You are here:መነሻ ገፅ»ኪነ-ጥበብ
ኪነ-ጥበብ

ኪነ-ጥበብ (194)

በጥበቡ በለጠ

 

በ14 አመቷ ተጠልፋ፣ ተደፍራ፣ በኋላም ከጠላፊዋ ቤት አምልጣ ስትወጣ ጠላፊዋ ተከታትሏት አደጋ ሊያደርስባት ሲል ጠብመንጃ ተኩሳ ጠላፊዋን የገደለችው አበራሽ በቀለ የማለዳ ወጥመድ የተሰኘ መጽሐፍ አሳተመች። ይህ መፅሐፍ ስለ አበራሽ በቀለ የሕይወት ውጣ ውረድ የሚተርክ እንደሆነ የምረቃ ሥነ-ሥርዓቱን ያዘጋጀው ኢጋ ሚዲያና ኮሚኒኬሽን ለሰንደቅ ጋዜጣ በላከው መግለጫ ጠቁሟል።

አበራሽ በቀለ ሰው በመግደል ወንጀል ገና በ14 ዓመቷ የታሰረች ሲሆን ከዚያም የኢትዮጵያ ሴት የሕግ ባለሙያዎች ማህበር ከአበራሽ ጎን በመቆሙ ከእስር ነፃ እንድትወጣ ትልቅ ርብርብ ተደርጎላታል። በተለይ ዛሬ በሕይወት የሌሉት የሕግ ባለሙያዋ ወ/ሮ እታገኝ ለሜሳ፣ ለአበራሽ በቀለ በነፃ ጥብቅና ቆመውላት ከዛሬ 15 ዓመታት በፊት ነፃ አውጥተዋታል።

ይህ የአበራሽ በቀለ የሕይወት ውጣ ውረድ አሳዛኝ በመሆኑ የBBC ቴሌቭዥን ጎበዝ የዶክመንተሪ ፊልም ሰራተኛ የሆነችው ጋዜጠኛ ቻርሎቴ “The School Girl Killer” የተሰኘ ፊልም ሰርታ በBBC አስተላለፈችው። የአበራሽን ታሪክ በወቅቱ ለ BBC የካሜራ ቀረፃም ያደረገው ኢትዮጵያዊው የፊልም ባለሙያ አበበ ቀፀላ እንደነበር ይታወሳል። በቅርቡም በዘረሰናይ ብርሃነ መሐሪ አማካይነት “ድፍረት” የተሰኘ ፊልም በአበራሽ በቀለ ሕይወት ዙሪያ ለመስራት ቢሞክርም መጨረሻው ግን አልሰመረም። ፊልሙ ብዙ ውዝግቦችን አስነሳ። ከዕይታም ታገደ።

   ከዚህ በኋላ ነው እንግዲህ የአበራሽ የሕይወት ታሪክ የማለዳ ወጥመድ በሚል ርዕስ የታተመው። ነገ ከ11፡00 ጀምሮ በዋቢ ሸበሌ ሆቴል እንደሚመረቅ ኢጋ ሚዲያና ኮሚኒኬሽን ለሰንደቅ በላከው መግለጫ አውስቷል። የመጽሐፍ አንባቢዎችና ወዳጆችም በስፍራው ተገኝታችሁ መታደም እንደምትችሉም ተነግሯል።

 

በጥበቡ በለጠ

አዲስ ዘመን ጋዜጣ የ75ኛ አመቱን ያዘ። 75 አመታት ብዙ ናቸው። የአንድ ሰው የመኖርያ ዕድሜ ጣሪያ ነው። አዲስ ዘመን የተባለው የኢትዮጵያ ጋዜጣም 75 አመቱ ትልቅ ነው። አንጋፋ ነው። በዚህ አንጋፋ ዕድሜው ምን ተማረ? ምን አወቀ? እንዴት አደገ? እድገቱ ለሌላው ትምህርት ነው? ዕውቀት ነው? ልምድ ነው? ከአንጋፋው እና ከእድሜ ጠገቡ አዲስ ዘመን ጋዜጣ ምን እንማራለን?

 

መቼም አንጋፋዎች ለተከታዮች ብዙ ያስተምራሉ። አዲስ ዘመን ጋዜጣ ለታዳጊው የኢትዮጵያ ኘሬስ ምን የሚነግረው የሥራ ልምድ አለ? አንጋፋዎች ት/ቤቶችም ናቸው። አዲስ ዘመን ጋዜጣ በ75ኛ አመቱ ምን ያወጋን ይሆን?

 

እርግጥ ነው አዲስ ዘመን ጋዜጣ የመንግሥት ጋዜጣ ነው። ሙሉ በሙሉ በመንግስት ቁጥጥር ስር ያለ ነው። ከውልደቱ እስከ ሽምግልናው። በሕፃንነቱም ጀምሮ እስከ አሁን በወላጁ ቁጥጥር ስር ነው። አዲስ ዘመን ሦስት ወላጆች ተፈራርቀውበታል። ንጉሡ' ደርግ እና ኢሕአዴግ። ለመሆኑ ከነዚህ ወላጆቹ መካከል ማንን ይወድ ይሆን? ማነው በስርአት ያሣደገው? ማነው ለሙያው ክብካቤ ያደረገለት? ማነው ነፃነት የሰጠው?

 

አዲስ ዘመንን ጠጋ ብሎ የሆዱን የጠየቀው ይኖር ይሆን? እስከ አሁን ድረስ ያልነገረንን የሆዱን ምስጢር መቼ ይሆን የሚያወጋን?

 

አንድ ቀን ሒልተን ሆቴል አዳራሽ ውስጥ አንጋፋው ጋዜጠኛ ነጋሸ ገ/ማርያም ለውይይት ተጋብዘው ነበር። ነጋሽ ገ/ማርያም በአሜሪካ ሀገር ተምሮ የመጣ የመጀመሪያው የኢትዮጵያ ጋዜጠኛ ናቸው። እናም ስለ አዲስ ዘመን ጋዜጣ ወሬ ተነሣ። መድረክ ላይ ሆነው እንዲህ አሉ፡- አዲስ ዘመን ጋዜጣን ጥርሡን ያወለቁት ጃንሆይ ናቸው። አስከ አሁን ድረስ ጥርስ የለውም። በድዱ ነው ያለው ብለው ነበር።

 

የነጋሽ ገ/ማርያም አባባል አዲስ ዘመን ጋዜጣ እንደ ጋዜጣ ድፍረት የለውም፤ መንግስት ሲሣሣት፣ ሲያጠፋ አይገስፅም፤ አያርምም፤ የመንግሥትን ተግባር ብቻ ነው የሚዘግበው ለማለት ፈልገው ነው።

 

አዲሰ ዘመን በመንግሥት ባጀት የሚተዳደር ጋዜጣ ነው። የፋይናንስ ችግር እንደ ሌሎቹ የግል ጋዜጦች አያንገዳግደውም፤ አይጥለውም። ታዲያ የገንዘብ ጀርባው እንዲህ ጠንክሮ ሣለ ምነው የጋዜጣው ጥራትስ አልጠበቅ አለ። የወረቀቱ ጥራት የወረደ፣ የቀለም ሕትመቱ 75 አመቱን የማያሣይ ነው። እዚህ ጐረቤት አገር ኬኒያ “The Standard” የተሠኘው ጋዜጣ እና ዑጋንዳ ያለው “Vision” የመንግስት ድርሻ ትልቅ የሆነባቸው ጋዜጦች ናቸው። የሕትመት ጥራታቸው፣ ተነባቢነታቸው… ግን ወደር የለውም።

 

አዲስ ዘመን ጋዜጣ እንደ 75 አመት የእድሜ ባለፀጋነቱ በእያንዳንዱ ኢትዮጵያዊ ቤት እና እጅ የማይጠፋ መሆን ነበረበት። ምክንያቱም በኝህ የዕድሜ ባለፀጋ ብዙ ቁም ነገር ለመቅሰም መሯሯጥ ነበረብን።

 

አዲስ ዘመን ጋዜጣን ስሙን ያወጡለት ወልደጊዮርጊስ ወልደዮሐንስ ናቸው ይባላል። ወልደጊዮርጊስ ወልደዮሐንስ የኢትዮጵያ ጋዜጠኝነት አባት የሚባሉ ወላጅ ናቸው። የመጀመሪያው የአዲስ ዘመን ጋዜጣ መስራችና አዘጋጅ ናቸው። “አግዐዚ” የተሠኘ ልቦለድ መጽሐፍ ደራሲ ከመሆናቸውም በላይ ከ25 በላይ መፃሕፍትን ያሣተሙ የኢትዮጵያ ስነ-ፅሁፍም አብሪ ኮከብ ናቸው። እንደ እርሣቸው አይነት ለሀገራቸው ግዙፍ አስተዋፅኦ ያደረገ ሰው የመሠረተው ጋዜጣ ነው። ጋዜጣው አፄ ኃይለሥላሴ ሚያዚያ 27 ቀን 1933 ዓ.ም ነፃነት የተመለሠ ቀን ንግግር ሲያደርጉ ይህ አዲስ ዘመን ነው ካሉት ንግግር ላይ የተወሰደ ነው ይባላል። ነገር ግን ከዚያ በፊት በእንግሊዝ አገር በሲልቪያ ፓንክረስት አማካይነት የሚታተም “New Times and Ethiopian News”  የተሰኘ ጋዜጣ ነበር። ይህ ጋዜጣ በአጭር አጠራር “New Times” ይባል ነበር። አዲስ ዘመን እንደ ማለት ነው። ስለዚህ የአዲስ ዘመን ጋዜጣ ስም የወጣለት “New Times” ከተሠኘው የሲልቪያ ፓንክረስት ጋዜጣ ነው የሚሉ አሉ።

 

በዚህ በአዲስ ዘመን ጋዜጣ ላይ እንደ ጳውሎሰ ኞኞ' ብርሃኑ ዘሪሁን' በዓሉ ግርማ የመሣሠሉ የኢትዮጵያ የብዕር ግርማ ሞገሶች ይፅፉበት የነበረ ነው። ብዙ ፅሁፎች የተስተናገዱበት ጋዜጣ ነው። አንዳንድ ጊዜ የሚበራ ሌላ ጊዜ የሚደበዝዝ ታሪክ ያለው ጋዜጣ ነው።

 

አዲስ ዘመን ጋዜጣ የኢትዮጵያ የነፃነት ማሣያ ነው። ለምሣሌ በኢጣሊያ ወረራ ወቅት የመንግሥት ጋዜጣ ሆኖ ይታተም የነበረው የቄሣር መንግሥት መልዕክተኛ የተሠኘው ጋዜጣ ነው። የሚታተመው በአማርኛ ነው። አዘጋጁ ኘሮፌሰር አፈወርቅ ገ/እየሡስ ዘብሔረ ዘጌ ነው። ኢትዮጵያ በኢጣሊያ መዳፍ ስር በወደቀችበት ወቅት የሚታተም ጋዜጣ። የኢትዮጵያን ነፃነት ሙልጭ አድርጐ በመግፈፍ ለፋሽስቶች አሣልፎ የሠጠ የባንዳዎች ጋዜጣ ነበር። ኢጣሊያ ከተደመሠሠች በኋላ ኢትዮጵያዊያኖች ነፃነታቸውን ለማሣየት አዲስ ዘመን የተሠኘ ጋዜጣ ማሣተም ጀመሩ። አዲስ ዘመን አፈጣጠሩ የሉዐላዊነት ማሣያ ነበር። ቀስ በቀስ ግን ኩርምት እያለ ግርማ ሞገሡን ሠብሠብ አድርጐ ቁጭ ብሏል።

 

አዲስ ዘመን ትንሣኤ ያስፈልገዋል። ሠዎች በያዘው ቁም ነገር ፈልገውት የሚገዙት መሆን አለበት። ኢትዮጵያን ከአዲስ ዘመን ጋዜጣ በላይ ማን ያውቃታል? ማንስ ይመሠክርላታል? ስለዚህ በየዕለቱ በጉጉት የምንጠብቀው ጋዜጣ እንዲሆን አዲስ ጥምቀት ያስፈልገዋል። ዜናዎቹ መሠረታዊ የዜናን ባሕርያት መያዝ አለባቸው። ኢትዮጵያን ከማጀት እስከ አደባባይ ሁለመናዋን እያየ አዳዲስ እና ትኩስ መረጃዎችን የሚመግበን መሆን አለበት።

 

ታላላቅ ስብዕና ያላቸው ፀሐፊያን እንደ ድሮው፣ እንደቀደመው ዘመን ዛሬም አዲስ ዘመን ላይ እንዲፅፉ ዘመኑ የሚጠይቀውን ወረት ሁሉ ማሟላት ግድ ይላል። ጥሩ ጥሩ አምዶች መከፈት አለባቸው። የተለያዩ ድምፆች በሚዛናዊነት የሚነበቡበት ጋዜጣ ማድረግ ይቻላል። አሁን እየሠሩ ያሉ አዘጋጆችና ጋዜጠኞች ይህን ለማድረግ ብቃቱ አላቸው። ነፃነት ግን ሊሠጣቸው ይገባል። ጋዜጣውን ለማሣደግ የሚያስቡትን ሁሉ እንዲያደርጉ ድጋፍ ሊደረግላቸው ግድ ነው። ከዚያም፣ መልካም ውጤት ማየት እንችላለን። የአዲስ ዘመን፣ አዲስ ዘመን ማየት አለብን። መልካም የ75ኛ አመት በአል ይሁንላችሁ ስል አንድ የወደድኩትን የአዲስ ዘመን ፅሁፍ እየጋበዝኳችሁ ነው። ፅሁፉን የላከልኝ የአዲስ አበባው ዩኒቨርሲቲ የሥነ-ጽሑፍ መምህሬ ደረጀ ገብሬ ነው። ርዕሡ ማቸነፍስ የሰውን ልብ ይላል። ፀሐፊው ታሪኩ ቀንአ ይባላሉ። ይህን ፅሁፍ ሰኔ 16 ቀን 1983 ዓ.ም በአዲስ ዘመን ጋዜጣ ላይ አሣትመዋል። ኢሕአዲግ አዲስ አበባን ከተቆጣጠረ በ24ኛ ቀኑ የታተመ ፅሁፍ ነው። ታሪካዊ ነው። በውስጡም የያዘው ትምህርታዊ ነው። ብታነቡትስ፡-

 

ማቸነፍስ የሰውን ልብ!

 

ከታሪኩ ቀንአ

 

ዴሞክራሲ ቃሉ ይጥማል፤ ተግባሩም። ለምን? ቢሉ ፍትሕና ርትዕን፣ የግላዊና የድርጅት መብትና ነፃነትን፣ ዕድገትና ብልጽግናን ማለም ያስችላልና። ለምን? ቢሉ የሕሊና ርካታና የአንደበት መፈታትን፣ በመፃፍ አለመታቀብን፣ በራስ የመተማመንን፣ በመፈቃቀድ የሚፈጠር አንድነትና የእውን ፍቅርን ያመጣልና ነው። ለምን? ቢሉ የተለያየ አመለካከትና መስመር ተከታይ ድርጅቶችና ግለሰቦችን መድረክ ላይ በማምጣት በግልጽ ውይይት የጋራ ግንዛቤ ማስያዝና ለብዙኃን ድምጽና ፍላጎት መገዛትን ያስገኛልና ነው።

 

ኢሕአዴግ ቅል እንደገባው ለዚህ ዓይነቱ ዴሞክራሲ በመታገል ያለማሰለስ ተግባራዊነቱን ያሳያል የሚል እምነት አለኝ። በዚህ ላይ የምንጠያየቅ አይመስለኝም።

 

ታዲያ ሀሳብን በነቀፌታም ይሁን በመደገፍ፣ በግልጽ ማስቀመጥ፣ ለሕዝብ ማስደመጥ፣ ለውይይት ማቅረብ፣ የዴሞክራሲያዊ አንዱ ገጽታ በመሆኑ እኔም እንኳን አንደበቴን ፈታልኝ፣ ልጓሜ ወለቀልኝ፣ ነፃ ሆኜ እንዳልጽፍ በእጄ ላይ የተጠመጠመው ሰንሰለት ተበጠሰልኝ በማለት ጥቂት ነጥቦች ወርወር ማድረግ ፈለግሁ።

 

መቼም ደርግን ውስጥ ውስጡን ቦርቡሮ ቅንቅን የበላው እንጨት በማድረግ ምን ከስልጣን ላይ እንደደረበው ሁላችንም እናውቀዋለን። ደርግ በመጀመሪያ ሲመጣ ላዩን በ“ኢትዮጵያ ትቅደም ያለምንም ደም” ስም የሰላም መጋረጃ ተጋርዶ፣ ሃሳዊ የአንድነት ሸማ ተላብሶ፣ በጊዜያዊ “የታሪክ ባለአደራነት” የሥልጣን ርካብ ተቆናጦ፣ ብዝበዛና ጭቆናን ‘ከነሰንኮፉ ነቅሎ ሊጥል’ ቃል ገብቶ ስለነበር ከፋም ለማም ተቃዋሚ ቢኖርም ደጋፊው ብዙ ነበር። እየቆየ በጉልበት የመሥራት የጭቃ ጅራፉን ሲያመጣው፣ የራሱ ድርጊት ገመናውን እያጋለጠው ሲሄድ ምልዐተ ሕዝቡ ምንነቱን እያወቀው ሄደ እንጂ።

 

የደርግ ፖለቲካ ጉልበት ሆነና አረፈው። በጉልበት የሰውን አእምሮና ልብ ሊያቸንፍ ሞከረ። ጉልበት ደግሞ ከጊዜ በኋላ ጉልበተኛን ያሰለስላል እንጂ ፋይዳ የለውም። ማቸነፍ የሰውን ልብ፤ በተግባር በሚተረጉም እውነተኛና የህዝብን ስሜትና ፍላጎት በሚስብ የህዝብ ፕሮፓጋንዳ። ህዝብ በሚያምንበትና ህዝብ ድምጹን ሊሰጥለት በሚችል ሐቀኛ ሀሳብ ላይ የተንተራሰና ከእብሪትና ድንፋታ፣ ከውሸትና መልቲነት የተላቀቀ ህዝባዊ ቅስቀሳ በማካሄድ፣ ማቸነፍስ የሰውን ልብ፣ ማቸነፍስ ህሊናን ነበር። ይህ ካልሆነ ጉልበት የትም አያደርስም፤ ኢሕአዴግ! ይህን ከደርግ ይማረዋልና ጠንቀቅ!

 

ደርግ በተለይ እኔ ብቻ ነኝ የማውቅላችሁ የሚል ፈሊጥና አፋኝነቱ ለእርስ በእርስ ጥላቻና ጦርነት ዳርጎ አንጀታችንን አድብኖ ወደ አረማሞ ከለወጠው በኋላማ በስመአብ! ስሙንም መስማት አስጠላን። እኛ የምንናገረውን “የለም እንዲህ ማለታችሁ አይደለም” በማለት የራሳችንን ሀሳብና ፍላጎት ለራሳችን ሊተረጉምልን ተነሳ። ውር ውር የሚሉት ተራ ሽፍቶች ናቸው እንጂ ሀገር ሰላም ነው ሲለን ኖረ። ብቻ ምን አለፋችሁ፣ ብዙ የውሸት አኩፋዳ አንጠልጥሎ በየቦታው ዞረ። እኮ! እናንተም ይህ እንዳይገጥማችሁ ጠንቀቅ!

 

አቤት በየጊዜው የገባው ቃል የሰጠን ተስፋ! በህልም የሚቆጠር ብር፤ የምኞት እንጀራ ሆኖ ቀረ እንጂ። ህዝብ ደግሞ የሚፈፀም ተስፋና ራቁቱን የቀረ ውሸት ሲደጋገምበት፣ ዛሬ የተባለ ነገር ነገ ሲካድ፣ የራስ ጥፋት በሕዝብና “በፀረ-ህዝቦች ሲመካኝ ሀሰተኛና ጉቦኛ ተመስግኖ ሀቀኛና ትጉ ዜጋ ሲወገዝና ሲሾፍበት አክ እንትፍ” ይላል።

 

ደርግ ሌላው በሽታው “እኔ የጠላሁትን ሁሉ ጥሉልኝ፤ እኔ የምወደውን ብቻ ውደዱልኝ” ነው። በግድ እኮ ነው። አያበግንም? ታዲያ! ይች ይች መጥፎ መርዝ የተቀባች መርፌ ሆነችና፤ ህዝቡ ደግሞ እሱ ያላመነበትን የጥላቻ መርዝ በግድም ሆነ በውድ በመርፌ በደምስሩ ውስጥ ማስገባት አልወደደምና ደርግን እንቅር አድርጎ ትፍት! አሁንም ይችን ጠንቀቅ!

 

ኢሕአዴጎች! መውደድ ያለባችሁ አመስጋኛችሁን ብቻ አይደለም፤ ስልጣን ስለያዛችሁ፤ (ጊዜያዊ ቢሆንም) የኃይል የበላይነት ስላለም ብዙ አድርባይና የአርጋጅ አናጓጅ ሊኖር ይችላል። ያለ ይሉኝታ ስህተታችሁን እየጠቆመ የህዝብ ብሶት የት ላይ እንዳለ እያሳየ የህዝብ ፍላጎትና አስተያየትን ነፃ በሆነ መልክ እያመለከተና ገንቢ ሃሳብ እየሰጠ፣ ክፉ ክፉን፣ የቂም በቀሉን ሳይሆን የሰላሙንና የአስማሚውን ጎዳና ፈር እየቀደደ፣ የቋሻሪነትና የተንኳሽነትን ባህሪ ፈለጉን እያጠፋ፣ እድገታችሁ ሳይቋረጥ ወደ ፊት እንድትገሰግሱ፣ የህዝቡን አመኔታ እንድታገኙ የሚያደርጋችሁን ሰው ውደዱ።

 

ስንት የሴራ ተሞዳሟጅና በእናንተ የጓዳ በር ገብቶ በአንበሳ በር አጋፋሪነቱን ቀጥሎ ጊዜያዊ ጥቅም ለመመንቸፍ የሚጣደፍ አልጠግብ ባይ አለ መሰላችሁ! “ሆይ ሆይ” ያለ ሁሉ በእውን የኢህአዴግ ደጋፊና ተጋዳይ አይደለም። ከዘመመ የሚዘም፣ ከነፈሰ የሚነፍስ የራሱ የሆነ አቋም የሌለው ስለመሆኑ ሚዛናችሁ ሳያሳልስ ቢፈትነው ያገኘዋል። ደርግ እንዲህ አይነቱን አድር ባይና ተሞዳሟጅ ባለሟል በማድረጉ ነው ‘መካሪ ያጣ ንጉስ ያለ አንድ ዓመት አየነግስ’ ተረት የደረሰበት። እናንተም የደጋፊያችሁን ብቻ ሳይሆን የነቃፊያችሁንም ሀሳብና ትችት በማውጣት ለእርምት የተዘጋጃችሁ ለመሆናችሁ አሳዩና የሰውን ልብ ለማቸነፍ ጣሩ።

 

ሰማችሁ ወይ? ሰላምና መረጋጋትን በዜና ማሰራጨት በሰፊው ተያይዛችሁታል። ሕዝቡ የጠማውን ሰላም ለመቀበል ወይም ከራሱ ለማግኘት እያማጠ ነው። አጋቹም ሰላም ሲያምጥ ሌላውን እየወረፈ ከሆነ ሰላሙ ሊወለድ አይችልም። የአፈነገጠን፣ የአኮረፈን፣ የደነገጠና የበረገገን ወደ ራስ ለማምጣት ስድብና ማስፈራራት፣ ማሸማቀቅና ማስደንገጥ አይደለም። ይህማ የደርግ ባህርይ ነው። ለብልህ አይነግሩም፣ ለአንበሳ አይመትሩም ቢሆንም፣ ደግ ደጉን ያናግራችሁ። እናንተን ጠላት ያለ መጥፎ መጥፎውን ይለፍልፍ እንጂ የመንግሠትን መንበር የያዘማ ታጋሽ፣ ሆደ ሰፊ መሆን አለበት’ኮ! ምን እንደምትባሉ አውቃችኋል? “የደርግ ፖለቲካ ተገልብጦ መጣ!” ነው።

 

ቅራኔአችሁን በድርጅታችሁ ልሳኖች ብታወጡ ሳይበጅ አይቀርም። መቼም ዴሞክራሲ አይደል! የዜና ማሰራጫው የሁሉም ተቃዋሚ ቡድኖች ሁሉ ነው። ይበልጥ ደግሞ የሰላም ፈላጊው ሕዝብ ነው። ሕዝቡ የማንም አቡካቶነት አይፈልግም። የሚያናግረው ጠፍቶ፣ ዴሞክራሲው ትፍኖበት እንጂ ራሱ ለራሱ የሚለው አለው። አሥራ ሰባት ዓመት አፈሙዝ ተደቅኖበት አሁንም አፈሙዝ እያየ መናገር ስለማይፈልግ እንጂ። ታጋዮቻችሁ ተግባቢና ሩህሩህ፣ ሥነ ሥርዓት አክባሪ ቢሆኑም በያዙት ጠመንጃ ላይ ሕዝቡ ፍርሃት አለበት። የአፈሙዝ ፎቢያ!

 

በሌላ በኩል እኮ እንወዳችኋለን። የፈጠራችሁልን ሰላም እንዲህ በቀላሉ የሚታይ አይምሰላችሁ። በደርግ የሰለቸንን ስድብና ማጥላላት ነው የማንወደው። ቅዋሚ ለምን ተነሳበን አትበሉ። የዴሞክራሲ ውስጣዊ ባህርይ ነው። ጠልታችሁ ለማስጠላት አትሞክሩ። ሕዝቡ በድርጊቱ አይቶ ይጥላው። እንዲህ ማድረጋችሁ ተቃዋሚዎቻችሁን ታስወድዳላችሁ። እድብ ብትሉ፣ ብትታገሱ ግን፣ ለካ በእነዚህ ሰዎች ላይ እስከዛሬ የሰማነው ሁሉ የስም ማጥፋት ዘመቻ ኖሯል ያስብልና ከፍተኛ ድምፅና ድጋፍ ታገኛላችሁ። ሕዝቡ በጣም ወደደን፣ ተቀበለን አትበሉ። በሰላም መስፈን፣ በትጋት መሥራትና፣ በሰዎች ሕሊና እረፍት፣ እንደልብ ያለፍርሃት በመናገር በመጻፍ ተንፀባርቆ ይምጣ እንጂ።

 

ዴሞክራሲን እያሰፈነ ነው ብላችኋል። ታዲያ በሰላምና መረጋጋት ኮሚቴ፤ እንዲሁም በአጋዥ ታጣቂዎች ምርጫ ላይ ዴሞክራሲን አልገደባችሁም እንዴ? ወንጀለኛም ንጹህም’ኮ በሕዝብ ውስጥ ከሕዝብ ጋር ነው የኖሩት፤ ያሉት። ያውቃቸዋል። እሱ፤ ሕዝቡ የፍርድ ሚዛኑን ይስጥ እንጂ እናንተ ዙሪያውን አጥር ለምን ትሰሩበታላችሁ? ደርግም፤ ፊውዳል፣ ኢህአፓ፣ ሻዕቢያ፣ ሕወሓት፣ ወዘተ… እያለ ገደበ። እናንተም፤ “ኢሠፓ፣ ወታደር፣ የድሮ ቀበሌ ተመራጭ፣ የአብዮት ጥበቃ፣ ጡረተኛ፣ ወዘተ…” አላችሁ።

 

በመሠረቱ፤ እውነት እንናገር ከተባለ ኢሠፓ በተቋም ደረጃ ከፈረሰ ቆይቷል። ኢሠፓ የፈረሰው በራሱ የአፋኝነት ባሕርይ ምክንያት ካድሬው ከከዳው በኋላ ነው። ቢያንስ ሁለት ዓመት። ኢሠፓ ቢሮ እንጂ አባል አልነበረውም ማለት ይቻላል። እና እየከለከላችሁ ያላችሁት የግለሰቦችን የዜግነት መብት ነው። ውርዴ አደረጋችኋቸው። ሕዝቡ ውድድ ሲሉት ይጠላል፤ ጥላ ሲሉት ይወዳል። ምክንያቱም ከእርሱ ፍላጎት የመነጨ አይደለማ። ስለዚህ እንዲህ ዓይነቱን ነገር ከእንግዲህ ባለመድገም የሰውን ህሊና፤ የሰውን ልብ አቸንፉ። ማቸነፍ ከተባለ ማቸነፍ የሰውን ልብ! ጠመንጃና የጉልበት ፖለቲካ ለደርግም አልሆነም።

 

ሕዝብ አይናቅ፤ ሕዝብ ይከበር። አታወቅም አይባል። እስቲ ሁሉንም ለሕዝቡ! የብሔረሰብ፣ የጎሳ፣ የብሔር ጥላቻ፤ ብቻ ምንም ይባል ምን፤ በሕዝብ መካከል ጥላቻ የለም። ጥላቻውን በመካከሉ ሊፈጥሩበት የሚፈልጉ የፖለቲካ ድርጅቶች ናቸው ብለ የተሳሳትኩ አይመስለኝም። ችግርም ካለ ሕዝቡ በራሱ ባህላዊ ሽምግልናና ውይይት ይፈታዋል።

 

ሕዝቡ የሚፈልገው ጊዜያዊ ሳይሆን ዘላቂ ሰላምን ነው። እስከ አሁን የሠራችሁትን አያሌ በጎ ነገር ችላ ማለቴ አይደለም። ከእሱ በጎ ነገር ችላ ማለቴ አይደለም። ከእሱ ይልቅ መንቀፍ ያለብኝን ባስቀድም ይበልጥ ሕዝባዊ መልካችሁን እያጎላችሁ ማምጣት ያስችላችሁ ይሆናል ብዬ በማሰብ ነው እና ተቃዋሚ እንዱፈጠር እናንተ ምክንያት እንዳትሆኑ ትንሽ የተባለው ትልቅ ይሆንና በመንፈስ ላይ ያለው ሰላም ሲደፈረስ ይችላል። ዘላቂውን ሰላም ያበላሸዋል፤ ግን የእኛ ምኞት ይህ አይደለም።

 

በጥበቡ በለጠ

ባለፈው ሣምንት አንድ የሥልክ ጥሪ ከወደ ጐንደር መጣልኝ። ስልኩን የደወለልኝ በዚያው በጐንደር ዮኒቨርሲቲ መምህርና የባሕል ማዕከሉ ባልደረባ ሙሉቀን ዘመነ ይባላል። ሙሉቀን በትሁት እና በረጋ አንደበቱ አንድ ጉዳይ ነገረኝ። ድምፃዊ መሐሙድ አሕመድ ከጐንደር ዩኒቨርሲቲ የክብር ዶክትሬት ድግሪውን አርብ ግንቦት 19 ቀን 2008 ዓ.ም ሊቀበል ነው አለኝ። እውነት ለመናገር በእጅጉ ደስ አለኝ። ምክንያቱም በዚሁ በሰንደቅ ጋዜጣችን የዛሬ ሁለት አመት ግድም የክብር ዶክትሬት ድግሪ የተነፈገው መሐሙድ አሕመድ የሚል ሰፊ ፅሁፍ ማውጣታችን ትዝ ይለኛል። እናም ጐንደር ዩኒቨርሲቲ አምና ለመሐሙድ አሕመድ ዶክተሬቱን ቢሠጠውም መሐሙድ በስራ ምክንያት በሐሃር ውስጥ ባለመኖሩ በአካል ተገኝቶ አልተቀበለም ነበር። አሁን ግን መሐሙድ በተገኘበት ልዩ ሥነ-ሥርአት የክብር ዶክተሬት ድግሪ አሠጣጥ ሥነ-ሥርአቱ ተዘጋጀ። ስልኩን የደወለልኝን ሙሉቀንን በእጅጉ አመሠገንኩት። ስለ አጠቃላይ ዝግጅቱም ማብራሪያ ከሠጠኝ በኃላ ዝርዝር ጉዳዮችን ከፈለክ የዩኒቨርሲቲውን የሕዝብ ግንኙነት ኃላፊ አቶ ደምሴ ደስታ ዘንድ ደውለህ አነጋግር አለኝ። ወዲያው ደወልኩላቸው። እንደ አንድ ለረጅም አመታት በኢትዮጵያ ኪነ-ጥበብ ላይ እንደፃፈ ሰው ለመሐሙድ ልዩ ዝግጅት መዘጋጀቱ ያስደሠተኝ መሆኑን ገልጬ የተለያዩ መረጃዎችን ጠየኳቸው። እርሣቸውም በደስታ መለሡልኝ። ያንን መረጃ ይዤ ስለ መሐሙድ አሕመድ አንዲት መጣጥፍ አዘጋጀሁና ጨረስኩ። ግንቦት 17 ቀን 2008 ዓ.ም ለምትታተመው ሰንደቅ ጋዜጣችን ላይ ላሣትማት በምንቀሣቀስበት ወቅት ሌላ ስልክ ከወደ ጐንደር ተደወለልኝ።

 

“በድምፃዊ መሐሙድ አሕመድ የክብር ዶክተሬት ድግሪ አሠጣጥ ሥነ-ሥርአት ላይ ልትገኝልን ትችላለህ? አሉኝ።

“ያውም የጐንደር ሰው ጋብዞ?” ብዬ ጥሪውን በደስታ ተቀበልኩት። እናም አርብ ጠዋት ከአዲስ አበባ ጐንደር በ50 ደቂቃ የአየር በረራ ደረስኩ።

 

ጐንደር አየር ማረፊያ እንደ ደረስኩ የዩኒቨርሲቲው መኪና እየጠበቀኝ ነበር። ከሌሎች የዩኒቨርሲቲው ማሕበረሰሠቦች ጋር ሆኜ ጉዞ ወደ ጥንታዊቷ የአፄ ፋሲል ታሪካዊ ከተማ ጐንደር አመራን።

 

ጐንደር ከተማ ለበርካታ ጊዜያት ተመላልሻለሁ። ከዚያም አልፎ ተርፎ ከጓደኞቼ ከኤሚ እንግዳ እና ከአመለወርቅ ታደሰ ጋር ሆነን የጐንደርን ታሪክ ዶክመንተሪ ፊልም ሠርተናል። ከእኛ ጋር ሆነው በርካታ የፊልም ባለሙያዎችም በስራው ላይ ተሣትፈዋል። ፊልሙ የአንድ ሠአት ርዝማኔ ሲኖረው ርዕሡም “Gonder An African Civilization” ይሠኛል። በአማርኛ ጐንደር ቀዳማዊ የአፍሪካ ስልጣኔ የሚል ርዕስ አለው። ይህ ፊልም በ DVD ታትሞ የወጣ ሲሆን በአንዱ DVD ላይ በአማርኛ ወይም በእንግሊዝኛ ቋንቋ ተመርጦ ፊልሙን መመልከት ይቻላል።

 

በዚሁ የአንድ ሰዓት ፊልም ውስጥ በርካታ ምሁራንና ተመራማሪዎች ስለ ጐንደር ትንታኔ ይሠጣሉ። ከነዚህም ውስጥ ታላቁ የታሪክ ተመራማሪ ኘሮፌሰር ሪቻርድ ፓንክረስት፣ ሪታ ፓንክረስት፣ የአፍሪካ ታሪክ ተመራማሪው ኘሮፌሰር አየለ በከሬ፣ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የኪነ-ሕንፃ መምህር የሆነው ፋሲል ጊዮርጊስ፣ የጐንደር ታሪክ ከፍተኛ ተመራማሪ የሆኑት አሜሪካዊው ኘሮፌሰር ላ ቬርሊ ቤርሊ፣ የቀድሞው ፕሬዘደንት የኮሎኔል መንግስቱ ኃይለማርያም አስተርጓሚ የነበሩት አቶ ግርማ በሻህ፣ የጎንደር ታሪክ ከፍተኛ ሊቅ ጌትነት ይግዛው ንጉሴ እና ሌሎችም ጐንደር በ17ኛው እና በ18ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ላይ እንዴት አብባ የወጣች ብርቅዬ ከተማ እንደነበረች ያብራራሉ። ይህ ፊልም በልዩ ልዩ ሀገሮች ከመታየቱም በላይ ለእኛም ብዙ ዕውቅናና ጥቅም አሠጥቶናል። እናም ጐንደር አንድ አካሌ ትመስለኛለች። ስሔድባት ልዩ ደስታ ይሠማኛል።

 

ከተያዘልኝ የማረፊያ ሆቴል/ኪኖ ሆቴል/ ወጥቼ ጥንታዊቷን ከተማ ጐንደርን ማየት ጀመርኩ። ናፍቆት ነዋ!

የጐንደር የኪነ-ጥበብ ቅርሶች ሁሌም ይደንቁኛል። ለየትኛው ቅድሚያ እንደምሠጥ ግራ ይገባኛል። እንደው ጸሎትም ለማድረስ ብዬ ወደ ብርቅዬው ቤተ-ክርስትያን ደብረ ብርሃን ስላሴ ተጓዝኩኝ። በባለ አራት ማዕዘን ሆኖ የተሠራው ይህ ቤተ-ክርስትያን በአለም የሥነ-ስዕል ታሪክ ውስጥ ልዩ የሆኑ የግድግዳ እና የጣሪያ ላይ ምስሎችን ይዟል። እነዚህ ምስሎች በሥነ-ስዕል ተመራማሪዎች የጐንደር ስነ-ጥበቦች /Gonderian Arts/ ተብለው ይጠራሉ። የ17ኛው መቶ ክፍለ ዘመን የጥበብ አሻራዎች ናቸው።

 

የደብረ ብርሃን ሥላሴ ቤተ-ክርስትያን ስዕሎች በውስጣቸው ተምሣሌትን (Symbolism) ተብሎ የሚሠራው የጥበብ ስልት የሚያንፀባርቁ ናቸው። ለምሣሌ መላዕክትን ሲስሉ እግርና እጃቸውን አይስሉም። ጭንቅላታቸውንና ክንፋቸውን ነው። ብዙ ዝርዝር ውስጥ ከመግባት በዚህ ተምሣሌትነት ይገልፃሉ። በዚህ ታላቅ ደብር ውስጥ የሚገኙ ሌሎቹ አስገራሚ ስዕሎች ደግሞ ኢትዮጵያዊ ለዛ እና መንፈስ በውስጣቸው ይዘዋል። እነ ቅድስት ድንግል ማርያም ኢትዮጵያዊ መልክ አላቸው። የኢትዮጵያ ንቅሳት አላቸው። መላዕክት በኢትዮጵያዊ መልክ እና ገፅታ ነው የተሣሉት። ክርስትናን አፍሪካዊ መልክ፣ ኢትዮጵያዊ መገለጫ አድርገው የ17ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ሰአሊዎች ደብረ ብርሃን ስላሴ ላይ ድንቅ የጥበብ አሻራ አኑረዋል። እነዚህ ስዕሎች ሁሌም አዲስ ናቸው። አይደበዝዙም፤ አይወይቡም። ምክንያቱስ ምንድን ነው ተብሎ ሊጠየቅ ይችላል።

 

የማይደበዝዙበት እና የማይወይቡበት ምክንያት ሰአሊዎቹ ቀለማቸውን በሚበጠብጡበት ወቅት ነጭ ሽንኩርት እየለነቆጡ እየፈጩ አብረው ይቀላቅላሉ። ከዚህ በተጨማሪም እንቁላል ውስጥ ያለውን ነጩን ፈሣሽ አብረው ይደባልቁታል። በዚህ የተነሳ ቀለሙ ሁሌም እንደ መስታወት እያበራ ይኖራል። የሥነ-ጥበብ ተመራማሪዎቸ የስዕልን ታሪክ ሲያስተምሩ የጐንደር ጥበብ /Gonderian Art/ የሚሉት እነዚህንና ሌሎችንም አስደማሚ ጥበቦችን በማጥናት ነው።

 

ይህ የደብረብርሀን ስላሴ ቤተ-ክርስትያን በመጀመሪያ የታነፀው በአፄ አዲያም ሰገድ ኢያሱ/1674 ዓ.ም-1698 ዓ.ም/ ኢትዮጵያን ባስተዳደሩ ገናና ንጉስ ነው። ከዚያም በአደጋ ምክንያት ፈርሶ በኋላ በአፄ ዳዊት /1709-1713/ ኢትዮጵያን ባስተዳደሩት ጥበበኛ ንጉስ አማካይነት ታነፀ። ይህ ሁሉ ጥበብም የተንፀባረቀው በአፄ ዳዊት ዘመነ መንግሥት ነው።

 

ጐንደርን እንዲህ እያየኃት ሰአቴ ወደ ሌላኛው ታላቅ መርሃ ግብር ነጐደ። ከሃምሣ አመታት በላይ በኢትዮጵያ ሙዚቃ ላይ ጥፍጥ፣ እምር ብሎ የኖረው ተአምረኛው ድምፃዊ መሐሙድ አሕመድ የክብር ዶክተሬት ድግሪውን ከጐንደር ዩኒቨርሲቲ ሊቀበል ነው። መንገዶቹ ሁሉ ወደ ዩኒቨርሲቲው ሊያመሩ ነው። ትልቁ ድምፃዊ ጐንደር ገብቷል።

 

የጐንደር ዩኒቨርሲቲ የባሕል ማዕከል አባላት ወደ አረፍኩበት ሆቴል መጥተው ወሠዱኝ። ከተንጐማለለው ዩኒቨርሲቲ ቅፅር ግቢ ውስጥ የመሐሙድ ፎቶዎች በየስፍራው ተበራክተው ይታያሉ። ውብ ሙዚቃዎቹ በሰፊው ተለቀዋል። የመሐሙድ ክብር ደምቆ ይታያል።

 

የጐንደር ዩኒቨርሲቲ ምሁራን፣ የአስተዳደር ሰዎች፣ ተጋባዥ እንግዶች እና ተማሪዎች አዳራሹን ሞልተውታል። ታላቁ ድምፃዊ በጉጉት እየተጠበቀ ነው። ባለ ዘንካታ ቁመቱ፣ ጐምላሌው መሐሙድ አሕመድ ከነ ግርማ ሞገሱ ታጅቦ መጣ። አዳራሹ ውስጥ ያለው ታዳሚ በሙሉ ከመቀመጫው ተነስቶ በጭብጨባና በእልልታ ተቀበለው። እጅግ የደመቀ የደስታ ስሜት በሁሉም ታዳሚያን ላይ ይነበብ ነበር።

 

 ከሙሐሙድ በስተጀርባ ተቀምጨ ስለ እሱ ማሠብ ጀመርኩ። ምን አይነት ስብዕና የተላበሠ ሠው ነው? እያልኩ መገረሜን ቀጠልኩ። ከትንሿ ስራ ከሊስትሮ ተነስቶ ዛሬ ሐገሩ ኢትዮጵያን በታላላቅ መድረኮች የሚያስጠራ ግዙፍ ስብዕና የተለበሠ ከያኒ ነው።

 

ከ50 አመታት በላይ የኢትዮጵያን ሕዝብ በልዩ ተስረቅራቂ ድምፁ ጥዑመ ዜማዎችን እያንቆረቆረ ሲያስደስት ኖሯል። መድረክን ለረጅም ሰአት ካለ ድካም በመቆጣጠር የመንፈስ ማበልፀጊያ የሆኑትን ሙዚቃዎቹን ሲያሠማን የኖረ የጥበብ ባለውለተኛችን ነው። ሐገሩ ኢትዮጵያ ስትቸገር በሙያው ለማገለገል ከፊት ወጥቶ የሚሠለፍ ነው። የሐገር ፍቅርን በሕዝቦች መንፈስ ውስጥ የሚያሠርፁ ዜማዎችን አቀንቅኗል። ፍቅረኞችን ይበልጥ የሚያቀራርቡ የሚያፋቅሩ ዜማዎችን ተጫውቷል። ሐገሩ በጠላት ስትወረር ግንባሩን ለጥይት ሰጥቶ በየአውደ ውጊያው ላይ አነቃቅቷል፤ ወኔ ጨምሯል። እንደ ጨው ዘር የትም የተበተነው ኢትዮጵያዊ ዘንድ እየሔደ፡-

 

መቼ ነው ዛሬ ነው

ነገ ነው ሀገሬን የማየው?

እያለ የሐገር ፍቅር ስሜትን ይበልጥ የሚያስተሣስር፣ ተቆርጦ እንዳይወድቅ የሚያደርግ የአንድነት ማሠሪያ ገመድ ነው መሐሙድ አሕመድ።

 

እጅግ የደመቀው የጐንደር ዩኒቨርሲቲ መድረክ እንደገና ቀልቤን ሰረቀው። ስለ መሐሙድ ይወራል፤ ይተረካል። ከዩኒቨርሲቲው ማሕበረሰብ ውስጥ አቶ ሰለሞን አብርሃ ስለ መሐሙድ የሕይወት ታሪክ ያወጋሉ። ዶ/ር ስንታየው ወልደሚካኤል የመሐሙድ ዘፈኖች ምን አይነት ትንግርት እንዳላቸው ያወጉናል። የኢትዮጵያ ሙዚቀኞች ማሕበር ኘሬዘዳንት ክቡር ዶ/ር ዳዊት ይፍሩ፣ የኢትዮጵያ ጃዝ ሙዚቃ አባት የሚባለው ክቡር ዶ/ር ሙላቱ አስታጥቄ ሌሎችም ስለ መሐሙድ አውርተው አልጠግብ አሉ።

 

በመጨረሻም መሐሙድ ወደ መድረክ ወጥቶ ከሃምሣ አመታት በላይ በኢትዮጵያ ሙዚቃ ላይ በክብር ላገለገለበት አስተዋፅኦ የጐንደር ዩኒቨርሲቲ የክብር ዶክተሬቱን አጐናፀፈው። አዳራሹ ፍፁም በሃሴት ተዋጠ። ጭብጨባው እልልታው ናኘ። ፈረንጆቹ “A Living Legend” የሚሉት መሐሙድ፣ ሙያዊ ክብሩን ተጐናፀፈ። መሐሙድ በሕይወት ያለ ሕያው ምስክር!

ሽልማቱ ከክብር ዶክተሬቱ በተጨማሪ የአፄ ቴዎድሮስን ምስል የሚያሣይ ትልቅ ፎቶግራፍም ነበር። ቴዎድሮስ ኢትዮጵያን አንድ ለማድረግ ሕይወታቸውን ሰጥተዋል። መሐሙድም በሙዚቃ ችሎታው በየሔደበት እያዜመ ኢትዮጵያዊያንን ሁሉ አንድ አድርጓል። ለተምሣሌቱ ሲባል የቴዎድሮስ ምስልንም ተሸለመ።

 

መሐሙድ የአይኖቹ ግድቦች ዕንባ አቀረሩ። ደስታ፣ ትዝታ፣ መአት ነገሮች ተግተልትለው መጡበት።

ይህን ያደረገልኝ እገዚአብሔር ይመስገን አለ። ከዚያም አዳራሽ ውስጥ ያለውን ሠው ሁሉ ማዘመር ጀመረ።

 

እግዚአብሔር ይመስገን

እግዚአብሔር ይመስገን

ለዚህ ያደረሠን

ለዚህ ያደረሠን

እግዚአብሔር ይመስገን

 

የሚለውን ኦርቶዶክሣዊ ዜማ ሲያቆረቁረው የአዳራሹ ድባብ ልዩ ስሜት ውስጥ ገባ። እልልታ! ጭብጨባ! ደስታ! አብሮ መዘመር ቤቱን ሞላው።

 

መሐሙድ በጐንደር የምሽት ክለብ ውስጥ

ጐንደር ትልቅ እንግዳ መጥቶባታል። የመጣው ሠው ደግሞ በሙዚቃው አለም ውስጥ እላይኛው ማማ ላይ የሚቀመጥ ነው። ስለዚህ የጐንደርን የባሕል ምሽት ቤቶችን መሐሙድ እንዲያይ ተጋብዞ አርብ ግንቦት 19 ቀን 2008 ዓ.ም በአፄ በካፋ የምሽት ክለብ ውስጥ ገባ። የምሽት ክለቡ ጐንደርን ሊጐበኙ በመጡ እንግዶችና በጐንደር ነዋሪዎች ከአፍ እስከ ገደፉ ሞልቷል። ምክንያቱም የኢትዮጵያ ሙዚቃ ዋልታና ማገር የሆነው ሠው ይመጣል የሚባል ወሬ ነበር። እናም መሐሙድ ገባ። ቤቱ በሀሴት ተዋጠ።

 

መድረኩ ላይ የሚጫወቱት ድምፃዊያን ዜማቸውን ቀየሩ። ውብ የሆኑትን የመሐሙድን ዜማዎች ማቀንቀን ጀመሩ።

ለምን ይሆን ቃል እንደ ዘበት

ያደረግነው ሁሉ በልጅነት

ፍቅር እንደ ፈሣሽ ሆኗል ወይ

ለምን ተዘነጋሽ ተረሳሽ ወይ

ተረሳሽ ወይ

 

የሚለውን ዘፈን ሲዘፈን፣ በዚያ ክለብ ውስጥ ያለው ሠው በሙሉ ከመቀመጫው ተነሣ። ፊቱን ወደ ሙሐሙድ አዞረ። ዘፋኙ ሮጦ ሔደ። ከመሀሙድ ፊት ለፊት መዝፈን ጀመረ። መሐሙድም ከመቀመጫው ተነሣ። አዳራሿ ቀውጢ ሆነች።

 

እንዴተ ይረሳል--

እንዴት ይረሳል--

ተረሳሽ ወይ--

እየተባለ ጐንደር አረበረበች።

ማን ብዬ ማን ልበልሽ፣

ምኑን ትቼ ማን ልበልሽ፣

ፍጹም ድንቅ ልጅ ነሽ፤

ድንቅ ልጅ ድንቅ ነው ውበትሽ፣

ከዋክብት ናቸው አይኖችሽ፣

አቤት ቅርጽ ስራው ከናፍሮችሽ፣

ፈገግ ስትይ ልዩ ነው ጥርስሽ።

እያሉ የጎንደር የምሽት ክለብ ድምጻዊያን ቤቱን በአንድ እግሩ አቆሙት። መች በዚህ ብቻ አቆሙ፡-

የፍቅር ወጥመድ ነው መላው ሁሉ ገላሽ

ምክንያት አጣሁኝ በምን ሰበብ ልጥላሽ

 

እያሉ የመሐሙድን ብርቅዬ ዘፈኖች አቀነቀኑ። መሀሙድ እረፍት አጣ። ይህ ሁሉ ሰው በእርሱ ደስታ ውስጥ ገብቶ አብሮት ይደሰታል። ጎንደሮች በእጅጉ አስደሰቱት። በእጅጉ አከበሩት። ይህን ያደረጉት ሁሉ ትልቅ የታሪክ ተግባር አከናውነዋል። ምስጋና ይገባቸዋል።n

"ማመን አቅቶኛል። ብዙ ስራ ሰርቻለሁ ብል የማፍር አይደለሁም።

እግዚአብሔርን ግን አመሰግናለሁ"

ክቡር ዶክተር ማህሙድ አህመድ

ከሄኖክ ስዩም

ጎንደር ዩኒቨርሲቲ በ2007 ዓ.ም. የምረቃ በዓል ለአንጋፋው ድምጻዊ ለትዝታው ንጉስ ለማህሙድ አህመድ የክብር ዶክትሬት ሰጥቶ ነበር። ያኔ ድምጻዊው በስፍራው አልነበረም። የህይወት ታሪኩ ሲቀርብ ከአሁን አሁን ወጣ ብለው በጉጉት የጠበቁት እድምተኞች ማህሙድን ሳይሆን ተወካዩን ነበር ያዩት።

ይህ ከሆነ ዓመት ከመድፈኑ በፊት ጎንደር ልዩ ድግስ ደግሳ፤ ከተማዋና ዩኒቨርሲቲው ተቀናጅተው አንጋፋውን ድምጻዊ ማህሙድ አህመድን ወደ ታሪካዊቷ ከተማ ጋበዙ። ግንቦት 19 ቀን 2008 ዓ.ም. ሁለት ታላላቅ ኪነ ጥበባዊ ኩነቶችን ጎንደር አስተናገደች።

በወርቃማው ዘመን፣ በአራቱም ማዕዘን ከያኒያን በፈሩበት፣ በየክፍለ ሀገሩ አስደናቂ የባህል ቡድኖች በተፈጠሩበት ዘመን ፋሲለደስ የባህል ቡድን ተፈጠረ። የያኔዋን የጎንደር ክፍለ ሀገር የባህል እሴቶች ሲያናኝ፤ እንደ ወሎ ላሊበላ፣ እንደ ጎጃም ግሽ አባይ በርካታ ምርጥ ከያኒያንን ለኢትዮጵያ ሲያበረክት ኖረ። ከሁለት አስርት ዓመታት በፊት እንደ ሌሎቹ ሁሉ ፋሲለደስም ፈረሰ።

ከዚያ በኋላ በየክፍለ ሀገሩ ወጥ በሆነ መልኩ ጠንካራ የባህል ቡድኖች መታየት አልቻሉም። ወሎ ላሊበላ ቀደመና ዳግም ተመሰረተ። ስኬቱ ናኘ። ብዙዎች ደስታቸው ወሰን አልነበረውም። የወሎ ላሊበላ ምስረታ ለግሸ አባይና ለፋሲለደስ የማንቂያ ደውል ነበር። ጎንደር የደውሉን ድምጽ ሰማች። ባለፉት አንድ ዓመት የከተማዋ ስራ የፋሲለደስ ባህል ቡድንን ዳግም ማደራጀት ነበር። ሰልጣኞች ተመልምለው የተግባርና የንድፈ ሃሳብ ስልጠና ተከታተሉ። ከአስራ ሁለት ወራት በኋላ የባህል ቡድን በይፋ ሊመረቅ ቀን ተቆጠረ። ይሄ ቀን የትዝታው ንጉስ ማህሙድ አህመድ የክብር ዶክትሬቱን በይፋ እንዲቀበል ከተቆረጠው ቀን ጋር አንድ ነበር። እናም ፋሲለደስ የታላቁን ድምጻዊ የክብር ዶክትሬት ሥርዓት አደመቀው።

አርብ ግንቦት 19 ቀን 2008 ዓ.ም. ከሰዓት በኋላ ጎንደር ከተማ ከጎንደር ዩኒቨርሲቲ የሳይንስ አምባ አዳራሽ የተዘጋጀው ድርብ በዓል ደማቅ ነበር። ጋሽ ማህሙድ የክብር ዶክትሬቱን ሊቀበል ከአዳራሹ ተሰይሟል። የጎንደር ፋሲለደስ ባህል ቡድን ሊመረቅ በመድረኩ ተውቦ ቀርቧል። የባህል ቡድኑን ለማስመረቅ የኢትዮ-ጃዝ አባቱ ዶክተር ሙላቱ አስታጥቄ፣ የኢትዮጵያ ሙዚቀኞች ማህበር ፕሬዝዳንት ክቡር ዶክትር ዳዊት ይፍሩ፣ የቀድሞዋ የህዝብ ለህዝብ ዕንቁ ተወዛዋዥ እንየ ታከለ፣ የቀድሞ የፋሲለደስ ባህል ቡድን አባላት የነበሩ እንግዶችና ወጣት የኪነ ጥበብ ባለሙያዎች ታድመዋል።

መድረኩ ላይ የነገሰው የፋሲለደስ የባህል ቡድን ነው። ወጣቶቹ የቀድሞውን ዘመን እንመልሰዋለን በሚል ቁጭት መድረኩን ይውረገረጉበታል። የአዳራሹ ገጽታ ዛሬን ብቻ ሳይሆን ትናንትናን በሚያስታውሱ ምስሎች ያሸበረቀ ነው።

ጎንደርን ከፋሲለደስ ኪነት ለይተው ማየት ህመም ሆኖ የሰነበተባቸው ሰዎች በሚያዩት ነገር ደስታቸው ወሰን አጥቷል። ኪነታችን ፈረሰ ብለው ተስፋ የቆረጡ የትናንት ከያኒያን እንባ ባቀረረው አይናቸው ሳይሞቱ አዲስ ነገርን ተመልክተዋል።

የጎንደር ዩኒቨርሲቲ ምክትል ፕሬዝዳንት አቶ ሰለሞን አብረሃ ወደ መድረኩ ወጡ። የፋሲለደስ መመረቅ የታላቁ ድምጻዊ የክብር ዶክትሬት አሰጣጥ ይፋዊ ሥነ-ሥርዓት መቀናጀቱ ሆን ተብሎ ታላቅ ታሪክ ጥሎ ለማለፍ የተደረገ መሆኑን አበሰሩ። ጎንደር ዩኒቨርሲቲ የአንጋፋውን ድምጻዊ የትዝታውን ንጉስ የማህሙድ አህመድን የህይወት ዘመን ቱሩፋት መዝኖ ለክብር ዶክትሬት እንዴት እንዳጨው የሚያስረዳ የአርቲስቱን ሙያዊ አገልግሎትና የህይወት ዘመን ውጣ ውረድ የሚያስቃኝ ማስታወሻ አነበቡ። አርቲስቱንና የዩኒቨርሲቲውን ከፍተኛ አመራሮች ለክብር ዶክትሬቱ አሰጣጥ ወደ መድረክ ጋበዙ። ክቡር ዶክተር ማህሙድ አህመድ በፋሲለደስ ኪነት ቡድን ዜማ ታጅቦ ወደ መድረኩ ወጣ።

የክብር ዶክትሬቱን እንዲሰጡ የዩኒቨርሲቲው የቦርድ ሰብሳቢና የመንግስት ፋይናንስ ተቋማት ኤጀንሲ ዋና ዳይሬክተር ዶክተር ስንታየሁ ወልደሚካኤል ተጋበዙ። አዳራሹ በደስታ ድምጽ ተደበላለቀ።

ክቡር ዶክተር ማህሙድ አህመድ የክብር ዶክትሬቱን ሙሉ ልብስ ለበሰ። የክብር ዶክተር ማዕረግ ባለቤትነቱን የሚያረጋግጠውን ሰነድ ተቀበለ። አይኖቹ እንባ አቅረው ነበር። ፋሲለደስ ባህል ቡድን ለስለስ ባለ የባህል ሙዚቃ የድምጻዊውን የትዝታ ዜማ እየተጫወተ ነው። ድምጻዊው ለመናገር ወደ መነጋገሪያው ቀረበ።

"ማመን አቅቶኛል። ብዙ ስራ ሰርቻለሁ ብል የማፍር አይደለሁም። እግዚአብሔርን ግን አመሰግናለሁ" ከዚህ በላይ የጻፈውን ወረቀት አላነበበውም። ለግማሽ ምዕተ ዓመት ከህዝቡ ጋር ባስተሳሰረው ስርቅርቅ ድምጽ እግዚአብሔር ይመስገን የሚለውን መዝሙር መዘመር ጀመረ። ድባቡ ሌላ ሆኗል።

ከእግዚአብሔር ቀጥሎ ሁሌም ከጎኔ ለሆነችው አለና "አልማዝ አልማዝዬን" አቀነቀነ፤ በርካታ ታላላቅ ሰዎችን ያፈራው የፋሲለደስ ባህል ቡድን በዚህ ቀን ለምረቃ በቅቶ ከእሱ ጎን በመቆሙ የተሰማውን ደስታ ገለጸ። ንግግሩ በራሱ ዜማዎች ታጅቦ ሳይጠገብ አለቀ።

የስጦታ ሥነ-ሥርዓቱ ቀጥሎ አንድ ትልቅ ፍሬም ታሽጎ ተበረከተለት። መድረኩ ላይ እሽጉን ፈታው፤ በትልቁ የአጼ ቴዎድሮስ ምስል ነበር። የጎንደር ዩኒቨርሲቲ ምክትል ፕሬዝዳንት አቶ ሰለሞን አብረሃ ይህ ንጉስ ኢትዮጵያን አንድ ለማድረግ ታላቅ መስዕዋትነት የከፈለ ነው። አንተም የኢትዮጵያን ህዝብ በሙዚቃህ አንድ ለማድረግ ያበረከትከውን አስተዋጽኦ ታላቅ ቦታ ሰጥተን ይህንን ለመታሰቢያነት ሰጥተንሃል አሉት። ዓይኖቹ እንባ አቀረሩ። አሁን መዝፈንም መናገርም አልቻለም። የጎንደር ከተማ ከንቲባ አቶ ተቀባ ተባባል የአጼ ፋሲል ቤተ መንግስትን የሚያሳይ የቅርጽ ስጦታ አበረከቱለት። ማህሙድ አህመድ በክብር ዶክትሬት ፋሲለደስ ኪነት ቡድን በትንሳኤ የተመረቁበት በዓል የግማሽ ቀን ይሁን እንጂ ትዝታው የዘለዓለም ነበር።

 በጥበቡ በለጠ

 

“ኢትዮጵያዊ” የሚለውን ቅፅል የተጠቀምኩት ወድጄ አይደለም። ተገድጄ ነው። ወልደመስቀል ኮስትሬን የምጠራበት ቋንቋ አነሰኝ። ምን ልበላቸው? ሁላችንም ኢትዮጵያዊ ብንሆንም፣ አንዳንድ ለየት ያሉ ኢትዮጵያዊያን አሉ። ከስማቸው በፊት ኢትዮጵያዊው እያልን የምንጠራቸው። ከነርሱ ውስጥ አንዱ ወልደመስቀል ኮስትሬ ናቸው።

ኢትዮጵያ የምትባል ሐገር በሉሲ/ድንቅነሽ/ ትታወቃለች። ኢትዮጵያ በአክሱም ሐውልቶቿ ትታወቃለች። ኢትዮጵያ በቅዱስ ላሊበላ ሕንፃዎቿ ትታወቃለች። ኢትዮጵያ በጐንደር የኪነ-ጥበብ ብልፅግና ትታወቃለች። ኢትዮጵያ በሐረር ጀጐል ግንብ ትታወቃለች። ኢትዮጵያ በጥንታዊ ታሪኳ ትታወቃለች። ኢትዮጵያ በወልደ መስቀል ኮስትሬም ትታወቃለች። ያውም በሌሎች አለማት ላይ አረንጓዴ ቢጫ ቀዩን ሰንደቅ አላማ እያውለበለበች።

ወልደመስቀል ኮስትሬ በተሠማሩበት የአትሌቲክስ ሙያ በርካቶችን አሠልጥነው ውጤታማ ከማድረጋቸውም በላይ ኢትዮጵያ የምትባልን ሀገር በአለም አቀፍ መድረኮች ላይ ገዝፋ እንድትወጣ፣ የሐገሪቱ ሕዝብ መዝሙርም የአለም ሕዝብ ሁሉ እንዲዘምረው ያደረጉ የግዙፍ ሰብዕና ባለቤት ናቸው።

ወልደመስቀል ኮስትሬ በኢትዮጵያዊ አቋም እና ዲስኘሊን የታነፁ ናቸው። ያለሙትን ያቀዱትን ሐሣብ ከግብ ለማድረስ ቀን ከሌት የሚማስኑ ጐምቱ ኢትዮጵያዊ ናቸው። የኢትዮጵያዊነትን የመተሣሠሪያ፣ የመገማመጃ፣ የመቆላለፊያ መድሃኒት የቀመሙ ሰው ናቸው። አትሌቲክስ ከሚባል ስፖርት ውስጥ ደራርቱ የምትባል፤ ኃይሌ የሚባል፤ የኢትዮጵያዊነት መሰብሠቢያ መድሃኒት የፈጠሩ ሰው ናቸው። እነዚህ መድሃኒቶች ናቸው እየተባዙ የኢትዮጵያዊነት ማማ የገነቡት። ፈጣሪው ዶክተር ወልደመስቀል ኮስትሬ ይባላሉ። ብዙ በቶ ሺ ዶላሮችን እንክፈልዎት የእኛን አትሌቶች አሰልጥኑልን ሲባሉ ኢትዮጵያዊነቴስ ብለው በመጠየቅ አሻፈረኝ! የሚሉ ኩሩ ኢትዮጵያዊ! በምንም መደለያ ሀገራቸውን አሳልፈው ያልሰጡ፤ ተከብረው ሀገር ያስከበሩ የትውልድ ምሳሌ።

የኢትዮጵያዊነት ምሶሶን ያቆመ ብርቱ ሞተ አይባልም። አረፈ ነው። ሌሎችን ተክቶ አረፈ። በአለም ላይ አንዲት ሀገር አለች። ኢትዮጵያ የምትባል። ሁል ጊዜ ሩጫ በኖረ ቁጥር ከፊት ሆነው የድል ብስራት የሚያሰሙ አትሌቶች ያሏት። እነዚህ አትሌቶች የዚህችን ሀገር ሰንደቅ አላማ በየአለማቱ ሲያውለበልቡ፣ መዝሙሯን ሲያዘምሩ የሚታዩ ናቸው። የነዚህ አባት ዶ/ር ወልደመስቀል ኮስትሬ ይባላሉ። አልሞቱም፤ አረፉ።

ዶ/ር ወልደመስቀል ኮስትሬ የትውልድ መንደራቸውን ለቀው ወደ አዲስ አበባ ሲመጡ የድሮው አስፋው ወሠን ይባል በነበረው ት/ቤት ትምህርታቸውን መከታተል ጀመሩ በት/ቤት ቆየታቸውም በ400፣ በ800 እና 1500 ሜትሮች ይወዳደ ነበር።

በ1956 ዓ.ም የከፍተኛ ደረጃ ትምህርት እድል አግኝተው ወደ ሐንጋሪ ሄዱ። እዚያም እየተማሩ በ500 እና በ10,000 ሜትሮች ት/ቤታቸውን እየወከሉ ይሮጡ ነበር። ሩጫና ወልደመስቀል አንዴ ተጋብተዋል። የሚለያቸው የለም።

በ1963 ዓ.ም የሐንጋሪ ትምህርታቸውን አጠናቀው በማስተርስ ድግሪ ተመረቁ። ከዚያም ወደ ሀገራቸው ተመልሰው በኮተቤ መምህራን ኮሌጅ የስፖርት መምህር ሆኑ። ከዚሁ ጋር በተደራቢነት አትሌቲክስ አሰልጣኝም ሆኑ።

በ1966 ዓ.ም እንደገና ወደ ሀንጋሪ በመሔድ የማስተርስ ድግሪያቸውን ባገኙበት ዩኒቨርሲቲ የዶክተሬት ድግሪያቸውን መማር ጀመሩ። በ1973 ዓ.ም በዶክተሬት ድግሪ ተመርቀው ወደ ሚወዷት ሀገራቸው ኢትዮጵያ መጡ።

ወደ ሐገራቸው ከመጡ በኃላ የአትሌቲክስ አሰልጣኝነታቸውን በመሉ ጊዜ ስራ ያዙት። ኢትዮጵያን በአትሌቲክስ ስፖርት የዝነኞች ማማ ላይ ለማውጣት ቀን ከሌት ጣሩ። ስፖርተኞቻቸው በዲሲኘሊን እንዲታነፁ በግል ህይወታቸው ሁሉ ጣልቃ እየገቡ ሰው ፈጠሩ። በመጨረሻው በሩጫው አለም ኢትዮጵያ ገናና ስም እና ዝና ያላት ሀገር እንድትሆን አደረጉን። 28 የኦሎምፒክ ሜዳሊያዎችን ማስገኘታቸውም ይነገራል። የኢትዮጵያዊነት ግዴታቸውን አብልጠው ሠርተውበት ያለፉ ጀግና ናቸው።

እሁድ ግንቦት 7 ቀን 2008 ዓ.ም ያረፉት እና ትናንት ግንቦት 9 ቀን 2008 ዓ.ም በቅድስት ስላሴ ካቴድራል አያሌ ሕዝብ በተገኘበት የቀብር ስለ-ስርአታቸው የተፈጸመው ዶ/ር ወልደመስቀል ኮስትሬ ስማቸውና ተግባራቸው ለዘላለም በክብር ይኖራሉn

በጥበቡ በለጠ

      ተናገር አንተ ሐውልት

                በግርማ ታደሰ 1964 ዓ.ም

ተናገር አንተ ሐውልት

ተናገር አንተ ሐውልት አንተ አክሱም ያለኸው

አስከ ዛሬ ድረስ ብዙ ጉድ ያየኸው፤

አንተ ህያው ደንጊያ ብዙ ያሣለፍከው።

ሦስት ሺ ዘመናት እዚያ ተገትረህ

እስቲ ያየኸውን ንገረኝ ዘርዝረህ

እኔ ብዕር ይዤ ታሪክ ልፃፍልህ።

       ንገረኝ! ንገረኝ! አንተ ጥርብ ደንጊያ

       እስከ አሁን የቆምከው ሁሉን አርገህ ትብያ

       ተናገር አንተ ሀውልት ታሪክ ኢትዮጵያ

       ያነፁህ መሐንዲስ ያሳነፁህ ንጉሥ

       እነዚያ የሠሩህ ላባቸው እስኪፈስ

       እነዚህ ሁሉ አልፈው በፍፁም ተረስተው

       ምን ልትሠራ ነው አንተ የተገተርከው?

ተናገር አንተ ሐውልት አክሱም ላይ የቆምከው

በሞቴ! ንገረኝ፣ ተናገር አንተ ሐውልት

እንደምን አቆሙህ ጠረቡህስ እንዴት

ንገረኝ ምስጢሩን ዛሬ እንድንሠራበት።

ታዲያ ያ ሁሉ እውቀት፣ ያ! አንተን የሠራ

የት ገባ ንገረኝ? አስቲ በል እኮ አውራ፤

ተናገር አንተ ሐውልት ማንንም አትፍራ።

አንተን ያነፁ እጆች አንተን የጠረቡ

ንገረኝ አንተ ሐውልት የት ገባ ጥበቡ

በል እስቲ አትሸሽገኝ ንገረኝ የት ገቡ?

       ተብለህ ይሆን ወይ ለሰው አትናገር

       ያንተን ጊዜ ጥበብ፣ ያንተን ጊዜ ምስጢር

       ይበልጥ ተሠርቶ እንዳትፎካከር

       ጡብ ድንቅ! እየተባልክ አንተ ብቻ እንድትኖር?

       ንገረኝ አንተ ሀውልት ግዴለም ተናገር።

እስቲ ልጠይቅህ እረ ለመሆኑ

ያነፁህ መሐንዲስ እነማን ይሆኑ?

አልጋው ላይ ማን ነበር፤ ንጉሥ ወይም ንግሥት

ያኔ ስትሠራ አንተ የአክሱም ሐውልት፤

ንገረኝ እባክህ ታሪክ ልማርበት

አንተን ሠርቶ ማቆም ስንት አመት ወስደ

ስንት ሙያተኛ በኃይል ተገደደ፤

በሌትር ቢሰፈር ስንት ላብ ወረደ?

      ሦስት ሺህ ዘመናት እዚያ ስትገተር

      እንዴት አይደክምህም? ወድቀህ አትሠበር?

      ሦስት ሺህ ክረምቶች የጣሉት ዶፍ-ዝናብ

      መብረቅ ነጐድጓዱ ስንት አገር የሚያወድም፤

      እንዴት ወይ አልመቱህ ወይ አላሟሙህም?

      ተናገር አንተ ሀውልት እስቲ ግድየለህም?

      ምን ምኑን ቀብተው ምን አርገው አኖሩህ?

      ዘላአለም እንድትቆም ሁልጊዜ አዲስ ሆነህ

      እስቲ ስንት ጊዜ መሬት ተናወጠች

      በአክሱም አካባቢ አንተ እንደቆምክ እዚያች

      እንዴት ተቋቋምከው? ምነው አልሆንክ አንዳች?n

በድንበሩ ስዩም

ይህ ከላይ የምትመለከቱት ምስል የፀሐፌ ተውኔቱ ኃይሉ ፀጋዬ ነው። ኃይሉ ፀጋዬ ምን አንፏቀቀው? ለምን ተንፏቀቀ? ለመንፏቀቅ ያስገደደው ትልቅ እምነት ምንድን ነው? በመንፏቀቁ ምን አገኘ? ምን አጣ? እያልኩ ማሰብ ከጀመርኩ ሠነባበትኩ።

 

ኃይሉ ፀጋዬ ለምን ተንፏቀቀ?

ኃይሉ ፀጋዬ በኢትዮጵያ የቴአትር አለም ውስጥ ከ30 አመታት በላይ ስም እና ዝና ያለው ነው። ደራሲ ነው። ይህ ቃል ከባድ ነው። በውስጡ ብዙ ነገሮች አሉት። አንድ ሰው ደራሲ ነው ሲባል እላዩ ላይ ግዙፍ ስብዕናዎች በአይነ ሕሊናችን ይመጣሉ።

 

ደራሲ ማለት የአንዲት ሐገርን ታሪክ፣ ባሕል፣ ፍልስፍና፣ ጥበብ፣ ንባብ ወዘተ ጠንቅቆ ያወቀ ማለት ነው። ይህ እንግዲህ ሲዘረዘር ትርጉሙ የትየለሌ ነው።

 

አንድ ደራሲ የሐገሩን ታሪክ ጠንቅቆ የሚያውቅ ነው ሲባል ትልቅ ጉዳይ ነው። ሐገሩ የወጣች የወረደችበትን፣ ጓዳ ጐድጓዳዋን፣ በርብሮ የተረዳ ሰው መሆን አለበት። ምክንያቱም በድርሰት ስራዎቹ ውስጥ የሚፅፈው ነገር በአንድም ሆነ በሌላ ምክንያት ስለ ሀገሩ ነው። ስለዚህ ሐገር የሚለው ትልቁ ምስል ደራሲው ምናብ ውስጥ በሰፊው ተንዠርጐ ይኖራል ተብሎ ይታሰባል።

 

ደራሲ የሐገሩን ባሕል ያውቃል የሚል እምነት አለ። ባሕል የሚለው ቃል በራሱ እጅግ ሠፊና ጥልቅ ነው። የማሕበረሰብ መገለጫ ነው ባሕል፤ አለባበስ፣ አነጋገር፣ ቋንቋ፣ ዘፈኑ፣ እስክስታው፣ አበላሉ፣ አጠጣጡ፣ ሌሎችም ተዘርዝረው የማያልቁ ጉዳዮችን ይዟል። ባሕል ቁሣዊና መንፈሣዊ በመባልም በሁለት ይከፍሉታል። በዘርፉ ውስጥ ጥልቅ ምርምር ያደረጉ ሊቃውንት። በቁሣዊም ሆነ በመንፈሣዊው ገለፃ እጅግ ብዙ ዝርዝሮች አሉት። እናም አንድ ደራሲ ይህን ሁሉ ጓዝ የሚያውቅ ነው ተብሎ ይታሰባል። ምክንያቱም የሚፅፈው ነገር ስለ ሰው ነው። የሚፅፈውም ለሰው ነው። ደራሲ የባሕል እስረኛ ነው ይባላል። ደራሲ ብለን የምንጠራው ሰው የባሕል አዋቂያችን ነው።

 

ደራሲ የሐገሩን ፍልስፍና እና ስነ-ልቦና ጠንቅቆ የሚያውቅ ነው ተብሎም ይታሠባል። የሚፅፈው የሰውን ልጅ ባሕሪ ነው። በሣላቸው ገፀ-ባሕሪያት አማካይነት ፀብ አለ፣ ፍቅር አለ፣ አስተሣሰብ አለ፣ ታሪክ አለ፤ ውልደት አለ፤ እድገት አለ፤ ሞት አለ። የደራሲ ምናብ የሚያግደው ነገር ስለሌለ ከሞት በኃላ ስላለው ጉዳይም ሊፅፍ ይችላል። ስለዚህ ደራሲ የምንለው ሰው በውስጡ እነዚህን ጉዳዮች የተሸከመ ነው።

 

ደራሲ ምናበ ሠፊ ነው። ምናብ የምንለው በእንግሊዝና ፈረንጆቹ (Imagination) የሚሉትን ነው። ከጥቂት ሰበዟ ጉዳይ ተነስቶ መጨረሻ የሌለው፣ ከአድማስ ወዲያ ማዶ ሁሉ የሚሔድ ሃሣብ ነው። ደራሲ የዚያ ሃሣብ ባለቤት ነው። ደራሲ የምናብ ሰው ነው።

 

ደራሲ አንባቢ ነው። በውስጡ ያሉት የኑሮ ሴሎች ካላነበቡ ታሪክን፣ ባሕል፣ ፍልስፍናን፣ ስነ-ልቦናን ማወቅ አይችሉም። ንባብ የደራሲው መተንፈሻ እና መንቀሣቀሻ ሞተር ነው። እናም ደራሲ አንባቢ ሰው ነው ተብሎ ይታሰባል። ካላነበበ አይፅፍም!

 

ደራሲ ስሜተ ስሱ (Sensitive) ነው ተብሎ ይታሠባል። ስሜተ ስሡ ስንል ለሌላው ሰው ምንም የማይመስል ነገር፣ ደራሲን ይኮሠኩሠዋል። እንቅልፍ ይነሣዋል። ትንሿ ነገር ደራሲ ዘንድ ስትደርስ ግዙፍ ሆና ልትታይ ትችላለች። አንዳንድ ሰዎች የደራሲን ስሜተ ስሱነት ሲገልፁ፣ ቆዳው ከውስጥ ወደ ውጭ የተገለበጠ ሰው ነው ይላሉ። በደራሲ አእምሮ ውስጥ ተራ ነገር ተብሎ የሚታለፍ ጉዳይ የለም። ለዚህም ነው ስሜተ ስሱ ነው የሚባለው።

 

ደራሲ አስታዋሽ ነው። ትልቅ የማስታወሰ ችሎታ ያለው ሠው ነው። እነዚህን ከላይ ያነሣናቸውን ዋና ዋና ነጥቦች ማስታወስ የሚችል ነው። ካላስታወሰ ታሪክ መፍጠር አይችልም። መፃፍ አይችልም። ስለዚህ በማስታወስ ችሎታው ከማሕበረሰቡ ውስጥ ልቆ የሚገኝ ሰው ማለት ደራሲ። ደራሲ ይህን ሁሉ ነገር ታሪክ ፈጥሮ መፃፍ የሚችል ሰው ነው። ከሌላው ሰው በእጅጉ የሚለየውም የመፃፍ ችሎታው ነው። ፀሐፊ ነው። እነዚህ የደራሲነት መገለጫዎች ዋና ዋናዎቹ ናቸው። አንድ ደራሲ የምንለው ሰው እነዚህ መገለጫዎች አነሰም በዛ ይኖሩታል። ሁሉም ደራሲ በእኩል መልክ የደራሲነት መገለጫ አላቸው ተብሎ ባይታሰብም ደራሲ የምንለው ሰው ግን የነዚህ ነጥቦች መገለጫ ነው።

 

ወደ ተነሣንበት ነጥብ እንመለስ። ኃይሉ ፀጋዬ ደራሲ ነው። ያውም ፀሐፌ ተውኔት (Playwright) ነው። በርካታ የመድረክ፣ የሬዲዮ፣ የቴሌቪዥን ቴአትሮችን እና ድራማዎችን የፃፈልን ሰው ነው። አሁንም እየፃፈ የሚገኝ ባለሙያ ነው። ይህ ሰው የደራሲነት መገለጫ ናቸው ብለን ከላይ ባነሣናቸው ነጥቦች ውስጥ ያለፈ ነው። ያውም አንጋፋ ደራሲ ብለን የምንጠራው ከያኒ ነው። ይህን ሰው መሬት ላይ ሲንፏቀቅ ብናየው ግራ ልገባ እንችላለን። እኔ ግራ ገባኝ። ኃይሉ ፀጋዬን ምን አንፏቀቀው?

 

በEBS ቴሌቪዥን ላይ የአፍታ ጨዋታ በሚል አንድ ኘሮግራም አለ። ይህ የአፍታ ጨዋታ የተለያዩ የኪነ-ጥበብ ሠዎችን እየጋበዘ የተለያዩ ድርጊቶችን እንዲፈፅሙ የሚያደርግ ነው። አላማው ማዝናናት ነው። የሚያዝናናባቸው ጨዋታዎች ደግሞ ድሮ የወላጆች ቀን በየ ት/ቤቱ ሲከበር ሕፃናት ተማሪዎች የሚያቀርቧቸው ጨዋታዎችን ባብዛኛው ይዟል። ብዙዎቹ የልጆች ጨዋታዎች ናቸው።

 

እንደ ኃይሉ ፀጋዬ አይነት ሰብዕናዎች ብርቅ ናቸው። በርካታ ቴአትሮችን የፃፈ ሰው በመገናኛ ብዙሃን ሲቀርብ ከአንደበቱ ማር እንጠብቃለን። ከድርጊቱ ትልቅ ጥበብ እንጠብቃለን። ይህን አጥተን ያ ደራሲ ያልነው ትልቁ ሰው በሚሊየኖች ፊት ቀርቦ ከርሡ የማይጠበቅ ድርጊት ውስጥ ሲገባ ለደራሲነት የሠጠነውን ትርጉም ድራሹን ያጠፋብናል። ኃይሉ ፀጋዬ ወርዶ ባይንፏቀቅ መልካም ነበር።

 

የኪነ-ጥበብ ሰዎች፣ ፖለቲከኞች፣ ታዋቂ የሚባሉ ሰዎች፣ ደራሲያን የሚቀርቡባቸው መድረኮች በራሣቸው የትልልቅ ርዕሰ ጉዳዮች መነሻ መሆን አለባቸው። ከማይመጥኗቸው ሜዳ ውስጥ ዘለው ወርደው ገብተው መጫወት የሰብዕና ጉድለት ያመጣል። በማሕበረሰቡ ውስጥ ትልልቅ ቦታ የተሰጣቸው ሠዎች ከማይመጥኗቸው ኘሮግራሞች ውስጥ እየቀረቡ ሰብዕናቸውን ሲያላሽቁት ማየት ከጀመርን የቆየን ይመስለኛል። ይህ ጉዳይ መሻሻልና አንድ ቦታ ላይ መቆም አለበት። ታላላቅ የምንላቸው ሰዎቻችን ከታላቅነት መንበራቸው እየተነሡ ሲንፏቀቁ ማየት ያለብን አይመስለኝም። እንዲህ አይነት ድርጊቶች ታላላቅ ብለን ቦታ የሠጠናቸውን መስሎች ያጠፉብናል።

 

በዚህች ሀገር ውስጥ ሀዲሰ አለማየሁ የሚባል ደራሲ መጥቶ ሔዷል። በዚህች ሐገር ውስጥ ፀጋዬ ገ/መድህን የሚባል ደራሲ መጥቶ ሔዷል። በዚህች ሀገር ውስጥ ብርሃኑ ዘሪሁን የሚባል ደራሲ መጥቶ ሔዷል። በዚህች ሐገር ውስጥ አቤ ጉበኛ የሚባል ደራሲ መጥቶ ሔዷል። በዚህች ሐገር ውስጥ የሰብዕና ግርማ ሞገሳቸው ገዝፎ እያበራ፣ ብርሃን የሚያሣየን ማንነቶች ሞልተው ተርፈውናል። በነርሱ የብርሃን ውጋገን ውስጥ ሆነን ሌላ ትልልቅ የሰብዕና መብራቶች መሆን አለብን። ሕዝብ ፊት ቀርበን መንፏቀቅ ደራሲ የሚባለውን ትልቁን ማማ ያናጋብናል።n

    

 

በጥበቡ በለጠ

 

“ቃና” ቴሌቪዥን በኢትዮጵያ ውስጥ ከፍተኛ ተፅዕኖ ፈጣሪ እየሆነ የመጣ ነው። በየቤቱ ቃና ይከፈታል። እናቶች ሕፃናት ልጆቻቸውን በቤት ውስጥ ከመንከባከብ ዝግ እንዲሉ፣ የቤት ውስጥ ስራ እንዳስፈታቸው የሚናገሩ ብዙ ወዳጆች አሉኝ።

አንድ ጓደኛዬ ሲነግረኝ፣ ባለቤቱ ሁልጊዜ ከ11፡30 በኋላ ትደውልለት ነበር። ከቢሮ ወጣህ? የት ደረስክ? ታክሲ አገኘህ? ተመችቶሃል? አሁን እምኑጋ ናችሁ? ምን ሰርቼ ልጠብቅህ? ሩዝ አለ፣ ሰላጣም አለ፤ የተፈጨ ስጋም ይኖራል… ወዘተ እያለች ትደውልለት ነበር-ውድ ባለቤቱ። ነገር ግን ቃና ቴሌቪዥን የፊልም ስርጭቱን ከጀመረ በኋላ መደወል አቆመች። ጭራሽ ሳትደውልለት ከቤት ይደርሳል። ባለቤቱም እየገረማት፣ የግድግዳ ሰዓቱን ቀና ብላ እየተመለከተች ስንት ሰዓት ሆኖ ነው የመጣኸው? ከመቼው ደረስክ? እያለች ትጠይቀዋለች። ቃና ቴሌቪዥን ባሏን ሁሉ እያስረሳት ነው።

ሻይ፣ ውሃ፣ ምግብ እሣት ላይ ጥደው በቃና ቴሊቪዥን ፈዘው ጉዳት ያደረሱ ሰዎችም ታሪክ እየተነገረ ነው። “ቃና ውስጤ ነው” የሚለው ማስታወቂያ ብዙ የሠራ ይመስላል። 

 

ለመሆኑ ቃና ምንድን ነው?

ታዋቂ ሰዎች እየቀረቡ የሕይወቴ ቃና የተጀመረው…. እያሉ እጅ እግር የሌለው ማስታወቂያ እየሠሩ ነው። ከታዋቂው ሙዚቀኛ፣ ዲስኩረኛ ስለሺ ደምሴ (ጋሽ አበራ ሞላ) ጀምሮ ድምፃዊ ፀደንያ ገ/ማርቆስ፣ ተዋናይት ሜሮን ጌትነት እና ሌሎችም “የሕይወቴ ቃና ለውጥ የጀመረው….” እያሉ እንሰማለን። ለመሆኑ “የሕይወቴ ቃና” የሚሉት አማርኛ ምንድን ነው? ቃና ቴሌቪዥንን ለማስተዋወቅ ሲባል ብቻ ‘የሕይወቴ ቃና ለውጥ የጀመረው….’ እየተባለ ማውራት ምን ይሉታል። ይህ ቋንቋን አለማወቅ ነው? ወይስ የተከፈለበት ማስታወቂያ ብቻ ስለሆነ ነው?

 

ደስታ ተክለወልድ አዲስ የአማርኛ መዝገበ ቃላት በተሰኘ መፅሐፋቸው ውስጥ በገፅ 1180 ላይ ቃና ለሚለው ቃል የተለያዩ ዝርዝሮችን በፍቺነት አቅርበዋል።

 

መቀኘት           መንገር፣ መስጠት፣ መግለፅ ቅኔን

ቃና፤ (ቃነየ)       የዜማ፣ የመጠጥ፣ ጣዕም። በግዕዝ ግን ዜማ ማለት ነው። ንስርንና ምስርን ተመልከት

ቃና              ጌታችን ውሃን ወይን ጠጅ ያደረገበት አገር በገሊላ አውራጃ ያለ።

ቃና              የቀበሌ ስም በቡልጋ ውስጥ ያለ ስፍራ ጉባኤ ቃና የተጀመረበት

 

ቃናው ተለወጠ      ጣዕሙ ሌላ ሆነ።

 

ታዲያ የነጋሽ አበራ ሞላ፣ የነ ሜሮን ጌትነት፣ የነ ፀደንያ ገ/ማርቆስ እና ሌሎችም የሕይወታቸው ቃና ለውጥ የትኛው ይሆን? የዜማው ነው? የመጠጡ ነው? የጣዕሙ ነው? ወይስ ደግሞ ጌታችን ውሃን ወይን ጠጅ ያደረገበት በገሊላ አውራጃ ያለው ቦታ ነው? የሕይወታቸው ቃና ለውጥ ምናልባት በቡልጋ ውስጥ ያለ ስፍራ ጉባኤ ቃና የተጀመረበት ይሆን? ወይስ ጣዕማቸው ሌላ የሆነበት ነው? ቃና ትርጉሙ የቱ ይሆን?

 

እንዴትስ ሁሉም አርቲስት እየተነሳ “የሕይወቴ ቃና ለውጥ የመጣው…” እያለ ይናገራል። እነዚህ አርቲስቶች የራሳቸው የሆነ መለያ ቀለም የላቸውም? እንዴት ሁሉም ሕይወታቸው በቃና እና በለውጥ ውስጥ ተዋወቀ? አርቲስቶች ምን ሆኑብኝ ብዬ ቢጨንቀኝ ነው የጠየኩት።

 

ቃና ቴሌቪዥን ስርጭት የጀመረ ሰሞን ተቃውሞ አዘል መግለጫዎችና የጋራ አቋሞች በሰፊው ይደመጡ ነበር። ለምሳሌ በኪነ-ጥበብ ሙያ ላይ የተሰማሩ ሰዎች ከሚያነሷቸው ቅሬታዎች አንዱ ቃና ለሀገር ውስጥ ፊልሞች እና ባለሙያዎች ቅድሚያ አይሰጥም፤ እንዳለ የባሕር ማዶ ፊልሞችን ተርጉሞ ነው የሚያቀርበው የሚል ነው። አንዳንድ ታዋቂ ፀሐፊያን ደግሞ ቃና ቴሌቪዥን ሌላ መጤ እና ደባል ባህሎችን ኢትዮጵያ ውስጥ እንዳያሰርግ ስጋታቸውን ይገልፃሉ። በቃና ቴሌቪዥን አማካይነት በሚተላለፉ ባሕር ማዶአዊ ፅንፎች አማካይነት ግብረ-ሰዶማዊነት፣ አደንዛዥ ዕጽ ተጠቃሚነት፣ ወንጀለኝነት፣ ነውጠኝነት፣ ረብሸኝነት እና ሌሎችም ጐጂ ልማዶች በኢትዮጵያውያን አዕምሮ ውስጥ እየሠረጉ እንዳይገቡ ምን የተደረገ መከላከያ ዘዴ አለ? ብለው የተጨነቁ አሉ። ሌሎች ደግሞ ስለ መጪዋ ኢትዮጵያ የሚያስቡ አሉ። በአሁኑ ወቅት ቃና ቴሌቪዥን በሚያሰራጫቸው ፊልሞች አማካይነት ወላጆችም ልጆችም በቤት ውስጥ ተጥደው እየተመለከቱ ነው። በየትኛውም ዓለም አዲስ ባሕልና አስተሳሰብ ሠርገው የሚገቡት በፊልምና በልዩ ልዩ የኪነ-ጥበብ ስራዎች ነው። እናም ቃና በሚያስተላልፋቸው ፊልሞች አማካይነት ወደፊት የምናገኘው ኢትዮጵያዊ አሁን ካለበት ማንነቱ ያፈነገጠ እና የሌሎችን ማንነት የተሸከመ ሊሆን ይችላል ብለው ስጋታቸውን ይገልፃሉ።

 

ለዚህ አዲስ መጤ ባህል እጃቸውን አስገብተው እያስተዋወቁ ያሉት ደግሞ ኢትዮጵያዊ መገለጫ አላቸው ተብለው በማኅበረሰቡ ውስጥ ተቀባይነት ያላቸው እንደ አርቲስት ስለሺ ደምሴ /ጋሽ አበራ ሞላ/ የመሳሰሉ ሰዎች ናቸው። ‘የሕይወቴ ቃና ለውጥ’ የጀመረው እያሉ በማይገጥም የቋንቋ ገለፃ፣ ኢትዮጵያዊ ሁሉ የቃና ፊልሞች ላይ ተሰክቶ እንዲኖር ይሰብካሉ።

 

ቃና ምን አጠፋ?

ቃናማ ያጠፋው ነገር የለም። ወደ ኢትዮጵያ የገባው እንደ አንድ የቴሌቪዥን አማራጭ ሆኖ ነው። የኢትዮጵያ ሕዝብ ታሪክ ይወዳል። ያንን የሚወደውን ታሪክ ደግሞ በራሱ ቋንቋ ተርጉመን እናቅርብለት ብለው የሚፈልጓቸውን ፊልሞች ተጨንቀው ተጠበውበት በግሩም የጥራት ደረጃ ተርጉመውም አቀረቡ። በአሁኑ ወቅት ከሁሉም የቴሌቪዥን ስርጭቶች በተሻለ ሁኔታ የኢትዮጵያዊያንን ቀልብ ለመግዛት ችሏል። እንደ አንድ የሚዲያ ቢዝነስ ካየነው የቃና ቴሌቪዥን አዋጭ በሆነ ስራ ውስጥ ተሰማርቷል።

 

ከዚህ በተረፈ ደግሞ የተለያዩ የባህል ጉዳዮችንም እያሰረገብን መሆኑም መታወቅ አለበት። ለምሳሌ ፈረንጅ ሁሉ የተሻለ አስተሳሰብ አለው ብለው የሚገምቱ ሠዎች አንድ ነገር ያወቁ ይመስለኛል። ለካ ፈረንጅ ውስጥም ወሬኝነት፣ ተንኮል፣ በመርዝና በሸር መጠላለፍ፣ አሳባቂነት፣ ምቀኝነት፣ አሉባልታ ወዘተ መኖሩን ከፊልሞቹ ተረድተዋል። ከዚህ ሌላ ደግሞ የማያውቋቸውን የጥፋት ድርጊቶችንም ከፊልሞቹ እየወሰዱ መሆኑን መካድ አይቻልም።

 

ቃና ምን አጠፋ ብዬ፣ ምንም አላጠፋም የሚል የራሴውኑ ምላሽ በድፍረት ሠጥቻለሁ። ምክንያቴ ደግሞ ቃና የመጣው ለቢዝነስ ነው። የሚዲያ ቢዝነስ ይዞ። ይህን የሚዲያ ቢዝነስ ይዞ ሲመጣ ግን ኢትዮጵያ የምትባልስ ሀገር እንዴት ተቀበለችው? ምን አይነት የሚዲያ ሕግ እና ማዕቀፍ አላት? ሚዲያዎች ኢትዮጵያዊነት ማንነትን እንዳያፈርሱት፣ እንዳይደረምሱት ምን የተቀመጠ መመሪያ፣ ደንብ፣ ስርዓት አለ?

 

ቃና የመጣው ኢትዮጵያዊ የቤት ስራችንን ሳናጠናቅቅ ነው። ተዝረክርከን እያለ ሙሉ በሙሉ ማለት ይቻላል ባህር ማኦአዊ ማንነትን ይዞብን ብቅ አለ። ቃና የመጣው እኛ ኢትዮጵያ የምትባልን ሀገር እና ማንነቷን በትውልዱ ዘንድ መገንባት ተስኖን ሳለ ነው። ለምሳሌ FM ሬዲዮ ጣቢያዎቻችንን ብንቃኝ የእንግሊዝ ፕሪሚየር ሊግን ጨዋታ ማውራት፣ መተንተን፣ መቦትለክ፣ ከፍተኛ ተፅዕኖ ፈጣሪ ሆኗል። በሬዲዮ የሚተላለፉ የእግር ኳስ ጨዋታዎች እንግሊዞች ናቸው። ወጣቱ በሰመመን ከእንግሊዝ ሊጐች እና ተጫዋቾች ዘንድ እንዲኖር በሰፊው ተሰርቷል። እነዚህ የስፖርት ፕሮግራሞች ደግሞ በታላላቅ የንግድ ኩባንያዎች ስፖንሠር የሚደረጉ ናቸው። ሌሎች የሬዲዮ ፕሮግራሞችም አሉ። የማኅበረሰቡ እና የኢትዮጵያዊነት ታላላቅ ዕሴቶች ላይ እየተረማመዱ የሚያጠፉ። እነርሱም ብቅ ባለው የሚዲያ ነፃነት ውስጥ ገብተው ኢትዮጵያዊነትን ሲጨፈላልቁ ሃይ፣ ተው ያላቸው አልነበረም። በእነዚህ ክፍተቶች ውስጥ የቃና መምጣት አያስገርምም።

 

ለመሆኑ ይህ ኢትዮጵያዊነት ኢትዮጵያዊነት እያልን የምንደሰኩርለት ነገርስ በራሱ ምንድን ነው? ኢትዮጵያ ምንድን ናት? ምን አይነት ኢትዮጵያዊነት እንዲገነባ ነው የምንፈልገው? እነዚህ ጥያቄዎች ሊቀርቡ ይችላሉ። ጥያቄዎቹ ትክክል ናቸው። መልሳቸውም እጅግ ሰፊ እና ጥልቅ ነው። ምክንያቱም የተጠየቀው ማንነት ነው፤ ኢትዮጵያዊነት ነው። እንዴት ይመለስ?

ለዛሬ መልሳችንን እናጥበው። የምናጠበው ወይም ሰብሰብ የምናደርገው ከቃና ቴሌቪዥን ጋር ስለተያያዘ ነው። ጉዳያችን አንድ ነው። ቃና ነው።

 

ቃና ቴሌቪዥን ከውጭ ሀገር ወደ ኢትዮጵያ የሚሠራጭ የፊልም ጣቢያ ነው። ተፈቅዶለት በነፃነት በየቤታችን ገብቶ የባሕር ማዶን ፊልም ያስኮመኩመናል። ነገር ግን እዚህ ኢትዮጵያ ውሰጥ ከባድ ከሆኑ ስራዎች መካከል ፊልም ዋነኛው ነው። ምክንያቱም የኢንቨሰትመንት ፈቃዱ በራሱ ፊልምን አያበረታታም። ለምሳሌ ዘመናዊ የፊልም መስሪያ ቁሳቁሶችን እንደ ካሜራ፣ ኮምፒውተር፣ መብራት፣ የማባዣ ማሽኖች፣ ፕሮጀክተር ወዘተ የመሳሰሉትን ቁሳቁሶች ወደ ሀገር ቤት ማስገባት አዳጋች ነው። ከፍተኛ ታክስና ቀረጥ ይከፈልባቸዋል። ስለዚህ የኢትዮጵያ የፊልም እንቅስቃሴ ከብዛት ወደ ጥራት መምጣት አልቻለም። ባለህበት እርገጥ ሆኗል። ለአመታት በተዳከመው ኢትዮጵያዊ የፊልም እንቅስቃሴያችን ላይ ቃና ቴሌቪዥን ሙሉ በሙሉ ባህር ማዶአዊ የሆኑ ፊልሞችን ይዞ ሲመጣ፣ ድሮም ሕመም ላይ የነበረው የኢትዮጵያ የፊልም እንቅስቃሴ ወደ መቃብሩ ጫፍ ማዘንበሉ አይቀርም። ለእኔ አንዱ የኢትዮጵያዊነት መፍረስ ምንጩ ይህ ይመስለኛል።

 

ሌላው የመፍረስ አደጋ ደግሞ፣ ፊልሞች ተሠርተው ለሕዝብ የሚቀርቡበት መንገድ በራሱ አዋጭ አለመሆኑ ነው። ኢትዮጵያዊ ፊልም ሠሪዎች ብቃት በሌላቸው የፊልም መሣሪያዎች ፊልሞቻቸውን ከሠሩ በኋላ ለሕዝብ ዕይታ ሲያቀርቡ የአዳራሽ ኪራዩ፣ ለመንግስት የሚከፈለው የትርፍ ግብር እና የትኬት ሽያጭ ግብር ተደማምረው ሴክተሩን ውጤታማ አያደርጉትም። በዚህ ምክንያት ፊልም ደግሞ ደጋግሞ የሚሰራ ፕሮዲውሰር ኢትዮጵያ ውስጥ የለም። ሁሉም ጀምሮ ያቆማል። ወገቡን ይሰበራል። በዚህ በተሸማቀቀ የፊልም ኢንደስትሪ ውስጥ ቃና ቴሌቪዥን ብቅ አለ። 24 ሰዓት ሙሉ የባህር ማዶ ፊልሞችን ሲያቀርብ ያ በሰቀቀን የኖረው ኢትዮጵያዊ ፊልም መክሰም መሞት ይጀምራል። ይህም ሌላው የኢትዮጵያዊነት መፈራረስ ምክንያት ነው።

 

ኢትዮጵያ ውስጥ ፊልም ለመቅረፅ ካሜራ ተይዞ ሲወጣ መንገድ ላይ የቆመው ፖሊስ ሁሉ ከልካይ ነው። ምንድነው የምትሰሩት? ፈቃድ አምጡ! ይላል። ቆመጡን እያስተካከለ ካሜራ የሚቀማ፣ የሚያግድ መንገደኛና ፖሊስ የበዛበት ሀገር ነው። ሁሉም ከልካይ ነው። በእንዲህ አይነት መከራ ውስጥ እየታለፈ ነው ኢትዮጵያዊ ፊልም ይሰራ የነበረው። ይሄ ጉዳይ ሳይሻሻል እና የኢትዮጵያ ፊልም ሠሪዎች እንደልባቸው በነፃነት መስራት ባልቻሉበት ወቅት ቃና ቴሌቪዥን የባህር ማዶ ፊልሞችን ይዞ በኢትዮጵያ አየር ላይ እንደ ልቡ ናኘበት። ታዲያ ኢትዮጵያዊነት እየተሸረሸረ አይሄድም?

 

ሌላም ጉዳይ አለ። ኢትዮጵያ ውስጥ ፊልም ለመስራት ወይም በፊልም ስራ ውስጥ ለመሰማራት የሚፈልግ ሰው ሀሳቡን አቅርቦ የባንክ ብድርም ሆነ ስራውን ለማከናወን የሚያስችለውን የፋይናንስ ድጋፍ ማግኘት አይችልም። ፊልም ሰሪው ከራሱ ኪስ በምትወጣ ገንዘብ ነው ወደ ፊልም ስራ የሚገባው። ይህ ሁኔታ ኢንደስትሪው እንዳያድግ ከፍተኛ ጫና ከፈጠሩ ጉዳዮች አንዱ ነው። ፊልምን የሚደግፍ ሲስተም የለንም። ይህን ድጋፍ ሳያገኝ ብቻውን በሚውተረተር ኢትዮጵያዊ ፊልም ላይ ቃና መጣበት። የኢትዮጵያ ፊልም የግዱን ይሞታል።

 

ቃና ቴሌቪዥን ሲመጣ እኛ የችግር ኮተታችንን ሳናራግፍ ነው የደረሰብን። ለምሳሌ ፊልም ሠሪዎቻችን ራሳቸው ተጠያቂዎች ናቸው። እስከ አሁን ድረስ የተሰሩ ሀገርኛ ፊልሞችን ሰብሰብ አድርገን ብንመለከት ዕውን ኢትዮጵያዊ ሆነው አናገኛቸውም። በኢትዮጵያ ደም እና ወዝ ብሎም ዘር የተፈጠሩ አይደሉም። የሀገራቸውን ባህልና ማንነት የሚያንፀባርቁ አይደሉም። በሆሊውድ ፊልሞች ተፅዕኖ ስር የወደቁ ነበሩ። ታዲያ ይህን ለማሻሻል ብርቱ ጥረት ሳይደረግ ቆይቷል። ይህ መዝረክረክ እያለ ቃና ቴሌቪን መጣ። ኢትዮጵያዊነትን ሳንገነባ የሌላ ሀገር ማንነት የኢትዮጵያን አየር ተቆጣጠረው። ቃና ናኘበት። እናም ኢትዮጵያዊ ማንነት ክስመት ውስጥ መግባቱ አይቀሬ ነው።

 

ኢትዮጵያ የግል የቴሌቪዥን ሚዲያ ሳይኖራት ለረጅም አመታት አንቀላፋች። ዛሬም ድረስ ከዚሁ ሀገር በቀል የሆኑ የግል ቴሌቪዥን ጣቢያዎች የሏትም። ከመንግስት ውጭ ያሉት የቴሌቪዥን ስርጭች በሙሉ ከውጭ ሀገር ወደ ውስጥ የሚሰራጩ ናቸው። ከውስጥ የሚመነጭ የማንነት ቴሌቪዥን የለንም። ወደ ውጭ ሀገር ሄደው ተደራጅተው ወደ ውስጥ የሚሰራጩ ናቸው። ዳያስፖራ ቴሌቪዥን ጣቢያዎች ናቸው ያሉን። ሀገርኛ የሉንም። ያሉት የመንግሰት ልሣን የሆኑት ብቻ ናቸው EBC1፣ EBC2፣ EBC3፣ የአማራ፣ የኦሮሞ እና ሌሎችም አሉ። ሁሉም ጉዳያቸው ተመሳሳይ ነው። የመንግሥት ልሣኖች ናቸው። ነፃ አይደሉም። ብዙ ያገለገሉ ቢሆኑም፤ አሰልቺ ይዘት ያላቸው ናቸው። በዚህ መሰላቸት ውስጥ ቃና ቴሌቪዥን መጣ። አብዛኛው ሰው ሪሞት ኮንትሮሉን ወደ ቃና አዞረ። ምሬቱን የሚያስታግስለት አማራጭ መጣ። “ቃና ውስጤ ነው” አለ። ኢትዮጵያዊነት በስርዓት ሳይቀርብ ለአመታት በመቆየቱ ምክንያት ሕዝቡ ወደ ሌሎች ማንነት እና ባህል ገባ። ቃና አየሩ ላይ ናኘ። ማን ይመልሰው? ማን ይቆጣጠረው? በተሰላቸ ተመልካች ውስጥ እራስን ማስረሻ /Fantasy/ ይዞልን መጣ።

 

ቀድሞ የኢትዮጵያ ቴሌቪዥን እየተባለ የሚጠራው ትልቅ ተቋም፣ በኋላ መጠሪያውን ትቶ የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን ብሎ ራሱን ሰየመ። በስሙ አጠራር ብዙዎች አዘኑ። ለኢትዮጵያ ሕዝብ “…. ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን” ማለት ምን ማለት ነው? ትርጉሙ ምንድን ነው? እየተባለ ክፉኛ ተተቸ። ከእሱ በኋላ የመጣው ቴሌቪዥን ጣቢያ መጠሪያ ስሙን “ቃና” ብሎ መጣ። ሌላው ደግሞ “ናሁ” አለ። ብቻ በእነዚህ የተምታቱ ግርግሮች መካከል ኢትዮጵያዊ ስም እና መጠሪያ ይዘው የመጡት “ቃና” እና “ናሁ” ቴሌቪዥኖች የሕዝቡን ዝንባሌ ተቆጣጠሩት። በተለይ ቃና ሕዝቡን፣ ሌላ አልሰማም፣ አላይም አስብሎታል።

 

ሌላው አንገብጋቢ ጉዳይ የሃይማኖት ነገር ነው። በኢትዮጵያ የብሮድካስቲንግ ሕግ የሃይማኖት ተቋማት በሀገሪቱ ውስጥ የቴሌቪንም ሆነ የሬዲዮ ስርጭት እንዳይከፍቱ ያስገድዳል። ወይም ይገድባል። ስለዚህ ሃይማኖታዊ ጉዳይ በሬዲዮም በቴሌቭዥንም የተከለከለባት ሀገር ናት። ግን በቃና ቴሌቪዥን አማካይነት የሕንድን አምልኮ፣ ከራማ፣ አውሊያ… ቁጭ ብለን በቤታችን እንኮመኩማለን። ቃና የሌሎች ሀገሮችን እምነት፣ አስተሳሰብ፣ ማንነት፣ አምልኮ እንደ ልቡ በኢትዮጵያ አየር ላይ ሲያሰራጭ እኛ ግን የራሳችንን የዕምነት ተቋሞች ፍልስፍና ማሰራጨት አንችልም። ግን ለምን? ለምን እንዲህ ይሆናል? ማነው የከለከለው? ኢትዮጵያ የክርስትናውም ሆነ የሙስሊሙ እምነት ተከታይ ሀገር ናት። አንዱ አንዱን ሳይነቅፍ ለምን የሬዲዮም ሆነ የቴሌቪዥን ጣቢያዎች አይፈቀድላቸውም? ባለመፈቀዱስ ምክንያት የሚመጣው ተፅዕኖ ግምት ውስጥ ገብቷል።

 

ዛሬ ቃና ቴሌቪዥንም ሆነ ሌሎቹ ቴሌቪዥኖች የውጭ ሀገር እምነቶችን በልዩ ልዩ ዘዴ ወደ ሀገር ውስጥ እያሰራጩት ይገኛሉ። እኛ ደግሞ የራሳችን ተገድቦብናል። ታዲያ የኢትዮጵያዊነት የመፍረስ አደጋ ይሄ አይደለም? የራስን እምነት ዘግቶ የሌሎችን መቀበል አደጋ አይደለም? ኢትዮጵያስ ከውስጥዋ በጐለበቱ ሃይማኖቶችዋ ጐልታ ካልወጣች ሀገር ትሆናለች? የነ ቃና ቴሌቪዥን ስርጭቶች በማንነት፣ በኢትዮጵያዊነት ላይ የሚያመጡት አደጋ ከእነዚህ ነገሮች ጋር የተገናኙ ናቸው። እኛ የቤት ስራችንን በስርዓት ባለመስራታችን የተነሳ በድንገት የሌሎች ሀገራት ማንነት በሕፃናት ልጆቻችን ላይ መጥቶ ወደቀባቸው። አየራቸውን ተቆጣጠረባቸው። ዛሬ የሚበሉትና የሚተነፍሱት ከሀገር ውስጥ በመነጨ የኪነ-ጥበብ ስራ ሳይሆን፣ ቃና በሚያሰራጨው የባዕዳን ማንነት ነው።

 

ከ1983 ዓ.ም ጀምሮ ኢትዮጵያ የምታራምደው ስርዓት ቋንቋን መሠረት ያደረገ ሬደራሊዝም ነው። ሁሉም ብሔረሰቦች በራሳቸው አፍ መፍቻ ቋንቋ እንዲማሩ፣ እንዲዳኙ፣ እንዲያስተዳድሩ ተፈቅዷል። በዚህም የተነሳ ማዕከላዊ የሆነ የጋራ ቋንቋ ሳይኖራቸው 25 አመታት ተቆጥረዋል። ኢትዮጵያ ብሔራዊ ቋንቋ የላትም። አማርኛ ቋንቋ የፌደራል መንግስቱ የስራ ቋንቋ እንጂ ብሔራዊ ቋንቋ አይደለም። ስለዚህ የአማርኛ ቋንቋ ጠቀሜታ በብዙ ቦታዎች ተገድቦ ኖሯል። በዚህም ምክንያት ዛሬ አማርኛ ቋንቋ የማይናገሩ የ25 ዓመት ወጣቶች ብዙ ናቸው። በዚህም ምክንያት ከሌሎች ኢትዮጵያውያን ጋር በጋራ እኩል የሚወያዩበት ጉዳይ እየጠፋ ነው። ለምሳሌ የኢትዮጵያ ፓርላማ የሚወያየውና ሀሳቦችን የሚያፀድቀው በአማርኛ ቋንቋ ነው። ይህን የፓርላማ ውይይት በአማርኛ እየተካሄደ ቋንቋውን ባለመማራቸው የማይሰሙ ኢትዮጵያዊያን ብዙ ናቸው። አሁን ደግሞ የሚከፈቱት ቴሌቪዥኖች በሙሉ በአማርኛ ነው።

 

ስለዚህ በፖለቲካዊ ጫና ምክንያት አማርኛን ያልተማሩ ወጣቶች ዛሬ ከሌሎቹ ኢትዮጵያውያን ጋር እኩል መራመድ አልቻሉም። በመሆኑም በብሔራዊ አንድነት ላይ ብዙ ሳንሰራ ቴሌቪዥኖቹ እያጥለቀለቁን ነው። አማርኛን መንግሥት ብሔራዊ ቋንቋ ሳያደርገው በራሱ ጉልበት ብሔራዊ ቋንቋ ሆኗል። ስለዚህ በሁሉም ትምህርት ቤቶች መሰጠት ያለበት ቋንቋ መሆኑን ማንም ሊረዳው የሚገባበት ወቅት ነው። የኢትዮጵያዊነት ገመድ በብሔራዊ ቋንቋ ውስጥ መተሳሰር አለበት። እንዲያ ከሆነ አንወድቅም።

 

በአጠቃላይ ሲታይ የኢትዮጵያ ሕዝብ አማራጭ የቴሌቪዥንና የሬዲዮ ስርጭቶችን ማግኘቱ እሰየው የሚያሰኝ ነው። ምርጫው እጁ ላይ በያዘው ሪሞት ኮንትሮል መሆኑ በጣም ከሚያስደስቱኝ ነገሮች መካከል አንዱ ነው። የፈለገውን ይመርጣል። ተገዶ አያይም አያዳምጥም። ይህ ትልቅ ስኬት ነው። ታዲያ ይህ ስኬት እንዳለ ሆኖ ከላይ ያነሳኋቸውን የኢትዮጵያዊነት መሠረቶች ላይ የቤት ስራችንን መስራት ይገባናል። ለሀገር ውስጥ ፊልም ሰሪዎች ትኩረት ሊሰጥ ይገባል፣ በሀገር ቤት ውስጥ ቴሌቪዥን ስርጭት መክፈት ሊፈቀድ ይገባል፣ ሃይማኖቶች የቴለቪዥንና የሬዲዮ ፕሮግራሞችን እንዲያቀርቡ መፈቀድ አለበት። ሌሎችንም ጉዳዮች በሰከነ መልኩ ቁጨ ብለን ስርዓት የምናስይዝበት ወቅት ነው።n    

 

በጥበቡ በለጠ

ሚያዚያ 27 ቀን 1933 ዓ.ም በኢትዮጵያም ሆነ በዓለም ታሪክ ውስጥ እጅግ የተለየች ዕለት ነች። ምክንያቱም አንድ ንጉሥ በጠላት ወታደሮች ሐገሩ ተወርራ፣ የሚያደርገው ቢያጣ ከሐገሩ ውጭ በባዕድ ሀገር ተሰድዶ፣ በመጨረሻም ከአምስት ዓመታት በኋላ በውጭም በውስጥም ድል አድርጎ ወደ ሐገሩ በመምጣት፣ የጠላቶቹን ባንዲራ አውርዶ፣ የሀገሪቱን ሰንደቅ ዓላማ የሰቀለ፣ ከዚያም ለሐገሩ ሕዝብ ንግግር ያደረገባት ዕለት ፈፅሞ የተለየች ነች።

ኢጣሊያ በ1888 ዓ.ም አድዋ ላይ በግማሽ ቀን ጦርነት የውርደት ማቅ መከናነቧ ሲቆጫት ሲያንገበግባት ኖሯል። እናም ከ40 ዓመታት በኋላ በ1929 ዓ.ም ቂሟን ለመወጣት ኢትዮጵያን ወረረች። ኢትዮጵያ ደግሞ ገና የሽግግር ወቅት ላይ የነበረች በመሆኑ የተደራጀ መንግሥት እና ጦር አልነበራትም። ፋሽስት ኢጣሊያ ደግሞ አሉ የተባሉ ዘመናዊ የጦር መሣሪያዎችን መርዝ ከሚተፉ አውሮፕላኖች ጋር ይዛ ኢትዮጵያን ወረረች።

ወረራው የተደራጀ ስለነበር በቀላሉ ሊቀለበስ አልቻለም። ስለዚህ ንጉሠ ነገስቱ እዚሁ ሆነው የከፉ ነገር ከሚመጣ ወደ ውጭ ወጥተው መታገልን የዘመኑ ሹማምንቶች እንደ አማራጭ መከሩ። እናም ግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ከመንበረ ስልጣናቸው ተነስተው ኢትዮጵያን ለቅቀው ወደ እንግሊዝ ተሰደዱ። ሀገር አልባ ሆኑ።

ኢጣሊያም የኢትዮጵያን መንግሥት ተቆጣጠረች። ሮም በደስታ ተቀጣጠለች። ኢትዮጵያዊያንን ደግሞ ለሁለት ተከፈሉ። አብዛኛው በአርበኝነት ተሰማራ። ቀሪው ደግሞ ለኢጣሊያ ፋሽስቶች ባንዳ ሆነ። አርበኞቹ ፋሽስቶችን ለመፋለም በዱር በገደሉ ተሰማሩ። ጦርነቱ በየፈፋው ይካሄድ ጀመር። ኢጣሊያ በመርዝ ጋዝ አርበኞችን መፍጀት ጀመረች። ሕጻናት፣ ሴቶችና እናቶች አረጋውያን አለቁ። በየካቲት 12 ቀን 1929 ዓ.ም ብቻ ከ30 ሺህ በላይ የአዲስ አበባ ነዋሪ ፋሽስቶች ጨፈጨፉ።

በስደት ያሉት ግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለስላሴ ደግሞ “ሐገሬን አድኑልኝ” እያሉ ከአለም መንግሥታት ጋር ይሟገታሉ። ሰሚ አጡ። ነገር ግን እንደ ሲልቪያ ፓንክረስት ያሉ የሰብአዊ መብት ተሟጋቾች ከኢትዮጵያው ንጉሥ ጎን ቆሙ። ሲልቪያ ፓንክረስት እንግሊዛዊት ናት። የኢትዮጵያ በፋሽስቶች መወረር ያንገበገባት ሴት ናት። እናም ስራዋን ሙሉ በሙሉ እርግፍ አድርጋ በማቆም ከኢትዮጵያው ንጉሥ ጎን በመቆም የኢትዮጵያ አርበኛ ሆነች። New Times and Ethiopian News የተሰኘ ጋዜጣ ማሳተም ጀመረች። ጋዜጣው በየሳምንቱ ለእንግሊዝ ፓርላማ አባላት የሚበተን ነው። ቀሪው ደግሞ ለሌሎች ታላላቅ ሰዎች የሚሰጥ ነው። ጋዜጣው ኢትዮጵያ ውስጥ ፋሽስቶች እየፈፀሙ ስላሉት አሰቃቂ ግፍ የሚገልጽ ነው። እንደ እንግሊዝ ያሉ ታላላቅ መንግሥታት ይህን ግፍ እንዲቃወሙ የሚቀሰቅስ ነው። በመጨረሻም የእንግሊዝ መንግሥት ከኢትዮጵያ ጎን ቆሞ ፋሽስቶችን እንዲፋለም አደረገች። ሲልቪያ ፓንክረስት የኢትዮጵያ የቁርጥ ቀን ወዳጅ። በኢትዮጵያ የጨለማ ዘመን ወቅት ብርሃን ሆና ከወደ እንግሊዝ የወጣች ፀሐይ ናት።

እናም ጦርነቱ ተፋፋመ። አርበኞች በየጦር አውድማው ድል በድል መሆን ጀመሩ። የእንግሊዝ ጦርም ከጎናቸው ቆመ። አምስቱ የመከራ አመታት ሊያበቃ ሆነ። ግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለሥላሴም በሱዳን፣ በኦሜድላ አድርገው ከብዙ ሺ ሰራዊት ጋር ሆነው እየተዋጉ ወደ አዲስ አበባ መጓዝ ጀመሩ። ድል በድል እየሆኑ መጋቢት 28 ቀን 1933 ዓ.ም ደብረማርቆስ ከተማ ደረሱ። በዚህ ዕለት የኢትዮጵያ አርበኞች እና እንግሊዛዊው ጀነራል ካኒግሀም አዲስ አበባን ተቆጣጠረ። ይሁን እንጂ ድሉ ድል የሚሆነው ንጉሠ ነገስቱ ሲመጡ ነው።

ደብረ ማርቆስ ላይ ለ20 ቀናት ከቆዩ በኋላ ጉዞ ወደ አዲስ አበባ ተደረገ። ተአምራዊ ታሪካዊ ጉዞ ነው። የተሰደደ ንጉሥ፣ ሀገር አልባው ንጉሥ ወደ ዙፋኑ ሊመጣ ነው። ጉዞው ተደርጎ አዲስ አበባ አናት ላይ፣ እንጦጦ አናት ላይ፣ ጃንሆይ ብቅ አሉ።

ጃንሆይ የሰሌዳ ቁጥሯ HA411 በሆነች አውቶሞቢል ጠቆር ያለ ካኪ ዩኒፎርም ለብሰው፣ በደረታቸውና በትከሻቸው ለይ የማርሻል መለዮአቸውን አድርገው፣ በራሳቸው ላይ የቡሽ ባርኔጣ ደፍተው በመኪናዋ ላይ ቆመዋል።

አምስት ዓመት ሙሉ በዱር በገደሉ ሲፋለም የነበረው የአበሻ ጦር የተሰደደውን ንጉሡን ሊቀበል በነቂስ ወጥቷል። በመንገዱ ዳርና ዳር የኢትዮጵያ ሕዝብ ተጨናንቋል። ሕዝቡ አምስት ዓመት ሙሉ የተለየውን ንጉሥ ለማየት በደስታ ፍካት እልልታውን ያስነካዋል።

የጃንሆይ መኪና ከፊትና ከኋላ ሆነው የሚያጅቡት ኢትዮጵያዊያን ብቻ ሳይሆኑ የእንግሊዝ ጀነራሎችና መኮንኖችም ጭምር ናቸው። ሞተር ሳይክሎች፣ ብስክሌቶች፣ ዩኒፎም ያደረጉ ወታደራዊ ሰልፈኞች፣ አርበኞች. . . ውብ በሆነ ሰልፍ ከፊትና ከኋላ አጅበዋቸዋል። የራስ አበበ አራጋይ 15ሺ ጦር በጀግንነት ወኔ እያቅራራ ሰልፉን ያደምቀዋል። ምድሯ ቀውጢ ሆናለች።

ጃንሆይን ተከትለው የመጡ በርካታ ጋዜጠኞችም ይራወጣሉ። ዶክመንተሪ ፊልም ሰሪዎች ካሜራዎቻቸውን ጠምደዋል።

ጃንሆይን የያዘችው አውቶሞቢል በዚህ ሁሉ አጀብ መሐል ስትጓዝ የሐበሻ ድምፅ ከምን ግዜውም በላይ በእልልታ አስተጋባ። ፀሐዩ ንጉሥ ከነግርማ ሞገሳቸው በፈገግታ እና በደስታ መኪናዋ ላይ ሆነው ሕዝባቸውን ሰላም ይሉታል። ምላሹ ደግሞ እጥፍ ነው። ግማሹ ያለቅሳል።

“ጃንሆይ በጣሊያን ፋሽስቶች ድል ሆነው እጅግ በመረረ ሀዘን ተኮማትረው የለቀቋትን አገራቸውን በለቀቁባትና በአለቀሱባት ቀን ድል አድርገው በደስታ ባህር ተውጠው ጠላታቸውን አስለቅቀው፣ የድል አክሊል ተቀናጅተው በድል አድራጊነት በታላቅ ደስታና ናፍቆት ተሰልፎ በሚጠብቃቸው ሕዝብ መሀል አልፈው ከታላቁ ቤተ-መንግሥታቸው ደረሱ።

የእንግሊዙ የዜና ወኪል የሆነው ጋዜጠኛ ለትየር መቅረፀ ድምፁን ለአቶ ይልማ ደሬሳ ሰጣቸው። እርሳቸውም ሲናገሩ፣ “ኢጣሊያኖች እኛን ለመግደልና ንብረታችንን ለመዝረፍ የዛሬ አምስት አመት ከከተማችን በገቡበት ዕለት በእግዚአብሔር ትክክለኛ ዳኝነትና በእንግሊዞች አጋዥነት ዛሬ ንጉሠ ነገስታችን ተመልሰው ከመናገሻ ከተማቸው ገብተዋል” አሉ።

ግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለስላሴ ንጉሠ ነገስት ዘኢትዮጵያ ስዩመ እግዚአብሔር፣ በዚህች የቀኖች ሁሉ ድንቅ ቀን፣ ሚያዚያ 27 ቀን  1933 ዓ.ም የኢትዮጵያን ሰንደቅ አላማ ሰቀሉ። አረንጓዴ፣ ቢጫ፣ ቀዩ ቀስተ ደመና ሰማይ ላይ ተውለበለበ። የሀበሾች የነፃነት ቀን ነው አለ። ከዚያም ጃንሆይ፣ “የሰማይ መላዕክት የምድር ሰራዊት” በሚል ርዕሰ የፃፉትን ንግግር ለኢትዮጵያ ሕዝብ አሰሙ። የንግግሩ ሙሉ ቃል የሚከተለው ነው።

 

 

ኢትዮጵያ ነፃ የወጣች ቀን ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ያደረጉት ንግግር

ሚያዚያ 27 ቀን 1933 ዓ.ም

የሰማይ መላዕክ የምድር ሠራዊት ሊያስቡት እና ሊያውቁት ይቻላቸው ባልነበረ፤ በዚህ በዛሬ ቀን ቸር እግዚአብሔር በመካከላችሁ ለመገኘት ስላበቃኝ በሰው አፍ የሚነገር ምስጋና የሚበቃ አይደለም። ከማናቸውም አስቀድሞ ለሁላችሁ ልነግራችሁ እና ልትረዱት የምፈልገው ይህ ቀን ለአዲሲቱ ኢትዮጵያ ያዲስ ታሪክ ዘመን መክፈቻ መሆኑን ነው። በዚህም በአዲስ ዘመን ሁላችን መፈፀም ያለብን አዲስ ሥራ ይጀመራል።

በኢትዮጵያ ላይ በአለፉት ዘመናት የደረሰባትን መከራ ለማስታወስ ስንፈልግ ከዚህ ጋር የተያያዘውን ታሪኳን ብቻ በአጭር እንናገራለን። ከብዙህ ሺህ ዓመት የበለጠ ነፃነቷን ጠብቃ የምትኖር ኢትዮጵያ ኢጣሊያ ከጥንት ጀምሮ በነበራት አጥቂነት የኢትዮጵያን ነፃነት ለማጥፋት ስለ ተነሣች በ1888 ዓ.ም በአድዋ ላይ ጀግኖችዋ ጦርነት አድርገው ነፃነትዋን አዳነች። በአድዋ ላይ ለተደረገው ጦርነት ምክንያት የሆነው የውጫሌ ውል ብቻ አይደለም። ነገር ግን ከዚህ በፊት ኢትዮጵያን ለመግዛት ኢጣሊያ የነበራት ያላቋረጠ ምኞት ሲጠብቅ የነበረውን ምክንያት ያገኘ መስሎት ነበር። ኢጣሊያ በአድዋ ድል ከሆነች በኋላ እውነት ለምን ድል አደረገኝ በማለት በኢትዮጵያ ላይ በአፍ ወዳጅ መስላ ስታዘጋጀው የነበረውን ምንም የአውሮጳ ያለፈው ታላቁ ጦርነት ቢያቋርጣት በአለፉት ዘመናት ገልጣለች።

ኢጣሊያ በኢትዮጵያ ላይ የአጥቂነት ጦርነት ባደረገች ጊዜ ምንም እንኳን በጦር መሣሪያ ተወዳዳሪ አለመሆናችንን ብናውቀው በግፍ አገራችንን ለመንጠቅ የመጣብንን ጠላት መከላከል የተገባን ሥራ ስለሆነ በነበረን አቅም ተከላከልን። የዓለም ሕግ በከለከለውም መሣሪያ በጋዝ ጭስ ህዝባችንን የምትጨርስብን ቢሆን ወደ አለም መንግሥታት ለማስማትና ፍርድ ለመቀበል ሔድን። ነገር ግን ኢጣሊያ ያነሣችው ጠብ በአለም ላይ ሁሉ የሚዘረጋ ስለሆነ አለምን አሁን ከደረሰባት ጥፋት ለማዳን ለመንግስት መሪነት የተቀበሉ ሁሉ የሚጣጣሩበት ዘመን ስለነበረ ይህ እሣት እንዳይቃጠል በአለም ስምምነት እንዲገኝ ሲደክሙበት ቆዩ። በዚህ ዘመን የልብ ወዳጃችን የሆነችው ታላቂቱ ብሪታኒያ በመልካም ወዳጅነት ተቀብላን ቆየች። በዚያም ያለ ፍርድና ያለ ርሕራሄ በከንቱ ደማቸው በኢጣሊያ እጅ የሚፈሰውን ያገሬን ሰዎችና በከንቱ የሚቃጠሉትን አድባራትና ቤተ-ክርስትያናት በሰው አገር ተሰደው ባገራቸውም ላይ በዱር በገደልና በጫካ መከራና ስቃይ ያዩ የነበሩትን በአሳብ ሣንለያቸው በሥራ ቆየን። በነዚህ አመታት ውስጥ ኢጣሊያ በጭካኔ የፈጃቻቸው ወጣቶችና ሴቶች ካሕናትና መነኮሳት ስንት ናቸው? በ1929 ዓ.ም የየካቲት ሚካኤል እለት በአዲሰ አበባ ከተማ ብቻ በብዙ ሺህ የሚቆጠሩ ሰዎች በሦስት ቀን ውስጥ ማለቃቸውን ታውቃላችሁ። በአካፋ እና በዶማ በቤታቸው ውስጥ እንዳሉ ከሕፃናት ልጆቻቸው ጋራ በእሣት የተቃጠሉት፣ ታስረውም በረሃብ እና በውሃ ጥም ያለቁት ደማቸውና አጥንታቸው አቤቱታውን ሲያቀርብ ቆየ። ይህ እንደዚህ ያለው የአረመኔና የጨካኝነት ሥራ በአዲስ አበባ ከተማ ብቻ ሳይሆን የባሰውን በቀሩት በሌሎች በኢትዮጵያ አውራጃዎች ውስጥ ሲሠራ እንደነበረ ማንም የሚያውቀው ነው። ተይዞ ያልተደበደበ ያልተረገጠና ያልተዋረደ ያልታሰረ አይገኝም።

አሁን በፊታችን ወዳለው ወደ አዲሱ ታሪክ እንተላለፋለን። የዛሬ አምስት አመት ልክ በዛሬዩቱ ቀን የፋሽስት ወታደር ከዋናው ከተማችን ገባ። ቀጥሎም ሙሶሊኒ በኛ አገር በኢትዮጵያ ውስጥ የሮማን ኢምፓየር አቁሜያለሁ ብሎ ለአለም አስታወቀ። አቀናሁላችሁ ብሎ ያስታወቀውም አገር ለዘላለም በጁ የሚኖር በመስሎት አምኖ ነበር። የኢትዮጵያ ሕዝብ ጀግንነት በታሪክ የታወቀ ነው። ነገር ግን ለሕዝባችን የሚያስፈልገውን የዘመኑን መሣሪያ የምናገባበት ጠረፍ ባለመኖሩ ምክንያት ለማግኝት ሳይቻለን ቀረ። ሙሶሎኒ በሠራው ሥራ 52 መንግሥታት ፈረዱበት። እርሱ ግን ይሕንን የግፍ ሥራውን ተመካበት። ፍርዳቸውን ከምንም አልቆጠረውም። የአለፉት አምስት አመታት ለእናንተ ለሕዝቦቼ የጨለማ ጊዜያቶች ነበሩ። እናንተ ግን ተስፋ ሳትቆርጡ ጥቂት በጥቂት እየጀመራችሁ በኢትዮጵያ ኮረብቶች ላይ ተሰማራችሁ። በነዚህ አምስት አመታት እናንተ የኢትዮጵያ አርበኞች ማናቸውንም መከራና ጭንቀት ችላችሁ ነፃነታችሁን ስለ ጠበቃችሁ ወደ ተሰማራችሁባቸው ተራሮች ለመምጣት ጠላታችን ከቶ ሊደፍር አልቻለም። ምንም እንኳን አገሩን ለማቅናት ባይቻል የያዘውን አሰለጥናለሁ በማለት ብዙ ሺ ሚሊዮን ሊሬ አፈሰሰ። ይህን ሁሉ ገንዘብ በማውጣቱ የታጠቀውን የኢትዮጵያ ሕዝብ ሁኔታ ከፍ ለማድረግና ወይም የሰራውን ግፍ ለማሻሻል አልነበረም። ነገር ግን በቅድስት አገራችን በኢትዮጵያ የፋሽስት ኰሎኒ ለማቆምና እሱ እንዳሰበው የጭካኔ አገዛዝ ለመትከል ነበር። የኢትዮጵያን ዘር ለመጨረስ ተጣጣረ እንጂ ምንም ለአንድ ነፃ መንግሥት ከባድ ቀንበር ሆኖ የሚቆጠር ቢሆን የማንዳ ወይም የኘሮቴክትራ አስተዳደር እንኳ አላሰበላትም።

ነገር ግን ይህ በብዙ ሺ ሚሊዮን የሚቆጠር ገንዘብና የተዘጋጀው የጦር መሣሪያ ሁሉ ሙሶሊኒ ላሠበው መንገድ መዋሉ ቀርቶ በፍፁም ላላሠበው ጉዳይ ሆነ። ኢጣሊያ ድል ከሆነችው ከፈረንሣይ ላይ የተቻላትን ያህል ለመንጠቅ አስባ ጦርነት ለማድረግ መቁረጧን በገለጠች ጊዜ ወደ ኢትዮጵያ ያጓዘችው ሰው፣ የላከችው ገንዘብና መሣሪያ ከልክ ያለፈ ነበር። የሰበሰበችው ደንበኛ ጦር ቁጥር ከ150 ሺ አያንስም። የተከበብኩ እንደሆነም ብላ የብዙ አመት ስንቅ አከማችታ ነበር። በዚሁ ባዘጋጀችው የጦር መሣሪያ በመተማመን ማንም ሊያሸንፈኝ አይችልም ብላ ስለተመካች የፋሽስት መንግሥት የቶታሊታሪያን አገዛዝ ባገራችን ውስጥ ለመትከል ጀምሮ ነበር። ነገር ግን የፋሽስት መንግሥት ያላሰበው ነገር መጣ። ለዛሬው ዘመን ጦርነት ዋና አስፈላጊ የሆነው የተዋጊነት መንፈስ በናንተ ተገለጠ።

ጀግንነትና ርሕራሔ ያለው የአንድ አገር ሕዝብ ከመሆናችሁ ጋር እርስ በርሳችሁ በመረዳዳታችሁና የጦር ዕቅድ በማወቃችሁ በመሣሪያና በጦር ሠራዊት ከናንተ እጅግ ከፍ ያለውን ጠላት ለማጥፋት በቃችሁ።

ለሰው ልጅ የነፃነት መብት ሲሉ በሌላ ክፍል ይዋጉ የነበሩት የእንግሊዝ ወታደሮች ኢትዮጵያን ለመርዳትና ነፃ ለማውጣት እስኪዘጋጁና እስኪታጠቁ ድረስ ጊዜ አስፈልጓቸው ነበር። የኢትዮጵያ አርበኞች ግን በመላው ኢትዮጵያ መገናኛ መንገዱን እየቆረጣችሁ ጠላታችንን እያስጨነቃችሁ ከየምሽጉ እንዳይወጣ አደረጋችሁት። ምንም እንኳ የተማመነበት ወታደር ቁጥሩ እጅግ ብዙ ቢሆን የኢትዮጵያ ሕዝብ እሱንና አገዛዙን ከዳር እስከ ዳር እንደ ጠላው በቶሎ ተረድቶ ይህን በመሰለ አገርና ሕዝብ መካከል መኖር የማይቻለው መሆኑ ታወቀው። እንደ ልማዱም የመርዝ ጋዝ ቦምቡን እየጣለ የአረመኔነትና የጭካኔ ሥራውን እየሠራ ውስጡ በመነመነ በላይነት እኖራለሁ ብሎ ለማሰብ የማይቻል ሆነበት። በያለበት ከቦ የያዘው ወታደር ከርሱ የበለጠ ኃይለኛ ባላጋራ መሆኑን ተረዳው። ይህንንም ባላጋራውን ለመግጠም ያቺኑ ተርፉ የነበረችውን ድፍረትና ገንዘቡን ሁሉ አጠፋ። ከዚህ በኃላ በኢትዮጵያ የምጠጋበት ደህና ቦታ አገኝ እንደሆነ በማለት ሞከረ። ነገር ገን አንድም የሚጠጋበት ቦታ አላገኝም።

ጊዜው ሲደርስ የቃል ኪዳን ረዳታችን ታላቁ የእንግሊዝ መንግሥት ጠላታችንን በሚገባ ለመውጋት ተደራጀ። እኔም ይሕን እንዳውቅሁ ወታደሮቼን ይዤ በምዕራብ በኩል ከሚዋሰን እሩቅ ከሆነው አገር ከሱዳን ተነስቼ ወደ ማህል ጐጃም ገባሁ። ጠላታችን በጐጃም መሬት ብርቱ ምሽጐችና ኃይለኞች ወታደሮች' አውሮኘላኖችና መድፎችም የነበሩት የኛንና የጠላታችንን ወታደሮች ቁጥር ስንገምተው የአብላጫው ከፍተኛነት የኛ አንድ የርሱ 20 ይሆን ነበር። ከዚህ በቀር ደግሞ እንደ ፈቃዳችን የምናዝዝበት መድፍና አውሮኘላን አልነበረንም። የእኔ በአርበኞቹ መካከል መገኘት ብቻ ብዙ ሺ ሰው በአንድ ጊዜ ሣበ። የጠላታችንም ፍርሃቱና መጨነቁ በዚያው መጠን እየበዛ ሔደ። ወታደሮቼ እየገሰገሱ የጠላታችንን መገናኛ መንገድ እየቆረጡ ወታደሮቹንም እያባረሩ ከአባይ ወዲያ ማዶ አባርረው ወደ ሸዋ እና ወደ ቤጌምድር ሲከታተሉ ሣሉ የእንግሊዝ ኢምፔሪያል ወታደሮች ማንም ሊተካከለው በማይችል ሁኔታ እየገሠገሡ ዋና ከተማችንን መያዛቸውንና በስተሰሜን በኩል ወደ ደሴ፣ ከበስተ ደቡብ በኩል ወደ ጅማ፣ የመግፋታቸውን ደስ የሚያሰኝ ወሬ ሰማሁ። እንደዚሁም ከሱዳን የዘመቱት ወታደሮች እጅግ በሚያስደንቅ ኃይል የከረንን ምሽግ አፍርሰው የጠላትን ጦር በፍፁም ድል አደረጉት። እኔም ወደ ዋናው ከተማዬ የምገባበት ጊዜ ስለደረሰ ጠላታችንን ለማባረር በየቦታው ተበታትነው የነበሩትን ወታደሮቼን ሰብስቤ ዛሬ በዋናው ከተማዬ ተገኘሁ። ወታደሮቼን እየመራሁ በመንገዴ ላይ የነበረው ጠላት ድል እየሆነ እስከዚህ በመዳረስና የጋራ ጠላታችንን ኃይል በመስበሬ ደስታዬ ሳይቋረጥ ይመነጫል። የፋሽት መንግሥት ጥሎት በሸሸው ቤተ-መንግሥቴ ውስጥ ዛሬ በመካከላችሁ በመገኘቴ ሁሉን ቻይ ለሆነ አምላክ የማቀርብለት የልብ ምስጋና ሊወሰን አይችልም።

ያገሬ ኢትዮጵያ ሕዝብ፡-

ዛሬ ኢትዮጵያ እጆችዋን ወደ እግዚአብሔር ዘርግታ እልል እያለች ምስጋናዋን የምታቀርብበት፣ ደስታዋን ለልጆችዋ የምትገልፅበት ቀን ነው። የኢትዮጵያ ልጆች ከባዕድ የመከራ ቀንበርና ከዘላለም ባርነት ነፃ የወጡበት ቀንና እኛም አምስት አመት ሙሉ ተለይተነው ከነበረው ከምንወደውና ከመንናፍቀው ሕዝባችን ጋር ለመቀላቀል የበቃንበት ቀን ስለሆነ ይህ ቀን የተከበረና የተቀደሰ፣ በያመቱም ታላቁ የኢትዮጵያ በአል የሚውልበት ነው። በዚህም ቀን ለሚወለዱት ላገራቸው ነፃነት፣ ለንጉሠ ነገስታቸውና ለሰንደቅ አላማቸው ክብር ከአባቶቻቸው የተላለፈውን ጥብቅ አደራ አናስወስድም በማለት መስዋዕት ሆነው ደማቸውን ያፈሠሡትን፣ አጥነታቸውን የከሰከሡትን ጀግኖቻችንን እናስታውሣለን። ለነዚህም ጀግኖቻችን የኢትዮጵያ ታሪክ ምስክር ይሆናል።

ባለፉት አምስት አመታት ውስጥ በዝርዝር ተነግረውና ተቆጥረው የማያለቁ ያገኘናቸው መከራና ሥቃይ ትምሕርት ሆነውና ሠራተኛነት፣ አንድነት፣ ሕብረትና ፍቅር በልባችሁ ተፅፈው ለምናስበው ለኢትዮጵያ ጉዳይ ረዳቶች ለመሆን ዋና ትምሕርት የሚሰጣችሁ ነው። ለአዲሲቷ ኢትዮጵያ ከእንግዲህ ወዲያ የማትነጣጠሉ በሕግ ፊት ትክክለኛነትና ነፃነት ያላችሁ ሕዝቦች እንድትሆኑ እንፈልጋለን።

አገር የሚለማበትን' ሕዝብ የሚበለፅግበትን' እርሻ' ንግድ' ትምሕርትና ጥበብ የሚሰፉበትን፣ የሕዝባችን ሕይወቱና ሀብቱ የሚጠበቅበትን፣ ያገር አስተዳደርም ባዲሱ ሥልጣኔ ተለውጦ ፍፁም የሚሆንበትን ይህን ለመሰለው ለምንደክምበት ሥራ አብሮ ደካሚ መሆን አለባችሁ።

ይህንን እግዚአብሔር በቸርነቱ የሠራልንን ሥራ መጀመሪያ የቃል ኪዳን ረዳታችን የእንግሊዝ መንግሥት ያረገልንን ውለታ ለመመለስ ኢምፔሪያል ትሩኘ የተባሉት ወታደሮች ወደ ሌላ የጦር ግንባር ተዛውረው የጋራ ጠላታችንን ለማጥቃት እንዲችሉ ማድረግና፣ በጦር ሠራዊትም አንድናግዝ የሚያስፈልግ ሆኖ ሲገኝ በመርዳት፣ ሁለተኛም በአገራችን በኢትዮጵያ ውስጥ ሐይማኖትን የሚያስከብርና የሚጠብቅ መንግሥት በማቋቋም የሕዝብንና የሕሊናን ነፃነት በመፍቀድ ለሕዝብና ለሐገር የሚጠቅም ሥራ ለመሥራት ብርቱ ምኞታችንና አሣባችን ነው።

አሁን በመጨረሻው ለናንተ ለሕዝቤ የማስታውቃችሁ ዛሬ የሁላችን የደስታ ቀን መሆኑን ነው። ዛሬ ጠላታችንን ድል የመታንበት ቀን ነው። ስለዚህ በሙሉ ልባችን ሁላችን ደስ ይበለን ስንል ደስታችን በክርስቶስ መንፈስ እንጂ በሌላ አይሁን። ለክፉ ክፉ አትመልሱ። ጠላት እንደወትሮው ልማድ እስከዚህ መጨረሻ ሰዓት ድረስ ሰራው ያለ የጭካኔና የግፍ ሥራ አትሥሩ። ተጠንቀቁ። ጠላቶቻችን በእጃቸው ያለውን መሣሪያ እንዲያስረክቡና በመጡበት መንገድ ተመልሰው እንዲሔዱ እናደርጋለን። ደራጐንን የገደለ ቅዱስ ጊዮርጊስ፣ የእኛም የባለ ቃል ኪዳን ረዳቶቻችንም የጦር ሠራዊት ባልደረባ ነውና ይህን አዲስ የተነሣውን የሰውን ልጆች የሚያስጨንቀውን እግዚአብሔርን የማያምን ጨካኝ ዘንዶ ለመቃወም እንድንችል ለዘላለም ፀንቶ በሚኖር ወዳጅነትና ዝምድና ከባለ ቃል ኪዳን ረዳቶቻችን ጋራ እንተሳሰር። እነርሡንም እንደ ዘመድና ወዳጅ ተመልክታችሁ ደግነት እና ቸርነት እንድታሳዩዋቸው አደራ እላቸኋለሁ።

                  

                  ግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለስላሴ

                   ንጉሰ ነገስት ዘኢትዮጵያ

                   ሚያዚያ 27 ቀን 1933 ዓ.ም

                          አዲስ አበባ

በጥበቡ በለጠ

 

የዛሬ ሃምሳ ዓመት በጃማይካዊያን ዘንድ እጅግ ልዩ ወቅት ነበረች። ምክንያቱም እንደ አምላካቸው የሚያዪዋቸውና የሚቆጥሯቸውን ቀዳማዊ ኃይለሥላሴን በዓይናቸው ያዩበት ዓመት ነው። ኪንግስተን ጀማይካ ውስጥ የራስታዎች መሲህ ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ንጉሠ ነገስት ዘኢትዮጵያ ከሰማይ ወደ ምድር በአውሮፕላን ወረዱ። ምድር ቀውጢ ሆነች።

እ.ኤ.አ ሚያዚያ 21 ቀን 1966 ዓ.ም የራስ ተፈሪያዊያን ዓመት ተብሎ ይጠራል። ቀዳማዊ ኃይለሥላሴን በአይናቸው ያዩበት፣ እኚሁ ንጉስ ጀማይካን ከረገጡ በኋላ ሀገሪቱ እና ሕዝቦቿ ተባርከዋል ብለው ያመኑበት ወቅት ነው። በዓለም ላይ ያሉ የራስ ተፈሪያዊያን ተከታዮች አብዛኛዎቹ መሲሃቸውን ለማየት ኪንግስተን ከተሙ። ታላላቅ ስም እና ዝና ያላቸው ሰዎችም ቀደም ብለው ኪንግስተን ገብተዋል። ግዙፎቹ የዓለማችን ሚዲያዎች ኪንግስተንን አጨናንቀዋል። ሰማዩ የራስታዎችን መሲህ ሊያመጣ ሲል ድንገት ዳመና ወረረው። ለበርካታ ዓመታት የዝናብ ቆሌ የራቀው ኪንግስተን እርጥብ ዝናብ ማውረድ ጀመረ። አየሩ ጀማይካ ላይ ተቀየረ። እውነትም መሲሁ መጣ ብለው የበለጠ አመኑ።

የኢትዮጵያ ሰንደቅ ዓላማ ኪንግስተን ላይ ከምትታየው ቀስተ ደመና ጋር ተመሳሰለ። የሀገሬ ሰው የማርያም መቀነት የሚለው ቀስተ ደመና የኢትዮጵያም ሰንደቅ አላማ ነበር። ይህ ሰንደቅ አላማ ኪንግስተን ላይ በየቦታው ይውለበለባል። ራስታዎች ደግሞ የጭንቅላታቸው ቆብ፣ ልብሳቸውና መላ ተፈጥሮአቸውን ከዚህ ሰንደቅ አላማ ጋር የማያያዝ ልማድ አላቸው። እናም የካሪቢያኗ ሀገር ጀማይካ በአረንጓዴ፣ ቢጫ፣ ቀዩ የኢትዮጵያ ሰንደቅ አላማ ተሽሞንሙናለች። ሰማዩ ላይ እንደ እርጉዝ ምጥ አለ። ከዚያ ሰማይ ላይ የሚወርደው አውሮፕላን ግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለሥላሴን ይዟል። ለራስታዎች የእምነታቸው መስተዋት። የችግርና የመከራቸው መግፈፊያ መሲህ ናቸው። እናም በአረንጓዴ ቢጫ ቀዩ ሰንደቅ እና በሞአ አንበሳ የተሽሞነሞነው ግዙፉ የኢትዮጵያ አውሮፕላን የኪንግስተንን አየር ሞላው።

የዚያን ጊዜ ፓሊሳዶስ አውሮፕላን ማረፊያ /Palisadoes Airport/ የሚባለውና አሁን ደግሞ Manley International Airport ላይ እጅግ በርካታ ሕዝብ ሰማዩን አንጋጦ ሲያይ ሽንጠ ረጅሙ አውሮፕላን እየተምዘገዘገ መጥቶ ከሠፊው መስክ ላይ አረፈ። ከዚያ በኋላ ፖሊስ የለ፤ ፀጥታ አስከባሪ የለ፤ ሁሉም ወደ አውሮፕላኑ ሮጠ። የመጣው ጉዳይ መሲሃቸው ነውና። ምድሯ ራደች።

የአውሮፕላኑ መሠላል መጥቶ ከተገጠመ በኋላ ጃንሆይ ከውስጥ ብቅ ሲሉ ኪንግስተን ጦዘች። የራስታዎች ደስታ የሚገለፀው በሙዚቃ ነውና ሬጌው በየቦታው ይቀልጥ ጀመር።

ይህ ሳምንት ልዩ በመሆኑ በጥቂቱ እናወጋበታለን። የራስታዎችና የኢትዮጵያ ቁርኝት በእጅጉ የጠበቀበት ወቅት በመሆኑ ትኩረት ልሰጥበት ወደድኩ።

ለመሆኑ ጃማይካዊያንና ኢትዮጵያን ምን እንዲህ አስተሳሰራቸው። በጃንሆይ እስከ ማምለክስ ድረስ ምን አመጣቸው?

በዚህ ጉዳይ ላይ ጥናት ያደረጉት አደፍርስ አየለ የተባሉ ፀሐፊ በአንድ ወቅት እንደገለፁት፣ ባለፈው ክፍለ ዘመን መጨረሻ ዳግማዊ አጤ ምኒልክ፣ በአሜሪካ አህጉር የሚገኙ ጥቁሮች በነጭ ገዢዎቻቸው የሚደርስባቸውን ጭቆና በማጤንና የጥቁሩን ሕዝብ የከረረ የነፃነት ትግል በመገንዘብ ወደ አገራቸው ወደ ኢትዮጵያ፣ ወደ አሕጉራቸው ወደ አፍሪካ ይመለሱ ዘንድ ጥሪ እንዳስተላለፉ የራስታ ንቅናቄ አባላት ይጠቅሳሉ ይላሉ ፀሐፊው። አክለውም፤ ጥቁር ሕዝቦች ሁሉ ኢትዮጵያዊነት፣ በኢትዮጵያ አምላክ፣ በኢትዮጵያ የተባበሩት የአፍሪካ መንግሥታት ማዕከልነት የሚያምኑት ራስታዎች ፋሽስት ኢጣሊያ ኢትዮጵያን በወረረችበት ወቅት ለእናት አገራችን እንሞታለን በሚል አቋም ለዘመቻው ዝግጁ እንደነበሩ ይገለፃል።

“አንዲት ኢትዮጵያ፣ አንድ አምላክ፣ አንድ አላማ፣ አንድ እድል” የሚል ዕምነት ያላቸው ራስታዎች የምኒልክ ክለብ የተባለ እንቅስቃሴ እ.ኤ.አ. በ1937 ዓ.ም የጀመሩትም የሰይጣን እና የጭቆና ኃይላት የሆኑት የ“ባቢሎን” መሪዎች (በፋሽዝም መልክ) ኢትዮጵያን መውረራቸው ስላስቆጣቸው መሆኑንም አጥኚው አቶ አደፍርስ ይገልፃሉ።

አጤ ምኒልክ ቀደም ሲል በአውሮፓና በመካከለኛው ምስራቅ ባርያ ፈንጋዮች ወደ አዲሱ ዓለም (አሜሪካ) የሸጡዋቸው ጥቁሮች ወደ ኢትዮጵያ እንዲመለሱ ያቀረቡት ጥሪ በራስ ተፈሪያውያን ማኅበረሰብ እምነት ማርክስ ጋርቪይን በመሳሰሉ የጥቁሮች መሪ ውስጥ አዲስ እምነት ፈጠረ። ራስ ተፈሪ ሠው ነኝ ቢሉም አምላክ ናቸው የሚል ፍልስፍና የተሠራጨው እርሳቸው በ1923 ዓ.ም እንደነገሡ ሰሞን ነው።

ራስታዎች በኢትዮጵያ ጥንታዊነትና የቀደምት የሰው ልጅ መነሻነትዋ፣ በሥልጣኔ መሠረታዊ ቤት መሆንዋ፣ በኢትዮጵያ ታላቅነት፣ አንድነትና ገናናነት ታላቅ እምነት አላቸው። “ኢትዮጵያ አትበጣጠስም፤ የእግዚአብሔር ፈቃድ አይደለም። ጥቁር ሁሉ ኢትዮጵያዊ መሆን አለበት፤ ኢትዮጵያ እግዚአብሔር ተስፋ የሰጠን ጽዮን ናት እንደሚሉ የአጥኚው ጽሁፍ ያስረዳል።

የራስ ተፈሪያዊያን እምነት ያስፋፋው ማርክስ ጋርቬይ ነው። ጋርቬይ የተወለደው እ.ኤ.አ ነሐሴ 7 ቀን 1887 ዓ.ም ሲሆን፤ ገና ከልጅነቱ ጀምሮ በሳል እየሆነ መጣ። ምክንያቱ ደግሞ አባቱ መፃህፍት አንባቢ እና ተመራማሪ በመሆኑ የአባቱን ፈለግ እየተከተለ ገና በልጅነቱ አያሌ መፃህፍትን አነበበ። በዚህም ጊዜ በዓለም ላይ ያለውን ፍትሐዊነት፣ እኩልነት እና ታሪክን ሁሉ ማወቅ ጀመረ። በወቅቱ ደግሞ ጥቁር የሆኑ ሕዝቦች እንደ ሰው ልጅ ፍጡር አይታዩም ነበር። እጅግ ተጨቁነው በባርነት ሰንሰለት ተሳስረው መከራ የሚያዩበት ወቅት ነበር። በንባብና በትምህርት እየዳበረ የመጣው ማርክስ ጋርቬይ ይህን አስከፊ ሕይወት ለመቀየር ተነሣ።

ከ1912 ዓ.ም ጀምሮ የተለያዩ የዓለም ሀገራት እየተዘዋወረ ጥቁሮችን ማደራጀት እና ለእኩልነታቸውም እንዲታገሉ መቀስቀስ ጀመረ። የቅስቀሳውንም መጠሪያ እየቀያየረ እና ማደራጀት በሚያስችለው መንገድ ሁሉ ይሰይም ነበር። ለምሳሌ Black nationalism (ጥቁር ብሔርተኛ) ወይም Pan Africanism (የአፍሪካ ጥምረት፣ ታላቅነት) እያለ ይጠራ ነበር።

ታዲያ ለነፃነትም ምሳሌ ያስፈልጋልና የነፃነት ተምሳሌት ሆና በወቅቱ ለነበሩ ጥቁሮች የምትቀርበው ኢትዮጵያ ነበረች። ጥቁር ሁሉ በባርነት ስር በወደቀበት ወቅት ለትግል ማነሳሻ ታገለግል የነበረችው ኢትዮጵያ መሆኗ በታሪክ ተፅፎ ይገኛል። በተለይ ደግሞ አድዋ ላይ ጀግኖች ኢትዮጵያውያን በቅኝ ገዢዎች ላይ ያሳረፉት በትር ጭቆናን እና ባርነትን አሽቀንጥሮ መጣያ ምሳሌ ተደርጐ በጥቁሮች አንደበት ተደጋግሞ ተነሣ። በነገራችን ላይ በዚያን ወቅት ጀማይካዊያን ቅኝ ገዢዎችን “ሰይጣን” ናቸው በማለት ይጠሯቸው ነበር። ሰይጣን ማለት ኮሎኒያሊስቶች ናቸው የሚል ጽኑ እምነት ነበራቸው። በአፄ ምኒሊክ የሚመራው ጦር ታቦታትን ይዞ አድዋ ላይ ከትሞ፣ ፀሎት አድርጐ፣ ወደ ጦርነት ገብቶ፣ በግማሽ ቀን ውስጥ የኢጣሊያን ሠራዊት ድምጥማጡን አጠፋ። ሰይጣን ተሸነፈ ተብሎ በአሜሪካ ባሉ ጥቁሮች በተለይ በጀማይካዎች ዘንድ ታመነ። ያሸነፈው ደግሞ የኢትዮጵያ ጦር ነው። እነማርክስ ጋርቬይ በኢትዮጵያ ላይ ማመን ማምለክን መቀስቀሻ መሣሪያ አድርገው ይጠቀሙበት ነበር። የአድዋ ድል የእምነት መሣሪያ ሆኖ አገልግሏል። በዚህ የተነሳ ኢትዮጵያም የመላው ጥቁር ሕዝቦች የትኩረት አቅጣጫ ሆነች።

እንዲህ ምሳሌ ሆና ታገለግል የነበረችው ኢትዮጵያ ተመልሳ በኢጣሊያኖች ወረራ ሥር በ1928 ዓ.ም ወደቀች። የፋሽስት ኢጣሊያ ሠራዊት ኢትዮጵያን ተቆጣጠረ። ንጉሡ ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ከስልጣናቸው ተነስተው ተሰደዱ። አገር አልባ ሆኑ።

አርበኞች ቅኝ ገዢዎችን (በጀማይካዊያን አጠራር ሰይጣኖችን) ለመፋለም በዱር በገደሉ ገቡ። ጥቁሮች ሁሉ ተስፋ ያደረጉባት የነፃነት ምድሪቱ ኢትዮጵያ ደግሞ ስትወረር የሞራል መነካት አስከትሎባቸው ነበር። መሲሁ ከምስራቅ በኩል ከኢትዮጵያ ይመጣል እያሉ እምነትን ማቀንቀን የጀመሩት ራስ ተፈሪያዊያን ግራ የተጋቡበትም ዘመን ነበር። ግን በአምስት ዓመት ውስጥ የኢትዮጵያ አርበኞች በተስፋፊዎችና በቅኝ ገዢዎች ላይ ድልን ተጐናፅፈው ነፃነታቸውን መልሰው ሲቀበሉ የጥቁሮቹ የእምነት እና የነፃነት ትግል በከፍተኛ ደረጃ ተነቃነቀ።

ሊግ ኦፍ ኔሽን ላይ ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ያደረጉት ታሪካዊ ንግግርም “ነብይ” አሰኛቸው። የራስ ተፈሪያዊያን እምነት እየጐለበተ መጣ። ማርክስ ጋርቬይ የጥቁር ሕዝቦችን አንድነትና ለነፃነታቸው የሚደረገውን ትግል በመምራት በእጅጉ የታወቀ ሰው ነው። Negro Improvement Association and Pan African Communities League ወይም የጥቁሮች ብልፅግና ማኅበርና የአፍሪካ ማኅበረሰብ የጥምረት ሊግ እያሉ ትግሉን አፋፋሙት። ቀዳማዊ ኃይለሥላሴም በዓለም አደባባይ ከነ ግርማ ሞገሳቸው ገዝፈው ብቅ አሉ። ዝናቸው ናኘ። ጥቁር ሕዝብን ሁሉ መሰብሰብ ጀመሩ። የአፍሪካን አንድነት ለመመስረት ተነስተው መሠረቱት። ጀማይካውያን ቀደም ሲል መሲሁ ጥቁርን ይሰበስባል የሚል እምነትም ያቀነቅኑ ስለበር ውስጣቸው ያለው ነገር ሁሉ እውነት ሆነላቸው። ስለዚህም በጃንሆይ ማመን ለራስ ተፈሪያውያን ዋነኛው ማጠንጠኛ ሆኖ አረፈው።

 

የራስታዎች እምነት

ራስታዎች በእምነታቸው ጽኑ ናቸው። እንዴት በሰው ታምናላችሁ ሲባሉ አይቀበሉም። ኃይለሥላሴ ሰው አይደሉም መሲህ ናቸው የሚል እምነት አላቸው። መሞታቸውንም አይቀበሉም። በአንድ ወቅት ራሳቸውን ንጉሥ ኃይለሥላሴን የዓለም ጋዜጠኞች ስለዚሁ ጉዳይ ጠይቀዋቸው እኔ መሲህ ሳልሆን ሰው ነኝ ብለዋል። ጀማይካዎቹ ደግሞ አመኑባቸው። ምን ይደረግ እምነት የራስ ነውና እንጠብቅላቸዋለን። በአጠቃላይ ግን በአንድ ወቅት የራስታዎች እምነት ተብሎ የተፃፈ ጽሁፍ አግኝቼ በማስታወሻ ደብተሬ ላይ ለጥፌው ይገኛል። እናም እምነቱ 11 ነጥቦችን ይዘረዝራል። እነሡም፡-

1.  ራስታዎች እርስ በርሳቸው ሲወያዩና በቡድን ሲነጋገሩ ይውላሉ። ወንድማማች ይባባላሉ። አለዚያ ግን ማዕከላዊ የሆነ መዋቅራዊ፣ ድርጅታዊ ወይም ሕግጋት፣ ነባቤ አእምሮ የላቸውም። አባላቱ ሊከተለቸው የሚገባ የሃይማኖት ሥርዓቶች የሉአቸውም።

2.  መዋቅር የሌለው የዚህ ሃይማኖት መገለጫ የሚሆነው ሕያው የሆነ አምላክ በእያንዳንዱ ሠው ውስጥ መስረፅ ነው። እያንዳንዱም ሠው በቀጥታ ከእግዚአብሔር ጋር እንደሚገናኝ ይገልጣል። የእያንዳንዱ ሠው አካል መከበር የሚገባው ስለሆነ ቤተክርስትያን ወይም ሌላ የአምልኮ ስፍራ አስፈላጊ አይደለም ይላሉ። እያንዳንዱ ሠው በውስጡ አምላክ ስላለው ክፉውንና በጐውን ሊወስን እንደሚችል ይገልፃል።

3.  የራስ ተፈሪያውያን እምነቶች ማዕከላዊ ነጥቦች ሁለት ናቸው። አንደኛው ራስ ተፈሪ (ቀ.ኃ.ሥ) ሕያው አምላክ መሆናቸው ሲሆን፣ ይህም በብዙ መፅሐፍ ቅዱስ ውስጥ ጥቅስ የተደገፈ ነው ይላሉ። ይህ ደግሞ እግዚአብሔር ጥቁር ለመሆኑ በማስረጃነት ይቀርባል። የአምላክ ጥቁር መሆን ለራስ ተፈሪያውያን ትልቅ ግምት የሚሰጠው ነው። ጥቁረቱ ከቅድስና ጋር ተመሳሳይ ሆኖ ይቀርባል። የቀዳማዊ ኃይለሥላሴ የእንቅስቃሴው ማዕከልነት የመጽሐፍ ቅዱስን ድጋፍ ያገኘ እና የተረጋገጠ መሆኑን ያምናሉ። በተለይም የንጉሡ ጥቁርና ኢትዮጵያዊ መሆን እምነታቸውን የበለጠ ያጠነክረዋል። መጽሐፍ ቅዱስም አምላካቸው ኢትዮጵያ ውስጥ እንደሚወለድ ያረጋግጣል ብለው ያምናሉ።

4.  ጥቁር ሕዝብ በኢትዮጵያ እንደሚሰበሰብና ጥቁር ሕዝብ በሙሉ ኢትዮጵያዊ ነው ብለው ያምናሉ። ጥቁር ሕዝብ በሙሉ በተባበሩት የተባበሩት የአፍሪካ መንግሥታትን በኢትዮጵያ ማዕከልነት ማቋቋም እንዳለበትም መታገል አለብን ይላሉ።

5.  “እግዚአብሔር ኢትዮጵያን እውነተኛይቱ የአፍሪካ ጽዮን አድርጐ መርጧታል። የጥንታዊ የሠው ዘር መፍለቂያ የዓለም ሥልጣኔ መነሻ ናት።”

6.  በራስታዎች እምነት መጽሐፍ ቅዱስ መጀመሪያ የተፃፈው በአማርኛ ቋንቋ በድንጋይ ላይ ነው። አውሮፓውያን አማርኛን አስተካክለው ስለማያውቁ ትርጉሙን ማበላሸታቸውንም ይገልጣሉ።

7.  የምዕራብን ሥልጣኔ “ባቢሎን” ይሉታል። የጭቆና ምንጭ፣ የባርነት መንስኤ ነው ይላሉ። በሌላ አገላለፅም ባቢሎን ማለት ጨቋኝ ፖሊስ፣ ፍርድ ቤት፣ መንግሥትና የጥቁሩ ሕዝብ መጨቆኛ መሣሪያ ሁሉ ማለት ነው።

8.  መጽሐፍ ቅዱስን እያነበቡ ለማስረዳት የሚሞክሩት ኢትዮጵያ የጥቁሮች ገነት መሆንዋን ነው። እግዚአብሔር ሕያው እንደመሆኑ ሁሉ፣ በሰዎች ውስጥ ማደሩን ይገልጣሉ። እውነተኛይቱም ገነት በምድር ላይ እንደምትገኝ ያብራራሉ።

9.  ስለ ሞት ያላቸው እምነት ደግሞ ለየት ያለ ነው። ሰዎች ከሞቱ በኋላ እንደገና ይወለዳሉ የሚል ቀጥታ አገላለጥ ባይኖራቸውም በብዙ ትውልድ ዘመን በልዩ ልዩ ቅርፅ እንደገና እንደሚከሰቱ ያምናሉ። ስለዚህ ሙሴ፣ ሰለሞን፣ ዮሐንስ መጥምቁ…. አንድ ሰው ናቸው፤ እነሡም ጥቁሮች ናቸው ብለው ያምናሉ።

10.በራስታ እምነት ወንድ በሴት ላይ የበላይነት አለው። ሴቶች ወንዶችን ወደ ፈተና የማያገቡዋቸው ናቸው የሚል አሉታዊ አመለካከት አላቸው። ይሁንና ሴት የባልዋ ብቻ ንግስት ናትም ይላሉ። የወሊድ ቁጥጥር የመጽሐፍ ቅዱስን ፍልስፍና እንደሚቃረን፣ የእስራኤልን ዘር አበዛዋለሁ የሚለውን መለኮታዊ ቃል እንደሚፃረር ይገልጣሉ።

11.ራስታዎች የኢትዮጵያን ሰንደቅ ዓላማና የፓን አፍሪካኒዝም ምልክት የሆነ ቀለም ያደመቀው ልብስ፣ መልበስን እንደ ፍልስፍናቸው ማብራሪያ ይቆጥሩታል።

በአጠቃላይ ሲታይ ራስታዎች ከኢትዮጵያ ጋር እጅግ የጠበቀ ቁርኝት አላቸው። የኢትዮጵያ አፈር የተባረከ ነው ይላሉ። ምድሪቱ ፀጋ ናት የሚሉ አሉ።

ሰሞኑን የጀማይካዊ ኪንግስተን ከተማ የሃምሳ አመት ታሪክ በደማቅ ሁኔታ አክብራለች። ቀዳማዊ ኃይለስላሴ ኪንግስተን የረገጡበትን ቀን። አያሌ ዶክመንተሪ ፊለሞች ይህንኑ ቀን መሠረት አድርገው ተሠርተዋል። በርካታ መፃህፍት ታትመዋል። ሙዚቃዎች ተቀንቅነዋል።

ከሰሞኑ በተከበረው ሃምሳኛ ዓመት ላይ የንጉሥ ኃይለሥላሴ የልጅ ልጅ የሆኑት ልዑል ኤርሚያስ ሣህለሥላሴ በከብር እንግድነት ተገኝተው ሰፊ የሚዲያ ሽፋን ተሰጥቶታል።n  


Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100
Page 3 of 14

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us