ ምንድንነው? ሰዎች ክርስትያኖች ሆነው፣ እያመኑ፣ እየፀለዩ፣ እየጾሙ ለሰይጣን ጥቃት የሚጋለጡ ከሆነ መፍትሔው ምንድን ነው? መምህር ግርማ ወንድሙ ባይኖሩ ኖሮ ያ ሁሉ ሰይጣን የተጠናወተው ክርስትያን ምን ይሆን ነበር እያልኩ አስባለሁ፤ እጠይቃለሁ።

ስድስተኛው ጥያቄዬ፣ የመቁጠሪያው ጉዳይ ነው። መምህር ግርማ ወንድሙ ሰዎችን ከሰይጣን ሲያላቅቁ ሁሌም ከእጃቸው ትልቅ መቁጠሪያና አነስተኛ መስቀል አይለይም። መቁጠሪያውንም በታማሚው አንገት ላይ ያንጠለጥላሉ። ለመሆኑ መቁጠሪያ ኃይል አለው ወይ? ሰዎችን ከሰይጣን የመገላገል ልዩ ፀጋ አለው ወይ? እያልኩ እጠይቃለሁ፤ አስባለሁ።

በርግጥ መምህር ግርማ ወንድሙ በ2005 ዓ.ም በሳተሙት “በማለዳ መያዝ የክፉ መንፈሶች ድርጊት” በተሰኘው መፅሐፉቸው ውስጥ በገፅ 155 ላይ ስለ መቁጠሪያ የሚከተለው ተፅፏል፡-

“በቤተ-ክርስትያናችን ካህናትና በንስሐ አባቶቻችንና በተባረከ መቁጠሪያ፤ በእግዚአብሔር አምላክ በኢየሱስ ክርስቶስ፣ በእመቤታችን ድንግል ማርያምና በቅዱሳን መላእክት ስም፤ ሁለቱ ትከሻዎቻችን መሃል፤ ጀርባችንን እንዲሁም፤ ሕመም የሚሰማን ቦታ ስንቀጠቀጥ፤

  • የማቃጠል ወይም የመለብለብ፤ የመውረር ወይም የመንዘር፤
  • የመብላት ወይም የማሳከክ፤ ከአንዱ ሰውነት ክፍላችን ወደ ሌላው የመዞርና፤ እንደ ድንጋይ በድን መሆን እንዲሁም፤
  • ጭንቅላታችንን ሁለት ከፍሎ፤ የራስ ምታት ዓይነት ስሜት ከተሰማን፤ ሰይጣን በውስጣችን አለ ማለት ነው”

በማለት መምህር ግርማ ወንድሙ ጽፈዋል። አያይዘውም መፍትሔውንም በሚከተለው መልኩ አስቀምጠውታል።

“የእግዚአብሔርን መንገድ ይዘን፤ እየጾምን እየፀለይን፣ እየተባረክን፣ እየሰገድን እና ሥጋና ደሙን እየወሰድን ከላይ እንደተገለፀው በመቁጠሪያችን እየቀጠቀጥን ክፉ መንፈሶችን በመታገል የእግዚአብሔር ልጆች መሆን እንችላለን።”

ይላሉ። እኔ ግን መምህር ግርማ እርኩስ መንፈሶችን የሚታገሉበት ይህ መቁጠሪያ ከዚህ ከላይ ከገለፁበት በተሻለ ማብራሪያና ትንታኔ ቢያክሉበት የተሻለ ነው እላለሁ።

በርግጥ ጥያቄዎቼ ብዙ ቢሆኑም፣ ሁላችሁንም ላለማሰልቸት ሲባል እዚህ ላይ ልግታቸው። ነገር ግን ጥያቄዎቹ ለመምህር ግርማ ብቻ የቀረቡ አይደሉም። ስለ ሃይማኖት አውቃለሁ፤ ተምሬያለሁ፤ መንፈሶችን መርምሬያለሁ መረጃ መስጠት እችላለሁ የሚል ሁሉ ተጠይቋል፤ እንዲፅፍም ተጋብዟል።

መቼም በዚህች የሦስት ሺ ዓመት ታሪክ አላት እያልን በምናወድሳት ሀገር፣ ክርስትናንም ሆነ እስልምናን በመቀበልና በማስፋፋት ከቀዳሚዎቹ ሀገራት ተርታ በምናሰልፋት ኢትዮጵያ ላይ፣ ልዩ ልዩ ድንቅዬ አብያተ-ክርስትያናት፣ ገዳማት፣ አድባራት በሚገኙባት ኢትዮጵያ፣ አያሌ ብፁአንና ቅዱሣን በተፈጠሩባትና ገቢረ-ተአምራት በሰሩባት ኢትዮጵያ፣ ይህ ሁሉ የኃይማኖት ድርሳናት በተፃፉባት ኢትዮጵያ ላይ የሰይጣን ድርጊትና ኃይል ይህን ያህል ሰፍሮ ከተስተዋለ ሀገሪቱ መላዋ ፀሎት ያስፈልጋታል። ከሰይጣን የሚያላቅቃት እምነት ያስፈልጋታል።

እርግጥ ነው ከባሕል ትምህርቶች ዘርፍ ውስጥ አንዱ መንፈሣዊነት ነው። በሃይማኖቱም ረገድ ትልቁ ጉዳይ መንፈሣዊነት ነው። መንፈሣዊነት ደግሞ የበጐና የርኩሰት ተብሎ ቢከፈልም በየትኛውም የባሕልና የእምነት ትምህርቶች በተደጋጋሚ የሚሰበከው በጐ መንፈሳዊነት ነው። ትውልድ የሚታነፅባት፣ ሀገርና ወገን የሚያድግባት፣ የተሻለ አስተሳሰብና አመለካከት የሚዳብርበት መንፈስ በዚህች ሀገር ላይ እንዲሰፍን ማድረግ ይገባል። ከሃይማኖት አባቶች፣ ከመንግሥት፣ ከባሕል ተመራማሪዎችና ከሁሉም ዜጋ ብዙ ይጠበቃል።

እንደ መምህር ግርማ ወንድሙ መፅሐፍ ገለፃ ከሆነ ደግሞ እዚህ ኢትዮጵያችን ውስጥ ለአያሌ ክፉ መንፈሶች ተጋልጠናል። ከእነዚህም ውስጥ፡- የዛር መንፈስ፣ የዓይነ-ጥላ መንፈስ፣ የዝሙት መንፈስ፣ የቡዳ መንፈስ፣ የግፍ መስተፋቅር መንፈስ፣ የዓውደ ነገሥት መንፈስ፣ የፃረ-ሞት፣ የሙት ጠሪ መንፈስ (ኤኬራ ዲቢፍቱ)፣ የሥነ-ልቦናና የፍልስፍና መንፈሶች፣ የአንደርቢ መንፈስ፣ በመተት የሚላኩ፣ የተባይና የነፍሳት ወረራ፣ የንቅሳቶች መንፈስ፣ የሰላቢ መንፈስ፣ የቁራኛ መንፈስ፣ የአዚም መንፈስ፣ ሱሉስ የዝውውር መንፈስ፣ ሟርት፣ መተት፣ አስማት፣ ድግምት እና ሌሎችም እርኩስ መንፈሶች በሀገራችን ውስጥ እንዳሉ ፅፈዋል። ከዚህ ሁሉ አደገኛ መንፈሶች ለመዳን ደግሞ ከእምነት ተቋማት ምን ይጠበቅ? ከእያንዳንዱ ግለሰብ ዘንድ ምን ይደረግ? መንግስትስ ምን መስራት አለበት? ማኅበራዊ ተቋሞቻችንን እንዴት እንመስርት ወዘተ የሚሰኙት ጉዳዮች ላይ መነጋገር ይቻላል።

በአጠቃላይ ግን፤ ድህነት፣ ረሃብ፣ መሃይምነት በእጅጉ ነግሶባት የምትገኘው ሀገራችን ላይ፣ ይህ ሁሉ እርኩስ መንፈስ ደግሞ ተጠናውቷት ካለ ጉዳዩ አስቸጋሪ ነው። በኦርቶዶክስ ቤተ-ክርስትያን ልዩ ልዩ የፀበል ቦታዎች ላይ የማያቸውን የአካላዊ እና የመንፈሣዊ ሕሙማንን ስቃይ ሳስተውል፣ እንደነ መምህር ግርማ ወንድሙ ደግሞ በየአውደ ምህረቱ ሰይጣን የያዛቸውን ሰዎችና ችግራቸውን ስመለከት፣ በየአብያተ-ክርስትያናቱ ጥግ ተኮልኩሎ የማገኛቸውን ነዳያንና ነዳያት (ለማኞች) ለማሰብ ስሞክር፣ በየቀኑ በየአብያተ-ክርስትያናቱ የሚፈፀሙትን የቀብር ስነ-ስርዓቶች ለመቁጠር ሳስብ፣ በፕሮቴስታንት እምነት ውስጥም የፈውስ መርሃ ግብር ተብሎ ወደ መድረክ እየወጣ ተፈውሰሃል የሚባለውን ወገኔን ሳስበው፣ በሙስሊሙ ሃይማኖት ውስጥ ያለውን በየዓረብ ሀገራቱ የሚንገላታውን ዜጋዬን ሳስበው፣ ለመሆኑ በምን ምክንያት ነው የዚህ ሁሉ የመከራ ቀንበር ተሸካሚ የሆነው እላለሁ። ግን የሃይማኖት ተቋሞቻችን አስተምሮት፣ ፍልስፍና፣ ዶግማ፣ ቀኖና ወዘተ የሚባሉት ነገሮች በስርዓት መመርመር ያለባቸው ይመስለኛል። የተሻለ ማኅበረሰብ እንዲፈጠር እንዲመጣ የሃይማኖት ተቋማት ሚና ምን ይሆን? ልንነጋገርበት ይገባል።

    እነ መምህር ግርማ ወንድሙም ቢሆኑ የድህነትን፣ የአስተሳሰብን፣ የመከራን፣ የእንግልትን…. ክፉ መንፈስ ከኢትዮጵያ ላይ እንዲነቀል ካልፀለዩ፤ በመቁጠሪያ ብቻ የሰውን ጀርባ እየመቱ የተሻለች ኢትዮጵያን ማምጣት አይቻልም።

በጥበቡ በለጠ  


ከትናንት በስቲያ የአድዋን ድል 119ኛ ዓመት በዓልን አከበርን። በዚህ ወቅት በርካታ ወጣት ኢትዮጵያዊያን በዓሉን ምክንያት በማድረግ በእግራቸው ለአያሌ ቀናት ሲጓዙ ቆይተው የአድዋ ተራራ ላይ ደርሰው የኢትዮጵያን ሰንደቅ ዓላማ ተክለው አውለበለቡ። በዓሉን ከአካባቢው ሰዎች ጋር ሆነው አደማመቁት። ይህን የወጣቶቹን ጉዞ ከሚያስተባብሩት መካከል አንዱ የሆነው የኬር አድቨርታይዚንግ ባለቤትና ሥራ አስኪያጅ የሆነው ወጣት መሐመድ ካሣ በኢትዮጵያ ሬዲዮ ‘ሄሎ ሌዲስ’ በተሰኘው ፕሮግራም ከአድዋ ተራራ ላይ ሆኖ ቃለ-መጠይቅ ይደረግለት ነበር። በዚህ ቃለ-መጠይቁ መሐመድ ካሣ ሲናገር፣ በዓሉ በጣም ደማቅ እንደነበርና ብዙ የአክሱምና የአድዋ ብሎም ሌሎች የአካባቢው ነዋሪዎች በስፋት ታድመውበት ስለነበር በእጅጉ እንዳስደሰተው ገለፀ። በመቀጠል ግን የተናገረው ነገር ቆንጠጥ የሚያደርግ ነበር። ይህም ስለ ኢትዮ-ቴሌኮም ጉዳይ ነበር። ኢትዮ-ቴሌኮም በሀገራችን ውስጥ ልዩ ልዩ በዓላት ሲከበሩ የእንኳን አደረሳችሁ መልዕክት ቀድሞ ይልክ ነበር። ነገር ግን በዚህኛው የአድዋ በዓል የእንኳን አደረሳችሁ መልዕክት እስከ አሁን ድረስ አልላከም፤ ግን መላክ ነበረበት የሚል ሃሳብ ያለው መልዕክት መሐመድ ካሣ ከአድዋ ተራራ ላይ አስተላለፈ።

ይህን ጉዳይ ከጓደኞቼ ጋር ሆኜ ነበር በመኪና ውስጥ የሰማሁት። ሁሉም ጓደኞቼ ‘ግን እውነት ቴሌ ምን ነካው?’ ማለት ጀመሩ። መሐመድ ቴሌን ሲወቅስ ከቀኑ 10 ሰዓት አካባቢ ይሆናል። ከዚያም 30 ደቂቃዎች ባልሞሉበት ጊዜ ውስጥ ቴሌ የእንኳን አደረሳችሁ መልዕክት ላከ። ነገሩን በጥሞና አሰብኩት።

እውነት ቴሌ ለምን እስከዚያ ሰዓት ድረስ መልዕክት አልላከም? አድዋ የጥቁር ሕዝቦች ሁሉ ድል ሆኖ ሣለ ጉዳዩ ለምን ተዘነጋ እያልኩ አሰብኩ። ሌላው ጉዳይ ቴሌን የቀሰቀሰው መሐመድ ካሣ ነው ወይ? ብዬም አሰብኩ። ምክንያቱም መሐመድ ከተናገረ በኋላ ቴሌ መልዕክቱን ላከ። አንድ ነገር ደግሞ ደስ አለኝ። ይሄ የመሐመድ ካሣ ቅሬታ ወዲያው መልስ ማግኘቱ።

ከሁሉም ነገር በላይ ግን ትልቁ ጥያቄ አድዋ የሚዘነጋ በዓል ነው ወይ የሚለው ነው። አድዋ ከኢትዮጵያዊያን ሁሉ አልፎ የጥቁር ሕዝብ በሙሉ መኩሪያ መመኪያ ከሆነ ከመቶ ዓመታት በላይ ቆይቷል። ጥቁሮች ለነፃነታቸው ያደርጉ የነበሩት ትግል አድዋን መሠረትና መነሻ በማድረግ ነበር። ጥቁር ከታገለ ማሸነፍ እንደሚችል ፅኑ እምነት የተጣለበት የድል ቀን ነው።

ለዚህ ጉዳይ አንድ ምሣሌ ላስቀምጥ። ወደ ደቡብ አፍሪካ ልውሰዳችሁ። በአንድ ወቅት ወደ ደቡብ አፍሪካ ለትምህርት በተጓዝኩበት ጊዜ አያሌ አብያተ-ክርስትያናት በኢትዮጵያ ስም እንደሚጠሩ ለመገንዘብ ቻልኩ። ጉዳዩን በዝርዝር ለማወቅ ያጓጓል። እንዴት በደቡብ አፍሪካዊያን ሃይማኖት ተከታዮች ውስጥ የኢትዮጵያ ስም ተደጋግሞ ተገለፀ? የሚል ተደጋጋሚ ጥያቄ በአዕምሮዬ ውስጥ ተመላለሰ። ሌሎችም እጅግ የሚገርሙ ነገሮችን በደቡብ አፍሪካ እና በኢትዮጵያ መካከል የተገማመዱ የተሳሰሩ ገጠመኞችን አስተዋልኩ። እናም የነዚህን ምክንያት እየመረመርኩ ለበርካታ ጊዜያት ቆይቻለሁ።

የአድዋ ድል በ1888 ዓ.ም የካቲት 23 ቀን ሲበሰር፣ ደቡብ አፍሪካዊያን በነጭ የአፓርታይድ መንግስታት ግፍ እየተፈፀመባቸው ከሁለት መቶ ዓመታት በላይ ቆይተዋል። ልክ የአድዋ ድል የዓለም ዜና ሲሆን፤ የደቡብ አፍሪካውያን ትኩረት ኢትዮጵያ ሆነች። ጥቁሯ ኢትዮጵያ የነጭ ወራሪዎች እንዴት አሸነፈች? እንዴት ድል አደረገች? ምስጢሩስ ምንድን ነው? ብለው ደቡብ አፍሪካዊያን ማጥናት ጀመሩ።

ከጥናታቸው ውስጥ ያገኙት አንዱ ውጤት ሃይማኖት ነበር። የኢትዮጵያ ተዋጊዎች ፅኑ የሃይማኖት ፍቅር ስለነበራቸው በእምነታቸው ውስጥ የነበሩትን ታቦታት ተሸክመው ወደ ጦር ሜዳ ተጉዘው ነበር። ታቦታቱን የያዙበት የተለያዩ ምክንያቶች አሉ። አንደኛውና ዋነኛው ኢትዮጵያ አድዋ ላይ ከተሸነፈች በተለይ የኦርቶዶክስ ሃይማኖቷ ይጠፋል። አዲስ የቅኝ ገዢዎች ሃይማኖት ይስፋፋል። ስለዚህ ታቦታቱ ራሳቸው የእምነቱ ፅኑ መገለጫዎች ስለሆኑ ለዚህች ኢትዮጵያ ለምትባለው ምድር የመንፈስ ተራዳኢነታቸውን ከአርበኞቹ ጋር ሆነው እንዲሰጡ ተፈለገ። ስለዚህ ከፀሎት ከምህላ ከቅዳሴ ጋር ታጅቦ የአድዋ ተራሮች ከጦርነቱ በፊት አርበኞች ከፈጣሪያቸው ዘንድ መንፈሣዊ ብርታትን ለማግኘት ፀለዩ። በጦርነቱም ወቅት በግማሽ ቀን ውስጥ ድልን ተጐናፅፈው አስደናቂ ታሪክ ሰሩ።

ይህ ምክንያት ለደቡብ አፍሪካዊያን ትልቅ ትርጉም ነበረው። እምነት፣ ፅናት፣ መንፈሣዊነት የሚል ፍልስፍና ውስጣቸው ገባ። ስለዚህ በሚሊዮን የሚቆጠሩ ደቡብ አፍሪካውያን የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ሃይማኖት ተከታዮች ሆኑ። ይህ ሃይማኖት አፍሪካዊ ነው፤ የጥቁር ሃይማኖት ነው የሚል የራሳቸውን ትርጓሜ ሰጡት። በዚህ ምክንያት ነው እስከ አሁን ድረስ ያሉት እነዚህ አብያተ-ክርስትያናት በደቡብ አፍሪካ የሚገኙት። እነርሱም፡-

  1. African United Ethiopian Church
  2. The Ethiopian Mission in South Africa
  3. National Church of Ethiopia in South Africa
  4. St. Philip’s Ethiopian Church of South Africa
  5. Ethiopian Church Lamentation in South Africa
  6. Ethiopian Church of God the Society of Paradise

ታላቁ የታሪክ ምሁር ፕሮፌሰር ሪቻርድ ፓንክረስት ይህን የደቡብ አፍሪካን እና የኢትዮጵያን ትስስር ሲገልፁ ከአድዋ ድል በኋላ ከፍተኛ ተስፋ እና መነቃቃት በደቡብ አፍሪካውያን ዘንድ መታየቱን “Ethiopian Echoes in Early Pan-African Writings” በተሰኘው ጥናታቸው ያወሣሉ። ከአድዋ ድል ማግስት ጀምሮ የጥቁር ደቡብ አፍሪካውያን ተረቶች እና ሥነ-ጽሁፎች የታሪክ መዋቅራቸው ሁሉ ተቀይሯል። በነጭ የደቡብ አፍሪካ ወታደሮችና ደህንነቶች የሚፈለጉ የልቦለድ ገፀ-ባህሪዎቻቸው ሁሉ የሚሰደዱት ወደ ኢትዮጵያ እንደሆነ መፃፍና መተረክ ጀመሩ። ምክንያቱም ኢትዮጵያ የነፃነት ሀገር ስለሆነች፣ ነጮች ጥቁሮችን ሊይዙ ሊያስሩ የማይችሉበት ምድር ስለሆነች - ነፃ መውጫ አገር አድርገው ሳሏት።

በጣም የሚያሳዝነው ነገር፣ ኢትዮጵያ ከአድዋ ድል በኋላ በደቡብ አፍሪካ ውስጥ የተከሰተውን ወዳጅነት ትኩረት አለመስጠቷ ነው። ለምሳሌ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ሃይማኖት መሪዎች ተደጋጋሚ የሆነ የግንኙነት መረብ ዘርግተው ቢሆን ኖሮ መላው ጥቁር ደቡብ አፍሪካውያን የሃይማኖቱ ተከታይ ይሆኑ እንደነበር የሚገልፁ በርካታ ጥናቶች አሉ። አሁን ደግሞ ይህን የደቡብ አፍሪካውያንን ስሜት በመገንዘብ የማኅበረ ቅዱሳን ምሁራን አባላት ወደዚያ በመጓዝ በሚሰጡት ትምህርት ትልልቅ ለውጦች እየመጡ መሆኑን መረዳት ችያለሁ።

የአድዋ ድል ኢትዮጵያን በሰፊው ያስተዋወቀ የታሪክ ክስተት ነው። ራይሞንድ ጆናስ የፃፈው “The Battle of Adwa African Victory in the Age of Empire” የሚለው መፅሐፍና በሙሉ ቀን ታሪኩ የተተረጐመው አፄ ምኒልክ እና የአድዋ ድል በተሰኘው መፅሐፍ እንደተጠቀሰው፣ ‘አትላንታ ኮንስቲቲዩሽን’ የተሰኘው ጋዜጣ መጋቢት 4 ቀን 1896 እ.ኤ.አ. ‘የጣሊያን ክፉ ዕጣ’ በሚል ርዕስ ከ3ሺ በላይ የኢጣሊያ ወታደሮች በአድዋ ጦርነት ማለቃቸውን ዘግቧል።

ኒውዮርክ ወርልድ እና ቺካጐ ትሪቢውን የሚሰኙት የዘመኑ ዓለም አቀፍ ጋዜጦችም የአድዋን ድል ለዓለም አሰራጭተዋል። መጽሐፉ ሲገልፅ፣ እንደ ዛሬው ‘ታይም መፅሔት ሁሉ በ19ኛው ክፍለ ዘመን ‘ቫኒቲ ፌይር’ ታዋቂ መፅሔት ነበር። በ1897 እ.ኤ.አ. ቫኒቲ ፌይር የፊት ገፁ ላይ የአፄ ምኒልክን ምስል ይዞ በመውጣት ንጉሡን ለመላው ዓለም አስተዋውቋቸዋል።’ ከቻርልስ ዳርዊን፣ የሩሲያው አሌክሳንደር፣ ናፖሊዮን ሳልሳዊ እኩል የአፄ ምኒልክ ፎቶግራፍ ተከትሎ አፄ ምኒልክ እና እቴጌ ጣይቱ ከዓለም ታዋቂ ግለሰቦች ተርታ ተሰለፉ።

ከዚሁ ጋር በመለጠቅ በርካታ አውሮፓውያንም አዳዲስ ለተወለዱ ሕፃናት ልጆቻቸው “ምኒልክ” የሚል ስም ሰጧቸው ሲል Raymond Jonas በመፅሐፉ ውስጥ የገለፀውን ሙሉቀን ታሪኩ ተርጉሞ አስነብቦናል። ከዚሁ ከአድዋ ድል በኋላ አንዳንድ ደብዳቤዎች ንጉሡን የገንዘብ ውለታ የሚጠይቁም ነበሩ። አንዲት አድናቂያቸው በፃፈችላቸው ደብዳቤ አፄ ምኒልክ ለጅምር መኖርያ ቤቷ ማስጨረሻ የሚሆን 200 ፍራንክ እንዲልኩላት ጠይቃቸውም ነበር።

“የምኒልክ እና የጣይቱ የዓለም አቀፍ ዝና በጨመረ መጠን በርካታ ጥያቄዎች ከየአቅጣጫው መነሳት ጀምረውም ነበር። ኢትዮጵያ የመጀመሪያ የአፍሪካ ልዕለ-ኃያል እየሆነች ነው? ፖለቲካዊ ድሉ የኢትዮጵያ የንግድ ትንሳኤ መነሻ ይሆን? የይሁዳ አንበሳ ነገድ የሆኑት አፄ ምኒልክ የመላው ጥቁር ሕዝብ መሪ መሆን ይችላሉ?” የሚሉት ጥያቄዎች የልዩ ልዩ ፀሐፊያን የመከራከሪያ አጀንዳዎች ነበሩ።

የአድዋ ድል ኢትዮጵያ ከቅኝ አገዛዝ በትር የተላቀቀችበት ቀን ነው። የአድዋ ድል ኢትዮጵያዊያን በማንም ነጭ ጦረኛ ያልተገዙበትን ታሪክ እንዲናገሩ ልሣን የሆናቸው ቀን ነው። የአድዋ ድል በብዙ ሺ ጀግኖች ኢትዮጵያዊያን ደምና አጥንት የተገኘ የመስዋዕትነት ነፃነት ነው። ታዋቂዋ ድምፃዊት፣ በአድናቂዎቿ አጠራር “ባለቅኔዋ ድምፃዊት” እጅጋየሁ ሽባባው (ጂጂ)፣ አድዋ በተሰኘው ድንቅ ሙዚቃዋ ‘ሰው ሊኖር ሰው ሞቶ’ እያለች እነዚያን የነፃነት ሰማዕቶችን ትዘክራቸዋለች። ሎሬት ፀጋዬ ገ/መድህን በ1950ዎቹ አድዋ ምርጥ ግጥም ፅፏል። በመድረክ ባይታይም ቴአትርም ምኒልክ በሚል ርዕስ ፅፏል። ፕሮፌሰር ኃይሌ ገሪማ Adwa:- An African Victory የተሰኘ ፊልም ሰርቷል። ቴዲ አፍሮም ትልቅ ትኩረት ሰጥቶት ብዙ ወጪ በማውጣት የአድዋን ጀግኖች ዘክሯል። በዚህ ረገድ ጳውሎስ ኞኞን ሳልረሳ በርካታ ከያኒያንና ከያኒያትን መጠቃቀስ ይቻላል። እነርሱ አድዋን ለትውልድ አስተላልፈዋል። ዋናው ጥያቄ አሁን ላለው ትውልድ አድዋ ምኑ ነው? የሚለው ነው።

የአድዋ ድል ታስቦ ብቻ የሚውል በዓል ነው። ጉዳዩ ግን ትልቅ ትርጉም አለው። ልክ እንደ ሌሎቹ በዓላት ሕፃናት ተማሪዎቻችን በየትምህርት ቤቶቻቸው ሊያከብሩት የሚገባ ነው። ዩኒቨርሲቲዎችና ትልልቅ የእውቀት ተቋማት ውይይቶችና ጥናቶችን የሚያቀርቡበት ቀን መሆን ይገባዋል። ምክንያቱ ደግሞ ያ የአድዋ ድል የዛሬ ነፃነታችን መገለጫ ቀን በመሆኑ በየዓመቱ ትልቅ ቦታ ሊሰጠው ይገባዋል ብዬ በግሌ አስበዋለሁ። ይህን የምልበት፣ በዚህ የድል ቀን ላይ ተመርኩዘው የፃፉ ታላላቅ የዓለማችን ታሪክ መርማሪዎች ሁሉ እንደሚጠቅሱት ከሆነ ኢትዮጵያ በጥቁር ሕዝቦች ሁሉ ግርማ ሞገስ የምታገኝበት የድል ቀኗ የካቲት 23 ቀን 1888 ዓ.ም እንደሆነ በሰፊው ይገልፃሉ። ታዲያ ይህን ቀን ሰፊ ትኩረት ብንሰጠው መላው ጥቁር ሕዝብ በየዓመቱ ወደ ኢትዮጵያ እየጐረፈ የነፃነት ደሴቱ ላይ ፈልሰስ ብሎ እንዲሄድ ማድረግ ይቻል ነበር።

ትልቁ ታሪካችን፣ ትልቁ ማንነታችን እንዳይከሰስ፣ ግርማ ሞገሱ እንዳይከስም ከሁላችንም ብዙ ነገር ይጠበቃል። በተለይ ትምህርት ሚኒስቴር፣ ዩኒቨርሲቲዎቻችን እና ኮሌጆቻችን፣ ባሕልና ቱሪዝም ሚኒስቴር፣ መከላከያ ሚኒስቴር፣ የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር በየዓመቱ አድዋ ላይ ልዩ ዝግጅት ቢኖራቸው ጥቅሙ ለሀገርና ለሕዝብ ነው። የሀገራችንንም የታሪክ፣ የባሕል፣ የነፃነት፣ የአርአያነት ተምሳሌት በሰፊው ያሳያል ብዬ አምናለሁ። ምስጋና ለአድዋ ጀግኖች ይሁን! 

የአጤ ምኒልክ እናት

በጥበቡ በለጠ

 

በኢትዮጵያ የታሪክ አፃፃፍ ሒደት ውስጥ የአጤ ምኒልክን ታሪክ በሚገባ የፃፈ ሰው ቢኖር ጳውሎስ ኞኞ ነው። ጳውሎስ አጤ ምኒልክን አብሯቸው የኖረ እና ከእጃቸው የበላ የጠጣ ይመስል እያንዳንዱን ጥቃቅን ታሪካቸውን ሁሉ ለትውልድ ያስተላለፈ ብርቅዬ ጋዜጠኛ፣ ደራሲ፣ ታሪክ ፀሐፊ እና ዲስኩረኛ ነበር። በአጤ ምኒልክ ታሪክ ብቻ ሦስት ታላላቅ መፃሕፍትን ያበረከተ ጆቢራ ከያኒ ነበር። አንደኛው ቀደም ባሉት ዘመናት አዘጋጅቶት በ1984 ዓ.ም ያሳተመው 509 ገጾች ያሉት አጤ ምኒልክ የሚለው መጽሐፉ ነው። ሁለተኛው እርሱ ከሞተ በኋላ አስቴር ነጋ አሳታሚ ድርጅት ከጳውሎስ አንድያ ልጅ ከሐዋርያው ጳውሎስ ጋር በመተባበር 2003 ዓ.ም ያሳተሙት አጤ ምኒልክ በሀገር ውስጥ የተፃፃፏቸው ደብዳቤዎች የሚለው 622 ገጾች ያሉት ግዙፍ መጽሐፍ ነው። ሦስተኛው ደግሞ አሁንም አስቴር ነጋ አሳታሚ ድርጅትና ሀዋርያው ጳውሎስ በመተባበር ያሳተሙት አጤ ምኒልክ ከውጭ ሀገራት የተፃፃፏቸው ደብዳቤዎች ባለ 337 ገጾች የሆነው መጽሐፍ ነው። በእነዚህ ታላላቅ መፃሕፍቶቹ የአድዋውን ጀግና ጳውሎስ ኞኞ ከልዩ ልዩ ርዕሰ ጉዳዮች አንፃር ዘክሯቸዋል። የፊታችን ሰኞ የካቲት 23 ቀን የአድዋ በዓል ነውና እኔም ጳውሎስ ኞኞ ሰጥቶን ካለፋቸው ታሪኮች ውስጥ በጣም ያስገረመኝን የአጤ ምኒልክን አፈጣጠር የተመለከተውን ወግ ላጫውታችሁ ብዬ አሰብኩ። ታሪኩ እንዲህ ነው፡-

የኋለኛውን የሀገራችንን ታሪክ ስንቃኝ ብዙ አስገራሚ ነገሮችን እናገኛለን። ለምሳሌ መነኩሴዎችና ትንቢት ተናጋሪዎች በሰፊው የሚታመንባቸው ወቅት ነበር። እነርሱ የተናገሩት መሬት ጠብ አይልም፤ እውነት ነው ተብሎ ይታመናል። የነገስታት ጋብቻ ሁሉ የሚወሰነው በኮከብ ቆጣሪዎች አማካይነት ነበር። እከሊትን ካገባህ የስልጣን ዘመንህ የተረጋጋ፣ እድሜህ የረዘመ፣ ሕይወትህ የለመለመ… እየተባለ ብዙዎች በዚህ መስመር ተጉዘውበታል። ለጦርነት ዘመቻ ሁሉ የሚወጣው እነዚህ “አዋቂዎች” በሚያዙት መሠረት ነበር። ጉዳዩ እስከ ቅርብ ጊዜ ይሰራበት ነበር። በ1950ዎቹ የተነሱት ማርክሲሰት ሌኒኒስት ፍልስፍናዎችና ትግሎች እያዳከሙት መጡ እንጂ፣ እንዲህ አይነቱ “እምነት” በሀገራችን ትልቅ ቦታ ነበረው።

ይህን ርዕሰ ጉዳይ አያሌ ምሳሌዎችን እየጠቃቀስን ወደፊት እንጨዋወትበታለን። ለዛሬ ግን ቀደም ብዬ ወደጀመርኩት ርዕሰ ጉዳይ ላምራ። አጤ ምኒልክ እጅግ ብልሕ መሪ እንደነበሩ ታሪካቸውን የፃፉ ሁሉ ይመሰክራሉ። ጳውሎስ ኞኞ ደግሞ ምኒልክ ወደዚህች ዓለም ሲመጡ፣ ሲፈጠሩ ጀምሮ የተለየ ታሪክ እንዳላቸው ጽፎልናል። ምኒልክ በትዕዛዝ የተወለዱና ልዩ ፍጡር መሆናቸውን ጭምር የሚያስረዳው የጳውሎስ ገለፃ የሚከተለው ነው፡-

“ምኒልክ በ1836 ዓ.ም ነሐሴ 12 ቀን ቅዳሜ ዕለት ተወለዱ። አባታቸው ኃይለመለኮት ሳህለሥላሴ ሲሆኑ፤ እናታቸው ወ/ሮ እጅጋየሁ ለማ አዲያሞ ይባላሉ።

“የምኒልክ እናት ወ/ሮ እጅጋየሁ የንጉሥ ሣህለሥላሴ ሚስት የወ/ሮ በዛብሽ ገረድና የልጆች ሞግዚት ነበሩ። እጅጋየሁ የግርድና ሥራ የጀመሩት በንጉሥ ሣህለሥላሴ ቤት አልነበረም። ንጉሥ ሣህለሥላሴ ቤት ከመቀጠራቸው በፊት የአንኮበር ቤተ-ከርስትያን አለቃ የነበሩት የመምህር ምላት ገረድ ነበሩ። በአለቃ ምላት ቤት ግርድና ተቀጥረው ሳለ አንድ ቀን ጧት ለጓደኞቻቸው “… ዛሬ ማታ በሕልሜ ከብልቴ ፀሐይ ስትወጣ አየሁ…” ብለው ተናገሩ።

“ሥራ ቤቶች የሰሙት ወሬ መዛመቱ አይቀርምና ወሬው ከጌትዮው ከአለቃ ምላት ዘንድ ደረሠ። አለቃ ምላትም “እንግዲያው ይህ ከሆነ ወደላይ ቤት ትሂድ” አሉ። የላይ ቤት የሚባለው የአንኮበሩ የንጉሥ ሣህለ ሥላሴ ቤተ-መንግሥት ከኮረብታ ላይ በመሆኑ አገሬው በተለምዶ “ላይ ቤት” ይለዋል።

“እጅጋየሁ እንደተመከሩት ከንጉሥ ሣህለ ሥላሴ ቤት ሔደው ተቀጠሩ። የእጅጋየሁ የሕልም ወሬ ተዛምቶ ንጉሥ ሣህለ ሥላሴም ቤት ገብቶ ስለነበር የንጉሥ ሣህለሥላሴ ባለቤት ወ/ሮ በዛብሽ ከልጃቸው ሁሉ አብልጠው ሰይፉ ሣህለሥላሴን ይወዱታል። ስለዚህ ሰይፉ ከእጅጋየሁ ልጅ እንዲወልድ ማታ እጅጋየሁን ወደ ሰይፉ መኘታ ቤት ልከው ያን ጐረምሳ እንድትጠብቅ አደረጉ።

“የልጅ ሰይፉ አሽከሮች የእጅጋየሁን መላክ እንዳወቁ ለጌታቸው ለልጅ ሰይፉ ተናገሩ። ሰይፉ የሚወዳት ሌላ ሴት አለችው። የአዲሲቱን የእጅጋየሁን መምጣት እንደሰማ ተናዶ እንዳያባርራትም እናቱን ፈርቶ ከወንድሙ ከኃይለመለኮት ዘንድ ሄዶ “እባክህ ሌላ ሴት ከሌለህ እሜቴ የላኳትን ያቺን ገረድ ውሰድልኝ” አለ። ኃይለመለኮትም እሺ ብሎ ከእጅጋየሁ ጋር ባደረጉት ግንኙነት ልጅ ተፀነሰ።

“እናትየዋ ወ/ሮ በዛብሽ የእጅጋየሁን መፀነስ እንዳዩ ከሰይፉ ያረገዘች መስሏቸው ተደሰቱ። በኋላ ግን ከሌላው ልጃቸው ከኃይለመለኮት ማርገዝዋን ሲሰሙ ተናደው እጅጋየሁን በእግር ብረት አሰሩዋት። ቆይቶም በአማላጆች ተፈታች። ንጉሥ ሣህለሥላሴ ይህን ወሬ ሰሙ። ልጃቸው የንጉሥ ልጅ ሆኖ ገረድ በማፀነሱ ተናደው ወሬው እንዳይሰማ እጅጋየሁን ከርስታቸው ከአንጐለላ ሄዳ እንድትቀመጥ አደረጉ።

“እጅጋየሁ የመውለጃ ጊዜዋ ሲደርስ ወንድ ልጅ ወለደች። የእጅጋየሁን መውለድ ንጉሥ ሣህለሥላሴ ሲሰሙ የልጁን ሥም “ምን ይልህ ሸዋ በሉት” ብለው ስም አወጡ። ‘ምን ይልህ ሸዋ’ ያሉበት ምክንያት የእኔ ልጅ ከገረድ በመውለዱ ሸዋ ምን ይል ይሆን? ለማለት ፈልገው ነው። በኋላ ግን በሕልማቸው ከምን ይልህ ሸዋ ጋር አብረው ቆመው ከእሳቸው ጥላ የልጁ ጥላ በልጦ፣ በእግር የረገጡትን መሬት ሲያለካኩ እርሳቸው ከረገጡት ልጁ የረገጠው ረዝሞ አዩ። ይህን ሕልም ካዩ በኋላ “ምኒልክ የእኔ ስም አይደለም። የእሱ ነው። ስሙን ምኒልክ በሉት” ብለው አዘዙ።

“እዚህ ላይ ንጉሥ ሣህለሥላሴ “… ምኒልክ የእኔ ስም አይደለም የእሱ ነው…” ያሉት በጥንት ጊዜ “ምኒልክ በሚል ስም የሚነግሥ ንጉሥ ኢትዮጵያን ታላቅ ያደርጋታል” የሚል ትንቢት ስለነበረ ሣህለሥላሴ ሲነግሱ “ስሜ ምኒልክ ይሁን” ብለው ነበር። ምኒልክ በሚለው ስም ሣህለሥላሴ ለምን እንዳልነገሱ ክብረ-ነገሥት በተባለው መጽሐፍ ውስጥ ብንመለከት “… የሸዋው ንጉሥ ሣህለሥላሴ፣ ምኒልክ በሚባል ሥም ሊነግሱ ሲሉ አንድ መነኩሴ በዚህ ስም አትንገስ። መጥፎ አጋጣሚ ያመጣብሃል። ይህ ስም የሚስማማው ከመጀመሪያው ወንድ ልጅህ ከኃይለመለኮት ለሚወለደው ነው። ይህም ስም የሚወጣለት የልጅ ልጅህ ኢትዮጵያን አንድ የሚያደርግ ትልቅ ንጉሥ ይሆናል አላቸው…” ይላል። ስለዚህ ነው የልጁን ስም ምኒልክ ያሉት።

“ይሔው ከድሃ መወለድ በዘመኑ እንደ ነውር ተቆጥሮ፣ ምኒልክ በሣህለ ሥላሴ ቤተ-መንግሥት ውስጥ እንዳያድጉ ተደርጓል። ፀሐፌ ትዕዛዝ ገብረሥላሴ እየፈሩ ከፃፉት ብጠቅስ፤ “… ስለ ሕዝብ ዕረፍትና ጤና፣ የተወለደው ምኒልክ በአንጐለላ መቅደላ ኪዳነ ምህረት ክርስትና ተነስቶ ጠምቄ በሚባል ሀገር በሞግዚት አኖሩት….” ብለዋል። አንጐላላ ከደብረብርሃን ከተማ አጠገብ ያለ መንደር ነው። መንዝ ውስጥ ባለው ጠምቄ በሚባለው አምባም ከእናታቸው ጋር ሰባት ዓመት ተቀመጡ።

“ፈረንሣዊው ሄነሪ አውደን በ1872 ዓ.ም ወደ ኢትዮጵያ መጥቶ ነበር። ስለ ምኒልክ ትውልድ ሲተርክ “… ምኒልክ በተወለዱ ጊዜ መስፍኑ (ኃይለመለኮት) ልጁን አልቀበልም ብለው ካዱ። በነገሩ መሐል ወ/ሮ በዛብሽ ገብተው ሌሎቹንም ዘመዶቹን ሰብስበው ልጁ ኃየለመለኮት መሆኑን አምነው ተቀበሉ።…” ይላል።

“ብዙ ታሪክ ፀሐፊዎች እንደሚሉት ወ/ሮ እጅጋየሁ ውብና ከደህና ቤተሰብ መወለዳቸውን ይገልፃሉ። የአባታቸውንም ስም ግን የሚገልፅ የለም። ለማ አዲያሞ ይባላሉ። ይህን ሲተነትኑም አንዳንዶቹ ከጉራጌ አገር የተማረኩ ባርያ ናቸው ይሏቸዋል። ባርያ ማለት በገንዘብ የሚሸጥ ብቻ ሳይሆን በጦርነት የሚማረክ ሁሉ ባርያ ይባላል። ይህ ሁሉ ይቅርና ዋናው ቁም ነገር ታሪክ መስራት እንጂ ትውለድ አይደለም። ታላቁ ናፖሊዮን እንደዘመኑ አፃፃፍ ወደ ላይ የሚቆጠር አልነበረውምና ታሪኩን የሚፅፈው ፀሐፊ ቀርቦ “የትውልድ ታሪክዎን ከየት ልጀምር?” ቢለው “ያለፈውን ትተህ ከእኔ ጀምር” አለ እንደሚባለው ነው።

ዛሬ በአጤ ምኒልክ ዙሪያ እንድታነቡልኝ የጋበዝኳችሁ ጽሁፍ ምክንያቱ ደግሞ የአድዋ ድል መባቻ ሳምንት በመሆኑ ነው። እኚህ በጥቁር ዓለም ውስጥ እጅግ ገናን ስም እና ዝና ያላቸው ንጉስ፣ ኢትዮጵያ በነጮች የቅኝ አገዛዝ ስር እንዳትወድቅ ተአምራዊ በሚባል የጀግንነት ውሎ ሀገራቸውን ነፃ ያወጡ መሪ ናቸው።

“ምኒልክ ተወልዶ ባያነሣ ጋሻ፣

ግብሩ ዕንቁላል ነበር ይሄን ጊዜ አበሻ።”

ተብሎ የተገጠመላቸው ናቸው። መልካም የአድዋ ድል ሣምንት እመኝላችኋለሁ።

በጥበቡ በለጠ


ታላቁ ኢትዮጵያዊ ባለቅኔ፣ ፀሐፌ-ተውኔት፣ መራሔ-ተውኔት፣ ታሪክ ፀሐፊ እና የስነ-ሰብ ተመራማሪ የነበረው ፀጋዬ ገ/መድህን ከዚህች ዓለም በሞት የተለየው የካቲት 18 ቀን 1998 ዓ.ም ነበር።

ፀጋዬ በ1950ዎቹ ውስጥ ብቅ ካሉት የኢትዮጵያ ብዕረኞች መካከል ከግንባር ቀደሞቹ አንዱ ነበር። ልዩ የግጥም ችሎታ፣ ልዩ የቴአትር ፀሐፊና ተመራማሪ ነበር። በዓለም ታሪክ፣ በኢትዮጵያ ታሪክ ላይ ሰፊ ምርምር ያደረገ የጥበብ ሰው ነበር።

ፀጋዬ ከፃፋቸው ታሪካዊ ቴአትሮች መካከል ጴጥሮስ ያችን ሰዓትዘርአይ በሮማ አደባባይ፣ ቴዎድሮስ፣ እና ምኒልክ ይገኙበታል። ከእነዚህ ቴአትሮች ውስጥ ምኒልክ እስከ አሁን ድረስ በመድረክ አልተሰራም። ጉዳዩ እንቆቅልሽ ነው። ይህን የመሰለ ታላቅ ተውኔት እስከ አሁን ድረስ ተሰርቶ አለመቅረቡ ችግሩ እምኑ ላይ እንደሆነ መገመት አይቻልም። ነገር ግን ታሪኩ ጐበዝ አዘጋጅ ይፈልጋል። አርቲስት ስዩም ተፈራ ወደፊት አዘጋጀዋለሁ ብሎ በአንድ አጋጣሚ ተናግሮ ነበር። እስከ አሁን ድረስ እርሱም አላዘጋጀውም። ብሔራዊ ቴአትር፣ ሀገር ፍቅርና ማዘጋጃ ቤቱ ዝም ብለዋል። ቢያንስ የአድዋ በዓል በሚከበርበት ወቅት የዚህን ታላቅ ባለቅኔ ቴአትር መስራት እንዴት አልቻሉም!?

     ፀጋዬ እጅግ ግዙፍ የሚባሉ የጥበብ ስራዎችን አበርክቶ ከዚህች ዓለም የተሰናበተው በዛሬዋ እለት የካቲት 18 ቀን 1998 ዓ.ም ነበር። ዘጠኝ ዓመት ሆነው። ይህን ሰው ለመዘከር ስራዎቹን ማቅረብ ግድ ይለናል። ፀጋዬ የኢትዮጵያ ሼክስፒር ነውና!


Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100
Page 9 of 15

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us