You are here:መነሻ ገፅ»ኪነ-ጥበብ
ኪነ-ጥበብ

ኪነ-ጥበብ (199)

                                    

በጥበቡ በለጠ

 

ኢትዮጵያ ውስጥ አያሌ ሐይማኖቶች ቢኖሩም በዋናነት ግን ክርስትና እና እስልምና ይጠቀሳሉ። ሁለቱም ሃይማኖቶች በብዙ ሚሊዮን የሚቆጠር ተከታዮች አሏቸው። ሁለቱም ሃይማኖቶች መሠረታቸው ከውጭ ሀገር ቢሆንም ወደ ኢትዮጵያ ሲገቡ ግን የራሳቸውን ማንነት እና መገለጫ ይዘው ነው።

የራሳቸው መገለጫን ይዘው ነው የገቡት ሲባል ኢትዮጵያዊ ሃይማኖቶች ናቸው ለማለት ፈልጌ ነው። ሁለቱም ሃይማኖቶች በጦርነት ወይም በግዴታ (በተፅዕኖ) ወደ ኢትዮጵያ ገብተው የተስፋፉ አይደሉም። እንደውም ኢትዮጵያዊያኖች ፈቅደውና ደስ ብሏቸው ወደ ሀገራቸው ይዘዋቸው ገብተዋል በማለት የተለያዩ ደራሲያን ፅፈዋል።

ለምሳሌ የክርስትናውን ሃይማኖት ታሪክ ስናነብ መነሻችን መጽሐፍ ቅዱስ ነው። በመፅሐፍ ቅዱስ ውስጥ በሐዋርያት ስራ ውስጥ የተጠቀሰ አንድ ኢትዮጵያዊ አለ። ይህም ኢትዮጵያዊው ጃንደረባ ነው። ኢትዮጵያዊው ጃንደረባ ክርስቶስ በተጠመቀ ጊዜ ወደ እየሩሳሌም ሔዶ ተጠምቆ ወደ ሀገሩ ኢትዮጵያ ተመልሶ የክርስትናን ሃይማኖት አስፋፍቷል። ጃንደረባው በወቅቱ የኢትዮጵያን ንግሥት የገንዘቧ አዛዥ ነው ይባላል። ይህ ማለት በአሁን አጠራር የፋይናንስ እና ኢኮኖሚ ሚኒስትር እንደማለት ነው። ስለዚህ ካለማንም ተፅዕኖ ኢትዮጵያዊው ጃንደረባ ሃይማኖቱን ወደ ሀገሩ ይዞ ገብቶ አስፋፍቷል ማለት ይቻላል።

ከዚህ በተጨማሪ አንድ ኢትዮጵያዊ ንጉስንም ማንሳት ይቻላል። አፄ ባዜን ይባላል። ይህ ንጉስ ከአክሱም ዘመን ነገስታት አንዱ ነበር። እየሱስ ክርስቶስ በተወለደ ጊዜ ባዜን ኢትዮጵያ ውስጥ ገናና መሪ ነበር። ታዲያ የእየሱስን መወለድ ሲሰማ በጣም ደስ ብሎት ሠራዊቱን አሰልፎ ወደ እየሩሳሌም እንደሄደ ታሪኩ ያወሳል። እዚያም እንደደረሰ የዓለም ጌታ ተወልዷል ደስ ብሎኛል ብሎ የወርቅ ስጦታዎችን አበርክቶ ወደ ሀገሩ ኢትዮጵያ ተመልሶ ለስምንት ዓመታት ነግሷል። በዚህም ጊዜ ክርስትናን ለሀገሩ ህዝብ አስተዋውቋል፣ አስተምሯል የሚሉ ፀሐፊዎች አሉ።

በአጠቃላይ ሲታይ ክርስትና ወደ ኢትዮጵያ የመጣው እንደ ሌሎቹ ሀገሮች በጦርነት እና በቅኝ አገዛዝ ተፅዕኖ አይደለም። ኢትዮጵያዊያኖች ራሳቸው ወደውና ፈቅደው ተቀብለው ከዚያም በራሳቸው ባህልና አስተሳሰብ አስፋፍተውታል።

በእስልምናውም ሃይማኖት ብንመጣ ከዚህ የተለየ ነገር አናገኝም። እንደውም የእስልምናው ደግሞ ብዙ አስገራሚ ነገሮች አሉት። ሃይማኖቱ በብዙ መልኩ የኢትዮጵያዊያኖች ሆኖ እናገኘዋለን። ታሪኩ እንዲህ ነው።

በእስልምና ሃይማኖት ውስጥ ታላቁ ነብይ፣ ነብዩ መሐመድ ይጠቀሳሉ። እርሳቸውም በተወለዱ ጊዜ ገና በህፃንነታቸው እናታቸው እንዳረፉባቸው ይገለፃል። በዚህ ሁኔታ ውስጥ ሞግዚቶች ይቀጠሩላቸዋል። ከተቀጠሩት ሞግዚቶች መካከል ደግሞ ኢትዮጵያዊቷ እሙአሚን አል ሐበሻ ይጠቀሳሉ። እሙአሚን አልሐበሻ በነብዩ መሐመድ ህይወት ውስጥ ትልቅ ታሪክ አላቸው። እሙአሚን ነብዩ መሐመድን እንደ እናት ሆነው ጡት እያጠቡ እንዳሳደጓቸው ታሪክ ያወሳል። በዚህም ምክንያት ነብዩ መሐመድ ስለ ኢትዮጵያ ማንነት እና ታሪክ እንደራሳቸው ሀገር አውቀው ነው ያደጉት እየተባለ በልዩ ልዩ መፃህፍት ውስጥ ተጠቅሷል።

አንዳንድ መፃሕፍት እንደሚያወሱት ከሆነ ነብዩ መሐመድ በሰባተኛው መቶ ክፍለ ዘመን የእስልምናን ሃይማኖት ለማስፋፋት በተነሱ ጊዜ አብረዋቸው የተሰለፉት ኢትዮጵያዊያን እንደሆኑም ይገልፃሉ። እንደ እናት ሆነው ያሳደጓቸውን እሙአሚን አል ሀበሻን ተከትለው የሄዱ ኢትዮጵያዊያን ስለነበሩ በነብዩ መሐመድ እንቅስቃሴ ወቅት እንደ ጠባቂ እና አማኝ ሆነው እስልምና ሃይማኖት ኢትዮጵያዊያን አስፋፍተውታል ተብሎ ተፅፏል።

በዚህ ምክንያት ነው ነብዩ መሐመድ ቤተሰቦቻቸው ለአደጋ ሲጋለጡባቸው “ወደ ኢትዮጵያ ሒዱ። እዚያ በሰላም ትኖራላችሁ። መልካም ንጉስ አለ” ብለው ቤተሰቦቻቸውን ወደ ኢትዮጵያ የላኩት። ነብዩ መሐመድ እንዲህ ያሉበት ምክንያት ቀደም ሲል በኢትዮጵያዊቷ እሙአሚን አልሐበሻ አማካይነት በማደጋቸው ኢትዮጵያን ጠንቅቀው ያውቋታል ማለት ነው።

ወደ ኢትዮጵያ ሂዱ ከተባሉት የነብዩ መሐመድ ቤተሰቦች መካከል ሴት ልጃቸው ሩቅያ፣ ባለቤቷ ዑስማን ኢብን አፉን፣ የአጐታቸው ልጅ ጃፋር አቡጠሊን፣ የአክስታቸው ልጅ ዘበይር አቡኑልአዋምና ነብዩን እንደ እናት ጡት አጥብተው ያሳደጓቸው እሙአሚን አል ሐበሻ ይገኙበታል። እነዚህ ሰዎች አክሱም አካባቢ ነጃሺ ተብሎ በሚታወቀው ጥንታዊ መስጊድ ውስጥ አርፈው በሰላም ኖረዋል።

ከሁሉም በላይ የሚበልጠው ደግሞ የቢላል ታሪክ ነው። ቢላል ቤተሰቦቹ ከኢትዮጵያ የሄዱ ናቸው። ኢትዮጵያዊ ነው ማለት ነው። አንድ ቀን ነብዩ መሐመድ ቢላል በመረዋ ድምፁ ሲዘይር ይሰሙታል። እናም አስጠርተውት ከእርሳቸው ጋር ይሆናል። በኋላም በእስልምና ሃይማኖት ውስጥ ለመጀመሪያ ጊዜ ሕዝብን ለፀሎት የጠራው ቢላል ነው። ትልቅ ጉብታ ላይ ወጥቶ “አላህ ዋክበር” በማለት የእስልምናን ነፃነት ያወጀ፣ ሙስሊሞችን በሙሉ በፀሎት የሰበሰበው ኢትዮጵያዊው ቢላል ነው።

እነዚህን ታሪኰች ስናይ ኢትዮጵያዊያን ምን ያህል ከነብዩ መሐመድ ጋር የነበራቸውን የጠበቀ ግንኙነት እና የእስልምናን ሃይማኖት ለማስፋፋት ያደረጉትን ተጋድሎ ያሳያል። እንደሚባለው ከሆነ ቢላል እስልምናን በመቀበል በዓለም ላይ ሦስተኛው ወይም አራተኛው ሰው ነው እየተባለም ይነገራል።

በአጠቃላይ ሲታይ የእስልምናን ሃይማኖት በማስፋፋትም ሆነ በመቀበል የኢትዮጵያዊያን ተሳትፎ እጅግ በጣም ትልቅ ነው። ነገር ግን ይህ ጉዳይ ብዙ እውቅና ያልተሰጠው እና ጥቅም ላይ ያልዋለ ነው። ለምሳሌ ከእነዚሁ ታሪኮች ተያይዞ ትግራይ ውስጥ ያለው አልነጃሺ መስጊድ እስልምና ሃይማኖት ገና በዓለም ላይ ሲቆረቆር አብሮ የሚጠቀስ ነው። ስለዚህ ቦታው እንደ መካ መዲና ባይሆንም፤ በእስልምና ሃይማኖት ውስጥ ግን ቅዱስ ስፍራ ተብሎ የሚጠቀስ ነው። የዚህ ምክንያቱ ደግሞ የነብዩ ልጆችና ቤተሰቦች ያረፉበት ከመሆኑም በላይ እስልምና እንዲኖር እንዲበለፅግ፣ ክፉ እንዳይነካው መሸሸጊያና ማቆያ ሆኖ ያገለገለ በመሆኑ ነው።

የነብዩ መሐመድ እና የኢትዮጵያ ግንኙነት ብዙ የሚባልበትም ነው። ለምሳሌ ነብዩ በተለያየ ጊዜ ለኢትዮጵያው ንጉስ ደብዳቤዎችን መላካቸው ይነገራል። ከዚህ በተጨማሪም አያሌ ስጦታዎችን እና እጅ መንሻዎችንም ለግሰዋል። ዶ/ር ሀሰን ሰኢድ ባቀረቡት አንድ ጥናት ላይ እነዚህን የተላኩትን ስጦታዎች ይዘረዝሯቸዋል። እነዚህም ጥቁር ሙሉ ልብስ፣ የወርቅ ቀለበት፣ የአበሻ ፈርጥ ያለበት ሦስት አንካሴዎች፣ ሽቶ፣ የአበሻ በቅሎዎች እና ሌሎችም ይገኛሉ። እነዚህን ቅርሶች በደንብ መመርመርና ማጥናት ይጠበቅብናል።

በኢትዮጵያ ውስጥ ያለው የእስልምና ሃይማኖት መንፈሳዊም ሆኑ ቁሳዊ ቅርሶች ተገቢውን ትኩረት ባለማግኘታቸው ሀገሪቱም ሆነች ምዕመኑ ማግኘት የሚገባቸውን ጥቅም ሳያገኙ ዘመናት እየከነፉ ነው።

ለምሳሌ በልዩ ልዩ አካባቢዎች የተመሠረቱ የእስልምና ተቋማት በራሳቸው ታሪካዊ ናቸው። ከብሔረሰቦቻችን መካከል የአርጐባውን፣ የሐረሪውን፣ የቤኒሻንጉሉን፣ የአፋሩን፣ የሱማሌውን እና የኦሮሞውን እስልምና እና እሱን ተከትሎ ያለውን ባህላዊ አተገባበር ማጥናቱና እንደ ቅርስ ማስፋፋቱ ትልቅ ፋይዳ አለው።

ወደ ሐረርና አካባቢዋ ስንሄድ የሐረሪዎችን እና የሐረር ኦሮሞዎችን የጋራ የሆነ እስላማዊ ቅርስ እናገኛለን። የአያሌ መስጊዶች ደብር የሆነችው ሐረር እስልምናን ከተቀበለች ከአንድ ሺ ዓመታት በላይ አስቆጥራለች። ሼህ አባድር እና ተከታዮቻቸው የሐረርን ምድር ከረገጡባት ጊዜ አንስቶ እስከ አሁን ባለው ጊዜ አያሌ ሃይማኖታዊና ባህላዊ ቅርሶች ተፈጥረዋል። ለምሳሌ ‘አሹራ’ ተብሎ የሚታወቀው እስላማዊ በዓል በሐረር ውስጥ በተለየ መልኩ ይከበራል። ይህም ጅቦችን ገንፎ በማብላትና ከጅቦች ጋር ሠላማዊ ኑሮ ከመመስረት ጋር የተገናኘ ልዩ የአከባበር ስርዓት አለው። ይሄ ኢትዮጵያዊ የሆነ የሙስሊሞች ባህላዊ ቅርስ ነው።

ወደ ወሎ ስንጓዝ ደግሞ መንዙማው ልብን ውክክ እያደረገ በሚንቆረቆረው የወለዬዎች ድምፅና ምርቃት ታጅቦ ይቀርባል። በሙዚቃው ዓለም ይሄ ሌላኛው መንፈሣዊ ስልት ነው። የወለዬዎች የሆነው ይህ ሙዚቃዊ ስልት ብዙ ሊባልለት የሚችል ነው። ዓለም አቀፋዊቷ ድምፃዊት እጅጋየሁ ሽባባው /ጂጂ/ ይህንን የመንዙማ የሙዚቃ ስልት ወስዳ በአሁኑ ጊዜ ልዩ ልዩ ዘፈኖቿን ሠርታበታለች።

ከመንዙማው ባልተናነሰ የድሬ ሼህ ሁሴን ታሪክም አንዱ አካል ነው። ወደ ድሬ ሼህ ሁሴን ስንጓዝ ግጥምና ዜማ አውራጆች ከልዩ ልዩ ቦታዎች እየመጡ ፈጣሪያቸውን የሚያመሰግኑበት እና ዓመታዊ ክብረ በዓል የሚያከብሩበት ስርዓት በእስልምና ሃይማኖታችን ውስጥ የሚገኝ ቅርስ ነው።

ወደ ባሌ ስንጓዝም የሶፍ ዑመር ዋሻ አካባቢ የሚደረጉ ባህላዊ ድርጊቶች እና ክብረበዓሎች ሌላኛው ገፅታችን ናቸው። በዚህ ቦታ ላይም ሶፍ ዑመር የተባሉት የእስልምና ሃይማኖት ተከታይ እና ቅዱስ የሚባሉ ሊቅ በስፍራው ይኖሩ ነበር። የእኚህን ሰው ገድል ለማድነቅ እና ፈጣሪያቸውን ለማመስገን በየዓመቱ አያሌ የሙስሊም ሃይማኖት ተከታዮች ወደ ስፍራው በማምራት ይገናኛሉ። በጋራ ይፀልያሉ።

ከነዚህ ሌላም በርካታ እስላማዊ ቅርሶች በሐገራችን ውስጥ አሉ። ሁሉንም መጠቃቀስ ባንችልም እነዚህ ይበቁናል። ግን ሳይጠቀስ የማያልፈው ደግሞ በልዩ ልዩ አካባቢዎች የሚገኙት ኢትዮጵያዊያን ሙስሊሞች ባህላዊ አለባበሳቸውም ቅርስ ነውና መጠናት እንዳለበት ዶ/ር ሐሰን ሰኢድ ይመክራሉ።

በ2004 ዓ.ም በቅርስ ጥናት ጥበቃ ባለስልጣን አማካይነት በታተመው ቅርስ በተሰኘው መጽሔት ላይ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የውጭ ቋንቋዎችና ሥነ-ጽሑፍ ክፍል የዓረብኛ ንዑስ ክፍል ኃላፊ የሆኑት አቶ መሐመድ ሰዒድ አብደላ “ጥበቃ ሊደረግላቸው የሚገቡ የኢትዮጵያ እስላማዊ የሥነ-ጽሑፍ ቅርሶች” በሚል ርዕስ አንድ ጥናት አቅርበው ነበር። በዚህም ጥናታቸው ጥበቃ ሊደረግላቸው የሚገቡትን የእስልምና ሃይማኖት መፃህፍት ጠቅሰዋል።

ከነዚህ መፃህፍት መካከልም ከዛሬ 700 ዓመታት በፊት የተፃፈውን፣ ሺሃቡዲን ዓብዱ አልቃድር (ዓረብ ፈቂህ) የአሕመድ ግራኝ መዋዕለ ዜና ፀሐፊው “ፋቱህ ዓል ሐበሻ” በሚል ርዕስ በ16ኛው መቶ ክፍለ ዘመን የፃፈው፣ ዳውድ አቡ በከር እ.ኤ.አ. በ1818 አካባቢ የፃፏቸው በርካታ እስላማዊ መፃህፍት፣ ቡሽራ መሐመድ የተባሉ ሊቅ በ1863 እ.ኤ.አ የፃፏቸውን ኢትዮጵያዊ መፃህፍቶች፣ በ1881 እ.ኤ.አ መሐመድ ጀማል አደን አልዓሊ (አባ ወልዬ) በድርሰት ስራዎቻችው አያሌ ነገሮችን መፃፋቸው ተገልጿል። ሑሴን ሐቢብ (ባሆች) እ.ኤ.አ በ1916 ዓ.ም ከሃይማኖት አባትነታቸው በላይ በርካታ መፃህፍትን አዘጋጅተዋል።

ሐጂ ጃዕፈር በዓረብኛና በአማርኛ ቋንቋ እ.ኤ.አ 1936 አካባቢ መፃፋቸው እና ሸምሰዲን መሐመድ እ.ኤ.አ 1924፣ ሰኢድ ኢብራሂም ያሲን (ጫሎች) በ1940ዎቹ የፃፏቸውና ሌሎችም ተጠቅሰዋል።

በአጠቃላይ ሙስሊሙ ኅብረተሰብም ሆነ መንግስት እንዲሁም የቅርስ ወዳጆች የሆኑ ኢትዮጵያዊያን ሁሉ በእነዚህ ከላይ በተጠቀሱት ርዕሰ ጉዳዮች ላይ ሰፊ የማስተዋወቅና የመጠበቅ ተግባር ይጠበቅባቸዋል።

መልካም የረመዳን ጾም ፍቺ - ረመዳን ከሪም¾ 

 

ፕ/ር አፈወርቅ ገ/እየሱስ

በጥበቡ በለጠ

በአንድ ወቅት “የኢትዮጵያ ደራሲያን እና የኢጣሊያ ወረራ” በሚል ርዕስ አንድ መጣጥፍ ማቅረቤ ይታወሳል። በዚህ መጣጥፍ ውስጥ በተለይም ይህን የግፍ ወረራ ለመመከት እና ኢትዮጵያን ነፃ ለማውጣት ደራሲዎች ያበረከቱትን አስተዋፅኦ ለማሳየት ሞክሬያለሁ። በቅርቡም ሚያዚያ 27 ቀን 2008 ዓ.ም በኢቢኤስ ቴሌቪዥን በጋዜጠኛ ሕሊና አዘዘ ተጋብዤ ከደራሲ አበረ አዳሙ ጋር ሆነን 75ኛ አመት የአርበኞች በአልን መሰረት በማድረግ፣ የእለቱ ለት የኢትዮጵያ ደራሲያን በኢጣሊያ ወረራ ወቅት ስላበረከቱት አስተዋጽኦ ለማቅረብ ሞክረናል። በወቅቱ ለፋሽስት ኢጣሊያ ያደረውን አፈወርቅ ገ/እየሱስን በተመለከተ የተናገርኩትን መሰረት አድርጎ ወዳጄ የፊልም ባለሙያው ያሬድ ሹመቴ ጥያቄ ጠይቆኝ ነበር። ለእርሱም ሆነ ለሌሎች አንባቢዎቼ የፕሮፌሰር አፈወርቅን ታሪክ ባጭሩ ላብራራ ነው።

በትምህርት ደረጃው የፕሮፌሰርነት ማዕረግ ላይ ደርሷል። በኢትዮጵያ ውስጥ ደግሞ “ነጋድራስ” የሚሰኘውን ማዕረግ ተቀብሏል። ይህ ሰው አፈወርቅ ገ/እየሱስ (ዘብሔረ ዘጌ) ይባላል። አፈወርቅ ገ/እየሱስ ጦቢያ የምትሰኘውን የልቦለድ መጽሐፍ በ1900 ዓ.ም ያሳተመ ደራሲ ነው። ጦቢያ በአፍሪካ ውስጥ በራስ ቋንቋ ከተፃፉ ልቦለዶች ሁሉ የመጀመሪያ ነች። በኢትዮጵያ ሥነ-ጽሑፍ ውስጥ መሠረት የጣለው አፈወርቅ ገ/ እየሱስ ሌሎችንም መፃህፍት አሳትሟል። ሁለተኛ መጽሐፉ ደግሞ “አጤ ምኒልክና ኢትዮጵያ” በሚሰኝ ርዕስ አሳትሟል። ልዩ ልዩ አጫጭር ልቦለዶችን እና ታሪኰችን በመፃፍ በኢትዮጵያ ሥነ-ጽሑፍ ውስጥ ግንባር ቀደሙን ቦታ የሚወስድ ነው።

አፈወርቅ ገ/እየሱስ የተወለደው ጣና ውስጥ ከሚገኙት ደሴቶች መካከል “ዘጌ” ተብላ ከምትታወቀው ቦታ ሐምሌ 3 ቀን 1860 ዓ.ም ነው። አባቱ ገብረእየሱስ ድንቄ ሲባሉ እናቱ ደግሞ እመት ፈንታ ትሁን ይሰኛሉ። ገና በልጅነቱ ጣና ውስጥ የሚገኙትን ገዳማት የግድግዳ ላይ ስዕሎች እያየ እና በእነርሱ እየተመሰጠ ከዚያም የስዕል ፍላጐቱ እና ችሎታውም እያደገ መጥቶ የስዕል ብሩሽ ከእጁ የማይለይ ሰዓሊ ሆነ። በትምህርት አቀባበሉም እጅግ ተስፋ የተጣለበት ታዳጊ ሆነ።

አፈወርቅ ለእቴጌ ጣይቱ የቅርብ ዘመድ ነበር። እቴጌ ጣይቱም ጐንደር እያሉ በልጅነቱ አፈወርቅ ተሰጥኦ ያለው ታዳጊ መሆኑን ስለተገነዘቡ በ1875 ዓ.ም ከአጤ ምኒልክ ጋር ከተጋቡ በኋላ አፈወርቅን ወደ አዲስ አበባ አስመጡት። እዚህም አዲስ አበባ የስዕል ስራውን እየሰራ የቤተ-መንግስት ልጅ ሆኖ ቆየ። አጤ ምኒልክም አቅርበው ያጫውቱት ነበር። ልጁ አእምሮው ሰፊ ስለሆነ ወደ አውሮፓ ሄዶ ቢማር ብዙ ስልጣኔዎችን ወደ ሀገሩ ይዞ ይመጣል ብለው በማመን ሄዶ እንዲማር ተፈቀደለት።

መስከረም 24 ቀን 1880 ዓ.ም ምፅዋ ደረሰ። ከዚያም በመርከብ ተሳፍሮ ኔፕልስ ወደብ ጣሊያን አገር ደረሰ። በመጀመሪያ የተማረው የጣሊያንኛን ቋንቋ ነው። ከዚያም Istituto Internazionale di Tomino በተባለ ኰሌጅ ትምህርቱን ቀጠለ። የአውሮፓንም ስልጣኔ በኪነ-ጥበብ ውስጥ ተማረ። አፈወርቅ ወደ አውሮፓ ከመሄዱ ሦስት ዓመት በፊትም የአውሮፓ መንግስታት በርሊን ከተማ ተሰብስበው አፍሪካን ለመቀራመት ተስማምተው ነበር። ሚያዚያ 25 ቀን 1880 ዓ.ም ጣሊያኖች ከኢትዮጵያ ጋር የውጫሌን ውል ተፈራረሙ። የኢጣሊያ ጋዜጦችም ፃፉበት። ጣሊያኖች ተደሰቱ። አፈወርቅ ገ/ እየሱስ ደግሞ ውሉን ሲያነበው አንቀፅ 17 ችግር ያለበት እንደሆነ ተገነዘበ። አንቀፁ የኢትዮጵያን ሉዐላዊነት አሳልፎ የሚሰጥ ነው በማለት አፈወርቅ ገ/ እየሱስ ለትምህርት በሄደበት ሮማ ውስጥ ተቃውሞ ማስነሳት ጀመረ። ይህ አንቀፅ የተጭበረበረ ነው በማለት በኢትዮጵያ ታሪክ የመጀመሪያውን ተቃውሞ ያስነሳው አፈወርቅ ገ/ እየሱስ ነው።

የሸዋው ንጉስ ዳግማዊ ምኒልክ ጥቅምት 25 ቀን 1882 ዓ.ም በኢትዮጵያ ላይ ሙሉ በሙሉ ነገሱ። ይህን ንግስናቸውን ለማብሰር በደጃዝማች መኰንን ወ/ሚካኤል (በኋላ ራስ) የሚመራ የልዑካን ቡድን ወደ አውሮፓ ሄደ። ለአፈወርቅም ጥሩ አጋጣሚ ሆነለት። የልዑካን ቡድኑን አገኛቸው። ሁሉንም ነገር አጫወታቸው። የውጫሌው ውል አንቀፅ 17 ተጭበርብሯል አላቸው። ይህን አደገኛ ደባ መቋቋም ባለመቻሉም ለምኒልክ ደብዳቤ ፃፈ። በዚህ ብቻም አላቆመም፤ ትምህርቱን ጥሎ ከልዑካን ቡድኑ ጋር አብሮ ተመልሶ ወደ ሀገሩ መጣ። ይህም የሆነው ህዳር 26 ቀን 1882 ዓ.ም መሆኑን ታዋቂው ሰዓሊና ሀያሲ እሸቱ ጥሩነህ ፅፎታል።

ከዚህ በኋላ አፈወርቅ ገ/እየሱስ በለኰሰው ኀሳብ ምኒልክና ጣይቱም በመስማማታቸው እንዲሁም በተለይ ጣይቱ እጅግ በመበሳጨታቸው የአድዋ ጦርነት ተቀሰቀሰ። አፈወርቅ ገ/እየሱስም የአድዋን ጦርነት የመጀመሪያዋን ቀስቃሽ ኀሳብ በማመንጨት ዋነኛው ተጠቃሽ ነው።

ኢትዮጵያም የአድዋን ጦርነት በአንድ ቀን ድል አድርጋ ጥቁር ለመጀመሪያ ጊዜ የነጭን መንግስት አሸናፊ ተብሎ በዓለም መዝገብ ተፃፈ። የጦርነቱ ለኳሽም አፈወርቅ ገ/እየሱስ እንደሆነ ይታወቃል። ታዲያ ይህ ታላቅ ሰብዕና የነበረው ሰው ፋሺስት ጣሊያን ከ40 ዓመታት በኋላ ኢትዮጵያን ስትወር የጣሊያኖች ባንዳ ሆኖ ፋሽስቶች ኢትዮጵያን ለዘላለም እንዲገዙ ከጐናቸው ቆመ። የዚያን ወቅት ማለትም ከ1923 ዓ.ም እስከ 1928 ዓ.ም ድረስ አፈወርቅ በኢጣሊያ የኢትዮጵያ ቆንሲል ነበር።

በኢጣሊያ የአምስት ዓመታት ወረራ ውስጥ አፈወርቅ በፋሽስቶች ዘንድ እጅግ የተከበረ ባንዳ ሆነ። ጣሊያኖችም የመጨረሻውን ማዕረግ ሰጡት። “አፈ ቄሳር” አሉት። በፕሮፌሰርነቱ፣ በነጋድራስነቱ ለሀገሩ ኢትዮጵያ ብዙ የታገለው ይህ ሠው እንደገና ደግሞ ለኢጣሊያኖች አድሮ “አፈ ቄሳር” ተባለ።

ጣሊያኖች ኢትዮጵያን ወርረው አምሰት ዓመታት በቆዩባቸው ጊዜያት ሁለት የአማርኛ ሕትመቶችን ለህዝብ ያሰራጩ ነበር። አንደኛው “የሮማ ብርሐን” የተሰኘ መጽሔት ሲሆን፤ ሁለተኛው ደግሞ “የቄሳር መንግስት መልዕክተኛ” የተሰኘ ጋዜጣ በአማርኛ ቋንቋ ይዘጋጁ ነበር። ፕሮፌሰር፣ ነጋድራስ፣ አፈ ቄሳር አፈወርቅ ገ/እየሱስ ዋና አዘጋጅ ነበር። በእነዚህ ሕትመቶች ላይ ለኢጣሊያ ያደሩ ታላላቅ የኢትዮጵያ ፀሐፊያንና ደራሲያን ስራዎቻቸውን ያቀርቡ ነበር። ጣሊያን ለኢትዮጵያ ሥልጣኔ የመጣ እንጂ ወራሪ አይደለም፤ አርበኞች በየጫካው እየተሯሯጣችሁ ከምትዋጉ ወደ ሠላም በመምጣት ከጣሊያን መንግስት ጋር ስሩ እያሉ ይፅፉ ነበር። ከእነዚህም ውስጥ ነጋድራስ ተሰማ እሸቴ እና ደራሲ ከበደ ሚካኤልም ይገኙበት ነበር።

ለዛሬ ጽሁፌ ግን ፕሮፌሰር አፈወርቅ ገ/እየሱስ ከፃፋቸው እጅግ በርካታ አርቲክሎች መሀል “አርባ ዓመት አለጥቅም አለፈ” በሚል ርዕስ መጋቢት 4 ቀን 1930 ዓ.ም “የቄሳር መንግስት መልዕክተኛ” ከተሰኘው ጋዜጣ ላይ ያሰፈረውን እንድታነቡት እጋብዛችኋለሁ። የአድዋን ጦርነት የለኰሰ ይህ ታላቅ ደራሲ ከአርባ ዓመት በኋላ ደግሞ እንዴት ለጣሊያኖች እንዳደረ የሚያሳይ ጽሁፍ ነው። እንዲህ ይነበባል፤

“ከአድዋ እስከ ማይጨው ጦርነት ድረስ ልክ አርባ ዓመት ሆነ። ኢትዮጵያ በኢጣሊያ እጅ ከገባች ልክ ሃያ ሁለት ወር ሆነ። በዚያ በሃያ ሁለት ወር ኢጣሊያ በኢትዮጵያ ውስጥ የሰራችውን ስራ ያደረገችውን መልካም የሚያስደንቅ ነገር ሁሉ አይቶታል። ትልቅ ተአምር ነው። ከምፅዋ እስከ ጅማ፣ እስከ ወለጋ፣ ከሐረር እስከ ጐንደር፣ ከጐንደር እስከ ቦረና፣ እስከ ሉግ፣ በየአገሩ ሁሉ የተሰራውን መንገድ በዓይናችን አየን። በዓይናችን ቀርቶ በወሬ ሰምተነው ቢሆን አናምንም ነበር። አውሪውንም አባይ እንለው ነበር።

“ከምፅዋ ጅማ ወይም ወለጋ ወይም ከፋ ወይም ሐረርና ጅጅጋ በእግር የሚጓዙት ሆኖ ቢሆን በአንድ ዓመት አይደረስም ነበር። ዛሬ ግን በኢጣሊያ ትጋት መንገድ ሁሉ ተሰርቶ ሐር የተነጠፈበት መስሎ ለስልሶ በካምዮንና በአውቶሞቢል ቢሆን ቀድሞ የአንድ ዓመት ወይም በአንድ ዓመት ተመንፈቅ ጉዞ አያልቅ የነበረው ጐዳና በሃያ አራት ሰዓት ይደረስ ጀመረ። ኢትዮጵያ በኢጣሊያ እጅ ሳትገባ ግን መንገድ መራቅ ብቻ አልነበረም። በረሃው ጥማቱ ሰውንም ከብቱንም ይጨርሰው ነበር።

“በደጋው ደግሞ ዝናብ ጭቃው ማጡ ከብቱን አጋሰሱን ውጦ ያስቀረው ነበር። እስንት አጋሰስ ጭነቱ ከማጥና ከዥቅዥቅ ተከቶ ለማውጣት ተቸግሮ ከዚያው ዓይኑ እያየ እስንቱ ሙቶ ሲቀር፣ ትንሽ ወንዝ ስንቱን ሠው እየጠለፈ ይወስድ ነበረ። የዛሬ ስምንት ዓመት አባይ በድንገት ሞልቶ ከጐጃም ወደ ሸዋ ለክህነት የሚሻገሩትን ሰባ ስምንት አሽከሮች (ወጣቶች) ታቦት ለማስባረክ የሚሄዱትን ቄሶች ጨምሮ ታቦት በጀርባቸው እንዳዘሉ ጠርጐ መውሰዱን ሁላችንም እናውቃለን። ይሄ ሁሉ ሲደረግ ያገራችን ንጉሶች ምንም ቅር ሳይላቸው ለሚመጣውም ጊዜ ሠው ለማዳን አንድ ድልድይ ለመስራት ሳያስቡ ቀሩ። የኢጣሊያ መንግስት ግን የኢትዮጵያ ህዝብ የሚጠቀምበትን ሁሉ ነገር በጥቂት ጊዜ አደረገ። ተንግዲህ የሚያደርገው ነገር እንዴት ብሎ ይቆጠራል።

“አዱአ ላይ ድል ከማድረግ ድል መሆን ይሻለን ነበር። ነገሩን መርምሮ ያላወቀ ሠው ኢትዮጵያ አዱአ ላይ ቀናት፤ ድል አደረገች ይል ነበረ። ብልህና መርማሪ ሠው ግን ኢትዮጵያ አዱአ ላይ ድል ሆነች እንጂ ድል አልነሳችም። ኢትዮጵያ የቀናት ማይጨው ላይ ነው። ስለምን? ኢትዮጵያ ከዛሬ አርባ ዓመት ጀምራ በኢጣሊያ እጅ ሆና ቢሆን በዚህ በጥቂት በሃያ ሁለት ወር በኢትዮጵያ ውስጥ በተደረገው ሥራ በአርባ ዓመት ለመስራት ይቻል የነበረውን በኀሳብ ገመድ እምንለካው ቢሆን ዛሬ ኢትዮጵያ እንደ ፈረንጅ አገር ታምር ትለመልም ትሰማ ትሰለጥን ነበር። ይሄ እርግጥ ነው። ዛሬ ማን ነው በኢጣሊያ መምጣትና ኢትዮጵያ በኢጣሊያ እጅ በመሆንዋ ደስ ያላላቸው? መንግስት ካቀረባቸው ከአጤ ኃይለስላሴ እና አብረው ተከትለዋቸው የሄዱትም ተከትለው በመሄዳቸውና በሞኝነታቸው መጠጠት አይቀራቸውም። ይሄ እርግጥ ነው። እንኳንስ ሌላ ምቀኝነትና ቅናት ባይኖር አጤ ኃይለስላሴም መጥተው ኢትዮጵያ በኢጣሊያ እጅ ተገባች ወዲህ የተሰራውን ሁሉ ዕፁብ ድንቅ የሚያዩ ቢሆን እስንት ደስ ባላቸው! እስንት ባደነቁ! እስንትስ ያለፈውን መንግስታቸውን በናቁ ነበር?

ሄት ነበርሽ?

“የትግሬው አጤ ዮሐንስ በህይወታቸው ሳሉ አንድ ጊዜ ደብረ ታቦር፣ አንድ ጊዜ ቦሩ ሜዳ፣ አንድ ጊዜ መቀሌ ወይም አዱዋ (አድዋ) ይከትሙ ነበር። አንድ ቀን ይላላ ወጡና አንዲት ለከተማ መስሪያ የምትሆን ቁብታ አዩና ደስ አለቻቸው። አስተዋሉ አስተዋሉና ሄት ነበርሽ? (እስከ ዛሬ ሳላስተውልሽ) አሉ ይባላል። ይህችው ቁበታ ዛሬም ሄት ነበርሽ ነው ስሟ። አሁን እንደዚሁ ሁሉ የኢትዮጵያ ህዝብ በኢጣሊያ አገዛዝ እና በሚሰራው ነገር ደስ ስላለው ሄት ነበርሽ ኢጣሊያ እስከ ዛሬ ድረስ? ምነው ቀደም ብለሽ አትመጪም ኑሯልን እያሉ በመዘግየቷ ይጠጠታል። ደስታው ብዙ ነው። ስለምን የኢጣሊያ አገዛዝ ለድሃ ምቹ ነው፤ ትክክል ነው አላደላም። ገባር እንደ ቀድሞው ምጣድ አይሸከም። እህል አይጭን፤ ዱቄት አይፈጭ፣ አጥር አያጥር፣ ቤት አይሰራ፣ ማገር አይማግር፣ ድንኳን አይጭን - አይተክል። ይሄ ሁሉ መከራ አለበት። የኢጣሊያ አገዛዝ ሁሉ በሥርዓት፣ በትዕግስት፣ ሁሉ በደግነት። አፍ እንዳመጣ ያዙት ግረፉት የለ። ከሌባ በቀር እሰሩት የለ። ሁሉም በትክክል ሁሉም በፍርዱ ነው። በዚህ ሁሉ የተነሳ የኢትዮጵያ ህዝብ ማይጨው ካሳውን አገኘ። ተካሰ።”

ሲከዱት የማይክድ፣ ሲጠሉት የማይጠላ የለም

“ሰው ሆኖ የገዛ አገሩን፣ የገዛ ወንዙን፣ እንደናት እንደባቱ አድርጐ የማይወድ የለም። ይሄ ከተፈጥሮ የመጣ ነገር ነው። ማንም ያውቀዋል። ነገር ግን ያገር ፍቅር መበርታቱ ድሃው አዛኝ ገዢ ሲያገኝ ጊዜ፣ ትክክል ፈራጅ ሲያገኝ ጊዜ፣ ታላቅና ታናሽ ወዳጅና ጠላት፣ ኃይለኛና ሰነፍ፣ ድሃና ሐብታም ሳይለይ የእግዚአብሔርን ፍርድ ሳያጓድል የሚፈርድ ንጉስ ሲያገኝ ጊዜ ነው። ከእግዚአብሔር በታች ታቦት
እና የአባት ሀገር ናቸው የሚወደዱና የሚመለክባቸው። ሃይማኖትን የሚያበረታ ታቦትንና አገርን የሚያስከበር መልካም ንጉስ ነው። ታቦትን እና አገርንም የሚያስረክስ ንጉስ ነው። ታቦት ተረከሰ ደግሞ ንቁዝ የዱር እንጨት የወንዝ አለት ነው። እንደገና እስቲባረክ ድረስ ሊቀድሱበት አይበቃም።

“የተቀደሰችውን ኢትዮጵያን ያረከሷት ንጉሶችና ባለሟሎች አገረገዥዎች መኳንንቱ መሳፍንቱ ናቸው። ህዝቡን፣ ገባሩን መናቅ ብቻ አይደለም፤ ወሰንተኛ እንጂ ታገሩ ኢትዮጵያ የተወለደ አያስመስሉትም ነበር። ህዝቡን ከአገሩ ፍቅር ያፈራቀቁት እነሱ ናቸው። ከኢትዮጵያ የተፀነሱ እና የተወለዱ እነሱ ብቻ እንጂ የቀረው ህዝብ ከመጣበት አያውቅም ነበር። ወይም ከሠው አይቆጥሩትም ይንቁት ነበር።

“ስለዚህ ቤት ካልበሉበት ባዶ ድንኳን የረከሰ ቤተ-ክርስትያን አካል ነው። የኢትዮጵያ ህዝብ ይሄን ሁሉ ጡር ያንን ሁሉ ግፍ እየተሸከመ ሲኖር ቆይቶ በመጨረሻ አመረረና እንባውን ወደ ሰማይ እየረጨ ኸረ በቃ በለን፤ ኸረ የውነተኛው ለድሃ የሚያዝን ፍርድ የማያጓድል ንጉሥ አውርድልን አምላካችን እያለ እግዚአብሔርን ለመነ፣ ተማጠነ። እግዚአብሔርም ምንም ዝግተኛ ቢሆን ጆሮው ሰሚ፣ ልቡ ሰፊ፣ የነገሩትን የማይረሳ ነውና ኑሮ ኑሮ አሁን ገና ይሄው ታላቅ የማያዳላ ለትንሽ ለታላቅ የማይል የማያዳላ ሚዛን ንጉስ ከንጉስም ንጉስ፣ የኢጣሊያን ንጉስ ለእኛ ለኢትዮጵያዊያን ቄሣር አድርጐ ሰጠነ። ለዚህ ለትክክል ንጉስ ለዚህ ለኢጣሊያ ንጉስ፣ ለኢትዮጵያ ቄሳር እኛም በቅንነት በነብይነት በታላቅ መታመን ማገልገል መገዛት ይገባናል። እንዲህ እንደሆነ በጣም እንጠቀማለን። ኢትዮጵያም ለዘላለሙ ያልፍላታል፤ ለዘላለሙ የታደለች ትሆናለች።” በማለት ይህ ታላቅ የኢትዮጵያ ደራሲ ፅፏል።

አፈወርቅ ገ/እየሱስ ምንም እንኳ የኢጣሊያን ኃያልነት የሚያመለክቱ ጽሁፎችን በቄሣር መንግስት መልዕክተኛ ላይ ቢያሰፍርም፣ አንድ ለሀገራችን አዲስ ጉዳይ እግረመንገዱን አስተዋውቋል። ጋዜጣው ዘመናዊ የጋዜጣ አዘገጃጀት ቅርፅ የያዘ ነበር። ከእርሱ በፊት የነበሩት ጋዜጦች የማይከተሉትን ቅፅ፣ ቁጥር፣ ቀን፣ የተዋጣለት የቋንቋ አጠቃቀምን ወዘተ በተግባር ላይ አውሏል። የዚህ ታላቅ ደራሲ የህይወት መጨረሻው ክፍል እጅግ በአሳዛኝ ሁኔታ ተጠናቋል። የቋንቋ እና የሥነ-ጽሑፍ ምሁሩ ዶ/ር አምሣሉ አክሊሉ፣ አጭር የኢትዮጵያ የሥነ-ጽሑፍ ታሪክ በሚል ርዕስ በፃፉት ጥናት፣ የአፈወርቅን የመጨረሻ የህይወቱን ክፍል በሚከተለው መልኩ አስቀምጠውታል።

“አፈወርቅ ገ/እየሱስ ነፃነት እንደተመለሰ የኢጣሊያ ፕሮፖጋንዳ መሣሪያ በመሆናቸው ተይዘው በመጀመሪያ ሳይፈረድባቸው በፀሐፊ ትዕዛዝ ወልደመስቀል መኖሪያ ቤት ከታሰሩ በኋላ ፈፅመውታል የተባለው ወንጀል ምን እንደሆነ በሕግ ተረጋግጦ አስፈላጊውን ፍርድ እንዲያገኙ ለመንግስት ስላመለከቱ ጉዳዩ ለፍርድ ቀርቦ በኋላም ለዙፋን ችሎት ቀረበ። ዳኞች ከተቹበት በኋላ በሞት እንዲቀጡ ሲበይኑ ጥፋትህን ታምናለህ ተብለው ሲጠየቁ “ምንም ጥፋት የለብኝም፤ የሸዋ ፍርድና የጉንዳን መንገድ ነው። አንዱ ያለውን ተከትላችሁ ነው፣ አዎ ያላችሁ” ካሉ በኋላ ንጉሱ የሞቱን ቅጣት አሻሽለው ወደ እድሜ ልክ እስራት ተለውጦለታል ብለው ሲያስታውቁ በችሎት ተሰብስቦ የነበረው ህዝብ ሁሉ ለጥ ብሎ እጅ ሲነሳ ነጋድራስ አፈወርቅ ግን ቀጥ ብለው ቆመው ቀሩ” በማለት ዶ/ር አምሳሉ ይገልፃሉ። ጽሁፋቸውንም ሲቀጥሉ የሚከተለውን አክለዋል።

“እዚያ ከነበሩት አፈንጉስ ዘውዴ፤ ‘ምነው ነጋድራስ ምህረት ሲደረግልህ እጅ አትነሳም እንዴ?' ቢሏቸው፤ ‘አፈወርቅ ይታሰር ተባለ እንጂ ይፈታ ተባለ እንዴ? ለምንድን ነው እጅ የምነሳው? ለእኔ መሞት ይሻለኝ ነበር። ይህ ምህረት ሳይሆን ከሞት የከፋ የቁም ስቃይ እንድቀበል የተደረገ የግፍ ፍርድ ነው።' ብለው መልስ ሰጧቸው” ሲሉ ዶ/ር አምሳሉ አክሊሉ ፅፈዋል።

ታላቁ የአፍሪካ ደራሲ አፈወርቅ ገ/እየሱስ ከተፈረደበት በኋላ ጅማ ውስጥ ልዩ ስሙ ጅሬን በተባለ ቦታ ታስሮ ብዙ ጊዜ ቆየ። በመጀመሪያ እነዚያ ብዙ ያነበበባቸው ዓይኖቹ፣ ከጐንደር እስከ አዲስ አበባ፣ ከዚያም አውሮፓ ሄዶ ስልጣኔን የተመለከተባቸው ዓይኖቹ ፈሰሱ። ታወሩ። ጤናውም ታወከ። ቤት ንብረቱ ተወረሰ። ሊያሳትማቸው ያዘጋጃቸው ልዩ ልዩ ጽሁፎቹ ከጥቅም ውጪ ተደረጉ። ቤተሰቡ የሚበላው የሚጠጣው አጣ፤ ነጣ። በመጨረሻም ያ ታላቅ ደራሲ እዚያች እስር ቤት ውስጥ ከሰውና ከአጫዋቾቹ እንደተገለለ ብቻውን ሆኖ መስከረም 14/15 ቀን 1940 ዓ.ም በ79 ዓመቱ ዓለምን ተሰናበተ። 

    

በ1980ዎቹ አጋማሽ የዩኒቨርሲቲ ተማሪ ሳለሁ የስነ-ጽሁፍ መምህሬ ዛሬ በሕይወት የሌሉት ዶክተር አምሳሉ አክሊሉ ብዙ ብዙ ነገር አስተምረውኛል። ኢትዮጵያን ከአፈጣጠርዋ ጀምሮ አሁን እስከ ደረሰችበት ታሪክ ደሜ ውስጥ ከከተቱ ሰዎች መካከል አንዱ እሳቸው ናቸው። አጭር የኢትዮጵያ ሥነ-ጽሁፍ ታሪክ ብለው ባዘጋጁት ያልታተመ ጥራዝ እስካሁን ኢትዮጵያዊነትን እማርበታለሁ።ግን ኢትዮጵያዊነት ከየት ይገኛል? መወለድ ብቻውን ኢትዮጵያዊ ቢያሰኝም፣ እንደ ዶክተር አምሳሉ አክሊሉ ያሉ ምሁራን የሚመግቡትን መጻሕፍት ማንበብ ደግሞ የዜግነት መንፈስን ከፍ ያደርጋል። ወደ ዋናው ነጥቤ ልመለስና እኚህ ታላቅ ኢትዮጵያዊ ምሁር በአንድ ወቅት ስለ አበሻነት እና ኢትዮጵያዊነት ሲያስተምሩን ነበር። ቀደም ሲልም በ1976 ዓ.ም ባዘጋጁት  ጥናታቸው ላይ ማለትም አጭር የኢትዮጵያ ሥነ-ጽሁፍ ታሪክ በተሰኘው መጽሀፋቸው  አበሻ እና ኢትዮጵያዊነት ምን እንደሆነ ገልጸዋል። ከ15 አመታት በፊት የአበሻ እና የኢትዮጵያዊነት ጉዳይ ትልቅ አጀንዳ ሆኖ ሲያከራክር ዶክተር አምሳሉ አክሊሉ የሚከተለውን መጣጥፍ አዘጋጁ። ክርክሩን አቀዘቀዙት። ፈጣሪ ነብሳቸወን በገነት ያኑርልኝ እያልኩ ጽሁፉን ብጋብዛችሁስ።

 

ያገራችን መጠሪያ አበሻ ወይንስ ኢትዮጵያ

በዶ/ር አምሳሉ አክሊሉ

 

እነዚህ ሁለት ስያሜዎች ለብዙዎቻችን ጎልተው አይታዩንም ይላሉ። ይህም ያለ ምክንያት አይደለም። ጊዜውን በውል ሰፍሮ ቆጥሮ መናገር ባይቻልም ከጥንት ጀምሮ በተለዋዋጭነት ለአገራችን መጠሪያ ስንገለገልባቸው ቆይተናል። የውጭ አገርና ያገራችን ታሪክ ፀሐፍያን አንደኛው በተለዋዋጭነት ሲጠቀሙባቸው እናገኛለን። እንዲህም ሲያደርጉ በኢትዮጵያና በአበሻ መካከል ልዩነት እንዳለ አስበው አይደለም። ለምሳሌ ጀርመናዊው ሊቅ ኢያብ ሉዶልፍ ስለኢትዮጵያ ታሪክ የጻፈውን መጽሐፍ ርዕስ “The History of Ethiopia or the kingdom of the Abessins” ብሎ ሰይሞታል። ሌላው ጀርመናዊ ደራሲ “Edward Ruppel” በአገራችን ውስጥ ስላደረገው ጉዞ ሲጽፍ “Reise nach Abyssinie”  ወደ አበሻ አገር ጉዞ በሚል ርእስ ጽፏል። ”Hayatt” የሚባለው ፀሐፊ ደግሞ ስለ ኢትዮጵያ ቤተክርስቲያን ሲጽፍ ‘The Abyssininan Church’ በሚል ርዕስ ጽፏል። በሌላ በኩል የሄድን እንደሆን ስለኢትዮጵያ የጻፉ የአረብ ደራስያንን ስንመለከት በማንኛውም ጊዜ ኢትዮጵያ የሚለውን ስያሜ ተጠቅመውበት አያውቁም። ለነሱ ኢትዮጵያ ማለት ሐበሻ ነበር፤ አሁንም በአብዛኛው ይኸው ነው። ለምሳሌ ኢትዮጵያን ወርሮ የነበረውን አሕመድ ግራኝን በጦርነቶቹ ሁሉ ተከትሎት ይዞር የነበረው አረባዊው የታሪክ ሰው ሺሓቡ ዲን ስለጦርነቱ በጻፈው “ፉቱሕ አል ሐበሻ” የአበሻ ወረራ በሚለው መጽሐፉ ለአገራችን የተጠቀመበት ስም ሐበሻ እንጂ ኢትዮጵያ አይደለም።

 

በቅዱስ ቁርአንም የአገራችን ስም ሐበሻ እንጂ ኢትዮጵያ የሚል አንድም ቦታ አናገኝም። አንድ ምሳሌ እንጥቀስ። ነቢዩ ሙሐመድ በጥሪያቸው መጀመሪያ ዘመን ከቁሬይሽ ነገድ ጋር አለመግባባት ስለተፈጠረ ተከታዮቻቸውን  ከቁሬሽ አደጋ ለማዳን ወደ ኢትዮጵያ እንዲሰደዱ ሲያዟቸው እንዲህ ብለዋቸዋል “ወደ ሐበሻ ብትሄዱ በርሱ ጥላ ከለላ ሥር ያሉ ሰዎች የማይሰደዱበት ንጉሥ ታገኛላችሁ። የጽድቅ አገር ናት ስለዚህም እግዚአብሔር ከጭንቃችሁ ይታደጋችኋል።”

 

አንድ ትዝ የሚለኝ ግሩም አጋጣሚ አለ። ምናልባትም እዚህ ላስረዳ ለፈለኩት ሐሳብ ጠንካራና ተጨባጭ ማብራሪያ ሊሆን ይችል ይሆናል። ቋንቋና አፈታሪክ ታሪካዊ መረጃዎች ሊሆኑ እንደሚችሉ የሚያጠራጥር ነገር አይደለም። ከዚህም የተነሣ ነው ለአፋዊ ሥነ ጽሁፍ ዋጋ ሰጥተን በከፍተኛ ደረጃ የምናጠናቸው። ታሪኩ እንዲህ ነው፤ ሦስት የትምህርት ጓደኞቼና እኔ የነፃ የትምህርት ዕድል አግኘተን ካይሮ ግብፅ ውስጥ እንማር በነበርንበት ጊዜ አንድ ቀን እራታችን በታወቀው የካይሮ አውራ ጎዳና በቫሪዐ ፉአድ በስተግራ በኩል ስንሸራሸር በዚሁ መንገድ በስተቀኝ በኩል የኛን አገር ሰዎች የሚመስሉ ወጣቶች እንደኛው በእግራቸው ሲንሸራሸሩ አየን። ወዲያው ከነሱ አንደኛው ከፍ ባለ ድምጽ ወደኛ እየጠቆመ እኒያ እማዶ ያሉት ልጆቸ አበሾች ናቸው አለ። ከዚያ በኃላ እነሱ መንገዱን ተሻግረው ወደኛ ሲመጡ እኛም የትራፊኩ መብራትና የእግር መንገደኞች ማቋረጫው መንገድ ወደኋላ ስለነበረ ወደኋላ ሄደን ጠበቅናቸውና ተገናኝን። ኋላ ስንተዋወቅ የኢትዮጽያ አየር መንገድ ሠራተኞች መሆናቸውን ተረዳን። እዚህ ላይ የአንባቢዎቼን አስተያየት ለመመለስ የምሻው ወደሚከተለው ቁም ነገር ነው፤ ያ ወጣት በግብፅ አውራ መንገድ አይቶን እኛን አበሾች ሲል እኛ የተለየን የኢትዮጵያ ብሔረሰቦች መሆናችንን ማመልከቱ አልነበረም። በሌላ አነጋገር ኢትዮጵያውያን ማለቱ ነበር። ለዚህም ጥሩ ማስረጃ የሚሆነው አበሾች ብሎ ከጠራን ውስጥ አንዱ ጉራጌ፣ ሁለታችን አማሮችና ሌላኛውን አራተኛው ኦሮሞ ነበር።

 

ማንኛውም አጥርቶ አሳቢና ሁኔታዎችን ጥሩ አድርጎ ለመመልከት ለሚሻ ሰው ያ ወጣት አበሻ ባለበት ጊዜ በሕልሙም ሆነ በውኑ በኢትዮጵያ ውስጥ ስለምንኖር የተለየን ሰዎች መናገሩ አልነበረም። በአጠቃላይ ስለ አገሩ ሰዎች ስለ ኢትዮጵያውያን መናገሩ ነበር። እኛ ኢትዮጵያውያን ከአያሌ ዘመናት በፊት ጀምረን ስለራሳችን እርስ በርሳችን ስንነጋገር አበሻ እያልን እንነጋገራለን እንጂ እኛ ስለሀገራችን በጽሑፍም ሆነ ይፋዊ መግለጫ ስንሰጥ ኢትዮጵያዊያን እንጂ አበሾች አንልም። በየጊዜው እርስ በርሳችን በምናካሂደው ውይይት ጨዋታ ወዘተ እኛ አበሾች፤ ያበሻ ነገር' ያበሻ ልብስ' ያበሻ ቀጠሮ' ያበሻ ምግብ' ስም ስናወጣ አበሻ ጣይ' /አበሻ ፀሐይ/፣ አበሹ፣ ያበሻው ንጉሥ እንላለን። እንዲህ በምንልበትም ጊዜ በአስተሳሰባችን ላይ የተለየ ብሔረሰብ ለማመልከት ብለን አይደለም።

 

እንግዲህ ይህን የቋንቋ አጠቃቀም ጣጣ ወደጎን ትተን አበሻና ኢትዮጵያ የዚችው የኛው አንዲቱ አገር መጠሪያ መሆኑን እናስተውል። እስቲ ስለዚህ ጉዳይ ትንሽ ማብራሪያ እንስጥ።

 

እላይ በመጠኑም ቢሆን ለመጠቆም እንደሞከርኩት አበሻ፣ ሐበሻ የሚለው ስያሜ የተገኘው ታሪክ እንደሚነግረን ከደቡብ ዐረቢያ ወደ አፍሪቃ ቀንድ ፈልሰው ከመጡ ብዙ የደቡብ ዐረቢያ ነገዶች ካንዱ መጠሪያ ነው። የዚህ ነገድ ስም ኋላ በምሥራቁ ዓለም ለመላዋ አገራችን መጠሪያ እየሆነ ሄዷል። ለምሳሌ ይህ ስም በአራተኛው መቶ ክፍለ ዘመን ገናና በነበረው የአክሱም ንጉሥ በዔዛና የደንጊያ ጽሑፎች ላይ ተቀርፆ ይገኛል። ይህ ንጉሥ የሸፈቱበትን ያካባቢውን ግዛቶቹን አሸንፎ ማስገበሩን ሲናገር ስለ ስም ማዕረጉ እንዲህ ብሎ ይጽፋል፡- ዔዛና የአክሱም፣ የሕምያርም፣ የካሱና የሐበሸትም፣ የረይዳንም፣ የሰልሔንም፣ የጽያሞም ንጉሠ ነገሥት የማሕረም ልጅ በጠላቶቹ የማይሸነፍ እዚህ ላይ ማስተዋል ያለብን የሚከተለውን ታሪካዊ ሐቅ ነው። ይህ የአክሱም ጽሑፍ ልሳነ ሦስት ሲሆን የተጻፈባቸውም ቋንቋዎች በሳብኛ በጥንቱ ግዕዝና በግሪክኛ ነው። በግሪኩ ጽሑፍ ላይ በሐበሸት ፋንታ ኢትዮጵያ በሚል ተተክቶ እናገኛለን። ይህን ካልን ዘንዳና ስለ ሐበሻ አመጣጥ እንደተናገርነው ሁሉ ስለ ኢትዮጵያም አመጣጥ ባጭሩ እንናገር።

 

ስመ ጥሩ የግሪክ ባለ ታሪክ ሆሜር ከግብጽ በስተደቡብ ያሉትን የአፍሪቃ አገሮች ሁሉ በደምሳሳው ኢትዮጵያ ብሎ ጠርቷቸዋል። ይህም ከጊዜ ብዛት የሌሎችም የአፍሪቃ አገሮች መጠሪያ መሆኑን አቁሞ የኢትዮጵያ ብቻ እየሆነ ሄዷል። አብዛኞቹ አውሮጳውያንም የሆሜርን ፈለግ በመከተል አገራችንን ኢትዮጵያ የሚለው ስም ከሐበሻ ይልቅ ወደ ኋላ ጊዜ በብዛት እየገነነ የመጣ ይመስላል። ይህም አገራችን ከምዕራባዊው ዓለም ጋር ይበልጥ ግንኙነት ማድረግ ከጀመረችበት ጊዜ ጀምሮ ሊሆን ይችላል። ዋናው ቁም ነገር ግን ከብዙ ምእተ ዓመታት ጀምሮ ሁለቱም ስያሜዎች ያገራችን መጠሪያዎች መሆናቸው ነው። ከዚህም የተነሣ ነው አንዳንድ የኢትዮጵያ ነገሥታትና መሪዎች ለአውሮጳ አቻዎቻቸው መሪዎች በሚጽፏቸው ደብዳቤዎች በሐበሻ ፋንታ የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት ብለው ሲጽፉ የነበረው። በአንጻሩ ግን ለምሥራቅ መሪዎች በሚጽፉበት ጊዜ ኢትዮጵያ ከሚለው ስያሜ ይልቅ አበሻ/ሐበሻ የሚለውን ይመርጡ ነበር። ይህን ሐሳብ ለማብራራት የሚከተለውን ሁኔታ እንይ፤ ንጉሠ ነገሥት አፄ ዮሐንስ አራተኛ ለማንኛውም የዓለም መሪ በጻፏቸው ደብዳቤዎች በሳቸው ጊዜ ኦፊሴላዊ የነበረውን ኢትዮጵያ የሚማለውን ስም ከማዕረጋቸው ጋር ሲጠቅሱ በማኅተማቸው ላይ ግን ዐረብኛም ስለነበረው ሐበሻ የሚለውንም ስያሜ ጨምረው ይጽፉ ነበር። ለምሳሌ የደብዳቤዎቻቸው መግቢያ እንዲህ የሚል ነው።

 

ዮሐንስ ንጉሠ ጽዮን፣ ንጉሠ ነገሥት ዘኢትዮጵያ ካሉ በኋላ በማኅተማቸውም ላይ ይኸው ይደገምና ነገር ግን በዐረብኛ ዮሐንስ ንጉሠ ጽዮን እንዳለ ሆኖ ንጉሠ ነገሥት ከሚለው ቀጥሎ በ “ዘኢትዮጵያ” ፋንታ “የሐበሻ” የሚል ይገኝበታል። እንዲህ ማድረጋቸውም የምዕራቡንም የምሥራቁንም ርዕሰ ብሔሮች በሚያውቁት ቋንቋ ለማስተናገድ መሆኑ ግልጽ ነው።

 

እንግዲህ እላይ የተጠቀሰውን ሐተታ እንደ መግቢያ ካስቀመጥኩ በኋላ ይህን መጣጥፍ እንድጽፍ ወደ አነሣሣኝ ወደ ዋናው ምክንያቴ ልመለስ።

 

ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ምዕራባውያን ፀሐፊዎች ሁለቱ ስያሜዎች ማለትም ሐበሻና ኢትዮጵያ የተወሰኑ የሀገራችን ክፍሎች መጠሪያ እንደሆኑ ያለ ሀፍረት ሊነግሩንና ሊያሳምኑን ይፈልጋሉ። እንደነሱ አባባል ሐበሻ ማለት በትግራይና /ኤርትራን ጨምሮ/ በአማራ ከፍተኛ ቦታዎች የሚኖሩ ሕዝቦች መጠርያ ስም ነው ይሉናል። ከዚህም በመነሳት ሐበሻ ነፍጠኛ፣ ጦረኛና ጨቋኝ የገዥ መደብ አንደሆነ ይናገራሉ። ለምሳሌ በቅርብ ጊዜ እንዳጋጣሚ እኔም በተካፈልኩበት አንድ ጥናታዊ ጉባኤ አንድ የውጭ አገር ሰው ባቀረበው ወረቀት ላይ ይህን ሐሳብ ሲያስተጋባ ሰምቻለሁ። የሰውየውን ማንነት በወግ ስለማውቅ ብዙም አልተደነቅሁበትም። ግን ስለተናገረው ጉዳይ የጉባኤው ተሳታፊዎች ከነበሩት ብዙ ምሁራን  ኢትዮጵያውያን ውስጥ ማንም ሰው አስተያየት አለመስጠቱ በጣም ደንቆኛል፤ ገርሞኛል። ይህ ሰው ባቀረበው ወረቀት ባለማፈር ያበሻ ነፍጠኞች ባካሄዱት ወረራ የሚል አገላለጽም ነበረው። የአበሻ ነፍጠኛ ሲል ሰውየው የንጉሡ ወታደሮች ማለቱ እንደሆነ ግልጽ ነው። እንግዲህ አበሻ የሚለው ትግሬውንና አማራውን ብቻ ማለት ከሆነ ሰውዬው ባልገባው ወይንም በማይገባው ጉዳይ ላይ ዘላብዷል ማለት ነው። ነፍጠኛ ማለት አንዳንድ የአመለካከት ድኅነት የሚያጠቃቸው ወገኖች እንደሚያምኑት ሳይሆን ጠመንጃ ይዞ የሚዋጋ ወታደር ከማለት በስተቀር ሌላ ተጨማሪ ብሔረሰብን የሚገልጽ አባባል አይደለም። የኢትዮጵያ ነገሥታት ወታደሮች ከእነዚህ ብሔረሰቦች የተውጣጡ ሰዎች ብቻ ነበሩ ማለት የኢትዮጵያን ታሪክ በወግ አለመረዳት ነው። አንድ ምሳሌ ልጥቀስ፤ በ14ኛው ክፍለ ዘመን ነግሦ በነበረው በዐምደ ጽዮን ታሪክ ውስጥ ስለ ዐምደ ጽዮን ሠራዊት ቅንብር እንዲህ የሚል ታሪክ እናገኛለን፤ “ሸሹም ስላችሁ ከፍርሐት የተነሣ ነው ብላችሁ አታድንቁ፤ ምክንያቱም የሸዋ፣ የዳሞት፣ የጎዣም፣ የትግሬና የብጉና፣ የአምሐራ ሠራዊትና የኢትዮጵያ ሠራዊት ሁሉ በመላ ቢሰበሰብ በእግዚአብሔር ኃይል ካልሆነ በስተቀር በፊታቸው ሊቆም ስለማይቻል ነው።” ሌሎችም ተመሳሳይ ምሳሌዎች መጥቀስ ይቻላል። ይሁንና የኢትዮጵያ ነገሥታት ወታደሮች ከነዚህ ሁለት ብሔረሰቦች ብቻ የተውጣጡ ነበሩ ማለት ኢትዮጵያን በሃይማኖት ለመለያየትና ለማዳከም እንደሚሞክሩት ሁሉ በብሔረሰብም ለመከፋፈል የሚፈጥሩት ዘዴ ነው። ሁኔታዎችን ቀረብ ብለን ካየን የዚህ መሠሪ አከፋፈል ምንጭ የአውሮጳ ሚሲዮናዊያን ናቸው። የነዚህ ቡድኖች ዋና ዓላማ እምነታቸውን ማስፋፋት ብቻ ሳይሆን ድብቅ ዓላማም አላቸው። ይኸውም ደካማ ኢትዮጵያን ፈጥሮ እንዳሻቸው መግዛትና ማዘዝ እንዲያስችላቸው ማድረግ ነው።

 

ወደዋናው ጉዳይ ልመለስና ነፍጠኛ ማለት ማንኛውም ንጉሡን ወይም የጦር መሪውን ተከትሎ ጦር ሜዳ የሚገኝ የጦር መሣሪያ የታጠቀ ኢትዮጵያ ጦር ከሁሉም ብሔረሰብ እየተውጣጣ ይመሠረት እንደነበረ ማስረጃ ማቅረብ አያሻም። አንቱ የተባሉትም የጦር መሪዎች የልዩ ልዩ ብሔረሰብ ወገን እንደነበሩ እናውቃለን። ለመሆኑ ኢትዮጵያውያን በሙያቸውና በአገር ወዳድነታቸው ሲገለግሉ የነበሩትን እነ ባልቻ አባ ነፍሶን፣ እነ ሀብተጊዮርጊስ ዲነግዴን፣ እነ ጎበና ዳጨን፣ እነ ገረሱ ዱኪን፣ እነ አበበ አረጋይን፣ እነ አበበ ዳምጠውን እና እነ ደስታ ዳምጠውን ሌሎችም በጣም ብዙዎች ከየትኛው ክፍል ልንመድባቸው ይሆን? አበሻ ወይስ ኢትዮጵያ?

 

ጥያቄው እንግዲህ እንዲህ ያለው ችግር ለምን ተፈጠረ በሚለው ላይ ነው። አመዛዛኝ አእምሮ ያለው ሰው ይህ ጥያቄ የማያሻማ መልስ እንዳለው ፈጥኖ ይረዳል። ችግሩ ያለው ሐቁን ሸፋፍነው ሌላ የራሳቸውን ወይንም የፈረንጆችን ሕልም እውን ለማድረግ በሚሞክሩት ዘንድ ብቻ ነው። እንግዲህ ዋናውን ጉዳይ ጉልህ አድርገን ማቅረብ ያለብን ይመስለኛል። ለምንድን ነው ምዕራባውያን በአበሻና በኢትዮጵያ መሀከል ልዩነት ፈጥረው ልብወለድ ታሪክ የሚነግሩንና እንድናምንላቸው የሚፈልጉን ለሚለው ዋናና መሠረታዊ ጥያቄ መልሱ ይህ ነው። የወደፊት ተስፋቸውን በጣሉባት ገና ባልተበላችውና በድንግሏ የውስጥ አፍሪቃ አህጉር ጠንካራና አይበገሬ መንግሥት እንዲነሣ አይሹም። ከዚህም የተነሣ የተከፋፈለችና ደካማ ኢትዮጵያ /ወይንም ሌላ የአፍሪቃ አገር/ ለሕልማቸው ማስፈፀሚያ ጥሩ መስክ ሆና ያገኙዋታል። አንዲት ጠንካራ ሀገር “እምቢ! ይህ መብቴ ነው! ከናንተ ጋር የምዋዋለው እና የምደራደረው ጠቅሜንና መብቴን አስጠብቄ እንጂ የናንተን ፈቃድ ብቻ ለመፈፀም አይደለም። ግንኙነታችን ሁሉ በኩልነት ላይ የተመሠረተ መሆን አለበት” እንድትላቸው አይሹም። እነርሱ በርካሽ ያመረቱትን የፋብካዎቻቸውን ምርት በውድ ዋጋ ለኛ ሸጠው የኛን የእርሻ ውጤት ባልባሌ ዋጋ ሊቀሙን ይሻሉ። ይህም ዓይኑን ያፈጠጠ ዝርፊያ መሆኑን ማንም አስተዋይ አይስተውም። እንዲህ ያለውን የሽንገላ ዘዴያቸውን ባለፈው ምእተ አመት ተጠቅመውበታል፤ ባሁኑ ጊዜ ግን ፈጽሞ የማይታለም እየሆነባቸው ነው የሄደው። ስለዚህም ሌላ ዘዴ መፈለጉ አማራጭ ያልነበረው መንገድ ነበር፡ ይህም የከፋፍለህ ግዛ ማኪያቬሊያዊ ፍልስፍና ለዕድላቸው መፈተኛ እያረጉ ስለኢትዮጵያ በሚናገሩበት መድረኮች ሁሉ ደጋግመው እያነሱት ነው። እንዲህ ባለውም ዓይኑን ባፈጠጠ የሽንገላ ዘዴያቸው ሊያታልሉን የሚችሉት የሚሉንን አምነን የተከፋፈልንላቸው እንደሆነ ብቻ ነው።

 

ምዕራባውያን አፍሪቃን ሲቀራመቱ ኢትዮጵያ የኢጣሊያ ዕጣ እንድትሆን ወስነው ነበር። ይህም ከግፍና ከአመጽ የተነሣ እንጂ ሌላ ምክንያት አልነበረውም። በሁለቱም አገሮች መካከል የብዙ ሺ ኪሎ ሜትር የርቀት ልዩነት አለ። ስለዚህም ኢትዮጵያንና ኢጣልያንን የሚያገናኛቸው ምንም ዓይነት የጂኦግራፊ ጉርብትና የለም። ሆኖም ግን ኢጣልያ ኢትዮጵያን በላቀ የጦር ኃይል አሸንፋለሁ በማለት የዐድዋን ጦርነት አካሄደች። በዚያን ጊዜ አንደማንኛውም ወቅት ሁሉ ጠንካራና አይበገሬ ኢትዮጵያ ግንባሯን ሳታጥፍ የኢጣልያ ሽንፈት ለአውሮጳ ትልቅ ውርደት ነበር።

 

አንባቢ ሆይ አስተውል! እንግዲህ በጦርነት ያልቀናውን ዕድል በሌላ ዘዴ መሞከሩ ጥሩ ብልሃት መሰሎ ለምዕራባውያን ስለታያቸው ምሁሮቻቸው #አበሻ$ ና #ኢትዮጵያ$ የሚለውን የቆየ ስያሜ አዛብተው መጠቀም ጀመሩ። የሚገርመው አንዳንድ ወገኖቻችን ይህን ውስጠ መርዝ አከፋፈል ሳይመረምሩ እያስተጋቡ ነው። አንዳንዶቹ እንደዚህ ያለውን የከፋፍለህ ግዛ ሴራ ለምን እንደተጠነሰሰ ቢያውቁትም በዚህ አማልክቶቻቸው ባወጡላቸው የከፋፍለህ ግዛ ዘዴ በመጠቀም አገርን ገንጥሎ /እንደ ኤርትራ/ ለመግዛት ያላቸውን ምኞች እውን ለማድረግ እንደሚረዳቸው ስለሚያምኑና እስልጣን ኮርቻ ላይ ለመንጠላጠል ስለሚፈልጉ ከማንም ይበልጥ ያናፍሱታል። ነገር ግን ካለፉትና ከቅርብ ታሪካችን አለመማር ነው እንጂ በቅርቡ በኢትዮጵያና በኤርትራ መካከል ተቀስቅሶ በነበረው ግጭት ትምህርት ቢወስዱ ኖሮ አበሻና ኢትዮጵያ እያሉ አገራቸውን ከመከፋፈል ቢቆጠቡ ጥሩ ነበር። በዚህ ግጭት ይህ የአበሻ ነፍጠኞች ጣጣ ነው ብሎ የኢትዮጵያን ሕዝብ እጁን አጣምሮ አልተቀመጠም። ጢስ እንደገባበት ንብ ሆ ብሎ ተነሥቶ ተዋድቆና ደሙን አፍስሶ አገርን ከወራሪ ታደጋት።

 

ይህን ካልኩ በኋላ የኢትዮጵያ ችግር እምኑ ላይ ነው ወደሚለው ጥያቄ ሊሂድና አንዳንድ ሐሳብ ልሰንዝር። ኢትዮጵያ በአበሻና በኢትዮጵያ የመከፋፈሉ ዓላማ አገሪቱን ለማዳከምና ያሏትን አሜን ብላ የምቅበቀል ደካማና ጥገኛ አገር ለመፍጠር መሆኑን በመጠኑም ቢሆን ተገንዝበናል። የዚህ አከፋፈል ውጤትም ጨቋኝና ተጭቋኝ የሚለውን መደብ ፈጥሮ እርስ በርስ ለማቃቃርና ለማጫረስ ነው። እንደ እውነቱ ከሆነ የኢትዮጵያ ችግር ያለው በገዥና በተገዥ መደብ መካከል ባለው ቅራኔ እንደሆነ ማንም አስተዋይና በኢትዮጵያዊነቱ/ በአበሻነቱ የሚያምን ዜጋ ጥሩ አድርጎ ይረዳዋል። በማንኛውም የኢትዮጵያ ብሔረሰብ ውስጥ ጨቋኝም ተጭቋኝም የኅብረተሰብ ክፍል ነበር፤ አሁንም ይኖራል።/ሶሻሊስት ሆኜ ሳይሆን ሐሳቤን በወግ ሊገልጽልኝ ስለቻለ ብቻ ነው። የኢትዮጵያ ችግር እዚህ ላይ ነው እንጂ ሌላ ሐተታ እየፈለጉ ማሳዘኑ የትም አያደርስም። ለአንዱ ብሔረሰብ ልዩ ስም እየሰጡ ጨቋኝ፤ ሌላውን ተጨቋኝ ማድረግ ከተጨባጩ እውነታ ጋር ስለማይሄድ የትም አያደርሰንም፤ ከእውነታው እየራቅን ትዝብት ላይ ከመውደቅ በስተቀር።

 

ይህ የጨቋኝና የተጨቋኝ ፍትህ አልባ ሁኔታ በኢትዮጵያ ውስጥ ሊፈታ የሚችለው በኔ እምነት በበጎ የማያስቡልን ወገኖች እንደሚያላዝኑት ሳይሆን ወደፊት በመላው የኢትዮጵያ ሕዝብ ትግል በሚቋቋመው ፍትሕና ርትዕ የሰፈነበት ዴሞክራሲያዊ ሥርአተ ማህበር ሲነግሥ ብቻ ነው።

 

ይህም እውን የሚሆነው እያንዳንዱ ዜጋ ያለ ተጽእኖ እንደራሴውን ወክሎ መርጦ እሱን ወክሎ በሚያቋቁመው የወኪሎች ሸንጎ አማካኝነት ነው። በሕዝብ ምርጫ የሚቋቋመውም ሕዝባዊ ሸንጎ የሚሾመው የአገር መሪ ለተወሰነለት ጊዜ ብቻ አገልግሎ ሥልጣኑን ለተተኪው በማስረከብ ምንም እና ማንንም ሳይፈራ የኅብረተሰቡ አባል ሆኖ መኖር የሚችል መሆን ያለበት ሲሆንና ሥልጣን በያዘበት ዘመን ዓይነ ውሀው ካላማረ ወዲያው ከሥልጣን ወርዶ ላደረገውም ጥፋት ተጠያቂ የሚሆንበት ሥርዓት ሲቋቋም ነው።

 

በኔ እምነት የኢትዮጵያ ሕዝብ ሊታገልለት ሊያቋቁመው የሚገባው እንዲህ ያለውን ሥርዐተ ማኅበር ነው። የተለቀቀ ገንዘብ ሌብነትን ያስተምራል እንደሚባለው ሁሉ የተለቀቁ ሥልጣንም እንዲሁ ያባልጋል፤ መረንም ይለቃል። ልጓም የሌለው ፈረስ እንደልቡ እንደሚፏልል ሁሉ ቁጥጥር ያነሰውና በሕዝብ እውነተኛ የበላይነት የማያምን መሪ እንዲሁ እንዳሻኝ ልሁን ይላል።

 

ስለዚህ የኢትዮጵያ ችግር ያለው በጨቋኝና በተጨቋኝ የኅብረተሰብ አባላት መካከል ካለው ቅራኔ የተነሣ እንጂ አበሻ' ኢትዮጵያ ነፍጠኛ 'ትምክሕተና እየተባለ ሕዝብን ለመበታተን 'ለማቃቃርና ለማፋጀት ከሚደረገው ሙከራ የመነጨ አይደለም።

 

ሐሳቤን ከመቋጨቴ በፊት አንድ ተጨማሪ ነገር ልወርውር። አስተዋይ አዕምሮ ያለውን ልጠይቅ። ለመሆኑ ጨቋኝና ነፍጠኛ እያሉ የሚጠሩት ሕዝብ ከሌላው ሕዝብ የተለየ ምን ጥቅም አግኝቶ ይሆን? ይህን ያህልስ ጥላቻ የሚሰነዝርበት?

በመጨረሻም የአበሻንና የኢትዮጵያን ስያሜ ጉዳይ በጥንቃቄ መመርመርና ማየትና ዓላማውም ምን እንደሆነ ዓይነ ኅሊናችንን ከፍተን ማየት ይኖርብናል። በአገራችን ህልውና ላይ የተሰነዘረ የጠላቶቻችን ለያይተህና የአዳክመህ ግዛ መሣሪያም መሆኑን በወግ አንረዳ። እስከመቸስ እየተታለልን እንኖራለን?¢

በድንበሩ ስዩም

በዘመነ ደርግ በዋናነት ሊገደሉ ከሚፈለጉ ወጣቶች መካከል ግንባር ቀደም የሆነው ክፍሉ ታደሰ አዲስ መጽሐፍ አሳተመ። ክፍሉ ከዚህ ቀደም ከፍተኛ ተነባቢነት የነበራቸውን ሶስት ተከታታይ መጻህፍትን “ያ ትውልድ” በሚል ርዕስ አሳትሟል። በእንግሊዝኛ ቋንቋ ደግሞ “The Generation” በሚል ርዕስም አሳትሟል። የተለያዩ ዶክመንተሪ ፊልሞችንም ሰርቷል። የኢትዮጵያ ሕዝብ አብዮታዊ ፓርቲን /ኢሕአፓ/ን ከመሰረቱትና ፓርቲውን ከመሩት ሰዎች መካከል ግንባር ቀደሙ ነው። የኢሕአፓ መስራቾች ሁሉም ማለት በሚቻልበት ሁኔታ ዛሬ በሕይወት የሉም። ክፍሉ ግን አለ። ጉዳዩ ተአምራዊ ነው።

ክፍሉ ታደሰ ያንን እልቂት እንዴት ተረፈ ብለን ልናስብ እንችላለን። ምናልባት ክፍሉ ማን ነው የሚለውን ነገር በፎቶ ግራፍ ማንም ሰው አይቶት አያውቅም። በፎቶው አስከ ዛሬ ድረስ ክፍሉ ይህ ነው ተብሎ ወጥቶ አያውቅም። ክፍሉ ሆን ብሎ ፎቶው እንዳይታይ ስላደረገ ከብዙ ግድያዎች አምልጧል። አርባ አመታት ሙሉ ፎቶውን ይፋ ያላደረገው ክፍሉ ታደሰ ከአርባ አመታት በሁዋላ ክፍሉ ምን እንደሚመስል በአዲሱ መጽሀፉ አውጥቶታል። ክፍሉን በየትኛውም መጽሄትና ጋዜጣ ፎቶው የለም። በዚህ በአዲሱ መጽሀፉ ክፍሉ ታደሰ ይፋ ሆነ። ብዙ የኢሕአፓ አባላት መሪያቸው ማን እንደነበር አሁን ሊያዩት ነው። ይህ አዲሱ የክፍሉ መጽሀፍ “ኢትዮጵያ ሆይ…” ይሰኛል። 418 ገጾች አሉት። በአዳዲስ መረጃዎች የታጨቀ ነው። ክፍሉንና መጽሐፉን ሪቪው ለማድረግ ፈለኩኝ።  

የዚህ “ኢትዮጵያ ሆይ…”  መጽሐፍ ደራሲ ክፍሉ ታደሰ፣ የኢትዮጵያ ሕዝብ አብዮታዊ ፓርቲን/ኢሕአፓ/ን በዋናነት ከመሠረቱት የ1960ዎቹ ወጣቶች መካከል ከግንባር ቀደሞቹ አንዱ ነው። ክፍሉ እና ጓደኞቹ ኢሕአፓን መስርተው ዲሞክራሲያዊ መንግሥት ለማስፈን ብዙ ጣሩ። ብዙ መንገድ ተጓዙ። ሚሊዮኖችን ከጐናቸው አሰለፉ። ግን ያ ሁሉ ህልም ዕውን ሣይሆን ቀረ። ሺዎች በየጐዳናው ደማቸው ፈሠሠ። እናቶች አነቡ። አስክሬኖች የትም ተጣሉ። አንድ የተማረ ትውልድ እምሽክ ብሎ አለቀ። የቀረውም ተሠደደ። ግማሹ ቅስሙ ተሠበረ። አንዳዱ ደግሞ ከዚያ ውብ ሕልሙ ጋር ዛሬም በትዝታ ይኖራል።

ክፍሉ ታደሰ፣ በዚያ ሁሉ እልቂት ውስጥ በደርግ ደሕንነቶች በዋናነት የሚፈለግ የኢሕአፓ ቀንደኛ አመራር ነበር። በተገኘበት እንዲገደል ተፈርዶበት የሚታደን የዘመኑ አብዮተኛ ነበር። ክፍሉ፣ ተአምር ሊባል በሚቻል ሁኔታ ከዚያ ሁሉ ግድያ ተርፎ ዛሬም በሕይወት ያለ ምናልባትም ብቸኛው የኢሕአፓ መስራች ነው። ፈረንጆቹ A Living Legend  የሚሉት አይነት ሠው ነው። በሕይወት ያለ ሕያው ምስክር። በሕይወት በመኖሩ የያን ትውልድ ታሪክ ከመጀመሪያው እስከ ፍፃሜው ፅፎታል። ዛሬም የወደቁትንም ያሉትንም የትግል ጓደኞቹን እያነሣሣ “ኢትዮጵያ ሆይ---” ይላል። የዚህ ሁሉ የትውልድ አልቂት ምክንያቱ ምንድን ነው? የኢትዮጵያ መከራ ለምን አላባራ አለ?  የወደፊቷ ኢትዮጵያ ምን ትሆናለች? እነዚህንና ሌሎችንም ርዕሠ ጉዳዮች ክፍሉ ታደሰ “ኢትዮጵያ ሆይ--” እያለ ያወጋናል።

በብዙ ሺዎች የሚቆጠሩ የኢሕአፓ ወጣቶች ውድ ሕይወታቸውን ለሀገራቸው ኢትዮጵያ ሠጥተዋል። ዛሬ የቆምንበት መሬት የነርሡ ደም የፈሰሰበት፣ አጽማቸው ስቃይ ያየበት ነው። ክፍሉ ታደሰ የነዚያን ጓደኞቹን ታሪክ አፈሩን እያራገፈላቸው በትውልድ ዘንድ ሕያው ናቸው ብሎ ሀውልታቸውን በዚህ መጽሐፍ ውስጥ አቁሞላቸዋል።

ክፍሉ ታደሰ ቀደም ሲል ባሳተማቸው ሶስት ተከታታይ መጻህፍት /trilogy/ ዋና ትኩረት ያደረገው የ1960ዎቹ ውስጥ ብቅ ብለው እንደ ብርሀን ነበልባል አብርተው ስለጠፉት የያ ትውልድ አባላት  ነው። ክፍሉ የራሱን ትውልድ ያ ትውልድ እያለው ይጠራዋል። የያ ትውልድ አባላት ታሪካቸውን በልዩ ልዩ ዘርፎች አቆይተው አልፈዋል። የአያሌዎች ታሪክና ገድል የሚያሳየው ሕይወታቸውን ሳይሳሱላት ለአሰቡትና ላለሙት ግብ ሰውተዋል። እጅና እግራቸው አንድ ላይ ተጠፍሮ፣ በሚዋጉ ብረቶች በተሰራ መግረፊያ እጅ፣ እግራቸው፣ ጀርባቸው፣ መላው ገላቸውን እየተገረፉ የነበሩ ወጣቶች በዐይነ-ሕሊናችን ይመጣሉ። ከዚያ የስቃይ ሲኦል ውስጥ ሆነው ከአፋቸው የሚወጣው ኢሕአፓ ያሸንፋል የሚል ቃል ነው። ከደማቸውና ካጥንታቸው የተዋሀደ አላማ ያነገቡ ወጣቶች እንደነበሩ ሌሎችንም ማመሳከሪያ ምሳሌዎችን መጠቃቀስ ይቻላል። ለአመኑበት ጉዳይ እንዲህ መስዋእትነት እየከፈሉ የኖሩ ወጣቶች በዚህች ሀገር ውስጥ ነበሩ።

ፈተናው ከብዶት ወዲያው አላማውን ቀይሮ መሐል ሰፋሪም የነበረ ወጣት በዚህች ሀገር ላይ ነበር። አንዱ ሌላኛውን በጭካኔ የሚገድል፣ የሚያስገድል ወጣትም ነበር፡ መሳሪያ ይዘው የጅምላ ፍጅትም ያካሄዱ አሉ። መሳሪያ ከአፍ እስከ አፍንጫው የታጠቀውም ወታደራዊ ክፍል መሳሪያውን እንደወደረ በመተኮስ መነጋገር ጀመረ። ያ ሁሉ የሀሳብ ፍጭት ቀርቶ መተላለቅ ሆነ። ኢትዮጵያ  ውድ ልጆችዋን አጣች። የወላድ መሀን ሆነች። ሀገሪቱ የተማሩ ልጆችዋን ክፉኛ ተነጠቀች።

ራውል ቫልዲስ የተባሉ ጸሀፊ “Ethiopia the Unknown Revolution” የተሰኘ መጽሀፍ አሳትመዋል። እኚህ ደራሲ ይህን መጽሀፋቸውን በሚያዘጋጁበት ወቅት የገጠማቸውን አስደናቂ ነገር በማስታወሻ ደብተራቸው ላይ አስፍረዋል። ጉዳዩ እንዲህ ነው።

ታሪኩ የተፈጸመው ኢትዮጵያ ውስጥ ዋነኛዋ የኢሕአፓ መናኸሪያ በነበረችው ጎንደር ክፍለ ሐገር በ1970ዎቹ መጀመሪያ አካባቢ ነው። አንድ ገበሬ ሰርግ ይኖርበትና ቀልቦ ያሳደጋቸውን ሁለት በሬዎች ያሳርዳል። እነዚህ በሬዎች የእርሱ ናቸው። ከጥጃነት እስከ ወይፈንነት፣ ከዚያም እስከ ደለበ በሬነት ያሳድጋቸዋል።

እንዲህ ተንከባክቦ ያሳደጋቸውን በሬዎቹን አርዶ ለሰርጉ እድምተኞች አበላ። ጣፋጭ ጥብስ ለመጥበስ እሳቱ በኩበት መቀጣጠል አለበት ተባለ። ኩበቱ የነዚህ የታረዱት በሬዎች ነው። ስጋቸው የሚጠበሰውም በራሳቸው በበሬዎቹ ኩበት ነው።  የመጽሀፉ ደራሲ ራውል የ1960ዎቹን የኢትዮጵያ ወጣቶች እልቂት በነዚህ በሬዎች ጥብስና በኩበቱ ያመሳስሉታል። ከበሬዎቹ ውስጥ የወጣው ኩበት የበሬዎቹን ስጋ መጥበሻ ሲሆን፣ በሬዎቹን ተንከባክቦ ያሳደጋቸው ገበሬም ሲያርዳቸው ደራሲው አይተዋል። እናም የኢትዮጵያን አብዮት ሲጽፉ ተምሳሌት ሆኖ አገልግሏቸዋል። ገበሬ፣ በሬ፣ እና ኩበት። ኢትዮጵያም የተላለቀችው እርስ በርስዋ ነው።   

በርግጥ ደራሲ ራውል ቫልዲስ እልቂቱ ከውስጥ ነው ብለው ግምታቸውን ቢያስቀምጡም የመጨረሻ ድምዳሜያችን ሊሆን አይችልም። የኢትዮጵያ አብዮት ከውስጥ መንጭቶ ከውስጥ የፈነዳ ብቻም አይደለም። ሌሎች ዙሪያ ከበብ ታሪኮችም አሉት። የሶሻሊስቱ እና የካፒታሊስቱ ጽንፎች ተፅዕኖም ቀላል አይደለም። በመካከለኛው ምስራቅ ውስጥ ያሉ የአረብ ሃገራት ሴራም የተጐነጐነበት ነው።

የኢትዮጵያ ተማሪዎች እንቅስቃሴ ከአውሮፓ፣ ከአሜሪካ እና ከሩሲያ የተጐነጐነ ነው። ክፍሉ ታደሰ ይህን ሁሉ የፖለቲካ ምስቅልቅል ሂደታችንን ያ ትውልድ በተሠኙት ሦስቱ ተከታታይ መፃሕፍቱ አማካይነት በሰፊው ተንትኖ አሣይቷል። ይህ አራተኛው መጽሐፉ የነዚያ ሦስቱ መፃሕፍት ውስጥ ያልተብራሩትን ድፍን ሃሣቦች እየዘረዘረ የልቡን ፅሁፍ ያስነብበናል። ደራሲት ስንዱ ገብሩ የልቤ መጽሐፍ ብለው እንደፃፉት ሁሉ፣ ክፍሉ ታደሰም ኢትዮጵያ ሆይ…  የልቡ መጽሐፍ ነው።

በዚህ ኢትዮጵያ ሆይ በተሠኘው መጽሐፍ ውስጥ የበርካታ ወጣቶችን ለሀገራቸው የነበራቸውን ርዕይ (Vision) እናገኛለን። ወጣትነት ከሀገርና ከሕዝብ ፍቅር ጋር እንዴት እንደተቆራኘ በዚያ ትውልድ ውስጥ በሠፊው እናገኛለን። ሕልምና ውጥን አልሠምር ብሎ፣ የነበረው እንዳልነበረ፣ የታሠበው እንዳልታሠበ ሆኖ ያልተጠበቀው ክስተት ሲመጣም በመፅሃፉ ውስጥ እናገኛለን። ክፍሉ ታደሰ አብዛኛዎቹ የትግል አጋሮቹ በሕይወት የሉም። እርሱ ውስጥ ያለው ትዝታቸው፣ ርዕያቸው፣ መስዋዕትነታቸው ነው። ክፍሉ የታሪክ አደራ አለበት። የነዚህን ውድ ጓደኞቹን የሕይወት ውጣ ውረድ የመዘከር ሐላፊነትና አደራ አለበት። ሌት ተቀን ስለ እነሱ ያስባል፤ ያነባል፣ ይፅፏል። አሁን ደግሞ ለአመታት ሲሠበስበው የቆየውን ታሪካቸውን አደራጅቶ በውብ የትረካ ክሂሉ ኢትዮጵያ ሆይ… እያለ  ያወጋናል።

ክፍሉ ታደሰ በጓደኞቹ ደም ምድሯ ስለረሠረሠው ኢትዮጵያ ወደ ኃላም፣ ወደ ፊትም እየሔደ ታሪኳን ያወሣናል። ብዙ የኢሕአፓ አባላት ከነ ንፁሕ አእምሮአቸው፣ ከነ ቅን ልቦናቸው፣ በእናት አገራቸው ፍቅር ወድቀው ሕይወታቸውን ሰውተዋል። ማን ይናገር የነበረ፤ ማን ያርዳ የቀበረ ነውና የአበው ብሒል፣ ጓደኛቸው ክፍሉ ታደሰ በመኖሩ ምክንያት እነሡም ሕያውያን ሆነዋል።

አሁን ያለችው የዛሬዋስ ኢትዮጵያ? የዚያ ሁሉ መስዋዕትነት ውጤት ናት? ለሐገር ለወገን ሲባል በቁርጠኘነት መቆም፣ አገርን ለዲሞክራሲና ለነፃ አስተሣሠብ ማብቃት ላይ የወጣቱ፣ የምሁሩ አስተዋፅኦ ምንድን ነው? የወጣቱና የምሁሩ ቦታ የቱጋ ነው? ምን እየሠራ፤ ምን እያከናወነ ነው?ታሪክ ድሮ አብቅቷል ወይስ ገና ይሠራል? የክፍሉ መፅሀፍ ብዙ ቁም ነገሮችን ያነሣሣል።

የመጪዋ ኢትዮጵያም ተስፋ ምንድን ነው? እንደ ጨው ዘር በአለም ላይ የተበተነው ኢትዮጵያዊ እና ገና የሚሰደደው ሕዝብ መጨረሻው ምንድን ነው? የኢትዮጵያ አብዮት ከተቀጣጠለ 40 አመታት አለፉ። እሣቱ አልበረደም። መጨረሻው ምንድን ነው? “ኢትዮጵያ ሆይ…” በተሠኘው የክፍሉ መፅሃፍ ውስጥ ብዙ ነገር እናገኛለን። ሐገራችንንም እናውቃለን። ያን ትውልድንም እንዘክረዋለን።

የክፍሉ ታደሰ ያ ትውልድ፣ ዛሬ እድሜው ከስልሳ በላይ ነው። ያለፈውን ዘመን ቁጭ ብሎ የሚያይበት የሚገመግምበት ወቅት ነው። የወጣትነት ተፍለቅላቂ ስሜት ሀገሩ ኢትዮጵያ ላይ በፍቅር እንዴት እንደጣለው የሚያስብበት ወቅት ነው። ከፍቅሩ ብዛት ያለመውንና ያጎደለውን በሰከነ መንፈስ የሚዳኝበት ዘመን ነው። ለምድራዊ ሩጫና ግር ግር ችላ ብሎ ኢትዮጵያ ስለምትባለው ግዙፍ ሕሊናዊ ምስል የሚያስብበት ወቅት ነው። ክፍሉ ታደሰም “ኢትዮጵያ ሆይ…” በሚለው በዚህ መጽሀፉ እውነተኛና ሕሊናዊ ፍርድ ለመስጠት ያዘጋጀው ጽሁፉ ነው። ሰው አለምን ሁሉ ትቶ ለሀቅ እና ለሕሊናው መኖር ሲጀምር የሥነ-ልቦና ምሁራን Self-actualization ይሉታል። ስለዚህ “ኢትዮጵያ ሆይ…” የተሰኘው ይህ መጽሀፍ በውስጡ ሚዛናዊ ዳኝነትን የያዙ ሀሳቦችን እንዳካተተ አምናለሁ።

አያሌ የኢሕአፓ አባላት ዛሬም አሉ። ነገር ግን ታሪካቸውን ሲጽፉና ለትውልድ ሲያስተላልፉ አይስተዋልም። ያ ደግሞ የራሱን የታሪክ ክፍተት እያመጣ ነው። በተቃራኒው ወገን የነበሩት የደርግ አባላትና ሌሎች የታሪኩ ተካፋይ ያልነበሩ ሰዎች እንደልባቸው ካለ ሚዛናዊ ብእር የሚያሳትሟቸው ጽሁፎች ትልቁን ታሪክ እያደበዘዘው እየመጣ ነው። የክፍሉ ታደሰ “ኢትዮጵያ ሆይ…” መጽሀፍ እነዚህን እየተምታቱ የመጡ የታሪክ አጻጻፎችን ሁሉ የሚያጠራ ነው። ከዚያ ንጹህ ምንጭ ነው የሚያጠጣን።

የኢሕአፓ ትውልድ በታሪክ ውስጥ ክፉኛ የተጎዳ ነው። ሕልሙ እውን ባለመሆኑ የተነሳ የትም ተበታትኖ፣ ተሰዶ የሚኖር ነበልባል ትውልድ ነው። ከ40 አመታት በላይ ከሐገር ወጥተው የሚማስኑ። እንደወጡ በስደት በሞት የተለዩ አያሌ ናቸው። ወጥተው የቀሩ ውድ ትውልዶች። ባተሌ ትውልዶች። ክፍሉ በዚህ መጽሀፉ እነርሱንም ያስታውሰናል። እንደው ለመነሻ ይሆነን ዘንድ የያ ትውልዱ ባለ ግርማ ሞገስ፣ ባለቅኔውን ኃይሉ ገ/ዮሀንስን/ ገሞራውን/ እናንሳ። ኃይሉ 40 አመታት ሙሉ በስደት የኖረ። በስደት የሞተ። ግን እንዲህ ገጠመ፡-

ባያውቁት ነው እንጂ - የእኔን ቋሚ ንግርት፣

በተወለድኩበት ነው - የምቀበርበት፣

ሌላ ቦታ ሳይሆን - በትውልዴ መሬት።

አስቀድሞም ቢሆን - እትብቴ ተቀብሯል፣

ቀሪውም አካሌ - በርግጥ በክብር ያርፋል።

ሲንከራተት ኖሮ - አካሌ የትም ምድር፣

በስተመጨረሻ - የሚያርፍበት አፈር፣

ከተወለድኩበት ነው - በክብር የሚቀበር።

በመቃብሬም ላይ - በስተ ግርጌ በኩል፣

“እኔም እንደርስዎ - ሕያው ነበርኩ!” የሚል፣

በትልቅ ቋጥኝ ላይ ተቀርፆ ይፃፋል።

ይሔ ሁሉ ንግርት - ከወዲሁ ታውቋል፣

ከዚያ ርስት ለመንቀስ - ታዲያ እንዴት ይቻላል?!

(ኃይሉ ገ/ዮሐንስ - በግጥም ልተንፍስ ጥር 20/2006 ዓ.ም)

ይሄው ታላቅ ባለቅኔ ኃይሉ ገ/ዮሐንስ የኢትዮጵያ አለመረጋጋትና ለዜጎችዋ አልመች ማለትዋ ምክንያት አጣለት። የችግር አዙሪት ከኢትዮጵያ አልወጣ አለ። ምናልበት እርግማኑ ይሆን ብሎ አሰበ። ኢትዮጵያ ተረግማለች። ማን ረገማት? ገሞራው ስለዚሁ እርግማን በጥር ወር 1993 ዓ.ም ለታተመው ኢትዮጵ መጽሄት እንዲህ አለ፡-

“….አበው እንደሰጡኝ ምላሽ ከሆነ “የማይፋቅ መርገምት አለብን!” የሚል ነው። የወረደብንን መርገምትም ምንነት ሲያብራሩ ከትላንትናው ምእተ አመት መገባደጃ ምዕራፍ ዘመን ላይ ይጀምራሉ። ከነገስታቱ የነ አፄ ቴዎድሮስ እርግማን፣ የነ አፄ ዮሐንስ፣ የነ አፄ ምኒልክ፣ የነ አፄ ኃይለ ስላሴ፣ ከሕዝባውያኑ ደግሞ የነ አቡነ ጴጥሮስ፣ የነ በላይ ዘለቀ፣ የነ መንግስቱ ነዋይ፣ እርግማን ይጠቅሳሉ።

“ቴዎድሮስ ሐገር አንድ ላድርግ ብለው ቢነሱ ክህናት  ሳይቀሩ በመስዋዕት ውስጥ የእባብ ጭንቅላት አድርገው ሊገድሏቸው እንደሞከሩና በተለይም ለመንገስ ሲሉ የራሳቸው ሀገር ሰው የሆኑት አፄ ዮሐንስ የጠላት ጦር /እንግሊዞችን/ መቅደላ ድረስ እየመሩ አምጥተው ሊያስገድሏቸው ሲዘጋጁ በማወቃቸው “ይችን የኢትዮጵያ ኩሩ ነፍስ የውጭ ጠላት አይገድላትም!” ብለው፣ ራሳቸው ሽጉጣቸውን ጠጥተው ሊገድሉ ሲሉ፣ “ኢትዮጵያ ወንድ አይብቀልብሽ!!!”  ብለው ረግመዋታል።

“ቀጥሎም ኢትዮጵያን ከመጣባት ወረራ ለማዳን ከደርቡሽ ጋር አፄ ዮሐንስ በተፋጠጡ ጊዜ የሸዋው አፄ ምኒልክና የጎጃሙ ንጉስ ተክለሃይማኖት ለእርዳታ እንዲደርሱላቸው ጠይቀው ባለመምጣታቸው የጦርነቱ አውድ ገብተው አንገታቸው ተቆርጦ ከመሞታቸው በፊት” ኢትዮጵያ ዘር አይብቅልበሽ” ብለው ረግመዋል።

“ከዚያም አፄ ምኒልክ እንደ ልጃቸው ያዩት የነበረውን የልጅ ልጃቸውን አቤቶ ኢያሱን ለማንገስ ፈልገው “ልጄን ተቃውሞ ለዙፋኔ የማያበቃ ቢኖር ጥቁር ውሻ ይውለድ!” ብለው በመርገማቸው ያው እንዳየነው ንጉስ ተፈሪ ኢያሱን ገድለው ዙፋኑን ቢወርሱ ያን ፋደት የደርግ ጥቁር ውሻ ወልደው አንድ ንፁህ ትውልድ አስበሉ። ራሳቸው ንጉስ ኃይለስላሴም በተራቸው ከሞቀ ዙፋናቸው ወርደው 4ኛ ክፍለ ጦር ታስረው ሳሉ ምግብ ተመግበው ከጨረሱ በኋላ ታጥበው ፎጣ ለማድረቂያ ሲሰጣቸው እምቢ ብለው ጣቶቻቸውን ወደ ታች አድርገው የታጠቡበትን ውሃ እያንጠባጠቡ “ይህን አስተምሬው የከዳኝን ትውልድ ደሙን እንዲህ አንጠብጥብልኝ..!” እያሉ መርገማቸውን ያየ የሰፈሬ ሰው በደብዳቤ ገልፆልኛል።

“እንዲሁም አባት ጴጥሮስ ለጠላት ጣልያን የሚገዛ ውጉዝ ይሁን! መሬቷም ሾክ አሜከላ ታብቅል! ብለው ሊረሸኑ አቅራቢ ረግመዋል። በላይ ዘለቀም መስቀያው አጠገብ እንዳለ “አንቺ ሀገር! ወንድ አይውጣብሽ!” ብሎ ተራግሟል። ጀኔራል መንግስቱም ከተሰቀለበት የተክለሃይማኖት አደባባይ ላይ ሕዝብ እየሰማው “አንቺ አገር..” ብሎ በማማረር ተራግሞ አልፏል። ወዘተ

“እንግዲህ እኛ የዛሬዎቹ ይህ ሁሉ የግፍና የደይን የፍዳና የመከራ የመቅሰፍትና የመአት ማዕበልና ናዳ የሚወርድብን ያን ሁሉ ርግማን ቆጥሮብን ይሆን?” / ኃይሉ ገ/ዮሐንስ ጥር 1993፣ ኢትዮጵ መጽሄት/

የኢትዮጵያ ነገር ግራ ያጋባል። ኃይሉ ገ/ዮሐንስ እርግማን አለብን ሲል፣ ባለቅኔው ሎሬት ጸጋዬ ገ/መድህን ደግሞ፣ ኢትዮጵያ የዲሞክራሲ ሾተላይ አለባት ይላል። ጸጋዬ ገ/መድህን በ1984 ዓ.ም ጽፎ ባዘጋጀው ሀሁ ወይም ፐፑ በተሰኘው ተውኔቱ፣ ነጋ እና አራጋው በተሰኙት ሁለት ገጸ-ባሕሪያት ስለ ኢትዮጵያ እና ዲሞክራሲዋ እንዲህ ይላል፡-

ነጋ-

እናታችን ኢትዮጵያ ባሕላዊ ሾተላይ ናት መሰለኝ። ዲሞክራሲን በስድሳ ስድስት ወልዳ በላች። አስቀድሞም በሃምሳ ሶስት አስጨንግፏታል። ብትወልድም ብትገላገለውም ለዘለቄታ አያደርግላትም። የማሕፀን መርገምት አለባት። የዲሞክራሲ ሾተላይ ናት ኢትዮጵያ። በስድሳ ስድስትማ ወዲያው ማግስቱን መፈክር ተፎከረላት። ‘አብዮት ልጆቿን ትበላለች’ ተባለላት ተሸለለላት። የዲሞክራሲ ሾተላይ እናት፣ በላኤ ሰውነቷን መላው የአለም ሕዝብ አስጠንቅሮ አወቀላት።

ቢ-አራጋው፡-

ዛሬስ? ዛሬስ?

ነጋ፡-

ዛሬማ አዲሱ ዲሞክራሲ ከተወለደ ገና ዘጠኝ ወሩ ነው። የሾተላይ ጥሪቷ ዳግመኛ እንዳጓጓት፣ በሕፃኑ የልደት ቀን ቤተሰቦቿ ካሉበት ተሰባስበው እንትፍትፍ አሰኝተው በመሃላ ቃል ገዝተዋታል። የሕፃኑ እርግብግቢት ገና በአራሱ፣ በሾተላይ አይኖቿ ተወግቶ እንዳይፈርስ፣ ቃለ-ምህላዋ እንዳይረክስ፣ ወንድም በወንድሙ ላይ እንዳይነግስ፣ ጨቅላ ዲሞክራሲያዊ አራስ ብሌኑ እንዳይፈስ ቤተሰቦቿ በተሰበሰቡበት እለት በምህላ ቃል ገዝተዋል። እናታችን በግዝት ተይዛለች።. . .

 /ሀሁ ወይም ፐፑ፣ ጸጋዬ ገ/መድህን/

ኢትዮጵያ የችግሮች ምስጢር ሆናለች። አልፈታ ያለ፣ የተተበተበ አንድ አዙሪት አለ። የክፍሉ ታደሰ ኢትዮጵያ ሆይ… መጽሀፍ ያንን አዙሪት ፍለጋ ይማስናል። በመጨረሻም የሚያገኘው ይመስለኛል።

 

በጥበቡ በለጠ

ግንቦት 28 ቀን 2008 ዓ.ም አንድ ጥሪ ነበረኝ። ጥሪው በደራሲ እንዳለጌታ ከበደ የተዘጋጀው የበዓሉ ግርማን ሕይወቱን እና ስራዎቹን የሚያስቃኘው መጽሐፍ ለሁለተኛ ጊዜ ውይይት የሚቀርብበት ቀን ነው። ቦታው ወመዘክር ነበር። እኔና ጓደኛዬ አብረን ለመሔድ ተገናኘን። ሰአቱ ስላልሞላ ቴዎድሮስ አደባባይ በሚገኘው ቸርችል ሆቴል ጐራ ብለን ቡና ጠጣን። መኪናችን እዚያው እንደቆመች እግራችንን እናፍታታ ብለን ወደ ሜጋ አምፊ ቴአትር አካባቢ ሔድን። ልክ እዚያ እንደደረስን ያልተጠበቀ ድንገተኛ ዶፍ ዝናብ ያዘን። ሮጠን ወደ ቀድሞው ሜጋ አምፊ ቴአትር  ተጠለልን። ዝናቡ አላቆም አለ። ጐርፉ ከላይ እየተንደረደረ ይመጣል። አካባቢውን ጭጋግ ወረሠው። እኔ በተፈጥሮዬ አየሩ እንዲህ ጭጋግማ ሲሆን አልወድም። ቅፍፍ ይለኛል። ብቻ ስለ ጐርፉ፣ ዝናቡ፣ ጭጋጋማነቱ፣… እያሠላሠልኩ እያለሁ ድንገት አንድ ነገር ትዝ አለኝ። እዚያ የቆምኩበት ቦታ ልክ የዛሬ 16 አመት ታላቅ ሀዘን የመታው ዕለት ነበር። 14 ሕፃናት በአንዲት ቅፅበት ውስጥ ያለቁበት ጊዜ ነው። ግንቦት 28 ቀን 1992 ዓ.ም። እዚይው አካባቢ ነበርኩ። 14 ሕፃናት ሲያልቁ። ያንን አሠቃቂ አደጋ አይቻለሁ። አእምሮዬ በሐዘን ተመታ። በትዝታ አለቀሥኩ። 14ቱ ሕፃናት ትዝ አሉኝ። አሣዛኝ የኢትዮጵያ ልጆች። መረሣት የሌለባቸው ግን ድንገት አስታወሰኳቸው። ሀዘኔ በረታ።

 

የቆምኩበት ቦታ ጥንት ሰይጣን ቤት ተብሎ የሚታወቀው ቦታ ነው። አጤ ምኒልክና ባለሟሎቻቸው ተሠብስበው ፊልም ያዩበት ነው። ፊልሙን ያሣያቸው ፈረንሣዊው ቻርልስ ማርቴል የሚባል ሠው ነው። ሉሚየር ከሚባሉ ከፈረንሳይ የፊልም ኩባንያ የመጣ ነው። የፊልሙ ኘሮጀክተር ተከፍቶ ሲታይ እየሱስ ክርስቶስ ይታያል። የሚኒልክ ባለሟሎች ተነስተው እመሬት ላይ ተደፉ። እየሡስ ራሡ እዚያ ቤት የገባ መሠላቸው። በኃላ አጤ ምኒልክ በስንት ጉትጐታ ባለሟሎቻቸውን ገስፀው ከተደፉበት መሬት ላይ እንዲነሡ አደረጓቸው። ይሔ ሲኒማ ነው። እውነት አይደለም አሉዋቸው። እውነትም እየሡስ በውን የለም ነበር። የተሠወረም መሠላቸው። ከዚያ በኋላ ያንን ቤት ሰይጣን ቤት አሉት። እኔም እዚያ ሰይጣን ቤት ቆሜ የዛሬ 16 አመት ስላለቁት ሕፃናት እያሰብኩ ለጓደኛዬም አወራሁለት። እርሡም ክፉኛ በሐዘን ተመታ።

 

ቴአትር ቤት ውስጥ ያለቁ ሕፃናት ሁሌም መዘከር እንዳለባቸው እገምታለሁ። ሠው የሚዝናናበት፣ ቁም ነገር የሚገበይበት ቦታ ላይ 14 ሕፃናት ነፍስ ረግፏል። ጉዳዩ እንዲህ ነው።

 

ግንቦት 28 ቀን 1990 ዓ.ም ሻዕቢያ መቀሌ ውስጥ በአይደር ት/ቤት ላይ በአውሮኘላን ቦምብ በመጣል ሕፃናትን ይጨፈጭፋል። ይህ ከባድ ሀዘን ነበር። ከዚያም በአመቱ ማለትም ከነሐሴ 17-21 ቀን ትምህርት ሚኒስቴር ድሬዳዋ ውስጥ አንድ ጉባኤ ያካሒዳል። በዚያ ጉባኤ ላይ ከተነሡት ነጥቦች መካከል ግንቦት 28 ቀን 1992 ዓ.ም ት/ቤቶች ዝግ እንዲሆኑና ሕፃናቱ እንዲዘከሩ ውሣኔ ላይ ይደረሣል። እነዚህን የአይደር ት/ቤት ተማሪዎችን በሻዕቢያ ጀት ያለቁትን ሕፃናት ለመዘከር ሜጋ አምፊ ቴአትር የተሠባሠቡ ሕፃናት 14ቱ በሌላ አደጋ ሞቱ። አሣዛኝ ሞት። ግን እንዴት ሞቱ?

 

በዚያ ዕለት የወረዳ 2 ት/ቤቶች የአገር ሉአላዊነት ማስከበር በዓል ግንቦት 28 ቀን 1992 ዓ.ም በሚል የገቢ ማሠባሠቢያ የሙዚቃ በዓል በሜጋ አምፊ ቴአትር ተዘጋጅቶ ነበር። በዚህም የተነሣ በአካባቢው ያሉት የአፍሪካ አንድነት' የካቴድሪል' የአብዲሣ አጋ' ለመስከረም 66 /የአለም ብርሃን/ እና ለቅድስት ሥላሴ ት/ቤቶች ትኬት ይሠራጫል። ቲኬቱ ዋጋው ሁለት ብር ነው። ይሄን ትኬት ወላጆችና ልጆች ገዝተው ግንቦት 28 ቀን 1992 ዓ.ም ሜጋ ተሠባሠቡ። ከጥዋቱ 4 ሠአት ጀምሮ ሕፃናትና ወላጆች እጅግ ተበራክተው የሙዚቃ ድግስ ላይ ሊታደሙ ጓጉተዋል። ድንገት ዶፍ ዝናብ መጣ። አዳራሹ አልተከፈተም። የሚከፍት ጠፋ። ዝናቡ በረታ። መላወሻ ጠፋ። ሕፃናቱ ወላጆች በዝናቡ ክፉኛ ተመቱ። ጭንቀትና ስቃዩ በዛ። ይህ ጭንቀት ያስጨነቃቸው የሜታ አምፊ ሠራተኞች የአዳራሹን በር ከፈቱት። ሕዝቡ ወደ አዳራሹ ለመግባት ሌላ ግፊያ እና ትርምስ ውስጥ ገባ። ከፊት የነበረች እንዲት ሴት ሁለት ልጆችዋን ይዛ ለመግባት ስትሞክር ከነ ልጆችዋ ወደቀች። ከኃላዋ ያለው ሕዝብ ልጆችዋን እየጨፈላለቀ ሔደ። በዚህ ሁኔታ ውስጥ ሌሎችም ሕፃናት ወደቁ። ሕዝቡ እየጨፈለቃቸው ሄደ። ገደላቸው። 14 የኢትዮጵያ ሕፃናት የዚያችን ቀን ተጨፈላልቀው ሞቱ። ዝናቡን ለመሸሽ ሲባል ተጨፈለቁ። ዛሬ እነዚህ ልጆች በሕይወት ቢኖሩ ግማሹ 26፣ ግማሹ 25 እና ሌላው የ24 አመት ወጣቶች ይሆኑ ነበር።

 

መቀሌ ውስጥ በሻዐቢያ የተጨፈጨፉትን ሕፃናት ለመዘከር የተሠባሠቡ የአዲስ አበባ ሕፃናት በኢትዮጵያዊያን ተጨፍልቀው ሞቱ። እኒህ ልጆች የተረሡ ይመስለኛል። እኔም ድንገት በተፈጠረ ሁኔታ ነው ያስታወስኳቸው። እነዚህ ሕፃናት ቅን ሠማዕታት ናቸው። ሌላውን ጓደኛቸውን ሊዘክሩ ወጥተው ያለቁ። ሁለት መንታ ልጆች በአንድ ቀን የሞቱበት። ፎቶዋቸውን ፈልጌ የ11ዱን ሕፃናት አግኝቻለሁ እንዘክራቸው።

በጥበቡ በለጠ

 

በ14 አመቷ ተጠልፋ፣ ተደፍራ፣ በኋላም ከጠላፊዋ ቤት አምልጣ ስትወጣ ጠላፊዋ ተከታትሏት አደጋ ሊያደርስባት ሲል ጠብመንጃ ተኩሳ ጠላፊዋን የገደለችው አበራሽ በቀለ የማለዳ ወጥመድ የተሰኘ መጽሐፍ አሳተመች። ይህ መፅሐፍ ስለ አበራሽ በቀለ የሕይወት ውጣ ውረድ የሚተርክ እንደሆነ የምረቃ ሥነ-ሥርዓቱን ያዘጋጀው ኢጋ ሚዲያና ኮሚኒኬሽን ለሰንደቅ ጋዜጣ በላከው መግለጫ ጠቁሟል።

አበራሽ በቀለ ሰው በመግደል ወንጀል ገና በ14 ዓመቷ የታሰረች ሲሆን ከዚያም የኢትዮጵያ ሴት የሕግ ባለሙያዎች ማህበር ከአበራሽ ጎን በመቆሙ ከእስር ነፃ እንድትወጣ ትልቅ ርብርብ ተደርጎላታል። በተለይ ዛሬ በሕይወት የሌሉት የሕግ ባለሙያዋ ወ/ሮ እታገኝ ለሜሳ፣ ለአበራሽ በቀለ በነፃ ጥብቅና ቆመውላት ከዛሬ 15 ዓመታት በፊት ነፃ አውጥተዋታል።

ይህ የአበራሽ በቀለ የሕይወት ውጣ ውረድ አሳዛኝ በመሆኑ የBBC ቴሌቭዥን ጎበዝ የዶክመንተሪ ፊልም ሰራተኛ የሆነችው ጋዜጠኛ ቻርሎቴ “The School Girl Killer” የተሰኘ ፊልም ሰርታ በBBC አስተላለፈችው። የአበራሽን ታሪክ በወቅቱ ለ BBC የካሜራ ቀረፃም ያደረገው ኢትዮጵያዊው የፊልም ባለሙያ አበበ ቀፀላ እንደነበር ይታወሳል። በቅርቡም በዘረሰናይ ብርሃነ መሐሪ አማካይነት “ድፍረት” የተሰኘ ፊልም በአበራሽ በቀለ ሕይወት ዙሪያ ለመስራት ቢሞክርም መጨረሻው ግን አልሰመረም። ፊልሙ ብዙ ውዝግቦችን አስነሳ። ከዕይታም ታገደ።

   ከዚህ በኋላ ነው እንግዲህ የአበራሽ የሕይወት ታሪክ የማለዳ ወጥመድ በሚል ርዕስ የታተመው። ነገ ከ11፡00 ጀምሮ በዋቢ ሸበሌ ሆቴል እንደሚመረቅ ኢጋ ሚዲያና ኮሚኒኬሽን ለሰንደቅ በላከው መግለጫ አውስቷል። የመጽሐፍ አንባቢዎችና ወዳጆችም በስፍራው ተገኝታችሁ መታደም እንደምትችሉም ተነግሯል።

 

በጥበቡ በለጠ

አዲስ ዘመን ጋዜጣ የ75ኛ አመቱን ያዘ። 75 አመታት ብዙ ናቸው። የአንድ ሰው የመኖርያ ዕድሜ ጣሪያ ነው። አዲስ ዘመን የተባለው የኢትዮጵያ ጋዜጣም 75 አመቱ ትልቅ ነው። አንጋፋ ነው። በዚህ አንጋፋ ዕድሜው ምን ተማረ? ምን አወቀ? እንዴት አደገ? እድገቱ ለሌላው ትምህርት ነው? ዕውቀት ነው? ልምድ ነው? ከአንጋፋው እና ከእድሜ ጠገቡ አዲስ ዘመን ጋዜጣ ምን እንማራለን?

 

መቼም አንጋፋዎች ለተከታዮች ብዙ ያስተምራሉ። አዲስ ዘመን ጋዜጣ ለታዳጊው የኢትዮጵያ ኘሬስ ምን የሚነግረው የሥራ ልምድ አለ? አንጋፋዎች ት/ቤቶችም ናቸው። አዲስ ዘመን ጋዜጣ በ75ኛ አመቱ ምን ያወጋን ይሆን?

 

እርግጥ ነው አዲስ ዘመን ጋዜጣ የመንግሥት ጋዜጣ ነው። ሙሉ በሙሉ በመንግስት ቁጥጥር ስር ያለ ነው። ከውልደቱ እስከ ሽምግልናው። በሕፃንነቱም ጀምሮ እስከ አሁን በወላጁ ቁጥጥር ስር ነው። አዲስ ዘመን ሦስት ወላጆች ተፈራርቀውበታል። ንጉሡ' ደርግ እና ኢሕአዴግ። ለመሆኑ ከነዚህ ወላጆቹ መካከል ማንን ይወድ ይሆን? ማነው በስርአት ያሣደገው? ማነው ለሙያው ክብካቤ ያደረገለት? ማነው ነፃነት የሰጠው?

 

አዲስ ዘመንን ጠጋ ብሎ የሆዱን የጠየቀው ይኖር ይሆን? እስከ አሁን ድረስ ያልነገረንን የሆዱን ምስጢር መቼ ይሆን የሚያወጋን?

 

አንድ ቀን ሒልተን ሆቴል አዳራሽ ውስጥ አንጋፋው ጋዜጠኛ ነጋሸ ገ/ማርያም ለውይይት ተጋብዘው ነበር። ነጋሽ ገ/ማርያም በአሜሪካ ሀገር ተምሮ የመጣ የመጀመሪያው የኢትዮጵያ ጋዜጠኛ ናቸው። እናም ስለ አዲስ ዘመን ጋዜጣ ወሬ ተነሣ። መድረክ ላይ ሆነው እንዲህ አሉ፡- አዲስ ዘመን ጋዜጣን ጥርሡን ያወለቁት ጃንሆይ ናቸው። አስከ አሁን ድረስ ጥርስ የለውም። በድዱ ነው ያለው ብለው ነበር።

 

የነጋሽ ገ/ማርያም አባባል አዲስ ዘመን ጋዜጣ እንደ ጋዜጣ ድፍረት የለውም፤ መንግስት ሲሣሣት፣ ሲያጠፋ አይገስፅም፤ አያርምም፤ የመንግሥትን ተግባር ብቻ ነው የሚዘግበው ለማለት ፈልገው ነው።

 

አዲሰ ዘመን በመንግሥት ባጀት የሚተዳደር ጋዜጣ ነው። የፋይናንስ ችግር እንደ ሌሎቹ የግል ጋዜጦች አያንገዳግደውም፤ አይጥለውም። ታዲያ የገንዘብ ጀርባው እንዲህ ጠንክሮ ሣለ ምነው የጋዜጣው ጥራትስ አልጠበቅ አለ። የወረቀቱ ጥራት የወረደ፣ የቀለም ሕትመቱ 75 አመቱን የማያሣይ ነው። እዚህ ጐረቤት አገር ኬኒያ “The Standard” የተሠኘው ጋዜጣ እና ዑጋንዳ ያለው “Vision” የመንግስት ድርሻ ትልቅ የሆነባቸው ጋዜጦች ናቸው። የሕትመት ጥራታቸው፣ ተነባቢነታቸው… ግን ወደር የለውም።

 

አዲስ ዘመን ጋዜጣ እንደ 75 አመት የእድሜ ባለፀጋነቱ በእያንዳንዱ ኢትዮጵያዊ ቤት እና እጅ የማይጠፋ መሆን ነበረበት። ምክንያቱም በኝህ የዕድሜ ባለፀጋ ብዙ ቁም ነገር ለመቅሰም መሯሯጥ ነበረብን።

 

አዲስ ዘመን ጋዜጣን ስሙን ያወጡለት ወልደጊዮርጊስ ወልደዮሐንስ ናቸው ይባላል። ወልደጊዮርጊስ ወልደዮሐንስ የኢትዮጵያ ጋዜጠኝነት አባት የሚባሉ ወላጅ ናቸው። የመጀመሪያው የአዲስ ዘመን ጋዜጣ መስራችና አዘጋጅ ናቸው። “አግዐዚ” የተሠኘ ልቦለድ መጽሐፍ ደራሲ ከመሆናቸውም በላይ ከ25 በላይ መፃሕፍትን ያሣተሙ የኢትዮጵያ ስነ-ፅሁፍም አብሪ ኮከብ ናቸው። እንደ እርሣቸው አይነት ለሀገራቸው ግዙፍ አስተዋፅኦ ያደረገ ሰው የመሠረተው ጋዜጣ ነው። ጋዜጣው አፄ ኃይለሥላሴ ሚያዚያ 27 ቀን 1933 ዓ.ም ነፃነት የተመለሠ ቀን ንግግር ሲያደርጉ ይህ አዲስ ዘመን ነው ካሉት ንግግር ላይ የተወሰደ ነው ይባላል። ነገር ግን ከዚያ በፊት በእንግሊዝ አገር በሲልቪያ ፓንክረስት አማካይነት የሚታተም “New Times and Ethiopian News”  የተሰኘ ጋዜጣ ነበር። ይህ ጋዜጣ በአጭር አጠራር “New Times” ይባል ነበር። አዲስ ዘመን እንደ ማለት ነው። ስለዚህ የአዲስ ዘመን ጋዜጣ ስም የወጣለት “New Times” ከተሠኘው የሲልቪያ ፓንክረስት ጋዜጣ ነው የሚሉ አሉ።

 

በዚህ በአዲስ ዘመን ጋዜጣ ላይ እንደ ጳውሎሰ ኞኞ' ብርሃኑ ዘሪሁን' በዓሉ ግርማ የመሣሠሉ የኢትዮጵያ የብዕር ግርማ ሞገሶች ይፅፉበት የነበረ ነው። ብዙ ፅሁፎች የተስተናገዱበት ጋዜጣ ነው። አንዳንድ ጊዜ የሚበራ ሌላ ጊዜ የሚደበዝዝ ታሪክ ያለው ጋዜጣ ነው።

 

አዲስ ዘመን ጋዜጣ የኢትዮጵያ የነፃነት ማሣያ ነው። ለምሣሌ በኢጣሊያ ወረራ ወቅት የመንግሥት ጋዜጣ ሆኖ ይታተም የነበረው የቄሣር መንግሥት መልዕክተኛ የተሠኘው ጋዜጣ ነው። የሚታተመው በአማርኛ ነው። አዘጋጁ ኘሮፌሰር አፈወርቅ ገ/እየሡስ ዘብሔረ ዘጌ ነው። ኢትዮጵያ በኢጣሊያ መዳፍ ስር በወደቀችበት ወቅት የሚታተም ጋዜጣ። የኢትዮጵያን ነፃነት ሙልጭ አድርጐ በመግፈፍ ለፋሽስቶች አሣልፎ የሠጠ የባንዳዎች ጋዜጣ ነበር። ኢጣሊያ ከተደመሠሠች በኋላ ኢትዮጵያዊያኖች ነፃነታቸውን ለማሣየት አዲስ ዘመን የተሠኘ ጋዜጣ ማሣተም ጀመሩ። አዲስ ዘመን አፈጣጠሩ የሉዐላዊነት ማሣያ ነበር። ቀስ በቀስ ግን ኩርምት እያለ ግርማ ሞገሡን ሠብሠብ አድርጐ ቁጭ ብሏል።

 

አዲስ ዘመን ትንሣኤ ያስፈልገዋል። ሠዎች በያዘው ቁም ነገር ፈልገውት የሚገዙት መሆን አለበት። ኢትዮጵያን ከአዲስ ዘመን ጋዜጣ በላይ ማን ያውቃታል? ማንስ ይመሠክርላታል? ስለዚህ በየዕለቱ በጉጉት የምንጠብቀው ጋዜጣ እንዲሆን አዲስ ጥምቀት ያስፈልገዋል። ዜናዎቹ መሠረታዊ የዜናን ባሕርያት መያዝ አለባቸው። ኢትዮጵያን ከማጀት እስከ አደባባይ ሁለመናዋን እያየ አዳዲስ እና ትኩስ መረጃዎችን የሚመግበን መሆን አለበት።

 

ታላላቅ ስብዕና ያላቸው ፀሐፊያን እንደ ድሮው፣ እንደቀደመው ዘመን ዛሬም አዲስ ዘመን ላይ እንዲፅፉ ዘመኑ የሚጠይቀውን ወረት ሁሉ ማሟላት ግድ ይላል። ጥሩ ጥሩ አምዶች መከፈት አለባቸው። የተለያዩ ድምፆች በሚዛናዊነት የሚነበቡበት ጋዜጣ ማድረግ ይቻላል። አሁን እየሠሩ ያሉ አዘጋጆችና ጋዜጠኞች ይህን ለማድረግ ብቃቱ አላቸው። ነፃነት ግን ሊሠጣቸው ይገባል። ጋዜጣውን ለማሣደግ የሚያስቡትን ሁሉ እንዲያደርጉ ድጋፍ ሊደረግላቸው ግድ ነው። ከዚያም፣ መልካም ውጤት ማየት እንችላለን። የአዲስ ዘመን፣ አዲስ ዘመን ማየት አለብን። መልካም የ75ኛ አመት በአል ይሁንላችሁ ስል አንድ የወደድኩትን የአዲስ ዘመን ፅሁፍ እየጋበዝኳችሁ ነው። ፅሁፉን የላከልኝ የአዲስ አበባው ዩኒቨርሲቲ የሥነ-ጽሑፍ መምህሬ ደረጀ ገብሬ ነው። ርዕሡ ማቸነፍስ የሰውን ልብ ይላል። ፀሐፊው ታሪኩ ቀንአ ይባላሉ። ይህን ፅሁፍ ሰኔ 16 ቀን 1983 ዓ.ም በአዲስ ዘመን ጋዜጣ ላይ አሣትመዋል። ኢሕአዲግ አዲስ አበባን ከተቆጣጠረ በ24ኛ ቀኑ የታተመ ፅሁፍ ነው። ታሪካዊ ነው። በውስጡም የያዘው ትምህርታዊ ነው። ብታነቡትስ፡-

 

ማቸነፍስ የሰውን ልብ!

 

ከታሪኩ ቀንአ

 

ዴሞክራሲ ቃሉ ይጥማል፤ ተግባሩም። ለምን? ቢሉ ፍትሕና ርትዕን፣ የግላዊና የድርጅት መብትና ነፃነትን፣ ዕድገትና ብልጽግናን ማለም ያስችላልና። ለምን? ቢሉ የሕሊና ርካታና የአንደበት መፈታትን፣ በመፃፍ አለመታቀብን፣ በራስ የመተማመንን፣ በመፈቃቀድ የሚፈጠር አንድነትና የእውን ፍቅርን ያመጣልና ነው። ለምን? ቢሉ የተለያየ አመለካከትና መስመር ተከታይ ድርጅቶችና ግለሰቦችን መድረክ ላይ በማምጣት በግልጽ ውይይት የጋራ ግንዛቤ ማስያዝና ለብዙኃን ድምጽና ፍላጎት መገዛትን ያስገኛልና ነው።

 

ኢሕአዴግ ቅል እንደገባው ለዚህ ዓይነቱ ዴሞክራሲ በመታገል ያለማሰለስ ተግባራዊነቱን ያሳያል የሚል እምነት አለኝ። በዚህ ላይ የምንጠያየቅ አይመስለኝም።

 

ታዲያ ሀሳብን በነቀፌታም ይሁን በመደገፍ፣ በግልጽ ማስቀመጥ፣ ለሕዝብ ማስደመጥ፣ ለውይይት ማቅረብ፣ የዴሞክራሲያዊ አንዱ ገጽታ በመሆኑ እኔም እንኳን አንደበቴን ፈታልኝ፣ ልጓሜ ወለቀልኝ፣ ነፃ ሆኜ እንዳልጽፍ በእጄ ላይ የተጠመጠመው ሰንሰለት ተበጠሰልኝ በማለት ጥቂት ነጥቦች ወርወር ማድረግ ፈለግሁ።

 

መቼም ደርግን ውስጥ ውስጡን ቦርቡሮ ቅንቅን የበላው እንጨት በማድረግ ምን ከስልጣን ላይ እንደደረበው ሁላችንም እናውቀዋለን። ደርግ በመጀመሪያ ሲመጣ ላዩን በ“ኢትዮጵያ ትቅደም ያለምንም ደም” ስም የሰላም መጋረጃ ተጋርዶ፣ ሃሳዊ የአንድነት ሸማ ተላብሶ፣ በጊዜያዊ “የታሪክ ባለአደራነት” የሥልጣን ርካብ ተቆናጦ፣ ብዝበዛና ጭቆናን ‘ከነሰንኮፉ ነቅሎ ሊጥል’ ቃል ገብቶ ስለነበር ከፋም ለማም ተቃዋሚ ቢኖርም ደጋፊው ብዙ ነበር። እየቆየ በጉልበት የመሥራት የጭቃ ጅራፉን ሲያመጣው፣ የራሱ ድርጊት ገመናውን እያጋለጠው ሲሄድ ምልዐተ ሕዝቡ ምንነቱን እያወቀው ሄደ እንጂ።

 

የደርግ ፖለቲካ ጉልበት ሆነና አረፈው። በጉልበት የሰውን አእምሮና ልብ ሊያቸንፍ ሞከረ። ጉልበት ደግሞ ከጊዜ በኋላ ጉልበተኛን ያሰለስላል እንጂ ፋይዳ የለውም። ማቸነፍ የሰውን ልብ፤ በተግባር በሚተረጉም እውነተኛና የህዝብን ስሜትና ፍላጎት በሚስብ የህዝብ ፕሮፓጋንዳ። ህዝብ በሚያምንበትና ህዝብ ድምጹን ሊሰጥለት በሚችል ሐቀኛ ሀሳብ ላይ የተንተራሰና ከእብሪትና ድንፋታ፣ ከውሸትና መልቲነት የተላቀቀ ህዝባዊ ቅስቀሳ በማካሄድ፣ ማቸነፍስ የሰውን ልብ፣ ማቸነፍስ ህሊናን ነበር። ይህ ካልሆነ ጉልበት የትም አያደርስም፤ ኢሕአዴግ! ይህን ከደርግ ይማረዋልና ጠንቀቅ!

 

ደርግ በተለይ እኔ ብቻ ነኝ የማውቅላችሁ የሚል ፈሊጥና አፋኝነቱ ለእርስ በእርስ ጥላቻና ጦርነት ዳርጎ አንጀታችንን አድብኖ ወደ አረማሞ ከለወጠው በኋላማ በስመአብ! ስሙንም መስማት አስጠላን። እኛ የምንናገረውን “የለም እንዲህ ማለታችሁ አይደለም” በማለት የራሳችንን ሀሳብና ፍላጎት ለራሳችን ሊተረጉምልን ተነሳ። ውር ውር የሚሉት ተራ ሽፍቶች ናቸው እንጂ ሀገር ሰላም ነው ሲለን ኖረ። ብቻ ምን አለፋችሁ፣ ብዙ የውሸት አኩፋዳ አንጠልጥሎ በየቦታው ዞረ። እኮ! እናንተም ይህ እንዳይገጥማችሁ ጠንቀቅ!

 

አቤት በየጊዜው የገባው ቃል የሰጠን ተስፋ! በህልም የሚቆጠር ብር፤ የምኞት እንጀራ ሆኖ ቀረ እንጂ። ህዝብ ደግሞ የሚፈፀም ተስፋና ራቁቱን የቀረ ውሸት ሲደጋገምበት፣ ዛሬ የተባለ ነገር ነገ ሲካድ፣ የራስ ጥፋት በሕዝብና “በፀረ-ህዝቦች ሲመካኝ ሀሰተኛና ጉቦኛ ተመስግኖ ሀቀኛና ትጉ ዜጋ ሲወገዝና ሲሾፍበት አክ እንትፍ” ይላል።

 

ደርግ ሌላው በሽታው “እኔ የጠላሁትን ሁሉ ጥሉልኝ፤ እኔ የምወደውን ብቻ ውደዱልኝ” ነው። በግድ እኮ ነው። አያበግንም? ታዲያ! ይች ይች መጥፎ መርዝ የተቀባች መርፌ ሆነችና፤ ህዝቡ ደግሞ እሱ ያላመነበትን የጥላቻ መርዝ በግድም ሆነ በውድ በመርፌ በደምስሩ ውስጥ ማስገባት አልወደደምና ደርግን እንቅር አድርጎ ትፍት! አሁንም ይችን ጠንቀቅ!

 

ኢሕአዴጎች! መውደድ ያለባችሁ አመስጋኛችሁን ብቻ አይደለም፤ ስልጣን ስለያዛችሁ፤ (ጊዜያዊ ቢሆንም) የኃይል የበላይነት ስላለም ብዙ አድርባይና የአርጋጅ አናጓጅ ሊኖር ይችላል። ያለ ይሉኝታ ስህተታችሁን እየጠቆመ የህዝብ ብሶት የት ላይ እንዳለ እያሳየ የህዝብ ፍላጎትና አስተያየትን ነፃ በሆነ መልክ እያመለከተና ገንቢ ሃሳብ እየሰጠ፣ ክፉ ክፉን፣ የቂም በቀሉን ሳይሆን የሰላሙንና የአስማሚውን ጎዳና ፈር እየቀደደ፣ የቋሻሪነትና የተንኳሽነትን ባህሪ ፈለጉን እያጠፋ፣ እድገታችሁ ሳይቋረጥ ወደ ፊት እንድትገሰግሱ፣ የህዝቡን አመኔታ እንድታገኙ የሚያደርጋችሁን ሰው ውደዱ።

 

ስንት የሴራ ተሞዳሟጅና በእናንተ የጓዳ በር ገብቶ በአንበሳ በር አጋፋሪነቱን ቀጥሎ ጊዜያዊ ጥቅም ለመመንቸፍ የሚጣደፍ አልጠግብ ባይ አለ መሰላችሁ! “ሆይ ሆይ” ያለ ሁሉ በእውን የኢህአዴግ ደጋፊና ተጋዳይ አይደለም። ከዘመመ የሚዘም፣ ከነፈሰ የሚነፍስ የራሱ የሆነ አቋም የሌለው ስለመሆኑ ሚዛናችሁ ሳያሳልስ ቢፈትነው ያገኘዋል። ደርግ እንዲህ አይነቱን አድር ባይና ተሞዳሟጅ ባለሟል በማድረጉ ነው ‘መካሪ ያጣ ንጉስ ያለ አንድ ዓመት አየነግስ’ ተረት የደረሰበት። እናንተም የደጋፊያችሁን ብቻ ሳይሆን የነቃፊያችሁንም ሀሳብና ትችት በማውጣት ለእርምት የተዘጋጃችሁ ለመሆናችሁ አሳዩና የሰውን ልብ ለማቸነፍ ጣሩ።

 

ሰማችሁ ወይ? ሰላምና መረጋጋትን በዜና ማሰራጨት በሰፊው ተያይዛችሁታል። ሕዝቡ የጠማውን ሰላም ለመቀበል ወይም ከራሱ ለማግኘት እያማጠ ነው። አጋቹም ሰላም ሲያምጥ ሌላውን እየወረፈ ከሆነ ሰላሙ ሊወለድ አይችልም። የአፈነገጠን፣ የአኮረፈን፣ የደነገጠና የበረገገን ወደ ራስ ለማምጣት ስድብና ማስፈራራት፣ ማሸማቀቅና ማስደንገጥ አይደለም። ይህማ የደርግ ባህርይ ነው። ለብልህ አይነግሩም፣ ለአንበሳ አይመትሩም ቢሆንም፣ ደግ ደጉን ያናግራችሁ። እናንተን ጠላት ያለ መጥፎ መጥፎውን ይለፍልፍ እንጂ የመንግሠትን መንበር የያዘማ ታጋሽ፣ ሆደ ሰፊ መሆን አለበት’ኮ! ምን እንደምትባሉ አውቃችኋል? “የደርግ ፖለቲካ ተገልብጦ መጣ!” ነው።

 

ቅራኔአችሁን በድርጅታችሁ ልሳኖች ብታወጡ ሳይበጅ አይቀርም። መቼም ዴሞክራሲ አይደል! የዜና ማሰራጫው የሁሉም ተቃዋሚ ቡድኖች ሁሉ ነው። ይበልጥ ደግሞ የሰላም ፈላጊው ሕዝብ ነው። ሕዝቡ የማንም አቡካቶነት አይፈልግም። የሚያናግረው ጠፍቶ፣ ዴሞክራሲው ትፍኖበት እንጂ ራሱ ለራሱ የሚለው አለው። አሥራ ሰባት ዓመት አፈሙዝ ተደቅኖበት አሁንም አፈሙዝ እያየ መናገር ስለማይፈልግ እንጂ። ታጋዮቻችሁ ተግባቢና ሩህሩህ፣ ሥነ ሥርዓት አክባሪ ቢሆኑም በያዙት ጠመንጃ ላይ ሕዝቡ ፍርሃት አለበት። የአፈሙዝ ፎቢያ!

 

በሌላ በኩል እኮ እንወዳችኋለን። የፈጠራችሁልን ሰላም እንዲህ በቀላሉ የሚታይ አይምሰላችሁ። በደርግ የሰለቸንን ስድብና ማጥላላት ነው የማንወደው። ቅዋሚ ለምን ተነሳበን አትበሉ። የዴሞክራሲ ውስጣዊ ባህርይ ነው። ጠልታችሁ ለማስጠላት አትሞክሩ። ሕዝቡ በድርጊቱ አይቶ ይጥላው። እንዲህ ማድረጋችሁ ተቃዋሚዎቻችሁን ታስወድዳላችሁ። እድብ ብትሉ፣ ብትታገሱ ግን፣ ለካ በእነዚህ ሰዎች ላይ እስከዛሬ የሰማነው ሁሉ የስም ማጥፋት ዘመቻ ኖሯል ያስብልና ከፍተኛ ድምፅና ድጋፍ ታገኛላችሁ። ሕዝቡ በጣም ወደደን፣ ተቀበለን አትበሉ። በሰላም መስፈን፣ በትጋት መሥራትና፣ በሰዎች ሕሊና እረፍት፣ እንደልብ ያለፍርሃት በመናገር በመጻፍ ተንፀባርቆ ይምጣ እንጂ።

 

ዴሞክራሲን እያሰፈነ ነው ብላችኋል። ታዲያ በሰላምና መረጋጋት ኮሚቴ፤ እንዲሁም በአጋዥ ታጣቂዎች ምርጫ ላይ ዴሞክራሲን አልገደባችሁም እንዴ? ወንጀለኛም ንጹህም’ኮ በሕዝብ ውስጥ ከሕዝብ ጋር ነው የኖሩት፤ ያሉት። ያውቃቸዋል። እሱ፤ ሕዝቡ የፍርድ ሚዛኑን ይስጥ እንጂ እናንተ ዙሪያውን አጥር ለምን ትሰሩበታላችሁ? ደርግም፤ ፊውዳል፣ ኢህአፓ፣ ሻዕቢያ፣ ሕወሓት፣ ወዘተ… እያለ ገደበ። እናንተም፤ “ኢሠፓ፣ ወታደር፣ የድሮ ቀበሌ ተመራጭ፣ የአብዮት ጥበቃ፣ ጡረተኛ፣ ወዘተ…” አላችሁ።

 

በመሠረቱ፤ እውነት እንናገር ከተባለ ኢሠፓ በተቋም ደረጃ ከፈረሰ ቆይቷል። ኢሠፓ የፈረሰው በራሱ የአፋኝነት ባሕርይ ምክንያት ካድሬው ከከዳው በኋላ ነው። ቢያንስ ሁለት ዓመት። ኢሠፓ ቢሮ እንጂ አባል አልነበረውም ማለት ይቻላል። እና እየከለከላችሁ ያላችሁት የግለሰቦችን የዜግነት መብት ነው። ውርዴ አደረጋችኋቸው። ሕዝቡ ውድድ ሲሉት ይጠላል፤ ጥላ ሲሉት ይወዳል። ምክንያቱም ከእርሱ ፍላጎት የመነጨ አይደለማ። ስለዚህ እንዲህ ዓይነቱን ነገር ከእንግዲህ ባለመድገም የሰውን ህሊና፤ የሰውን ልብ አቸንፉ። ማቸነፍ ከተባለ ማቸነፍ የሰውን ልብ! ጠመንጃና የጉልበት ፖለቲካ ለደርግም አልሆነም።

 

ሕዝብ አይናቅ፤ ሕዝብ ይከበር። አታወቅም አይባል። እስቲ ሁሉንም ለሕዝቡ! የብሔረሰብ፣ የጎሳ፣ የብሔር ጥላቻ፤ ብቻ ምንም ይባል ምን፤ በሕዝብ መካከል ጥላቻ የለም። ጥላቻውን በመካከሉ ሊፈጥሩበት የሚፈልጉ የፖለቲካ ድርጅቶች ናቸው ብለ የተሳሳትኩ አይመስለኝም። ችግርም ካለ ሕዝቡ በራሱ ባህላዊ ሽምግልናና ውይይት ይፈታዋል።

 

ሕዝቡ የሚፈልገው ጊዜያዊ ሳይሆን ዘላቂ ሰላምን ነው። እስከ አሁን የሠራችሁትን አያሌ በጎ ነገር ችላ ማለቴ አይደለም። ከእሱ በጎ ነገር ችላ ማለቴ አይደለም። ከእሱ ይልቅ መንቀፍ ያለብኝን ባስቀድም ይበልጥ ሕዝባዊ መልካችሁን እያጎላችሁ ማምጣት ያስችላችሁ ይሆናል ብዬ በማሰብ ነው እና ተቃዋሚ እንዱፈጠር እናንተ ምክንያት እንዳትሆኑ ትንሽ የተባለው ትልቅ ይሆንና በመንፈስ ላይ ያለው ሰላም ሲደፈረስ ይችላል። ዘላቂውን ሰላም ያበላሸዋል፤ ግን የእኛ ምኞት ይህ አይደለም።

 

በጥበቡ በለጠ

ባለፈው ሣምንት አንድ የሥልክ ጥሪ ከወደ ጐንደር መጣልኝ። ስልኩን የደወለልኝ በዚያው በጐንደር ዮኒቨርሲቲ መምህርና የባሕል ማዕከሉ ባልደረባ ሙሉቀን ዘመነ ይባላል። ሙሉቀን በትሁት እና በረጋ አንደበቱ አንድ ጉዳይ ነገረኝ። ድምፃዊ መሐሙድ አሕመድ ከጐንደር ዩኒቨርሲቲ የክብር ዶክትሬት ድግሪውን አርብ ግንቦት 19 ቀን 2008 ዓ.ም ሊቀበል ነው አለኝ። እውነት ለመናገር በእጅጉ ደስ አለኝ። ምክንያቱም በዚሁ በሰንደቅ ጋዜጣችን የዛሬ ሁለት አመት ግድም የክብር ዶክትሬት ድግሪ የተነፈገው መሐሙድ አሕመድ የሚል ሰፊ ፅሁፍ ማውጣታችን ትዝ ይለኛል። እናም ጐንደር ዩኒቨርሲቲ አምና ለመሐሙድ አሕመድ ዶክተሬቱን ቢሠጠውም መሐሙድ በስራ ምክንያት በሐሃር ውስጥ ባለመኖሩ በአካል ተገኝቶ አልተቀበለም ነበር። አሁን ግን መሐሙድ በተገኘበት ልዩ ሥነ-ሥርአት የክብር ዶክተሬት ድግሪ አሠጣጥ ሥነ-ሥርአቱ ተዘጋጀ። ስልኩን የደወለልኝን ሙሉቀንን በእጅጉ አመሠገንኩት። ስለ አጠቃላይ ዝግጅቱም ማብራሪያ ከሠጠኝ በኃላ ዝርዝር ጉዳዮችን ከፈለክ የዩኒቨርሲቲውን የሕዝብ ግንኙነት ኃላፊ አቶ ደምሴ ደስታ ዘንድ ደውለህ አነጋግር አለኝ። ወዲያው ደወልኩላቸው። እንደ አንድ ለረጅም አመታት በኢትዮጵያ ኪነ-ጥበብ ላይ እንደፃፈ ሰው ለመሐሙድ ልዩ ዝግጅት መዘጋጀቱ ያስደሠተኝ መሆኑን ገልጬ የተለያዩ መረጃዎችን ጠየኳቸው። እርሣቸውም በደስታ መለሡልኝ። ያንን መረጃ ይዤ ስለ መሐሙድ አሕመድ አንዲት መጣጥፍ አዘጋጀሁና ጨረስኩ። ግንቦት 17 ቀን 2008 ዓ.ም ለምትታተመው ሰንደቅ ጋዜጣችን ላይ ላሣትማት በምንቀሣቀስበት ወቅት ሌላ ስልክ ከወደ ጐንደር ተደወለልኝ።

 

“በድምፃዊ መሐሙድ አሕመድ የክብር ዶክተሬት ድግሪ አሠጣጥ ሥነ-ሥርአት ላይ ልትገኝልን ትችላለህ? አሉኝ።

“ያውም የጐንደር ሰው ጋብዞ?” ብዬ ጥሪውን በደስታ ተቀበልኩት። እናም አርብ ጠዋት ከአዲስ አበባ ጐንደር በ50 ደቂቃ የአየር በረራ ደረስኩ።

 

ጐንደር አየር ማረፊያ እንደ ደረስኩ የዩኒቨርሲቲው መኪና እየጠበቀኝ ነበር። ከሌሎች የዩኒቨርሲቲው ማሕበረሰሠቦች ጋር ሆኜ ጉዞ ወደ ጥንታዊቷ የአፄ ፋሲል ታሪካዊ ከተማ ጐንደር አመራን።

 

ጐንደር ከተማ ለበርካታ ጊዜያት ተመላልሻለሁ። ከዚያም አልፎ ተርፎ ከጓደኞቼ ከኤሚ እንግዳ እና ከአመለወርቅ ታደሰ ጋር ሆነን የጐንደርን ታሪክ ዶክመንተሪ ፊልም ሠርተናል። ከእኛ ጋር ሆነው በርካታ የፊልም ባለሙያዎችም በስራው ላይ ተሣትፈዋል። ፊልሙ የአንድ ሠአት ርዝማኔ ሲኖረው ርዕሡም “Gonder An African Civilization” ይሠኛል። በአማርኛ ጐንደር ቀዳማዊ የአፍሪካ ስልጣኔ የሚል ርዕስ አለው። ይህ ፊልም በ DVD ታትሞ የወጣ ሲሆን በአንዱ DVD ላይ በአማርኛ ወይም በእንግሊዝኛ ቋንቋ ተመርጦ ፊልሙን መመልከት ይቻላል።

 

በዚሁ የአንድ ሰዓት ፊልም ውስጥ በርካታ ምሁራንና ተመራማሪዎች ስለ ጐንደር ትንታኔ ይሠጣሉ። ከነዚህም ውስጥ ታላቁ የታሪክ ተመራማሪ ኘሮፌሰር ሪቻርድ ፓንክረስት፣ ሪታ ፓንክረስት፣ የአፍሪካ ታሪክ ተመራማሪው ኘሮፌሰር አየለ በከሬ፣ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የኪነ-ሕንፃ መምህር የሆነው ፋሲል ጊዮርጊስ፣ የጐንደር ታሪክ ከፍተኛ ተመራማሪ የሆኑት አሜሪካዊው ኘሮፌሰር ላ ቬርሊ ቤርሊ፣ የቀድሞው ፕሬዘደንት የኮሎኔል መንግስቱ ኃይለማርያም አስተርጓሚ የነበሩት አቶ ግርማ በሻህ፣ የጎንደር ታሪክ ከፍተኛ ሊቅ ጌትነት ይግዛው ንጉሴ እና ሌሎችም ጐንደር በ17ኛው እና በ18ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ላይ እንዴት አብባ የወጣች ብርቅዬ ከተማ እንደነበረች ያብራራሉ። ይህ ፊልም በልዩ ልዩ ሀገሮች ከመታየቱም በላይ ለእኛም ብዙ ዕውቅናና ጥቅም አሠጥቶናል። እናም ጐንደር አንድ አካሌ ትመስለኛለች። ስሔድባት ልዩ ደስታ ይሠማኛል።

 

ከተያዘልኝ የማረፊያ ሆቴል/ኪኖ ሆቴል/ ወጥቼ ጥንታዊቷን ከተማ ጐንደርን ማየት ጀመርኩ። ናፍቆት ነዋ!

የጐንደር የኪነ-ጥበብ ቅርሶች ሁሌም ይደንቁኛል። ለየትኛው ቅድሚያ እንደምሠጥ ግራ ይገባኛል። እንደው ጸሎትም ለማድረስ ብዬ ወደ ብርቅዬው ቤተ-ክርስትያን ደብረ ብርሃን ስላሴ ተጓዝኩኝ። በባለ አራት ማዕዘን ሆኖ የተሠራው ይህ ቤተ-ክርስትያን በአለም የሥነ-ስዕል ታሪክ ውስጥ ልዩ የሆኑ የግድግዳ እና የጣሪያ ላይ ምስሎችን ይዟል። እነዚህ ምስሎች በሥነ-ስዕል ተመራማሪዎች የጐንደር ስነ-ጥበቦች /Gonderian Arts/ ተብለው ይጠራሉ። የ17ኛው መቶ ክፍለ ዘመን የጥበብ አሻራዎች ናቸው።

 

የደብረ ብርሃን ሥላሴ ቤተ-ክርስትያን ስዕሎች በውስጣቸው ተምሣሌትን (Symbolism) ተብሎ የሚሠራው የጥበብ ስልት የሚያንፀባርቁ ናቸው። ለምሣሌ መላዕክትን ሲስሉ እግርና እጃቸውን አይስሉም። ጭንቅላታቸውንና ክንፋቸውን ነው። ብዙ ዝርዝር ውስጥ ከመግባት በዚህ ተምሣሌትነት ይገልፃሉ። በዚህ ታላቅ ደብር ውስጥ የሚገኙ ሌሎቹ አስገራሚ ስዕሎች ደግሞ ኢትዮጵያዊ ለዛ እና መንፈስ በውስጣቸው ይዘዋል። እነ ቅድስት ድንግል ማርያም ኢትዮጵያዊ መልክ አላቸው። የኢትዮጵያ ንቅሳት አላቸው። መላዕክት በኢትዮጵያዊ መልክ እና ገፅታ ነው የተሣሉት። ክርስትናን አፍሪካዊ መልክ፣ ኢትዮጵያዊ መገለጫ አድርገው የ17ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ሰአሊዎች ደብረ ብርሃን ስላሴ ላይ ድንቅ የጥበብ አሻራ አኑረዋል። እነዚህ ስዕሎች ሁሌም አዲስ ናቸው። አይደበዝዙም፤ አይወይቡም። ምክንያቱስ ምንድን ነው ተብሎ ሊጠየቅ ይችላል።

 

የማይደበዝዙበት እና የማይወይቡበት ምክንያት ሰአሊዎቹ ቀለማቸውን በሚበጠብጡበት ወቅት ነጭ ሽንኩርት እየለነቆጡ እየፈጩ አብረው ይቀላቅላሉ። ከዚህ በተጨማሪም እንቁላል ውስጥ ያለውን ነጩን ፈሣሽ አብረው ይደባልቁታል። በዚህ የተነሳ ቀለሙ ሁሌም እንደ መስታወት እያበራ ይኖራል። የሥነ-ጥበብ ተመራማሪዎቸ የስዕልን ታሪክ ሲያስተምሩ የጐንደር ጥበብ /Gonderian Art/ የሚሉት እነዚህንና ሌሎችንም አስደማሚ ጥበቦችን በማጥናት ነው።

 

ይህ የደብረብርሀን ስላሴ ቤተ-ክርስትያን በመጀመሪያ የታነፀው በአፄ አዲያም ሰገድ ኢያሱ/1674 ዓ.ም-1698 ዓ.ም/ ኢትዮጵያን ባስተዳደሩ ገናና ንጉስ ነው። ከዚያም በአደጋ ምክንያት ፈርሶ በኋላ በአፄ ዳዊት /1709-1713/ ኢትዮጵያን ባስተዳደሩት ጥበበኛ ንጉስ አማካይነት ታነፀ። ይህ ሁሉ ጥበብም የተንፀባረቀው በአፄ ዳዊት ዘመነ መንግሥት ነው።

 

ጐንደርን እንዲህ እያየኃት ሰአቴ ወደ ሌላኛው ታላቅ መርሃ ግብር ነጐደ። ከሃምሣ አመታት በላይ በኢትዮጵያ ሙዚቃ ላይ ጥፍጥ፣ እምር ብሎ የኖረው ተአምረኛው ድምፃዊ መሐሙድ አሕመድ የክብር ዶክተሬት ድግሪውን ከጐንደር ዩኒቨርሲቲ ሊቀበል ነው። መንገዶቹ ሁሉ ወደ ዩኒቨርሲቲው ሊያመሩ ነው። ትልቁ ድምፃዊ ጐንደር ገብቷል።

 

የጐንደር ዩኒቨርሲቲ የባሕል ማዕከል አባላት ወደ አረፍኩበት ሆቴል መጥተው ወሠዱኝ። ከተንጐማለለው ዩኒቨርሲቲ ቅፅር ግቢ ውስጥ የመሐሙድ ፎቶዎች በየስፍራው ተበራክተው ይታያሉ። ውብ ሙዚቃዎቹ በሰፊው ተለቀዋል። የመሐሙድ ክብር ደምቆ ይታያል።

 

የጐንደር ዩኒቨርሲቲ ምሁራን፣ የአስተዳደር ሰዎች፣ ተጋባዥ እንግዶች እና ተማሪዎች አዳራሹን ሞልተውታል። ታላቁ ድምፃዊ በጉጉት እየተጠበቀ ነው። ባለ ዘንካታ ቁመቱ፣ ጐምላሌው መሐሙድ አሕመድ ከነ ግርማ ሞገሱ ታጅቦ መጣ። አዳራሹ ውስጥ ያለው ታዳሚ በሙሉ ከመቀመጫው ተነስቶ በጭብጨባና በእልልታ ተቀበለው። እጅግ የደመቀ የደስታ ስሜት በሁሉም ታዳሚያን ላይ ይነበብ ነበር።

 

 ከሙሐሙድ በስተጀርባ ተቀምጨ ስለ እሱ ማሠብ ጀመርኩ። ምን አይነት ስብዕና የተላበሠ ሠው ነው? እያልኩ መገረሜን ቀጠልኩ። ከትንሿ ስራ ከሊስትሮ ተነስቶ ዛሬ ሐገሩ ኢትዮጵያን በታላላቅ መድረኮች የሚያስጠራ ግዙፍ ስብዕና የተለበሠ ከያኒ ነው።

 

ከ50 አመታት በላይ የኢትዮጵያን ሕዝብ በልዩ ተስረቅራቂ ድምፁ ጥዑመ ዜማዎችን እያንቆረቆረ ሲያስደስት ኖሯል። መድረክን ለረጅም ሰአት ካለ ድካም በመቆጣጠር የመንፈስ ማበልፀጊያ የሆኑትን ሙዚቃዎቹን ሲያሠማን የኖረ የጥበብ ባለውለተኛችን ነው። ሐገሩ ኢትዮጵያ ስትቸገር በሙያው ለማገለገል ከፊት ወጥቶ የሚሠለፍ ነው። የሐገር ፍቅርን በሕዝቦች መንፈስ ውስጥ የሚያሠርፁ ዜማዎችን አቀንቅኗል። ፍቅረኞችን ይበልጥ የሚያቀራርቡ የሚያፋቅሩ ዜማዎችን ተጫውቷል። ሐገሩ በጠላት ስትወረር ግንባሩን ለጥይት ሰጥቶ በየአውደ ውጊያው ላይ አነቃቅቷል፤ ወኔ ጨምሯል። እንደ ጨው ዘር የትም የተበተነው ኢትዮጵያዊ ዘንድ እየሔደ፡-

 

መቼ ነው ዛሬ ነው

ነገ ነው ሀገሬን የማየው?

እያለ የሐገር ፍቅር ስሜትን ይበልጥ የሚያስተሣስር፣ ተቆርጦ እንዳይወድቅ የሚያደርግ የአንድነት ማሠሪያ ገመድ ነው መሐሙድ አሕመድ።

 

እጅግ የደመቀው የጐንደር ዩኒቨርሲቲ መድረክ እንደገና ቀልቤን ሰረቀው። ስለ መሐሙድ ይወራል፤ ይተረካል። ከዩኒቨርሲቲው ማሕበረሰብ ውስጥ አቶ ሰለሞን አብርሃ ስለ መሐሙድ የሕይወት ታሪክ ያወጋሉ። ዶ/ር ስንታየው ወልደሚካኤል የመሐሙድ ዘፈኖች ምን አይነት ትንግርት እንዳላቸው ያወጉናል። የኢትዮጵያ ሙዚቀኞች ማሕበር ኘሬዘዳንት ክቡር ዶ/ር ዳዊት ይፍሩ፣ የኢትዮጵያ ጃዝ ሙዚቃ አባት የሚባለው ክቡር ዶ/ር ሙላቱ አስታጥቄ ሌሎችም ስለ መሐሙድ አውርተው አልጠግብ አሉ።

 

በመጨረሻም መሐሙድ ወደ መድረክ ወጥቶ ከሃምሣ አመታት በላይ በኢትዮጵያ ሙዚቃ ላይ በክብር ላገለገለበት አስተዋፅኦ የጐንደር ዩኒቨርሲቲ የክብር ዶክተሬቱን አጐናፀፈው። አዳራሹ ፍፁም በሃሴት ተዋጠ። ጭብጨባው እልልታው ናኘ። ፈረንጆቹ “A Living Legend” የሚሉት መሐሙድ፣ ሙያዊ ክብሩን ተጐናፀፈ። መሐሙድ በሕይወት ያለ ሕያው ምስክር!

ሽልማቱ ከክብር ዶክተሬቱ በተጨማሪ የአፄ ቴዎድሮስን ምስል የሚያሣይ ትልቅ ፎቶግራፍም ነበር። ቴዎድሮስ ኢትዮጵያን አንድ ለማድረግ ሕይወታቸውን ሰጥተዋል። መሐሙድም በሙዚቃ ችሎታው በየሔደበት እያዜመ ኢትዮጵያዊያንን ሁሉ አንድ አድርጓል። ለተምሣሌቱ ሲባል የቴዎድሮስ ምስልንም ተሸለመ።

 

መሐሙድ የአይኖቹ ግድቦች ዕንባ አቀረሩ። ደስታ፣ ትዝታ፣ መአት ነገሮች ተግተልትለው መጡበት።

ይህን ያደረገልኝ እገዚአብሔር ይመስገን አለ። ከዚያም አዳራሽ ውስጥ ያለውን ሠው ሁሉ ማዘመር ጀመረ።

 

እግዚአብሔር ይመስገን

እግዚአብሔር ይመስገን

ለዚህ ያደረሠን

ለዚህ ያደረሠን

እግዚአብሔር ይመስገን

 

የሚለውን ኦርቶዶክሣዊ ዜማ ሲያቆረቁረው የአዳራሹ ድባብ ልዩ ስሜት ውስጥ ገባ። እልልታ! ጭብጨባ! ደስታ! አብሮ መዘመር ቤቱን ሞላው።

 

መሐሙድ በጐንደር የምሽት ክለብ ውስጥ

ጐንደር ትልቅ እንግዳ መጥቶባታል። የመጣው ሠው ደግሞ በሙዚቃው አለም ውስጥ እላይኛው ማማ ላይ የሚቀመጥ ነው። ስለዚህ የጐንደርን የባሕል ምሽት ቤቶችን መሐሙድ እንዲያይ ተጋብዞ አርብ ግንቦት 19 ቀን 2008 ዓ.ም በአፄ በካፋ የምሽት ክለብ ውስጥ ገባ። የምሽት ክለቡ ጐንደርን ሊጐበኙ በመጡ እንግዶችና በጐንደር ነዋሪዎች ከአፍ እስከ ገደፉ ሞልቷል። ምክንያቱም የኢትዮጵያ ሙዚቃ ዋልታና ማገር የሆነው ሠው ይመጣል የሚባል ወሬ ነበር። እናም መሐሙድ ገባ። ቤቱ በሀሴት ተዋጠ።

 

መድረኩ ላይ የሚጫወቱት ድምፃዊያን ዜማቸውን ቀየሩ። ውብ የሆኑትን የመሐሙድን ዜማዎች ማቀንቀን ጀመሩ።

ለምን ይሆን ቃል እንደ ዘበት

ያደረግነው ሁሉ በልጅነት

ፍቅር እንደ ፈሣሽ ሆኗል ወይ

ለምን ተዘነጋሽ ተረሳሽ ወይ

ተረሳሽ ወይ

 

የሚለውን ዘፈን ሲዘፈን፣ በዚያ ክለብ ውስጥ ያለው ሠው በሙሉ ከመቀመጫው ተነሣ። ፊቱን ወደ ሙሐሙድ አዞረ። ዘፋኙ ሮጦ ሔደ። ከመሀሙድ ፊት ለፊት መዝፈን ጀመረ። መሐሙድም ከመቀመጫው ተነሣ። አዳራሿ ቀውጢ ሆነች።

 

እንዴተ ይረሳል--

እንዴት ይረሳል--

ተረሳሽ ወይ--

እየተባለ ጐንደር አረበረበች።

ማን ብዬ ማን ልበልሽ፣

ምኑን ትቼ ማን ልበልሽ፣

ፍጹም ድንቅ ልጅ ነሽ፤

ድንቅ ልጅ ድንቅ ነው ውበትሽ፣

ከዋክብት ናቸው አይኖችሽ፣

አቤት ቅርጽ ስራው ከናፍሮችሽ፣

ፈገግ ስትይ ልዩ ነው ጥርስሽ።

እያሉ የጎንደር የምሽት ክለብ ድምጻዊያን ቤቱን በአንድ እግሩ አቆሙት። መች በዚህ ብቻ አቆሙ፡-

የፍቅር ወጥመድ ነው መላው ሁሉ ገላሽ

ምክንያት አጣሁኝ በምን ሰበብ ልጥላሽ

 

እያሉ የመሐሙድን ብርቅዬ ዘፈኖች አቀነቀኑ። መሀሙድ እረፍት አጣ። ይህ ሁሉ ሰው በእርሱ ደስታ ውስጥ ገብቶ አብሮት ይደሰታል። ጎንደሮች በእጅጉ አስደሰቱት። በእጅጉ አከበሩት። ይህን ያደረጉት ሁሉ ትልቅ የታሪክ ተግባር አከናውነዋል። ምስጋና ይገባቸዋል።n

"ማመን አቅቶኛል። ብዙ ስራ ሰርቻለሁ ብል የማፍር አይደለሁም።

እግዚአብሔርን ግን አመሰግናለሁ"

ክቡር ዶክተር ማህሙድ አህመድ

ከሄኖክ ስዩም

ጎንደር ዩኒቨርሲቲ በ2007 ዓ.ም. የምረቃ በዓል ለአንጋፋው ድምጻዊ ለትዝታው ንጉስ ለማህሙድ አህመድ የክብር ዶክትሬት ሰጥቶ ነበር። ያኔ ድምጻዊው በስፍራው አልነበረም። የህይወት ታሪኩ ሲቀርብ ከአሁን አሁን ወጣ ብለው በጉጉት የጠበቁት እድምተኞች ማህሙድን ሳይሆን ተወካዩን ነበር ያዩት።

ይህ ከሆነ ዓመት ከመድፈኑ በፊት ጎንደር ልዩ ድግስ ደግሳ፤ ከተማዋና ዩኒቨርሲቲው ተቀናጅተው አንጋፋውን ድምጻዊ ማህሙድ አህመድን ወደ ታሪካዊቷ ከተማ ጋበዙ። ግንቦት 19 ቀን 2008 ዓ.ም. ሁለት ታላላቅ ኪነ ጥበባዊ ኩነቶችን ጎንደር አስተናገደች።

በወርቃማው ዘመን፣ በአራቱም ማዕዘን ከያኒያን በፈሩበት፣ በየክፍለ ሀገሩ አስደናቂ የባህል ቡድኖች በተፈጠሩበት ዘመን ፋሲለደስ የባህል ቡድን ተፈጠረ። የያኔዋን የጎንደር ክፍለ ሀገር የባህል እሴቶች ሲያናኝ፤ እንደ ወሎ ላሊበላ፣ እንደ ጎጃም ግሽ አባይ በርካታ ምርጥ ከያኒያንን ለኢትዮጵያ ሲያበረክት ኖረ። ከሁለት አስርት ዓመታት በፊት እንደ ሌሎቹ ሁሉ ፋሲለደስም ፈረሰ።

ከዚያ በኋላ በየክፍለ ሀገሩ ወጥ በሆነ መልኩ ጠንካራ የባህል ቡድኖች መታየት አልቻሉም። ወሎ ላሊበላ ቀደመና ዳግም ተመሰረተ። ስኬቱ ናኘ። ብዙዎች ደስታቸው ወሰን አልነበረውም። የወሎ ላሊበላ ምስረታ ለግሸ አባይና ለፋሲለደስ የማንቂያ ደውል ነበር። ጎንደር የደውሉን ድምጽ ሰማች። ባለፉት አንድ ዓመት የከተማዋ ስራ የፋሲለደስ ባህል ቡድንን ዳግም ማደራጀት ነበር። ሰልጣኞች ተመልምለው የተግባርና የንድፈ ሃሳብ ስልጠና ተከታተሉ። ከአስራ ሁለት ወራት በኋላ የባህል ቡድን በይፋ ሊመረቅ ቀን ተቆጠረ። ይሄ ቀን የትዝታው ንጉስ ማህሙድ አህመድ የክብር ዶክትሬቱን በይፋ እንዲቀበል ከተቆረጠው ቀን ጋር አንድ ነበር። እናም ፋሲለደስ የታላቁን ድምጻዊ የክብር ዶክትሬት ሥርዓት አደመቀው።

አርብ ግንቦት 19 ቀን 2008 ዓ.ም. ከሰዓት በኋላ ጎንደር ከተማ ከጎንደር ዩኒቨርሲቲ የሳይንስ አምባ አዳራሽ የተዘጋጀው ድርብ በዓል ደማቅ ነበር። ጋሽ ማህሙድ የክብር ዶክትሬቱን ሊቀበል ከአዳራሹ ተሰይሟል። የጎንደር ፋሲለደስ ባህል ቡድን ሊመረቅ በመድረኩ ተውቦ ቀርቧል። የባህል ቡድኑን ለማስመረቅ የኢትዮ-ጃዝ አባቱ ዶክተር ሙላቱ አስታጥቄ፣ የኢትዮጵያ ሙዚቀኞች ማህበር ፕሬዝዳንት ክቡር ዶክትር ዳዊት ይፍሩ፣ የቀድሞዋ የህዝብ ለህዝብ ዕንቁ ተወዛዋዥ እንየ ታከለ፣ የቀድሞ የፋሲለደስ ባህል ቡድን አባላት የነበሩ እንግዶችና ወጣት የኪነ ጥበብ ባለሙያዎች ታድመዋል።

መድረኩ ላይ የነገሰው የፋሲለደስ የባህል ቡድን ነው። ወጣቶቹ የቀድሞውን ዘመን እንመልሰዋለን በሚል ቁጭት መድረኩን ይውረገረጉበታል። የአዳራሹ ገጽታ ዛሬን ብቻ ሳይሆን ትናንትናን በሚያስታውሱ ምስሎች ያሸበረቀ ነው።

ጎንደርን ከፋሲለደስ ኪነት ለይተው ማየት ህመም ሆኖ የሰነበተባቸው ሰዎች በሚያዩት ነገር ደስታቸው ወሰን አጥቷል። ኪነታችን ፈረሰ ብለው ተስፋ የቆረጡ የትናንት ከያኒያን እንባ ባቀረረው አይናቸው ሳይሞቱ አዲስ ነገርን ተመልክተዋል።

የጎንደር ዩኒቨርሲቲ ምክትል ፕሬዝዳንት አቶ ሰለሞን አብረሃ ወደ መድረኩ ወጡ። የፋሲለደስ መመረቅ የታላቁ ድምጻዊ የክብር ዶክትሬት አሰጣጥ ይፋዊ ሥነ-ሥርዓት መቀናጀቱ ሆን ተብሎ ታላቅ ታሪክ ጥሎ ለማለፍ የተደረገ መሆኑን አበሰሩ። ጎንደር ዩኒቨርሲቲ የአንጋፋውን ድምጻዊ የትዝታውን ንጉስ የማህሙድ አህመድን የህይወት ዘመን ቱሩፋት መዝኖ ለክብር ዶክትሬት እንዴት እንዳጨው የሚያስረዳ የአርቲስቱን ሙያዊ አገልግሎትና የህይወት ዘመን ውጣ ውረድ የሚያስቃኝ ማስታወሻ አነበቡ። አርቲስቱንና የዩኒቨርሲቲውን ከፍተኛ አመራሮች ለክብር ዶክትሬቱ አሰጣጥ ወደ መድረክ ጋበዙ። ክቡር ዶክተር ማህሙድ አህመድ በፋሲለደስ ኪነት ቡድን ዜማ ታጅቦ ወደ መድረኩ ወጣ።

የክብር ዶክትሬቱን እንዲሰጡ የዩኒቨርሲቲው የቦርድ ሰብሳቢና የመንግስት ፋይናንስ ተቋማት ኤጀንሲ ዋና ዳይሬክተር ዶክተር ስንታየሁ ወልደሚካኤል ተጋበዙ። አዳራሹ በደስታ ድምጽ ተደበላለቀ።

ክቡር ዶክተር ማህሙድ አህመድ የክብር ዶክትሬቱን ሙሉ ልብስ ለበሰ። የክብር ዶክተር ማዕረግ ባለቤትነቱን የሚያረጋግጠውን ሰነድ ተቀበለ። አይኖቹ እንባ አቅረው ነበር። ፋሲለደስ ባህል ቡድን ለስለስ ባለ የባህል ሙዚቃ የድምጻዊውን የትዝታ ዜማ እየተጫወተ ነው። ድምጻዊው ለመናገር ወደ መነጋገሪያው ቀረበ።

"ማመን አቅቶኛል። ብዙ ስራ ሰርቻለሁ ብል የማፍር አይደለሁም። እግዚአብሔርን ግን አመሰግናለሁ" ከዚህ በላይ የጻፈውን ወረቀት አላነበበውም። ለግማሽ ምዕተ ዓመት ከህዝቡ ጋር ባስተሳሰረው ስርቅርቅ ድምጽ እግዚአብሔር ይመስገን የሚለውን መዝሙር መዘመር ጀመረ። ድባቡ ሌላ ሆኗል።

ከእግዚአብሔር ቀጥሎ ሁሌም ከጎኔ ለሆነችው አለና "አልማዝ አልማዝዬን" አቀነቀነ፤ በርካታ ታላላቅ ሰዎችን ያፈራው የፋሲለደስ ባህል ቡድን በዚህ ቀን ለምረቃ በቅቶ ከእሱ ጎን በመቆሙ የተሰማውን ደስታ ገለጸ። ንግግሩ በራሱ ዜማዎች ታጅቦ ሳይጠገብ አለቀ።

የስጦታ ሥነ-ሥርዓቱ ቀጥሎ አንድ ትልቅ ፍሬም ታሽጎ ተበረከተለት። መድረኩ ላይ እሽጉን ፈታው፤ በትልቁ የአጼ ቴዎድሮስ ምስል ነበር። የጎንደር ዩኒቨርሲቲ ምክትል ፕሬዝዳንት አቶ ሰለሞን አብረሃ ይህ ንጉስ ኢትዮጵያን አንድ ለማድረግ ታላቅ መስዕዋትነት የከፈለ ነው። አንተም የኢትዮጵያን ህዝብ በሙዚቃህ አንድ ለማድረግ ያበረከትከውን አስተዋጽኦ ታላቅ ቦታ ሰጥተን ይህንን ለመታሰቢያነት ሰጥተንሃል አሉት። ዓይኖቹ እንባ አቀረሩ። አሁን መዝፈንም መናገርም አልቻለም። የጎንደር ከተማ ከንቲባ አቶ ተቀባ ተባባል የአጼ ፋሲል ቤተ መንግስትን የሚያሳይ የቅርጽ ስጦታ አበረከቱለት። ማህሙድ አህመድ በክብር ዶክትሬት ፋሲለደስ ኪነት ቡድን በትንሳኤ የተመረቁበት በዓል የግማሽ ቀን ይሁን እንጂ ትዝታው የዘለዓለም ነበር።

 በጥበቡ በለጠ

 

“ኢትዮጵያዊ” የሚለውን ቅፅል የተጠቀምኩት ወድጄ አይደለም። ተገድጄ ነው። ወልደመስቀል ኮስትሬን የምጠራበት ቋንቋ አነሰኝ። ምን ልበላቸው? ሁላችንም ኢትዮጵያዊ ብንሆንም፣ አንዳንድ ለየት ያሉ ኢትዮጵያዊያን አሉ። ከስማቸው በፊት ኢትዮጵያዊው እያልን የምንጠራቸው። ከነርሱ ውስጥ አንዱ ወልደመስቀል ኮስትሬ ናቸው።

ኢትዮጵያ የምትባል ሐገር በሉሲ/ድንቅነሽ/ ትታወቃለች። ኢትዮጵያ በአክሱም ሐውልቶቿ ትታወቃለች። ኢትዮጵያ በቅዱስ ላሊበላ ሕንፃዎቿ ትታወቃለች። ኢትዮጵያ በጐንደር የኪነ-ጥበብ ብልፅግና ትታወቃለች። ኢትዮጵያ በሐረር ጀጐል ግንብ ትታወቃለች። ኢትዮጵያ በጥንታዊ ታሪኳ ትታወቃለች። ኢትዮጵያ በወልደ መስቀል ኮስትሬም ትታወቃለች። ያውም በሌሎች አለማት ላይ አረንጓዴ ቢጫ ቀዩን ሰንደቅ አላማ እያውለበለበች።

ወልደመስቀል ኮስትሬ በተሠማሩበት የአትሌቲክስ ሙያ በርካቶችን አሠልጥነው ውጤታማ ከማድረጋቸውም በላይ ኢትዮጵያ የምትባልን ሀገር በአለም አቀፍ መድረኮች ላይ ገዝፋ እንድትወጣ፣ የሐገሪቱ ሕዝብ መዝሙርም የአለም ሕዝብ ሁሉ እንዲዘምረው ያደረጉ የግዙፍ ሰብዕና ባለቤት ናቸው።

ወልደመስቀል ኮስትሬ በኢትዮጵያዊ አቋም እና ዲስኘሊን የታነፁ ናቸው። ያለሙትን ያቀዱትን ሐሣብ ከግብ ለማድረስ ቀን ከሌት የሚማስኑ ጐምቱ ኢትዮጵያዊ ናቸው። የኢትዮጵያዊነትን የመተሣሠሪያ፣ የመገማመጃ፣ የመቆላለፊያ መድሃኒት የቀመሙ ሰው ናቸው። አትሌቲክስ ከሚባል ስፖርት ውስጥ ደራርቱ የምትባል፤ ኃይሌ የሚባል፤ የኢትዮጵያዊነት መሰብሠቢያ መድሃኒት የፈጠሩ ሰው ናቸው። እነዚህ መድሃኒቶች ናቸው እየተባዙ የኢትዮጵያዊነት ማማ የገነቡት። ፈጣሪው ዶክተር ወልደመስቀል ኮስትሬ ይባላሉ። ብዙ በቶ ሺ ዶላሮችን እንክፈልዎት የእኛን አትሌቶች አሰልጥኑልን ሲባሉ ኢትዮጵያዊነቴስ ብለው በመጠየቅ አሻፈረኝ! የሚሉ ኩሩ ኢትዮጵያዊ! በምንም መደለያ ሀገራቸውን አሳልፈው ያልሰጡ፤ ተከብረው ሀገር ያስከበሩ የትውልድ ምሳሌ።

የኢትዮጵያዊነት ምሶሶን ያቆመ ብርቱ ሞተ አይባልም። አረፈ ነው። ሌሎችን ተክቶ አረፈ። በአለም ላይ አንዲት ሀገር አለች። ኢትዮጵያ የምትባል። ሁል ጊዜ ሩጫ በኖረ ቁጥር ከፊት ሆነው የድል ብስራት የሚያሰሙ አትሌቶች ያሏት። እነዚህ አትሌቶች የዚህችን ሀገር ሰንደቅ አላማ በየአለማቱ ሲያውለበልቡ፣ መዝሙሯን ሲያዘምሩ የሚታዩ ናቸው። የነዚህ አባት ዶ/ር ወልደመስቀል ኮስትሬ ይባላሉ። አልሞቱም፤ አረፉ።

ዶ/ር ወልደመስቀል ኮስትሬ የትውልድ መንደራቸውን ለቀው ወደ አዲስ አበባ ሲመጡ የድሮው አስፋው ወሠን ይባል በነበረው ት/ቤት ትምህርታቸውን መከታተል ጀመሩ በት/ቤት ቆየታቸውም በ400፣ በ800 እና 1500 ሜትሮች ይወዳደ ነበር።

በ1956 ዓ.ም የከፍተኛ ደረጃ ትምህርት እድል አግኝተው ወደ ሐንጋሪ ሄዱ። እዚያም እየተማሩ በ500 እና በ10,000 ሜትሮች ት/ቤታቸውን እየወከሉ ይሮጡ ነበር። ሩጫና ወልደመስቀል አንዴ ተጋብተዋል። የሚለያቸው የለም።

በ1963 ዓ.ም የሐንጋሪ ትምህርታቸውን አጠናቀው በማስተርስ ድግሪ ተመረቁ። ከዚያም ወደ ሀገራቸው ተመልሰው በኮተቤ መምህራን ኮሌጅ የስፖርት መምህር ሆኑ። ከዚሁ ጋር በተደራቢነት አትሌቲክስ አሰልጣኝም ሆኑ።

በ1966 ዓ.ም እንደገና ወደ ሀንጋሪ በመሔድ የማስተርስ ድግሪያቸውን ባገኙበት ዩኒቨርሲቲ የዶክተሬት ድግሪያቸውን መማር ጀመሩ። በ1973 ዓ.ም በዶክተሬት ድግሪ ተመርቀው ወደ ሚወዷት ሀገራቸው ኢትዮጵያ መጡ።

ወደ ሐገራቸው ከመጡ በኃላ የአትሌቲክስ አሰልጣኝነታቸውን በመሉ ጊዜ ስራ ያዙት። ኢትዮጵያን በአትሌቲክስ ስፖርት የዝነኞች ማማ ላይ ለማውጣት ቀን ከሌት ጣሩ። ስፖርተኞቻቸው በዲሲኘሊን እንዲታነፁ በግል ህይወታቸው ሁሉ ጣልቃ እየገቡ ሰው ፈጠሩ። በመጨረሻው በሩጫው አለም ኢትዮጵያ ገናና ስም እና ዝና ያላት ሀገር እንድትሆን አደረጉን። 28 የኦሎምፒክ ሜዳሊያዎችን ማስገኘታቸውም ይነገራል። የኢትዮጵያዊነት ግዴታቸውን አብልጠው ሠርተውበት ያለፉ ጀግና ናቸው።

እሁድ ግንቦት 7 ቀን 2008 ዓ.ም ያረፉት እና ትናንት ግንቦት 9 ቀን 2008 ዓ.ም በቅድስት ስላሴ ካቴድራል አያሌ ሕዝብ በተገኘበት የቀብር ስለ-ስርአታቸው የተፈጸመው ዶ/ር ወልደመስቀል ኮስትሬ ስማቸውና ተግባራቸው ለዘላለም በክብር ይኖራሉn


Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100
Page 3 of 15

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us