You are here:መነሻ ገፅ»ኪነ-ጥበብ
ኪነ-ጥበብ

ኪነ-ጥበብ (199)

በጥበቡ በለጠ  

ኢትዮጵያ የጥንታዊ ሥልጣኔዎቿን አደማምቀው ከሚያሳዩላት አያሌ ጉዳዮች መካከል ዋና ዋናዎቹ የኪነ-ሕንፃ ጥበቦቿ ናቸው። ከዛሬ ሦስት ሺ ዓመታት በፊት የተገነቡት ከተማዎችና ኪነ-ሕንጻዎች በየጊዜው እንደ ብርቅ እየታዩ በመምጣት ላይ ናቸው።

በቅርቡ እንኳ የቢቢሲ ቴሌቭዥን ድረ-ገፅ ባወጣው የፎቶ ዜና በዓለማችን ላይ ሊታዩ የሚገባቸው ብሎ ያተተው ኢትዮጵያ ውስጥ ስለሚገኙት ጥንታዊ ኪነ-ህንፃዎችና አብያተ-ክርስቲያናት ነው። እንደ BBC ገለፃ ትግራይ ውስጥ የሚገኘው ገራእልታ ተብሎ የሚታወቀው የተራሮች ጥልፍልፍ ተፈጥሮ ውስጥ ለአያሌ ዘመናት ተገንብተው የሚገኙት አስደማሚዎቹ አብያተ-ክርስትያናትን የዓለም ሕዝብ ሁሉ እንዲጎበኛቸው ሲገልፅ ቆይቷል። ለመሆኑ እዚህ ጎራእልታ ተብሎ በሚታወቀው የአያሌ ተራራዎች ሕብረ ውበት ውስጥ ያለው ተአምር ምንድን ነው?

በዚህ ገራዕልታ ተብለው በሚታወቁት ተራሮች ውስጥ አያሌ አብያተ-ክርስትያናት ከአንድ አለት ተፈልፍለው የተሰሩበት ቦታ ነው። ተራሮቹ በውስጣቸው ጥንታዊ ስልጣዎችን፣ ኪነ-ሕንጻዎችን፣ ቅርሶችን ይዘዋል። የሰው ልጅ አለትን እንደ ወረቀት እያጣጠፈ ህንፃ እየገነባ ያሳየባቸው ቦታዎች ናቸው።

በገራዕልታ ተራሮች ውስጥ ቀሳውስት ከሺ ዓመታት በላይ ዘምረውበታል፣ ቀጽለውበታል፣ አስተምረውበታል። የኢትዮጵያ ቅርስ እና ማንነት ጠብቀው አኑረውበታል።

ዛሬ ወደ ሰሜን ኢትዮጵያ ትግራይ ውስጥ ቱሪስቶች ሲጓዙ ገራዕልታ ተራሮች ውስጥ ያሉትን እነዚህን ተአምረኛ ኪነ-ህንጻዎች ይጎበኛሉ። ላላየውም እዩ እያሉ ያስተዋውቃል።

ባለፈው ዓመትም አንድ አስገራሚ ዜና ስለነዚሁ ተራሮች ውስጥ ስላለው ምስጢር በዓለም አቀፍ ሚዲያ ተዘግቦ ነበር። ዘጋቢው ደግሞ The Observer የተሰኘው ጋዜጣ ሲሆን በፌብሩዋሪ 2012 ዕትሙ ላይ ከዛሬ ሦስት ሺ ዓመት ቀደም ብሎ ስለተከናወነ አንድ አስገራሚ ጉዳይ ይዞ ወጥቶ ነበር።

የጋዜጣው ዘገባ እንደሚያብራራው ከሆነ አንዲት ሉዊስ ሾፊልድ የተባለች አርኪዮሎጂስት (የስነ-ቁፋሮ ባለሙያ) ከለንደን ተነስታ ወደ ገራዕልታ አካባቢ ለጥናትና ለምርምር ሔዳ ነበር። እዚያም ባካሔደችው ጥናት የገራዕልታ አካባቢ ከሦስት ሺ ዓመታት በፊት ወርቅ እየተቆፈረ የሚወጣበትና ከፍተኛ ሀብትና ንብረት ያለበት ቦታም መሆኑን ጠቁማለች። እንደ ሾ ፊልድ ጥናት በአፈ-ታሪክ ውስጥ ጉልታ የምትታወቀው ንግስተ ሣባ ወደ እየሩሳሌም ከጠቢቡ ሰለሞን ዘንድ ስትሔድ ወርቅ አስወጥታ የሔደችበትን ቦታ ገራእልታ ውስጥ አገኘሁት ብላ በአብዘርቨር ጋዜጣ ላይ ዜናው ወጥቷል።

አብዘርቨር ጋዜጣ የአርኪዮሎጂስቷን የሉዊዝ ሾፊልድን ፎቶ እና ከበስተጀርባዋ ደግሞ የገራእልታን ተራራ ምስሎች ይዞ ወጥቷል። ይህ ዜና ትልቅ ጉዳይ ነበር። ነገር ግን ጉዳዩ ብዙም ሳይወራለት ድብስብስ ብሎ ቀርቷል። ተመራማሪዋ ሉዊስ ሾፊልድ በግኝቷ ላይ የበለጠ ጥናትና ምርምር ለማድረግ ገንዘብ እንደሚያስፈልጋትና ይህንንም ገንዘብ አርኪዮሎጂን ከሚደግፉ ተቋማት ለማግኘት ጥረት እያደረገች ነበር። ነገር ግን አንዳንድ ግለሰቦች ሴትየዋ ውሸቷን ነው፤ ገንዘብ ልትበላበት ነው እያሉ ወሬ በመናፈሱ ምክንያት ሾፊልድም ከጥናቷ ሰብሰብ ብላለች። ይህች ሉዊስ ሾፊልድ ቀድሞ ለንደን ውስጥ በሚገኘው በብሪቲሽ ሙዚየም ውስጥ በአስጎብኚነት የምትሰራ ባለሙያ ነበረች።

ጀርመናዊው ኢኖ ሊትማን ከዛሬ መቶ ዓመት በፊት ወደ አክሱም አካባቢ መጥተው በከተማዋ ውስጥ ስለሚገኙት ታላላቅ እና አስደማሚ የድንጋይ ጥበቦችን አጥንተው ለዓለም ሕዝብ በማስተዋወቅ ረገድ ከፍተኛ ሚና አላቸው። ኢኖ ሊትማን አክሱምን አጥንተው Expedition of Axume የሚለውን መፅሐፋቸውን በተከታታይ አሳትመዋል። የእኚህ ሰው መፃህፍት ዛሬም ድረስ በውድ ዋጋ የሚሸጡና በአክሱማዊያን ጥንታዊ ስልጣኔ ላይ የሚደረገውን ጥናትና ምርምር የሚያግዙ ሆነው እንደቀጠሉ ናቸው። አክሱም በዓለማችን ላይ ከነበሩ አራት ታላላቅ መንግሥታት መካከል አንዱ እንደነበር የኢኖ ሊትማን ጥናት ይገልጻል።

ከኢኖ ሊትማን በኋላም አያሌ ተመራማሪዎች ወደ ኢትዮጵያ እየመጡ ጥንታዊ ማንነታችን ሲፈተሹ እና ለዓለምም ሲያስተዋውቁልን ቆይተዋል።

ከነዚህ ውስጥ ደግሞ የፕሮፌሰር ሪቻርድ ፓንክረስት እናት የሆነችው እንግሊዛዊቷ ሲልቪያ ፓንክረስትን የሚያክል የኢትዮጵያ ወዳጅን ማግኘት ይከብዳል። ሲልቪያ ፓንክረስት ኢትዮጵያ በኢጣሊያ ፋሽስቶች በተወረረችበት ወቅት በዓለም ላይ ከፍተኛ ተቃውሞ የቀሰቀሰች ሴት ስትሆን፣ እንግሊዝን ጨምሮ ሌሎችም ኃይሎች ከኢትዮጵያ ጎን እንዲሰለፉ ትልቅ ውለታ ያበረከተች ነበረች። የኢትዮጵያን አርበኞች እና ታጋዮችን ስትረዳ ቆይታ በኋላም ፋሽስቶች እንዲወድቁ ከፍተኛ የአርበኝነት ሥራ ያከናወነች እንግሊዛዊት ነች። ከፋሽስቶች ውድቀት በኋላም ከነ ቤተሰቦቿ ወደ ኢትዮጵያ በመምጣት ለዚህች ሀገር መልሶ መገንባት ትልቅ አስተዋፅኦ አበርክታ አልፋለች።

ሲልቪያ ከሰራቻቸው ታላላቅ ጉዳዮች መካከል ከ700 ገፆች በላይ የያዘ የኢትዮጵያን ማንነት እና ታሪክ ለዓለም ህዝብ ያስተዋወቀውን መፅሐፍ አሳትማለች። መፅሐፉ Ethiopia:- A cultural History ይሰኛል። የኢትዮጵያን ባህልና ታሪክ ጥንታዊ መሆኑን እና ዓለም ሳይነቃና ሳይሰለጥን ይህች ሀገር ይሔ ሁሉ ተአምር አላት እያለች መላዋን ኢትዮጵያ ያስተዋወቀችበት መፅሐፍ ነው።

ይህ መፅሐፍ ኢትዮጵያ ሀገራችን በተለይም በአውሮፓውያን እና በአሜሪካዊያን ዘንድ የበለጠ እንድትታወቅ ተፅዕኖ ፈጣሪ እንደነበር አያሌ ሰነዶች ያስረዳሉ። በኢትዮጵያ ላይ የሚደረጉትን ጥናትና ምርምሮች የበለጠ እንዲጎለብት በማድረግ ረገድ ሰፊ ድርሻ ተወጥቷል። መፅሐፉ ቀደም ሲል ሌሎች የውጭ ሀገር ሰዎች ስለ ኢትዮጵያ የተዛቡ መረጃዎችን የሰጡባቸውን ገለፃዎች ሁሉ ያረመ እና ትክክለኛ መረጃ ያስቀመጠ ነበር።

ሲልሺያ ፓንክረስት ከዚህ Ethiopia፡- A cultural History ከሚሰኘው መፅሐፏ ሌላ አያሌ ታሪካዊና ባህላዊ እሴቶቻችንን ለዓለም የሚያስተዋውቁ መፅሐፍትን በማሳተም ፈር ቀዳጅ እንግሊዛዊት ነበረች። ለኢትዮጵያ ሐገራችን ያላት ፍቅር ከምንም በላይ ሲሆን ኑሮዋንም፣ ሞቷንም ሆነ ቀብሯን እዚሁ የኢትዮጵያ አፈር ይብላኝ ብላ ከኢትዮጵያዊያን ወገኖቿ ጋር በቅድስት ስላሴ ቤተ-ክርስትያን ፍትሃት ተደርጎላት ስርዓተ ቀብሯ የተፈፀመላት ሴት ናት።

ሲልቪያ ፓንክረስት ካስተዋወቀቻቸው የኢትዮጵያ ታላላቅ ቅርሶች መካከል የቅዱስ ላሊበላን ትንግርታዊ እና ምስጢራዊ ኪነ-ሕንጻዎችን ነው። Rock Churches of Labibela Grait Wonders of the world ብላ አያሌ ፅሁፎችን ለዓለም ህዝብ አበርክታች። ፅሑፏን ወደ አማርኛ ስንመልሰውም “የላሊበላ ውቅር አብያተ-ክርስቲያናት የዓለማችን ትንግርታዊ ኪነ-ህንጻዎች” እንደ ማለት ነው።

በነዚህ በላሊበላ ኪነ-ህንጻዎች ላይ የሰራችው ጥናት እስከ ዛሬ ድረስ የሚመጡ ተመረማሪዎች ዋነኛው የጥናት ዋቢያቸው አድርገውት የሚጠቀሙበት ታሪካዊ ሰነድ ነው።

በዚህ ፅሁፏ ውስጥ ጥንታዊ የፅሁፍ ሠነዶችን፣ የቤተ-ክርስትያን መረጃዎችን፣ የኪነ-ህንፃ ባለሙያ ጥናቶችን፣ ከዚህ በፊት ስለ ላሊበላ የተፃፉ መፃህፍትን በሙሉ ሰብስባ በማንበብና በመረዳት ከዚያም የራሷን አዳዲስ ግኝቶችን ይዛ ለህትመት አብቅታለች።

ለምሳሌ ከጠቃቀሰቻቸው አዳዲስ ነገሮች ውስጥ አንዱ የላሊበላን ኪነ- ህንጻዎች የሠራቸው ማን ነው የሚል አነጋጋሪ ርዕሰ ጉዳይ ይገኝበታል።

ሲልሺያ ፓንክረስት ስለ ላሊበላ አብያተ-ክርስትያናት ከመፃፉ በፊት ይታመን የነበረው እነዚህን ተአምራዊ ኪነ-ህንፃዎችን የሰሯቸው የውጭ ሀገር ሰዎች ናቸው ተብሎ ነበር። በርካታ የውጭ ሀገር ፀሐፊዎችና እንዲሁም በቀደመው ዘመን የነበሩ የሀገር ውስጥ ታሪክ ፀሐፊዎች እንደገለፁት የላሊበላን አብያተ-ክርስትያናት ያነጿቸው ከውጭ ሀገር በተለይ ከእስራኤልና ከግብፅ ብሎም ከሌሎች ሀገራት የመጡ የኪነ-ህንፃ ባለሙያዎች ናቸው ብለው ፅፈው ነበር።

ሲልቪያ ፓንክረስት የነዚህን ፀሐፍት ገለፃዎች አያሌ ማስረጃዎችን በማቅረብ ውድቅ አድርጋቸዋለች። እንደ ሲልቪያ ገለፃ እነዚህን ኪነ-ህንጻዎች የሰሯቸው ኢትዮጵያዊያን ናቸው። ምክንያቷ ደግሞ ከላሊበላ በፊት ከአንድ ሺ ዓመታት ጀምሮ ከአለት እየፈለፈሉ ቤት መስራት፣ አብያተ-ክርስትያናትን ማነፅ የኢትዮጵያዊያን ልዩ ችሎታ ነው። እንዲህ አይነት ኪነ-ህንጻዎች ከኢትዮጵያ ውጭ በየትኛውም የአለማችን ክፍል አይገኙም ብላለች። ይህንንም አባባሏን የምታጠናክረው፣ እሷ ራሷ እንደ ላሊበላ አይነት ኪነ-ህንፃዎች ሌሎች ሀገራት ውስጥ መኖርና አለመኖራቸውን ለማረጋገጥ ዓለምን ዞራለች። በመጨረሻም አንድ ድምዳሜ ላይ ደረሰች። የላሊበላ ጥበብ የኢትዮጵያዊያን ብቻ የሆነ ጥበብ ነው። በየትኛውም የዓለም ጥግ ይህ ጥበብ የለም ብላለች ሲልቪያ። 

በጥበቡ በለጠ


ዶ/ር አሸራ ኩዊዚስ እና ሚስ መሪራ፣ አፍሪካን አሜሪካን ባልና ሚስት ናቸው። ሁለቱም የታሪክና የማህበረሰብ ጥናት ምሁራን ናቸው። ከጥናታቸው ዘርፎች ደግሞ ዛሬ በልዩ ልዩ የአሜሪካና የአውሮፓ ሀገራት ውስጥ ያሉ ጥቁሮች የማንነት ችግር እንዳይኖርባቸው የአፍሪካን ታላቅነት እያጠኑ በአያሌ መድረኮች ላይ ያቀርባሉ። በየዓመቱም ጥቁር አሜሪካዊያንን ወደ ኢትዮጵያ ይዘው እየመጡ ይህች ሀገር የጥቁር ሕዝብ ሁሉ መመኪያ ናት፤ ብዙ ተአምራዊ ስልጣኔዎች የነበሯት እና የጥቁር ህዝብ ማዕከል ናት እያሉ ያስተዋውቃሉ፣ ያስጎበኛሉ።

ዶ/ር አሽራ እና ባለቤቱ መሪራ ከዚህ ቀደም ኢትዮጵያ ላይ ትኩረት ያደረገ ዶክመንተሪ ፊልም ሰርተዋል። የዶክመንተሪው ፊልም ርዕስ `Mama Ethiopia from Ancient Kush to the Black Lions` ይሰኛል። ወደ አማርኛም ስንመልሰው “እማማ ኢትዮጵያ ከጥንታዊ ኩሽ እስከ ጥቋቁር አናብስት” የሚሰኝ ነው። ፊልሙ ሶስት ሰዓታትን ይፈጃል። በውስጡ የያዘው ደግሞ የኢትዮጵያ ታላቅነት ለዓለም ሁሉ ማስተዋወቅ ነው።

ሁለቱ ባልና ሚስት በቶሮንቶ ካናዳ ውስጥ በኒዮርክ ዩኒቨርስቲ አያሌ ጥቁሮች በተገኙበት መድረክ ላይ ስለ “እማማ ኢትዮጵያ. . .” ፊልማቸው ንግግር አቅርበዋል። በዚህ ሶስት ሰዓታት በፈጀው መድረክ ላይ ከቀረበው ንግግር የመጀመሪያዋን ጥቂት ክፍል ዛሬ አቀርብላችኋለሁ። ታዲያ በዚህ አጋጣሚ ማመስገን የምፈልጋቸው አካላትም አሉ። ይህን ዶክመንተሪ ፊልም የሰጠኝን እስክንድር ከበደን እና በአዲስ ጣዕም የሬዲዮ ፕሮግራም ላይ ሳቀርበው ውብ የሆነ የሬዲዮ ፕሮዳክሽን የሰሩልኝን ባልደረቦቼን በሙሉ አመሰግናቸዋለሁ።

በዚህ `Mama Ethiopia from Ancient Kush to the Black Lions` ወይም “እማማ ኢትዮጵያ ከጥንታዊ ኩሽ እስከ ጥቋቁር አናብስት” በተሰኘው ዶክመንተሪ ፊልም ላይ የመግቢያ ንግግር የምታደርገው የዶ/ር አሸራ ባለቤት ሚስ መሪራ ኩዊዚስ ናት። እንዲህም አለች፡-

“ቶሮንቶ ካናዳ ዮርክ ዩኒቨርስቲ ውስጥ በሰላም ስለመጣችሁ አመሰግናለሁ። የዛሬውን የጥናትና የምርምር ውጤቱን የሚያቀርብልን አሸራ ኩዊዚ ነው። አሸራ የዩኒቨርስቲ አስተማሪና ተመራማሪ ነው። በአፍሪካ የጥንት ታሪኮች ባህሎችና እምነቶች ላይ ያጠና ነው። በአፍሪካ በተለይም በአባይ ሸለቆ ውስጥ ከ26 ዓመታት በላይ ጥናት አድርጓል። የጥናቱ ሽፋንም ግብጽን፣ ኢትዮጵያን፣ ኬኒያን፣ ሱዳንን ሲሆን ዛሬ ግን የሚያተኩረው ኢትዮጵ ላይ ነው። ኢትዮጵያ የጥንታዊያኑ የኩሽ ሀገር መሆኗን እና የሰው ዘር መገኛ ምድር ስለሆነች ዛሬ የዚህን ሁሉ የታሪክ ምርምሩን ያቀርብላችኋል። ጥንታዊዎቹን አፍሪካ አብያተ-ክርስቲያኖችን እንደ ላሊበላ ያሉትን እንዲሁም የዛጉዌ ስርወ መንግስትን በተመለከተ ያቀርብልናል። በክብር እንድትቀበሉልኝ እጠይቃችኋለሁ።” አለች።

ሕዝቡም ከመቀመጫው ተነስቶ ዶ/ር አሸራን የሞቀ አቀባበል አደረገለት። ቀጥሎም ዶ/ር አሸራ የሚከተለውን ውብ ንግግሩን አደረገ፡-

“ዛሬ በአባይ ሸለቆ ውስጥ ነው የምንጓዘው። የአባይ ሸለቆ ውስጥ ስንጓዝ ነው የሰው ዘር መፈጠሪያ ቦታን የምናገኘው። ስለዚህ አሁን የምንነጋገረው ስለ ሰው ዘር መፈጠሪያ ቦታ ላይ ነው። የአርኪዮሎጂ ምርምርና ውጤት የተገኘበት ቦታ ላይ ነው ዛሬ የምንነጋገረው። አውሮፓውያን ከዚህ በፊት አውሮፓ የሰው ዘር መገኛ ነው ይሉ ነበር። ከዛም የሰው ዘር መገኛ ቻይና ነው ይባል ነበር። አፍሪካ የሰው ዘር ምንጭ ናት ተብሎ አይታሰብም ነበር። ወደ አፍሪካም ስመጣ ያገኘሁት የሰው ልጅ መገኛ የሆነውን ስፍረ ነው። በኢትዮጵያ ውስጥ በአፋር አካባቢ ድንቅነሽ ወይም ሉሲ ተገኝታለች። እነ ፕሮፌሰር ጆሃንሰን በቢትልሶች ሙዚቃ አማካይነት ሉሲ ቢሏትም ኢትዮጵያዊ ስሟ ግን ድንቅነሽ ነው። ትርጉሙም የምታስገርሚ የምታስደንቂ ነሽ ማለት ነው።

“በአዲስ አበባ ከተማ በሚገኘው ብሔራዊ ሙዚየም ውስጥ የድንቅነሽ ቅሪተ አካል አምሳያ ቆሞ ይታያል። ያ የሚያሳየው የሰው ዘር እንዴት እንደተፈጠረና እንዴትስ ቆሞ መሐየድ እንደጀመረ ማሳያ ነው።

“ከድንቅነሽ በኋላም ዲቂቃ በተባለ ቦታ ሌላ አለምን ያስደነቀ ግኝት ይፋ ሆኗል። ናሽናል ጆኦግራፊ የተሰኘው መፅሔትም ይህን አስገራሚ ታሪክ ፅፎ ለዓለም አሰራጭቶታል” በምድራችን ላይ በእድሜው የሶስት ዓመት ሕፃን የነበረች እና ዛሬ 3 ነጥብ 3 ሚሊዮን ዓመት እንደኖረች በሳይንስ ምርምር አርኪዮሎጂስቶች ያረጋገጡላት የሕፃን ቅሪተ አካል የተገኘው እዚህችው ኢትዮጵያ ውስጥ ነው።

“ዓለማቀፉን የሚዲያ ተቋም CNNን ጨምሮ ሌሎችም ሊዘግቡት የሚገባው ደግሞ አሁን ያለው ዘመናዊ ሰው ቅድመ መገኛው እዚሁ ኢትዮጵያ ውስጥ መሆኑ ነው። በዚሁ በአፋር ክልል ውስጥ የዛሬ 160ሺ ዓመት የነበሩ የዘመናዊ ሰዎች ቅሪተ አካል የተገኘው በኢትዮጵያ ውስጥ ነው። የሰው ዘር በኢትዮጵያ ውስጥ ተገኝቶ ነው ወደ ሌሎች አለማት የተሰራጨው የተጓዘው። (11፡06) ወደ አውሮፓ፣ ኤዥያና ሌሎች ቦታዎች ላይ ጉዞ አድርጓል። ምንጩ ኢትዮጵያ ነች። የሰው ዘር ወልዳ ለዓለም ያበረከተች ሀገር ናት።

“ጀንሲስ /ኦሪት ዘፍጥረት/ የሚለው ቃል ከግሪክ የመጣ ነው። ፍቺውን የመጀመሪያው እንደማለት ነው። በዚህ የመፅሐፍ ቅዱስ ክፍል አባይ /ናይል/ግዮን ተጠቅሷል። ይህችው ኢትዮጵያ በሳይንሱም ሆነ በእምነቱ ረገድ የመጀመሪያዋ ሀገር ሆና እየተጠቀሰች ነው። እንደምናየው ከሆነ ግሪኮች፣ ሮማውያን አልተጠቀሱም የተጠራችው ኢትዮጵያ ናት።

“ኢትዮጵያን በሙሉ ዛሬ አይቻታለሁ። ጊዮን /አባይ/ የሀገሪቱን ሕዝቦች ሁሉ ያስተሳሰረ ነው። ከፍጥረት አለም ጀምሮ የሚፈስ፣ የሚመግብ ወንዝ ነው። በአየር ላይ በአውሮፕላን ሆኜም እየዞርኩ አይቻለሁ። አባይ ከልዩ ልዩ የኢትዮጵያ አካባቢዎች ተወጣጥቶ ጉዞ አድርጎ፣ ወደ ጣና ሃይቅ ገብቶ ነው ከዚያም ወጥቶ የሚሔደው።

“ይህች ሀገር ታላላቅ ሚስጢራት ያለባት ሀገር ነች። መንፈሳዊያን እና ታላላቅ ሰዎች የኖሩበት ሀገር ነች። ኢትዮጵያ የሁሉም እናት ነች። ስልጣም የመነጨው ከአባይ ነው። አባይን ይዞ ነው ወደታች የወረደው።

“J.A ሮጀርስ የፃፈው The Real Facts About Ethiopia (እውነተኛው የኢትዮጵያ ታሪክ) የሚሰኝ ሲሆን በዚህ መፅሐፍ ውስጥ የሚጠቀሰው ነገር ቢኖር ኢትዮጵያዊያኖች ከሌላው የአፍሪካ አካባቢ ነዋሪዎች የተለዩ መሆናቸውን ጽፏል። ይሄ ልክ አይደለም። ይህ አካሄድ ኢትዮጵያዊያን ከውጭ ሀገራት ፈልሰው የመጡ ናቸው ለማለት የተሰነዘረ አባባል ነው። ስህተት ነው።

“እኔ ግን ኢትዮጵያን በሙሉ ዛሬ አይቻታለሁ። ወደ ደቡብ ኢትዮጵያ ሔጄ ጂንካ እና አካባቢው ላይ ቆይታ አድርጌያለሁ። አብረውኝም ትምህርታዊ ጉዞ ያደረጉ ተመራማሪዎች አሉ። ሁላችንም ሆቴል ውስጥ አላረፍንም። ገጠር ጫካ ውስጥ ሔደን ነው ከሕዝቡ ጋር የኖርነው። ድንኳን ደኩነን ካምፕ ሰርተን ነው ከህዝቡ ጋር ቆይታ ያደረግነው። በማጎ ብሔራዊ ፓርክ ውስጥ ነበርን። አንበሳና ከሌሎች እንስሳት ጋር ኖረናል።

“ከተወዳጆቹ ከሙርሲ፣ ከሀመር፣ ከማኑ እና ከሌሎች አስደናቂ የደቡብ ሕዝቦች ጋር ቆይታ አድርገናል። ብዙ ታሪክ ያለበት 15ሺ ዓመታት በላይ አስደማሚ ትንግርቶችን መጥቀስ የሚቻልበት ቦታ ነው። በኩሺያቲክ ማህበረሰብ ስልጣኔ እና ታሪክ ውስጥ ተዘውትረው የሚነሱ ጉዳዮችን ነው በዚህ አካባቢ ያገኘነው። ስለዚህ ይህ ቦታም ቢሆን መንፈሳዊ ቦታ ብሎም የፈጣሪያችን ስፍራ ነው።

በሙርሲዎች በሀመሮች እና በሌሎም የኢትዮጵያ ሕዝቦች ውስጥ ያየሁት ያገኘሁት ጥናት አስደናቂ ነው።

ይህን በኢትዮጵያ ሀገራችን ላይ ሰፊ ጥናት አድርጎ ለዓለም የምሁራን አደባባይ ላይ የሚያስተዋውቀው ዶ/ር አሸራ ኪዊዚ ብዙ ጥቁሮች በተለይ በአሜሪካ እና በአውሮፓ ከ150 ዓመታት በፊት በባርነት ተግዘው በመሄዳቸው ምክንያት የማንነት እጦት ዋነኛው ችግራቸው መሆኑን ተረድቶ ጥናት አቅርቧል። ጥቁሮች ስልጣኔ የላቸውም፣ ማንነታችሁ አይታወቅም፣ የምዕራባዊያኑ አለም ጥቁር ሊያሰለጥን ነው ወደ አፍሪካ የሄደው የሚሉትን አባባሎች ሁሉ ስህተት መሆናቸውን ለማሳየት ኢትዮጵያን ማዕከል አድርጎ የቀደምት ስልጣዎች መገኛ መሆኗን ለማስረዳት የቻለ አፍሪካን አሜሪካዊ ነው።

እንደ እርሱ ገለፃ ኢትዮጵያ በደቡብም ሆነ በሰሜን በምስራቅም ሆነ በምዕራብ ያሏት ህዝቦች በቋንቋ ረገድ የኩሽ፣ የሴሜቲክ፣ የኦሞቲክ እና የኒሎ ሳሃራን ተናጋሪዎች መሆናቸውን፣ ባህላቸው፣ ሃይማኖታቸው፣ ፍልስፍናቸው ሁሉ የረቀቀ ገና አጥንተን ያልጨረስናቸው ታሪካዊ ህዝቦች ናቸው በማለት ምስክርነቱን ሰጥቷል።

(31፡12 -31፡25)

ኢትዮጵያ የብዙ ነገዶች፣ ቋንቋዎች፣ ህዝቦችና ባህሎች መገኛ ከመሆኗም በላይ የክርስትና፣ የእስልምና እና የጁዳይዝም እምነቶ የረጅም ዘመን ባለቤት ሆና የኖረች ሀገር መሆኗን ተናግሯል።

(35፡26 – 35፡45)

ከዚሁ የኢትዮጰያ ጥንታዊ ታሪክ ተመራማሪው ከዶ/ር አሸራ ንግግር መረዳት እንደሚለው ግሪኮች በጥንት ዘመን በሰሩት የአፍሪካ አህጉር ካርታ ላይ ኢትዮጵያ የሚል ስም አስቀምጠው ነበር ይላል። የአፍሪካ አህጉር በኢትዮጵያ ይጠራ እንደነበር ተመረማሪው ያስረዳል። ሌላ በጣም አስገራሚው ጥናቱ ደግሞ ዛሬ አትላንቲክ ውቅያኖስ ብለን የምንጠራው የውሃ ክፍል በጥንት ዘመን ኢትዮጵያ ተብሎ ይጠራ እንደነበር ይሄው ተማራማሪ ከጥንታዊ ማስረጃዎች ጋር ቶሮንቶ ካናዳ ውስጥ ኒዮርክ ዩኒቨርስቲ ለተሰባሰቡ አፍሪካ አሜሪካዊያን ማህበረሰቦች አቅርቦታል።

ዱሪሴላ ዱንጂ ሀውስቶን የተባለችው ታሪክ ፀሐፊት ቀደም ባለው ዘመን `Wonderful Ethiopians of the Ancient Cushitic Empire` (የጥንታዊ ኩሽቲክ ስርዓት መንግስት ባለቤት የሆኑት አስደናቂዎቹ ኢትዮጵያዊያን) በተሰኘው መፅሐፏ ውስጥ ኢትዮጵያ ለግብጽ መፈጠር፣ ለሌሎች የአረብ ሀገራና የመካከለኛው ምስራቅ መነሳሳት፣ ብሎም ደግሞ ወደ ሩቅ ምስራቅ ማለትም እስከ ህንድ አገር ድረስ ለጥቁር ህንዶች መፈጠር ያበረከተችውን አስተዋጽኦ ድሩሴላ ፅፋ ነበር። ዶ/ር አሸራም ይህን መጽሐፍ መሠረት በማድረግ ዛሬ ያለችው የተሰራችው ወይም የተፈጠረችው አባይ ይዞት በሔደው አፈር ነው። አባይ ግብጽን ፈጥሯል ባይ ነው።

     በአጠቃላይ ሲታይ እነዚህ ሁለት ባልና ሚስት የኢትዮጵያን ጥንታዊ ታሪክ እና ታላቅነት ለሶስት ሰዓታት በፈጀው ንግግራቸው በቶሮንቶ ካናዳ ዮርክ ዩኒቨርስቲ ውስጥ አቅርበውታል። የጥናታቸው ውጤትም አያሌ ምሁራንን ያስደሰተ እና ለኢትዮጵያ ሀገራችን ገጽታ ግንባታም በእጅጉ ይጠቅማል። ፊልሙን እንደ ባህልና ቱሪዝም ያሉ ሚኒስቴር መሥሪያ ቤቶች ከባለቤቶቹ ጋር በመነጋገር ለሀገሪቱ ጥቅም በሰፊው ሊያውሉት ይችላሉ።

በጥበቡ በለጠ

    

ከዓመታት በፊት በዚሁ በሰንደቅ ጋዜጣችን አንድ አሳሳቢ ነገር ዘግበን ነበር። ይህም የተባበሩት መንግሥታት የትምህርት፣ የሳይንስ፣ የባሕል ድርጅት የሆነው (UNESCO) የመስቀል ክብረ በዓልን በተመለከተ ከኢትዮጵያ እና ከኤርትራ ጥያቄ ቀርቦለት እንደነበር የሚታወስ ነው። ጥያቄውም መስቀል በሃገራችን ልዩ በዓል ነው፤ በሌሎች ዓለማት የማይገኝ የአከባበር ታሪክ፣ ባሕል እና ቅርስ አለን የሚል አንደምታ ያለው ነበር። ዩኔስኮም የራሱን ጥናትና መመዘኛ አድርጐ በመጨረሻም መስቀል በዓለም ላይ ልዩ የሆነ አከባበር ያለው በኢትዮጵያ ውስጥ መሆኑን በማመን ኢትዮጵያን በመዝገቡ ውስጥ አሰፈራት። የዓለም ቱሪስቶችም የመስቀልን በዓል ለማክበር ሲፈልጉ ወደ ኢትዮጵያ እንዲሄዱ በድረ-ገፁ ላይ እየፃፈም ይገኛል። አሁን ደግሞ አንድ አሣሣቢ ችግር እየመጣ ይገኛል። የጥምቀት የበዓል አከባበር ጉዳይ!

ኤርትራ የጥምቀት በዓል አከባበር በሀገሬ ልዩ ነው እያለች ነው። በኤርትራ ውስጥ ታቦታት ከመንበረ ክብራቸው ተነስተው፣ ጉዞ አድርገው ውጭ አድረው፣ በምዕመናን አጀብ፣ እልልታ፣ ዝማሬ ብሎም በቀሣውስት ልዩ ሃይማኖታዊና ባህላዊ ትውፊቶች ደምቆ ይከበራል። ኤርትራ በዓለማችን ላይ የጥምቀትን በዓል አከባበር ልዩ በማድረግ ቀዳሚት ሀገር ናት፤ ስለዚህ ጥምቀት በተባበሩት መንግሥታት የትምህርት፣ የሣይንስና የባሕል ድርጅት (ዩኔስኮ) ውስጥ በቅርስነት ይመዝገብላት የሚል አንደምታ ያለው ጥያቄ ማቅረብ ከጀመረች ሰንበትበት ብሏል።

ኢትዮጵያም በርካታ ቅርሶቿን ለማስመዝገብ ጥረት እያደረገች መሆኑ ይነገራል እንጂ፣ ጥምቀትን በተመለከተ የተለየ እንቅስቃሴ እያደረገች ይሁን ወይስ አይሁን በተጨባጭ የተረጋገጠ ነገር ማግኘት አልተቻለም። እንደ አንዳንድ ምንጮች ገለፃ ከሆነ፤ ኢትዮጵያ አያሌ ብሔረሰቦች ያሉባት ሀገር እንደመሆኗ መጠን የሌሎችም ብሔረሰቦቿ ቅርሶች እንዲመዘገቡላት ጥረት እያደረገች መሆኗን ነው። አብዛኛዎቹ የተመዘገቡት ቅርሶች ከወደ ሰሜን አካባቢ ብቻ ስለሆነ ይህን ቁጥር ለማመጣጠን በሌሎች ክልሎች ላይም ሰፊ ትኩረት እንዲሰጥ አቅጣጫ መያዙ ይነገራል።

በዚህ ሁኔታ ውስጥ ኢትዮጵያ ለጥምቀት በዓል በዩኔስኮ መዝገብ ውስጥ መመዝገብ እያደረገች ያለችው እንቅስቃሴ በስፋት ባይገለፅም የዚህ በዓል አከባበር ታሪክ ግን ለኤርትራ ሊሰጥ እንደሚችል ስጋት አለ። ዩኔስኮ ጥምቀትን ለኤርትራ ሊሰጥ የሚችልባቸው ምክንያቶች አሉ።

አንደኛ ኢትዮጵያ ስለ ጥምቀት በዓል አከባበሯ ታሪካዊ፣ ሃይማኖታዊ እና ትውፊታዊ ልዩ መስህቦቿን መግለፅ ካልቻለችና በየጊዜው ተፅዕኖ ካላደረገች፣

ሁለተኛኤርትራ የመስቀል በዓልንም ጥያቄ አቅርባ ለኢትዮጵያ ስለተሰጠባት፣ እሱን እንደ መነሻ አድርጋ ጥምቀትም ከእጇ እንዳያመልጥ ሰፊ የመከራከሪያ አጀንዳ ከከፈተች

በእነዚህ ከላይ በሰፈሩት ሁለት ነጥቦች ምክንያት፣ የጥምቀትን በዓል ታሪካዊና ሃይማኖታዊ ባለቤትነት ከኢትዮጵያ ወጥቶ ወደ ኤርትራ እንዳይሰጥ ስጋት አለ። ኤርትራ ከኢትዮጵያ ጋር የምትጋራቸው በርካታ የታሪክ፣ የባህል፣ የሃይማኖት ጉዳዮች ስላሉ በሁለቱም ሀገሮች እኩል ይወራሉ። በጥንት ጊዜ ወደ እስራኤልም ሆነ ወደ ሌሎች ቦታዎች ለመጓዝ ኤርትራ መሄድ፣ ኤርትራ ላይ ማረፍ፣ ኤርትራ ላይ ቅርስ ማበጀት የተለመደ በመሆኑ ይህች ሀገር ለመከራከሪያ የምትጠቅሳቸው ብዙ መነሻዎች አሏት። እንደውም አሁን ብቅ እያሉ ያሉ የኤርትራ ታሪክ ፀሐፊዎች እንደሚሉት ከሆነ የንግሥተ ሣባ መቀመጫ ኤርትራ ነበረች። ኤርትራ ላይ ሆና ነው ስታስተዳድር የነበረችው፤ ቀዳማዊ ምኒልክም የተወለደውና ያደገው፣ አቢሲኒያንም የመራው ከኤርትራ ነው የሚሉ ግራ አጋቢ ታሪኮች እየተነገሩ ነው። በእነዚህ የታሪክ ሂደቶች በሚርመሰመሱ ሃሳቦች መሀል የጥምቀት በዓል አከባበራችን ከኢትዮጵያ ወጥቶ ለኤርትራ እንዳይሰጥ ስጋት አለ።

ለመሆኑ ኢትዮጵያ ስለ ጥምቀት በዓል አከባበር ታሪኳ ምን ልትናገር፣ ምን የታሪክ ሰነዶችን ልታወጣ፣ ምንስ ሃይማኖታዊ መረጃዎቿን ልትሰጥ ትችላለች ብለን መጠየቃችን አይቀርም።

እርግጥ ነው ክርስትና የሚባለው ሃይማኖት ራሱ ወደ ኢትዮጵያ የገባው ከጥምቀት በዓል ጋር ተያይዞ ነው። መጽሐፍ ቅዱስ እንደሚዘክረው ኢትዮጵያዊው ጃንደረባ (ባኮስ) ወደ እስራኤል ሄዶ በዮርዳኖስ ወንዝ ተጠምቆ ከመጣ በኋላ በ34 ዓ.ም ማለትም የዛሬ 1 ሺህ 973 ዓመት ማለት ነው። ከዚያ በኋላ የኢትዮጵያ ሕዝብና መንግሥት ክርስትናን እንደተቀበለ ከመፅሐፍ ቅዱስ እና ከቤተ-ክርስትያን ልዩ ልዩ ሠነዶች መረዳት ይቻላል። ስለዚህ ከጥምቀት ጋር የተያያዘው የኢትዮጵያ ታሪክ ከጃንደረባው ጀምሮ መጥቀስ ይቻላል።

ሌላው ግን፣ ብዙ ማስረጃ ያልተገኘለት ጉዳይ፣ አሁን ያለው የጥምቀት በዓል አከባበር ማለትም ታቦታት ከመንበረ ክብራቸው ተነስተው ሌላ ቦታ አድረው፣ ከዚያም ወደ መንበረ ክብራቸው የሚመለሱበት ሃይማኖታዊ፣ ታሪካዊና ባሕላዊ ክዋኔ መቼ ተጀመረ የሚለው ነው። ይሄ ጥያቄ ወሣኝ ነው። ኢትዮጵያንም ከሌሎች ዓለማት ለየት የሚያደርጋት እና ጥምቀትም የራሷ የግሏ ነው እንዲባል የሚያስችላት ሁኔታን የሚፈጥር ነው።

እርግጥ ነው በቤተ-ክርስትያኒቱ የታሪክ መፃሕፍትም ይህ የጥምቀት በዓል አከባበር እንዲህ በጐዳና ላይ እና በጥምቀተ ባሕር ጉዞ ላይ ሆኖ መከበር የጀመረው በዚህ ዘመን ነው የሚል ቁርጥ ያለ መልስ ተፅፎ ለማንበብ አልቻልኩም። ግን እኔ በግሌ ላለፉት አስር ዓመታት በቅዱስ ላሊበላ ታሪክ እና በእርሱ ዘመነ መንግሥት ስለነበረው የኢትዮጵያ ሁኔታ በሰበሰብኳቸው መረጃዎች መሠረት አሁን ያለው የጥምቀት በዓል አከባበርን ያስጀመረው ይሄው ኢትዮጵያዊ ንጉስ ቅዱስ ላሊበላ እንደሆነ ሠነዶች ያስረዳሉ።

ታቦታት ከየአብያተ-ክርስትያናቱ ወጥተው በሕዝብ አጀብ፣ እልልታ፣ ዝማሬ፣ ሽብሸባ ታጅበው፣ በቀሣውስት እና በዲያቆናት ሃይማኖታዊና ትውፊታዊ ክዋኔ ደምቀው በጋራ ተገናኝተው አንድ ቦታ አድረው እንደገና ወደየመጡበት ቦታ የሚመለሱበት እጅግ ውብ ክብረ-በዓልን ያስጀመረው ይሄው ኢትዮጵያን ከ1157 ዓ.ም እስከ 1197 ዓ.ም የመራው ያ ጥበበኛ መሪ ቅዱስ ላሊበላ ነበር።

የላሊበላ ዓላማ እነዚህ ታቦታት አንድነታቸውን የሚያሳዩበት፣ ከየአጥቢያዎቻቸው ያለውም ሕዝብ በጋራ የሚገናኝበት፣ ከአብያተ-ክርስትያናት ውጭም ሀገር፣ ቀዬውን፣ ምድሩን የሚያደማምቁበት፣ ምዕመኑንም በመንፈሣዊ ነፃነት ከታቦታት ጋር ጉዞ የሚያደርግበትና በአጠቃላይ በኦርቶዶክስ እምነት ውስጥ ያሉ አማኒያንን ከእምነታቸው ጋር በጋራ የሚያስተሳስርበት መንገድ እንደሆነ ይታመናል። ሌሎች ሰዎች ደግሞ ይህን የቅዱስ ላሊበላን የጥምቀት በዓል አከባበር ጅማሮ ሃይማኖታዊ ዳራ ይሰጡታል። ቅዱስ ላሊበላ 12 ዓመታት እየሩስአሌም ውስጥ ኖሮ እና ተምሮ የመጣ በመሆኑ ጉዳዩን ከልዩ ልዩ ሃይማኖታዊ ተምሳሌቶች ጋር እያዛመዱ ይናገራሉ። በአጠቃላይ ግን አሁን ያለው የጥምቀት በዓል አከባበር 12ኛው መቶ ክፍለ ዘመን በቅዱስ ላሊበላ አማካይነት እንደተጀመረ መናገር ይቻላል።

ከኤርትራ ያሉ ተከራካሪዎች ደግሞ የጥምቀት በዓል አከባበር በዚህ መልኩ የተጀመረው ከእኛ ዘንድ ነው ባይ ናቸው። እነርሱ የሚጠቅሱት በ13ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ላይ በኤርትራ እንደተጀመረ ነው። ጉዳዩ እውነትነት ሊኖረው ይችላል። ግን እውነታው ደግሞ አሁንም ከኢትዮጵያ ጋር የተቆራኘ ነው። ምክንያቱም በዚያን ዘመን ወደ ኤርትራ ሄዶ ያስጀመረው የቅዱስ ላሊበላ ብቸኛ ልጅ ይትባረክ ነበር።

ላሊበላ እና ባለቤቱ ልዕልት መስቀል ክብሯ በጋራ የወለዱት ልጅ ይትባረክ ይባላል። ይትባረክ ስልጣን አይረከብም ስለተባለ በ13ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ወደ ኤርትራ ተሰድዶ ነበር። በወቅቱ ባሕረ ነጋሽ የሚባለውን የቀይ ባሕር አካባቢ ያስተዳድር የነበረው ይሄው የቅዱስ ላሊበላ ልጅ ይትባረክ እና የቅዱስ ላሊበላ ቤተሰቦች ነበሩ። ዛሬም ቢሆን ቀይ ባሕር ላይ ባሉት ደሴቶች ላይ ሆነው ያንን የባሕር መስመር የሚኖሩበት የቅዱስ ላሊበላ ቤተሰቦች እንደሆኑ የቅርብ መዛግብት ሳይቀሩ ያስረዳሉ። ስለዚህ ጥምቀት በኤርትራ የተጀመረው ቅዱስ ላሊበላ ኢትዮጵያ ውስጥ ከጀመረ በኋላ፣ ከዚያም ላሊበላ ይህችን ዓለም በሞት ከተለየ ጊዜ ጀምሮ የእርሱ ልጅ ይትባረክ ወደ ኤርትራ ሄዶ በመጀመሩ ነው። እናም ዛሬ ያለውን የጥምቀት በዓል አከባበር የጀመረችው ኤርትራ ሳትሆን ኢትዮጵያ ናት። ለነገሩ በዚያን ወቅትም ቢሆን ኢትዮጵያ እና ኤርትራ ሁለት ሀገራት አልነበሩም።

ከእነዚህ ምክንያቶች ውጭ ደግሞ የጥምቀት በዓል አከባበርን በኢትዮጵያ ውስጥ ትልቅ መሠረት የሚጥልልን ጐንደር ውስጥ የሚካሄደው ልዩ መንፈሣዊ፣ ባሕላዊና ታሪካዊ ዳራ የያዘው ትርኢት ነው።

ጐንደር ከ16ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ጀምሮ ለሁለት መቶ ዓመታት እጅግ በሚገርምና በሚደንቅ የስልጣኔ ጉዞ ውስጥ ገብታ ነበር። በወቅቱ ኪነ-ሕንፃዎች ተገነቡ፣ የመፃሕፍት ሕትመቶች የትየለሌ ሆኑ፣ መዝገበ ቃላት ሁሉ ተዘጋጁ፣ የጤና ምርምርና ሕክምና በሰፊው ተጀመረ፣ ዘመናዊ ጦር ተቋቋመ፣ የመንግስት አስተዳደር ወደ ዘመናዊነት ተሸጋገረ፣ የኢትዮጵያዊያን ኑሮ በእጅጉ አደገ፣ በተለይ በ17ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ላይ ጐንደር በስልጣኔ ላይ ከነበሩ የዓለም ሀገራት ተርታ ውስጥ ነበረች። ከዚሁ ጋር ተያይዞም የአያሌ አድባራት መቀመጫ ሆነች። በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ሃይማኖት ውስጥ አሉ የሚባሉት 44 ታቦታት መኖርያ ናት እየተባለች ይነገርላታል። በዚህ የተነሳ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ሃይማኖት ዋነኛዋ መናኸሪያ (መዲና) እንደሆነች ሠነዶች ያረጋግጡላታል። በዚህች የኦርቶዶክስ ማዕከል ውስጥ የጥምቀት በዓል ለየት ባለ መልኩ ይከበራል።

ጥምቀትን ጐንደር ውስጥ ልዩ የሚያደርገው ታሪካዊ እውነት አለ። ይህም በ16ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ላይ ተነስቶ የነበረው ጦረኛው ግራኝ መሐመድ እርሱ የክርስቲያን መንግስት የሚለውን የወቅቱን ስርዓት ከኢትዮጵያ ምድር እየገረሰሰ ወደ ሰሜን ተጓዘ። ቀሳውስት ግራኝን እየፈሩ ታቦታትን እየተሸከሙ ወደ ጐንደር ማለትም ወደ ጣና ሐይቅ ደሴቶች ላይ ተመሙ። የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ሃይማኖት ታቦታት አብዛኛዎቹ በሽሽት ጐንደር ላይ ከተሙ።

በመጨረሻም ጐንደር ከተማ አቅራቢያ ላይ ዘንታራ በር በምትባለው ቦታ ላይ ግራኝ ተገደለ። ለ15 ዓመታት ዝብርቅርቋ የወጣው ኢትዮጵያ ጐንደር ላይ መርጋት መረጋጋት ጀመረች። በሽሽት የሄዱት ታቦታት እና ቀሣውስት አዲስ የሃይማኖት ብልፅግና ጐንደር ላይ ጀመሩ። የሃይማኖት ትምህርት ተስፋፋ፣ ቅኔው አቋቋሙ፣ ፍልስፍናው የትየለሌ ሆነ። ከዚሁ ጋር ተያይዞም የጥምቀት በዓል አከባበር ልዩ ውበትን ተጐናጽፎ ጐንደር ላይ አሸበረቀ።

አፄ ፋሲል በ1626 ዓ.ም ባስገነቡት የመዋኛ ገንዳ ላይ ኢትዮጵያን ከ1770-1772 ዓ.ም ለሁለት ዓመታት የመራው አፄ ሰለሞን ወንዞችን ጠልፎ ጥምቀትን በዚህ ቦታ ላይ ጀመረው። እነሆነ እስከ ዛሬ ድረስ ጥምቀት በዚህ ቦታ ላይ በሚያምር ግርማ ሞገስ ይከበራል።

በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ሃይማኖት ውስጥ የእምነቱ መገለጫዎች በሙሉ አሉባት የምትባለው ጐንደር ጥምቀትን በልዩ ሁኔታ ታከብራለች። ስለዚህ ይህ በዓል የኢትዮጵያ ሆኖ በዩኔስኮ መዝገብ ውስጥ እንዲቀመጥ ትልቅ ርብርብ የሚጠይቀን ሰዓት ነው። አለበለዚያ ኮሚሽኑ በቅርቡ ለኤርትራ ሊሰጣት እንደሚችል ማወቅ አለብን። ያ ደግሞ በእጅጉ ያስቆጫል።

በጥበቡ በለጠ 

 

መቼም ቀኑ የገና ዋዜማ ነውና ዛሬ ደግሞ እስኪ ስለ “መንፈሣዊ ፖለቲካ” እናውጋ ብዬ ተነስቻለሁ። “መንፈሣዊ ፖለቲካ” ምን አይነት ፅንሠ ሃሳብ ነው? ብላችሁም መጠየቃችሁ አይቀርም። ለነገሩ “መንፈሣዊ ፖለቲካ” ከተባለ “ስጋዊ ፖለቲካ”ም መኖሩ አይቀርም፤ ብላችሁ ልትገምቱ ትችላላችሁ። ግድ የለም ሁለቱም ፅንሰ ሃሳቦች ይኑሩ። ዛሬ ግን “መንፈሣዊ ፖለቲካ” የሚለውን ሃሳብ እንጨዋወት። በገና ጨዋታ አይቆጡም ጌታ ይባል የለ? ተቆጪ ስለሌለን ወደ ወጋችን እንግባ።

ኢትዮጵያ የክርስትናን ሃይማኖት በቀደምትነት ከተቀበሉት ጥቂት የዓለማችን ሀገራት መካከል አንዷ ነች። ይህች ኢትዮጵያ፣ በመፅሐፍ ቅዱስ ውስጥም ተደጋግማ ስሟ በበጐ ጐኑ የተፃፈላት ሀገር ናት። አባቶች “መንፈሣዊት ሀገር” ይሏታል። ጉዳዩን ሲያብራሩም፣ ኢትዮጵያ ክርስትናን የተቀበለችው ወይም ወደ ሀገሪቱ ምድር ያስገባችው እየሱስ ክርስቶስ በተጠመቀ በአራተኛው ዓመት ነው ይላሉ። ይህ ማለት በ34 ዓ.ም ነው። ለዚህ ደግሞ እንደ ማብራሪያ የሚጠቀሙበት፣ መጽሐፍ ቅዱስን ነው። በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ በተለይም የሐዋርያት ሥራ ተብሎ በተጠቀሰው ምዕራፍ ውስጥ ኢትዮጵያዊው ጃንደረባ ወደ እስራኤል ሔዶ በዮርዳኖስ ወንዝ መጠመቁ ይገለፃል። ይሄ ደግሞ በ30 ዓ.ም ልክ እየሱስ ክርስቶስ በተጠመቀበት ወቅት ነው። ጃንደረባው በዚያን ወቅት የኢትዮጵያ የገንዘቧ አዛዥ መሆኑ ተገልጿል። ያ ማለት በአሁኑ አጠራር የፋይናንስና ኢኮኖሚ ሚኒስትሯ ነበር ማለት ነው። ስለዚህ ይህ ጃንደረባ (ባኮስ) ትልቅ የመንግሥት መልዕክተኛ ነበር። በመሆኑም ጃንደረባው በእየሱስ ጥምቀት ላይ ተገኝቶ እሱም ተጠምቆ ወደ ኢትዮጵያ እስኪመለስ ድረስ ወደ አራት ዓመት ፈጅቶበታል። ከዚያም በ34 ዓ.ም ሀገሩ ኢትዮጵያ ገባ። ክርስትናም በኢትዮጵያ ውስጥ ከዚህ ዓመት ጀምሮ የመንግስት ሃይማኖት ሆነ ብለው መረጃ የሚያቀርቡ ሰዎች አሉ።

ይህን ከላይ የሰፈረውን ሃሳብ በመከራከሪያነት የሚያቀርቡት አካላት በኢትዮጵያ ውስጥ ክርስትና የገባው በአራተኛው መቶ ክፍለ ዘመን በንጉስ ኢዛና ዘመነ-መንግሥት ነው የሚሉትን ምሁራን የመልስ ምት ለመስጠት ነው። በአራተኛው መቶ ክፍለ ዘመን ላይ ክርስትና ገባ የሚሉት ምሁራን የእነሱ ማስረጃ አክሱም ከተማ ውስጥ በንጉስ ኢዛና ዘመነ-መንግሥት የተሰሩ የድንጋይ ሐውልቶች ላይ “እኔ ንጉስ ኢዛና ከዛሬ ጀምሮ ክርስቲያን ሆኛለሁ” የሚለውን ጽሁፍ በመመልከት ነው። በዚህ ጽሁፍ ሀገሪቱን የሚመራው ኢዛና ሙሉ በሙሉ ክርስትያን መሆኑን ስላወጀ፣ ክርስትና የመንግሥት ሃይማኖት የሆነው ከዚህ ጊዜ ጀምሮ ነው ባዮች ናቸው ምሁራኑ።

ከቤተ-ክርስቲያን በኩል ሆነው ክርስትና ወደ ኢትዮጵያ የገባው በ34 ዓ.ም ነው ብለው በሚከራከሩት እና በአራተኛው መቶ ክፍለ ዘመን ነው ክርስትና የመንግስት ሃይማኖት የሆነው በሚሉት መካከል የ300 ዓመታት ልዩነቶች አሉ። የቤተክርስቲያኖቹ ተከራካሪዎች ማስረጃቸው መጽሐፍ ቅዱስ ሲሆን፤ የዩኒቨርሲቲ ምሁራኖቹ ማስረጃ ደግሞ አክሱም ውስጥ ያለው የድንጋይ ጽሁፍ ነው።

በነገራችን ላይ ከእነዚህ ከላይ ከሰፈሩት ሁለት ተከራካሪዎች ሌላ አንድ መረጃም አለ። ይህም፣ እየሱስ ክርስቶስ በተወለደ ጊዜ እዚህ ኢትዮጵያ ውስጥ ትልቅ የአክሱም ኢምፓየር ነበር። በዚያን ወቅት ኢትዮጵያን ይመራ የነበረው ደግሞ ንጉስ ባዜን ይባላል። ንጉስ ባዜን እየሱስ ከመወለዱ በፊት ኢትዮጵያን ለስምንት ዓመታት መርቷታል። ከዚያም የእየሱስ ክርስቶስን መወለድ ሲሰማ ወደ እስራኤል ተጉዞ እንደ ሰብዐ ሰገሎች ሁሉ ወርቅ፣ ዕጣን፣ ከርቤ እና ሌሎችንም የደስታ ስጦታዎች አበርክቶ ወደ ሀገሩ ኢትዮጵያ መመለሱ በአፈ-ታሪክ ውስጥ በሰፊው ይነገራል። ከዚያም፣ ማለትም እየሱስ ክርስቶስ ከተወለደ በኋላም ንጉስ ባዜን ስምንት ዓመታት ኢትዮጵያን መርቷታል። ከእየሱስ መወለድ በፊት ስምንት ዓመት፣ ከመወለዱ በኋላ ደግሞ ስምንት ዓመት በአጠቃላይ 16 ዓመታት ኢትዮጵያን መርቷታል። ስለዚህ የክርስትና ጽንሰ ሃሳብ ሙሉ በሙሉ ወደ ኢትዮጵያ የገባው እየሱስ ክርስቶስ በተወለደ ጊዜ በንጉስ ባዜን ዘመነ-መንግስት ነው የሚል ሃሳብ የሚሰነዝሩ የአክሱም መረጃዎችም አሉ።

በአጠቃላይ ግን መናገር የሚቻለው የክርስትና ሃይማኖት የመንግሥት ሃይማኖት ሆኖ ኢትዮጵያ ላይ መገናኘት የጀመረው እጅግ ረጅም ዓመታት ወደኋላ ተጉዞ ነው። ኢትዮጵያ ላይ የሚነግሱ ንጉሶች እስከ አፄ ኃይለሥላሴ ድረስ ያሉት ማለት ይቻላል ሹመታቸው የሚፀድቅላቸው በቤተ-ክርስቲያኒቱ ይሁንታ ነበር። ስለዚህ የሀገር መሪ ሾማ የምትቀባ ሃይማኖት ሆና እስከ 1966 ዓ.ም ድረስ ተጉዛ ነበር።

ወደኋላ ያሉ የታሪክ መዛግብቶችና መረጃዎች እንደሚያሳዩት የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ-ክርስቲያን የንጉስን ሹመት ከማፅደቅ ባሻገር፣ ኢትዮጵያ ችግር ሲገጥማት፣ በባዕዳን ስትወረር በመመከትና ነፃ በማውጣት ግንባር ቀደም ሚናም ነበራት። በአድዋ ጦርነት እንኳ የካቲት 1888 ዓ.ም ታቦቶቿን እና ቀሳውስቷን ይዛ የዘመተች በኋላም ከኮሎኒያሊዝም አገዛዝ ኢትዮጵያ ነፃ እንድትወጣ ያደረገች ቤተ-ክርስቲያን እንደሆነች ይገለፃል። ኢትዮጵያን እንደ ሀገር በማቆየቱ ረገድ የቤተ-ክርስቲያኒቱ ሚና በምንም መለኪያ የሚሰፈር እንዳልሆነ የሚናገሩ በርካቶች ናቸው።

ለምሳሌ ያህል ትምህርትን በማስፋፋት፣ ልዩ ልዩ ኪነ-ጥበባዊ ሥራዎችን በመገንባት (ዛሬም ድረስ የፕላኔታችን ምስጢራት የሆኑትን እንደ ቅዱስ ላሊበላ ኪነ-ሕንፃዎች አሠራር)ን በማበርከት፣ በመፃህፍት እና በመዛግብት ሕትመት፣ በቋንቋ ልማትና ብልፅግና ብሎም በሌሎችም ኢትዮጵያዊ መሠረቶች ላይ ዘላለማዊ ካስማና ማገር የሆነች የእምነት ተቋም ነበረች። ድንገት ግን 1966 ዓ.ም ላይ ምን እንደነካት ሳይታወቅ አንድ አስደንጋጭ ጉዳይ ገጠማት።

ከ1950ዎቹ እስከ 1966 ዓ.ም ላይ ብቅ ባሉ ወጣት የኢትዮጵያ የለውጥ አቀንቃኞች አዲስ ሃሳብ መጣ። ይህ ሃሳብ መንግሥት እና ሃይማኖት የተለያዩ መሆናቸውን አፅንኦት ሰጥቶ የሚሰብክ ነው። ያ ትውልድ በነ ማርክስ፣ ኤንግልስና ሌኒን ፍልስፍናዎች የተሞላ ስለነበር ከሀገርኛው መንፈስ፣ እምነት፣ ባሕልና ታሪክ ውጭ የሆኑ አስተሳሰቦች ላይ ትኩረት አደረገ። ኢትዮጵያን ለማዘመን፣ የተሸለች ሀገር ለማድረግ ከሃይማኖታዊ ተፅዕኖ እና አስተሳሰብ መላቀቅ አለበት ተብሎ ትግል ተጀመረ። የትግሎቹ ሒደት በመጨረሻም በ1966 ዓ.ም ጊዜያዊ ወታደራዊ አስተዳደር ደርግን ፈጥሮ ለሦስት ሺ ዓመት የኖረውን የንግሥና ሥርዓት በመጣልና ከ1500 ዓመት በላይ የቆየውን ሃይማኖታዊ መንግሥትን ማውረዱን አወጀ። ከዚያም በየ ጐዳናው ተጨፈረ።

ፋኖ ተሰማራ

ፋኖ ተሰማራ

እንደ ሆቺ ሚኒ - እንደ ቼኩ ቬራ!

አለ ተቀናቃኙ።

“ተነሣ ተራመድ - ክንድህን አበርታ

ለሀገር ብልፅግና ለወገን መከታ”

እያሉ ሕብረ-ዝማሬ አሰሙ።

“ይህ ነው ምኞቴ

እኔ በሕይወቴ

ከራሴ በፊት ለኢትዮጵያ እናቴ”

እየተባለ ተዘመረ። “ኢትዮጵያ ትቅደም” ብለውም በማታውቀው የሶሻሊዝም የመሮጫ ትራክ ውስጥ ከተዋት ካለ አቅሟ አስሮጧት። አደከሟት።

በኋላም የመፈክር አይነትም ተዥጐደጐዱ።

-          ፊውዳሊዝም ይወድማል!

-          ኢምፔሪያሊዝም ይወድማል!

-          አናርኪስቶች ይወድማሉ!

-          የቢሮ ከበርቴዎች ይወድማሉ!

ብዙ የሚወድሙ ነገሮችም መጡ። ፈተናው እያየለ መጣ።

በወቅቱ በትውልድ ውስጥ ሲብሰለሰል ቆይቶ ድንገት የፈነዳውን ማለትም ሃይማኖትና መንግሥት ከዛሬ ጀምሮ አንዱ በሌላው ጣልቃ አይገባም በሚሉት አስተሳሰቦች ላይ ለመጀመሪያ ጊዜ በመቃወም ድምፃቸውን ያሰሙት አለቃ አያሌው ታምሩ ናቸው።

አለቃ አያሌው በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ሃይማኖት ውስጥ የሊቆች ሊቅ የሚል መጠሪያ የነበራቸው ናቸው። ታዲያ 1966 ዓ.ም ላይ፣ አለቃን አስቆጥቶ በተቃውሞ ያስነሳቸው ጉዳይ ቢኖር፣ ሃይማኖትና ሀገር /ፖለቲካ/ አንዱ በሌላው ላይ ጣልቃ አይገቡም የሚለው አዲስ አስተሳሰብ ነው። አለቃ አያሌው ይህን ሃሳብ በመቃወም ያቀረቡት ነገር ቢኖር፣ ይህች ኢትዮጵያ የምትባለውን ሀገር ከጦርነት ጠብቃ እና ተከላክላ፣ ትውልድን አስተምራና አሳውቃ፣ ነገስታትን እየሾመችና ከጐን ሆና እየመራች፣ እዚህ ያደረሰችው ቤተ-ክርስቲያን ናት። ታዲያ በምን ምክንያት ነው ዛሬ በሀገር አመራር ውስጥ ቤተ-ክርስቲያን ጣልቃ አትገባም የሚባለው? ለመሆኑ ሀገሪቱን ጠብቆ እዚህ ያደረሰው ማን ሆነና ነው። አያገባትም የሚባለው!? በማለት ግንባራቸውን ለጥይት ሰጥተው ከአዳዲሶቹ ትውልዶች ጋር ተፋጠው ነበር።

እየዋለ እያደር የጊዜውና የፖለቲካ ትኩሳቱ፣ ግለቱ እየተፋጀ መጥቶ ግድያውም የትየለሌ እየሆነ ሲመጣ፣ ቤተ-ክርስትያን እና የኢትዮጵያ ፖለቲካ ተፋቱ (ተለያዩ)። የአስተሳሰብ ግድግዳ በትልቁ ተገነባባቸው። እየዋለ እያደር ደግሞ “ሃይማኖት የመጨቆኛ መሣሪያ ነው” የሚሉ ፍልስፍናዎች በስፋት ተቀነቀኑ።

ይህ የመጨቆኛ መሣሪያ ነው ተብሎ የተጠራው ሃይማኖት ደግሞ ክፉኛ ችግር ውስጥ መግባት ጀመረ። ታላቋ ቤተ-ክርስቲያን አሉታዊ ተፅዕኖ እየበረታባት በመሄድ ለሕልውናዋ ሁሉ አስጊ ጉዳዮች መታየት ጀመሩ።

ለዚህች ሀገር ክብር፣ ለዚህች ሀገር ሕዝቦች ልዕልና ሲባል ደረታቸውን ለመትረየስ ጥይት ሰጥተው የሚሞቱ የሃይማኖት አባት ማለትም እንደ አቡነ ጴጥሮስ ያሉ ሰማዕት የሰጠች ቤተ-ክርስቲያን በሀገር ጉዳይ አያገባሽም ተባለች። እሷ ጠብቃ ባኖረቻት ሀገር እነ ማርክስ፣ ኤንግልስ እና ሌኒን የሃሳብ መሪዎች ሆኑ። ለኢትዮጵያ የተሰውት የአቡነ ጴጥሮስ የእምነት ፅናትና ፍልስፍና ኢትዮጵያ ላይ ሳይነገር፣ የባዕዳኖቹ የነ ማርክስ ርዕዮተ ዓለም መመሪያችን ሆኖ ኖረ።

ያ ትውልድ ያቀጣጠለውን አብዮት ከ40 ዓመታት በኋላም ሰከን ብለን ስናስበው ኢትዮጵያዊ መሠረቱ የላላ ሆኖ ነበር ማለት ይቻላል። እነ ሆቺ ሜኒ፣ ቼኩ ቬራ፣ ማርክስ፣ ኤንግልስ፣ ሌኒን… የያ ትውልድ መጠምጠሚያ ሆነው አረፉት። የኢትዮጵያን አብዮት ማቀጣጠያ ችቦ ሆነው አገለገሉ። የመቅደላው ሰማዕት አፄ ቴዎድሮስ ተዘነጉ፤ መተማ ላይ አንገታቸውን ለሀገራቸው ክብር የሰጡት አፄ ዮሐንስ ተረሱ፤ አድዋ ላይ የኮሎኒያሊዝምን ወረራ ድባቅ የመቱት አፄ ምኒሊክ ለምሳሌም መብቃት አቆሙ፤ ኢትዮጵያን ከባዕድ ወረራ አውጥተው ወደ ስልጣኔ መንገድ የቀየሷት አፄ ኃይለስላሴን ስማቸውን የጠራ እንደ እርኩስ ይቆጠር ጀመር። በአጠቃላይ ሀገራዊ ምሳሌና መመሪያ የጠፋበት ዘመን ተፈጠረ - 1966 ዓ.ም

የያ ትውልድ አባላት በአብዛኛው ሃይማኖታቸውን ቀይረው አዲስ ሃይማኖት ጀመሩ። አዲሱ ሃይማኖታቸው ደግሞ “ሶሻሊዝም” ሆነ። ርዕዮተ ዓለሙን እስከ ማምለክ ደረሱ። በየፓርቲዎቻቸው ውስጥ ሆነው አቀነቀኑ። ከየ ካምፓቸው ላይ ሆነው የእኔ ፓርቲ አመለካከት የተሻለ ነው በሚለው ተከራከሩ፣ ተጣሉ፣ ተገዳደሉ፣ በመቶ ሺዎች አለቁ፣ ታሰሩ፣ ተሰደዱ። ያ ጦስ ላለፉት 40 ዓመታት ሰንኮፉ አልወጣም።

“በገና ጨዋታ አይቆጡም ጌታ” ብዬ ሃይማኖትና ያ ትውልድን በጥቂቱ ልዳስሰው ሞከርኩ። መጪው ጊዜም ጥምቀት ነው። ታህሳስ 29 ቀን 2007 ዓ.ም እየሱስ ክርስቶስ ተወለደ ብለን እናከብራለን። ጥር 11 ደግሞ ጥምቀቱን እናከብራለን። ፕሮፌሰር መስፍን ወልደማርያም “እኛ እና እግዚአብሔር” የሚል ግሩም ጽሁፍ አላቸው። ያ ትውልድ እና ሃይማኖት ተራርቀው ኖረው ነበር። ይህ ትውልድ እና ሃይማኖትስ የሚል ጥያቄ ማንሳት ትችላላችሁ። ስለዚህ ወጋችን ሳምንትም ይቀጥላል። ወቅቱ ዓውዳመት ስለሆነ ነው። መልካም የገና በዓል ይሁንላችሁ ብዬ ብሰናበትስ። 


በጥበቡ በለጠ


በኢትዮጵያ ውስጥ በተለይ በ1960ዎቹ መጨረሻ እና በ1970 መጀመሪያ አካባቢ አንድ ትውልድ ተቋርጧል ወይም አልቋል። በተለይ ደግሞ ተምሯል፣ አውቋል ነቅቷል ተብሎ የሚታሰበው ሃይል ነው የሞት ሐበላ እላዩ ላይ የወረደበት። ታዲያ ያንን ዘመን፣ ያንን የሞትና የስቃይ ወቅት ከፊት ሆነው የመሩት ዛሬ በስደት የሚገኙት የቀድሞው የሐገሪቱ ፕሬዚዳንት ኮ/ል መንግሥቱ ኃይለማርያም ናቸው። በተቃራኒው ደግሞ የኢሕአፓ /የኢትዮጵያ ሕዝባዊ አብዮታዊ ፓርቲ/ አባላት ተሰልፈዋል። የዚህ የሞት ዘመንን ማጥፊያ ማቆሚያ ደግሞ ራሳቸው የሀገሪቱ ፕሬዚዳንት ሊገደሉ ነው ተብሎ በኢሕአፓዎች ታመነ። እናም ኢሕአፓዎቹ ኮ/ል መንግሥቱ ኃይለማርያምን ለመግደል ዝግጅት ጀመሩ።

የ1960ዎቹን እና 70 ዎቹን ታሪክ የሚዘክሩ ልዩ ልዩ መፃሕፍት እንደሚያወጉት ኮ/ል መንግሥቱ ኃይለማርያምን የመግደል ሙከራ የማድረጉን ሚና የወሰዱት ኢሕአፓዎች መሆናቸውን ነው እንጂ ዝግጅታቸው፣ ሃሳባቸው ግን ምን እንደነበር መፃሕፍቶች እምብዛም አይናገሩም። ኮሎኔሉ ራሳቸው ኢሕአፓዎች የመግደል ሙከራ አድርገውባቸው ባላቸው ችሎታ የመትረፋቸውን ብቃት ከመግለፃቸው ውጭ ዝርዝር ታሪኩን እምብዛም አያውቁትም።

ኮ/ል መንግሥቱ ኃይለማርያም በጣም ከሚጠሉት እና በጥብቅ ከሚፈልጓቸው የኢሕአፓ አመራሮች ውስጥ ዋነኛው ክፍሉ ታደሰ ነው። የከተማውን የኢሕአፓ ትግል እየመራ እርሳቸውንም ከምድረ-ገፅ የማስወገዱን ሚና ከበላይ ሆኖ የሚያስፈፅመው እሱ መሆኑን አምነዋል። እርግጥ ነው ክፍሉና ጓደኞቹ ደግሞ ይሔ ሁሉ የከተማ ግድያ የሚፈፀመው በመንግሥቱ ኃይለማርያም አመራር ምክንያት ስለሆነ የእርሳቸው መወገድ ሠላም ያመጣል፣ ግድያውንም ያቀዘቅዘዋል ብለው አመኑ። እናም አይበገሬውን መንግሥቱ ኃይለማርያምን ለመግደል ቆርጠው ተነሱ።

የኢሕአፓን የከተማ ትግል እንደመራው የሚታወቀው ክፍሉ ታደሰ፣ በፃፋቸው ሶስት ተከታታይ ግዙፍ መፅሐፍቶቹ ውስጥ እነዚህን ጉዳዮችና ሌሎችንም የዘመኑን ምስጢራት ለታሪክ አስቀምጧቸዋል። ያ ትውልድ በሚሰኙት በነዚህ ሰሞኑን በድጋሚ ለንባብ በበቁት መፃህፍቶች ውስጥ በተለይ በቅፅ ሁለት እትሙ የኮ/ል መንግሥቱን የግድያ ሙከራ አስምልክቶ ፅፏል። የታሪኩ ተሳታፊ ስለነበር የወሬውን ትክከለኛ ምንጭነት እንዳንጠራጠር የሚያደርገን ፅሁፍ ነው። እንዲህ ይላል፡-

“ሌላው በዚህ ወቅት ከተወሰዱት እርምጃዎች መሀል ደግሞ ኮሎኔል መንግሥቱ ኃይለማርያምን ለመግደል የተደረገው ሙከራን ይመለከታል። የኢሕአፓ ማዕከላዊ ኮሚቴ የሞት ቅጣት ውሳኔ ያስተላለፈው በሶስት የደርግ አባላት ላይ ብቻ ነበር። እነሱም ኮሎኔል መንግሥቱ ኃይለማርያም፣ በጂማ ከተማ ጭፍፋ የፈፀሙት ሻለቃ ጌታቸው ሺበሺ እና ኮ/ል ተካ ቱሉ ነበሩ። ከሕዝብ ድርጅት ጽ/ቤት አባላት መካከል ደግሞ የማጥፋት ጦርነቱን አዋጅ በረቀቁና በአዘጋጁ ላይ ብቻ ውሳኔው ተላልፏል።”

ከነሐሴ 1968 ዓ.ም ጀምሮ የኢሕአፓ ታጣቂ ክንፍ የኮሎኔል መንግሥቱን እንቅስቃሴ መከታተል ይዟል። በዚያን ወቅት ኮሎኔሉ መኖሪያቸውን አራተኛ ክፍለ ጦር ውስጥ አድርገው ጽ/ቤታቸው በታላቁ ቤተ-መንግሥት ነበር። ኮ/ል መንግሥቱ፣ መኖሪያቸውንም ሆነ ጽ/ቤታቸውን በታላቁ ቤተ-መንግሥት ውስጥ ለማድረግ መዘጋጀታቸው ስለታወቀ፣ ይህንን እርምጃ ከመውሰዳቸው በፊት እሳቸውን ማስወገድ እንደሚያስፈልግ ታምኖበት እቅዱ ተነደፈ። ኮሎኔል መንግሥቱ ከአራተኛ ክፍለ ጦር ወደ ታላቁ ቤተ-መንግሥት ሲሔዱ ወይም ከዚያ ሲመለሱ ተመሳሳይ መንገድና መስመር ፈፅሞ አይጠቀሙም። ታጣቂ ክንፍ የኮሎኔል መንግቱን መኪና በአራተኛ ክፍለ ጦር ደጃፍ ላይ ወይም ደርግ ጽ/ቤት፣ ማለትም ታላቁ ቤተ-መንግሥት መግቢያ ላይ አድፍጦ ሊያጠቃ አሰበ። ይሁንና፣ ይህ እቅድ በአንዳንድ የደህንነት ችግሮች ምክንያት ውድቅ ሆነ።

የኮሎኔል መንግሥቱ ከደርግ ጽ/ቤት ወደ መኖርያቸውም ሆነ ከቤታቸው ወደ ደርግ ጽ/ቤት የሚሔዱበት ቋሚነት የሌለው የእንቅስቃሴ የጊዜ ሰሌዳን አስቀድሞ ለመገመት የሚያስቸግር፣ ንቅናቄያቸው የማይፈታ ቋጠሮ ሆነ። አንዳንድ ግዜ፣ከሚጠበቀው ጊዜ በአንድ ሰዓት ያህል ይዘገዩና ለአጥማጆቻቸው የደህንነት እንቅፋት ይፈጥራሉ። ከስድስት ወይም ከሰባት ጊዜ ተከታታይ ሙከራዎች በኋላ ኮሎኔል መንግሥቱን አድፍጦ የማጥመድ ስልት ተቀየረና በምትኩ “ተንቀሳቃሽ ኢላማን መከተል” የተሰኘ የጥቃት ስልት ተነደፈ። በአዲሱ ዘዴ መሠረት፣ አጥቂ አሃዶቹ የኮሎኔል መንግቱን መኪና መከተል የሚጀምሩት ከአራተኛ ክፍለ ጦር ወይም ከደርግ ጽ/ቤት ተነስታ መሸመቂያ ሥፍራ እስክትደርስ ይሆናል። የተዘጋጀው ስፍራ ላይ ሲደርሱ የኮ/ል መንግሥቱን መኪና የሚከተሉት መኪኖችም ሆኑ ሸምቀው የሚጠባበቁት ኃይሎች ተኩስ ይከፍታሉ።

ይህን እርምጃ ለማሳካት እንደ መገናኛ ዘዴዎች የሚያገለግሉ አያሌ የመልዕክት ምልክቶች ተሰናዱ። ደርግ ጽ/ቤት ደጃፍ ላይ አንድ ግለሰብ ተመድቦ ከእሱ ቀጥሎ ለሚገኘው ሰው የኢላማውን መቃረብ በምልክት ያስተላልፋል። ይሄ መልዕክት በዚህ ሁኔታ ከአንዱ ወደ ሌላው እየተሰናሰለ፣ በመስመሩ መጨረሻ ላይ፣ በተለያዩ ማዕዘናት ላይ ሸምቀው ለሚገኙ ሰዎች ይደርሳል። የመኪና መብራቶች፣ የእጅ ባትሪ ብርሃንን፣ የእጆች እንቅስቃሴና የመሳሰሉት የምልክት ማስተላለፊያ ዘዴዎችን በመጠቀም ለኢላማነት የተመረጠውን መኪና እንዲሁም ኮሎኔል መንግሥቱ በመኪናው በየትኛው በኩል እንደተቀመጡ ለማሳየት ይችላል። ከኢሕአፓ መኪናዎች መካከል እንኳ የመኪናዋን መብራት እንደ ምልክት ማስተላለፊያ በመጠቀም ከኮሎኔል መንግሥቱ መኪና ፊት በመቅደም ትበራለች። ሌሎች አባላትንም ኢላማው እየደረሱ መሆናቸውን ታሳውቃለች።

መስከረም 13 ቀን 1969 ዓ.ም ከምሽቱ 12፡30 ላይ ሊፈፀም የታቀደው እርምጃ የመሸመቂያ ስፍራው አዲስ አበባ በሚገኘው ብሔራዊ ስታዲየም አጠገብ እንዲሆን ተወሰነ። ኮሎኔል መንግሥቱ ደርግ ጽ/ቤትን እንደለቀቁ የመድረሳቸውን ምልክት የምታስተላልፈው መኪና መንቀሳቀስ ጀመረች። ነገር ግን፣ ይህች መልዕክት አስተላላፊ መኪናን ቀድመው ሌሎች መኪኖች በመሃል ስለገቡ፣ በመጨረሻ ሸምቀው ለሚጠብቁት ጥቃት ፈፃሚ አባላት መልዕክት ሊደርስ አልቻለም። ስለሆነም፣ ኮሎኔል መንግሥቱ አካባቢያቸው መድረሳቸውን ሳያውቁ ቀሩ። የኮሎኔል መንግሥቱ ኃይለማርያም መኪና ከኋላ ሲከተል የነበረው የኢሕአፓ መኪና በመሸመቂያ ስፍራው እንደደረሰ ተኩስ ከፈተና የኮሎኔል መንግሥቱን አጃቢዎች ከጥቅም ውጭ አደረጋቸው። ሸምቀው የነበሩት አባላት ግን ምንም አይነት እርምጃ ሳይወስዱ ቀሩ።

የኮሎኔል መንግሥቱን መኪና ይከተሉ የነበሩት አባላት ከመኪናቸው ደርሰው ተኩስ መክፈት እንደጀመሩ፣ ኮሎኔሉን የያዘችው መኪና አራተኛ ክፍለ ጦር በራፍ ላይ ተጠግታለች። የኮሎኔሉ ሹፌር እንደምንም ብለው መኪናዋን ወደ ግቢው ሲያስገቧት ኮሎኔል መንግሥቱ ወንበር ስር እጥፍጥፍ ብለው ተገኙ። የበረደች ጥይቅ ሙሃሂታቸው ላይ አግኝታቸው ተረፉ። በሻምበል ሞገስ መረጃ መሠረት፣ ኮሎኔል መንግሥቱ ከመኪናዋ ውስጥ ሲወጡ በጣም በሚያሳፍር መልክ ተደናግጠው ነበር። በመኪናቸው ወንበር ሥር ሲሸሸጉ ሽጉጣቸውን እንኳን መያዝ ተስኗቸው እንደ አልባሌ እቃ ከመኪናው ወለል ላይ ወድቆ ተገኘ።

ይህ ጥቃት ከመከናወኑ በፊት የታጣቂው ክንፍ አሃዶች አባላት በኢላማቸው ላይ ለመፈፀም የታቀዱትን እርምጃዎች ተግባራዊ ለማድረግ ተደጋጋሚ ሙከራ አድርገው ባለመቻላቸው ተወቅሰዋል ይላል ክፍሉ ታደሰ ያ ትውልድ በተሰኘው መፅሐፉ። ገለፃውንም ሲያክልበት፡- ይህ የመጨረሻም ሙከራቸውም ተስፋ የመቁረጥ መንፈስ የታከለበት እርምጃ መስሏል በማለትም ያብራራል።

እርግጥ ነው በወቅቱ የነበረውን የከተማ ውስጥ ግድያ /ቀይ ሽብርን/ ለማክሰም ኢሕአፓዎች ከላይ ባነበብነው ታሪካቸው ውስጥ ኮ/ል መንግሥቱን ለመግደል ሙከራ አድርገው አልተሳካም። ባለመሳካቱ ደግሞ እጅግ የበዙ ወጣቶች በየጎዳናው ላይ ደማቸው ፈሰሰ። ታጣቂዎች ቤት ለቤት ሁሉ እየዞሩ ትውድን ጨረሱ።

እዚህ ላይ አንድ የታሪክ አጋጣሚን ወደ ኋላ ሔጄ ልጥቀስ። በኢትዮጵያ ውስጥ የመጀመሪያው የአጭር ልቦለድ መፅሐፍ ደራሲ የሚባለው አስገራሚ ሰው ነበር። ስሙ ተመስገን ገብሬ ይባላል። ይህ ሰው በዘመኑ ማለትም በ1920ዎቹ ውስጥ ተምረዋል ከሚባሉት የነቁ ኢትዮጵያዊያን መካከል ከግንባር ቀደሞቹ አንዱ ነበር። ኢጣሊያ ኢትዮጵያን ልትወር ስትሰናዳ ሁሉንም መረጃ ስላገኘ “ጣሊያኖች ሊወሩን ነው፤ እንዘጋጅ! እንታጠቅ! እንዋጋ!” እያለ ህዝብ ሲቀሰቅስ የነበረ ነው። በኋላም ጣሊያኖች ወረሩን። ታዲ ይህ ተመስገን ገብሬ በድብቅ ከነ አብርሃ ደቦጭ እና ሞገስ አስገዶም ጋር እየሆነ እየመከራቸው፣ አያሌ ነገሮችንም አመቻችቶላቸው ግራዚያኒ ላይ ግድያ እንዲፈፅሙ አደራጃቸው። ሞገስ አስገዶምና አብርሃ ደቦጭም ቦንቡን ወርውረው ግራዚያንን አቆሰሉት። ከዚያም ከ30ሺ በላይ የአዲስ አበባ ነዋሪ ተገደለ ተጨፈጨፈ። እነ ሞገስና አብርሃ በመጨረሻ ተገደሉ። ተመስገን ገብሬ ደግሞ በተአምር አምልጦ ወደ ሱዳን ተሰደደ። ክፍሉ ታደሰም ተመስገንን ገብሬን ይመስለኛል። ምክንያቱም ኮ/ል መንግሥቱ ኃይለማርያም እሳት ጎርሰው፣ እሳት ለብሰው ሁል ጊዜ ታድኖ እንዲያዝ ትዕዛዝ ያስተላለፉበት ነበር። አልያዙትም፤ አልተያዘላቸውም። ተመስገን ገብሬም በግራዚያኒ እና በወታደሮቹ በእጅጉ የሚፈለግ ሰው ነበር፤ አልተያዘም አምልጧል።

    በአጠቃላይ ይህን ርዕሰ ጉዳይ ወደ ኋላ ሔጄ ያነሳሁበት አብይ ምክንያት፣ እነዚህ ወራቶች ላይ ልክ የዛሬ 40 ዓመት ኢትዮጵያ ልጆቿ የተጨራረሱበት፣ ያለቁበት ዘመን በመሆኑ፣ መፃህፍትና የታሪክ ሰነዶች ምን ይላሉ እያልኩ ወቅቱን ላስታውስ ፈልጌ ነው። የ40 ዓመቱ የኢትዮጵያ አብዮት ታሪክ ምን ይመስላል በሚሉትና በሌሎችም ርዕሰ ጉዳዮች ምን ተፅፏል ብዬ ሳምንትም ለመዳሰስ እሞክራለሁ።

በጥበቡ በለጠ

የኢሕአፓ (የኢትዮጵያ ሕዝባዊ አብዮታዊ ፓርቲ) መስራቹና ከፍተኛ አመራሩ ውስጥ የነበረው ክፍሉ ታደሰ “ያ ትውልድ” እያለ የሚጠራው የኢትዮጵያ ወጣት አለ፤ ነበረ። እኔ ደግሞ “ይህ ትውልድ” የምለው በዚህ እኔ ባለሁበት ዘመን ውስጥ አብሮኝ የሚኖረውን፣ የማውቀውን፣ የሚያውቀኝን ኢትዮጵያዊ ወጣት ነው። ክፍሉ ታደሰ ያ ትውልድ ብሎ ስለ ራሱ ትውልድ ሦስት ተከታታይ መፃሕፍትን አሳትሞለታል፤ ዘክሮታል። እርግጥ ነው፤ እኔ ደግሞ ስለዚህ ስለ እኔ ዘመን ትውልድ በየኮሪደሩ ከማወራው በስተቀር መፅሐፍ አላሳተምኩለትም። ግን እስኪ ወግ እንጠርቅ!

“ያ ትውልድ” ውስጥ በስፋት ተንፀባርቆ ይታይ የነበረው ለአዲስ አስተሳሰብ፣ ለለውጥ፣ ወደፊት ለመጓዝ፣ ጨለማውን ሰንጣጥቆ ወጥቶ ብርሃን ለማየት ወኔ፣ ቆራጥነት አይበገሬነት ይታይበት ነበር። ከዚህ ሌላ በዓለም አቀፍ ደረጃ ይቀነቀኑ ስለነበሩ ትኩስ ፖለቲካዊ አጀንዳዎችና ፍልስፍናዎች የማንበብ የማወቅና ከዚያም የመተግበር እንቅስቃሴዎችን ያዘወትራል።

በአንጻሩ ደግሞ “ያ ትውልድ” ለዘመናዊ ቴክኖሎጂዎች ቅርብ አልነበረም። በርካታ መረጃዎች በየቀኑ አይጎርፉለትም። አእምሮውን የሚያስጨንቀው የሚያስጠብበው በሚከተለው የፍልስፍና መንገድ ብቻ ነው። እንደ ጥያቄ ያነሳውን ነገር ቀጥተኛ ምላሽ ካላገኘ ራሱን ለመሰዋት የተዘጋጀ ነበር።

ከዚህ አንጻር የእኔን ዘመን ትውልድ ሳየው ብዙ ልዩነቶችን አገኝበታለሁ። እርግጥ ነው፤ በዚህ በአሁኑ ትውልድ እና በያ ትውልድ መካከል አንድ የተዘነጋ ትውልድ አለ። ይህም የደርግ ዘመን ወጣት (አኢወማ) እየተባለ ይጠራ የነበረው ነው። አ.ኢ.ወ.ማ. ማለት (የአብዮታዊት ኢትዮጵያ ወጣቶች ማሕበር) ነው። ይህ ማህበር ደግሞ በማርክሲስት ሌኒኒስት ፍልስፍና የተጠመደ፣ በግድ እነዚህን ፍልስፍናዎች እንዲያውቅ የሚደረግ፤ ደርግ ያሳትመው የነበረው “ሠርቶ አደር” እየተባለ የሚጠራውን ጋዜጣ በግዴታ የሚያነብ በአጠቃላይ ብኩን ወጣት ነበር።

ይህ ብኩን ወጣት ከክፍሉ ታደሰ “ያ ትውልድ” ምንም ነገር እንዳይቀበል ተደርጓል። ወደዚህ ትውልድ ደግሞ ያወረሰው ያስተላለፈው ነገር እምብዛም ነው። ስለዚህ ክፍተት ያለበት ቦታ ነው።

ከዚህ ክፍተት በኋላ የተፈጠረው ደግሞ ዛሬ እስከ 35 ዓመት የእድሜ ክልል ውስጥ ያለው ወጣት ነው። ይህ የወጣት ክፍል በብዙ ችግሮች ውስጥ አልፎ የሚገኝ ነው። ለምሳሌ የነገዋን ብርሃን አሻግሮ እንዳይመለከት በ1980ዎቹ ውስጥ በሀገሪቱ አንድ አሸባሪ ክስተት ተፈጠረበት። ይህም የHIV ኤድስ ቫይረስ በስፋት መሰራጨት እና እሱን ተከትሎ ደግሞ ከየቤቱ የሚረግፈው ሰው ብዛቱ የትየለሌ ሆነ።

ከቫይረሱ በላይ ደግሞ ስለዚሁ በሽታ ማስተማሪያና ግንዛቤ መስጫ ተብሎ በየቀኑ የሚሠራጨው ማስታወቂያ፣ ማስፈራሪያ የወጣቱን ሃሳብና አመለካከት የሰለበው ይመስለኛል። በየቀኑ ተጠንቀቅ፣ እንዳትያዝ፣ ራስህን ጠብቅ፣ ውልፍጥ፣ መመናቀር፣ መንቀዥቀዥ የለም! ወዘተ የሚሉት የማስፈራሪያ ኃይለ ቃሎች በዚህ ዘመን የተፈጠረውን ወጣት የአእምሮ እስር ቤት ውስጥ የከተቱት ይመስለኛል። በነፃነት እንዳያስብ፣ የፈቀደውን እንዳያደርግ ማህበራዊ ጫና የተፈጠረበት ዘመን ነው።

ከዚህ ሌላ የሀገሪቱ ስርዓትን አስተሳሰብም ጭምር ወደ ሌላ ምዕራፍ የተገባበት ወቅት ነው። ሰዎች በአንድነት፣ በሕብረብሔርነት ሲያስቡት የነበረው ፍልስፍና ተቀይሮ ወደ ተለያዩ ጎሳና ቀበሌያዊ ተኮር ምዕራፎችም የተገባበት ዘመን ነው። ከሕብረብሔርነት ይልቅ እስኪ ማንነቴን፣ ትውልዴን፣ ቋንቋዬ፣ መንደሬን በቅድሚያ ላጥናው የተባለበት ወቅት ነው። ለጥናት ተብሎ እዚያው ቀበሌያዊ በሆነ አስተሳሰብ ውስጥ ገብቶ የተቀረበት ዘመን ነው። አያሌ የፖለቲካ ቡድኖች የተፈሩበት፣ ከዚያም አልፎ እነዚህ ቡድኖች ደግሞ ዋነኛ ትኩረታቸው ለተደራጁበት ቋንቋ እና ጎሳ መሆኑ ነው። ስለዚህ ትልቁን ሀገራዊ ስዕል ለማየት መጀመሪያ ወደ ስር ወርደን ቀበሌያችንን እንወቅ የተባለበት ዘመን ነው። ስለዚህ የዚህ ዘመን ወጣት ከያ ትውልድ አፈጣጠር የሚለይበት ዋነኞቹ ምክንያቶች እነዚህ ይመስለኛል።

ታዲያ ይህን ትውልድ እና ያንን ትውልድ ለማወዳደር እነዚህ ከላይ የጠቀስኳቸው መረማመጃ ነጥቦች እንዲያዙልኝ እፈልጋለሁ። ምን እነዚህ ብቻ ሌላም አብዮት ተከስቷል። ከ1985 ዓ.ም በኋላ አያሌ የግል የፕሬስ ውጤቶች መጥተዋል። እነዚህ ፕሬሶች ጥቅምም ጉዳትም ነበራቸው። ጥቅማቸው ልዩ ልዩ አስተሳሰቦች በነፃነት እንዲንሸራሸሩ ያደርጋሉ። ያበጡ የሰው ልጆችን ስሜቶች ያስተነፍሳሉ። በመተንፈስ ምክንያት ለሌላ እርምጃ የማይዳረጉ ሰዎች ተፈጥረዋል።

በአንድ ወቅት ስለነፃ ፕሬስ በቀረበ ጥናት አንድ አስገራሚ ነገር ሰምቻለሁ። ይህም የነፃ ፕሬስ ጎጂነት ተብሎ የተሰነዘረ ሃሳብ ነው። ነፃ ፕሬስ የሰዎችን ስሜት በነፃነት ስለሚያስተነፍስ ለትግል፣ ለውግያ፣ ለጦርነት ለለውጥ የሚደራጁ የለም የሚል። ለጦርነት የሚደራጅ አለመኖሩ ጥሩ ነው። ግን ነፃ ፕሬስ ስለማያዋጋ ጎጂ ገፅታው ነው ተብሎ መጠቀሱ ገርሞኝ አልፏል። ለማንኛውም ይህ ትውልድ ነፃ ፕሬስ ስለነበረው ሁሉንም ነገር ሲያነብ ቆይቷል።

መች በዚህ ብቻ አቆመ። የኤፍ ኤም ሬዲዮ ዘመንም ወረረው። ወረረው ያልኩት አደነዘዘው ወደሚለው መስመር እንዲያስገባኝ ነው። ይህ ወጣት በእንግሊዝ ክለቦች፣ በእነማንችስተርና አርሴናል ፍቅር ተለክፎ ከጥቅም ውጭ እየሆነ ነው የሚሉ አሉ። እርግጥ ነው በየጊዜው በትውልዱ ውስጥ እየተፈራረቁ የሚመጡት የአስተሳሰብ ልዩነቶች መጨረሻ ላይ አንድ መሸሸጊያ መጠለያ ጥግ ይፈልጋሉ። ኤች.አይ.ቪ. ኤድሱ፣ የጎሣ ተኮር ፖለቲካው፣ የሬዲዮ ጣቢያዎች የትኩረት አቅጣጫዎች ባብዛኛው ለእንግሊዝ ሀገር ስፖርት መሠጠት፣ ተጨባጭ የሆነ አዳዲስ ስርዓታዊ ለውጦችን አለማየት፣ በመንግሥት መዋቅር ውስጥ የወጣቱ የስልጣን ውክልና እጅግ አናሳ መሆን ተደማምሮ የዚህን ዘመን ወጣት ሁሉንም ነገር እርግፍ አድርጎ የነሩኒ እና የነ ሜሲ የየእለት ሕይወት ተከታታይ አድርጎታል።

እኔ የዚህን ዘመን ወጣት ሃጢያቱን ለመቀነስ የተጠቀምኩባቸው መንደርደሪያዎቼ ተደርገው እንዳይወሰዱብኝ ከወዲሁ አሳስባለሁ። ይህ ወጣት በቴክኖሎጂ ውጤቶችም የተከበበ ነው። የዓለም መረጃዎችን ኪሱ ውስጥ አድርጎ ከያዛት ተንቀሳቃሽ ስልኩ ውስጥ ይዞ የሚኖር ነው። የፌስ ቡክ አብዮት ፈንድቶ በተለይ ሁለተኛ ደረጃ ት/ቤት የደረሰ ወጣት ሁሉ ግንኙነት የፈጠረበት የተሳሰረበት ወቅት ነው።

እነዚህን የዘመኑን የመረጃ ቋቶች ጥሎ በአንድ አስተሳሰብና ፍልስፍና ውስጥ ተመስጦ የሚገባ ትውልድ አሁን የለም። ይህ ትውልድ ቀደም ብዬ በጠቀስኳቸው ነጥቦች የተከበበ፣ የተሠራ፣ የዚያም ውጤት ነው። ስለዚህ ትውልዱ የተፈጠረበትን የዘመን ዘር (ቅመም) በቅጡ ማወቅ ግድ ይላል።

አንዳንድ ሰዎች ይህን ትውልድ ሲወቅሱት ይደመጣል፤ ይነበባልም። የሚወቀሰው እንደ “ያ ትውልድ” ቆራጥ አይደለም፤ ራሱን አሳልፎ አይሰጥም፤ የሚያምንበት ዓላማ እና ፍልስፍና የለውም። አላማም ሆነ ፍልስፍና ከሌለው ደግሞ ተስፋ የሚጣልበት አይደለም እያሉ በተለያዩ ድረ-ገፆች ይወቅሱታል።

እኔ በበኩሌ ይህ ትውልድ ራሱን እና ቀጣዩን የሀገሩን እጣ ፈንታ እንዲረከብ፣ እንዲሰራ፣ ኃላፊነት እንዲሰማው የማድረግ ስራ በሁሉም ወገኖች ቢሰራ ነው ደስ የሚለኝ። ዛሬ በብዙ የስልጣን መንበር ላይ ያሉት ሰዎች የዚያ ትውልድ አባላት ናቸው። ዛሬ በተቃውሞ የፖለቲካ አስተሳሰብ ውስጥ ናቸው። ዛሬ በተቃውሞ የፖለቲካ አስተሳሰብ ውስጥ ያሉትም የዚያ ትውልድ አባላት ናቸው። ስለዚህ የዚህ ትውልድ እጣ ፈንታ የቱጋ እንደሆነ በቅጡና በውል አልታወቅ እያለ ነው።

ይህ ትውልድ ጨምሮ የሚቀጥለውም ትውልድ የተሻለ አስተሳሰብና አመለካከት እንዲኖረው የባሕል አብዮት መካሔድ አለበት። የባሕል አብዮት የምለው በሁሉም መስክ ነው። ለምሣሌ ትምህርታችን ላይ ትኩረት መደረግ አለበት። ኢትዮጵያዊ የሆነ የትምህርት ፍልስፍና እና አስተሳሰብ ያስፈልገናል። ዶ/ር እጓለ ገ/ዮሐንስ የከፍተኛ ትምህርት ዘይቤ ብለው ባሰናዱት መፅሀፍ ውስጥ እንደተጠቀሰው ትምህርታችን ኢትዮጵያዊ ግብ ያስፈልገዋል። በእንግሊዝ እግር ኳስ ጨዋታ የሚዋልል፣ የሚደባደብ፣ የሚገዳደል ትውልድ ማፍራት የለብንም።

ባሕል ስንል በሌላ መልኩ ታሪክን፣ ሃይማኖትን፣ ጥበብንም ይመለከታል። በሀገሩ ታሪክ የሚኮራ ትውልድ መፍጠር የየትኛውም ሃይማኖት ተከታይ ቢሆን ለሃይማኖቱ ታማኝ የሆነ፣ ፅናት ያለው ትውልድ ያስፈልጋል። ጥበብን ይውደድ ስል ማንበብን፣ መመራመርን፣ ማድነቅን፣ ሰውን መውደድን፣ ሀገሩን እና ሕዝቡን የሚታደግ ትውልድ ለማፍራት ዛሬ መጀመር የሚገባን ስራ አለ። ትውልድና ሀገር በሂደት ነው የሚገነቡት።

በአጠቃላይ “ያ ትውልድ” ላመነበት ፍልስፍና ብሎም አመለካት ራሱን ሰውቶ ያለፈው እኔ በበኩሌ የክብር ቦታ ሊያሰጠው ይገባዋል ባይ ነኝ። ምክንያቱም ሕይወቱን ከመስጠት ውጪ ሌላ ትልቅ ነገር የለምና ነው።

    ይህ ትውልድ ደግሞ የራሱን ገመና የሚፈትሽበት ወቅት ነው። ሐገሬን አውቃታለሁ? ባህሌን፣ ታሪኬን፣ ማንነቴን መግለፅ እችላለሁ? ለሀገሬ ኢትዮጵያ እኔ ምንድን ነው ማድረግ የምችለው? በዚህች ፕላኔት ላይ ስኖር አላማዬ ምንድን ነው ብሎ እስኪ ዛሬን ያስባት። እናስባት። ሃሳቤ አላላቅም። ሣምንትም እቀጥልበታለሁ።

በጥበቡ በለጠ

     

                  ዶ/ር ተስፋዬ ደበሣይ      ዶ/ር ኃይሌ ፊዳ          ዶ/ር ሠናይ ልኬ

 

ኢትዮጵያ በ1960ዎቹ መጨረሻ እና በ1970ዎቹ መግቢያ ላይ ልጆቿ ተጣልተው፣ ተቧጭቀው፣ ተገዳድለው አንድ ትውልድ እምሽክ ብሎ አልቋል። በዚያ ትውልድ ውስጥ የነበሩ እናቶች አባቶች እህትና ወንድሞች አንብተዋል። ከዚያ በኋላም የትውልድ ክፍተት ታይቷል። ከመሀል የወጣና ያለቀ ትውልድ በመኖሩ ማሕበራዊ ልልነት፣ ቆራጥነት፣ በራስ የመተማመን፣ ላለሙት ነገር በጽናት ያለመቆም የመሣሠሉት ነገሮች መከሰታቸውን ልዩ ልዩ ፀሐፊያን ገልጸዋል።

በያ ትውልድ ውስጥም ቢሆን የቆራጥነት የአይበገሬነት መንፈስ ቢኖርም በዚያው መጠንም ቢሆን አድርባዩ እና ህሊና የለሹም የፈላበት ወቅት ነበር። በሐገራችን የኪነ-ጥበብ ዓለም ውስጥ በደንብ ያልዳሰስነው፣ ፊልም ያልሠራንለት፣ ያልዘፈንለት፣ ቴአትር ያልጻፍንለት. . . ዘመን ቢኖር የያ ትውልድን ነው።

በሶስት ተከታታይና ግዙፍ መፅሐፎች ያ ትውልድ እያለ፣ በሚገባ የዘከረው ክፍሉ ታደሰ ነው። ክፍሉ ታደሰ የኢሕአፓ (የኢትዮጵያ ሕዝብ አብዮታዊ ፓርቲ) ን ከመሠረቱት ጥቂት ምሁራን መካከል አንዱ ነው። የኢሕአፓ አመራሮች አብዛኛዎቹ አልቀው ለወሬ ነጋሪ የቀረው ይሔው ክፍሉ ታደሰ ነው። ዛሬም ቢሆን ስለነዚያ ጓደኞቹ፣ ህልም አልመው ስለጨነገፈባቸው ወጣቶች ታሪካቸውን ይዘክራል። እነዚህ መፅሐፍቶች ደግሞ የሕትመት ብርሃን አግኝተው አሁን በገበያ ላይ ይገኛሉ። እንደው የሱን መጽሐፍት መሠረት አድርጌ የሦስት ምርጥ የኢትዮጵያ ዶክተሮችን ሞት ላውራ። ደማቸው ደመ ከልብ ሆኖ ያለፉት እነዚህ ዶክተሮች ሁሌም ያሳዝኑኛል። በፖለቲካ አቋማቸው የተጨራረሱ ያለቁ ታላላቅ ሠዎች ስለሆኑ ዛሬ እነሱን በጥቂቱ ላስታውስና ስለ ያ ትውልድ አስገራሚ ታሪኮች ወደፊት እቀጥልበታለሁ።

ዶ/ር ተስፋዬ ደበሣይ

ክፍሉ ታደሰ ያ ትውልድ ብሎ የፃፈውን ታሪክ ማስታወሻነቱን ለዶ/ር ተስፋዬ ደባሣይ ነው የሠጠው። ምክንያቱ ደግሞ ሁለት ነው። አንደኛው የትግል አጋሩ ስለነበርና የቅርብ ምስጢረኞችና ወዳጆች ስለነበሩ ነው። ሁለተኛው ደግሞ ተስፋዬ ደበሣይ የኢሕአፓ ቆራጥ መሪ በመሆኑና ሕይወቱንም አሳልፎ በመስጠቱ ምክንያት ዘላለማዊ ዝክር ሰጥቶታል። ክፍሉ ሲገልፅ፡-

“ተስፋዬ ደበሣይ፣ ታጋይ የኢሕአፓ ግንባር ቀደም መሪ፣ አርቆ አሳቢና ትሁት ቢሆንም፣ ይህን (ያ ትውልድ)ን መፅሐፍ ለእሱ መዘከሩ በፖለቲካ ትግሉ ካበረከተው ድርሻ በመነሳት አይደለም። በቀይ ሽብር ሊመተሩ ተደግሶላቸው የነበሩ ቁጥራቸው በርካታ የወቅቱ ታጋዮችን ለማዳን ጥረት ሲያደርግ እሱ ራሱ በመውደቁ ነው። መጋቢት 14 ቀን 1969 ዓ.ም በአዲስ አበባ ውስጥ ከፍተኛ አሠሣ ሊደረግ እንደታቀደ ኢሕአፓ ተረዳ። በአጭር ጊዜ ውስጥ በርካታ ታጋዮች ከአዲስ አበባ መውጣት እንዳለባቸው ታመነበት። ከጊዜ አንጻር፣ ይህን ከፍተኛ ኃላፊነት በኢሕአፓ ድርጅታዊ መዋቅር አማካይነት ማካሔድ እንደማይቻል ደግሞ ግልጽ ሆነ። ተስፋዬ፣ ማንንም ሳያማክር ኃላፊነቱን ለራሱ ሰጠ። አሰሳው ሊደረግ አንድ ቀን ሲቀረው፣ ቀኑን ሙሉ አዲስ አበባ አውቶቡስ ጣቢያ በመዋል ወደ ሃምሳ የሚጠጉ ታጋዮችን በመገናኘት፣ የሚሸሸጉበትን የሸዋ ከተማ ስምና እዚያም ሲደርሱ ከአካባቢው የኢሕአፓ መዋቅር አባላት ጋር የሚገናኙበትን ምስጢራዊ ቃል ሲሰጥ ዋለ። እሱ ግን፣ በርካታ የድርጅት አባላትን በመከራ ጊዜ ትቶ መሔድ አልሆንልህ አለው። አዲስ አበባ ቀረ። የመከራ ፅዋውንም እዚያ ከቀሩት ጋር አብሮ ሊጎነጭ ወሰነ። በዚያን ጊዜ ተስፋዬ ወደ ሸዋ የገጠር ከተሞች ከሸኛቸው ከብዙዎች ታጋዮች መሀል በርከት ያሉት አሁንም በህይወት አሉ። ተስፋዬ ደበሣይ ግን. . . ተስፋዬ የቀይ ሽብር ሰለባ ብቻ አይደለም። ከቀይ ሽብር መዓት ሌሎችን ለማዳን ራሱን አሳልፎ የሰጠ ታላቅ መሪ ነው” ይለዋል ክፍሉ ታደሰ።

ዶ/ር ተስፋዬ ደበሣይ ከአባቱ ከአቶ ደበሣይ ካህሳይ እና ከእናቱ ከወ/ሮ ምሕረታ ዳዶ- ዑማር በ1933 ዓ.ም ትግራይ ውስጥ በምትገኘው አሊቴና በመባል የምትጠራው የገጠር ከተማ ተወለደ። ተስፋዬ ደበሣይ ትምህርቱን በአዲግራት እና በመቀሌ ከተሞች ከተማረ በኋላ ለከፍተኛ ትምህርት ወደ ኢጣሊያ ኡርባኒአና ዩኒቨርስቲ ተልኮ በፍልስፍና የዶክተሬት ድግሪውን ተቀብሎ የመጣ ፈላስፋ ነበር።

ከትምህርቱ በኋላ በማስታወቂያ ሚኒስቴርና በተለያዩ ቦታዎች ሲሰራ የቆየው ዶ/ር ተስፋዬ ደበሣይ በኋላ ደግሞ ሙሉ በሙሉ ጊዜውን ለኢሕአፓ አመራርነት ሰጥቶ በመጨረሻም በቀይ ሽብር ዘመቻ በአሰቃቂ ሁኔታ ከፎቅ ላይ ተከስክሶ ሕይወቱ አልፋለች። የተከሰከሰበት ህንፃ አምባሳደር ፊልም ቤት ፊት ለፊት ካለው ኪዳኔ በየነ ከሚባለው ህንፃ ላይ ነው። እጅ ከመስጠት ተከስክሶ መሞትን የመረጠ የፍልስፍና ሊቅ ነበር።

ዶ/ር ኃይሌ ፊዳ

ይህ ሰው መኢሶን /የመላው ኢትዮጵያ ሶሻሊስት ንቅናቄ/ ፓርቲ መሪ ነበር። በርካቶች እንደሚመሰክሩለት የሊቆች ሊቅ ነው ይሉታል። በ1960ዎቹ መጨረሻ ላይ ከተነሱ የለውጥ አቀንቃኞች መካከል አንዱ እሱ ነበር።

የገነት አየለ የኮ/ል መንግሥቱ ኃይለማርያም ትዝታዎች በተሰኘው መፅሐፉ ውስጥ አምባገነኑ የቀድሞው ወታደራዊ መሪ የዶ/ር ኃይሌ ፊዳን ሞት እንኳን በቅጡ እንደማያውቁ ይናገራሉ። ሞተ እንዴ? ማን ገደለው እያሉ እንደ አዲስ አስገዳዩ ራሳቸው ጠያቂ ሆነው ቀርበዋል። ደሙ ደመ ከልብ የሆነ ምሁር ነው ኃይሌ ፊዳ!

ታስሮ እና ማቆ ከዚያም የተረሸነ ኢትዮጵያዊ! የተገደለው ሐምሌ 1971 ዓ.ም ነው። አፈሩን ገለባ ያድርግለት። ወደፊት ስለዚሁ የፖለቲካ መሪ እና ምሁር ግለ-ታሪክ አጫውታችኋለሁ።

ዶ/ር ሠናይ ልኬ

በደርግ ውስጥ ይሰራ የነበረ ወጣት ምሁር ነበር ሠናይ ልኬ። በተለይ ደግሞ የሕዝብ ጉዳይ ጊዜያዊ ጽ/ቤት ምክትል ሊቀመንበር በመሆን ይሰራ ነበር።

ደርግ እንደሚገልፀው ዶ/ር ሠናይ ልኬ በ1969 ዓ.ም የተገደለው በፀረ ሕዝብ ሴረኞች በተተኮሰበት ጥይት ተመትቶ ከቆሰለ በኋላ በሆስፒታል ውስጥ ነው። ዕድሜው ደግሞ 33 ነበር።

ዶ/ር ሠናይ ልኬ የተወለደው በወለጋ ክፍለ ሐገር በዮብዶ ከተማ ውስጥ በ1936 ዓ.ም ነበር። የልጅነት ጊዜውን በጎሬ ከተማ ነው ያሳለፈው። በ1934 ዓ.ም ዕድሜው ለትምህርት ሲደርስ ጎሬ ከተማ በሚገኘው በጎሬ አንደኛ ደረጃ ት/ቤት ገብቶ እስከ 1953 ዓ.ም ድረስ በዚሁ ት/ቤት ቆይቶ አስረኛ ክፍል ድረስ ያለውን ትምህርት አጠናቀቀ። ከዚያም በ1954 ዓ.ም ደብረዘይት በሚገኘው የስዊድን ኤቫንጀሊካል ገብቶ 11ኛን እና 12ኛን ክፍል በከፍተኛ ማዕረግ ጨረሰ።

ከዚያም ወደ ቀዳማዊ ኃይለስላሴ ዩኒቨርስቲ ኮሌጅ ገብቶ የመጀመሪያውን ዓመት በከፍተኛ ማዕረግ አለፈ። ቀጥሎም የትምህርት ዕድል አግኝቶ ወደ አሜሪካ ሔደ። እዚያም ላፋዩት ከሚባል ኮሌጅ ለሶስት ዓመታት ተምሮ በኬሚካል ኢንጂነሪንግ በድግሪ በከፍተኛ ማዕረግ ተመረቀ።

ከዚያም በ1958 ዓ.ም የካሊፎርኒያ ዩኒቨርስቲ በበርክሊ ከፍተኛ ትምህርቱን እንዲቀጥል ስኮላርሺፕ ሰጥቶት በ1964 ዓ.ም በ28 ዓመቱ የዶክትሬት ድግሪውን አግኝቷል። ከዚያም ወደ ሀገሩ መጥቶ የፖለቲካ አቀንቃኝነቱን ቀጠለበት።

ደርግ ውስጥ ከገቡት የፖለቲካ አቀንቃኞች መካከል አንዱ ነው የሚባለው ዶ/ር ሰናይ ልኬ በጥይት ተመትቶ ነው የሞተው። በወቅቱ ፀረ-አብዮተኛ ይባል የነበረው ደግሞ ኢሕአፓ ነበር። እውን ዶ/ር ሠናይን የገደለው ማን ነው? ገና ያልተነገረ፣ ይፋ ያልሆነ ወሬ ነው። እነዚህ ዶክተሮች ትንታግ የፖለቲካ መሪዎች ነበሩ። ሁሉም ብቅ አሉ፤ ተማሩ፣ ፍክትክት ብለው ወጡ።ሀገርና ወገን ብዙ ሲጠብቅባቸው ጭልምልም ብለው ጠፉ!

    በሚቀጥለው ተከታታይ ፅሁፎቼም የዚያን ትውልድ አሳዛኝም አስገራሚም ታሪክ በተቻለኝ መጠን ላጫውታችሁ እሞክራለሁ። ለዚህ ፅሁፌ የክፍሉ ታደሰ ያ ትውልድ የተሰኘው መፅሐፍ ከፍተኛ እገዛ እንዳደረገልኝ በዚህ አጋጣሚም እገልጻለሁ። ቸር እንሰንብት

በጥበቡ በለጠ

     

በዚህ ርዕስ የተፃፈችው የኃይሉ ገ/ዮሐንስ /ገሞራው/ ግጥም በኢትዮጵያ ውስጥ ተፅዕኖ ፈጣሪ ከሚባሉት የግጥም ሥራዎች በሙሉ ከፊት የምትሰለፍ ናት። ይህች ግጥም ከ1959 ዓ.ም በኋላ የመጣውን ትውልድ በመቀስቀስ እና በማንቃት ሁሌም ትጠቀሳለች። አብዮተኛ ትውልድ ፈልስፋላለች የሚሉም አሉ። ከሁሉም በላይ ደግሞ ፀሐፊዋን ኃይሉ ገ/ዮሐንስን ለመከራ የዳረገች ነች። ከርሱ በተፃራሪ የቆሙ ወገኖች ሁሉ ኃይሉን የሚያጠቁበት፣ የሚያሳድዱበት ግጥሙ ሆነች። የመከራን፣ የስቃይን፣ የእስራትን፣ የስደትን መስቀል የተሸከመባት ግጥሙ ነች።

በቅርቡ ከዚህ ዓለም በሞት የተለየው የወግ ፀሐፊው መስፍን ኃብተማርያም፣ በ“በረከተ መርገም” ግጥም በከፍተኛ ደረጃ ከተመሰጡ ሰዎች መካከል አንዱ ነበር። ባለ 21 ገፅ የበረከተ መርገምን ግም ከ40 ዓመታት በላይ በቃሉ ይዞ እስከ ዕለተ ሞቱ ድረስ በቃሉ ያነበንብ ነበር። እንደውም “ተጓዡ በረከተ መርገም” The walking B.M ይባል ነበር። ይህ ሰው በዚህች በበረከተ መርገም የግጥም መድብል ውስጥ አስተያየቱን በ1966 ዓ.ም ፅፎ ነበር። እንዲህ ይላል፡-

“ስለ በረከተ መርገም ያለኝን አስተያየት ከመጀመሬ በፊት ለብዙ ዓመታት ሳደንቀው የኖርኩትን ወደፊትም የማደንቀውን ግጥም በገጣሚና በአንባቢ አይን ተመልክቼ ለመተንተን ይህን ዕድል በማግኘቴ ደራሲውን ለማመስገን እወዳለሁ። በ1959 ዓ.ም በቀዳማዊ ኃይለስላሴ ዩኒቨርስቲ በተደረገው የግጥም ውድድር በረከተ መርገም አንደኛ ሆኖ ተመርጦ ነበር።

“በዚያን ጊዜ ደራሲው ሲያነብ ይሰማ የነበረውን የጋራ ጭብጨባ በተለይም አንብቦ ሲጨርስ ውጤቱን ለመስማት ሳይጓጓ “በቃኝ” ብሎ አንገቱን አቀርቅሮ አዳራሹን ባጣበቡት ሰዎች መካከል እየተሹለከለከ ሲወጣ በአዳራሹ የነበረውን አድናቆት የተመላበት ትዕይንት አስታውሳለሁ። በረከተ መርገም በልቤ መስረፅ የጀመረው ያን ጊዜ ነበር። እስከ አሁንም ባነበብኩት ቁጥር ትዝታ ይቀሰቅስብኛል። ጥሩ ግጥምነቱ ካዘላቸው ጠቃሚ ሃሳቦች ጋር እየተጣመረ በረከተ መርገምን አንድ ግዜ በሙሉ በቃል አጥንቼው የነበረው። ለዚህ ይመስለኛል እስከ አሁንም ልረሳው ያልቻልኩት” መስፍን ኃብተማርያም።

የመስፍን ኃብተማርያም አስተያየት ሰፊ ነው። የበረከት መርገምን ግጥም ከልዩ ልዩ ማዕዘናት እየተነተነ የሚሔድ ነው። የገጣሚውንም ፍዳ ያሳያል።

በረከተ መርገም በአፄ ኃይለስላሴ ዘመን መንግሥት ቢፃፍም በእርሳቸውም ዘመን ሆነ ቀጥሎ በመጣው በደርግ ዘመን ተፈላጊ አልነበረም። ምክንያቱም የሰው ልጅ ታላቅነት፣ የተከበረና ሰብዓዊነቱ የተጠበቀ ዜጋ እንዲሆን እሱን የሚጨቁኑትን ሁሉ የሚራገም ግጥም ነው። ስለዚህ ለሰው ቁብ የሌላቸው ስርዓቶች ሁሉ የዚህ ግጥም ተፃራሪዎች ናቸው።

መከራውን አይቶ ከዚህች ዓለም በሞት የተለየው ኃይሉ ገ/ዮሐንስ /ገሞራው/ ከዛሬ 12 ዓመታት በፊት ለኢትዮጵ መፅሔት ቃለመጠይቅ ሰጥቶ ነበር። በዚህ ቃሉ እንዲህ ብሎም ነበር፡-

“ከሀገሬ ከወጣሁ ጀምሮ ለሩብ ምዕተ-ዓመታት እዚህና እዚያ ስንከራተት የኖኩትን ፀሊም ሕይወት በማስመልከት የፃፍኳት “ሞቼም እኖራለሁ” የምትል ትንግርተኛ ግጥም አለችኝ። ግጥሚቱን የፃፍኳት እዚህ ያለሁበት ሀገር ውስጥ፣ ሀገሬንና ወገኔን ለመታደግ የምፅፋቸውን ምግታራዊያን ፅሁፎች መነሻ በማድረግ፣ ባልፈፀምኩት አንዳች ወንጀል፣ ከታላቁ የፍትህ አደባባይ ላይ የፊጢኝ አስረው አቅርበው ‘እብድ ነህ’ የሚል መንግሥታዊ ውሳኔ በተሰጠበት ማግስት ነው። እነሱ በሀገሬ የውስጥ ጉዳይ ባይገቡ ኖሮ ባልተቸነፉ ነበር። ከዚያ ጊዜ ጀምሮ ሕይወቴ ቀልቤን እንዳጣ ይገኛል። ሁኔታዎችን ከኔ አንፃር ሳያቸው ‘ደግ አድርገዋል ይበለኝ!’ የምልበት ጊዜ አለ። ወትሮስ ቢሆን እንደኔ ያለ ሰው የመጣው ቢመጣ ከሀገሩ መውጣት አልነበረበትም። ይሔ ኋላ መጥ አስተያየቴ፣ ፍዳዬን እና መከራዬን በጥሞና ሳስታውሰው ነው። ግን እኮ ከገዛ ሀገሬም ውስጥ የነበረኝ እድል ስስ ነበርኮ። እስቲ አንዱን ለምሣሌ ይሆነኝ ዘንድ ልጥቀስ።

“እኔን በቅርብ የሚያውቁኝ ወገኖች ሁሉ እንደሚያስታውሱት በንጉስ ነገስት የዘውድ ግዛት ዘመን፣ ነፍሴ ለጥቂት ዳነች እንጂ (በሆነ ልዩ ተአምር) እንደተንፈራጋጭ እምቦሳ ጥጃ በየወሩ ስታሰር እንደእንቦሳም ስቀጠቀጥ ነበር ለምለሙን የወጣትነት ዘመን ያሳለፍኩት። ከምፅፈው የግል ታሪካዊ ሁኔታ ውስጥ፣ አንድ ታሪከኛ ትንግርት ይኸውላችሁ።

“. . . አንድ ሳምንት ያህል ፔኪንግ እንደቆየሁ፣ ትቼው ከሔድኩት ሀገር አንድ ትንግርተኛ ደብዳቤ ለመጀመሪያ ጊዜ ደረሰኝ “. . . እግዜር በክንፈ ምህረቱ ከልሎ እንደሚጠብቅህም፣ ዘንድሮ በገቢር አረጋገጥኩ፤ ይኸውም . . .” በሚል መነሻ ርዕስ አለው። ይህንን ያስባለው ምን ነገር ቢገኝ ነው ብዬ ደብዳቤውን በጥሞና ማንበብ ጀመርኩ። እንዲህ ይላል፡- “ አንተ ሀገሩን ለቀህ በሔድክ ማግስት፣ ሁለት ባለቋሚ ተጠሪ ጂፖችና ቁጥራቸው ከአስር በላይ የሆኑ ክላሺንኮቭ ያነገቡ ታጣቂ ወታደሮች፣ ከሌሊቱ 11 ሰዓት ላይ ከቤታችን መጥተው በመውረር ‘ኃይሉን ለመውሰድ ከባለሥልጣን ታዘን ነው የመጣነው፣ እዚህ ከሌለ ያለበትን ንገሩን፣ ኃይሉን ካልወለዳችሁ. . .’ እያሉ፣ ቀኑን ሙሉ ከግቢያችን የገባ እንዳይወጣ፣ የወጣውም እንዳይገባ አግረው፣ አግረው፣ ሲያስቸግሩን ውለው፣ ማምሻው ላይ ተመለሱ” የሚል የትንቅንቅ ሪፖርታዥ ነው. . .

“. . . በዚያን ዕለት አረጋዊ አባቴን እየጨቀጨቁ ‘ልጅዎን ይውለዱ’ ቢሏቸው ‘ትናንት ሔዶ፤ በምድርና በየብስ ሳይሆን፣ በሰማይ ላይ ደመና ሰነጣጥቆ፣ እንደ ቅዱሳኖች እንደነ እዝራና እንደነ ኤልያስ!. . . እናንተው አይደላችሁም እንዴ የፈቀዳችሁለት? እዚህ ያለነው እኛ ነን፤ እኛን እንደብጤታችሁ ማድረግ ትችላላችሁ፤ ሌላም መሔጃ የለንም፤ እሱ ግን ሲሰቃይ ኖሮ ዘንድሮ አዶናይ ረድቶት እጁን አውጥቷል፤ አዶኒስ ይቀደስ!. . .” እያሉ ሲያበግኗቸው ዋሉ አሉ ወታደሮቹን። ድርጊታዊ ትንግርቱ አንድ ቀን ሙሉ ሲያስቀኝ ዋለ። አዎ እያንዳንዱ ሰው በዕለተ ልደቱ ቁጥር መጠን፣ ትንንሽ ሞት አሉበት ይባላል። እኔም በ16ቱ የልደት ቀኔ መጠን፣ የዚያን ቀኑ ትንሽ ሞቴ 7ኛው መሆኑን አስባለሁ። እዚያ ቻይና እያለሁም በምድር መንቀጥቀጥ ምክንያት ከምኖርበት 4ኛ ፎቅ ስዘል፣ 8ኛ ሞቴ መሆኑን ተረድቻለሁ። እዚሁ ስዊዲን ደግሞ፣ ያለ ወንጀሌ ከፍተኛ ፍርድ ቤታችው አቅርበው “እብድ ነው” ብለው ሲፈርዱብኝ 9ኛው ትንሹ ሞቴን መሆኑን ቆጥሬያለሁ። የሚቀሩኝን ትንንሽ ሞቴን እናንተው ልታሰሏቸው ትችላላችሁ።

የባለቅኔው የኃይሉ ገ/ዮሐንስ ሕይወትና ሥራ አስደናቂ ነው። አሳዛኝም ነው። 40 ዓመታት በስደት ርቆን ቆይቶ ሞቱ ደግሞ ከፋብን። 

በድንበሩ ስዩም

    ድግሪማ ነበረን

ድግሪማ ነበረን በአይነት በብዛት፣

ከቶ አልተቻለም እንጂ ቁንጫን ማጥፋት

ድግሪማ ነበረን ከእያንዳንዱ ምሁር

አልተቻለም እንጂ ቅማልን ከሀገር።

ድግሪ ተሸክሞ መስራት ካልተቻለ

አሕያስ በአቅሟ ወርቅ ትጫን የለ!!

      ድግሪማ ነበረን - ለወሬ የሚበጅ

      ሞያሌን ከሐገር -አልነቀለም እንጀ።

ድግሪማ ነበረን - በሊቃውንት ተርታ

አልረዳንም እንጂ - ሊሸኝ ድንቁርና።

      አይሸኙበትም እንጂ -  ድግሪማ ነበረን

      አልመከተም እንጂ - ድህነት ሲያጉላላን።

ጥሮ ተጣትሮ ድግሪማ ማግኘት

ለመሆን አልነበር - ለሰው መድሃኒት።

                        ገሞራው /ኃይሉ ገ/ዮሐንስ/

 

ይህን ከላይ የሰፈረውን ግጥም የገሞራው ነው ብላ የሰጠችኝ ኤሚ እንግዳ ነች። ግጥሙ ፊደልን የቆጠረውን ሁሉ የሚያሳስብ ብሎም የሚያስቆጭ ነው። ገሞራው እጅግ አያሌ የሥነ - ግጥም ስራዎቹን ሲፅፍ የኖረ ባለቅኔ እንደነበር የሚታወቅ ነው። ከሰሞኑ በወጡ መረጃዎች ወደ ዘጠኝ ሺ ግጥሞችን፣ አርቲክሎችን፣ ማስታወሻዎችን የቋንቋና የባሕል ጥናቶችን እንደፃፈ ተነግሮለታል። የሕይወት ዘመኑን በሙሉ ሲፅፍ የኖረ ‘ስደተኛው ሊቅ’ ነበር።

ስለዚሁ የሥነ-ፅሁፍ ምሁር ስርዓተ -ቀብር አስመልክተው የሚፅፉ የተለያዩ ድረ-ገፆችን ለማንበብ ሞክሬ ነበር። አንዳንድ ፀሐፊያን ገሞራው ለምን በሐገሩ ኢትዮጵያ ተቀበረ ብለው ሲወቅሱ ይደመጣሉ። ገሞራው በስደት እንደኖረ በሰደት ይቀበር ይላሉ። ይሔ አስተሳሰባቸው የመነጨው ደግሞ ገሞራው በነበረው የፖለቲካ አቋም ምክንያት ነው። ይህ ሰው በስልጣን ላይ ካለው መንግሥት ጋር ተፃራሪ ስለሆነ በኢትዮጵያ መቀበር የለበትም ባይ ናቸው። ግን ይህ አቋማቸው ትክክል ነው ወይ? ብሎ መጠየቅም ተገቢ ነው።

ኢትዮጵያዊው ባለቅኔ ሎሬት ፀጋዬ ገ/መድህን አሁን በስልጣን ላይ ካለው መንግሥት ጋር የማይስማማ ነበር። አያሌ የተቃውሞ ግጥሞችን ፅፏል። ግን ኒውዮርክ ከተማ ውስጥ ሕይወቱ ስታልፍ አስክሬኑ ወደ ሐገሩ ኢትዮጵያ መጥቶ ነው የተቀበረው። ፀጋዬ ከመንግሥት በተፃራሪ ስለቆመ ቀብሩም በውጭ ሀገር ይፈፀም ማለት ይቻላል ወይ?

በዘመነ ደርግ ሰዓሊውና ገጣሚው ገብረክርስቶስ ደስታ ከሀገሩ ተሰዶ ወጣ። በኬንያ አድርጎ፣ ወደ ጀርመን ተጉዞ እዚያም የተወሰነ ጊዜ ቆይቶ፣ በኋላ ወደ ሰሜን አሜሪካ ተጓዘ። አሜሪካ ኦክላሆማ ውስጥ በ1974 ዓ.ም ህይወቱ አለፈች። በነበረው የፖለቲካ አቋም በሚል እዚያው ኦክላሆማ ውስጥ ተቀበረ። እስከ ዛሬ ድረስ የዚህ ሰው አፅም ወደ ሀገሩ የሚያመጣው ወዳጅም ሆነ ጓደኛ ብሎም ቤተሰብ የለም። ከሀገሩ እንደወጣ የቀረ ታላቅ የኪነ-ጥበብ ፈርጥ ነበር። በዚያን ጊዜ የነበሩ ሰዎች ከፊታቸው የነበረውን ስሜት ተከትለው ገብረክርስቶስን ኦክላሆማ እንዲቀበር አደረጉት። ዘመን አለፈ። ገብረክርስቶስም እንደወጣ ቀረ።

እኔ በበኩሌ የገሞራው አስክሬን ወደ ሀገሩ ኢትዮጵያ መጥቶ መቀበሩ ትልቅ ደስታ ሰጥቶኛል።  ምክንያቱ ደግሞ ይህ ሰው እንደ ገብረክርስቶስ ደስታ ሆኖ እንዲያልፍ አልፈልግም። የገሞራው አስክሬን ለሀገሩ አፈር እንዲበቃ ያደረጉት አካላትም መወቀስ የለባቸውም። አንዳንድ ፀሐፊያን እነዚህን አካላት ሲወቅሷቸው ስላነበብኩ ነው። የሰዎቹ ጥፋትም አልገባኝም። መልካም ተግባር ፈፅመዋልና ነው።

ከመፅሐፍ ቅዱስ ጥቅሶች ሁሉ በጣም ደስ የሚለኝ ‘ይህም ያልፋል. . .’ እያለ የሚፅፋቸው ነገሮች ናቸው። በምድር ላይ የማያልፍ የለም። ፖለቲካውም፣ አስተሳሰባችንም፣ ጦርነቱም፣ ችግሩም፣ ስርዓቶችም ሁሉም ነገሮች ያልፋሉ። ግን ይህች የተወለድንባት፣ እትብታችን የተቀበረባት ሐገራችን የምንላት ኢትዮጵያ ድሮም ነበረች ገናም ትኖራለች። ስለዚህ የገሞራው አስከሬን በኢትዮጵያ ማረፉ በዘላለማዊቷ ሀገሩ ውስጥ እንጂ ነገ በምትፈራርሰው፣ በምትጠፋው ምድር አይደለም። ገሞራው ያረፈው ከወላጆቹ፣ ከዘመዶቹ ጎን ነው። ይህ እንዴትስ ሊያበሳጨን፣ ይችላል? እስኪ ሰከን ብለን እናስበው! 

በጥበቡ በለጠ

 

 

 

ዛሬ ይህን ከላይ ያሰፈርኩትን ርዕስ የተጠቀምኩት እንደው ስለዚህ ተአምረኛ ሰው የተሰማኝን ጥልቅ ስሜት ይገልፅልኛል ብዬ በማሰብ ነው። ጽሁፉ ከባለፈው ሳምንት መጣጥፍ ቀጣይም ነው።

ኃይሉ ገ/ዮሐንስ (ገሞራው) ታላቅ ባለቅኔ ነው። ይህ ሰው አሳቢ /thinker/ ነው። አስቦም የሚያሳስብ ነው። ጠይቆም እንድንጠይቅ የሚያደርግ ነው። ያመነበትን ሃሳብም እስከ እለተ ሞቱ ድረስ አብሮት የሚቆርብ ነው። የስደትን፣ የግዞትን መስቀል ለኢትዮጵያ ሕዝብ ነፃነትና ብልፅግና ሲል ተሸክሞ የኖረ በመጨረሻም ሕይወቱን የሰጠ ነው። አርባ ዓመታት ሙሉ ሀገሩ ኢትዮጵያ በዓይኑ እንደተንከራተተች ከናፍቆቷና ከትዝታዋ ተቆራኝቶ ስለእሷ እየፃፈና እያወጋ የስደት ዘመኑን በሞት አጠናቀቀው። የገሞራው ይህ ሁሉ ስቃይና መከራ የሚደርስበት ለኢትዮጵያ ሕዝብ ልዕልና ብዕሩን ስላነሳ፣ አንደበቱን ስላሰላ ነው። እዚህጋ ቆም ብለንም የምንጠይቀው አንድ ጉዳይ አለ። ለሀገር ሲባል መሞት፣ ለሕዝብ ሲባል መሞት ዋጋው ስንት ነው? ምን ያህልስ ይከፈልበታል? እንደ ገሞራው ያለ ሰው፣ ለራሱ ሳይኖር፣ ለራሱ ሳያስብ፣ ለራሱ ሳይደላው፣ ከራሱ በፊት ስለ ሀገሩና ሕዝቡ የሚጮህ፣ በመጨረሻም ሕይወቱን ቤዛ አድርጐ የሚያልፍ ሰው ዋጋው ስንት ይሆን? ለመሆኑስ እንዲህ አይነቱን ሰው ቀብረነው ዝም ነው?

እንዲህ አይነቱማ መድሃኒት ነው። እንዲህ አይነቱ ሰው መንፈሱም ሆነ የአጥንቱ ርግፍጋፊ መልካም ዘር ማፍሪያ ነው። ሰው የሚሆኑ ሰዎችን መፍጠሪያ መንፈሳዊ ዘር ነው። ከዚህ የመንፈስ ዘር ጋር ዛሬ ቆይታ እናደርጋለን።

ኃይሉ ገ/ዮሐንስ /ገሞራው/ ከትናንት በስቲያ ሰኞ ሕዳር 22 ቀን 2007 ዓ.ም አስከሬኑ በስደት ከሚኖርበት ሀገር ሲውዲን /ስቶኮልም/ ወደ እሚወዳትና የእትብቱ መቀበሪያ ወደሆነችው ኢትዮጵያ መጥቶ ተወልዶ ባደገበት በቅዱስ እስጢፋኖስ ቤተ-ክርስትያን በስድስት ሰዓት ስርዓተ-ቀብሩ ተፈፀመ።

 
   


ሲንከራተት ኖሮ - አካሌ የትም ምድር፣

በስተመጨረሻ - የሚያርፍበት አፈር፣

ከተወለድኩበት ነው - በክብር የሚቀበር።

 
   


ኃይሉ 40 ዓመታትን በልዩ ልዩ ሀገሮች በስደት ተንከራቶ፣ ተንከራቶ በመጨረሻም በእናት ሀገሩ ምድር በምኞቱ መሠረት ተቀበረ። ቀበርነው!

ኃይሉ ማን ነው?

ኃይሉ ገ/ዮሐንስ /ገሞራው/ በ1928 ዓ.ም እዚሁ አዲስ አበባ ከተማ በደብረ ሰላም ቅዱስ እስጢፋኖስ አጥቢያ አሁን E.C.A. ባረፈበት ስፍራ ከአበ-ብዙሐን መምህር ገብረዮሐንስ ተሰማ እና ከእመ-ብዙሐት ወ/ሮ አመለወርቅ ሀብተወልድ መወለዱን የሕይወት ታሪኩ ያስረዳል። እድሜው ለትምህርት እንደደረሰ ግራ ጌታ ይትባረክ ሹምዬ ዘንድ ፊደልን፣ ንባብን እና ጽዋተ ዜማን ተምሯል። ኋላም የቀዳማዊ አፄ ኃይለስላሴ ሽልማት ድርጅት ቀዳሚ ተሸላሚ ከነበሩት ታዋቂውና ታላቁ የቅኔ መምህር ከየኔታ ጥበቡ ጋሜ ዘንድ ቅኔን ከነ አገባቡ አደላድሏል። በዲቁናም ደብረ ሰላም ቅዱስ እስጢፋኖስ ቤተ-ክርስትያን ቀድሷል ይላል በቀብሩ ላይ የተነበበው የሕይወት ታሪኩ።

የገሞራው አባት ልጃቸው በቤተ-ክርስትያን ትምህርት እንዲገፋበት ብዙ ድጋፍ አድርገውለታል። ወደ ሥነ-ኃይማኖት (ቲዮሎጂ) ት/ቤት ገብቶ ተምሯል። ገና ከሕፃንነቱ ጀምሮ የሀገሩን ኃይማኖት፣ ባሕል፣ ታሪክ ጠንቅቆ የተማረና የገባው ሰው ነበር። ከዚያም ዘመናዊ ትምህርቱን በዳግማዊ ምኒልክ ሁለተኛ ደረጃ ት/ት ቤት መከታተል ያዘ። የሚገርመው ደግሞ ዘመናዊ ትምህርቱንም እየተማረ ስርዓተ ቀብሩ በተፈፀመበት በቅዱስ እስጢፋኖስ ቤተ-ክርስትያን በዲያቆንነት ያገለግል ነበር። እነዚህ የእውቀትና የሥራ ገበታዎች ኃይሉን በግዕዝ፣ በአማርኛ እና በእንግሊዝኛ ቋንቋዎች ዕውቀት በሁለት በኩል የተሳለ ቢላዋ አድርገው ፈጠሩት። ገና በልጅነቱ ከነበረበት የትውልድና የሀገር አስተሳሰብ አዕምሮው በእጅጉ ተራምዶ አዲስ ዓለም ናፋቂ አደረገው። ያ ዓለም ደግሞ ሰው ሁሉ እኩል የሚሆንበት፣ አንዱ ሌላውን የማይረግጥበት፣ ሰው የተባለ ፍጡር መብቱም፣ ነፃነቱም፣ ብልፅግናውም ሊከበሩበት እንደሚገባ ገሞራው ማቀንቀን ጀመረ።

በ1955 ዓ.ም የአፍሪካ መሪዎች ለመጀመሪያ ጊዜ አዲስ አበባ ላይ በተሰበሰቡ ጊዜ “ዋንነስ” የምትል አንዲት አነስተኛ ጽሁፍ በእንግሊዝኛ ፅፎ ለእንግዶቹ እንዲከፋፈል ማድረጉን ወዳጆቹ ይገልጻሉ። የአፍሪካ መሪዎች ወደፊት በአንክሮ ሊያስቡበት የሚገባውን ርዕሰ ጉዳይ የመከረበት ፅሁፍ ነው። ታዲያ በዚያን ጊዜ የፀጥታ ኃይሎች ወዲያው ገሞራውን ካለበት ቦታ ይዘውት ወደ እስር ቤት ላኩት።

ከእስር ከወጣ በኋላ ወደ ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ዩኒቨርሲቲም በመግባት በስነ-ልሳን እና በቋንቋ ጥናት መማር ጀመረ። በወቅቱ ደግሞ እርሱ ከትምህርት ጉብዝናው በላይ አብዮት ቀስቃሽ እና ሞጋች፣ ብሎም ትውልድን ሁሉ የሚወዘውዝ ብዕረኛ ሆኖ በሀገሪቱ የፖለቲካ ሥነ-ጽሁፍ ውስጥ ነበልባል ባለቅኔ ሆኖ መጣ።

በ1959 ዓ.ም በረከተ መርገም የተሰኘ የባለ 21 ገጽ ግጥም ጽፎ በዩኒቨርሲቲ ውስጥ በሺዎች በሚቆጠሩ ተማሪዎችና መምሕራን ፊት አነበበ። ታዳሚውን በሙሉ አስጮኸ፣ አነቃነቀ። ያ በረከተ መርገም አንደኛ ተብሎ ተሸለመ፣ ተደነቀ፣ ቆየት ብሎ ደግሞ ገሞራውን ከዩኒቨርሲቲው እንዲባረር አደረገው። አስጐሸመው፣ አሳሰረው። ግን ደግሞ ግጥሙ ሞጋች እና አብዮተኛ ትውልድ የሚፈለፍል አንዳች ልዩ ኃይል ያለው ሆኖ መጣ። የሚያስቆመው ጠፋ። የኢሕአፓን ታሪክ፣ ያ ትውልድ በሚል ርዕስ በሦስት ተከታታይ ትልልቅ ቅጾች መፃሕፍትን ያሳተመው የገሞራው የመንፈስ ወዳጅ የሆነው ክፍሉ ታደሰ፣ በረከተ-መርገም ትውልድን ሁሉ ለለውጥ ያነሳሳ የጥበብ ሥራ መሆኑን ያስታውሳል። እንደ ክፍሉ ታደሰ ገለፃ፤ “ኃይሉና በረከተ መርገም” በሀገሪቱ የፖለቲካ ሥነ-ጽሁፍ ውስጥ ዘላለማዊ አሻራ አኑረው ያለፉ መሆናቸውን ጽፎላቸዋል።

ኃይሉ ገ/ዮሐንስ ለኢትዮጵያ ሕዝብ መብት እና ልዕልና ራሱን በድፍረት ከፊት አጋፍጦ ካለምንም ፍርሃት የሚሟገት ስለነበር አያሌ መከራዎችን ሲቀበል ኖሯል። ከዚያም በ1967 ዓ.ም ለከፍተኛ ትምርት ወደ ቻይና ቤጂንግ ዩኒቨርስቲ ተጓዘ። እዚያም ለሶስት ዓመታት በትምህርት ሲቆይ በቻይንኛ ቋንቋ ልዩ ልዩ ፖለቲካዊ ፅሁፎችን ማዘጋትና ማሰራጨት ጀመረ። የሃሳብ አፈና በተንሠራፋበት ቻይና የገሞራው ብዕር ፍርሃት ለቀቀባቸው። በተለይ ለዶክትሬት ድግሪ ማሟያ የሚያዘጋጀው ፅሁፍ ርዕሱ The Influence of Anarchism on Chinese Literature: with a particular focus put on the case `Ba-Jin` የሚል ስለነበር፣ ገሞራው ቻይናም ሔዶ የደህንነቶች የትኩረት ቀለበት ውስጥ ወደቀ። በመጨረሻም የገሞራው ብዕር ለቻይና መንግሥት አሜኬላ (እሾህ) ነው ተብሎ፣ ሀገራቱንም ሳይበጠብጥ በአጭሩ እንቅጨው ብለው ኃይሉን ከሀገራቸው አባረሩት።

ገሞራው ወደ ሐገሩ እንዳይመለስ ደግሞ፣ እርሱ ወደ ቻይና በሔደበት ወቅት የደርግ የፀጥታ ሐይሎች የእነ ኃይሉ ቤትን ከበው ቤቱ ላይ ከፍተኛ ፍተሻ አድርገው ነበር። ፍተሻቸው ደግሞ ኃይሉን ለመያዝ ነበር። በአጋጣሚ ደግሞ እርሱ ወደ ቻይና ተጉዞ ነበር። ደርጎች ከሚገሏቸው የኢሕአፓ አባላት መካከል የገሞራው ስም ዋነኛው ነበር። ስለዚህ ወደ ሐገሩ ኢትዮጵያ የመመለሱ ነገር የማይቻል ሆነ። ባለቅኔው ሀገር አልባ ሆነ።

ወደ አሜሪካ ለመጓዝም ፈፅሞ አዳጋች ሆነ። ምክንያቱም ድሮ ገሞራው ኢትዮጵያ ውስጥ ሳለ አሜሪካዊያኖች ሀገሩ ኢትዮጵያን ለቀው እንዲወጡ ይቀሰቅስ ስለነበር የዩናይትድ ስቴትስ የኢምግሬሽን ሰዎች ኃይሉ ገ/ዮሐንስ በጥቁር መዝገባቸው (Black List) ውስጥ ስለፃፉት ወደ አሜሪካ ከማይገቡ ሰዎች መካከል አንዱ እሱ ሆነ። ገሞራው መሰደጃ አጣ።

ቀጥሎም በአምነስቲ ኢንተርናሽናል እና በዩ.ኤን.ሲ. ኤች. አር ትብብር ወደ ኖርዌይ ሀገር እንዲሔድ መደረጉን የኃይሉ ጓደኞች ይገልፃሉ። በኖርዌይ ውስጥም ሆኖ የሚፅፋቸው ርዕሰ ጉዳዮች ለሀገሪቱ መንግሥት ስላልተስማሙት ሀገሪቱን ለቆ እንዲወጣ ተገደደ። የብዕሩ ሃይለ-ቃል እና የእምነቱ ጥንካሬ እንደ ጦስ ያዞረው ገባ። በመጨረሻም እስከ እለተ ሞቱ በቆየባት ስዊድን ሀገር ተሰደደ። እዚያም የመከራን ሸክም በጀርባው አዝሎ በብዕሩ ቀስት ግን ከዘጠኝ ሺ በላይ አርቲክሎችን ፅፎ ያለፈ የስደት ባሕታዊ፣ የእምነት ባሕታዊ፣ የመንፈስ ባሕታዊ፣ የብዕር ባሕታዊ ሆኖ ላመነበት ጉዳይ እስከ መጨረሻው ድረስ በፅናት ቆይቶ ለትውልድም አርአያ ሆኖ ያለፈ የዘመኑ ልዕለ ሰብ ሆኖልናል።

ኃይሉ ገ/ዮሐንስ 40 ዓመታት በስደት ሲኖር አንድም ቀን ዜግነቱን ለመቀየር ተደራድሮም ሆነ ፈልጎ አያውቅም። ኢትዮጵያዊ ሆኖ ተወልዶ ኢትዮጵያዊ ሆኖ አለፈ። ስጋው እንኳ እንዳይደላው በመፈለግ ዜግነቱን አልቀየረም። ኃይሉ ትዳር አልመሰረተም። በአንዲት ክፍል ውስጥ ሆኖ ስለ ኢትዮጵያና ሕዝቦቿ ሲፅፍ ኖሮ ያለፈ የብዕር ‘ገሞራ’ነው። በሰው ልጆች ልብ ውስጥ ሕያው ሆኖ የሚኖር ጥበብ አምላኪ ባለቅኔ ነበር። ኃይሉ ገ/ዮሐንስ ጥቅምት 30 ቀን 2007 ዓ.ም በተወለደ በ79 ዓመቱ ሲውዲን ስቶኮልም ውስጥ በህመም ምክንያት ሕይወቱ ብታልፍም ከ40 ዓመታት የአካል ስደት በኋላ ከትናንት በስቲያ አስከሬኑ ለሀገሩ አፈር በቃ።

የገሞራውን አስክሬን ከስዊድን ወደ አዲስ አበባ ያመጣችው ኗሪነቷ በአሜሪካ ሀገር የሆነው የኃይሉ የወንድም ልጅ የሆነችው ወ/ሮ ቆንጂት በትረ ነች። የወንድም ልጅ፣ የእህት ልጅ ባይወልዱትም ልጅ ነው የሚሰኘው አባባል እውነት መሆኑን ያየሁት በወ/ሮ ቆንጂት በትረ አማካይነት ነው። የገሞራውን፡-

ባያቁት ነው እንጂ - የእኔን ቋሚ ንግርት፣

በተወለድኩበት ነው - የምቀበርበት፣

ሌላ ቦታ ሳይሆን - በትውልዴ መሬት።

ብሎ የፃፈውን ንግርት ቆንጂት እውን አደረገችለት። ለካ የገሞራው ንግርት እርሷ ላይ አድሮ ነበር እውን የሚሆነው። “እውነተኛ ባለቅኔ ነብይ ነው” የሚባለው ምሳሌ ማረጋገጫው ገሞራው ሆኖ አረፈው።

    በአጠቃላይ የዚህ ጎምቱ ኢትዮጵያዊ ባለቅኔ የመጨረሻ እረፍት በሚወዳት እናት ሐገሩ፣ ከቤተሰቦቹ የቀብር ቦታ ላይ እንዲያርፍ ለወ/ሮ ቆንጂት፣ ደጀን ሆነው የለፉት አቶ ጥላዬ ይትባረክ፣ አቶ ኃይለማርያም ደንቡ፣ በሲውዲን የሚገኙ የአባ በየነ ሰይፉ ቤተሰቦች፣ የኃይሉ አጎት ኢ/ር ሽመልስ፣ በሲውዲን የኢትዮጵያ ማህበረሰብ፣ የኢትዮጵያ ደራሲያን ማህበር፣ ወ/ት ኤሚ እንግዳ፣ ልጅ እንግዳ ገ/ክርስቶስ፣ የአዲስ ጣዕም የሬዲዮ ዝግጅት ክፍል አባላት፣ በሲውዲን የኢትዮጵያ ኤምባሲ፣ የኢትዮጵያ የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴርና የገሞራው ጓደኞችና ወዳጆች ሁሉ፣ የባለቅኔውን ምኞት እውን ስላደረጋችሁ በሰንደቅ ጋዜጣ ዝግጅት ክፍል ስም ላመሰግናችሁ እውዳለሁ። በኔ በኩል የገሞራውን ጉዳይ ሳምንትም እቀጥልበታለሁ። ቸር እንሰንብት።


Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100
Page 10 of 15

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us