You are here:መነሻ ገፅ»ኪነ-ጥበብ
ኪነ-ጥበብ

ኪነ-ጥበብ (224)

በድንበሩ ስዩም

በዘመነ ደርግ በዋናነት ሊገደሉ ከሚፈለጉ ወጣቶች መካከል ግንባር ቀደም የሆነው ክፍሉ ታደሰ አዲስ መጽሐፍ አሳተመ። ክፍሉ ከዚህ ቀደም ከፍተኛ ተነባቢነት የነበራቸውን ሶስት ተከታታይ መጻህፍትን “ያ ትውልድ” በሚል ርዕስ አሳትሟል። በእንግሊዝኛ ቋንቋ ደግሞ “The Generation” በሚል ርዕስም አሳትሟል። የተለያዩ ዶክመንተሪ ፊልሞችንም ሰርቷል። የኢትዮጵያ ሕዝብ አብዮታዊ ፓርቲን /ኢሕአፓ/ን ከመሰረቱትና ፓርቲውን ከመሩት ሰዎች መካከል ግንባር ቀደሙ ነው። የኢሕአፓ መስራቾች ሁሉም ማለት በሚቻልበት ሁኔታ ዛሬ በሕይወት የሉም። ክፍሉ ግን አለ። ጉዳዩ ተአምራዊ ነው።

ክፍሉ ታደሰ ያንን እልቂት እንዴት ተረፈ ብለን ልናስብ እንችላለን። ምናልባት ክፍሉ ማን ነው የሚለውን ነገር በፎቶ ግራፍ ማንም ሰው አይቶት አያውቅም። በፎቶው አስከ ዛሬ ድረስ ክፍሉ ይህ ነው ተብሎ ወጥቶ አያውቅም። ክፍሉ ሆን ብሎ ፎቶው እንዳይታይ ስላደረገ ከብዙ ግድያዎች አምልጧል። አርባ አመታት ሙሉ ፎቶውን ይፋ ያላደረገው ክፍሉ ታደሰ ከአርባ አመታት በሁዋላ ክፍሉ ምን እንደሚመስል በአዲሱ መጽሀፉ አውጥቶታል። ክፍሉን በየትኛውም መጽሄትና ጋዜጣ ፎቶው የለም። በዚህ በአዲሱ መጽሀፉ ክፍሉ ታደሰ ይፋ ሆነ። ብዙ የኢሕአፓ አባላት መሪያቸው ማን እንደነበር አሁን ሊያዩት ነው። ይህ አዲሱ የክፍሉ መጽሀፍ “ኢትዮጵያ ሆይ…” ይሰኛል። 418 ገጾች አሉት። በአዳዲስ መረጃዎች የታጨቀ ነው። ክፍሉንና መጽሐፉን ሪቪው ለማድረግ ፈለኩኝ።  

የዚህ “ኢትዮጵያ ሆይ…”  መጽሐፍ ደራሲ ክፍሉ ታደሰ፣ የኢትዮጵያ ሕዝብ አብዮታዊ ፓርቲን/ኢሕአፓ/ን በዋናነት ከመሠረቱት የ1960ዎቹ ወጣቶች መካከል ከግንባር ቀደሞቹ አንዱ ነው። ክፍሉ እና ጓደኞቹ ኢሕአፓን መስርተው ዲሞክራሲያዊ መንግሥት ለማስፈን ብዙ ጣሩ። ብዙ መንገድ ተጓዙ። ሚሊዮኖችን ከጐናቸው አሰለፉ። ግን ያ ሁሉ ህልም ዕውን ሣይሆን ቀረ። ሺዎች በየጐዳናው ደማቸው ፈሠሠ። እናቶች አነቡ። አስክሬኖች የትም ተጣሉ። አንድ የተማረ ትውልድ እምሽክ ብሎ አለቀ። የቀረውም ተሠደደ። ግማሹ ቅስሙ ተሠበረ። አንዳዱ ደግሞ ከዚያ ውብ ሕልሙ ጋር ዛሬም በትዝታ ይኖራል።

ክፍሉ ታደሰ፣ በዚያ ሁሉ እልቂት ውስጥ በደርግ ደሕንነቶች በዋናነት የሚፈለግ የኢሕአፓ ቀንደኛ አመራር ነበር። በተገኘበት እንዲገደል ተፈርዶበት የሚታደን የዘመኑ አብዮተኛ ነበር። ክፍሉ፣ ተአምር ሊባል በሚቻል ሁኔታ ከዚያ ሁሉ ግድያ ተርፎ ዛሬም በሕይወት ያለ ምናልባትም ብቸኛው የኢሕአፓ መስራች ነው። ፈረንጆቹ A Living Legend  የሚሉት አይነት ሠው ነው። በሕይወት ያለ ሕያው ምስክር። በሕይወት በመኖሩ የያን ትውልድ ታሪክ ከመጀመሪያው እስከ ፍፃሜው ፅፎታል። ዛሬም የወደቁትንም ያሉትንም የትግል ጓደኞቹን እያነሣሣ “ኢትዮጵያ ሆይ---” ይላል። የዚህ ሁሉ የትውልድ አልቂት ምክንያቱ ምንድን ነው? የኢትዮጵያ መከራ ለምን አላባራ አለ?  የወደፊቷ ኢትዮጵያ ምን ትሆናለች? እነዚህንና ሌሎችንም ርዕሠ ጉዳዮች ክፍሉ ታደሰ “ኢትዮጵያ ሆይ--” እያለ ያወጋናል።

በብዙ ሺዎች የሚቆጠሩ የኢሕአፓ ወጣቶች ውድ ሕይወታቸውን ለሀገራቸው ኢትዮጵያ ሠጥተዋል። ዛሬ የቆምንበት መሬት የነርሡ ደም የፈሰሰበት፣ አጽማቸው ስቃይ ያየበት ነው። ክፍሉ ታደሰ የነዚያን ጓደኞቹን ታሪክ አፈሩን እያራገፈላቸው በትውልድ ዘንድ ሕያው ናቸው ብሎ ሀውልታቸውን በዚህ መጽሐፍ ውስጥ አቁሞላቸዋል።

ክፍሉ ታደሰ ቀደም ሲል ባሳተማቸው ሶስት ተከታታይ መጻህፍት /trilogy/ ዋና ትኩረት ያደረገው የ1960ዎቹ ውስጥ ብቅ ብለው እንደ ብርሀን ነበልባል አብርተው ስለጠፉት የያ ትውልድ አባላት  ነው። ክፍሉ የራሱን ትውልድ ያ ትውልድ እያለው ይጠራዋል። የያ ትውልድ አባላት ታሪካቸውን በልዩ ልዩ ዘርፎች አቆይተው አልፈዋል። የአያሌዎች ታሪክና ገድል የሚያሳየው ሕይወታቸውን ሳይሳሱላት ለአሰቡትና ላለሙት ግብ ሰውተዋል። እጅና እግራቸው አንድ ላይ ተጠፍሮ፣ በሚዋጉ ብረቶች በተሰራ መግረፊያ እጅ፣ እግራቸው፣ ጀርባቸው፣ መላው ገላቸውን እየተገረፉ የነበሩ ወጣቶች በዐይነ-ሕሊናችን ይመጣሉ። ከዚያ የስቃይ ሲኦል ውስጥ ሆነው ከአፋቸው የሚወጣው ኢሕአፓ ያሸንፋል የሚል ቃል ነው። ከደማቸውና ካጥንታቸው የተዋሀደ አላማ ያነገቡ ወጣቶች እንደነበሩ ሌሎችንም ማመሳከሪያ ምሳሌዎችን መጠቃቀስ ይቻላል። ለአመኑበት ጉዳይ እንዲህ መስዋእትነት እየከፈሉ የኖሩ ወጣቶች በዚህች ሀገር ውስጥ ነበሩ።

ፈተናው ከብዶት ወዲያው አላማውን ቀይሮ መሐል ሰፋሪም የነበረ ወጣት በዚህች ሀገር ላይ ነበር። አንዱ ሌላኛውን በጭካኔ የሚገድል፣ የሚያስገድል ወጣትም ነበር፡ መሳሪያ ይዘው የጅምላ ፍጅትም ያካሄዱ አሉ። መሳሪያ ከአፍ እስከ አፍንጫው የታጠቀውም ወታደራዊ ክፍል መሳሪያውን እንደወደረ በመተኮስ መነጋገር ጀመረ። ያ ሁሉ የሀሳብ ፍጭት ቀርቶ መተላለቅ ሆነ። ኢትዮጵያ  ውድ ልጆችዋን አጣች። የወላድ መሀን ሆነች። ሀገሪቱ የተማሩ ልጆችዋን ክፉኛ ተነጠቀች።

ራውል ቫልዲስ የተባሉ ጸሀፊ “Ethiopia the Unknown Revolution” የተሰኘ መጽሀፍ አሳትመዋል። እኚህ ደራሲ ይህን መጽሀፋቸውን በሚያዘጋጁበት ወቅት የገጠማቸውን አስደናቂ ነገር በማስታወሻ ደብተራቸው ላይ አስፍረዋል። ጉዳዩ እንዲህ ነው።

ታሪኩ የተፈጸመው ኢትዮጵያ ውስጥ ዋነኛዋ የኢሕአፓ መናኸሪያ በነበረችው ጎንደር ክፍለ ሐገር በ1970ዎቹ መጀመሪያ አካባቢ ነው። አንድ ገበሬ ሰርግ ይኖርበትና ቀልቦ ያሳደጋቸውን ሁለት በሬዎች ያሳርዳል። እነዚህ በሬዎች የእርሱ ናቸው። ከጥጃነት እስከ ወይፈንነት፣ ከዚያም እስከ ደለበ በሬነት ያሳድጋቸዋል።

እንዲህ ተንከባክቦ ያሳደጋቸውን በሬዎቹን አርዶ ለሰርጉ እድምተኞች አበላ። ጣፋጭ ጥብስ ለመጥበስ እሳቱ በኩበት መቀጣጠል አለበት ተባለ። ኩበቱ የነዚህ የታረዱት በሬዎች ነው። ስጋቸው የሚጠበሰውም በራሳቸው በበሬዎቹ ኩበት ነው።  የመጽሀፉ ደራሲ ራውል የ1960ዎቹን የኢትዮጵያ ወጣቶች እልቂት በነዚህ በሬዎች ጥብስና በኩበቱ ያመሳስሉታል። ከበሬዎቹ ውስጥ የወጣው ኩበት የበሬዎቹን ስጋ መጥበሻ ሲሆን፣ በሬዎቹን ተንከባክቦ ያሳደጋቸው ገበሬም ሲያርዳቸው ደራሲው አይተዋል። እናም የኢትዮጵያን አብዮት ሲጽፉ ተምሳሌት ሆኖ አገልግሏቸዋል። ገበሬ፣ በሬ፣ እና ኩበት። ኢትዮጵያም የተላለቀችው እርስ በርስዋ ነው።   

በርግጥ ደራሲ ራውል ቫልዲስ እልቂቱ ከውስጥ ነው ብለው ግምታቸውን ቢያስቀምጡም የመጨረሻ ድምዳሜያችን ሊሆን አይችልም። የኢትዮጵያ አብዮት ከውስጥ መንጭቶ ከውስጥ የፈነዳ ብቻም አይደለም። ሌሎች ዙሪያ ከበብ ታሪኮችም አሉት። የሶሻሊስቱ እና የካፒታሊስቱ ጽንፎች ተፅዕኖም ቀላል አይደለም። በመካከለኛው ምስራቅ ውስጥ ያሉ የአረብ ሃገራት ሴራም የተጐነጐነበት ነው።

የኢትዮጵያ ተማሪዎች እንቅስቃሴ ከአውሮፓ፣ ከአሜሪካ እና ከሩሲያ የተጐነጐነ ነው። ክፍሉ ታደሰ ይህን ሁሉ የፖለቲካ ምስቅልቅል ሂደታችንን ያ ትውልድ በተሠኙት ሦስቱ ተከታታይ መፃሕፍቱ አማካይነት በሰፊው ተንትኖ አሣይቷል። ይህ አራተኛው መጽሐፉ የነዚያ ሦስቱ መፃሕፍት ውስጥ ያልተብራሩትን ድፍን ሃሣቦች እየዘረዘረ የልቡን ፅሁፍ ያስነብበናል። ደራሲት ስንዱ ገብሩ የልቤ መጽሐፍ ብለው እንደፃፉት ሁሉ፣ ክፍሉ ታደሰም ኢትዮጵያ ሆይ…  የልቡ መጽሐፍ ነው።

በዚህ ኢትዮጵያ ሆይ በተሠኘው መጽሐፍ ውስጥ የበርካታ ወጣቶችን ለሀገራቸው የነበራቸውን ርዕይ (Vision) እናገኛለን። ወጣትነት ከሀገርና ከሕዝብ ፍቅር ጋር እንዴት እንደተቆራኘ በዚያ ትውልድ ውስጥ በሠፊው እናገኛለን። ሕልምና ውጥን አልሠምር ብሎ፣ የነበረው እንዳልነበረ፣ የታሠበው እንዳልታሠበ ሆኖ ያልተጠበቀው ክስተት ሲመጣም በመፅሃፉ ውስጥ እናገኛለን። ክፍሉ ታደሰ አብዛኛዎቹ የትግል አጋሮቹ በሕይወት የሉም። እርሱ ውስጥ ያለው ትዝታቸው፣ ርዕያቸው፣ መስዋዕትነታቸው ነው። ክፍሉ የታሪክ አደራ አለበት። የነዚህን ውድ ጓደኞቹን የሕይወት ውጣ ውረድ የመዘከር ሐላፊነትና አደራ አለበት። ሌት ተቀን ስለ እነሱ ያስባል፤ ያነባል፣ ይፅፏል። አሁን ደግሞ ለአመታት ሲሠበስበው የቆየውን ታሪካቸውን አደራጅቶ በውብ የትረካ ክሂሉ ኢትዮጵያ ሆይ… እያለ  ያወጋናል።

ክፍሉ ታደሰ በጓደኞቹ ደም ምድሯ ስለረሠረሠው ኢትዮጵያ ወደ ኃላም፣ ወደ ፊትም እየሔደ ታሪኳን ያወሣናል። ብዙ የኢሕአፓ አባላት ከነ ንፁሕ አእምሮአቸው፣ ከነ ቅን ልቦናቸው፣ በእናት አገራቸው ፍቅር ወድቀው ሕይወታቸውን ሰውተዋል። ማን ይናገር የነበረ፤ ማን ያርዳ የቀበረ ነውና የአበው ብሒል፣ ጓደኛቸው ክፍሉ ታደሰ በመኖሩ ምክንያት እነሡም ሕያውያን ሆነዋል።

አሁን ያለችው የዛሬዋስ ኢትዮጵያ? የዚያ ሁሉ መስዋዕትነት ውጤት ናት? ለሐገር ለወገን ሲባል በቁርጠኘነት መቆም፣ አገርን ለዲሞክራሲና ለነፃ አስተሣሠብ ማብቃት ላይ የወጣቱ፣ የምሁሩ አስተዋፅኦ ምንድን ነው? የወጣቱና የምሁሩ ቦታ የቱጋ ነው? ምን እየሠራ፤ ምን እያከናወነ ነው?ታሪክ ድሮ አብቅቷል ወይስ ገና ይሠራል? የክፍሉ መፅሀፍ ብዙ ቁም ነገሮችን ያነሣሣል።

የመጪዋ ኢትዮጵያም ተስፋ ምንድን ነው? እንደ ጨው ዘር በአለም ላይ የተበተነው ኢትዮጵያዊ እና ገና የሚሰደደው ሕዝብ መጨረሻው ምንድን ነው? የኢትዮጵያ አብዮት ከተቀጣጠለ 40 አመታት አለፉ። እሣቱ አልበረደም። መጨረሻው ምንድን ነው? “ኢትዮጵያ ሆይ…” በተሠኘው የክፍሉ መፅሃፍ ውስጥ ብዙ ነገር እናገኛለን። ሐገራችንንም እናውቃለን። ያን ትውልድንም እንዘክረዋለን።

የክፍሉ ታደሰ ያ ትውልድ፣ ዛሬ እድሜው ከስልሳ በላይ ነው። ያለፈውን ዘመን ቁጭ ብሎ የሚያይበት የሚገመግምበት ወቅት ነው። የወጣትነት ተፍለቅላቂ ስሜት ሀገሩ ኢትዮጵያ ላይ በፍቅር እንዴት እንደጣለው የሚያስብበት ወቅት ነው። ከፍቅሩ ብዛት ያለመውንና ያጎደለውን በሰከነ መንፈስ የሚዳኝበት ዘመን ነው። ለምድራዊ ሩጫና ግር ግር ችላ ብሎ ኢትዮጵያ ስለምትባለው ግዙፍ ሕሊናዊ ምስል የሚያስብበት ወቅት ነው። ክፍሉ ታደሰም “ኢትዮጵያ ሆይ…” በሚለው በዚህ መጽሀፉ እውነተኛና ሕሊናዊ ፍርድ ለመስጠት ያዘጋጀው ጽሁፉ ነው። ሰው አለምን ሁሉ ትቶ ለሀቅ እና ለሕሊናው መኖር ሲጀምር የሥነ-ልቦና ምሁራን Self-actualization ይሉታል። ስለዚህ “ኢትዮጵያ ሆይ…” የተሰኘው ይህ መጽሀፍ በውስጡ ሚዛናዊ ዳኝነትን የያዙ ሀሳቦችን እንዳካተተ አምናለሁ።

አያሌ የኢሕአፓ አባላት ዛሬም አሉ። ነገር ግን ታሪካቸውን ሲጽፉና ለትውልድ ሲያስተላልፉ አይስተዋልም። ያ ደግሞ የራሱን የታሪክ ክፍተት እያመጣ ነው። በተቃራኒው ወገን የነበሩት የደርግ አባላትና ሌሎች የታሪኩ ተካፋይ ያልነበሩ ሰዎች እንደልባቸው ካለ ሚዛናዊ ብእር የሚያሳትሟቸው ጽሁፎች ትልቁን ታሪክ እያደበዘዘው እየመጣ ነው። የክፍሉ ታደሰ “ኢትዮጵያ ሆይ…” መጽሀፍ እነዚህን እየተምታቱ የመጡ የታሪክ አጻጻፎችን ሁሉ የሚያጠራ ነው። ከዚያ ንጹህ ምንጭ ነው የሚያጠጣን።

የኢሕአፓ ትውልድ በታሪክ ውስጥ ክፉኛ የተጎዳ ነው። ሕልሙ እውን ባለመሆኑ የተነሳ የትም ተበታትኖ፣ ተሰዶ የሚኖር ነበልባል ትውልድ ነው። ከ40 አመታት በላይ ከሐገር ወጥተው የሚማስኑ። እንደወጡ በስደት በሞት የተለዩ አያሌ ናቸው። ወጥተው የቀሩ ውድ ትውልዶች። ባተሌ ትውልዶች። ክፍሉ በዚህ መጽሀፉ እነርሱንም ያስታውሰናል። እንደው ለመነሻ ይሆነን ዘንድ የያ ትውልዱ ባለ ግርማ ሞገስ፣ ባለቅኔውን ኃይሉ ገ/ዮሀንስን/ ገሞራውን/ እናንሳ። ኃይሉ 40 አመታት ሙሉ በስደት የኖረ። በስደት የሞተ። ግን እንዲህ ገጠመ፡-

ባያውቁት ነው እንጂ - የእኔን ቋሚ ንግርት፣

በተወለድኩበት ነው - የምቀበርበት፣

ሌላ ቦታ ሳይሆን - በትውልዴ መሬት።

አስቀድሞም ቢሆን - እትብቴ ተቀብሯል፣

ቀሪውም አካሌ - በርግጥ በክብር ያርፋል።

ሲንከራተት ኖሮ - አካሌ የትም ምድር፣

በስተመጨረሻ - የሚያርፍበት አፈር፣

ከተወለድኩበት ነው - በክብር የሚቀበር።

በመቃብሬም ላይ - በስተ ግርጌ በኩል፣

“እኔም እንደርስዎ - ሕያው ነበርኩ!” የሚል፣

በትልቅ ቋጥኝ ላይ ተቀርፆ ይፃፋል።

ይሔ ሁሉ ንግርት - ከወዲሁ ታውቋል፣

ከዚያ ርስት ለመንቀስ - ታዲያ እንዴት ይቻላል?!

(ኃይሉ ገ/ዮሐንስ - በግጥም ልተንፍስ ጥር 20/2006 ዓ.ም)

ይሄው ታላቅ ባለቅኔ ኃይሉ ገ/ዮሐንስ የኢትዮጵያ አለመረጋጋትና ለዜጎችዋ አልመች ማለትዋ ምክንያት አጣለት። የችግር አዙሪት ከኢትዮጵያ አልወጣ አለ። ምናልበት እርግማኑ ይሆን ብሎ አሰበ። ኢትዮጵያ ተረግማለች። ማን ረገማት? ገሞራው ስለዚሁ እርግማን በጥር ወር 1993 ዓ.ም ለታተመው ኢትዮጵ መጽሄት እንዲህ አለ፡-

“….አበው እንደሰጡኝ ምላሽ ከሆነ “የማይፋቅ መርገምት አለብን!” የሚል ነው። የወረደብንን መርገምትም ምንነት ሲያብራሩ ከትላንትናው ምእተ አመት መገባደጃ ምዕራፍ ዘመን ላይ ይጀምራሉ። ከነገስታቱ የነ አፄ ቴዎድሮስ እርግማን፣ የነ አፄ ዮሐንስ፣ የነ አፄ ምኒልክ፣ የነ አፄ ኃይለ ስላሴ፣ ከሕዝባውያኑ ደግሞ የነ አቡነ ጴጥሮስ፣ የነ በላይ ዘለቀ፣ የነ መንግስቱ ነዋይ፣ እርግማን ይጠቅሳሉ።

“ቴዎድሮስ ሐገር አንድ ላድርግ ብለው ቢነሱ ክህናት  ሳይቀሩ በመስዋዕት ውስጥ የእባብ ጭንቅላት አድርገው ሊገድሏቸው እንደሞከሩና በተለይም ለመንገስ ሲሉ የራሳቸው ሀገር ሰው የሆኑት አፄ ዮሐንስ የጠላት ጦር /እንግሊዞችን/ መቅደላ ድረስ እየመሩ አምጥተው ሊያስገድሏቸው ሲዘጋጁ በማወቃቸው “ይችን የኢትዮጵያ ኩሩ ነፍስ የውጭ ጠላት አይገድላትም!” ብለው፣ ራሳቸው ሽጉጣቸውን ጠጥተው ሊገድሉ ሲሉ፣ “ኢትዮጵያ ወንድ አይብቀልብሽ!!!”  ብለው ረግመዋታል።

“ቀጥሎም ኢትዮጵያን ከመጣባት ወረራ ለማዳን ከደርቡሽ ጋር አፄ ዮሐንስ በተፋጠጡ ጊዜ የሸዋው አፄ ምኒልክና የጎጃሙ ንጉስ ተክለሃይማኖት ለእርዳታ እንዲደርሱላቸው ጠይቀው ባለመምጣታቸው የጦርነቱ አውድ ገብተው አንገታቸው ተቆርጦ ከመሞታቸው በፊት” ኢትዮጵያ ዘር አይብቅልበሽ” ብለው ረግመዋል።

“ከዚያም አፄ ምኒልክ እንደ ልጃቸው ያዩት የነበረውን የልጅ ልጃቸውን አቤቶ ኢያሱን ለማንገስ ፈልገው “ልጄን ተቃውሞ ለዙፋኔ የማያበቃ ቢኖር ጥቁር ውሻ ይውለድ!” ብለው በመርገማቸው ያው እንዳየነው ንጉስ ተፈሪ ኢያሱን ገድለው ዙፋኑን ቢወርሱ ያን ፋደት የደርግ ጥቁር ውሻ ወልደው አንድ ንፁህ ትውልድ አስበሉ። ራሳቸው ንጉስ ኃይለስላሴም በተራቸው ከሞቀ ዙፋናቸው ወርደው 4ኛ ክፍለ ጦር ታስረው ሳሉ ምግብ ተመግበው ከጨረሱ በኋላ ታጥበው ፎጣ ለማድረቂያ ሲሰጣቸው እምቢ ብለው ጣቶቻቸውን ወደ ታች አድርገው የታጠቡበትን ውሃ እያንጠባጠቡ “ይህን አስተምሬው የከዳኝን ትውልድ ደሙን እንዲህ አንጠብጥብልኝ..!” እያሉ መርገማቸውን ያየ የሰፈሬ ሰው በደብዳቤ ገልፆልኛል።

“እንዲሁም አባት ጴጥሮስ ለጠላት ጣልያን የሚገዛ ውጉዝ ይሁን! መሬቷም ሾክ አሜከላ ታብቅል! ብለው ሊረሸኑ አቅራቢ ረግመዋል። በላይ ዘለቀም መስቀያው አጠገብ እንዳለ “አንቺ ሀገር! ወንድ አይውጣብሽ!” ብሎ ተራግሟል። ጀኔራል መንግስቱም ከተሰቀለበት የተክለሃይማኖት አደባባይ ላይ ሕዝብ እየሰማው “አንቺ አገር..” ብሎ በማማረር ተራግሞ አልፏል። ወዘተ

“እንግዲህ እኛ የዛሬዎቹ ይህ ሁሉ የግፍና የደይን የፍዳና የመከራ የመቅሰፍትና የመአት ማዕበልና ናዳ የሚወርድብን ያን ሁሉ ርግማን ቆጥሮብን ይሆን?” / ኃይሉ ገ/ዮሐንስ ጥር 1993፣ ኢትዮጵ መጽሄት/

የኢትዮጵያ ነገር ግራ ያጋባል። ኃይሉ ገ/ዮሐንስ እርግማን አለብን ሲል፣ ባለቅኔው ሎሬት ጸጋዬ ገ/መድህን ደግሞ፣ ኢትዮጵያ የዲሞክራሲ ሾተላይ አለባት ይላል። ጸጋዬ ገ/መድህን በ1984 ዓ.ም ጽፎ ባዘጋጀው ሀሁ ወይም ፐፑ በተሰኘው ተውኔቱ፣ ነጋ እና አራጋው በተሰኙት ሁለት ገጸ-ባሕሪያት ስለ ኢትዮጵያ እና ዲሞክራሲዋ እንዲህ ይላል፡-

ነጋ-

እናታችን ኢትዮጵያ ባሕላዊ ሾተላይ ናት መሰለኝ። ዲሞክራሲን በስድሳ ስድስት ወልዳ በላች። አስቀድሞም በሃምሳ ሶስት አስጨንግፏታል። ብትወልድም ብትገላገለውም ለዘለቄታ አያደርግላትም። የማሕፀን መርገምት አለባት። የዲሞክራሲ ሾተላይ ናት ኢትዮጵያ። በስድሳ ስድስትማ ወዲያው ማግስቱን መፈክር ተፎከረላት። ‘አብዮት ልጆቿን ትበላለች’ ተባለላት ተሸለለላት። የዲሞክራሲ ሾተላይ እናት፣ በላኤ ሰውነቷን መላው የአለም ሕዝብ አስጠንቅሮ አወቀላት።

ቢ-አራጋው፡-

ዛሬስ? ዛሬስ?

ነጋ፡-

ዛሬማ አዲሱ ዲሞክራሲ ከተወለደ ገና ዘጠኝ ወሩ ነው። የሾተላይ ጥሪቷ ዳግመኛ እንዳጓጓት፣ በሕፃኑ የልደት ቀን ቤተሰቦቿ ካሉበት ተሰባስበው እንትፍትፍ አሰኝተው በመሃላ ቃል ገዝተዋታል። የሕፃኑ እርግብግቢት ገና በአራሱ፣ በሾተላይ አይኖቿ ተወግቶ እንዳይፈርስ፣ ቃለ-ምህላዋ እንዳይረክስ፣ ወንድም በወንድሙ ላይ እንዳይነግስ፣ ጨቅላ ዲሞክራሲያዊ አራስ ብሌኑ እንዳይፈስ ቤተሰቦቿ በተሰበሰቡበት እለት በምህላ ቃል ገዝተዋል። እናታችን በግዝት ተይዛለች።. . .

 /ሀሁ ወይም ፐፑ፣ ጸጋዬ ገ/መድህን/

ኢትዮጵያ የችግሮች ምስጢር ሆናለች። አልፈታ ያለ፣ የተተበተበ አንድ አዙሪት አለ። የክፍሉ ታደሰ ኢትዮጵያ ሆይ… መጽሀፍ ያንን አዙሪት ፍለጋ ይማስናል። በመጨረሻም የሚያገኘው ይመስለኛል።

 

በጥበቡ በለጠ

ግንቦት 28 ቀን 2008 ዓ.ም አንድ ጥሪ ነበረኝ። ጥሪው በደራሲ እንዳለጌታ ከበደ የተዘጋጀው የበዓሉ ግርማን ሕይወቱን እና ስራዎቹን የሚያስቃኘው መጽሐፍ ለሁለተኛ ጊዜ ውይይት የሚቀርብበት ቀን ነው። ቦታው ወመዘክር ነበር። እኔና ጓደኛዬ አብረን ለመሔድ ተገናኘን። ሰአቱ ስላልሞላ ቴዎድሮስ አደባባይ በሚገኘው ቸርችል ሆቴል ጐራ ብለን ቡና ጠጣን። መኪናችን እዚያው እንደቆመች እግራችንን እናፍታታ ብለን ወደ ሜጋ አምፊ ቴአትር አካባቢ ሔድን። ልክ እዚያ እንደደረስን ያልተጠበቀ ድንገተኛ ዶፍ ዝናብ ያዘን። ሮጠን ወደ ቀድሞው ሜጋ አምፊ ቴአትር  ተጠለልን። ዝናቡ አላቆም አለ። ጐርፉ ከላይ እየተንደረደረ ይመጣል። አካባቢውን ጭጋግ ወረሠው። እኔ በተፈጥሮዬ አየሩ እንዲህ ጭጋግማ ሲሆን አልወድም። ቅፍፍ ይለኛል። ብቻ ስለ ጐርፉ፣ ዝናቡ፣ ጭጋጋማነቱ፣… እያሠላሠልኩ እያለሁ ድንገት አንድ ነገር ትዝ አለኝ። እዚያ የቆምኩበት ቦታ ልክ የዛሬ 16 አመት ታላቅ ሀዘን የመታው ዕለት ነበር። 14 ሕፃናት በአንዲት ቅፅበት ውስጥ ያለቁበት ጊዜ ነው። ግንቦት 28 ቀን 1992 ዓ.ም። እዚይው አካባቢ ነበርኩ። 14 ሕፃናት ሲያልቁ። ያንን አሠቃቂ አደጋ አይቻለሁ። አእምሮዬ በሐዘን ተመታ። በትዝታ አለቀሥኩ። 14ቱ ሕፃናት ትዝ አሉኝ። አሣዛኝ የኢትዮጵያ ልጆች። መረሣት የሌለባቸው ግን ድንገት አስታወሰኳቸው። ሀዘኔ በረታ።

 

የቆምኩበት ቦታ ጥንት ሰይጣን ቤት ተብሎ የሚታወቀው ቦታ ነው። አጤ ምኒልክና ባለሟሎቻቸው ተሠብስበው ፊልም ያዩበት ነው። ፊልሙን ያሣያቸው ፈረንሣዊው ቻርልስ ማርቴል የሚባል ሠው ነው። ሉሚየር ከሚባሉ ከፈረንሳይ የፊልም ኩባንያ የመጣ ነው። የፊልሙ ኘሮጀክተር ተከፍቶ ሲታይ እየሱስ ክርስቶስ ይታያል። የሚኒልክ ባለሟሎች ተነስተው እመሬት ላይ ተደፉ። እየሡስ ራሡ እዚያ ቤት የገባ መሠላቸው። በኃላ አጤ ምኒልክ በስንት ጉትጐታ ባለሟሎቻቸውን ገስፀው ከተደፉበት መሬት ላይ እንዲነሡ አደረጓቸው። ይሔ ሲኒማ ነው። እውነት አይደለም አሉዋቸው። እውነትም እየሡስ በውን የለም ነበር። የተሠወረም መሠላቸው። ከዚያ በኋላ ያንን ቤት ሰይጣን ቤት አሉት። እኔም እዚያ ሰይጣን ቤት ቆሜ የዛሬ 16 አመት ስላለቁት ሕፃናት እያሰብኩ ለጓደኛዬም አወራሁለት። እርሡም ክፉኛ በሐዘን ተመታ።

 

ቴአትር ቤት ውስጥ ያለቁ ሕፃናት ሁሌም መዘከር እንዳለባቸው እገምታለሁ። ሠው የሚዝናናበት፣ ቁም ነገር የሚገበይበት ቦታ ላይ 14 ሕፃናት ነፍስ ረግፏል። ጉዳዩ እንዲህ ነው።

 

ግንቦት 28 ቀን 1990 ዓ.ም ሻዕቢያ መቀሌ ውስጥ በአይደር ት/ቤት ላይ በአውሮኘላን ቦምብ በመጣል ሕፃናትን ይጨፈጭፋል። ይህ ከባድ ሀዘን ነበር። ከዚያም በአመቱ ማለትም ከነሐሴ 17-21 ቀን ትምህርት ሚኒስቴር ድሬዳዋ ውስጥ አንድ ጉባኤ ያካሒዳል። በዚያ ጉባኤ ላይ ከተነሡት ነጥቦች መካከል ግንቦት 28 ቀን 1992 ዓ.ም ት/ቤቶች ዝግ እንዲሆኑና ሕፃናቱ እንዲዘከሩ ውሣኔ ላይ ይደረሣል። እነዚህን የአይደር ት/ቤት ተማሪዎችን በሻዕቢያ ጀት ያለቁትን ሕፃናት ለመዘከር ሜጋ አምፊ ቴአትር የተሠባሠቡ ሕፃናት 14ቱ በሌላ አደጋ ሞቱ። አሣዛኝ ሞት። ግን እንዴት ሞቱ?

 

በዚያ ዕለት የወረዳ 2 ት/ቤቶች የአገር ሉአላዊነት ማስከበር በዓል ግንቦት 28 ቀን 1992 ዓ.ም በሚል የገቢ ማሠባሠቢያ የሙዚቃ በዓል በሜጋ አምፊ ቴአትር ተዘጋጅቶ ነበር። በዚህም የተነሣ በአካባቢው ያሉት የአፍሪካ አንድነት' የካቴድሪል' የአብዲሣ አጋ' ለመስከረም 66 /የአለም ብርሃን/ እና ለቅድስት ሥላሴ ት/ቤቶች ትኬት ይሠራጫል። ቲኬቱ ዋጋው ሁለት ብር ነው። ይሄን ትኬት ወላጆችና ልጆች ገዝተው ግንቦት 28 ቀን 1992 ዓ.ም ሜጋ ተሠባሠቡ። ከጥዋቱ 4 ሠአት ጀምሮ ሕፃናትና ወላጆች እጅግ ተበራክተው የሙዚቃ ድግስ ላይ ሊታደሙ ጓጉተዋል። ድንገት ዶፍ ዝናብ መጣ። አዳራሹ አልተከፈተም። የሚከፍት ጠፋ። ዝናቡ በረታ። መላወሻ ጠፋ። ሕፃናቱ ወላጆች በዝናቡ ክፉኛ ተመቱ። ጭንቀትና ስቃዩ በዛ። ይህ ጭንቀት ያስጨነቃቸው የሜታ አምፊ ሠራተኞች የአዳራሹን በር ከፈቱት። ሕዝቡ ወደ አዳራሹ ለመግባት ሌላ ግፊያ እና ትርምስ ውስጥ ገባ። ከፊት የነበረች እንዲት ሴት ሁለት ልጆችዋን ይዛ ለመግባት ስትሞክር ከነ ልጆችዋ ወደቀች። ከኃላዋ ያለው ሕዝብ ልጆችዋን እየጨፈላለቀ ሔደ። በዚህ ሁኔታ ውስጥ ሌሎችም ሕፃናት ወደቁ። ሕዝቡ እየጨፈለቃቸው ሄደ። ገደላቸው። 14 የኢትዮጵያ ሕፃናት የዚያችን ቀን ተጨፈላልቀው ሞቱ። ዝናቡን ለመሸሽ ሲባል ተጨፈለቁ። ዛሬ እነዚህ ልጆች በሕይወት ቢኖሩ ግማሹ 26፣ ግማሹ 25 እና ሌላው የ24 አመት ወጣቶች ይሆኑ ነበር።

 

መቀሌ ውስጥ በሻዐቢያ የተጨፈጨፉትን ሕፃናት ለመዘከር የተሠባሠቡ የአዲስ አበባ ሕፃናት በኢትዮጵያዊያን ተጨፍልቀው ሞቱ። እኒህ ልጆች የተረሡ ይመስለኛል። እኔም ድንገት በተፈጠረ ሁኔታ ነው ያስታወስኳቸው። እነዚህ ሕፃናት ቅን ሠማዕታት ናቸው። ሌላውን ጓደኛቸውን ሊዘክሩ ወጥተው ያለቁ። ሁለት መንታ ልጆች በአንድ ቀን የሞቱበት። ፎቶዋቸውን ፈልጌ የ11ዱን ሕፃናት አግኝቻለሁ እንዘክራቸው።

በጥበቡ በለጠ

 

በ14 አመቷ ተጠልፋ፣ ተደፍራ፣ በኋላም ከጠላፊዋ ቤት አምልጣ ስትወጣ ጠላፊዋ ተከታትሏት አደጋ ሊያደርስባት ሲል ጠብመንጃ ተኩሳ ጠላፊዋን የገደለችው አበራሽ በቀለ የማለዳ ወጥመድ የተሰኘ መጽሐፍ አሳተመች። ይህ መፅሐፍ ስለ አበራሽ በቀለ የሕይወት ውጣ ውረድ የሚተርክ እንደሆነ የምረቃ ሥነ-ሥርዓቱን ያዘጋጀው ኢጋ ሚዲያና ኮሚኒኬሽን ለሰንደቅ ጋዜጣ በላከው መግለጫ ጠቁሟል።

አበራሽ በቀለ ሰው በመግደል ወንጀል ገና በ14 ዓመቷ የታሰረች ሲሆን ከዚያም የኢትዮጵያ ሴት የሕግ ባለሙያዎች ማህበር ከአበራሽ ጎን በመቆሙ ከእስር ነፃ እንድትወጣ ትልቅ ርብርብ ተደርጎላታል። በተለይ ዛሬ በሕይወት የሌሉት የሕግ ባለሙያዋ ወ/ሮ እታገኝ ለሜሳ፣ ለአበራሽ በቀለ በነፃ ጥብቅና ቆመውላት ከዛሬ 15 ዓመታት በፊት ነፃ አውጥተዋታል።

ይህ የአበራሽ በቀለ የሕይወት ውጣ ውረድ አሳዛኝ በመሆኑ የBBC ቴሌቭዥን ጎበዝ የዶክመንተሪ ፊልም ሰራተኛ የሆነችው ጋዜጠኛ ቻርሎቴ “The School Girl Killer” የተሰኘ ፊልም ሰርታ በBBC አስተላለፈችው። የአበራሽን ታሪክ በወቅቱ ለ BBC የካሜራ ቀረፃም ያደረገው ኢትዮጵያዊው የፊልም ባለሙያ አበበ ቀፀላ እንደነበር ይታወሳል። በቅርቡም በዘረሰናይ ብርሃነ መሐሪ አማካይነት “ድፍረት” የተሰኘ ፊልም በአበራሽ በቀለ ሕይወት ዙሪያ ለመስራት ቢሞክርም መጨረሻው ግን አልሰመረም። ፊልሙ ብዙ ውዝግቦችን አስነሳ። ከዕይታም ታገደ።

   ከዚህ በኋላ ነው እንግዲህ የአበራሽ የሕይወት ታሪክ የማለዳ ወጥመድ በሚል ርዕስ የታተመው። ነገ ከ11፡00 ጀምሮ በዋቢ ሸበሌ ሆቴል እንደሚመረቅ ኢጋ ሚዲያና ኮሚኒኬሽን ለሰንደቅ በላከው መግለጫ አውስቷል። የመጽሐፍ አንባቢዎችና ወዳጆችም በስፍራው ተገኝታችሁ መታደም እንደምትችሉም ተነግሯል።

 

በጥበቡ በለጠ

አዲስ ዘመን ጋዜጣ የ75ኛ አመቱን ያዘ። 75 አመታት ብዙ ናቸው። የአንድ ሰው የመኖርያ ዕድሜ ጣሪያ ነው። አዲስ ዘመን የተባለው የኢትዮጵያ ጋዜጣም 75 አመቱ ትልቅ ነው። አንጋፋ ነው። በዚህ አንጋፋ ዕድሜው ምን ተማረ? ምን አወቀ? እንዴት አደገ? እድገቱ ለሌላው ትምህርት ነው? ዕውቀት ነው? ልምድ ነው? ከአንጋፋው እና ከእድሜ ጠገቡ አዲስ ዘመን ጋዜጣ ምን እንማራለን?

 

መቼም አንጋፋዎች ለተከታዮች ብዙ ያስተምራሉ። አዲስ ዘመን ጋዜጣ ለታዳጊው የኢትዮጵያ ኘሬስ ምን የሚነግረው የሥራ ልምድ አለ? አንጋፋዎች ት/ቤቶችም ናቸው። አዲስ ዘመን ጋዜጣ በ75ኛ አመቱ ምን ያወጋን ይሆን?

 

እርግጥ ነው አዲስ ዘመን ጋዜጣ የመንግሥት ጋዜጣ ነው። ሙሉ በሙሉ በመንግስት ቁጥጥር ስር ያለ ነው። ከውልደቱ እስከ ሽምግልናው። በሕፃንነቱም ጀምሮ እስከ አሁን በወላጁ ቁጥጥር ስር ነው። አዲስ ዘመን ሦስት ወላጆች ተፈራርቀውበታል። ንጉሡ' ደርግ እና ኢሕአዴግ። ለመሆኑ ከነዚህ ወላጆቹ መካከል ማንን ይወድ ይሆን? ማነው በስርአት ያሣደገው? ማነው ለሙያው ክብካቤ ያደረገለት? ማነው ነፃነት የሰጠው?

 

አዲስ ዘመንን ጠጋ ብሎ የሆዱን የጠየቀው ይኖር ይሆን? እስከ አሁን ድረስ ያልነገረንን የሆዱን ምስጢር መቼ ይሆን የሚያወጋን?

 

አንድ ቀን ሒልተን ሆቴል አዳራሽ ውስጥ አንጋፋው ጋዜጠኛ ነጋሸ ገ/ማርያም ለውይይት ተጋብዘው ነበር። ነጋሽ ገ/ማርያም በአሜሪካ ሀገር ተምሮ የመጣ የመጀመሪያው የኢትዮጵያ ጋዜጠኛ ናቸው። እናም ስለ አዲስ ዘመን ጋዜጣ ወሬ ተነሣ። መድረክ ላይ ሆነው እንዲህ አሉ፡- አዲስ ዘመን ጋዜጣን ጥርሡን ያወለቁት ጃንሆይ ናቸው። አስከ አሁን ድረስ ጥርስ የለውም። በድዱ ነው ያለው ብለው ነበር።

 

የነጋሽ ገ/ማርያም አባባል አዲስ ዘመን ጋዜጣ እንደ ጋዜጣ ድፍረት የለውም፤ መንግስት ሲሣሣት፣ ሲያጠፋ አይገስፅም፤ አያርምም፤ የመንግሥትን ተግባር ብቻ ነው የሚዘግበው ለማለት ፈልገው ነው።

 

አዲሰ ዘመን በመንግሥት ባጀት የሚተዳደር ጋዜጣ ነው። የፋይናንስ ችግር እንደ ሌሎቹ የግል ጋዜጦች አያንገዳግደውም፤ አይጥለውም። ታዲያ የገንዘብ ጀርባው እንዲህ ጠንክሮ ሣለ ምነው የጋዜጣው ጥራትስ አልጠበቅ አለ። የወረቀቱ ጥራት የወረደ፣ የቀለም ሕትመቱ 75 አመቱን የማያሣይ ነው። እዚህ ጐረቤት አገር ኬኒያ “The Standard” የተሠኘው ጋዜጣ እና ዑጋንዳ ያለው “Vision” የመንግስት ድርሻ ትልቅ የሆነባቸው ጋዜጦች ናቸው። የሕትመት ጥራታቸው፣ ተነባቢነታቸው… ግን ወደር የለውም።

 

አዲስ ዘመን ጋዜጣ እንደ 75 አመት የእድሜ ባለፀጋነቱ በእያንዳንዱ ኢትዮጵያዊ ቤት እና እጅ የማይጠፋ መሆን ነበረበት። ምክንያቱም በኝህ የዕድሜ ባለፀጋ ብዙ ቁም ነገር ለመቅሰም መሯሯጥ ነበረብን።

 

አዲስ ዘመን ጋዜጣን ስሙን ያወጡለት ወልደጊዮርጊስ ወልደዮሐንስ ናቸው ይባላል። ወልደጊዮርጊስ ወልደዮሐንስ የኢትዮጵያ ጋዜጠኝነት አባት የሚባሉ ወላጅ ናቸው። የመጀመሪያው የአዲስ ዘመን ጋዜጣ መስራችና አዘጋጅ ናቸው። “አግዐዚ” የተሠኘ ልቦለድ መጽሐፍ ደራሲ ከመሆናቸውም በላይ ከ25 በላይ መፃሕፍትን ያሣተሙ የኢትዮጵያ ስነ-ፅሁፍም አብሪ ኮከብ ናቸው። እንደ እርሣቸው አይነት ለሀገራቸው ግዙፍ አስተዋፅኦ ያደረገ ሰው የመሠረተው ጋዜጣ ነው። ጋዜጣው አፄ ኃይለሥላሴ ሚያዚያ 27 ቀን 1933 ዓ.ም ነፃነት የተመለሠ ቀን ንግግር ሲያደርጉ ይህ አዲስ ዘመን ነው ካሉት ንግግር ላይ የተወሰደ ነው ይባላል። ነገር ግን ከዚያ በፊት በእንግሊዝ አገር በሲልቪያ ፓንክረስት አማካይነት የሚታተም “New Times and Ethiopian News”  የተሰኘ ጋዜጣ ነበር። ይህ ጋዜጣ በአጭር አጠራር “New Times” ይባል ነበር። አዲስ ዘመን እንደ ማለት ነው። ስለዚህ የአዲስ ዘመን ጋዜጣ ስም የወጣለት “New Times” ከተሠኘው የሲልቪያ ፓንክረስት ጋዜጣ ነው የሚሉ አሉ።

 

በዚህ በአዲስ ዘመን ጋዜጣ ላይ እንደ ጳውሎሰ ኞኞ' ብርሃኑ ዘሪሁን' በዓሉ ግርማ የመሣሠሉ የኢትዮጵያ የብዕር ግርማ ሞገሶች ይፅፉበት የነበረ ነው። ብዙ ፅሁፎች የተስተናገዱበት ጋዜጣ ነው። አንዳንድ ጊዜ የሚበራ ሌላ ጊዜ የሚደበዝዝ ታሪክ ያለው ጋዜጣ ነው።

 

አዲስ ዘመን ጋዜጣ የኢትዮጵያ የነፃነት ማሣያ ነው። ለምሣሌ በኢጣሊያ ወረራ ወቅት የመንግሥት ጋዜጣ ሆኖ ይታተም የነበረው የቄሣር መንግሥት መልዕክተኛ የተሠኘው ጋዜጣ ነው። የሚታተመው በአማርኛ ነው። አዘጋጁ ኘሮፌሰር አፈወርቅ ገ/እየሡስ ዘብሔረ ዘጌ ነው። ኢትዮጵያ በኢጣሊያ መዳፍ ስር በወደቀችበት ወቅት የሚታተም ጋዜጣ። የኢትዮጵያን ነፃነት ሙልጭ አድርጐ በመግፈፍ ለፋሽስቶች አሣልፎ የሠጠ የባንዳዎች ጋዜጣ ነበር። ኢጣሊያ ከተደመሠሠች በኋላ ኢትዮጵያዊያኖች ነፃነታቸውን ለማሣየት አዲስ ዘመን የተሠኘ ጋዜጣ ማሣተም ጀመሩ። አዲስ ዘመን አፈጣጠሩ የሉዐላዊነት ማሣያ ነበር። ቀስ በቀስ ግን ኩርምት እያለ ግርማ ሞገሡን ሠብሠብ አድርጐ ቁጭ ብሏል።

 

አዲስ ዘመን ትንሣኤ ያስፈልገዋል። ሠዎች በያዘው ቁም ነገር ፈልገውት የሚገዙት መሆን አለበት። ኢትዮጵያን ከአዲስ ዘመን ጋዜጣ በላይ ማን ያውቃታል? ማንስ ይመሠክርላታል? ስለዚህ በየዕለቱ በጉጉት የምንጠብቀው ጋዜጣ እንዲሆን አዲስ ጥምቀት ያስፈልገዋል። ዜናዎቹ መሠረታዊ የዜናን ባሕርያት መያዝ አለባቸው። ኢትዮጵያን ከማጀት እስከ አደባባይ ሁለመናዋን እያየ አዳዲስ እና ትኩስ መረጃዎችን የሚመግበን መሆን አለበት።

 

ታላላቅ ስብዕና ያላቸው ፀሐፊያን እንደ ድሮው፣ እንደቀደመው ዘመን ዛሬም አዲስ ዘመን ላይ እንዲፅፉ ዘመኑ የሚጠይቀውን ወረት ሁሉ ማሟላት ግድ ይላል። ጥሩ ጥሩ አምዶች መከፈት አለባቸው። የተለያዩ ድምፆች በሚዛናዊነት የሚነበቡበት ጋዜጣ ማድረግ ይቻላል። አሁን እየሠሩ ያሉ አዘጋጆችና ጋዜጠኞች ይህን ለማድረግ ብቃቱ አላቸው። ነፃነት ግን ሊሠጣቸው ይገባል። ጋዜጣውን ለማሣደግ የሚያስቡትን ሁሉ እንዲያደርጉ ድጋፍ ሊደረግላቸው ግድ ነው። ከዚያም፣ መልካም ውጤት ማየት እንችላለን። የአዲስ ዘመን፣ አዲስ ዘመን ማየት አለብን። መልካም የ75ኛ አመት በአል ይሁንላችሁ ስል አንድ የወደድኩትን የአዲስ ዘመን ፅሁፍ እየጋበዝኳችሁ ነው። ፅሁፉን የላከልኝ የአዲስ አበባው ዩኒቨርሲቲ የሥነ-ጽሑፍ መምህሬ ደረጀ ገብሬ ነው። ርዕሡ ማቸነፍስ የሰውን ልብ ይላል። ፀሐፊው ታሪኩ ቀንአ ይባላሉ። ይህን ፅሁፍ ሰኔ 16 ቀን 1983 ዓ.ም በአዲስ ዘመን ጋዜጣ ላይ አሣትመዋል። ኢሕአዲግ አዲስ አበባን ከተቆጣጠረ በ24ኛ ቀኑ የታተመ ፅሁፍ ነው። ታሪካዊ ነው። በውስጡም የያዘው ትምህርታዊ ነው። ብታነቡትስ፡-

 

ማቸነፍስ የሰውን ልብ!

 

ከታሪኩ ቀንአ

 

ዴሞክራሲ ቃሉ ይጥማል፤ ተግባሩም። ለምን? ቢሉ ፍትሕና ርትዕን፣ የግላዊና የድርጅት መብትና ነፃነትን፣ ዕድገትና ብልጽግናን ማለም ያስችላልና። ለምን? ቢሉ የሕሊና ርካታና የአንደበት መፈታትን፣ በመፃፍ አለመታቀብን፣ በራስ የመተማመንን፣ በመፈቃቀድ የሚፈጠር አንድነትና የእውን ፍቅርን ያመጣልና ነው። ለምን? ቢሉ የተለያየ አመለካከትና መስመር ተከታይ ድርጅቶችና ግለሰቦችን መድረክ ላይ በማምጣት በግልጽ ውይይት የጋራ ግንዛቤ ማስያዝና ለብዙኃን ድምጽና ፍላጎት መገዛትን ያስገኛልና ነው።

 

ኢሕአዴግ ቅል እንደገባው ለዚህ ዓይነቱ ዴሞክራሲ በመታገል ያለማሰለስ ተግባራዊነቱን ያሳያል የሚል እምነት አለኝ። በዚህ ላይ የምንጠያየቅ አይመስለኝም።

 

ታዲያ ሀሳብን በነቀፌታም ይሁን በመደገፍ፣ በግልጽ ማስቀመጥ፣ ለሕዝብ ማስደመጥ፣ ለውይይት ማቅረብ፣ የዴሞክራሲያዊ አንዱ ገጽታ በመሆኑ እኔም እንኳን አንደበቴን ፈታልኝ፣ ልጓሜ ወለቀልኝ፣ ነፃ ሆኜ እንዳልጽፍ በእጄ ላይ የተጠመጠመው ሰንሰለት ተበጠሰልኝ በማለት ጥቂት ነጥቦች ወርወር ማድረግ ፈለግሁ።

 

መቼም ደርግን ውስጥ ውስጡን ቦርቡሮ ቅንቅን የበላው እንጨት በማድረግ ምን ከስልጣን ላይ እንደደረበው ሁላችንም እናውቀዋለን። ደርግ በመጀመሪያ ሲመጣ ላዩን በ“ኢትዮጵያ ትቅደም ያለምንም ደም” ስም የሰላም መጋረጃ ተጋርዶ፣ ሃሳዊ የአንድነት ሸማ ተላብሶ፣ በጊዜያዊ “የታሪክ ባለአደራነት” የሥልጣን ርካብ ተቆናጦ፣ ብዝበዛና ጭቆናን ‘ከነሰንኮፉ ነቅሎ ሊጥል’ ቃል ገብቶ ስለነበር ከፋም ለማም ተቃዋሚ ቢኖርም ደጋፊው ብዙ ነበር። እየቆየ በጉልበት የመሥራት የጭቃ ጅራፉን ሲያመጣው፣ የራሱ ድርጊት ገመናውን እያጋለጠው ሲሄድ ምልዐተ ሕዝቡ ምንነቱን እያወቀው ሄደ እንጂ።

 

የደርግ ፖለቲካ ጉልበት ሆነና አረፈው። በጉልበት የሰውን አእምሮና ልብ ሊያቸንፍ ሞከረ። ጉልበት ደግሞ ከጊዜ በኋላ ጉልበተኛን ያሰለስላል እንጂ ፋይዳ የለውም። ማቸነፍ የሰውን ልብ፤ በተግባር በሚተረጉም እውነተኛና የህዝብን ስሜትና ፍላጎት በሚስብ የህዝብ ፕሮፓጋንዳ። ህዝብ በሚያምንበትና ህዝብ ድምጹን ሊሰጥለት በሚችል ሐቀኛ ሀሳብ ላይ የተንተራሰና ከእብሪትና ድንፋታ፣ ከውሸትና መልቲነት የተላቀቀ ህዝባዊ ቅስቀሳ በማካሄድ፣ ማቸነፍስ የሰውን ልብ፣ ማቸነፍስ ህሊናን ነበር። ይህ ካልሆነ ጉልበት የትም አያደርስም፤ ኢሕአዴግ! ይህን ከደርግ ይማረዋልና ጠንቀቅ!

 

ደርግ በተለይ እኔ ብቻ ነኝ የማውቅላችሁ የሚል ፈሊጥና አፋኝነቱ ለእርስ በእርስ ጥላቻና ጦርነት ዳርጎ አንጀታችንን አድብኖ ወደ አረማሞ ከለወጠው በኋላማ በስመአብ! ስሙንም መስማት አስጠላን። እኛ የምንናገረውን “የለም እንዲህ ማለታችሁ አይደለም” በማለት የራሳችንን ሀሳብና ፍላጎት ለራሳችን ሊተረጉምልን ተነሳ። ውር ውር የሚሉት ተራ ሽፍቶች ናቸው እንጂ ሀገር ሰላም ነው ሲለን ኖረ። ብቻ ምን አለፋችሁ፣ ብዙ የውሸት አኩፋዳ አንጠልጥሎ በየቦታው ዞረ። እኮ! እናንተም ይህ እንዳይገጥማችሁ ጠንቀቅ!

 

አቤት በየጊዜው የገባው ቃል የሰጠን ተስፋ! በህልም የሚቆጠር ብር፤ የምኞት እንጀራ ሆኖ ቀረ እንጂ። ህዝብ ደግሞ የሚፈፀም ተስፋና ራቁቱን የቀረ ውሸት ሲደጋገምበት፣ ዛሬ የተባለ ነገር ነገ ሲካድ፣ የራስ ጥፋት በሕዝብና “በፀረ-ህዝቦች ሲመካኝ ሀሰተኛና ጉቦኛ ተመስግኖ ሀቀኛና ትጉ ዜጋ ሲወገዝና ሲሾፍበት አክ እንትፍ” ይላል።

 

ደርግ ሌላው በሽታው “እኔ የጠላሁትን ሁሉ ጥሉልኝ፤ እኔ የምወደውን ብቻ ውደዱልኝ” ነው። በግድ እኮ ነው። አያበግንም? ታዲያ! ይች ይች መጥፎ መርዝ የተቀባች መርፌ ሆነችና፤ ህዝቡ ደግሞ እሱ ያላመነበትን የጥላቻ መርዝ በግድም ሆነ በውድ በመርፌ በደምስሩ ውስጥ ማስገባት አልወደደምና ደርግን እንቅር አድርጎ ትፍት! አሁንም ይችን ጠንቀቅ!

 

ኢሕአዴጎች! መውደድ ያለባችሁ አመስጋኛችሁን ብቻ አይደለም፤ ስልጣን ስለያዛችሁ፤ (ጊዜያዊ ቢሆንም) የኃይል የበላይነት ስላለም ብዙ አድርባይና የአርጋጅ አናጓጅ ሊኖር ይችላል። ያለ ይሉኝታ ስህተታችሁን እየጠቆመ የህዝብ ብሶት የት ላይ እንዳለ እያሳየ የህዝብ ፍላጎትና አስተያየትን ነፃ በሆነ መልክ እያመለከተና ገንቢ ሃሳብ እየሰጠ፣ ክፉ ክፉን፣ የቂም በቀሉን ሳይሆን የሰላሙንና የአስማሚውን ጎዳና ፈር እየቀደደ፣ የቋሻሪነትና የተንኳሽነትን ባህሪ ፈለጉን እያጠፋ፣ እድገታችሁ ሳይቋረጥ ወደ ፊት እንድትገሰግሱ፣ የህዝቡን አመኔታ እንድታገኙ የሚያደርጋችሁን ሰው ውደዱ።

 

ስንት የሴራ ተሞዳሟጅና በእናንተ የጓዳ በር ገብቶ በአንበሳ በር አጋፋሪነቱን ቀጥሎ ጊዜያዊ ጥቅም ለመመንቸፍ የሚጣደፍ አልጠግብ ባይ አለ መሰላችሁ! “ሆይ ሆይ” ያለ ሁሉ በእውን የኢህአዴግ ደጋፊና ተጋዳይ አይደለም። ከዘመመ የሚዘም፣ ከነፈሰ የሚነፍስ የራሱ የሆነ አቋም የሌለው ስለመሆኑ ሚዛናችሁ ሳያሳልስ ቢፈትነው ያገኘዋል። ደርግ እንዲህ አይነቱን አድር ባይና ተሞዳሟጅ ባለሟል በማድረጉ ነው ‘መካሪ ያጣ ንጉስ ያለ አንድ ዓመት አየነግስ’ ተረት የደረሰበት። እናንተም የደጋፊያችሁን ብቻ ሳይሆን የነቃፊያችሁንም ሀሳብና ትችት በማውጣት ለእርምት የተዘጋጃችሁ ለመሆናችሁ አሳዩና የሰውን ልብ ለማቸነፍ ጣሩ።

 

ሰማችሁ ወይ? ሰላምና መረጋጋትን በዜና ማሰራጨት በሰፊው ተያይዛችሁታል። ሕዝቡ የጠማውን ሰላም ለመቀበል ወይም ከራሱ ለማግኘት እያማጠ ነው። አጋቹም ሰላም ሲያምጥ ሌላውን እየወረፈ ከሆነ ሰላሙ ሊወለድ አይችልም። የአፈነገጠን፣ የአኮረፈን፣ የደነገጠና የበረገገን ወደ ራስ ለማምጣት ስድብና ማስፈራራት፣ ማሸማቀቅና ማስደንገጥ አይደለም። ይህማ የደርግ ባህርይ ነው። ለብልህ አይነግሩም፣ ለአንበሳ አይመትሩም ቢሆንም፣ ደግ ደጉን ያናግራችሁ። እናንተን ጠላት ያለ መጥፎ መጥፎውን ይለፍልፍ እንጂ የመንግሠትን መንበር የያዘማ ታጋሽ፣ ሆደ ሰፊ መሆን አለበት’ኮ! ምን እንደምትባሉ አውቃችኋል? “የደርግ ፖለቲካ ተገልብጦ መጣ!” ነው።

 

ቅራኔአችሁን በድርጅታችሁ ልሳኖች ብታወጡ ሳይበጅ አይቀርም። መቼም ዴሞክራሲ አይደል! የዜና ማሰራጫው የሁሉም ተቃዋሚ ቡድኖች ሁሉ ነው። ይበልጥ ደግሞ የሰላም ፈላጊው ሕዝብ ነው። ሕዝቡ የማንም አቡካቶነት አይፈልግም። የሚያናግረው ጠፍቶ፣ ዴሞክራሲው ትፍኖበት እንጂ ራሱ ለራሱ የሚለው አለው። አሥራ ሰባት ዓመት አፈሙዝ ተደቅኖበት አሁንም አፈሙዝ እያየ መናገር ስለማይፈልግ እንጂ። ታጋዮቻችሁ ተግባቢና ሩህሩህ፣ ሥነ ሥርዓት አክባሪ ቢሆኑም በያዙት ጠመንጃ ላይ ሕዝቡ ፍርሃት አለበት። የአፈሙዝ ፎቢያ!

 

በሌላ በኩል እኮ እንወዳችኋለን። የፈጠራችሁልን ሰላም እንዲህ በቀላሉ የሚታይ አይምሰላችሁ። በደርግ የሰለቸንን ስድብና ማጥላላት ነው የማንወደው። ቅዋሚ ለምን ተነሳበን አትበሉ። የዴሞክራሲ ውስጣዊ ባህርይ ነው። ጠልታችሁ ለማስጠላት አትሞክሩ። ሕዝቡ በድርጊቱ አይቶ ይጥላው። እንዲህ ማድረጋችሁ ተቃዋሚዎቻችሁን ታስወድዳላችሁ። እድብ ብትሉ፣ ብትታገሱ ግን፣ ለካ በእነዚህ ሰዎች ላይ እስከዛሬ የሰማነው ሁሉ የስም ማጥፋት ዘመቻ ኖሯል ያስብልና ከፍተኛ ድምፅና ድጋፍ ታገኛላችሁ። ሕዝቡ በጣም ወደደን፣ ተቀበለን አትበሉ። በሰላም መስፈን፣ በትጋት መሥራትና፣ በሰዎች ሕሊና እረፍት፣ እንደልብ ያለፍርሃት በመናገር በመጻፍ ተንፀባርቆ ይምጣ እንጂ።

 

ዴሞክራሲን እያሰፈነ ነው ብላችኋል። ታዲያ በሰላምና መረጋጋት ኮሚቴ፤ እንዲሁም በአጋዥ ታጣቂዎች ምርጫ ላይ ዴሞክራሲን አልገደባችሁም እንዴ? ወንጀለኛም ንጹህም’ኮ በሕዝብ ውስጥ ከሕዝብ ጋር ነው የኖሩት፤ ያሉት። ያውቃቸዋል። እሱ፤ ሕዝቡ የፍርድ ሚዛኑን ይስጥ እንጂ እናንተ ዙሪያውን አጥር ለምን ትሰሩበታላችሁ? ደርግም፤ ፊውዳል፣ ኢህአፓ፣ ሻዕቢያ፣ ሕወሓት፣ ወዘተ… እያለ ገደበ። እናንተም፤ “ኢሠፓ፣ ወታደር፣ የድሮ ቀበሌ ተመራጭ፣ የአብዮት ጥበቃ፣ ጡረተኛ፣ ወዘተ…” አላችሁ።

 

በመሠረቱ፤ እውነት እንናገር ከተባለ ኢሠፓ በተቋም ደረጃ ከፈረሰ ቆይቷል። ኢሠፓ የፈረሰው በራሱ የአፋኝነት ባሕርይ ምክንያት ካድሬው ከከዳው በኋላ ነው። ቢያንስ ሁለት ዓመት። ኢሠፓ ቢሮ እንጂ አባል አልነበረውም ማለት ይቻላል። እና እየከለከላችሁ ያላችሁት የግለሰቦችን የዜግነት መብት ነው። ውርዴ አደረጋችኋቸው። ሕዝቡ ውድድ ሲሉት ይጠላል፤ ጥላ ሲሉት ይወዳል። ምክንያቱም ከእርሱ ፍላጎት የመነጨ አይደለማ። ስለዚህ እንዲህ ዓይነቱን ነገር ከእንግዲህ ባለመድገም የሰውን ህሊና፤ የሰውን ልብ አቸንፉ። ማቸነፍ ከተባለ ማቸነፍ የሰውን ልብ! ጠመንጃና የጉልበት ፖለቲካ ለደርግም አልሆነም።

 

ሕዝብ አይናቅ፤ ሕዝብ ይከበር። አታወቅም አይባል። እስቲ ሁሉንም ለሕዝቡ! የብሔረሰብ፣ የጎሳ፣ የብሔር ጥላቻ፤ ብቻ ምንም ይባል ምን፤ በሕዝብ መካከል ጥላቻ የለም። ጥላቻውን በመካከሉ ሊፈጥሩበት የሚፈልጉ የፖለቲካ ድርጅቶች ናቸው ብለ የተሳሳትኩ አይመስለኝም። ችግርም ካለ ሕዝቡ በራሱ ባህላዊ ሽምግልናና ውይይት ይፈታዋል።

 

ሕዝቡ የሚፈልገው ጊዜያዊ ሳይሆን ዘላቂ ሰላምን ነው። እስከ አሁን የሠራችሁትን አያሌ በጎ ነገር ችላ ማለቴ አይደለም። ከእሱ በጎ ነገር ችላ ማለቴ አይደለም። ከእሱ ይልቅ መንቀፍ ያለብኝን ባስቀድም ይበልጥ ሕዝባዊ መልካችሁን እያጎላችሁ ማምጣት ያስችላችሁ ይሆናል ብዬ በማሰብ ነው እና ተቃዋሚ እንዱፈጠር እናንተ ምክንያት እንዳትሆኑ ትንሽ የተባለው ትልቅ ይሆንና በመንፈስ ላይ ያለው ሰላም ሲደፈረስ ይችላል። ዘላቂውን ሰላም ያበላሸዋል፤ ግን የእኛ ምኞት ይህ አይደለም።

 

በጥበቡ በለጠ

ባለፈው ሣምንት አንድ የሥልክ ጥሪ ከወደ ጐንደር መጣልኝ። ስልኩን የደወለልኝ በዚያው በጐንደር ዮኒቨርሲቲ መምህርና የባሕል ማዕከሉ ባልደረባ ሙሉቀን ዘመነ ይባላል። ሙሉቀን በትሁት እና በረጋ አንደበቱ አንድ ጉዳይ ነገረኝ። ድምፃዊ መሐሙድ አሕመድ ከጐንደር ዩኒቨርሲቲ የክብር ዶክትሬት ድግሪውን አርብ ግንቦት 19 ቀን 2008 ዓ.ም ሊቀበል ነው አለኝ። እውነት ለመናገር በእጅጉ ደስ አለኝ። ምክንያቱም በዚሁ በሰንደቅ ጋዜጣችን የዛሬ ሁለት አመት ግድም የክብር ዶክትሬት ድግሪ የተነፈገው መሐሙድ አሕመድ የሚል ሰፊ ፅሁፍ ማውጣታችን ትዝ ይለኛል። እናም ጐንደር ዩኒቨርሲቲ አምና ለመሐሙድ አሕመድ ዶክተሬቱን ቢሠጠውም መሐሙድ በስራ ምክንያት በሐሃር ውስጥ ባለመኖሩ በአካል ተገኝቶ አልተቀበለም ነበር። አሁን ግን መሐሙድ በተገኘበት ልዩ ሥነ-ሥርአት የክብር ዶክተሬት ድግሪ አሠጣጥ ሥነ-ሥርአቱ ተዘጋጀ። ስልኩን የደወለልኝን ሙሉቀንን በእጅጉ አመሠገንኩት። ስለ አጠቃላይ ዝግጅቱም ማብራሪያ ከሠጠኝ በኃላ ዝርዝር ጉዳዮችን ከፈለክ የዩኒቨርሲቲውን የሕዝብ ግንኙነት ኃላፊ አቶ ደምሴ ደስታ ዘንድ ደውለህ አነጋግር አለኝ። ወዲያው ደወልኩላቸው። እንደ አንድ ለረጅም አመታት በኢትዮጵያ ኪነ-ጥበብ ላይ እንደፃፈ ሰው ለመሐሙድ ልዩ ዝግጅት መዘጋጀቱ ያስደሠተኝ መሆኑን ገልጬ የተለያዩ መረጃዎችን ጠየኳቸው። እርሣቸውም በደስታ መለሡልኝ። ያንን መረጃ ይዤ ስለ መሐሙድ አሕመድ አንዲት መጣጥፍ አዘጋጀሁና ጨረስኩ። ግንቦት 17 ቀን 2008 ዓ.ም ለምትታተመው ሰንደቅ ጋዜጣችን ላይ ላሣትማት በምንቀሣቀስበት ወቅት ሌላ ስልክ ከወደ ጐንደር ተደወለልኝ።

 

“በድምፃዊ መሐሙድ አሕመድ የክብር ዶክተሬት ድግሪ አሠጣጥ ሥነ-ሥርአት ላይ ልትገኝልን ትችላለህ? አሉኝ።

“ያውም የጐንደር ሰው ጋብዞ?” ብዬ ጥሪውን በደስታ ተቀበልኩት። እናም አርብ ጠዋት ከአዲስ አበባ ጐንደር በ50 ደቂቃ የአየር በረራ ደረስኩ።

 

ጐንደር አየር ማረፊያ እንደ ደረስኩ የዩኒቨርሲቲው መኪና እየጠበቀኝ ነበር። ከሌሎች የዩኒቨርሲቲው ማሕበረሰሠቦች ጋር ሆኜ ጉዞ ወደ ጥንታዊቷ የአፄ ፋሲል ታሪካዊ ከተማ ጐንደር አመራን።

 

ጐንደር ከተማ ለበርካታ ጊዜያት ተመላልሻለሁ። ከዚያም አልፎ ተርፎ ከጓደኞቼ ከኤሚ እንግዳ እና ከአመለወርቅ ታደሰ ጋር ሆነን የጐንደርን ታሪክ ዶክመንተሪ ፊልም ሠርተናል። ከእኛ ጋር ሆነው በርካታ የፊልም ባለሙያዎችም በስራው ላይ ተሣትፈዋል። ፊልሙ የአንድ ሠአት ርዝማኔ ሲኖረው ርዕሡም “Gonder An African Civilization” ይሠኛል። በአማርኛ ጐንደር ቀዳማዊ የአፍሪካ ስልጣኔ የሚል ርዕስ አለው። ይህ ፊልም በ DVD ታትሞ የወጣ ሲሆን በአንዱ DVD ላይ በአማርኛ ወይም በእንግሊዝኛ ቋንቋ ተመርጦ ፊልሙን መመልከት ይቻላል።

 

በዚሁ የአንድ ሰዓት ፊልም ውስጥ በርካታ ምሁራንና ተመራማሪዎች ስለ ጐንደር ትንታኔ ይሠጣሉ። ከነዚህም ውስጥ ታላቁ የታሪክ ተመራማሪ ኘሮፌሰር ሪቻርድ ፓንክረስት፣ ሪታ ፓንክረስት፣ የአፍሪካ ታሪክ ተመራማሪው ኘሮፌሰር አየለ በከሬ፣ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የኪነ-ሕንፃ መምህር የሆነው ፋሲል ጊዮርጊስ፣ የጐንደር ታሪክ ከፍተኛ ተመራማሪ የሆኑት አሜሪካዊው ኘሮፌሰር ላ ቬርሊ ቤርሊ፣ የቀድሞው ፕሬዘደንት የኮሎኔል መንግስቱ ኃይለማርያም አስተርጓሚ የነበሩት አቶ ግርማ በሻህ፣ የጎንደር ታሪክ ከፍተኛ ሊቅ ጌትነት ይግዛው ንጉሴ እና ሌሎችም ጐንደር በ17ኛው እና በ18ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ላይ እንዴት አብባ የወጣች ብርቅዬ ከተማ እንደነበረች ያብራራሉ። ይህ ፊልም በልዩ ልዩ ሀገሮች ከመታየቱም በላይ ለእኛም ብዙ ዕውቅናና ጥቅም አሠጥቶናል። እናም ጐንደር አንድ አካሌ ትመስለኛለች። ስሔድባት ልዩ ደስታ ይሠማኛል።

 

ከተያዘልኝ የማረፊያ ሆቴል/ኪኖ ሆቴል/ ወጥቼ ጥንታዊቷን ከተማ ጐንደርን ማየት ጀመርኩ። ናፍቆት ነዋ!

የጐንደር የኪነ-ጥበብ ቅርሶች ሁሌም ይደንቁኛል። ለየትኛው ቅድሚያ እንደምሠጥ ግራ ይገባኛል። እንደው ጸሎትም ለማድረስ ብዬ ወደ ብርቅዬው ቤተ-ክርስትያን ደብረ ብርሃን ስላሴ ተጓዝኩኝ። በባለ አራት ማዕዘን ሆኖ የተሠራው ይህ ቤተ-ክርስትያን በአለም የሥነ-ስዕል ታሪክ ውስጥ ልዩ የሆኑ የግድግዳ እና የጣሪያ ላይ ምስሎችን ይዟል። እነዚህ ምስሎች በሥነ-ስዕል ተመራማሪዎች የጐንደር ስነ-ጥበቦች /Gonderian Arts/ ተብለው ይጠራሉ። የ17ኛው መቶ ክፍለ ዘመን የጥበብ አሻራዎች ናቸው።

 

የደብረ ብርሃን ሥላሴ ቤተ-ክርስትያን ስዕሎች በውስጣቸው ተምሣሌትን (Symbolism) ተብሎ የሚሠራው የጥበብ ስልት የሚያንፀባርቁ ናቸው። ለምሣሌ መላዕክትን ሲስሉ እግርና እጃቸውን አይስሉም። ጭንቅላታቸውንና ክንፋቸውን ነው። ብዙ ዝርዝር ውስጥ ከመግባት በዚህ ተምሣሌትነት ይገልፃሉ። በዚህ ታላቅ ደብር ውስጥ የሚገኙ ሌሎቹ አስገራሚ ስዕሎች ደግሞ ኢትዮጵያዊ ለዛ እና መንፈስ በውስጣቸው ይዘዋል። እነ ቅድስት ድንግል ማርያም ኢትዮጵያዊ መልክ አላቸው። የኢትዮጵያ ንቅሳት አላቸው። መላዕክት በኢትዮጵያዊ መልክ እና ገፅታ ነው የተሣሉት። ክርስትናን አፍሪካዊ መልክ፣ ኢትዮጵያዊ መገለጫ አድርገው የ17ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ሰአሊዎች ደብረ ብርሃን ስላሴ ላይ ድንቅ የጥበብ አሻራ አኑረዋል። እነዚህ ስዕሎች ሁሌም አዲስ ናቸው። አይደበዝዙም፤ አይወይቡም። ምክንያቱስ ምንድን ነው ተብሎ ሊጠየቅ ይችላል።

 

የማይደበዝዙበት እና የማይወይቡበት ምክንያት ሰአሊዎቹ ቀለማቸውን በሚበጠብጡበት ወቅት ነጭ ሽንኩርት እየለነቆጡ እየፈጩ አብረው ይቀላቅላሉ። ከዚህ በተጨማሪም እንቁላል ውስጥ ያለውን ነጩን ፈሣሽ አብረው ይደባልቁታል። በዚህ የተነሳ ቀለሙ ሁሌም እንደ መስታወት እያበራ ይኖራል። የሥነ-ጥበብ ተመራማሪዎቸ የስዕልን ታሪክ ሲያስተምሩ የጐንደር ጥበብ /Gonderian Art/ የሚሉት እነዚህንና ሌሎችንም አስደማሚ ጥበቦችን በማጥናት ነው።

 

ይህ የደብረብርሀን ስላሴ ቤተ-ክርስትያን በመጀመሪያ የታነፀው በአፄ አዲያም ሰገድ ኢያሱ/1674 ዓ.ም-1698 ዓ.ም/ ኢትዮጵያን ባስተዳደሩ ገናና ንጉስ ነው። ከዚያም በአደጋ ምክንያት ፈርሶ በኋላ በአፄ ዳዊት /1709-1713/ ኢትዮጵያን ባስተዳደሩት ጥበበኛ ንጉስ አማካይነት ታነፀ። ይህ ሁሉ ጥበብም የተንፀባረቀው በአፄ ዳዊት ዘመነ መንግሥት ነው።

 

ጐንደርን እንዲህ እያየኃት ሰአቴ ወደ ሌላኛው ታላቅ መርሃ ግብር ነጐደ። ከሃምሣ አመታት በላይ በኢትዮጵያ ሙዚቃ ላይ ጥፍጥ፣ እምር ብሎ የኖረው ተአምረኛው ድምፃዊ መሐሙድ አሕመድ የክብር ዶክተሬት ድግሪውን ከጐንደር ዩኒቨርሲቲ ሊቀበል ነው። መንገዶቹ ሁሉ ወደ ዩኒቨርሲቲው ሊያመሩ ነው። ትልቁ ድምፃዊ ጐንደር ገብቷል።

 

የጐንደር ዩኒቨርሲቲ የባሕል ማዕከል አባላት ወደ አረፍኩበት ሆቴል መጥተው ወሠዱኝ። ከተንጐማለለው ዩኒቨርሲቲ ቅፅር ግቢ ውስጥ የመሐሙድ ፎቶዎች በየስፍራው ተበራክተው ይታያሉ። ውብ ሙዚቃዎቹ በሰፊው ተለቀዋል። የመሐሙድ ክብር ደምቆ ይታያል።

 

የጐንደር ዩኒቨርሲቲ ምሁራን፣ የአስተዳደር ሰዎች፣ ተጋባዥ እንግዶች እና ተማሪዎች አዳራሹን ሞልተውታል። ታላቁ ድምፃዊ በጉጉት እየተጠበቀ ነው። ባለ ዘንካታ ቁመቱ፣ ጐምላሌው መሐሙድ አሕመድ ከነ ግርማ ሞገሱ ታጅቦ መጣ። አዳራሹ ውስጥ ያለው ታዳሚ በሙሉ ከመቀመጫው ተነስቶ በጭብጨባና በእልልታ ተቀበለው። እጅግ የደመቀ የደስታ ስሜት በሁሉም ታዳሚያን ላይ ይነበብ ነበር።

 

 ከሙሐሙድ በስተጀርባ ተቀምጨ ስለ እሱ ማሠብ ጀመርኩ። ምን አይነት ስብዕና የተላበሠ ሠው ነው? እያልኩ መገረሜን ቀጠልኩ። ከትንሿ ስራ ከሊስትሮ ተነስቶ ዛሬ ሐገሩ ኢትዮጵያን በታላላቅ መድረኮች የሚያስጠራ ግዙፍ ስብዕና የተለበሠ ከያኒ ነው።

 

ከ50 አመታት በላይ የኢትዮጵያን ሕዝብ በልዩ ተስረቅራቂ ድምፁ ጥዑመ ዜማዎችን እያንቆረቆረ ሲያስደስት ኖሯል። መድረክን ለረጅም ሰአት ካለ ድካም በመቆጣጠር የመንፈስ ማበልፀጊያ የሆኑትን ሙዚቃዎቹን ሲያሠማን የኖረ የጥበብ ባለውለተኛችን ነው። ሐገሩ ኢትዮጵያ ስትቸገር በሙያው ለማገለገል ከፊት ወጥቶ የሚሠለፍ ነው። የሐገር ፍቅርን በሕዝቦች መንፈስ ውስጥ የሚያሠርፁ ዜማዎችን አቀንቅኗል። ፍቅረኞችን ይበልጥ የሚያቀራርቡ የሚያፋቅሩ ዜማዎችን ተጫውቷል። ሐገሩ በጠላት ስትወረር ግንባሩን ለጥይት ሰጥቶ በየአውደ ውጊያው ላይ አነቃቅቷል፤ ወኔ ጨምሯል። እንደ ጨው ዘር የትም የተበተነው ኢትዮጵያዊ ዘንድ እየሔደ፡-

 

መቼ ነው ዛሬ ነው

ነገ ነው ሀገሬን የማየው?

እያለ የሐገር ፍቅር ስሜትን ይበልጥ የሚያስተሣስር፣ ተቆርጦ እንዳይወድቅ የሚያደርግ የአንድነት ማሠሪያ ገመድ ነው መሐሙድ አሕመድ።

 

እጅግ የደመቀው የጐንደር ዩኒቨርሲቲ መድረክ እንደገና ቀልቤን ሰረቀው። ስለ መሐሙድ ይወራል፤ ይተረካል። ከዩኒቨርሲቲው ማሕበረሰብ ውስጥ አቶ ሰለሞን አብርሃ ስለ መሐሙድ የሕይወት ታሪክ ያወጋሉ። ዶ/ር ስንታየው ወልደሚካኤል የመሐሙድ ዘፈኖች ምን አይነት ትንግርት እንዳላቸው ያወጉናል። የኢትዮጵያ ሙዚቀኞች ማሕበር ኘሬዘዳንት ክቡር ዶ/ር ዳዊት ይፍሩ፣ የኢትዮጵያ ጃዝ ሙዚቃ አባት የሚባለው ክቡር ዶ/ር ሙላቱ አስታጥቄ ሌሎችም ስለ መሐሙድ አውርተው አልጠግብ አሉ።

 

በመጨረሻም መሐሙድ ወደ መድረክ ወጥቶ ከሃምሣ አመታት በላይ በኢትዮጵያ ሙዚቃ ላይ በክብር ላገለገለበት አስተዋፅኦ የጐንደር ዩኒቨርሲቲ የክብር ዶክተሬቱን አጐናፀፈው። አዳራሹ ፍፁም በሃሴት ተዋጠ። ጭብጨባው እልልታው ናኘ። ፈረንጆቹ “A Living Legend” የሚሉት መሐሙድ፣ ሙያዊ ክብሩን ተጐናፀፈ። መሐሙድ በሕይወት ያለ ሕያው ምስክር!

ሽልማቱ ከክብር ዶክተሬቱ በተጨማሪ የአፄ ቴዎድሮስን ምስል የሚያሣይ ትልቅ ፎቶግራፍም ነበር። ቴዎድሮስ ኢትዮጵያን አንድ ለማድረግ ሕይወታቸውን ሰጥተዋል። መሐሙድም በሙዚቃ ችሎታው በየሔደበት እያዜመ ኢትዮጵያዊያንን ሁሉ አንድ አድርጓል። ለተምሣሌቱ ሲባል የቴዎድሮስ ምስልንም ተሸለመ።

 

መሐሙድ የአይኖቹ ግድቦች ዕንባ አቀረሩ። ደስታ፣ ትዝታ፣ መአት ነገሮች ተግተልትለው መጡበት።

ይህን ያደረገልኝ እገዚአብሔር ይመስገን አለ። ከዚያም አዳራሽ ውስጥ ያለውን ሠው ሁሉ ማዘመር ጀመረ።

 

እግዚአብሔር ይመስገን

እግዚአብሔር ይመስገን

ለዚህ ያደረሠን

ለዚህ ያደረሠን

እግዚአብሔር ይመስገን

 

የሚለውን ኦርቶዶክሣዊ ዜማ ሲያቆረቁረው የአዳራሹ ድባብ ልዩ ስሜት ውስጥ ገባ። እልልታ! ጭብጨባ! ደስታ! አብሮ መዘመር ቤቱን ሞላው።

 

መሐሙድ በጐንደር የምሽት ክለብ ውስጥ

ጐንደር ትልቅ እንግዳ መጥቶባታል። የመጣው ሠው ደግሞ በሙዚቃው አለም ውስጥ እላይኛው ማማ ላይ የሚቀመጥ ነው። ስለዚህ የጐንደርን የባሕል ምሽት ቤቶችን መሐሙድ እንዲያይ ተጋብዞ አርብ ግንቦት 19 ቀን 2008 ዓ.ም በአፄ በካፋ የምሽት ክለብ ውስጥ ገባ። የምሽት ክለቡ ጐንደርን ሊጐበኙ በመጡ እንግዶችና በጐንደር ነዋሪዎች ከአፍ እስከ ገደፉ ሞልቷል። ምክንያቱም የኢትዮጵያ ሙዚቃ ዋልታና ማገር የሆነው ሠው ይመጣል የሚባል ወሬ ነበር። እናም መሐሙድ ገባ። ቤቱ በሀሴት ተዋጠ።

 

መድረኩ ላይ የሚጫወቱት ድምፃዊያን ዜማቸውን ቀየሩ። ውብ የሆኑትን የመሐሙድን ዜማዎች ማቀንቀን ጀመሩ።

ለምን ይሆን ቃል እንደ ዘበት

ያደረግነው ሁሉ በልጅነት

ፍቅር እንደ ፈሣሽ ሆኗል ወይ

ለምን ተዘነጋሽ ተረሳሽ ወይ

ተረሳሽ ወይ

 

የሚለውን ዘፈን ሲዘፈን፣ በዚያ ክለብ ውስጥ ያለው ሠው በሙሉ ከመቀመጫው ተነሣ። ፊቱን ወደ ሙሐሙድ አዞረ። ዘፋኙ ሮጦ ሔደ። ከመሀሙድ ፊት ለፊት መዝፈን ጀመረ። መሐሙድም ከመቀመጫው ተነሣ። አዳራሿ ቀውጢ ሆነች።

 

እንዴተ ይረሳል--

እንዴት ይረሳል--

ተረሳሽ ወይ--

እየተባለ ጐንደር አረበረበች።

ማን ብዬ ማን ልበልሽ፣

ምኑን ትቼ ማን ልበልሽ፣

ፍጹም ድንቅ ልጅ ነሽ፤

ድንቅ ልጅ ድንቅ ነው ውበትሽ፣

ከዋክብት ናቸው አይኖችሽ፣

አቤት ቅርጽ ስራው ከናፍሮችሽ፣

ፈገግ ስትይ ልዩ ነው ጥርስሽ።

እያሉ የጎንደር የምሽት ክለብ ድምጻዊያን ቤቱን በአንድ እግሩ አቆሙት። መች በዚህ ብቻ አቆሙ፡-

የፍቅር ወጥመድ ነው መላው ሁሉ ገላሽ

ምክንያት አጣሁኝ በምን ሰበብ ልጥላሽ

 

እያሉ የመሐሙድን ብርቅዬ ዘፈኖች አቀነቀኑ። መሀሙድ እረፍት አጣ። ይህ ሁሉ ሰው በእርሱ ደስታ ውስጥ ገብቶ አብሮት ይደሰታል። ጎንደሮች በእጅጉ አስደሰቱት። በእጅጉ አከበሩት። ይህን ያደረጉት ሁሉ ትልቅ የታሪክ ተግባር አከናውነዋል። ምስጋና ይገባቸዋል።n

"ማመን አቅቶኛል። ብዙ ስራ ሰርቻለሁ ብል የማፍር አይደለሁም።

እግዚአብሔርን ግን አመሰግናለሁ"

ክቡር ዶክተር ማህሙድ አህመድ

ከሄኖክ ስዩም

ጎንደር ዩኒቨርሲቲ በ2007 ዓ.ም. የምረቃ በዓል ለአንጋፋው ድምጻዊ ለትዝታው ንጉስ ለማህሙድ አህመድ የክብር ዶክትሬት ሰጥቶ ነበር። ያኔ ድምጻዊው በስፍራው አልነበረም። የህይወት ታሪኩ ሲቀርብ ከአሁን አሁን ወጣ ብለው በጉጉት የጠበቁት እድምተኞች ማህሙድን ሳይሆን ተወካዩን ነበር ያዩት።

ይህ ከሆነ ዓመት ከመድፈኑ በፊት ጎንደር ልዩ ድግስ ደግሳ፤ ከተማዋና ዩኒቨርሲቲው ተቀናጅተው አንጋፋውን ድምጻዊ ማህሙድ አህመድን ወደ ታሪካዊቷ ከተማ ጋበዙ። ግንቦት 19 ቀን 2008 ዓ.ም. ሁለት ታላላቅ ኪነ ጥበባዊ ኩነቶችን ጎንደር አስተናገደች።

በወርቃማው ዘመን፣ በአራቱም ማዕዘን ከያኒያን በፈሩበት፣ በየክፍለ ሀገሩ አስደናቂ የባህል ቡድኖች በተፈጠሩበት ዘመን ፋሲለደስ የባህል ቡድን ተፈጠረ። የያኔዋን የጎንደር ክፍለ ሀገር የባህል እሴቶች ሲያናኝ፤ እንደ ወሎ ላሊበላ፣ እንደ ጎጃም ግሽ አባይ በርካታ ምርጥ ከያኒያንን ለኢትዮጵያ ሲያበረክት ኖረ። ከሁለት አስርት ዓመታት በፊት እንደ ሌሎቹ ሁሉ ፋሲለደስም ፈረሰ።

ከዚያ በኋላ በየክፍለ ሀገሩ ወጥ በሆነ መልኩ ጠንካራ የባህል ቡድኖች መታየት አልቻሉም። ወሎ ላሊበላ ቀደመና ዳግም ተመሰረተ። ስኬቱ ናኘ። ብዙዎች ደስታቸው ወሰን አልነበረውም። የወሎ ላሊበላ ምስረታ ለግሸ አባይና ለፋሲለደስ የማንቂያ ደውል ነበር። ጎንደር የደውሉን ድምጽ ሰማች። ባለፉት አንድ ዓመት የከተማዋ ስራ የፋሲለደስ ባህል ቡድንን ዳግም ማደራጀት ነበር። ሰልጣኞች ተመልምለው የተግባርና የንድፈ ሃሳብ ስልጠና ተከታተሉ። ከአስራ ሁለት ወራት በኋላ የባህል ቡድን በይፋ ሊመረቅ ቀን ተቆጠረ። ይሄ ቀን የትዝታው ንጉስ ማህሙድ አህመድ የክብር ዶክትሬቱን በይፋ እንዲቀበል ከተቆረጠው ቀን ጋር አንድ ነበር። እናም ፋሲለደስ የታላቁን ድምጻዊ የክብር ዶክትሬት ሥርዓት አደመቀው።

አርብ ግንቦት 19 ቀን 2008 ዓ.ም. ከሰዓት በኋላ ጎንደር ከተማ ከጎንደር ዩኒቨርሲቲ የሳይንስ አምባ አዳራሽ የተዘጋጀው ድርብ በዓል ደማቅ ነበር። ጋሽ ማህሙድ የክብር ዶክትሬቱን ሊቀበል ከአዳራሹ ተሰይሟል። የጎንደር ፋሲለደስ ባህል ቡድን ሊመረቅ በመድረኩ ተውቦ ቀርቧል። የባህል ቡድኑን ለማስመረቅ የኢትዮ-ጃዝ አባቱ ዶክተር ሙላቱ አስታጥቄ፣ የኢትዮጵያ ሙዚቀኞች ማህበር ፕሬዝዳንት ክቡር ዶክትር ዳዊት ይፍሩ፣ የቀድሞዋ የህዝብ ለህዝብ ዕንቁ ተወዛዋዥ እንየ ታከለ፣ የቀድሞ የፋሲለደስ ባህል ቡድን አባላት የነበሩ እንግዶችና ወጣት የኪነ ጥበብ ባለሙያዎች ታድመዋል።

መድረኩ ላይ የነገሰው የፋሲለደስ የባህል ቡድን ነው። ወጣቶቹ የቀድሞውን ዘመን እንመልሰዋለን በሚል ቁጭት መድረኩን ይውረገረጉበታል። የአዳራሹ ገጽታ ዛሬን ብቻ ሳይሆን ትናንትናን በሚያስታውሱ ምስሎች ያሸበረቀ ነው።

ጎንደርን ከፋሲለደስ ኪነት ለይተው ማየት ህመም ሆኖ የሰነበተባቸው ሰዎች በሚያዩት ነገር ደስታቸው ወሰን አጥቷል። ኪነታችን ፈረሰ ብለው ተስፋ የቆረጡ የትናንት ከያኒያን እንባ ባቀረረው አይናቸው ሳይሞቱ አዲስ ነገርን ተመልክተዋል።

የጎንደር ዩኒቨርሲቲ ምክትል ፕሬዝዳንት አቶ ሰለሞን አብረሃ ወደ መድረኩ ወጡ። የፋሲለደስ መመረቅ የታላቁ ድምጻዊ የክብር ዶክትሬት አሰጣጥ ይፋዊ ሥነ-ሥርዓት መቀናጀቱ ሆን ተብሎ ታላቅ ታሪክ ጥሎ ለማለፍ የተደረገ መሆኑን አበሰሩ። ጎንደር ዩኒቨርሲቲ የአንጋፋውን ድምጻዊ የትዝታውን ንጉስ የማህሙድ አህመድን የህይወት ዘመን ቱሩፋት መዝኖ ለክብር ዶክትሬት እንዴት እንዳጨው የሚያስረዳ የአርቲስቱን ሙያዊ አገልግሎትና የህይወት ዘመን ውጣ ውረድ የሚያስቃኝ ማስታወሻ አነበቡ። አርቲስቱንና የዩኒቨርሲቲውን ከፍተኛ አመራሮች ለክብር ዶክትሬቱ አሰጣጥ ወደ መድረክ ጋበዙ። ክቡር ዶክተር ማህሙድ አህመድ በፋሲለደስ ኪነት ቡድን ዜማ ታጅቦ ወደ መድረኩ ወጣ።

የክብር ዶክትሬቱን እንዲሰጡ የዩኒቨርሲቲው የቦርድ ሰብሳቢና የመንግስት ፋይናንስ ተቋማት ኤጀንሲ ዋና ዳይሬክተር ዶክተር ስንታየሁ ወልደሚካኤል ተጋበዙ። አዳራሹ በደስታ ድምጽ ተደበላለቀ።

ክቡር ዶክተር ማህሙድ አህመድ የክብር ዶክትሬቱን ሙሉ ልብስ ለበሰ። የክብር ዶክተር ማዕረግ ባለቤትነቱን የሚያረጋግጠውን ሰነድ ተቀበለ። አይኖቹ እንባ አቅረው ነበር። ፋሲለደስ ባህል ቡድን ለስለስ ባለ የባህል ሙዚቃ የድምጻዊውን የትዝታ ዜማ እየተጫወተ ነው። ድምጻዊው ለመናገር ወደ መነጋገሪያው ቀረበ።

"ማመን አቅቶኛል። ብዙ ስራ ሰርቻለሁ ብል የማፍር አይደለሁም። እግዚአብሔርን ግን አመሰግናለሁ" ከዚህ በላይ የጻፈውን ወረቀት አላነበበውም። ለግማሽ ምዕተ ዓመት ከህዝቡ ጋር ባስተሳሰረው ስርቅርቅ ድምጽ እግዚአብሔር ይመስገን የሚለውን መዝሙር መዘመር ጀመረ። ድባቡ ሌላ ሆኗል።

ከእግዚአብሔር ቀጥሎ ሁሌም ከጎኔ ለሆነችው አለና "አልማዝ አልማዝዬን" አቀነቀነ፤ በርካታ ታላላቅ ሰዎችን ያፈራው የፋሲለደስ ባህል ቡድን በዚህ ቀን ለምረቃ በቅቶ ከእሱ ጎን በመቆሙ የተሰማውን ደስታ ገለጸ። ንግግሩ በራሱ ዜማዎች ታጅቦ ሳይጠገብ አለቀ።

የስጦታ ሥነ-ሥርዓቱ ቀጥሎ አንድ ትልቅ ፍሬም ታሽጎ ተበረከተለት። መድረኩ ላይ እሽጉን ፈታው፤ በትልቁ የአጼ ቴዎድሮስ ምስል ነበር። የጎንደር ዩኒቨርሲቲ ምክትል ፕሬዝዳንት አቶ ሰለሞን አብረሃ ይህ ንጉስ ኢትዮጵያን አንድ ለማድረግ ታላቅ መስዕዋትነት የከፈለ ነው። አንተም የኢትዮጵያን ህዝብ በሙዚቃህ አንድ ለማድረግ ያበረከትከውን አስተዋጽኦ ታላቅ ቦታ ሰጥተን ይህንን ለመታሰቢያነት ሰጥተንሃል አሉት። ዓይኖቹ እንባ አቀረሩ። አሁን መዝፈንም መናገርም አልቻለም። የጎንደር ከተማ ከንቲባ አቶ ተቀባ ተባባል የአጼ ፋሲል ቤተ መንግስትን የሚያሳይ የቅርጽ ስጦታ አበረከቱለት። ማህሙድ አህመድ በክብር ዶክትሬት ፋሲለደስ ኪነት ቡድን በትንሳኤ የተመረቁበት በዓል የግማሽ ቀን ይሁን እንጂ ትዝታው የዘለዓለም ነበር።

 በጥበቡ በለጠ

 

“ኢትዮጵያዊ” የሚለውን ቅፅል የተጠቀምኩት ወድጄ አይደለም። ተገድጄ ነው። ወልደመስቀል ኮስትሬን የምጠራበት ቋንቋ አነሰኝ። ምን ልበላቸው? ሁላችንም ኢትዮጵያዊ ብንሆንም፣ አንዳንድ ለየት ያሉ ኢትዮጵያዊያን አሉ። ከስማቸው በፊት ኢትዮጵያዊው እያልን የምንጠራቸው። ከነርሱ ውስጥ አንዱ ወልደመስቀል ኮስትሬ ናቸው።

ኢትዮጵያ የምትባል ሐገር በሉሲ/ድንቅነሽ/ ትታወቃለች። ኢትዮጵያ በአክሱም ሐውልቶቿ ትታወቃለች። ኢትዮጵያ በቅዱስ ላሊበላ ሕንፃዎቿ ትታወቃለች። ኢትዮጵያ በጐንደር የኪነ-ጥበብ ብልፅግና ትታወቃለች። ኢትዮጵያ በሐረር ጀጐል ግንብ ትታወቃለች። ኢትዮጵያ በጥንታዊ ታሪኳ ትታወቃለች። ኢትዮጵያ በወልደ መስቀል ኮስትሬም ትታወቃለች። ያውም በሌሎች አለማት ላይ አረንጓዴ ቢጫ ቀዩን ሰንደቅ አላማ እያውለበለበች።

ወልደመስቀል ኮስትሬ በተሠማሩበት የአትሌቲክስ ሙያ በርካቶችን አሠልጥነው ውጤታማ ከማድረጋቸውም በላይ ኢትዮጵያ የምትባልን ሀገር በአለም አቀፍ መድረኮች ላይ ገዝፋ እንድትወጣ፣ የሐገሪቱ ሕዝብ መዝሙርም የአለም ሕዝብ ሁሉ እንዲዘምረው ያደረጉ የግዙፍ ሰብዕና ባለቤት ናቸው።

ወልደመስቀል ኮስትሬ በኢትዮጵያዊ አቋም እና ዲስኘሊን የታነፁ ናቸው። ያለሙትን ያቀዱትን ሐሣብ ከግብ ለማድረስ ቀን ከሌት የሚማስኑ ጐምቱ ኢትዮጵያዊ ናቸው። የኢትዮጵያዊነትን የመተሣሠሪያ፣ የመገማመጃ፣ የመቆላለፊያ መድሃኒት የቀመሙ ሰው ናቸው። አትሌቲክስ ከሚባል ስፖርት ውስጥ ደራርቱ የምትባል፤ ኃይሌ የሚባል፤ የኢትዮጵያዊነት መሰብሠቢያ መድሃኒት የፈጠሩ ሰው ናቸው። እነዚህ መድሃኒቶች ናቸው እየተባዙ የኢትዮጵያዊነት ማማ የገነቡት። ፈጣሪው ዶክተር ወልደመስቀል ኮስትሬ ይባላሉ። ብዙ በቶ ሺ ዶላሮችን እንክፈልዎት የእኛን አትሌቶች አሰልጥኑልን ሲባሉ ኢትዮጵያዊነቴስ ብለው በመጠየቅ አሻፈረኝ! የሚሉ ኩሩ ኢትዮጵያዊ! በምንም መደለያ ሀገራቸውን አሳልፈው ያልሰጡ፤ ተከብረው ሀገር ያስከበሩ የትውልድ ምሳሌ።

የኢትዮጵያዊነት ምሶሶን ያቆመ ብርቱ ሞተ አይባልም። አረፈ ነው። ሌሎችን ተክቶ አረፈ። በአለም ላይ አንዲት ሀገር አለች። ኢትዮጵያ የምትባል። ሁል ጊዜ ሩጫ በኖረ ቁጥር ከፊት ሆነው የድል ብስራት የሚያሰሙ አትሌቶች ያሏት። እነዚህ አትሌቶች የዚህችን ሀገር ሰንደቅ አላማ በየአለማቱ ሲያውለበልቡ፣ መዝሙሯን ሲያዘምሩ የሚታዩ ናቸው። የነዚህ አባት ዶ/ር ወልደመስቀል ኮስትሬ ይባላሉ። አልሞቱም፤ አረፉ።

ዶ/ር ወልደመስቀል ኮስትሬ የትውልድ መንደራቸውን ለቀው ወደ አዲስ አበባ ሲመጡ የድሮው አስፋው ወሠን ይባል በነበረው ት/ቤት ትምህርታቸውን መከታተል ጀመሩ በት/ቤት ቆየታቸውም በ400፣ በ800 እና 1500 ሜትሮች ይወዳደ ነበር።

በ1956 ዓ.ም የከፍተኛ ደረጃ ትምህርት እድል አግኝተው ወደ ሐንጋሪ ሄዱ። እዚያም እየተማሩ በ500 እና በ10,000 ሜትሮች ት/ቤታቸውን እየወከሉ ይሮጡ ነበር። ሩጫና ወልደመስቀል አንዴ ተጋብተዋል። የሚለያቸው የለም።

በ1963 ዓ.ም የሐንጋሪ ትምህርታቸውን አጠናቀው በማስተርስ ድግሪ ተመረቁ። ከዚያም ወደ ሀገራቸው ተመልሰው በኮተቤ መምህራን ኮሌጅ የስፖርት መምህር ሆኑ። ከዚሁ ጋር በተደራቢነት አትሌቲክስ አሰልጣኝም ሆኑ።

በ1966 ዓ.ም እንደገና ወደ ሀንጋሪ በመሔድ የማስተርስ ድግሪያቸውን ባገኙበት ዩኒቨርሲቲ የዶክተሬት ድግሪያቸውን መማር ጀመሩ። በ1973 ዓ.ም በዶክተሬት ድግሪ ተመርቀው ወደ ሚወዷት ሀገራቸው ኢትዮጵያ መጡ።

ወደ ሐገራቸው ከመጡ በኃላ የአትሌቲክስ አሰልጣኝነታቸውን በመሉ ጊዜ ስራ ያዙት። ኢትዮጵያን በአትሌቲክስ ስፖርት የዝነኞች ማማ ላይ ለማውጣት ቀን ከሌት ጣሩ። ስፖርተኞቻቸው በዲሲኘሊን እንዲታነፁ በግል ህይወታቸው ሁሉ ጣልቃ እየገቡ ሰው ፈጠሩ። በመጨረሻው በሩጫው አለም ኢትዮጵያ ገናና ስም እና ዝና ያላት ሀገር እንድትሆን አደረጉን። 28 የኦሎምፒክ ሜዳሊያዎችን ማስገኘታቸውም ይነገራል። የኢትዮጵያዊነት ግዴታቸውን አብልጠው ሠርተውበት ያለፉ ጀግና ናቸው።

እሁድ ግንቦት 7 ቀን 2008 ዓ.ም ያረፉት እና ትናንት ግንቦት 9 ቀን 2008 ዓ.ም በቅድስት ስላሴ ካቴድራል አያሌ ሕዝብ በተገኘበት የቀብር ስለ-ስርአታቸው የተፈጸመው ዶ/ር ወልደመስቀል ኮስትሬ ስማቸውና ተግባራቸው ለዘላለም በክብር ይኖራሉn

በጥበቡ በለጠ

      ተናገር አንተ ሐውልት

                በግርማ ታደሰ 1964 ዓ.ም

ተናገር አንተ ሐውልት

ተናገር አንተ ሐውልት አንተ አክሱም ያለኸው

አስከ ዛሬ ድረስ ብዙ ጉድ ያየኸው፤

አንተ ህያው ደንጊያ ብዙ ያሣለፍከው።

ሦስት ሺ ዘመናት እዚያ ተገትረህ

እስቲ ያየኸውን ንገረኝ ዘርዝረህ

እኔ ብዕር ይዤ ታሪክ ልፃፍልህ።

       ንገረኝ! ንገረኝ! አንተ ጥርብ ደንጊያ

       እስከ አሁን የቆምከው ሁሉን አርገህ ትብያ

       ተናገር አንተ ሀውልት ታሪክ ኢትዮጵያ

       ያነፁህ መሐንዲስ ያሳነፁህ ንጉሥ

       እነዚያ የሠሩህ ላባቸው እስኪፈስ

       እነዚህ ሁሉ አልፈው በፍፁም ተረስተው

       ምን ልትሠራ ነው አንተ የተገተርከው?

ተናገር አንተ ሐውልት አክሱም ላይ የቆምከው

በሞቴ! ንገረኝ፣ ተናገር አንተ ሐውልት

እንደምን አቆሙህ ጠረቡህስ እንዴት

ንገረኝ ምስጢሩን ዛሬ እንድንሠራበት።

ታዲያ ያ ሁሉ እውቀት፣ ያ! አንተን የሠራ

የት ገባ ንገረኝ? አስቲ በል እኮ አውራ፤

ተናገር አንተ ሐውልት ማንንም አትፍራ።

አንተን ያነፁ እጆች አንተን የጠረቡ

ንገረኝ አንተ ሐውልት የት ገባ ጥበቡ

በል እስቲ አትሸሽገኝ ንገረኝ የት ገቡ?

       ተብለህ ይሆን ወይ ለሰው አትናገር

       ያንተን ጊዜ ጥበብ፣ ያንተን ጊዜ ምስጢር

       ይበልጥ ተሠርቶ እንዳትፎካከር

       ጡብ ድንቅ! እየተባልክ አንተ ብቻ እንድትኖር?

       ንገረኝ አንተ ሀውልት ግዴለም ተናገር።

እስቲ ልጠይቅህ እረ ለመሆኑ

ያነፁህ መሐንዲስ እነማን ይሆኑ?

አልጋው ላይ ማን ነበር፤ ንጉሥ ወይም ንግሥት

ያኔ ስትሠራ አንተ የአክሱም ሐውልት፤

ንገረኝ እባክህ ታሪክ ልማርበት

አንተን ሠርቶ ማቆም ስንት አመት ወስደ

ስንት ሙያተኛ በኃይል ተገደደ፤

በሌትር ቢሰፈር ስንት ላብ ወረደ?

      ሦስት ሺህ ዘመናት እዚያ ስትገተር

      እንዴት አይደክምህም? ወድቀህ አትሠበር?

      ሦስት ሺህ ክረምቶች የጣሉት ዶፍ-ዝናብ

      መብረቅ ነጐድጓዱ ስንት አገር የሚያወድም፤

      እንዴት ወይ አልመቱህ ወይ አላሟሙህም?

      ተናገር አንተ ሀውልት እስቲ ግድየለህም?

      ምን ምኑን ቀብተው ምን አርገው አኖሩህ?

      ዘላአለም እንድትቆም ሁልጊዜ አዲስ ሆነህ

      እስቲ ስንት ጊዜ መሬት ተናወጠች

      በአክሱም አካባቢ አንተ እንደቆምክ እዚያች

      እንዴት ተቋቋምከው? ምነው አልሆንክ አንዳች?n

በድንበሩ ስዩም

ይህ ከላይ የምትመለከቱት ምስል የፀሐፌ ተውኔቱ ኃይሉ ፀጋዬ ነው። ኃይሉ ፀጋዬ ምን አንፏቀቀው? ለምን ተንፏቀቀ? ለመንፏቀቅ ያስገደደው ትልቅ እምነት ምንድን ነው? በመንፏቀቁ ምን አገኘ? ምን አጣ? እያልኩ ማሰብ ከጀመርኩ ሠነባበትኩ።

 

ኃይሉ ፀጋዬ ለምን ተንፏቀቀ?

ኃይሉ ፀጋዬ በኢትዮጵያ የቴአትር አለም ውስጥ ከ30 አመታት በላይ ስም እና ዝና ያለው ነው። ደራሲ ነው። ይህ ቃል ከባድ ነው። በውስጡ ብዙ ነገሮች አሉት። አንድ ሰው ደራሲ ነው ሲባል እላዩ ላይ ግዙፍ ስብዕናዎች በአይነ ሕሊናችን ይመጣሉ።

 

ደራሲ ማለት የአንዲት ሐገርን ታሪክ፣ ባሕል፣ ፍልስፍና፣ ጥበብ፣ ንባብ ወዘተ ጠንቅቆ ያወቀ ማለት ነው። ይህ እንግዲህ ሲዘረዘር ትርጉሙ የትየለሌ ነው።

 

አንድ ደራሲ የሐገሩን ታሪክ ጠንቅቆ የሚያውቅ ነው ሲባል ትልቅ ጉዳይ ነው። ሐገሩ የወጣች የወረደችበትን፣ ጓዳ ጐድጓዳዋን፣ በርብሮ የተረዳ ሰው መሆን አለበት። ምክንያቱም በድርሰት ስራዎቹ ውስጥ የሚፅፈው ነገር በአንድም ሆነ በሌላ ምክንያት ስለ ሀገሩ ነው። ስለዚህ ሐገር የሚለው ትልቁ ምስል ደራሲው ምናብ ውስጥ በሰፊው ተንዠርጐ ይኖራል ተብሎ ይታሰባል።

 

ደራሲ የሐገሩን ባሕል ያውቃል የሚል እምነት አለ። ባሕል የሚለው ቃል በራሱ እጅግ ሠፊና ጥልቅ ነው። የማሕበረሰብ መገለጫ ነው ባሕል፤ አለባበስ፣ አነጋገር፣ ቋንቋ፣ ዘፈኑ፣ እስክስታው፣ አበላሉ፣ አጠጣጡ፣ ሌሎችም ተዘርዝረው የማያልቁ ጉዳዮችን ይዟል። ባሕል ቁሣዊና መንፈሣዊ በመባልም በሁለት ይከፍሉታል። በዘርፉ ውስጥ ጥልቅ ምርምር ያደረጉ ሊቃውንት። በቁሣዊም ሆነ በመንፈሣዊው ገለፃ እጅግ ብዙ ዝርዝሮች አሉት። እናም አንድ ደራሲ ይህን ሁሉ ጓዝ የሚያውቅ ነው ተብሎ ይታሰባል። ምክንያቱም የሚፅፈው ነገር ስለ ሰው ነው። የሚፅፈውም ለሰው ነው። ደራሲ የባሕል እስረኛ ነው ይባላል። ደራሲ ብለን የምንጠራው ሰው የባሕል አዋቂያችን ነው።

 

ደራሲ የሐገሩን ፍልስፍና እና ስነ-ልቦና ጠንቅቆ የሚያውቅ ነው ተብሎም ይታሠባል። የሚፅፈው የሰውን ልጅ ባሕሪ ነው። በሣላቸው ገፀ-ባሕሪያት አማካይነት ፀብ አለ፣ ፍቅር አለ፣ አስተሣሰብ አለ፣ ታሪክ አለ፤ ውልደት አለ፤ እድገት አለ፤ ሞት አለ። የደራሲ ምናብ የሚያግደው ነገር ስለሌለ ከሞት በኃላ ስላለው ጉዳይም ሊፅፍ ይችላል። ስለዚህ ደራሲ የምንለው ሰው በውስጡ እነዚህን ጉዳዮች የተሸከመ ነው።

 

ደራሲ ምናበ ሠፊ ነው። ምናብ የምንለው በእንግሊዝና ፈረንጆቹ (Imagination) የሚሉትን ነው። ከጥቂት ሰበዟ ጉዳይ ተነስቶ መጨረሻ የሌለው፣ ከአድማስ ወዲያ ማዶ ሁሉ የሚሔድ ሃሣብ ነው። ደራሲ የዚያ ሃሣብ ባለቤት ነው። ደራሲ የምናብ ሰው ነው።

 

ደራሲ አንባቢ ነው። በውስጡ ያሉት የኑሮ ሴሎች ካላነበቡ ታሪክን፣ ባሕል፣ ፍልስፍናን፣ ስነ-ልቦናን ማወቅ አይችሉም። ንባብ የደራሲው መተንፈሻ እና መንቀሣቀሻ ሞተር ነው። እናም ደራሲ አንባቢ ሰው ነው ተብሎ ይታሰባል። ካላነበበ አይፅፍም!

 

ደራሲ ስሜተ ስሱ (Sensitive) ነው ተብሎ ይታሠባል። ስሜተ ስሡ ስንል ለሌላው ሰው ምንም የማይመስል ነገር፣ ደራሲን ይኮሠኩሠዋል። እንቅልፍ ይነሣዋል። ትንሿ ነገር ደራሲ ዘንድ ስትደርስ ግዙፍ ሆና ልትታይ ትችላለች። አንዳንድ ሰዎች የደራሲን ስሜተ ስሱነት ሲገልፁ፣ ቆዳው ከውስጥ ወደ ውጭ የተገለበጠ ሰው ነው ይላሉ። በደራሲ አእምሮ ውስጥ ተራ ነገር ተብሎ የሚታለፍ ጉዳይ የለም። ለዚህም ነው ስሜተ ስሱ ነው የሚባለው።

 

ደራሲ አስታዋሽ ነው። ትልቅ የማስታወሰ ችሎታ ያለው ሠው ነው። እነዚህን ከላይ ያነሣናቸውን ዋና ዋና ነጥቦች ማስታወስ የሚችል ነው። ካላስታወሰ ታሪክ መፍጠር አይችልም። መፃፍ አይችልም። ስለዚህ በማስታወስ ችሎታው ከማሕበረሰቡ ውስጥ ልቆ የሚገኝ ሰው ማለት ደራሲ። ደራሲ ይህን ሁሉ ነገር ታሪክ ፈጥሮ መፃፍ የሚችል ሰው ነው። ከሌላው ሰው በእጅጉ የሚለየውም የመፃፍ ችሎታው ነው። ፀሐፊ ነው። እነዚህ የደራሲነት መገለጫዎች ዋና ዋናዎቹ ናቸው። አንድ ደራሲ የምንለው ሰው እነዚህ መገለጫዎች አነሰም በዛ ይኖሩታል። ሁሉም ደራሲ በእኩል መልክ የደራሲነት መገለጫ አላቸው ተብሎ ባይታሰብም ደራሲ የምንለው ሰው ግን የነዚህ ነጥቦች መገለጫ ነው።

 

ወደ ተነሣንበት ነጥብ እንመለስ። ኃይሉ ፀጋዬ ደራሲ ነው። ያውም ፀሐፌ ተውኔት (Playwright) ነው። በርካታ የመድረክ፣ የሬዲዮ፣ የቴሌቪዥን ቴአትሮችን እና ድራማዎችን የፃፈልን ሰው ነው። አሁንም እየፃፈ የሚገኝ ባለሙያ ነው። ይህ ሰው የደራሲነት መገለጫ ናቸው ብለን ከላይ ባነሣናቸው ነጥቦች ውስጥ ያለፈ ነው። ያውም አንጋፋ ደራሲ ብለን የምንጠራው ከያኒ ነው። ይህን ሰው መሬት ላይ ሲንፏቀቅ ብናየው ግራ ልገባ እንችላለን። እኔ ግራ ገባኝ። ኃይሉ ፀጋዬን ምን አንፏቀቀው?

 

በEBS ቴሌቪዥን ላይ የአፍታ ጨዋታ በሚል አንድ ኘሮግራም አለ። ይህ የአፍታ ጨዋታ የተለያዩ የኪነ-ጥበብ ሠዎችን እየጋበዘ የተለያዩ ድርጊቶችን እንዲፈፅሙ የሚያደርግ ነው። አላማው ማዝናናት ነው። የሚያዝናናባቸው ጨዋታዎች ደግሞ ድሮ የወላጆች ቀን በየ ት/ቤቱ ሲከበር ሕፃናት ተማሪዎች የሚያቀርቧቸው ጨዋታዎችን ባብዛኛው ይዟል። ብዙዎቹ የልጆች ጨዋታዎች ናቸው።

 

እንደ ኃይሉ ፀጋዬ አይነት ሰብዕናዎች ብርቅ ናቸው። በርካታ ቴአትሮችን የፃፈ ሰው በመገናኛ ብዙሃን ሲቀርብ ከአንደበቱ ማር እንጠብቃለን። ከድርጊቱ ትልቅ ጥበብ እንጠብቃለን። ይህን አጥተን ያ ደራሲ ያልነው ትልቁ ሰው በሚሊየኖች ፊት ቀርቦ ከርሡ የማይጠበቅ ድርጊት ውስጥ ሲገባ ለደራሲነት የሠጠነውን ትርጉም ድራሹን ያጠፋብናል። ኃይሉ ፀጋዬ ወርዶ ባይንፏቀቅ መልካም ነበር።

 

የኪነ-ጥበብ ሰዎች፣ ፖለቲከኞች፣ ታዋቂ የሚባሉ ሰዎች፣ ደራሲያን የሚቀርቡባቸው መድረኮች በራሣቸው የትልልቅ ርዕሰ ጉዳዮች መነሻ መሆን አለባቸው። ከማይመጥኗቸው ሜዳ ውስጥ ዘለው ወርደው ገብተው መጫወት የሰብዕና ጉድለት ያመጣል። በማሕበረሰቡ ውስጥ ትልልቅ ቦታ የተሰጣቸው ሠዎች ከማይመጥኗቸው ኘሮግራሞች ውስጥ እየቀረቡ ሰብዕናቸውን ሲያላሽቁት ማየት ከጀመርን የቆየን ይመስለኛል። ይህ ጉዳይ መሻሻልና አንድ ቦታ ላይ መቆም አለበት። ታላላቅ የምንላቸው ሰዎቻችን ከታላቅነት መንበራቸው እየተነሡ ሲንፏቀቁ ማየት ያለብን አይመስለኝም። እንዲህ አይነት ድርጊቶች ታላላቅ ብለን ቦታ የሠጠናቸውን መስሎች ያጠፉብናል።

 

በዚህች ሀገር ውስጥ ሀዲሰ አለማየሁ የሚባል ደራሲ መጥቶ ሔዷል። በዚህች ሐገር ውስጥ ፀጋዬ ገ/መድህን የሚባል ደራሲ መጥቶ ሔዷል። በዚህች ሀገር ውስጥ ብርሃኑ ዘሪሁን የሚባል ደራሲ መጥቶ ሔዷል። በዚህች ሐገር ውስጥ አቤ ጉበኛ የሚባል ደራሲ መጥቶ ሔዷል። በዚህች ሐገር ውስጥ የሰብዕና ግርማ ሞገሳቸው ገዝፎ እያበራ፣ ብርሃን የሚያሣየን ማንነቶች ሞልተው ተርፈውናል። በነርሱ የብርሃን ውጋገን ውስጥ ሆነን ሌላ ትልልቅ የሰብዕና መብራቶች መሆን አለብን። ሕዝብ ፊት ቀርበን መንፏቀቅ ደራሲ የሚባለውን ትልቁን ማማ ያናጋብናል።n

    

 

በጥበቡ በለጠ

 

“ቃና” ቴሌቪዥን በኢትዮጵያ ውስጥ ከፍተኛ ተፅዕኖ ፈጣሪ እየሆነ የመጣ ነው። በየቤቱ ቃና ይከፈታል። እናቶች ሕፃናት ልጆቻቸውን በቤት ውስጥ ከመንከባከብ ዝግ እንዲሉ፣ የቤት ውስጥ ስራ እንዳስፈታቸው የሚናገሩ ብዙ ወዳጆች አሉኝ።

አንድ ጓደኛዬ ሲነግረኝ፣ ባለቤቱ ሁልጊዜ ከ11፡30 በኋላ ትደውልለት ነበር። ከቢሮ ወጣህ? የት ደረስክ? ታክሲ አገኘህ? ተመችቶሃል? አሁን እምኑጋ ናችሁ? ምን ሰርቼ ልጠብቅህ? ሩዝ አለ፣ ሰላጣም አለ፤ የተፈጨ ስጋም ይኖራል… ወዘተ እያለች ትደውልለት ነበር-ውድ ባለቤቱ። ነገር ግን ቃና ቴሌቪዥን የፊልም ስርጭቱን ከጀመረ በኋላ መደወል አቆመች። ጭራሽ ሳትደውልለት ከቤት ይደርሳል። ባለቤቱም እየገረማት፣ የግድግዳ ሰዓቱን ቀና ብላ እየተመለከተች ስንት ሰዓት ሆኖ ነው የመጣኸው? ከመቼው ደረስክ? እያለች ትጠይቀዋለች። ቃና ቴሌቪዥን ባሏን ሁሉ እያስረሳት ነው።

ሻይ፣ ውሃ፣ ምግብ እሣት ላይ ጥደው በቃና ቴሊቪዥን ፈዘው ጉዳት ያደረሱ ሰዎችም ታሪክ እየተነገረ ነው። “ቃና ውስጤ ነው” የሚለው ማስታወቂያ ብዙ የሠራ ይመስላል። 

 

ለመሆኑ ቃና ምንድን ነው?

ታዋቂ ሰዎች እየቀረቡ የሕይወቴ ቃና የተጀመረው…. እያሉ እጅ እግር የሌለው ማስታወቂያ እየሠሩ ነው። ከታዋቂው ሙዚቀኛ፣ ዲስኩረኛ ስለሺ ደምሴ (ጋሽ አበራ ሞላ) ጀምሮ ድምፃዊ ፀደንያ ገ/ማርቆስ፣ ተዋናይት ሜሮን ጌትነት እና ሌሎችም “የሕይወቴ ቃና ለውጥ የጀመረው….” እያሉ እንሰማለን። ለመሆኑ “የሕይወቴ ቃና” የሚሉት አማርኛ ምንድን ነው? ቃና ቴሌቪዥንን ለማስተዋወቅ ሲባል ብቻ ‘የሕይወቴ ቃና ለውጥ የጀመረው….’ እየተባለ ማውራት ምን ይሉታል። ይህ ቋንቋን አለማወቅ ነው? ወይስ የተከፈለበት ማስታወቂያ ብቻ ስለሆነ ነው?

 

ደስታ ተክለወልድ አዲስ የአማርኛ መዝገበ ቃላት በተሰኘ መፅሐፋቸው ውስጥ በገፅ 1180 ላይ ቃና ለሚለው ቃል የተለያዩ ዝርዝሮችን በፍቺነት አቅርበዋል።

 

መቀኘት           መንገር፣ መስጠት፣ መግለፅ ቅኔን

ቃና፤ (ቃነየ)       የዜማ፣ የመጠጥ፣ ጣዕም። በግዕዝ ግን ዜማ ማለት ነው። ንስርንና ምስርን ተመልከት

ቃና              ጌታችን ውሃን ወይን ጠጅ ያደረገበት አገር በገሊላ አውራጃ ያለ።

ቃና              የቀበሌ ስም በቡልጋ ውስጥ ያለ ስፍራ ጉባኤ ቃና የተጀመረበት

 

ቃናው ተለወጠ      ጣዕሙ ሌላ ሆነ።

 

ታዲያ የነጋሽ አበራ ሞላ፣ የነ ሜሮን ጌትነት፣ የነ ፀደንያ ገ/ማርቆስ እና ሌሎችም የሕይወታቸው ቃና ለውጥ የትኛው ይሆን? የዜማው ነው? የመጠጡ ነው? የጣዕሙ ነው? ወይስ ደግሞ ጌታችን ውሃን ወይን ጠጅ ያደረገበት በገሊላ አውራጃ ያለው ቦታ ነው? የሕይወታቸው ቃና ለውጥ ምናልባት በቡልጋ ውስጥ ያለ ስፍራ ጉባኤ ቃና የተጀመረበት ይሆን? ወይስ ጣዕማቸው ሌላ የሆነበት ነው? ቃና ትርጉሙ የቱ ይሆን?

 

እንዴትስ ሁሉም አርቲስት እየተነሳ “የሕይወቴ ቃና ለውጥ የመጣው…” እያለ ይናገራል። እነዚህ አርቲስቶች የራሳቸው የሆነ መለያ ቀለም የላቸውም? እንዴት ሁሉም ሕይወታቸው በቃና እና በለውጥ ውስጥ ተዋወቀ? አርቲስቶች ምን ሆኑብኝ ብዬ ቢጨንቀኝ ነው የጠየኩት።

 

ቃና ቴሌቪዥን ስርጭት የጀመረ ሰሞን ተቃውሞ አዘል መግለጫዎችና የጋራ አቋሞች በሰፊው ይደመጡ ነበር። ለምሳሌ በኪነ-ጥበብ ሙያ ላይ የተሰማሩ ሰዎች ከሚያነሷቸው ቅሬታዎች አንዱ ቃና ለሀገር ውስጥ ፊልሞች እና ባለሙያዎች ቅድሚያ አይሰጥም፤ እንዳለ የባሕር ማዶ ፊልሞችን ተርጉሞ ነው የሚያቀርበው የሚል ነው። አንዳንድ ታዋቂ ፀሐፊያን ደግሞ ቃና ቴሌቪዥን ሌላ መጤ እና ደባል ባህሎችን ኢትዮጵያ ውስጥ እንዳያሰርግ ስጋታቸውን ይገልፃሉ። በቃና ቴሌቪዥን አማካይነት በሚተላለፉ ባሕር ማዶአዊ ፅንፎች አማካይነት ግብረ-ሰዶማዊነት፣ አደንዛዥ ዕጽ ተጠቃሚነት፣ ወንጀለኝነት፣ ነውጠኝነት፣ ረብሸኝነት እና ሌሎችም ጐጂ ልማዶች በኢትዮጵያውያን አዕምሮ ውስጥ እየሠረጉ እንዳይገቡ ምን የተደረገ መከላከያ ዘዴ አለ? ብለው የተጨነቁ አሉ። ሌሎች ደግሞ ስለ መጪዋ ኢትዮጵያ የሚያስቡ አሉ። በአሁኑ ወቅት ቃና ቴሌቪዥን በሚያሰራጫቸው ፊልሞች አማካይነት ወላጆችም ልጆችም በቤት ውስጥ ተጥደው እየተመለከቱ ነው። በየትኛውም ዓለም አዲስ ባሕልና አስተሳሰብ ሠርገው የሚገቡት በፊልምና በልዩ ልዩ የኪነ-ጥበብ ስራዎች ነው። እናም ቃና በሚያስተላልፋቸው ፊልሞች አማካይነት ወደፊት የምናገኘው ኢትዮጵያዊ አሁን ካለበት ማንነቱ ያፈነገጠ እና የሌሎችን ማንነት የተሸከመ ሊሆን ይችላል ብለው ስጋታቸውን ይገልፃሉ።

 

ለዚህ አዲስ መጤ ባህል እጃቸውን አስገብተው እያስተዋወቁ ያሉት ደግሞ ኢትዮጵያዊ መገለጫ አላቸው ተብለው በማኅበረሰቡ ውስጥ ተቀባይነት ያላቸው እንደ አርቲስት ስለሺ ደምሴ /ጋሽ አበራ ሞላ/ የመሳሰሉ ሰዎች ናቸው። ‘የሕይወቴ ቃና ለውጥ’ የጀመረው እያሉ በማይገጥም የቋንቋ ገለፃ፣ ኢትዮጵያዊ ሁሉ የቃና ፊልሞች ላይ ተሰክቶ እንዲኖር ይሰብካሉ።

 

ቃና ምን አጠፋ?

ቃናማ ያጠፋው ነገር የለም። ወደ ኢትዮጵያ የገባው እንደ አንድ የቴሌቪዥን አማራጭ ሆኖ ነው። የኢትዮጵያ ሕዝብ ታሪክ ይወዳል። ያንን የሚወደውን ታሪክ ደግሞ በራሱ ቋንቋ ተርጉመን እናቅርብለት ብለው የሚፈልጓቸውን ፊልሞች ተጨንቀው ተጠበውበት በግሩም የጥራት ደረጃ ተርጉመውም አቀረቡ። በአሁኑ ወቅት ከሁሉም የቴሌቪዥን ስርጭቶች በተሻለ ሁኔታ የኢትዮጵያዊያንን ቀልብ ለመግዛት ችሏል። እንደ አንድ የሚዲያ ቢዝነስ ካየነው የቃና ቴሌቪዥን አዋጭ በሆነ ስራ ውስጥ ተሰማርቷል።

 

ከዚህ በተረፈ ደግሞ የተለያዩ የባህል ጉዳዮችንም እያሰረገብን መሆኑም መታወቅ አለበት። ለምሳሌ ፈረንጅ ሁሉ የተሻለ አስተሳሰብ አለው ብለው የሚገምቱ ሠዎች አንድ ነገር ያወቁ ይመስለኛል። ለካ ፈረንጅ ውስጥም ወሬኝነት፣ ተንኮል፣ በመርዝና በሸር መጠላለፍ፣ አሳባቂነት፣ ምቀኝነት፣ አሉባልታ ወዘተ መኖሩን ከፊልሞቹ ተረድተዋል። ከዚህ ሌላ ደግሞ የማያውቋቸውን የጥፋት ድርጊቶችንም ከፊልሞቹ እየወሰዱ መሆኑን መካድ አይቻልም።

 

ቃና ምን አጠፋ ብዬ፣ ምንም አላጠፋም የሚል የራሴውኑ ምላሽ በድፍረት ሠጥቻለሁ። ምክንያቴ ደግሞ ቃና የመጣው ለቢዝነስ ነው። የሚዲያ ቢዝነስ ይዞ። ይህን የሚዲያ ቢዝነስ ይዞ ሲመጣ ግን ኢትዮጵያ የምትባልስ ሀገር እንዴት ተቀበለችው? ምን አይነት የሚዲያ ሕግ እና ማዕቀፍ አላት? ሚዲያዎች ኢትዮጵያዊነት ማንነትን እንዳያፈርሱት፣ እንዳይደረምሱት ምን የተቀመጠ መመሪያ፣ ደንብ፣ ስርዓት አለ?

 

ቃና የመጣው ኢትዮጵያዊ የቤት ስራችንን ሳናጠናቅቅ ነው። ተዝረክርከን እያለ ሙሉ በሙሉ ማለት ይቻላል ባህር ማኦአዊ ማንነትን ይዞብን ብቅ አለ። ቃና የመጣው እኛ ኢትዮጵያ የምትባልን ሀገር እና ማንነቷን በትውልዱ ዘንድ መገንባት ተስኖን ሳለ ነው። ለምሳሌ FM ሬዲዮ ጣቢያዎቻችንን ብንቃኝ የእንግሊዝ ፕሪሚየር ሊግን ጨዋታ ማውራት፣ መተንተን፣ መቦትለክ፣ ከፍተኛ ተፅዕኖ ፈጣሪ ሆኗል። በሬዲዮ የሚተላለፉ የእግር ኳስ ጨዋታዎች እንግሊዞች ናቸው። ወጣቱ በሰመመን ከእንግሊዝ ሊጐች እና ተጫዋቾች ዘንድ እንዲኖር በሰፊው ተሰርቷል። እነዚህ የስፖርት ፕሮግራሞች ደግሞ በታላላቅ የንግድ ኩባንያዎች ስፖንሠር የሚደረጉ ናቸው። ሌሎች የሬዲዮ ፕሮግራሞችም አሉ። የማኅበረሰቡ እና የኢትዮጵያዊነት ታላላቅ ዕሴቶች ላይ እየተረማመዱ የሚያጠፉ። እነርሱም ብቅ ባለው የሚዲያ ነፃነት ውስጥ ገብተው ኢትዮጵያዊነትን ሲጨፈላልቁ ሃይ፣ ተው ያላቸው አልነበረም። በእነዚህ ክፍተቶች ውስጥ የቃና መምጣት አያስገርምም።

 

ለመሆኑ ይህ ኢትዮጵያዊነት ኢትዮጵያዊነት እያልን የምንደሰኩርለት ነገርስ በራሱ ምንድን ነው? ኢትዮጵያ ምንድን ናት? ምን አይነት ኢትዮጵያዊነት እንዲገነባ ነው የምንፈልገው? እነዚህ ጥያቄዎች ሊቀርቡ ይችላሉ። ጥያቄዎቹ ትክክል ናቸው። መልሳቸውም እጅግ ሰፊ እና ጥልቅ ነው። ምክንያቱም የተጠየቀው ማንነት ነው፤ ኢትዮጵያዊነት ነው። እንዴት ይመለስ?

ለዛሬ መልሳችንን እናጥበው። የምናጠበው ወይም ሰብሰብ የምናደርገው ከቃና ቴሌቪዥን ጋር ስለተያያዘ ነው። ጉዳያችን አንድ ነው። ቃና ነው።

 

ቃና ቴሌቪዥን ከውጭ ሀገር ወደ ኢትዮጵያ የሚሠራጭ የፊልም ጣቢያ ነው። ተፈቅዶለት በነፃነት በየቤታችን ገብቶ የባሕር ማዶን ፊልም ያስኮመኩመናል። ነገር ግን እዚህ ኢትዮጵያ ውሰጥ ከባድ ከሆኑ ስራዎች መካከል ፊልም ዋነኛው ነው። ምክንያቱም የኢንቨሰትመንት ፈቃዱ በራሱ ፊልምን አያበረታታም። ለምሳሌ ዘመናዊ የፊልም መስሪያ ቁሳቁሶችን እንደ ካሜራ፣ ኮምፒውተር፣ መብራት፣ የማባዣ ማሽኖች፣ ፕሮጀክተር ወዘተ የመሳሰሉትን ቁሳቁሶች ወደ ሀገር ቤት ማስገባት አዳጋች ነው። ከፍተኛ ታክስና ቀረጥ ይከፈልባቸዋል። ስለዚህ የኢትዮጵያ የፊልም እንቅስቃሴ ከብዛት ወደ ጥራት መምጣት አልቻለም። ባለህበት እርገጥ ሆኗል። ለአመታት በተዳከመው ኢትዮጵያዊ የፊልም እንቅስቃሴያችን ላይ ቃና ቴሌቪዥን ሙሉ በሙሉ ባህር ማዶአዊ የሆኑ ፊልሞችን ይዞ ሲመጣ፣ ድሮም ሕመም ላይ የነበረው የኢትዮጵያ የፊልም እንቅስቃሴ ወደ መቃብሩ ጫፍ ማዘንበሉ አይቀርም። ለእኔ አንዱ የኢትዮጵያዊነት መፍረስ ምንጩ ይህ ይመስለኛል።

 

ሌላው የመፍረስ አደጋ ደግሞ፣ ፊልሞች ተሠርተው ለሕዝብ የሚቀርቡበት መንገድ በራሱ አዋጭ አለመሆኑ ነው። ኢትዮጵያዊ ፊልም ሠሪዎች ብቃት በሌላቸው የፊልም መሣሪያዎች ፊልሞቻቸውን ከሠሩ በኋላ ለሕዝብ ዕይታ ሲያቀርቡ የአዳራሽ ኪራዩ፣ ለመንግስት የሚከፈለው የትርፍ ግብር እና የትኬት ሽያጭ ግብር ተደማምረው ሴክተሩን ውጤታማ አያደርጉትም። በዚህ ምክንያት ፊልም ደግሞ ደጋግሞ የሚሰራ ፕሮዲውሰር ኢትዮጵያ ውስጥ የለም። ሁሉም ጀምሮ ያቆማል። ወገቡን ይሰበራል። በዚህ በተሸማቀቀ የፊልም ኢንደስትሪ ውስጥ ቃና ቴሌቪዥን ብቅ አለ። 24 ሰዓት ሙሉ የባህር ማዶ ፊልሞችን ሲያቀርብ ያ በሰቀቀን የኖረው ኢትዮጵያዊ ፊልም መክሰም መሞት ይጀምራል። ይህም ሌላው የኢትዮጵያዊነት መፈራረስ ምክንያት ነው።

 

ኢትዮጵያ ውስጥ ፊልም ለመቅረፅ ካሜራ ተይዞ ሲወጣ መንገድ ላይ የቆመው ፖሊስ ሁሉ ከልካይ ነው። ምንድነው የምትሰሩት? ፈቃድ አምጡ! ይላል። ቆመጡን እያስተካከለ ካሜራ የሚቀማ፣ የሚያግድ መንገደኛና ፖሊስ የበዛበት ሀገር ነው። ሁሉም ከልካይ ነው። በእንዲህ አይነት መከራ ውስጥ እየታለፈ ነው ኢትዮጵያዊ ፊልም ይሰራ የነበረው። ይሄ ጉዳይ ሳይሻሻል እና የኢትዮጵያ ፊልም ሠሪዎች እንደልባቸው በነፃነት መስራት ባልቻሉበት ወቅት ቃና ቴሌቪዥን የባህር ማዶ ፊልሞችን ይዞ በኢትዮጵያ አየር ላይ እንደ ልቡ ናኘበት። ታዲያ ኢትዮጵያዊነት እየተሸረሸረ አይሄድም?

 

ሌላም ጉዳይ አለ። ኢትዮጵያ ውስጥ ፊልም ለመስራት ወይም በፊልም ስራ ውስጥ ለመሰማራት የሚፈልግ ሰው ሀሳቡን አቅርቦ የባንክ ብድርም ሆነ ስራውን ለማከናወን የሚያስችለውን የፋይናንስ ድጋፍ ማግኘት አይችልም። ፊልም ሰሪው ከራሱ ኪስ በምትወጣ ገንዘብ ነው ወደ ፊልም ስራ የሚገባው። ይህ ሁኔታ ኢንደስትሪው እንዳያድግ ከፍተኛ ጫና ከፈጠሩ ጉዳዮች አንዱ ነው። ፊልምን የሚደግፍ ሲስተም የለንም። ይህን ድጋፍ ሳያገኝ ብቻውን በሚውተረተር ኢትዮጵያዊ ፊልም ላይ ቃና መጣበት። የኢትዮጵያ ፊልም የግዱን ይሞታል።

 

ቃና ቴሌቪዥን ሲመጣ እኛ የችግር ኮተታችንን ሳናራግፍ ነው የደረሰብን። ለምሳሌ ፊልም ሠሪዎቻችን ራሳቸው ተጠያቂዎች ናቸው። እስከ አሁን ድረስ የተሰሩ ሀገርኛ ፊልሞችን ሰብሰብ አድርገን ብንመለከት ዕውን ኢትዮጵያዊ ሆነው አናገኛቸውም። በኢትዮጵያ ደም እና ወዝ ብሎም ዘር የተፈጠሩ አይደሉም። የሀገራቸውን ባህልና ማንነት የሚያንፀባርቁ አይደሉም። በሆሊውድ ፊልሞች ተፅዕኖ ስር የወደቁ ነበሩ። ታዲያ ይህን ለማሻሻል ብርቱ ጥረት ሳይደረግ ቆይቷል። ይህ መዝረክረክ እያለ ቃና ቴሌቪን መጣ። ኢትዮጵያዊነትን ሳንገነባ የሌላ ሀገር ማንነት የኢትዮጵያን አየር ተቆጣጠረው። ቃና ናኘበት። እናም ኢትዮጵያዊ ማንነት ክስመት ውስጥ መግባቱ አይቀሬ ነው።

 

ኢትዮጵያ የግል የቴሌቪዥን ሚዲያ ሳይኖራት ለረጅም አመታት አንቀላፋች። ዛሬም ድረስ ከዚሁ ሀገር በቀል የሆኑ የግል ቴሌቪዥን ጣቢያዎች የሏትም። ከመንግስት ውጭ ያሉት የቴሌቪዥን ስርጭች በሙሉ ከውጭ ሀገር ወደ ውስጥ የሚሰራጩ ናቸው። ከውስጥ የሚመነጭ የማንነት ቴሌቪዥን የለንም። ወደ ውጭ ሀገር ሄደው ተደራጅተው ወደ ውስጥ የሚሰራጩ ናቸው። ዳያስፖራ ቴሌቪዥን ጣቢያዎች ናቸው ያሉን። ሀገርኛ የሉንም። ያሉት የመንግሰት ልሣን የሆኑት ብቻ ናቸው EBC1፣ EBC2፣ EBC3፣ የአማራ፣ የኦሮሞ እና ሌሎችም አሉ። ሁሉም ጉዳያቸው ተመሳሳይ ነው። የመንግሥት ልሣኖች ናቸው። ነፃ አይደሉም። ብዙ ያገለገሉ ቢሆኑም፤ አሰልቺ ይዘት ያላቸው ናቸው። በዚህ መሰላቸት ውስጥ ቃና ቴሌቪዥን መጣ። አብዛኛው ሰው ሪሞት ኮንትሮሉን ወደ ቃና አዞረ። ምሬቱን የሚያስታግስለት አማራጭ መጣ። “ቃና ውስጤ ነው” አለ። ኢትዮጵያዊነት በስርዓት ሳይቀርብ ለአመታት በመቆየቱ ምክንያት ሕዝቡ ወደ ሌሎች ማንነት እና ባህል ገባ። ቃና አየሩ ላይ ናኘ። ማን ይመልሰው? ማን ይቆጣጠረው? በተሰላቸ ተመልካች ውስጥ እራስን ማስረሻ /Fantasy/ ይዞልን መጣ።

 

ቀድሞ የኢትዮጵያ ቴሌቪዥን እየተባለ የሚጠራው ትልቅ ተቋም፣ በኋላ መጠሪያውን ትቶ የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን ብሎ ራሱን ሰየመ። በስሙ አጠራር ብዙዎች አዘኑ። ለኢትዮጵያ ሕዝብ “…. ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን” ማለት ምን ማለት ነው? ትርጉሙ ምንድን ነው? እየተባለ ክፉኛ ተተቸ። ከእሱ በኋላ የመጣው ቴሌቪዥን ጣቢያ መጠሪያ ስሙን “ቃና” ብሎ መጣ። ሌላው ደግሞ “ናሁ” አለ። ብቻ በእነዚህ የተምታቱ ግርግሮች መካከል ኢትዮጵያዊ ስም እና መጠሪያ ይዘው የመጡት “ቃና” እና “ናሁ” ቴሌቪዥኖች የሕዝቡን ዝንባሌ ተቆጣጠሩት። በተለይ ቃና ሕዝቡን፣ ሌላ አልሰማም፣ አላይም አስብሎታል።

 

ሌላው አንገብጋቢ ጉዳይ የሃይማኖት ነገር ነው። በኢትዮጵያ የብሮድካስቲንግ ሕግ የሃይማኖት ተቋማት በሀገሪቱ ውስጥ የቴሌቪንም ሆነ የሬዲዮ ስርጭት እንዳይከፍቱ ያስገድዳል። ወይም ይገድባል። ስለዚህ ሃይማኖታዊ ጉዳይ በሬዲዮም በቴሌቭዥንም የተከለከለባት ሀገር ናት። ግን በቃና ቴሌቪዥን አማካይነት የሕንድን አምልኮ፣ ከራማ፣ አውሊያ… ቁጭ ብለን በቤታችን እንኮመኩማለን። ቃና የሌሎች ሀገሮችን እምነት፣ አስተሳሰብ፣ ማንነት፣ አምልኮ እንደ ልቡ በኢትዮጵያ አየር ላይ ሲያሰራጭ እኛ ግን የራሳችንን የዕምነት ተቋሞች ፍልስፍና ማሰራጨት አንችልም። ግን ለምን? ለምን እንዲህ ይሆናል? ማነው የከለከለው? ኢትዮጵያ የክርስትናውም ሆነ የሙስሊሙ እምነት ተከታይ ሀገር ናት። አንዱ አንዱን ሳይነቅፍ ለምን የሬዲዮም ሆነ የቴሌቪዥን ጣቢያዎች አይፈቀድላቸውም? ባለመፈቀዱስ ምክንያት የሚመጣው ተፅዕኖ ግምት ውስጥ ገብቷል።

 

ዛሬ ቃና ቴሌቪዥንም ሆነ ሌሎቹ ቴሌቪዥኖች የውጭ ሀገር እምነቶችን በልዩ ልዩ ዘዴ ወደ ሀገር ውስጥ እያሰራጩት ይገኛሉ። እኛ ደግሞ የራሳችን ተገድቦብናል። ታዲያ የኢትዮጵያዊነት የመፍረስ አደጋ ይሄ አይደለም? የራስን እምነት ዘግቶ የሌሎችን መቀበል አደጋ አይደለም? ኢትዮጵያስ ከውስጥዋ በጐለበቱ ሃይማኖቶችዋ ጐልታ ካልወጣች ሀገር ትሆናለች? የነ ቃና ቴሌቪዥን ስርጭቶች በማንነት፣ በኢትዮጵያዊነት ላይ የሚያመጡት አደጋ ከእነዚህ ነገሮች ጋር የተገናኙ ናቸው። እኛ የቤት ስራችንን በስርዓት ባለመስራታችን የተነሳ በድንገት የሌሎች ሀገራት ማንነት በሕፃናት ልጆቻችን ላይ መጥቶ ወደቀባቸው። አየራቸውን ተቆጣጠረባቸው። ዛሬ የሚበሉትና የሚተነፍሱት ከሀገር ውስጥ በመነጨ የኪነ-ጥበብ ስራ ሳይሆን፣ ቃና በሚያሰራጨው የባዕዳን ማንነት ነው።

 

ከ1983 ዓ.ም ጀምሮ ኢትዮጵያ የምታራምደው ስርዓት ቋንቋን መሠረት ያደረገ ሬደራሊዝም ነው። ሁሉም ብሔረሰቦች በራሳቸው አፍ መፍቻ ቋንቋ እንዲማሩ፣ እንዲዳኙ፣ እንዲያስተዳድሩ ተፈቅዷል። በዚህም የተነሳ ማዕከላዊ የሆነ የጋራ ቋንቋ ሳይኖራቸው 25 አመታት ተቆጥረዋል። ኢትዮጵያ ብሔራዊ ቋንቋ የላትም። አማርኛ ቋንቋ የፌደራል መንግስቱ የስራ ቋንቋ እንጂ ብሔራዊ ቋንቋ አይደለም። ስለዚህ የአማርኛ ቋንቋ ጠቀሜታ በብዙ ቦታዎች ተገድቦ ኖሯል። በዚህም ምክንያት ዛሬ አማርኛ ቋንቋ የማይናገሩ የ25 ዓመት ወጣቶች ብዙ ናቸው። በዚህም ምክንያት ከሌሎች ኢትዮጵያውያን ጋር በጋራ እኩል የሚወያዩበት ጉዳይ እየጠፋ ነው። ለምሳሌ የኢትዮጵያ ፓርላማ የሚወያየውና ሀሳቦችን የሚያፀድቀው በአማርኛ ቋንቋ ነው። ይህን የፓርላማ ውይይት በአማርኛ እየተካሄደ ቋንቋውን ባለመማራቸው የማይሰሙ ኢትዮጵያዊያን ብዙ ናቸው። አሁን ደግሞ የሚከፈቱት ቴሌቪዥኖች በሙሉ በአማርኛ ነው።

 

ስለዚህ በፖለቲካዊ ጫና ምክንያት አማርኛን ያልተማሩ ወጣቶች ዛሬ ከሌሎቹ ኢትዮጵያውያን ጋር እኩል መራመድ አልቻሉም። በመሆኑም በብሔራዊ አንድነት ላይ ብዙ ሳንሰራ ቴሌቪዥኖቹ እያጥለቀለቁን ነው። አማርኛን መንግሥት ብሔራዊ ቋንቋ ሳያደርገው በራሱ ጉልበት ብሔራዊ ቋንቋ ሆኗል። ስለዚህ በሁሉም ትምህርት ቤቶች መሰጠት ያለበት ቋንቋ መሆኑን ማንም ሊረዳው የሚገባበት ወቅት ነው። የኢትዮጵያዊነት ገመድ በብሔራዊ ቋንቋ ውስጥ መተሳሰር አለበት። እንዲያ ከሆነ አንወድቅም።

 

በአጠቃላይ ሲታይ የኢትዮጵያ ሕዝብ አማራጭ የቴሌቪዥንና የሬዲዮ ስርጭቶችን ማግኘቱ እሰየው የሚያሰኝ ነው። ምርጫው እጁ ላይ በያዘው ሪሞት ኮንትሮል መሆኑ በጣም ከሚያስደስቱኝ ነገሮች መካከል አንዱ ነው። የፈለገውን ይመርጣል። ተገዶ አያይም አያዳምጥም። ይህ ትልቅ ስኬት ነው። ታዲያ ይህ ስኬት እንዳለ ሆኖ ከላይ ያነሳኋቸውን የኢትዮጵያዊነት መሠረቶች ላይ የቤት ስራችንን መስራት ይገባናል። ለሀገር ውስጥ ፊልም ሰሪዎች ትኩረት ሊሰጥ ይገባል፣ በሀገር ቤት ውስጥ ቴሌቪዥን ስርጭት መክፈት ሊፈቀድ ይገባል፣ ሃይማኖቶች የቴለቪዥንና የሬዲዮ ፕሮግራሞችን እንዲያቀርቡ መፈቀድ አለበት። ሌሎችንም ጉዳዮች በሰከነ መልኩ ቁጨ ብለን ስርዓት የምናስይዝበት ወቅት ነው።n    


Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100
Page 5 of 16

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us