You are here:መነሻ ገፅ»ኪነ-ጥበብ
ኪነ-ጥበብ

ኪነ-ጥበብ (199)

 

አቡነ ጴጥሮስ

የአቡነ ጴጥሮስ ሀውልት ባለፈው እሁድ ጥር 29 ቀን 2008 ዓ.ም በጊዜያዊነት ከተቀመጠበት ከቅርስ ጥበቃና ጥናት ባለስልጣን መስሪያ ቤት በክብር ተነስቶ፣ ተጉዞ፣ የቀድሞው ቦታ ላይ አርፏል። በእለቱም ከፍተኛ የሆነ አጀብና ድምቀት የነበረው ይህ ስነ-ስርአት ቆሜ ብዙ እንዳስብ አደረገኝ። ለካ ሰማዕታቶቻችን የማክበር የመከዘር ልምዳችን እያደገ መጥቷል እያልኩ ከሰው ፊት ሁሉ አተኩሬ እመለከት ነበር። ሚያዚያ ወር 2005 ዓ.ም የአቡነ ጴጥሮስ ሐውልት ለቀላል ባቡር ግንባታ ተብሎ ከቦታው ተነስቶ ሲሔድ ብዙዎች ቅሬታ አሠምተው ነበር። ብዙ ሲፃፍበትም ቆይቷል።

 

የቅሬታዎቹ መነሻ ለአቡነ ጴጥሮስ ያለን ፍቅር እና ታላቅነት መግለጫ ነበሩ። እኚህ አባት ታላቅ የሐይማኖት መሪ ሕይወታቸውን ለፋሽስት ኢጣሊያ መስዋዕትነት ቤዛ ያደረጉት ለኢትዮጵያ ፍቅር ሲሉ ነው። ለኢትዮጵያ ሕዝብ ያላቸውን አባትነት ሲያሣዩ ነው። እጅና እግራቸው ለካቴና ደረታቸውን ለጥይት የገበሩት። የእርሣቸው መንፈስ ታላቅ ነው። አይነኬ ነው። ስለዚህ የሰው ተቃውሞ ለዚህ የመስዋዕት ክብር መገለጫ ነበር።

 

አቡነ ጴጥሮስ ፋሽስት ኢጣሊያ ኢትዮጵያን ስትወር እንደ እንደ አንዳንድ የሐይማኖት ሠዎች አድማቂ አልነበሩም። እግዚአብሔር ለኢጣሊያ ኢትዮጵያን ሰጣት ብለው አላመኑም፤ አልሰበኩም። ይሔ የእግዚአብሔር ስራ ነው፤ በርሱ ስራ ጣልቃ አልገባም ብለው ኢትዮጵያን አልሸጡም። መራጭ እና አንጋሽ ፈጣሪ ነው ብለው ኢትዮጵያን ለፋሽስት ሠራዊት አልሠጡም። ይልቅስ ኢትዮጵያ በአርዮሶች እጅ መውደቅ የለባትም ብለው መንፈሣዊ ትግል የጀመሩ የመንፈሣቸውንም ልዕልና አንዲት ሕይወታቸውን በመስጠት ያረጋገጡ አባት ናቸው። የትውልድ ሞዴል የሰው ታላቅነት መገለጫ፤ የሐገርና የሕዝብ ፍቅር ማለት ምን እንደሆነ ማሣያ፤የአማኝነት የሐይማኖት የእምነት መሪ መሆን ምን ማለት እንደሆነ ያሣዩ የቁርጥ ቀን ስብእና ናቸው።

 

የአቡነ ጴጥሮስ የሕይወት ታሪክ እንደሚያስረዳው የተወለዱት በ1875 ዓ.ም በሠላሌ አውራጃ በፍቼ ከተማ ነው። የመጀመሪያ ስማቸውም ኃይለማርያም ይባል ነበር። የልጅነት ጊዜቸውን ያሣለፉት በታላቁ ገዳም ደብረ- ሊባኖስ ውስጥ ነው። የቤተ-ክሕነቱን ትምህርትም በሚገባ ተምረው አጠናቀዋል።

 

ከ1917 ዓ.ም እስከ 1919 ዓ.ም በዚያን ጊዜ አልጋ ወራሽ የነበሩት በኋላ አፄ ኃይለሥላሴ በእርሣቸው ትዕዝዝ አምስት ሠዎች ተመርጠው የቄርሎስ (Cyril) የመፅሃፍ ትርጉም ሥራ ሠሩ። ከአምስቱ ኢትዮጵያዊያን መካከል አንዱ /ሐይለማርም/ አቡነ ጴጥሮስ ናቸው።

 

የሐይማኖት ትምህርታቸውን አየገፉበት ሲመጡ በ1900 ዓ.ም ወደ ምንኩስና ሕይወት ገቡ። በተለያዩ ገዳማትና አድባራትም እየተዘዋወሩ ትምህርት ይሰጡ ነበር።

 

በ1921 ዓ.ም ደግሞ አራት ኢትዮጵያዊያን መነኮሳት ወደ ግብፅ አሌክሣንደሪያ ሔደው የፓትራያክነት የጵጵስናን ትምህርት እንዲማሩ ሲደረግ እርሣቸው አንዱ ነበሩ። ከዚያም አቡነ ጴጥሮሰ ተብለው ወደ ሐገራቸው መጡ።

 

ወዳጄ ጋዜጠኛ በልሁ ተረፈ የአብሲኒያ ፈርጦች በሚል ርዕስ ታሪካቸውን ከፃፈላቸው ሠዎቸ መካከል አንዱ አቡነ ጴጥሮስ ናቸው። እርሱ እንደሚገልፀው ኢጣሊያ ኢትዮጵያን ስትወር አቡነ ጴጥሮስ ከአርበኞች ጋር በመሆን ጦርነቱን ለመቀልበስ ወደ ማይጨው ዘምተዋል። ከማይጨው ጦርነት በኋላ የኢትዮጵያ ጦር ሲፈታ ወደ መሀል አገር ተመለሱ። ሚያዚያ 24 ቀን 1928 ዓ.ም ደብረ ሊባኖስ ገዳም ገቡ። ገዳሙ ውስጥ ሆነውም የሠላሌን አርበኞች በስብከት ያነቃቁ ነበር።

 

በዚህ ወቅትም ለኢጣሊያ ያደሩ የሐይማኖት አባቶች አቡነ ጴጥሮስን እየተከታተሉ ያሉበትን ይጠቁሙ ነበር። በኋላም አቡነ ጴጥሮስ ከገደሙ ወጥተው ወደ አዲሰ አበባ መጡ። ከአርበኞች ጋር ሆነው አዲሰ አበባ ዙሪያን ከጠላት ለማስለቀቅ በሚደረገው ብርቱ ሙከራ አድርገው ነበር። በኋላ ተማረኩ።

 

ፓትሪክ ሮበርትስ ሐምሌ 30 ቀን 1928 ዓ.ም ለእንግሊዝ የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ባስተላለፈው ሪፖርት እንዲህ ፃፏል፡-

… የኢትዮጵያን ሐይል በምዕራብ በኩል አጠቃ። ኢትዮጵያዊያኖች የሚያሰገርምና ከባድ ውጊያ አደረጉ። ወደ አዲስ አበባም እየተጠጉ ሲመጡ ጥቅጥቅ ካለው ደን ውስጥ ሲገቡ የኢጣሊያን ተከላካይ ወታደሮች ጉዳት አደረሱባቸው። ሁለት ቀን ሙሉ በጀግንነት ተዋግተው ኢትዮጵያዊያን ይዘውት የነበረውን ቦታ ትተው ሲመለሡ ጳጳሡ አቡነ ጴጥሮሰ ተማረኩ። አቡነ ጴጥሮስ ከተማዋ ድረስ ከአርበኞች ጋር አብረው የመጡ ናቸው። የተያዙትም በጦርነቱ ውስጥ ነው…

የብፁዕ አቡነ ጴጥሮስ ጳጳስ ዘምስራቅ ኢትዮጵያ አጭር ዜና የሚሠኘው መፅሃፍ እንዲህ ይላል።

 

… ብፁዕ አቡነ ጴጥሮስም ከሠራዊቱ ጋር ሆነው እስከ ሚቻላቸው ድረስ ሠርተው በሳቸው በኩል የነበረው የጦር ሠራዊት መመለሡን በተረዱ ጊዜ ሐዋርያው ቅዱስ ጴጥሮስ በሮሜ ከተማ በሮማውያን እጅ እንደተገደለና ክብርንም እንደወረሠ እሣቸውም በጠላት እጅ ተያዙ.. ሲል ይገልፃል።

 

ብፁዕ አቡነ ጴጥሮስ ከዋሉበት የጀግንነት ሜዳ በጠላት ጦር እንደተማረኩ አንድ የሃይማኖት አባት እንዲህ ብለዋል፡-

--- ይማፁኑባት የነበረችውን የኪዳነ ምህረት ፅላት ይዘው ወንጌላቸውን እንደ ጋሻ መክተው መስቀላቸውን እንደ ከባድ መሣሪያ ከፍ አድርገው ይሄው--- አለሁ። ብለው ለፋሽስት ሠራዊት አስታወቁ.. ብለዋል።

 

አቡነ ጴጥሮስ በፋሽስቶች እጅ ከወደቁ በኋላ ሃሣባቸውን ለማስቀየር እነ ማርሻል ግራዚያኒ ብዙ ጥረዋል። ከኢጣሊያ አገር ምን የመሠለች አውቶሞቢል ይመጣልዎታል፤ ትልቅ ጳጳስ አድርገን እንሾምዎታለን፤ ቤት ንብረት እንሠጥዎታለን፤ በየሀገሩ እየተዘዋወሩ ይመጣሉ ወዘተ-- እየተባለ ተለመኑ፤ በመጨረሻም እንዲህ አሉ፡-

 

..ነፃነቴን ሐይማኖቴን ቤተ-ክርስትያኔን በጥቅም አልለውጥም፤--የፋሽስትን የበላይነትም አልቀበልም። ዕውነተኛውን ነገር ትቼ ሐሠቱን አልናገርም። ለሥጋዬም ፈርቼ ነፍሴን አልበድላትም። አንተም መግደል የምትችል ሥጋዬን እንጂ ነፍሴን አይደለም። ኢጣሊያ ኢትዮጵያን የወረረችው በማይገባ ነው እንጂ በሚገባ አይደለም--አሉ።

 

ከዚያም የጦር ፍርድ ቤት ተቋቋመ። ሐምሌ 22 ቀን 1928 ዓ.ም በጥይት ተደብድበው እንዲገደሉ የሞት ፍርድ ተፈረደባቸው።

በወቅቱ የምስራቅ አፍሪካ ዜና አዘጋጅ የነበረው ጋዜጠኛ ፓጂያሌ ሁኔታውን አስመልክቶ ሲፅፍ እንዲህ ብሏል፡-

 

ብፅዕ አቡነ ጴጥሮስ ቁመታቸው ረዘም ፊታቸው ዘለግ ያለ አዋቂነታቸው እና ትህትናቸው ከገፃቸው የሚነበብ ሲሆኑ በዚህ ጊዜ ለብሰውት የነበረው ልብስ የጵጵስና ጥቁር ካባ ያውም በጭካ የተበከለ ነበር። በዚህ ሁኔታ ብጹዕ አቡነ ጴጥሮስ ወደ ችሎቱ ቀረቡ። ለፍርዱም የተሰየሙት ዳኞች ሦስት ሲሆኑ እነዚህም ጣሊያኖች እና የጦር ሹመኞች ነበሩ። የመካከለኛው ዳኛ ኮሎኔል ነበር። የቀረበባቸውም ወንጀል-- ሕዝብ ቀስቅሰዋል፤ ራሳቸውም አምፀዋል፤ ሌሎችም እንዲያምጹ አድርገዋል የሚል ነበር። ዳኛውም-- ካህናቱም ሆኑ የቤተ-ክህነት ባለስልጣኖች ሊቀ ጳጳሱ አቡነ ቂርሎስም የኢጣሊያን መንግስት ገዥነት አሜን ብለው ሲቀበሉ፤ እርስዎ ለምን አመፁ? ለምን ብቻዎን አፈንጋጭ ሆኑ? በማለት ጥያቄ አቀረበላቸው። አቡነ ጴጥሮስ የሚከተለውን መለሱ.. አቡነ ቄርሎስ ግብፃዊ ናቸው። ስለ ኢትዮጵያ እና ስለ ኢትዮጵያዊያን የሚገዳቸው ነገር የለም። እኔ ግን ኢትዮጵያዊ ነኝ። ሀላፊነት ያለብኝ የቤተ-ክርስትያን አባት እኔ ነኝ፤ ስለዚህ ስለ ሀገሬ እና ስለ ቤተ-ክርስትያኔ እቆረቆራለሁ። ከዚህ በቀር ለናንተ ችሎት የማቀርበው ነገር የለም። ለፈጣሪዬ ብቻ የምናገረውን እናገራለሁ። እኔን ለመግደል እንደወሠናችሁ አውቃለሁ። ስለዚህ በእኔ ላይ የፈለጋችሁትን አድርጉ፤ ተከታዮቼን ግን አተንኩ አሉ።

የሞት ፍርዱ ተፈረደ። ሕዝብ በተሠበሠበበት የአሁኑ አደባባይ ላይ እንዲገደሉ ተወሠነ። በወቅቱ እዚያው ነበርኩ የሚለው ጋዜጠኛ ፓጂያሎ እንዲህ ይገልፀዋል።

 

የመግደያው ቦታ ተዘጋጁቶ ጴጥሮሰ ተወሠዱ። ፊታቸውን ወደ ተሠበሠበው ሕዝብ አድርገው ቆሙ። በሕዝቡና በጴጥሮስ መሀል ያገር ተወላጅ ወታደሮቸ ቆመው ሕዝቡ እንዳይጠጋ ይከላከላሉ። አቡነ ጴጥሮስ ሰአታቸውን አውጥተው አዩ። ወዲያውም አጠገባቸው ያለውን ጣሊያናዊ ለመቀመጥ እንዲፈቀድላቸው ጠየቁት። ቀና ብለው ሠገነት ላይ ወደተቀመጥነው ጋዜጠኞችና መኳንት አይተው የመቀመጥ ጥያቄቸውን ትተው ቀና ብለው ቆሙ። ከፊታቸው ለቆሙት ገዳዮቻቸው ተመቻቹላቸው። አቡኑ ረጋ ብለው ተራመዱ፤ ካራሚኚየሪዎቹም ከመግደያው ቦታ እስኪቆሙላቸው ጠበቁ። ከቦታው ሲደርሱ አስተርጓሚ ተጠግቶ አይንዋ እንዲሸፈን ይፈልጋሉን አላቸው። እሣቸውም ሲመልሡ የእናንተ ጉዳይ ነው፤ እንደወደዳችሁና እንደፈለጋችሁ አድርጉ፤ ለአኔ ማንኛውም ስሜት አይሠጠኝም አሉ። ከዚሀ በኋላ ጴጥሮስ ፊታቸውን ወደ ግድግዳ እንዲያዞሩ ተደረገ። እሣቸውን ቀድሞ በመግደል ክብር የሚፈልጉት ስምንት ካራማኚያሪዎች ከጴጥሮስ 20 እርምጃ ያህል ርቀው በርከክ አሉ። በአስተኳሹም ትዕዛዝ ተኮሱ። ጴጥሮሰ ጀርባቸው በጥይት ተበሳሳና ከመሬት ወደቁ። ሬሣቸውም ከከተማ ውጭ ተወስዶ በሚስጢር ተቀበረ-- በማለት በዐይኑ ያየው ጋዜጠኛው ፅፏል።

ሌሎች ሠዎችም የተመለከቱትን እንዲህ ብለው ፅፈዋል

 

ከሚገደሉበት ስፍራ ሲደርሱ አራቱን ማዕዘን በመስቀላቸው ባረኩ። ከኪሣቸው መፅሃፍ ቅዱስ አውጡ። ሰአታቸውን አዩ፤ መጽሐፍ ቅዱሱንም አገላብጠው ተመለከቱ፤ ከዚያም በሕዝቡ ፊት ቆመው እንዲህ አሉ፤ ፋሽስቶች የአገራችን አርበኞች ሽፍታ ቢሏቸው እውነት አይምሠላችሁ፤ ሽፍታ ማለት ያለ ሀገሩ መጥቶ የሰውን ሀገር የሚወር፣ የሠውን እርስትና ሃብት የሚቀማ፣ አብያተ-ክርስትያናትን የሚያቃጥል፣ ደም የሚያፈስ፣ ይህ በመካከላችሁ የቆመው አረመኔ የኢጣሊያ ፋሽስት ነው-- የኢትዮጵያ ሕዝብ ለእሱ እንዳይገዛ ውግዝ ይሁን ። የኢትዮጵያ መሬት እንዳትቀበለው የተገዘተች ትሁን። ብለው አማተቡ፤ ሲጨርሱም በጨርቅ አይናቸውን እንዲሸፍኑ ጥያቄ ቢቀርብላቸውም ሞትን ፊት ለፊት ገጥሜ ድል መንሣት ስለምፈልግ ባትሸፍነኝ ደስ ይለኛል። በማለት መለሱ። ከዚያም አቤቱ እግዚአብሔር አምላኬ ሆይ የእኔን ሞት ለኢትዮጵያ ሰማዕታት ደም መፍሰስ የመጨረሻ አድርገው፤ ወገኖቼ ብዙ ሳይቀሰፉ ፀሎታቸውን ስማ። ይቅር በለን ብለው ፀሎታቸውን እንደፈፀሙ፤ ስምንት ወታደሮች አነጣጠሩባቸው፤ ካፒቴኑ ተኩስ የሚል ትዕዛዝ ሲሠጥ ስምንቱም ተኩሡባቸው። ወደቁ። ከአንገታቸው በታች ሠውነታቸው ተበሣሣ። ካፒቴኑ አገላበጣቸው። ነፍሣቸው አልወጣችም ነበር። ካፒቴኑም ከወገቡ ያለውን ሽጉጥ መዞ በሦስት ጥይት መታቸው። ሕይወታቸውም አለፈች።

 

ይህ የአቡነ ጴጥሮስ ሰማዕትነት ለኛ ነው። ለኢትዮጵያ ነው። ትልቅ መንፈሣዊነት፤ ትልቅ ልዕልና፤ የከፍታ ማሣያ ስብዕና ናቸው።

 

እኚህን የሐገር ፍቅር መገለጫን ታላቁ ባለቅኔ ሎሬት ፀጋዬ ገ/መድህን በ1961 ዓ.ም ጴጥሮስ ያቺን ሰአት በሚል ርዕስ ታላቅ ትራጄዲ ፅፎላቸው ለመድረክ አብቅቷል። ፀጋዬ የአቡነ ጴጥሮስ የመንፈስ ልዕልና ሕያው እንዲሆን ያደረገ የጥበብ አባት ነው።

 

በነገራችን ላይ ልክ እንደ አቡነ ጴጥሮስ ለኢጣሊያ አንገዛም፤ ብለው በመቃወም ሕዳር 24 ቀን 1929 ዓ.ም ኢሉባቦር ጐሬ ከተማ በግፍ የተገደሉ ሌላ ሰማዕት አሉን። እርሣቸውም አቡነ ሚካኤል ይባላሉ። ከጵጵስና በፊት የነበራቸው ስም መምህር ሀዲስ ተብለው ይጠሩ ነበር። ወደፊት ስለ እኚሁ ሰማዕትም አጫውታችኋለሁ።

ጴጥሮሳዊነት

February 10, 2016

 

ኘሮፌሰር መስፍን ወ/ማርያም 1986 ዓ.ም

ቀደም ሲል እግዚአብሔር እና እኛ በሚለው ርዕስ ስር የተነገረውን አንዳንድ ሰዎች ሌላ ትርጉም በመስጠት ፀረ ሃይማኖት ሊያስመስሉት ይሞክሩ ይሆናል። አይደለም። እንዲያውም ሐይማኖትንና ሃይማኖተኛነትን የሚያፀና ነው። የኢትዮጵያ ሕዝብ ምንም ዓይነት ሐይማኖት ቢኖረው ለእግዚአብሔር ያለው ፍቅርና በእግዚአብሔርም ላይ ያለው እምነት ብርቱ ነው። ይህንን ከመገንዘብ የተነሣና በዚው ፍቅርና እምነት ላይ የተመሠረተ ስለሆነ በምንም መንገድ ፀረ ሃይማኖት መስሎ ሊታይ አይገባም።

 

ችግሩ ሌላ ነው። ችግሩ በኢትዮጵያ ውስጥ ለመንፈሳዊ ተግባርና ኃላፊነት የሚያበቃ ሁኔታ አለመኖርና ወደፍፁምነት የሚጠጋ የመንፈሳዊነት ድርቀት ነው። እ.እ.አ. በ1977 ዓ.ም ጉለሌ በሚገኘው የካቶሊክ ቤተክርስቲያን ውስጥ ለካቶሊክ ሚስዮናውያን ንግግር እንዳደርግ ተጠይቄ የኅብረተሰባችን የመንፈስ ውድቀት/ክስረት/ በሚል ርዕስ በእንግሊዝኛ ተናግሬ ነበር። በዚያ ንግግር ውስጥ የሚከተለው በከፊል ይገኝበት ነበር።

በየቀኑ የጭካኔ ወሬ እንሰማለን። ወጣቱ ለወደፊት መዘጋጀቱን ትቶ ክፉኛ ለሁለት ተከፍሎ እርስበርሱ ለመጫረስ ተነሥቶአል። ለበለጠ ግድያና መጨራረስ ጩኸት እንሰማለን፤ የእናቶችንና የሚስቶችን ጩኸት እንሰማለን፤ የሐዘን ልብሳቸውንም እናያለን። የሞትን አደጋ በየአቅጣጫው እናያለን። የፍቅርን አለመኖር እንሰማለን፤ እናያለን። የተስፋን  አለመኖር እንሰማለን እናያለን። ንዴትን እናያለን እንሰማለን። ተስፋቢስነትን እንሰማለን፤እናያለን። ሐዘንን እንሰማለን፤ እናያለን። ከዚህም በላይ ንዴትም ተስፋቢስነቱም ሐዘኑም ይሰማናል። ሕይወት አጠራጣሪና በቀላሉ የሚጠፋ ሆኖአል። እንሰማለን እናያለን፤ እናያለን እንሰማለን። ምንም አናደርግም። ይህ ምንም ያለማድረግ ውሳኔና ይህ በኅብረተሰቡ ኑሮ ውስጥ ያገባኛል የሚል ስሜት መጥፋት ግልጽ የሆኑ የወላጆችን የአስተማሪዎችንና የሃይማኖት መሪዎችን የመንፈስ ውድቀት የሚያመለክቱ ናቸው። ለግፍ ለበደልና ለጥቃት እንድንገብር ግፍን በደለንና ጥቃትን እየሰማንና እያየን ምንም እንዳናደርግ የሚያደርገን ምንድን ነው?

 

እኔ እንደሚመስለኝና እንደማምነውም የጉዳዩ ባለቤት ራሳችን መሆናችንን ተገንዝበን ኃላፊነቱንና የሚያስከትለውንም ውጤት ላለመቀበል የፈጠርነው የመከላከያ ዘዴ ጉዳያችንን ሁሉ ወደ እግዚአብሔር መወርወሩን ነው። የሚደንቀው ነገር የሃይማኖት መሪዎችን መለየቱ ለምን አስፈላጊ ሆነ? የሃይማኖት መሪዎች ሥጋቸውን የበደሉ ለነፍሳቸው ያደሩ ናቸው ይባላል። የሃይማኖት መሪዎች ለጽድቅ ማለት ለእውነት እንዲሁም ለፍትሕና ለእኩልነት የቆሙ ናቸው ተብሎ ይታመናል። ለሀብትና ለሥልጣን ግድ ስለሌላቸው ከዚህ ዓለም ጣጣ ውጭ ናቸው ይባላል። እንግዲህ እንደዚህ ዓይነቶቹ ለእግዚአብሔር አድረናል የሚሉ ሰዎች ለግፍ ለበደልና ለጥቃት እንዲገብሩ የሚያደርጋቸው ከየት የመጣ ኃይል ነው? ከእግዚአብሔር ሊሆን አይችልም። ለዚህ ዓለም ሕይወት ካላቸው ጉጉት ብቻ የሚመነጭ ነው። የሚጎድላቸው ጴጥሮሳዊነት ነው።

 

የአቡነ ጴጥሮስ መንፈስ እንደሐውልታቸው የተረሳ ይመስለኛል። አቡነ ጴጥሮስ እንደሌሎቹ ሁሉ ኢጣልያ ኢትዮጵያን የወረረችው የእግዚአብሔር ፈቃድ ሆኖ ነው በማለት የኢጣልያን ወታደር የኢትዮጵያን ሕዝብ አበሳውን ያሳየው፤ በእግዚአብሔር ፈቃድ ነው በማለት ሊገብሩና የተደላደለ ኑሮ ለመኖር ይችሉ ነበር። አቡነ ጴጥሮስ የራሳቸውንና የአገራቸውን ጉዳይ ወደ እግዚአብሔር ሳይወረውሩ ኃላፊነታቸውን ሳይሸሹ እምቢኝ አሻፈረኝ አሉ። በእምቢተኛነታቸውም የኢጣሊያን ክርስቲያንነትና ሥልጡንነት ፈተና ውስጥ ከተቱት። በእምቢተኛነታቸው ለእግዚአብሔር ለአምላክ ጽድቅ ያላቸውን ፍቅርና ክብር ለሃይማኖታቸው ያላቸውን ጽናት ለጨበጡት መስቀል ለመስዋዕትነት ምልክቱ ያላቸውን ስሜት ለአገራቸውና ለወገናቸውም ያላቸውን ታማኘነት አረጋገጡ። በመትረየስ ተደበደቡ። ዛሬ በዚህ ድርጊት ኢትዮጵያ ትኮራለች፤ ኢጣልያ ታፍራለች።

 

ጴጥሮሳዊነት የምለው የአቡነ ጴጥሮስን ዓይነት የእምቢተኛነት መንፈስ ነው። ጴጥሮሳዊነት በእግዚአብሔር አምላክ ጽድቅነት/ጽድቅ እውነት ማለት ነው፤/ አምኖ የራስንም ኃላፊነት ከነውጤቱ የእግዚአብሔር ፈቃድ ነው ብሎ መቀበል ነው። ጴጥሮሳዊነት በመሠረቱ መንፈሳዊነት በመሆኑ የሚመካበት ኃይል መንፈሳዊ እንጂ አካላዊ ወይም ጠመንጃ አይደለም። የጴጥሮሳዊነትም ዓላማ አስፈላጊ ከሆነ ለእምነቱ ለመሞት እንጂ ለመግደል አይደለም። ሰው ሲገደል የሚቀረው በድን ሬሣ ነው። ገዳዩም ከዚያ ከበድን ሬሣ የተለየ ወይም ከተጠቀመበት የመግደያ መሣሪያ የማይለይ ነው። በአካል ደረጃ ገዳይና የተገዳዩ ሬሣ ቢመሳሰሉም በመንፈስ ደረጃ የማይገናኙ ናቸው። እውነትን እገድላለሁ ብሎ የሰውን ሕይወት የሚያጠፋ በድን እውነትና የሰው ደም እንዳስደነበረውና እንዳቃዠው ከበድንነት ወደበድንነት ይተላፋል። ለእውነት የተገደለው ግን እውነትን በሕይወቱ መስዋዕትነት አዳብሮና አፋፍቶ ያልፋል። መግደል የአእምሮ በሽተኞችና የልጆች ጨዋታ ነው፤ ለመሞት መዘጋጀትና ለእውነትና ለእምነት መሞት ግን ወኔን ይጠይቃል፤ መንፈሳዊ ወኔን።

 

የኢትዮጵያ ባህል ለጠመንጃ የሚሰጠው ክብር ከራሱ ከሰውነቱ ክበሩ ጋር የተያያዘ ነው። ጠመንጃ ኃይል ይሆናል፤ አያስጠቃም። ገዳይ ጀግና ተብሎ ይከበራል። ሠርቶ ከመከበር ያንድ መኳንንት ሎሌ ሆኖ ጠመንጃ መሸከም ያስከብር ነበር፤ አሁንም አልቀረም። ይህንን ክፉና የማይጠቅም ባህል በጴጥሮሳዊነት መለወጥ ያሰፈልገናል። በጠመንጃ ኃይል ከመተማመን በመንፈሳችን ኃይል መተማመኑ ወደተሻለ የእድገት ጎዳና ያመራናል። ለጠመንጃ የማይበገር መንፈስ በመሀከላችን ሲዳብር ከጠመንጃ ይልቅ በጽሑፍ ከጥይት ይልቅ በቃላት ቅራኔዎቻችንን ማለሳለሱ ወደ ሥልጣኔ ፈር ውስጥ ያስገባናል። እምነታችን የቱንም ያህል ቢለያይ ሀሳባችን ቢራራቅና መግባባት የሚያስቸግር ቢሆንም ሀሳቦቻችን ይጋጩ ይፋጩ እንጂ እኛ ጎራዴ መዝዘን ወይም ጠመንጃ አጉርሰን ከአእምሮና ከመንፈስ ደረጃ ወደ እንሰሳነት ደረጃ ወርደን ስንጋደል እምነቶቻችንና ሀሳቦቻችን ያደፍጣሉ እንጂ እንደማይለወጡ ይግባን።

 

ጴጥሮሳዊነት በአቡነ ጴጥሮስ መስዋዕትነት ላይ የተመሠረተ የኢትዮጵያዊነት መንፈስ ነው። አቡነ ጴጥሮስ ኢትዮጵያዊ በመሆናቸው የተሰውበትም ዋና ምክንያት የኢትዮጵያ ነጻነት በመሆኑ ጴጥሮሳዊነትን ኢትዮጵያዊነት እንበለው እንጂ ዓለም ከተፈጠረ ጀምሮ የሰው ልጆች ታሪክ በየአገሩ የሚያሳየው የሰው መንፈስ ነው። ስለዚህም ጴጥሮሳዊነት ዓለም አቀፋዊነት ባሕርይም አለው።

 

እውነት ክዶ በውሸት ከመኖር ለእውነት ሞቶ እውነትን ሕያው ማድረግ የመንፈስ ዕርገት ነው። እንዲህ ዓይነቱ የመንፈሰ ዕርገት የሚቀጥለውን ትውልድ ከእንስሳት ደረጃ ወደ ላቀ የሰውነት ደረጃ ያነሣዋል። ከዚህ የተሻለ ውርስ አይኖርም። ጠመንጃ የያዘ ሁልጊዜም እንዲያሸንፈን መንፈሳችንን ከተዳከመ ለጠመንጃ መድኃኒቱ ጠመንጃን ማንሣት እየሆነ እስከዛሬ እንደነበረው ወደፊትም ይቀጥላል። ይህንን የቁልቁለት መንገድ በጴጥሮሳዊነት ልናቆመውና ወደ ዕርገት እንዲያመራን ለማድረግ እንችላለን። የእያንዳንዳችንን ውሳኔ የሚጠይቅ ነው።

 

 

በጥበቡ በለጠ

 

የዛሬ ጽሁፌን እንዳዘጋጅ የገፋፋኝ ባሳለፍነው ቅዳሜ የተከበረው የአስተርዮ ማርያም አመታዊ ክብረ-በአል ነው። በአሉ በመላው ኢትዮጵያ እጅግ ደማቅ ነበር። ምክንያቱ ደግሞ ማርያም ናት፤ ለኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ዋነኛዋ መገለጫ በመሆንዋ ነው። የማርያም ጉዳይ በኢትዮጵያ ውስጥ ብዙ ነው። ለምሳሌ ገና በልጅነታችን ሰውነታችን ላይ አንድ ጠቆር ያለ ነገር ካለብን ማርያም የሳመችው እየተባልን አድገናል። በልጅነታችን ጨዋታ ወቅት የማርያም መንገድ ስጠኝ እየተባባልን አድገናል። ትንሽዋን የእጃችንን ጣት የማርያም ጣት እንላለን። እናታችን ሆድ ውስጥ እያለን እናታችን በማርያም እጅ ተይዛለች ትባላለች። እናታችን ስትወልደን ደግሞ የማርያም አራስ ትባላለች። ተወልደን ሊጠይቁ የሚመጡ ሰዎች እናታችንን እንኳን ማርያም ማረችሽ ይሏታል። ጠይቀዋት ሲወጡ ማርያም በሽልም ታውጣሽ ይሏታል። ገና እናታችን ምጥ ሲመጣባት ሁሉ ማርያም ማርያም ነው የሚባለው። አራስ ቤት ውስጥ ገና በጨቅላ ወራቶቻችን ወቅት ፈገግ ስንል እናቶች እንዲህ ይላሉ፡- ማርያም ስታጫውተው ይሉናል። እናታችን አራስ ቤት እያለች መጀመሪያ የምትመገበው ገንፎ ነው። ግን በባህሉና በእምነቱ አጠራር የማርያም ምሳ ተብሎ ነው የሚጠራው። ማርያምን ገና ሳንወለድ እና ተወልደንም ስምዋን እየሰማን በማደጋችንም ጭምር ይመስለኛል፤ በኦርቶዶክስ ሀይማኖት ተከታዮች ዘንድ ግዙፉን ቦታ የያዘችው።

በማርያም ስም የሚጠሩ ኢትዮጵያዊያንም የትየለሌ ናቸው። ኃይለማርያም፤ ቤተ ማርያም፤ ኪዳነ ማርያም፤ መንበረ ማርያም፤ አስካለ ማርያም… እየተባለ አያሌ አትዮጵያዊያን በማርያም ስም ይጠራሉ። ማርያም ከሀበሾች ጋር ከእምነቱ ባለፈ ተወዳጅና የቅርብ እናት ካደረግዋት ነገሮች መካከል እነዚህ ሰዋዊ እና መንፈሳዊ ትስስሮች ይመስሉኛል። ለዚህም ነው በኢትዮጵያ ሀይማኖት ውስጥ በእጅጉ ተወዳጅ ስለሆነችው ቅድስት ድንግል ማርያም አንዳንድ ጉዳዮችን እንድናወጋ ፈለኩኝ።

በኢትዮጵያ ውስጥ የኦርቶዶክስ ሐይማኖት የመንግሥት ሐይማኖት ሆና ለሺ አመታት ከቆየች በኋላ ከ40 አመታት በፊት ስልጣኗን አጥታለች። መንግሥትና ሐይማኖት ለየብቻ ናቸው የሚል ኮምኒስታዊ መርህ በመቀንቀኑ በመንግስት እና በሐይማኖት መካከል ልዩነት ተፈጠረ። የኢትዮጵያ መንግሥትም ሐይማኖት የለውም ተባለ። ጉዳዩ ብዙ ነገር ያዋራል። ግን ወደ ዋናው ርዕሠ ጉዳያችን እንድንደረደር ስለዚህችው ኦርቶዶክስ ሐይማኖት እንጨዋወት። የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ሐይማኖት ከሌሎቹ የክርስትያን ሐይማኖቶች በፅኑ ተለይቶ የሚቆምበት መገለጫው በቅድስት ድንግል ማርያም ላይ ያለው ከፍተኛ ፍቅር እና ስርዓት ነው ማርያም በሐይማኖቱ ስርዓት ውስጥ ዋነኛዋ ማጠንጠኛ ናት።

በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ የበአላት አከባበር ውስጥ ማርያምን በተመለከተ የሚደረጉ ስርዓቶች ከፍተኛ ተፅዕኖ ፈጣሪዎች ናቸው። ለምሣሌ ሕዳር 21 ቀን አክሡም ጽዮን' መስከረም 21 ቀን ግሸን ማርያም' ጥር 21 አስትርዮ ማርያም' የካቲት 16 ኪዳነ ምሕረት፤ እነዚህ ግዙፍ የሆኑ የቅድስት ድንግል ማርያም አመታዊ ክብረ በአሎች ናቸው። በእነዚህ በአላት ወቅት ኦፊሴላዊ በሆነ መንገድ መስሪያ ቤቶች አይዘጉም እንጂ በሐይማኖቱ ተከታዮች ዘንድ ግን ትልልቅ ክብረ-በአሎች ናቸው። ባለፈው ጥር 21 ቀን የተከበረውም የአስትርዮ ማርያም ክብረ-በዓል ከግዙፎቹ መካከል ዋነኛው ነው።

በኢትዮጵያ ውስጥ በማርያም የአማላጅነት እና የተራዳይነት ሚና እንዳላት በጥልቀት ይታመናል። በመሆኑም በሐገሪቱ ውስጥ ከታነፁ አብያተ-ክርስትያናት ውስጥ ቅድስት ድንግል ማርያም ዋነኛውን ቁጥር ትይዛለች። ገና ክርስትና በሐገሪቱ ውስጥ ሲሠበክ የጽዮን ማርያም ቤተ-ክርስትያን አክሱም ውስጥ ታነፀች። የጽላተ ሙሴውም መኖርያ በዚህች በጽዮን ውስጥ ከሆነ ከ1600 አመታት በላይ ሆኖታል።

ኢትዮጵያ የቱሪዝም ማዕከል ካደረጓት ነገሮች መካከል የኦርቶዶክስ ኃይማኖት ስርዓት እና ቅርሶች ዋነኞቹ ናቸው። ወደ ሐገሪቱ የሚመጡ ቱሪስቶች አብላጫዎቹ የሚጐበኙት ታሪክ ባሕል ቅርስ እና ማንነት በሐይማኖቱ ውስጥ ለዘመናት የተከማቹትን ጉዳዮች ነው። ታዲያ በሐይማኖቱ ውስጥ ከሚጐበኙት ውስጥ የቅድስት ድንግል ማርያም ኪነ-ሕንዎች ቅርሶች እና ታሪኮች አሁንም ግዙፉን ስፍራ ይዘው ይነሣሉ።

ለምሣሌ ከቀዳሚዎቹ ብንነሣ አክሱም ጽዮን ማርያምን ማስታወስ እንችላለን። ጽዮን ማርያም ከጥንታዊነቷ ባሻገር በክርስትና ሐይማኖት ውስጥ የሚታወቀው ጽላተ-ሙሴ የሚገኝባት ምድር ስለሆነች ሁለመናዋ ገዝፎ ይታያል። የአለምን የክርስትና ሐይማኖት ምስጢር ጠብቃ ለሺ ዘመናት የቆየች ደብር ናት። አስርቱ ትዕዛዛት የተፃፈበት የዋናው ጽላት መኖሪያ ስፍራ ስለሆነች ትልቅነቷን በቃላት ብቻ ገልጾ መጨረስ አይቻልም። ለዚህም ነው አክሡም ጽዮን ከዋናዎቹ የቱሪዝም መዳረሻዎች መካከል አንዷ የሆነችው።

ወደ ዘመነ ዛጉዌ ስርአት ስንመጣ ደግሞ 12ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ላይ ቅድስት ድንግል ማርያም በኢትዮጵያ ውስጥ ሌላ አስገራሚ ታሪክ ይዛ ብቅ ትላለች። በ12ኛው መቶ ክፍለ ዘመን የኢትዮጵያ ገናና መሪ የነበረው ቅዱሰ ላሊበላ ካነፃቸው አብያተ-ክርስትያናት የመጀመሪያዋ የነበረችው ቤተ-ማርያም እየተባለች የምትጠራው እጅግ ውብ ኪነ-ሕንፃ ነች።

ቤተ-ማርያም አለት ከላይ ወደ ታች እየተፈለፈለ የተሠራች ባለ ፎቅ ኪነ-ሕንፃ ነች። የሰው ልጅ ለመጀመሪያ ጊዜ አለትን ፈልፍሎ ወደታች ፎቅ ቤት መስራት የጀመረው ቤተ-ማርያምን ነው። የሰው ልጅ ምንም አይነት የግንባታ ስህተት ሣይኖረው ፍፁም (Perfect) ሆኖ የምድር ውስጥ ኪነ-ሕንፃን ያነጸው ቤተ-ማርያምን ነው።

በቤተ-ማርያም ግድግዳዎች ላይ የ12ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ተአምራዊ ስዕሎችን እናገኛለን። ሣይወይቡ እና ሣይደበዝዙ ቆይተው ኢትዮጵያ እንዲህ ነበረች እያሉ ላለፉት 850 አመታት መስክረውላታል። የቤተ-ማርያም ስዕሎች ይዘታቸው ሠፊ ጥናትና ምርምር የሚጠይቁ ናቸው። የአለማዊ እና የመንፈሣዊ ሕይወትን ግጭቶች ፍጭቶች የሚያሣዩ ተምሣሌታዊ (Symbolic) ይዘት ያላቸው ስዕሎች ግድግዳውን ሞልተውታል። ላለፉት 850 አመታት በነጭ ኢትዮጵያዊ ሸማ ተሸፍኖ ያለው አልፋና ኦሜጋ ያለበት ፅሁፍ በዚህችው በቤተ-ማርያም ይገኛል።

ቤተ-ማርያም ውስጥ ስዋስቲካ ተብሎ የሚታወቀው ጥንታዊ ምልክት በሁለመናዋ አቅፋ ይዛለች። ስዋስቲካ የፀሐይ  ምልክት ነው። የብርሃን የተስፋ የሃሴት የማበብ ምልክት ነው።

ቤተ-ማርያም “ክሩዋፓቴ” የሚሠኘውንም ምልክት የያዘች ቤተ-ክርስትያን ናት። ክራዋፓቴ በ10ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ላይ ተከስቶ በነበረው የመስቀል ጦርነት ወቅት ተዋጊዎቸ ይይዙት የነበረው የመስቀል ምልክት ነው። ይህ የአለም ምልክት የተፈጠረው በ10ኛው መቶ ክፍለ ዘመን እንደሆነ ግርሃም ሃንኩክ The Sign and the Seal በተሠኘው መጽሐፉ ውስጥ ገልፆታል። ነገር ግን ይህ ገለፃ ስህተት ነው። ምክንያቱም ይህ ምልክት በ6ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ላይ ኢትዮጵያ ውስጥ ነበር። አሁንም አለ። ያለበት ቦታ ደግሞ አክሡም ነው። የአፄ ካሌብ የመቃብር ድንጋይ /የድንጋይ ሣጥን/ ላይ ተቀርፆ ይገኛል። የ“ክሩዋፓቴ” ምልክት መገኛ አክሱም ኢትዮጵያ ነው። ቅዱስ ላሊበላ ይህን ምልክት የዛሬ 850 አመታት ከአክሡም የድንጋይ ሣጥን ላይ ወስዶ ቤተ-ማርያም ላይ በውብ ቅርፅ ሠርቶ አስቀመጠው። ይህ የክሩዋፓቴ ቅርፅ/ምልክት/ መገኛው ኢትዮጵያ ነው። ፀሐፊያን ግን የአክሡምን የአፄ ካሌብን መቃብር ሣያዩ በመቅረታቸው የአውሮፖ ምልክት አድርገውት ነበር። ግን ስሕተት ነው። ምልክቱ የኢትዮጵያ የመስቀል ቅርጽ ነው። ቤተ-ማርያም ላይ ቁጭ በማለቱ ግን አዲስ የመወያያ አጀንዳ ከፍቷል።

በዚህችው የቅዱስ ላሊበላ የመጀመሪያው አስደማሚ ኪነ-ሕንፃ በሆነችው ቤተ-ማርያም ውስጥ እጅግ የከበሩ ቅርሶች በውስጥዋ አሉ። ከቤተ-ክርስቲያኗ ጐን ደግሞ በርሷ ቁመት ልክ ጥልቀት ያለው ፀበል አለ። ፀበሉ ውስጥ መካን ሴቶች/ልጅ እምቢ ያላቸው/ በጠፍር ገመድ ታስረው ይጠመቃሉ። ቃል-ኪዳን ነውና ልጅ እንደሚወልዱ በሠፊው ይታመንበታል።

ከቤተ-ማርያም ወጣ ስንል በተራራ አናት ላይ ተገማሽራ የምናገኛት ደግሞ ጥንታዊቷን አሸተን-ማርያም ቤተ-ክርስትያን ነው። ከላስታ ላሊበላ ከተማ በበቅሎ እና በእግር ወደ ሦስት ሰአታት ተራራውን ወጥተን አሸተን-ማርያምን እናገኛለን። ላሊበላ አስጀምሯት አፄ ነአኩቶለአብ /1207-1247/ ያስጨረሳት ከአንድ ቋጥኝ ድንጋይ ተፈልፍላ የተሠራች ነች። በአሸተን-ማርያም ረጅም ዘመን ያስቆጠሩ በጨርቅና በእንጨት ገበታ በውሃ ቀለም የተሣሉ ስዕሎች ይገኛሉ። ስዕሎቹ ባሕላዊውን የቀለም አሰራር የተከተሉ በመስመሮችና በወዝ የተሰሩ ናቸው። /የብርሃንና ጥላ አጣጣልን የሚያሣይ ስዕል በወዝ የተሠራ ይባላል።/

ቅድስት ድንግል ማርያም በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ውስጥ ግዙፍ ሆና ከምትታይባቸው ቦታዎች አንዱና ትልቁ ግሸን ደብረ ከርቤ ገዳም ውስጥ ነው። በእምነቱ ተከታዮች ዘንድ ዳግማዊት እየሩሳሌም እያሉ ይጠሯታል። ምክንያቱም እየሱስ ክርስቶስ በቀራኒዮ ተሰቅሎበት ነበር የሚባለው መስቀል የቀኙ ክንፍ በክብር ያረፈው በዚህች ገዳም ውስጥ እንደሆነ በከፍተኛ ደረጃ ይታመናል።

ግሸን ማርያም በስድስተኛው መቶ ክፍለ-ዘመን ከነበሩት አፄ ካሌብ ጀምሮ የተመሰረተች ብትሆንም በ12ኛው መቶ ክፍለ ዘመን የቅዱስ ላሊበላ እጅም እንዳረፈባት ፀሐፊን ይገለፃሉ። ከፍተኛ ግርማ ሞገስ ያገኘችው ግን በአፄ ዘርአያእቆብ 15ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ነው። በውስጥዋ ስፍር ቁጥር የሌላቸው ቅርሶችን ይዛለች። እነዚህ ቅርሶቿ በዚያው በገዳሟ ውስጥ በሚገኘው መጽሐፈ ጤፉት በተሠኘው የብራና ፅሑፍ ላይ በዝርዝር ቀርበዋል።

ከዚህ ሌላ ለግሽን ደብረ-ከርቤየተፃፈ ተአምረ-ማርያም የተሰኘ የብራና ፅሁፍ አለ። የተፃፈው በ15ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ነው። ፀሐፊው አፄ ዘርአያቆብ ነው። ይህ ተአምረ ማርያም ትልቅ ቅርስ የሚያስኘው አሠራሩ ነው። ለምሣሌ የማርያም ስም ያለበት ቦታ የተፃፈው በወርቅ ነው። ወርቅ እየተነጠረ የማርያም ስም ተፅፎበታል። እሡ ብቻም አይደለም። ንጉሡ አፄ ዘርአያቆብ የአይናቸውን እንባ ከወርቁ ጋር እያላቆጡ የማርያምን ስም በወርቅና በእንባቸው ፅፈውታል። ይህ ታሪክ በተአምረ ማርያም የመፅሐፉ መግቢያ ላይ ሠፍሮ ይገኛል።

አፄ ዘርአ ያቆብ/1433-1467/ በማርያም ጉዳይ ላይ ከፍተኛ ተፅእኖ ፈጣሪ በኢትዮጵያ ተብለው የሚጠሩ ናቸው። የማርያምን አማላጅነት እና ፍቅር በኢትዮጵያዊያኖች ውስጥ እንዲሠርፅ አያሌ መፃሕፍትን የደረሡ ንጉስ ናቸው። ጥንቆላን' ሟርትን' ዛርን ለማጥፋት በሰው ሕይወት ላይ እርምጃ እየወሰዱ ለውጥ ያመጡ ናቸው። አያሌ ታሪክ ፀሐፊዎች አፄ ዘርአ ያዕቆብን ሲገልጽዋቸው “ደራሲው ንጉስ” ይሏቸዋል። መፅሐፍትን ስለደረሱ ነው።

የቅድስት ድንግል ማርያም ታሪክና ቅርስ ለኢትዮጵያ ቱሪዝም ማበብ ግዙፍ አስተዋፅኦ ካጐናፀፉ እውነቶች መካከል አንዱ ነው። ለምሣሌ ወደ ጀመዶ ማርያም ገዳም እንጓዝ። ጀመዶ ማርያም ገደም ከወልድያ ከተማ 70 ኪ.ሜ ርቀት ላይ የምትገኝ ከዋጃ ከተማ ተገንጥሎ በሚወስደው አስቸጋሪ የእግር መንገድ የሰአታት ጉዞን የሚጠይቀው የግዳን ወረዳ ውስጥ ትገኛለች። እንደ ገዳሟ የሃይማኖት አባቶች ገለፃ ጀመዶ ማርያም ከተመሠረተች 1000 ዓመታትን አስቆጥራለች። ገዳሟ የምትገኘው ከትልቅ የባልጩት አለት ገደል ስር ርዝመቱ 15 ሜትር፤ ወርዱ 7 ሜትር፤ ቁመቱ ደግሞ በአማካይ 20 ሜትር ከሚሆን ዋሻ ውስጥ ነው።

በዋሻው መሀል በልዩ የግንባታ ጥበብ የታነፀውና ዙሪያውን በቅዱሣን ስዕል ያሸበረቀው የገዳሟ ቤተ-መቅደሰ የረቂቅ ጥበብ አሻራ መሆኑን ፀሐፊያን ይገልፃሉ። ከስዕሉ መካከል በወንጌላዊው ሉቃስ እንደተሣለች የሚነገርላትና ምስለ ፍቁር ወልዳ በሚል መጠሪያ የምትታወቀው የቅድስት ድንግል ማርያም ስዕል የገዳሟ ልዩ የክብር ምንጭ ናት። በየአመቱ ጥቅምት 4 እና ግንቦት 1 ቀን በሚውሉት ክብረ-በአላት የምስለ ፍቁር ወልዳ ስዕል በመጋረጃ ተሸፍና በሦስት ቀሣውስት በጥንቃቄ ተይዛና በዝማሬ ታጅባ መሸፈኛው ተገልጦ ስዕሏ ለምዕመናን እንድትታይ ከቀኝ ወደ ግራ ሦስት ጊዜ ይዞራል። ምዕመናን ለምስለ ፍቁር ወልዳ ያላቸውን ሃይማኖታዊ ክብር በእልልታ በሆታና በስግደት ይገልፃሉ። ጥንታዊ የብራና መፃሕፍት መስቀሎች የተለያዩ ነዋየ ቅዱሣት በተለይም ከ950 አመት በላይ ዕድሜ እንዳለው የሚነገርለት መቋሚያ ከጀመዶ ማርያምውድ ቅርሶች ጥቂቶቹ ናቸው።

ገነተ-ማርያምእየተባለች የምትጠራው ቤተ-ክርስትያንም የኢትዮጵያ የቱሪዝም ማዕከል ነች። ገነተ ማርያም ከወልድያ መንገድ በመገንጠል 2 ኪ.ሜ ወደ ውስጥ ገባ ብሎ ከላሊበላ ከተማ 31 ኪ.ሜ ርቀት ላይ የምትገኝ ናት። ቤተ-ክርስትያኗ ከአንድ አለት ተፈልፍላ የተሠራች ናት። የሕንፃዋ የግድግዳ ስዕሎች ዛሬም ተመልካችን እንዳማለሉ ረጅሙን ጉዞ እየተጓዙ ነው።

ከታሪካዊ አብያተ-ክርስትያናት አንዷ የሆነችው መርጡለ ማርም ናት። መርጡለ ማርያም በእነብሴ ሳርምድር ወረዳ ከምድር ወለል 2600 ሜትር ከፍታ ባለው ኮረብታማ ስፍራ ላይ እንደምትገኝ የአማራ ክልል ታሪክ ያስረዳል።

ይህች ቤተ-ክርስትያን በአራተኛው መቶ ክፍለ-ዘመን በወንድማማቾቹ ነገስታት በአብርሃ እና አጽብሃ ዘመነ መንግሥት እንደታነፀች ይነገራል። ከክርስትና መምጣት ቀደም ሲል በቦታው ለኦሪት እምነት መስዋዕት ይቀርብ እንደነበርና በዚያን ዘመን የስፍራው መጠሪያ ጽርሃ አርም ይባል እንደነበር ከአማራ ክልል ቱሪዝም ቢሮ ያገኘሁት መረጃ ያመለክታል። ነገስታቱም ቤተ-ክርስትያኒቱን ካነፁ በኋላ ስሙን መርጡለ ማርያምወይም የማርም አደራሸ ብለው እንደሰየሙት ይነገራል።

ይህች ቤተ-ክርስትያን ፍርስራሿ ነው የሚታየው። የፈረሠችው በ16ኛው መቶ ክፍለ-ዘመን ላይ በነበረው የነ ግራኝ አሕመድ ጦርነት ወቅት ነው። ግን የአፄ ዘርአያዕቆብ ባለቤትና ኋላም የአፄ ልብን ድንግል ሞግዚት የነበሩት ንግስት እሌኒ በ1507/08 ዓ.ም አካባቢ በአራት ማዕዘን ቅርፅ በስፍራው አሰርተውት እንደነበር የሚነገርለት ድንቅ ቤተ-ክርስትያን የወደመው በዚሁ በነ ግራኝ ጦርነት ነው።

መርጡለ ማርያም በቱሪስቶች ከሚጐበኙ ታላላቅ የእምነት ስፍራዎች መካከል አንዷ ናት። በውስጥዋ የጦረኛው የግራኝ አሕመድ ካባ ይገኛል። የግራኝ ካባ እስከ አሁን ድረስ አለ። ከዚህ ሌላ የነገስታት መጐናፀፊያዎችና አልባሣት አክሊሎች የራስ ቁሮች የብራና መፃሕፍትና መስቀሎች ከብርና ከቀንድ የተሠሩ ዋንጫዎች ሌሎችም ቅርሶች በመገኘታቸውና በታሪኳ መርጠለ ማርያም የኢትዮጵያ አንዷ የጉብኝት ማዕከል ነች።

ጐጃም ውስጥ ተፅዕኖ ፈጣሪ አብያተ-ክርስትያናት ከሚባሉት እና በማርያም ስም በተሠሩት ውስጥ ደብረ-ወርቅ ማርያም አንዷ ናት። ከዲማ ጊዮርጊስ ተመልሠው ወደ ሞጣ በሚወስደው የመኪና መገንጠያ 10 ኪ.ሜ ያህል እንደተጓዝን የደብረ-ወርቅ ከተማን እናገኛለን። ከዚህች ከተማ ዳርቻ ምስራቃዊ አቅጣጫ ክብ ቅርፅ ባለው ኮረብታ ላይ ጥንታዊቷ የደብረ ወርቅ ማርያም ገዳም ትገኛለች።

ይህችን ገዳም መስዕብ ካደረጓት ውስጥ የሕንፃዋ ቅርጻ ቅርፆች፤ የግድግዳ ስዕሎች፤ የነገስታት ገፀ-በረከቶች የደብረ ወርቅ ማርያምን ግዙፍነት የሚመሠክሩ ናቸው። በአንድ ወቅት በዚችው ቤተ-ክርስትያን ተገኝቼ ባሠባሠብኩት መረጃ ስዕሎቿ እና በውስጥዋ ያሉት የነገስታት ገፀ-በረከቶች አያሌ መሆናቸውን ለመረዳት ችያለሁ።

ሌላዋ አስገራሚ የጐጃም ቤተ-ክርስትያን አገው ግምጃ ቤት ማርያም ናት። የአገው ግምጃ ማርያም ገዳም የተመሠረተችው በተለምዶ ፃዲቁ እየተባሉ የሚጠሩት ቀዳማዊ አፄ ዮሐንስ ዘመነ መንግሥት /1660-1674/ ነው። ይህች ታቦት ንጉሡ ከመናገሻቸው ከጐንደር እየተነሡ ያደርጉት በነበረው የመስፋፋት ዘመቻ ሁሉ አጅባቸው የምትሔድና ለንጉሡ ድል አድራጊነት ተአምራት ትሠራ እንደነበር የቤተ-ክርስትያን መረጃዎች የሚመሠክሩላት ነች።

የኢትዮጵያ ታላላቅ ምስጢራት ከሚገኙበት ስፍራ አንዱ የጣና ሃይቅ ውስጥ ባሉት ገዳማት ነው። ከነዚህ ውስጥ ደብረ ማርያም አንዷ ናት። ከባሕር ዳር ከተማ የሰሜን ምስራቅ አቅጣጫን በመያዝ በጀልባ ለሃያ ደቂቃ አሊያም በእግር ለአንድ ሰአት ተኩል በመጓዝና የአባይን ወንዝ በታንኳ በማቋረጥ የደብረ ማርያም ገዳም ወደምትገኝበት ደሴት መግባት ይቻላል። የተለያዩ ታሪካዊ ቅርሶችን የያዘችው የደብረ ማርያም ገዳም በአፄ አምደ ጽዮን ዘመነ መንግሥት /1307-1337/ ዓ.ም እንደተመሠረተች ይነገራል። አባይ ወንዝ ጣናን ሠንጥቆ በሚያልፍበት ቦታ ላይ ያለችው ይህቸ ቤተ-ክርስትያን ከዋነኞቹ የቱሪዝም ማዕከል ውስጥ አንዷ ነች።

በዚሁ በጉደኛው ጣና ሃይቅ ውስጥ ከሚገኙ ገዳማት ውስጥ ደብረ ሲና ማርያም ሌላኛዋ ተጠቃሽ የክርስትና ማዕከል ነች። ከጐንደር ጐርጎራ ወደብ ክበብ በአጥር ብቻ የተለየችውና በጣና ሃይቅ ዳርቻ የምትገኘው ደብረ ሲና ማርያም ቤተ-ክርስትያን በ14ኛው መቶ ክፍለ ዘመን በአጤ አምደ ጽዮን ዘመነ መንግስት አባ ኤስዲሮስ በሚባሉ ባሕታዊ እንደተመሠረተች የቤተ-ክርስትያኗ ካሕናት ያስረዳሉ። አባ ኤስዲሮስ አመጣጣቸው ከሸዋ ደብረ ሲና ስለነበር ቤተ-ክርስትያኗም ደብረሲና ማርያም ተብላ ትጠራለች።

በዚሁ በጣና ሃይቅ ላይ ከሚገኙት አብያተ ክርስትያናት መካከል ዑራ ኪዳነ ምሕረት ተጠቃሽ ናት። ቤተ-ክርስትያኒቱ በ14ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ላይ መሠራቷ ይነገራል። ከባሕር ዳር ከተማ በጀልባ አንድ ሠአት ከተጓዝን በኋላ የምናገኛት ውብ ገዳም ናት። ሰሜን ኢትዮጵያ የሄደ ቱሪስት ሁሉ ጐራ የሚልባት ይህችው ገዳም በውስጥዋ አያሌ ቅርሶችን ሸሽጋ የኖረች የኢትዮጵያ መድመቂያ ጌጥ ነች።

የማርያም አብያተ-ክርስያናት ብዛታቸው እጅግ ብዙ ነው። ሁሉንም መጥቀስ አይቻልም። ከጥንታዊዎቹ ዋሸራ ማርያም፤ ደብረሲና ማርያም፤ ናዳ ማርያም፤ ዋልድቢት ማርያም፤ ዑራ ኪዳነ-ምህረት፤አትሮንስ ማርያም፤ ተድባበ ማርያም፤ ሎዛ ማርያም፤ ማህደረ ማርያም፤ ቁስቋም ማርያም፤ ጎንደሮች ማርያም፤ ጣራ ማርያም፤ ደረስጌ ማርያም፤ ቆሮቆር ማርያም፤ አረፈደች ማርያም ወዘተ የመሳሰሉ እጅግ ድንቅ ታረክ ያላቸው አብያተ-ክርስትያናት በኢትዮጵያ ውስጥ ይገኛሉ። ሁሉንም በዝርዝር ማቅረብ ሰፊ ቦታ ይወስዳል። መጎብኘቱን ላንባቢዎች እተወዋለሁ።

ባጠቃላይ ሲታይ የማርያም ተጽእኖ በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ውስጥ ግዙፉን ቦታ ይዞ ይገኛል። የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስም ዋነኛዋ መለያዋ የሆነችው ማርያም ናት። አንዳንድ ታላላቅ ጸሀፊያን ሳይቀሩ ቅድስት ድንግል ማርያም በስደትዋ ወቅት ከልጅዋ ከእየሱስ ክርስቶስ ጋር ሆነው ወደ ኢትዮጵያ መጥተው ጣና ገዳማት ውስጥ ኖረዋል ብለው ጽፈዋል። የጣናም ሰዎች ማርያም እና እየሱስ ጣና እንደኖሩ እስከ አሁን ድረስ የተለያዩ ማስረጃዎችን እያቀረቡ ያስረዳሉ። ጉዳዩ ለጥናትና ምርምር የሚጋብዝ ነው።¾

 

 

ከጥበቡ በለጠ

ከሰሞኑ ሲስተር ክብረ ተመስገን ወደ ቢሮዬ መጣች። ለብርቱ ጉዳይ እንደምትፈልገኝ ነገረችኝ። ለመስማትም ጓጓሁ። ሲስተር ክብረ የታላቁ ደራሲ እና አርበኛ የተመስገን ገብሬ የመጀመሪያ ልጅ ናት። አባትዋ በኢትዮጵያ ውስጥ የመጀመሪያው የአጭር ልብ-ወለድ መጽሐፍ የሆነውን “የጉለሌው ሰካራም” የተሰኘውን ድርሰት ያሳተመ ነው። 1941 ዓ.ም። መጽሐፉ ታትሞ ሲሰራጭ ግን ተመስገን ገበሬ አላየም። መጽሀፉ ልክ ሲታተም እሱ ከዚህች አለም በሞት ተለየ። የዚያን ግዜ ሲስተር ክብረ የ 5 አመት ህጻን ልጅ ነበረች። የእስዋን ታሪክ ሌላ ጊዜ አጫውታችኋለው። አሁን ግን ቢሮዬ የመጣችው ስለ ሲልቪያ ፓንክረስት ልትጠይቀኝ ነው። የኢትዮጵያ ፖስታ ድርጅት ለሀገራችን ውለታ በዋሉ ታላላቅ ሰዎች ስምና ምስል ቴምብር ያሳትማል። ከዚህ በፊት ለተመስገን ገብሬ፤ ለዮፍታሄ ንጉሴ፤ ለሀዲስ አለማየሁ እና በሌሎችም ታላላቅ ኢትዮጵያዊያን ስም እና ምስል ቴምብር አሳትሟል። ከሰሞኑ ሲስተር ክብረ ወደ ኢትዮጵያ ፖስታ ድርጅት ጎራ ብላ ከስራ ኃላፊዎቹ ጋር ተነጋግራ ነበር። የተነጋገረችው ስለ ሲልቪያ ፓንክረስት እና ስለ አልፈሬድ ኤልግ ነበር። ሲልቪያ ፓንክረስት በዜግነት እንግሊዛዊት ናት። ነገር ግን ኢትዮጵያ በፋሽስት ኢጣሊያ ስትወረር ከኢትዮጵያ አርበኞች ጎን ቆማ ሀገራችንን ከባርነት መቀመቅ ውስጥ ካስወጡ የቁርጥ ቀን ወዳጆች መሀል አንድዋ ናት። አልፈሬድ ኤልግ ደግሞ በዜግነት ሲውዘርላንዳዊ ነው። በዘመነ አጤ ምኒልክ ወቅት አማካሪ ሆኖ የመጣ ነው። ለኢትዮጵያ የዘመናዊነት እንቅስቃሴ ብዙ አስተዋጽኦ ያደረገ ነው። እነዚህ ሁለት የውጭ ሀገር ተወላጆች ለዚህች ሀገር የዋሉት ውለታ ግዙፍ ነው። እናም የኢትዮጵያ ፖስታ ድርጅት ውለታቸውን ቆጥሮ በቴምብሮቹ እንዲዘክራቸው ሲስተር ክብረ ሀሳብ አቀረበች። ፖስታ ደርጅቱም ውለታ ላበረከቱ ሰዎች ውለታ መላሽ መሆኑን በመንገር የእነዚህ ባለውለተኞች ታሪክ ተጽፎ እንዲቀርብለት ለሲስተር ክብረ ነገራት። እስዋም ወደ እኔ ዘንድ መጣች። ሁኔታውን ከአስረዳችኝ በኋላ እባክህ የሲልቪያ ፓንክረስት እና የአልፍሬድ ኤልግ የተጻፈ ታሪክ ይኖርህ ይሆን አለችኝ። እኔም በ1999 ዓ.ም ስለ ሁለቱም ሰዎች ታሪክ መጻፌን ነግሬያት ታሪኮቻቸውን ሰጠሁዋት። በጣም ተደሰተች። ከሰጠዋሁት ታሪኮች ውስጥ ለሰንደቅ አንባቢዎች ለዛሬ የማካፍላችሁ በ1875 ዓ.ም በማንቸስተር ከተማ እንግሊዝ ውስጥ ስለተወለደችው የኢትዮጵያ የቁርጥ ቀን ወዳጅ ስለ ሲልቪያ ፓንክረስት የጻፍኩትን እነሆ እላችኋለው።

አንዳንድ ጊዜ ዘመን ራሱ ይጨልማል። ብሩህ ዘመን እንዳለ ሁሉ ጨለማ ዘመን አለ። የስቃይ የመከራ። ኢትዮጵያ ሀገራችንም ከፍተኛ ሰቆቃ የደረሰባት በፋሽስት ኢጣሊያ ወረራ ወቅት ነበር። ወረራው ማዕከላዊ መንግሥት እንዳይኖር ከመገርሰሱም በላይ በሀገሪቱ ውሰጥ ሠላምና መረጋጋት ጠፋ። ኢትዮጵያን የሚወዱ ሁሉ በዱር በገደሉ ፋሽስቶችን ለመፋለም ገቡ። አብዛኛዎቹም ምርጥ ኢትዮጵያዊያን በትጥቅ ትግሉ ትንቅንቅ ወቅት ሕይወታቸው አለፈች። ምድር በየቦታው በደም ራሰች። ሴቶች ተደፈሩ። ቤቶች ተቃጠሉ። ሕፃናት የማንነት እጦት ገጠማቸው። ጐምቱ ኢትዮጵያዊያን ተሰደዳ። ሱዳን/ገደሪፍ/ ውስጥ ተከማቹ። ግማሹ ተማርከው ወደ ጣሊያን ሀገር በመጋዝ ወህኒ ወረዱ። ንጉሠ ነገሥት ኃይለሥላሴ ደግሞ በየሀገሩ እየዞሩ ሀገሬን አድኑልኝ ይላሉ። ትልቁ ዓሣ ትንሹን ይዋጠው የምትሉ ከሆነ መዘዙ ብዙ ነው፤ ነግ በእናንተ ይደርሳል እያሉ የዓለም መንግሥታትን ድረሱልን ይላሉ።

በወቅቱ ጆሮ ሰጥቶ ያዳመጣቸው የለም። በአሁኑ አጠራሩ የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት የሚባለውና በወቅቱ ደግሞ ሊግ ኦፍ ኔሽን በመባል ይታወቅ በነበረው የስብሰባ ማዕከል ውስጥ ከአንዲት የአፍሪካ ጥንታዊት ሀገር አንድ ንጉሥ መጥቷል። ንጉሡ 3000 ዓመታት በራሷ የመንግሥት ሥርዓት ከምትተዳደር ሀገር የመጣ ነው። አዳራሹ ውስጥ ደግሞ ጥቁር ያን ያህል ቦታ ተሰጥቶት መድረክ ላይ ወጥቶ የሚናገርበት ዘመን አይደለም። ግን ይህ ከምድረ ጥቁር የመጣው ንጉሥ ንግግር እንዲያደርግ ፈቃድ ተሰጠው። ወደ መድረኩ የመጡት ግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለስላሴ ነበሩ። ሀገራቸው በጣሊያኖች ተወራ ሀገር አልባ ሆነው በስደት ላይ ነበሩ። በዚያ በሊግ ኦፍ ኔሽን ስብሰባ ላይ የድረሱልኝ ጥሪ ለማሰማት ወደ መድረኩ ብቅ ሲሉ የኢጣሊያ ዜግነት ያላቸው የስብሰባው ተሳታፊዎች አዳራሹን መረበሽ ጀመሩ። ጃንሆይን ይሰድቧቸው ጀመር። አብዛኞዎቹ ፀያፍ ስድቦች ነበሩ። ጃንሆይ ደግሞ ከማዳመጥ ሌላ የሚያደርጉት ነገር አልነበረም። መድረኩ ላይ ቆመው ተሳዳቢዎቹን በግርምት ያዩዋቸዋል። አዳራሹ ሥርዓት አጣ ። ቀጥሎ ምን ሊመጣ እንደሚችል ማወቅ አልተቻለም። እጅግ ከሚያስቀይም ድባብ ካለው አዳራሽ ውስጥ የፀጥታ አስከባሪዎች ገቡ። እናም ጃንሆይን በስድብ አላናግር ያሏቸውን ስርዓት ቢሶች የፀጥታ ሰዎች ይዘዋቸው ወጡ። እየተወራጩ ጃንሆይን በፀያፍ ስድብ እየዘለፏቸው አዳራሹን ለቀቁ። አሁን ሠላም ሆነ። ጃንሆይ ለተሰበሰበው ሕዝብ እጅ ነሱ። አዳራሹ በጭብጨባ በደስታ ተሞላ። ሕዝቡን ያስደተሰው የጃንሆይ ፍፁም ትዕግስተኛነትና ስርዓተኝነት እንዲሁም እርጋታና ድባባቸው ነበር። ጃንሆይ ወረቀታቸውን ዘረጉ። ሕዝቡን ቀና ብለው አዩ። ቀጥለው ጐንበስ አሉ። ታሪካዊውን ንግግራቸውን ማሰማት ጀመሩ። የሐገራቸው በእብሪተኞች መወረር ሥርዓተ-መንግሥቱ ተንዶ በባዕዳን ቁጥጥር ስር መግባቱ ሕዝቡ ከፍተኛ እልቂትና መከራ ውስጥ መግባቱን እና ሌሎችንም ፍዳዎች ተናገሩ። ጃንሆይ አንድ ነገር አከሉ። ትልቁ ዓሣ ትንሹን ይዋጠው የምትሉ ከሆነ ነግ በናንተ ሲደርስ ታዩት የለምን አሏቸው። በመጨረሻም ይህን ተናገሩ፡- እግዚአብሔርና ታሪክ ፍርዳችሁን ሲያስታውሱት ይኖራሉ አሏቸው። God and History Will Remember your Jujment ተብሎም ወዲያውኑ ተተርጉሞ በዓለም ላይ ተሰራጨ። ምርጥ ንግግር ነበር። ይሁንና በወቅቱ አቅሙ እና ብቃቱ የነበራቸው ኃያላን መንግሥታት ለጃንሆይ ንግግር ምላሽ ደፋ ቀና አላሉም። ኢትዮጵያውያን አርበኞች ግን የመርዝ ጋዝ ከሰማይ እየወረደባቸው የሀገራቸውን ዳር ድንበር ለማስከበር እያለቁ ናቸው። ግማሹ እቤት ለቤት እየታደነ በመጨፍጨፍ ላይ ነው።

ከወደ እንግሊዝ ሀገር ግን አንዲት ፀሐይ ወጣች። የኢትዮጵያን የጨለማ ዘመን በአንድነት ሆነን እናብራው የምትል። ጨለማው ይገፈፍ፤ ስቃይ ሰቆቃ ቶርቸር እንግልት ይቁም ብላ ግንባሯን ለጥይት፣ እጇን ለካቴና እየሰጠች ኢትዮጵያን እናድን የምትል ሴት የተጋረደውን አድማስ ሰንጥቃ ወጣች። ይህች ታሪካዊት ሴት ሲልቪያ ፓንክረስት ትባላለች። ሲልቪያ ፓንክረስት ወደዚች ምድር ስትመጣ የነፃነት ታጋይና ተሟጋች ሆና ነው። ገና በጨቅላዎቹ ዕድሜዎቿ በምድረ እንግሊዝ የምታያቸውን ኢፍትሀዊ የሆኑ አሰራሮችና ደንቦችን በተለይም ደግሞ ችላ የተባለውን የሴቶችን መብት ለማስከበር ከዕድሜዋ በላይ ድምጿ የሚሰማ አርበኛ ነበረች። ሲልቪያ የሙያ ጥሪዋ ኪነ-ጥበብ (Art) ነው። የተማረችው የስዕል ጥበብን ቢሆን ምርጥ ጋዜጠኛ፤ ምርጥ ፀሐፊ ነበረች። የሲልሺያ ብዕር የአንባቢን ቀልብና

መንፈስ ገዝቶ ከመጓዙም በላይ የእርሷም ሰብዕና ደግሞ ይበለጥ እኛነታችንን ወደርሷ የሚያቀርብ አንዳች ኃይል አለው። ለነፃነት ለፍትህ ለዲሞክራሲ ለሰብአዊ መብት እራሷን አሳልፋ የሰጠች.. እንደገና ደግሞ የኢትዮጵያን የጨለማ ዘመን ለመታደግ ማንነቷን ለኢትዮጵያ የሰጠች የቁርጥ ቀን ልጅ ዛሬ ልናነሳሳት ነው።

ሲልቪያና ኢትዮጵያ በ1928 ዓ.ም ፋሽስት ኢጣሊያ ፍፁም አረመኔያዊ በሆነ መንገድ ኢትዮጵያን ወረረች። ሞሶሎኒ ሮም ላይ በሚሊየን ለሚቆጠረው ሕዝቡ ኢትዮጵያን መውረሩን አበሰረ። አድዋ ላይ ድባቅ የተመታው የኢጣሊያ ጦር አርባ ዓመት አገግሞ ተጠናክሮ ቂም በቀሉን ቋጥሮ ኢትዮጵያን በመዳፉ ስር ሊከት ታላቁን ደረጃ ያዘ። ኢትዮጵያ ላይ ቁንጮ ሊሆን በቁጥጥሬ ስር ነች አለ። ኢትዮጵያ እንደ መንግሥት የመቀጠሏ ሁኔታ ጠፋ። መንበረ ሙሴው ከሥልጣን ተወግዶ ባዕዳን ኢጣሊያዊያን በግራዝያኒ ፊት-አውራሪነት ወንበሩ ለኛ ይገባል አሉ። የኢትዮጵያ ሥርዓተ-መንግሥት ፈረሰ። ንጉሡም ተሰደዱ። ሀገር አልባ ሆኑ፤ ተነስተው እንደተራ ሰው ስደተኛው ባይተዋር ሆኑ። በምድረ እንግሊዝ ስደታቸው ስለ ሀገራቸው ኢትዮጵያ መወረር አዕምሮዋ የቆሰለው ሲልቪያ

ፓንክረስት እና ሌሎች 32 የኢትዮጵያን ወዳጆች ጃንሆይ ከባቡር ሲወርዱ ንግግር አደረጉላቸው። በተለይም የኢትዮጵያ መወረር በጣም እንዳሳዘናቸው እና ወረራውንም ለመቀልበስ የሚቻላቸውን ሁሉ እንደሚያደርጉ እነ ሲልቪያ ለጃንሆይ ተናገሩ። የጀመሩት የሠላም መንገድ ጥሩ ነው አሏቸው ። በተለይም ሲልቪያ ፀረ- ፋሽስት ትግሉ ወደፊትም ተጠናከሮ እንደሚቀጥል ድምጿን ስታሰማ ቆይታለች። እናም በስደት አንገታቸውን የደፉትን የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥትና ባለሟሎቻቸውን አይዟችሁ ከጐናችሁ ነን። ባይተዋርነት አይሰማችሁ። ትግሉ የሁላችንም ነው ብላቸው የኢትዮጵያን ሕዝብ ትግል ወደፊት እንዲቀጥል ትልቅ ደጀን የሆነችው ሲልቪያ ፓንክረስት ከወደ እንግሊዝ ትጠቀሳለች።

ሲልቪያ ፓንክረስት ምርጥ የሰብአዊ መብት ታጋይ ናት። የተፈጠረችበት ስራ ደግሞ ስዕል ነው፤ ግጥም ነው፤ ጽሕፈት ነው፤ ብቻ የኪነ-ጥበብ ሰው ነች። ፅሁፎቿ ዛሬም ነገም ልብ እንዳማለሉ የሚነበቡ ናቸው። ይሄ ስብዕናዋም ነው በዚህ እንዳነሳሳት ግድ የሚለኝ። በአፃጻፍ ቴክኒኳ ውብ የሆነ የገለፃ ጥበብ ያላት ፀሀፊዋ ሲልቪያ በምድረ እንግሊዝ እና በሌላውም ዓለም ብዕሯ ፀረ-ፋሽስታዊ ተጋድሎውን አጠንከሮ ቀጠለ። New Times እና Ethiopia News በተሰኘው የወቅቱ ጋዜጣ ስለ ወራሪዋ ኢጣሊያ የተለያዩ ስፍር ቁጥር የሌላቸውን መጣጥፍ አቅርባለች። ሲልቪያ የምትፅፋቸውን ፀረ-ፋሽስታዊ መጣጥፎቸ በሙሉ ለእንግሊዝ መንግሥት የፓርላማ አባላት ታከፋፍል ነበር። ሁሉም በየዕለቱ ጉዳያቸው የኢትዮጵያ ጉዳይ እንዲሆን ለማድረግ ያልማሰነችው ሙከራ የለም። ከዚህ ሌላም በሞሶሎኒ የግፍ አገዛዝ ለሚሰቃዩ ኢጣሊያዊያንም ሌላኛዋ ተቆርቋሪ ነበረች። በስደት ወደ እንግሊዝ የገቡትን የኢጣሊያ ዜጐች ከመከራው አገዛዝ እንዲላቀቁ የማታንኳኳው በር የለም። የሲልቪያ ሰብዕና ለታረዙ ለተገፉ ለተጨቆኑ ሁሉ እኩል መቆም ነው። ብቻ ፋሽዝምን የመታገል ኃይሏ አይሎ የወጣ የክፍለ ዘመኑ ጀግና ብዕረኛ ነበረች። በምትፅፍበት New Times እና Ethiopia News ጋዜጣ ላይ ስታስተጋባ የነበረው ፋሽዝም ከምድረ ኢትዮጵያ እንዲጠፋ እና ኢትዮጵያዊያንም ነፃ እንዲወጡ የነፃነት አቀንቃኝ ሆና ነው ሲልቪያ የምትታየው። ከዚህም በመቀጠል የዓለም ሕዝብ ስለ ኢትዮጵያ የነፃነት እጦት እነዲገነዘብና ፀረ- ፋሽስታዊ ትግሉ እንዲፋፋም እንግሊዝ ውስጥ ሰልፍ ጠራች። በተለይም የሴቶቹ እንቅስቃሴ የእንግሊዝን መንግሥት በወቅቱ ይነቀንቀው ስለነበር የሲልቪያም የሰልፍ ጠሪ በነዚሁ ሴቶች በኩል የሚደረግ ነበር። እናም እንግሊዛዊያት ፀረ-ፋሽዝም የተፃፈባቸውን መፈክሮች በማንገብ ዓለም ኢትዮጵያን እንዲታደግ ሰለፍ ወጡ። ሀገሪቷ ከዳር እስከ ዳር በኢትዮጵያ ጉዳይ ላይ ውይይት ገባች።

የሲልቪያ ትግል እንዲህ በመላው ሴቶች ውስጥ ብቻ ሳይሆን ከመላው እንግሊዛዊ ጋር የኢትዮጵያን ጉዳይ እንዲያደርግ ከጫፍ እስከ ጫፍ የትግል መረቧን እየዘረጋች ነበር። ከቤተሰቧ ጀምሮ በወቅቱ ገና ጨቅላ የነበረው ልጅ ሪቻርጅ ፓንክረስት /የዛሬው ኘሮፌሰር ሪቻርድ ፓንክረስት/ ጭምር ፀረ-ፋሽስታዊ ተጋድሎ ውስጥ እንዲገቡ አድርጋለች። የኢትዮጵያ አርበኞች ከጃንሆይ ጋር በደብዳቤም ሆነ በልዩ ልዩ ምክንያቶች ሲገናኙ ከሲልቪያ የተደበቀ ነገር የለም። የጥንታዊቷ ኢትዮጵያ ጉዳይ የራሷ የሙሉ ጊዜዋ ጉዳይ ሆኖ አረፈው። ሲልቪያ በመንፈስ ፍፁም ኢትዮጵያዊት ሆነች። ከዳር እስከ ዳር የምታደርገው ቅስቀሳ (LobbY) ኢትዮጵያ በተለይም በእንግሊዝ መንግሥት ዘንድ ትኩረት እንዲሰጣት ማድረግ ቻለች። እንግሊዝ ኢትዮጵያን እንድትረዳ እና ለነፃነትና ለፍትህ የሚደረገውን የኢትዮጵያዊያኖችን ትግል እንድትደግፍ መስመር ውስጥ ያስገባች ብርቱ ሰው ነበረች ሲልቪያ ።

የአርበኞቹም ትግል እየገፋ መጣ። በየቦታው ፋሽስቶች ድል እየተመቱ መጡ። በእንግሊዝ የሚደደገፈውም ጃንሆይን የያዘው ሌላው የጦር ምድብ ከሰሜን በኩል እየተጓዘ መጣ። ጣሊያን የአምስት ዓመቱን የወረራ ዘመን በአሳፋሪ ሽንፈት ተከናንባ ወደቀች። መላው ጣሊያን አዘነ። እንግሊዝ ውሰጥ ደግሞ ሲልቪያና ደጋፊዎቿ የደስታ ዓለም ውስጥ ገቡ። ትግላቸው ፍሬ አፈራ። ኢትዮጵያ በብዙ መስወእትነት ነጻ ወጣች። ሲልቪያ ፓንክረስት ያቺን ለነፃነቷ የታገለችላትንና እንደ አይኗ ብሌን ስትጠብቃት የኖረችውን ኢትዮጵያን ለማየት ተነሳች። ወደ ኢትዮጵያ ለመጀመሪያ ጊዜ ልትጓዝ ነው። ጊዜው እ.ኤ.አ 1943 ዓ.ም ሲልቪያ ከለንደን ተነስታ ወደ ኢትዮጵያ በረረች። ያቺ የሀገራችን የቁርጥ ቀን ልጅ ሲልቪያ

ኢትዮጵያ ገባች። ምድረ ሀበሻ ወጥቶ በእልልታ እና በሆታ ተቀበላት፤ ተዜመላት። ባለቅኔዎች ቅኔ ተቀኙላት፤ አዝማሪዎች አሞገሷት። የክፉ ቀን ደራሿ ሲልቪያ ፓንክረስት ኢትዮጵያን ስታያት ፍፁም ፍቅር ያዛት። በቀረበቻት ቁጥር ከመንፈሷ ጋር ወግ ጀመረች። ሁለት ጊዜ ለንደን ደርሳ መጣች። በመጨረሻም በኢትዮጵያ ፍቅር ወድቃ ጓዟን ጠቅልላ መጣች። ከዚህ በኋላ ነው ሌላኛው የሲልቪያ ፓንክረስትና የኢትዮጵያ ቁርኝት እያየለ የሚመጣው። ከነፃነት በኋላ ኢትዮጵያ እንደደረሰች የሀገሪቱን ሁለመና ማወቅ ጀመረች። የማታየው የማትጐበኘው የማትጠይቀው ነገር የለም። ኢትዮጵያን ባወቀቻት ቁጥር አፈሯን ምድሯን ወደደቻት። የሚያስገርም የታሪክ ደሴት መሆኗን በልዩ ልዩ መጣጥፎቿ መግለፅ ጀመረች። የብሔረሰቦቿን ብዛትና በአንድነት የመኖር ምስጢር፤ የመዓት ባህሎች ስብስብ መሆኗ ከሁሉም በላይ ደግሞ ቀደምት ስልጣኔዋ ሲልቪያን ኢትዮጵያ ምርኰ ካደረገችባቸው ነጥቦች ውስጥ ግንባር ቀደሞቹ ናቸው። ሲልቪያ የጥበብ ሰው ናት። እናም ይሄ ጥበበኝነቷ በተለይም በሰሜን ኢትዮጵያ ወዳሉት ኪነ-ሕንፃዎች ቀልቧ ተሳበ።  የአክሱማውያን የስልጣኔ ደረጃ አለም አስከንድቶ ትልቅ እርከን ላይ ደርሶ የነበረበትን ዘመነና የሕውልቶቹን ፋይዳ ይበልጥ ለዓለም ማስተዋወቅ ጀመረች። ከዚህም ሌላ ረጅም ጊዜ ስትደመምባቸው የቆየችበት ኪነ-ሕንፃዎች በ12ኛው መቶ ክፍለ ዘመን የተሰሩት የቅዱስ ላሊበላ አብያተ ክርስትያናት ናቸው። የነዚህ አበያተ- ክርስትያናት የኪነ-ሕነፃ አሰራር በየትኛውም ዓለም እንደማይገኝ እና ኢትዮጵያም በዓለም ላይ በነዚህ ቅርሶቿ አስደናቂ ምድር እንደሆነች ፃፈች። ሲልቪያን ልዩ የሚያደርጋት ነገር ቢኖር በተለይም በነዚህ በላሊበላ አብያተ-ክርስትያናት ላይ ያደረገችው አስገራሚ ጥናት ነው። ይህም ኢትዮጵያን በ16ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ጐብኝቶ የሔደው ፖርቹጋላዊው ፍራንሲስኮ አልቫሬዝ የላሊበላን አብያተ-ክርስትያናት ፈረንጆች እንደሰሩት እዚያ ያሉት ቄሶች ነገሩኝ ብሎ ፅፎ ነበር። ከዚያም በኋላ የመጡት ታሪክ ፀሐፊዎች አብያተ-ክርስትያናቱ በውጭ ሀገር ሰዎች እንደተሰሩ ገልፀዋል። በዚህኛውም ዘመን አሁን በሕይወት የሌሉት ታላላቅ ታሪክ ፀሐፊዎች፡- ብላቴን ጌታ ኅሩይ ወ/ስላሴ፤ ተክለፃዲቅ መኩሪያ፤ ብርሃኑ ድንቄ፤ ስርግው ሀብተስላሴ፤ አፅንኦት ሰጥተው ያመለከቱት ነገር ቢኖር የላሊበላ አብያተ-ክርስትያናት ከግብፅ ሀገር ተሰደው በ12ኛው መቶ ክፍለ ዘመን በመጡ ሰዎች መሰራታቸውን ነበር። ሲልቪያ ደግሞ ፍፁም የተለየ ነገር ይዛ ቀረበች። እንደ እርሷ አባባል ከአለት ላይ ፈልፍሎ ቤት የመስራት ጥበብ የኢትዮጵያ ብቻ ነው። ይህ ጥበብ ከአክሱም ጀምሮ እያደገ እያጐለበተ የመጣ ነው። ከመቶ በላይ አብያተ- ክርስትያናት ከድንጋይ ተፈልፍለው ኢትዮጵያ ውስጥ ተሰርተዋል። ነገር ግን በላሊበላ ዘመን የጥበቡ መራቀቅ ከፍተኛ ደረጃ ላይ ደርሶ ፍፁም (Prefect) ሆነው ተሰሩ ትላለች። ስታክልበትም እንደነዚህ አይነት አብያተ-ክርስትያናት በየትኛውም ዓለም አልተሰሩም። የየትኛውም ሀገር ባህል አይደሉም። ይህ የኢትዮጵያዊያኖች ብቻ የሆነ የግላቸው ጥበብ ነው በማለት ለመጀመርያ ጊዜ የተለየ ጥናት የፃፈች የታሪክ ፀሐፊ ነች።

ሲልቪያ እነዚህ አበያተ-ክርስትያናት የዓለም ልዩ ቅርሶች በመሆናቸው ስማቸው ታውቆ በዓለም ሕዝብ ዘንድ እንዲጐበኙ Monolithic Churches of Lalibela- Great Wonders of the World ብላ ለመጀመሪያ ጊዜ የፃፈች ሰው ናት። ፅሁፉን ከፍተኛ ምርምርና ጥናት አድርጋበት የፃፈችው በመሆኑ ተቀባይነቱ ወደር የለውም። ዛሬ ሲልቪያ በሕይወት የለችም። የዛሬ 57 ዓመት ሕይወቷ አልፏል፡ በእርሷ ዕድሜ እኔ ባለመኖሬ በአካል አላውቃትም። ግን ስራዎቿ ዛሬም ከጐኔ ቁጭ ብላ እንደምታወጋኝ ያህል ያናግሩኛል። ፍፁም ኢትዮጵያዊ ለዛና ፍቅር ያለው ብዕሯ የዘመን ኬላን ገና ተሻግር ይጓዛል። የሲልቪያ ቤተሰብ በኢትዮጵያ የሲልቪያ ዘር ከኢትዮጵያ ጋር ተዋህዶ ዛሬ የኢትዮጵያን ደምና ስጋ ተላብሷል፡ ሲልቪያ ከወደ እንግሊዝ ነቅላ ስትመጣ በጣም የምትወደው ልጇ ሪቻርድ ፓንክረስትም አብሯት መጥቷል። ከባለቤቱ ሪታ ፓንክረስትም ጋር ሆነው እዚህ ኢትዮጵያ የገቡት የዛሬ 50 ዓመት ነው። ሪቻርድ እና ሪታ የታሪክ ሰው ናቸው። በተለይ ኢትዮጵያን በተመለከተ ያላጠኑት ያልፃፉት ጉዳይ የለም። ሁለት ያብራካቸውን ክፋይም ለኢትዮጵያ አበርክተዋል። አንድ ወንድ ልጅና አንድ ሴት ልጅ። ወንዱ ዶ/ር አሉላ ፓንክረስት ይባላል። እሱም ሶሻል አንትሮፖለጂስት ነው ። እህቱም ሆነች እርሱ አማርኛ ቋንቋን ሲናገሩ ስርዓቱንና ደንቡን ጠብቀው ከማንም በተሻለ ሁኔታ ነው። ጥንታዊውን የግእዝ ቋንቋን በሚገባ የሚያውቁም ናቸው። የአሉላ ባለቤት ኢትዮጵያዊቷ ቆንጅት ናት። ልጅም ወልደዋል። ስለዚህ ሲልቪያ ሪቻርድን ወለደች። ሪቻርድና ሪታ አሉላን ወለዱ። አሉላ ደግሞ ከኢትዮጵያዊት ጋር ተጋብቶ ኢትዮጵያዊያን ልጆች አገኘ። እና ሲልቪያ በልጅ ልጇ ተዋልዳ ኢትዮጵያዊ ሆነች። ኢትዮጵያ ውስጥ የሲልቪያ የክርስትና ስም ወለተ-ክርስቶስ ተብሎ በቀሳውስት ይጠራም ነበር። በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ ሲልቪያ እና ቤተሰቦቿ እጅግ ትልቅ ክብርና ማዕረግ ሊሰጣቸው የሚገባ እንደሆኑ ተዘርዝሮ የማያልቀው ውለታቸው ቋሚ ምስክር ነው። የሲልቪያ ብዕር ስለኢትዮጵያ ሲልቪያ ፓንክረስት በጥቂት ዓመታት ውስጥ ኢትዮጵያን እና ታሪኳን ባህሏን ሕዝቦቿን ለማስተዋወቅ ያደረገችው ብርቱ እንቅስቃሴ ሀገሪቷ በሌላው ዓለም ዘንድ ከፍተኛ ትኩረት እንድታገኝ አድርጋለች።

ጊቦን የተባለ ፀሐፊ ኢትዮጵያዊኖች አንድ ሺህ ዓመት በራቸውን ዘግተው ከዓለም ተገልለው አንቀላፍተዋል ብሎ የፃፈውን ታሪክ ሲልቪያ ቀይራዋለች። የእንቀልፍ ዘመን የተባሉትንና ከዚያም በፊት የተሰሩትን የኢትዮጵያዊያንን አስደናቂ ተግባሮች ለዓለም አሳይታለች። ኢትዮጵያውያን አላንቀላፉም፤ ያንቀላፋው የኢትዮጵያውያዊያንን ስራ ማየት ያልቻለው ነው በሚል ስሜት ከሰሜን ጫፍ እስከ ደቡብ፤ ከምስራቅ እስከ ምዕራብ ያሉትን ድንቅ የኢትዮጵያ ቅርሶች ባህሎች ታሪኮች እምነቶች… እነሆ እያለች በገላጭ ብዕሯ ስታሳይ ቆይታለች። አንተ ጊቦን፤ ለመሆኑ አይንህ ይህን ሁሉ ሥልጣኔ አይቷል ወይ በሚያሰኝ የብዕር ለዛ ብዙ ፅፋለች። ከሲልቪያ ፅሁፎች ውስጥ በተለይም በኢትዮጵያ ጉዳይ ላይ 735 ገጾችን የያዘው መፅሐፏ ነው። ርዕሱ Ethiopia a Cultural History ይሰኛል። በዚህ መፅሐፍ ውስጥ ሲልቪያ ያልዳሰሰችው ማነነታችን የለም። እኛ ኢትዮጵያዊያን እስከ ዘመነ ሲለቪያ ድረስ ምን እንደምንመስል ቁልጭ ብሎ ይታያል። መፅሐፉ የሀገሪቱን ታሪክ፤ ሥነ-ፅሁፍ፤ ሥነ-ጥበብ /አርት/፤ ሥነ-ሕንፃ (Architecture)፤ ሥነ- ግጥም (Poetry)፤ ሙዚቃ እና ትምህርትንም በተመለከተ በርብሮ ይገልጽልናል።

የሲልቪያ አፃፃፍ ተደጋግሞ የሚታየውን የሀገራችንን የታሪክ አፃፃፍ በተለየ መልኩ ያሳደገ ነው። ይህም ብዙውን ጊዜ የኢትዮጵያ ታሪክ ሲባል ከዘመነ አክሱም ጀምሮ የነበሩትን መሪዎች በመደርደር ማን እንዴት እንደገዛ እንዴት እንደተዋጋ እንዴት እንደወደቀ እና ቀጣዩም እንዴት በትረ ሙሴውን እንደጨበጠ በመዘርዘር የሚተነትን ነበር። ሲልቪያ ግን ሥነ-ፅሑፋችንን፤ ኪነ-ጥበባችንን በአጠቃላይ በመዳሰስ ከመሪዎች ታሪክ ባለፈ የሕዝቦችንም ማንነት በመፅሐፏ ውስጥ ለማሳየት ብርቱ ሙከራ አድርጋለች። በጠቅላላው የማህበረሰብ ታሪክ (Social History) ላይ ትኩረት ያደረገች ዘመናዊት ፀሐፊ ነበረች።

ሌላው ከኢትዮጵያ ጋር እጅጉን አቆራኝቶ ሲልቪያን እና ኢትዮጵያን በጣም የሚገልፀው

Ethiopia Observer የተሰኘው የእንግሊዝኛ መፅሔት ነው። በዚህ መፅሔት ላይ ሲልቪያ የልማት ሚኒስቴር ትመስላለች። ከዘመነ ፋሽስት ወረራ በኋላ የሚሰሩትን ሆስፒታሎች፤ ት/ቤቶች፤ መንገዶች፤ ፋብሪካዎች ወዘተ እየተዘዋወረች ያላቸውን ፋይዳ ትፅፋለች። ሌሎች

መሰራት የሚገባቸውን ነገሮች ደግሞ ትጠቁማለች። ከዚህ ባሻገር ደግሞ የሀገሪቱን ታሪክ በበሰለ እና በተጠና ሁኔታ አያሌ የታሪክ መዛግብትን በማገላበጥ ጥልቅ ትንታኔ ታደርጋለች። ሲልቪያ ስትፅፍ የተጠቀመችባቸውን የፅሁፍ መረጃዎች ማለትም መፃህፍትን፤ ርዕሶቻቸውንም ሆነ ስሞቻቸውን ስለምታሰፍር በእያንዳንዱ ፅሁፏ ውስጥ ብዙ ባለታሪኮችን እንተዋወቃለን። ከዚህኛው ባሻገር ደግሞ ራሷ ሲልቪያ ሰዓሊ ነች። ከዚህም አልፎ የስዕል ሀያሲት ነች። እና በርሷ ብዕር ያልተበረበረ ስዕልና ሰዐሊ የለም። የኢትዮጵያን ባሕላዊ ስዕሎች ከየአብያተ-ክርስቲያናቱ እና ገዳማቱ ፎቶ ግራፍ እያነሳች በመፅሔቱ ላይ ታሳያለች። ከዚያም በውስጣቸው የያዙትን ሃይማኖታዊ መንፈሳዊ እና ዓለማዊ ጉዳዮች ትተነትናለች። ከሌሎቸ የአሳሳል ጥበቦች ጋር እንዴት እንደሚገናኙ እና እንደሚለያዩ ታብራራለች።

የሲልቪያ የስዕል ሃያሲነት ዛሬ በሕይወት የሌለውን ሃያሲ ስዩም ወልዴን፤ ዛሬ በምድረ አሜሪካ የሚገኘውን ባለቅኔ ሰለሞን ደሬሳን ሳይፈጥር አልቀረም። በ1950ዎቹ መባቻ ገና ለጋ ወጣት የነበሩትን አንጋፋውን ባለቅኔ መንግሥቱ ለማን ምን ያህል የስዕል ችሎታ እንደነበራቸው ያስተዋወቀች ሲልቪያ ፓንክረስት ነበረች። ዛሬ መላው ዓለም በስዕል ችሎታቸው አንቱታን ደራርቦ የሰጣቸው አፈወርቅ ተክሌ በወጣትነት ዘመናቸው ላይ ሲልቪያ ታላቅ ሰው እንደሚሆኑ አብራርታለች። ከወጣቶቹም ከአንጋፋዎቹም እየጠቃቀሰች የኢትዮጵያን የስዕል ጥበበኝነት ያብራራች ድንቅ ፀሐፊ ሲልቪያ ፓንክረስት ከ50 ዓመት በፊት ብዙ ገልፃለች። ሲልቪያ ገጣሚ ነበረች። አያሌ ግጥሞችን ፅፋለች። በተለይም ስለ ነፃነት ፍትህ ርዕትዕ… ተቀኝታለች። ሌላው የሕይወት ገጠመኟ ሌላ ምዕራፍ የያዘበት አጋጣሚ፡ ወደ ኢትዮጵያ ከመጣች በኋላ ነው። ሁሉም ነገር ይገርማታል። በአያሌ ርዕሰ ጉዳዮች ላይ ግጥም ስትፅፍ ኖራለች።  Addis Ababa ብላ ተቀኝታለች። በሐረር ላይ ፅፋለች። ምኒልክ ከአውስትራሊያ ባስመጡት ባህር ዛፍ ተደንቃ ብዙ ስንኞች ደርድራለች። እናም የነፍሷ ጥሪ ወደ ሆነው ሥነ-ግጥም ውስጥ የሚዋኙትን ዋናተኞች ጓደኞቿ አደረገች። መንግሥቱ ለማ ግንባር ቀደሙ ናቸው። ከቤተሰቧም ጋር ቤተኛ ነበሩ። አፍላ የግጥም ነበልባል በውስጣቸው ሲንበለበል የነበሩትን የዚያን ጊዜዎቹን ወጣቶች በቅኔ ዓለም እንዲምነሸነሹ የጥበብ ማዕድ የዘረጋች ፀሐፊ ነበረች ሲልቪያ።

 

 

በጥበቡ በለጠ

 

በጥምቀት በዓል በኢትዮጵያ ውስጥ ያሉት ታቦታት በሙሉ ከመንበረ ክብራቸው ተነስተው ጉዞ ያደርጋሉ። ጉዞው ወደ ጥምቀተ ባሕር ነው። ከፍተኛ በሆነ የሕዝብ አጀብ እና እልልታ ነው ጉዞው የሚደረገው። በዓሉ ጥር 10 ቀን ተጀምሮ ጥር 12 ቀን ይጠናቀቃል። በአንዳንድ አካባቢዎች ለምሣሌ ጐንደርን ጨምሮ ደግሞ በአሉ ለቀናት ይቀጥላል። ባብዛኛው ግን ከጥር 10-12 ባሉት ቀናት በመላ ሐገሪቱ ውስጥ ይከበራል።

 

ታቦታት ከመንበረ ክብራቸው ተነስተው ጉዞ እንዲያደርጉ እና አሁን ያለውን የጥምቀት በዓላችንን አከባበር የጀመረው ማን ነው? መባሉ አይቀርም። አሁን ያለውን የጥምቀት በዓል አከባበራችን የተጀመረው በ12ኛው መቶ ክፍለ ዘመን እንደሆነ የቤተ-ክርስትያን መረጃዎች ያመለክታሉ። ጀማሪውም ቅዱስ ላሊበላ ነው።

 

ቅዱስ ላሊበላ ኢትዮጵያን ከ1157 ዓ.ም ጀምሮ ለአርባ አመታት የመራ ታላቅ ንጉስ ነው። ንግሥናው አስገራሚ ነው። ላሊበላ ቄስ ነው። ላሊበላ ንጉስ ነው። መስቀል ይዞ ያሣልማል፤ የቤተ-ክርስትያን ሰርዓት ያስፈፅማል። ኢትዮጵያንም ያስተዳድራል። ይህ ንጉስ በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ኃይማኖት ውስጥ ሊቅ የሚባልም ነው። የሐገሩን የቤተ-ክህነት ትምህርት ጠንቅቆ የተማረ ነው። ከዚያም ወደ እየሩሳሌም ሔዶ 12 አመታት ቆይቶ ብዙ ተምሯል። ኢብራይስጥ እና አረብኛ ቋንቋን ሁሉ ያውቃል። ከአለም ታላላቅ ሠዎችና ፍልስፍናዎች ጋር ተዋውቋል። ሐገሩ ኢትዮጵያን በሐይማኖቱም ሆነ በስልጣኔው የማዘመን (Modern) የማድረግ ሕልም የነበረው ንጉስ ወቄስ ነው።

 

እናም ዛሬ ሰሜን ወሎ እየተባለች በምትጠራው በላስታ ወረዳ ሮሃ ከተባለች ቦታ ላይ ነገሠ። በነገሠ በ23 አመት ውስጥ በሰው ልጅ አእምሮ ውስጥ እስከ አሁን ድረስ እንቆቅልሽ የሆኑትን 10 አብያተ-ክርስትያናትን ከአለት ፈልፍሎ ካለ ምንም የኮንሥትራክሽን ስህተት ሠራ። ኪነ-ሕንፃዎቹ ዳግማዊት እየሩሳሌም በኢትዮጵያ የሚወክሉ ናቸው። ኢትዮጵያን እየሩሳሌምን የማድረግ ኘሮጀክት ነው።

 

ቄስ የነበረው ይህ ንጉስ እየሩሳሌም በኖረበት ወቅት የታዘባቸውን ብዙ ነገሮች ሀገሩ ላይ የተሻሉ አድርጐ መንፈሣዊ ሕይወት ሠጥቷቸው የማከናወን ሕልም ነበረው። ከነዚህ ውስጥ አንዱ ጥምቀት ነው። ሁሉም አብያተ-ክርስትያናት ከምዕምኖቻቸው ጋር ሆነው ፍፁም ሀሴት በተሞላው ስርዓት እንዲያከብሩ ያደረገ ቀዳማይ ንጉስ።

 

በዚሁ በጥምቀት በዓል ላይ በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ኃይማኖት ውስጥ እጅግ መንፈሣዊ ክብር የሚሠጣቸው ታቦታት' መስቀሎች' ፅናፅሎች' ዣንጥላዎች' ታላላቅ ድርሣናት' ብርቅና ድንቅ የሆኑ ቅርሶች ወዘተ ይወጣሉ። ካሕናት በአልባሣት ያሸበርቃሉ። ምዕምናን እና ምዕመናት ፀዐዳ ልብሶቻቸውን ይለብሣሉ። ሕፃናት ክርስትና ለመነሣት ይዘጋጃሉ። የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ-ክርስትያን ደምቃ እና ገዝፋ የምትታይበት የፈጣሪን ታላቅነት የምታሣይበት አበይት በዓሏ ጥምቀት ነው። ቅዱስ ላሊበላ ዛሬ የምናከብረውን ይህን መንፈሣዊ ትውፊት ያጉናፀፈን የጥበብ አባት ነው።

 

ከዲያቆን ብርሐኑ አድማስ

 

      ጌታችን ሰውን ለማዳን ሰው ሆኖ ከተገለጠ በኋላ ሰው የሆነበትን የማዳን ስራውን የጀመረው በጥምቀት ነው። የተጠመቀው በሠላሳ ዘመኑ ሲሆን አጥማቂውም የካህኑ የዘካርያስ ለጅ ቅዱስ ዮሐንስ ነበር። ጌታችን በተጠመቀበት ጊዜ አብና መነፈስ ቅዱስ የባሕርይ አምላክነቱን መስክረዋል። አብ በደመና ሆኖ በእርሱ ደስ የሚለኝ የምወደው ልጄ ይህ ነው ሲል መንፈስ ቅዱሰ ደግሞ በነጭ ርግብ አምሳል በራሱ ላይ ዐርፎ የባሕርይ አንድነታቸውን መስክሯል። ማቴ 3፤17 ዮሐ1፤32-34።

የጥምቀት በዓል የሚከበረው ከላይ የተገለፀውን የእግዚአብሔርን ማዳን ለመመስከር ነው። ይህንም ቤተ ክርስቲያናችን በዐራት ዘርፍ ትዘረዝረዋለች። እነዚህም

·         ስለዚሁ የተነገረው ትንቢት እንዲፈፀም

·         ውኃን ለመቀደስ

·         ለጥምቀት ኃይልን ለመስጠት

·    ለእኛ አርአያና መሳሌ ለመሆን ያሳየውን ትሕትና ለመመስከር እንደሆነ ቤተ ከርስትያን ትገልጻለች። የእስክንድርያ ቤተ ክርስቲያንም ለዚሁ ለአንጽሖተ ማይ /ውኃውን ለመቀደስ/ እና ምእመናኑንም በጥምቀት /በልጅነት/ የቀደመ ኃጢአታቸው የተሠረየላቸውን ያህል በዚህ ዕለትም የሠሩት ኃጢአት ይሠረይላቸዋል ትላለች። ይህ ማለት ግን ጥምቀት ትደግማለች ማለት አይደለም። እንደ አቡነ ጎርጎርዮስ /ሊቀ ጳጳስ ዘሸዋ/ ገለጻ በረከተ ጥምቀቱን ለምእመናን በማድረስ ማሳተፍ ሥርየተ ኃጢአትን መስጠት እንጂ መላልሶ ማጥመቅ አይደለም። ልጅነት/መወለድ/ አንድ ጊዜ ብቻ ነውና።

 

የአከባበር ሥርዓቱንም ስንመለከት ከሌሎቹ በዓላት የሚለይበት መንገድ አለው። ይኸውም ታቦታቱ በዋዜማው ከቤተ-ክርስቲያን ወጥተው በሕዝብ ታጅበው እግዚአብሔርም እየተመሰገነ ወንዝ ዳር ይወርዳሉ። በዚያም ዳስ ተጥሎ/ድንኳን ተተክሎ/ ከተራም ተከትሮ ሌሊቱን መዘምራኑ በማኀሌት ካህናቱ በሰዓታት እግዚአብሔርን ሲያመሰግኑ ያድራሉ። ይህም ጌታ ከገሊላ ወደ ዮርዳኖስ የመሔዱ ምሳሌ ነው። ሲነጋም ፀሎተ ቅዳሴው ተጠናቅቆ ወደ ወንዙ/የግድብ ውኃም ከሆነ ወደ ተገደበው ውኃ/ በመሔድ ፀሎተ አኮቴት ተደርሶ ዐራቱ ወንጌላት ከተነበቡ በኋላ ውኃው ተባርኮ ለተሰበሰበው ሕዝብ ይረጫል። ወንዝም ሲሆን እየገቡ ሊጠመቁ /ሰዎች/ ይችላሉ። ይህ የሌሊት ቅዳሴም በቤተ ክርስቲያን ሥርዓት የታዘዘ መሆኑ በፍትሐ ነገሥት ተገልጿል። “ወይኩን ገቢረ ቁርባን በልደት ወጥምቀት መንፈቀ ሌሊት”፡-  በልደትና በጥምቀት ቅዳሴው /ቁርባኑ/ በመንፈቀ ሌሊት ይሁን ተብሏል። በግብፆችም ከእስልምና መግባት /ከ6ኛው ክ/ዘመን/ በፊት ዓባይ ወንዝ በመውረድ በድምቀት ይከበር ነበር። ከዐረቦች መግባት በኋላ ግን በከሊፋዎቹ /በሱልጣኖቹ/ ስለ ተከለከሉ በዚያው በቤተ ክርስቲያን ብቻ ለማክበር ተገድደዋል። ይህም ሆኖ በድሮው ዘመን በድምቀት ያከብሩት እንደነበር የእስላም ታሪክ ፀሐፊዎች ሁሉ በሰፊው ዘግበውታል። ለዚህም አልማሱድ(Almas’udi) 94 ዓ.ም የጻፈው ሊጠቀስ ይችላል።

 

ይህ በዓል የሚከበረው ጥር ዐሥራ አንድ ቀን ነው። ምዕራባውያን ግን ድሮ ከልደት ጋር ደርበው በሚያከብሩበት ዕለት ታህሳስ /ሃያ ስምንተ ወይም ሃያ ዘጠኝ/ ቀን (January 6) ማክበር እንደጀመሩና ትውፊቱንም ከመሥራቃውያን አብያተ ክርስቲያናት እንደወሰዱት መዛግብት ያስረዳሉ።

 

በዓሉ የሚውልበት ዕለተ ረቡዕ ወይም አርብ ቢሆን እንኳ አይጾምም። ነገር ግን በዋዜማው ያሉት ዕለታት ረቡዕ ከሆነ ማክሰኞ አርብ ከሆነ ደግሞ ሐሙስ ይጾማሉ። ይህ ጾም የገሀድ ጾም ይባላል። ይህም የበዓሉን ዐቢይነት ወይም ቤተ ክርስቲያን ስለ በዓሉ ያላትን አመለካከትና ቦታ ያሳያል። በዚህ ዕለትም ሥጋዊ ሥራ ፈጽሞ የተከለከለ ነው። እጅግ እንድናከብረው ታዝዟልና። ሊቃውንቱ በፍትሐ ነገሥት ይህን አስመልክተው

 

ወደእምድኅረ ዝንቱ ግበሩ በዓለ ኤጲፋንያ ዘውእቱ በዓለ ጥምቀት ወይኩን በኃቤክሙ ክቡረ እስመ ቦቱ ወጠነ እግዚአነ ከመያርኢ አመ ተጠምቀ በውስተ ዮርዳኖስ በእደ ዮሐንሰ፡-

ከዚህ በኋላ የጥምቀት በአል የሚባለውን በዓለ ኢጲፊንያን አክብሩ በእናንተ ዘንድ የከበረ ይሁን፤ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በዮርዳኖስ ወንዝ በዮሐንስ እጅ በተጠመቀ ጊዜ የባሕርይ ልጅነቱን ይገልጽ ዘንድ የጀመረበት ቀን ነውና ብለዋል። ሰለዚህም በሀገራችንም በደማቅ ሁኔታ ይከበራል።

 

በአሁኑ ጊዜ እንዲያውም በቱሪስት መስሕብነት ከሚያገለግሉት የሀገሪቱ ሀብቶች መካከልም አንዱ ጥምቀት ነው።ከሀገሪቱ ብሔራዊ በዓላትም አንዱ ነው። ወደ ሀገራችን የሚገባው የጎብኝ ቁጥርም ከፍተኛ ደረጃ ላይ የሚደርሰው በዚህ ወቅት ነው። ስለዚህም ለመንፈሳዊ በረከቱም ሆነ ለብሔራዊ ጥቅሙ ሃይማኖታዊ ሥርዓቱና ባሕላዊ ወጉ አንደተጠበቀ ሊኖር የሚገባው ነው። የጥምቀጸ ባህር ቦታዎችን በግዴለሽነት አሳልፎ ለሌላ ጉዳይ ማዋልም ከሃይማኖታዊ ግዴለሽነቱ ይልቅ ብሔራዊ ቅርስና ታሪክን ማጥፋት መሆኑ ጎልቶ ይታያል። እነዚህን አካላት እንዲያስፈጽሙለት የሾማቸው መንግሥትም ሆነ የሚገለገለው ሕዝብ ተጠያቂነት እንዳለባቸው ሊያሳስብ ከጥፋታቸው ሊያርማቸውና የሀገር መንፈሳዊ ሀብት መጠበቂያ ሆኑትን ቦታዎች እንዲጠብቁ ሊያሳስባቸው ይገባል።

 

             ከዲያቆን ብርሐኑ አድማስ

             በዓላት ከተሰኘው መጽሀፍ የተወሰደ

 

በድንበሩ ስዩም

 

ወቅቱ ጥምቀት ነው። ሕዝበ ክርስትያን በነቂስ ወጥቶ ጥምቀትን ያከብራል። ሁሉም በተቻለው አቅም ነጭ ፀአዳ ለብሶና ተጫምቶ አምሮበት ነው የሚወጣው። ለጥምቀት ያልሆነ ቀሚስ ይበጣጠስ የሚሠኝ አባባል ሁሉ አለ። ታቦታቱን የምናጅበው ፍፁም በደስታ ነው። በእልልታ' በዝማሬ' በሽብሸባ 'በሆታ'በጭብጨባ ነው። ይሔ የዘመናት አከባበራችን ነው። ወደፊትም ይቀጥላል። ግን ደግሞ ቆም ብለን አንድ ሃሣብ እናስብ፤ ታቦታቱን ስናጅብ አንድ ነገር ብናክልበትስ?

 

ታቦታቱን ስናጅብ ኢትዮጵያን እናስብ። ይህ ሁሉ ሕዝበ ክርስትያ ያለባት ጥንታዊት ሀገር ምነው ድሃ፤ የድሆች ድሃ ሆነች? ታቦታቱን ሰናጅብ የብዙ የቃል ኪዳን ሐገር ናት የምንላት ኢትዮጵያ ለምን ጉስቁልናዋ በዛ? ለምን የአለም ጭራ ሆነች? ወንጌል ቀድሞ የተሠበከባት ጥንታዊ ሀገር ለምን በምፅዋት ትኖራለች? የብዙ ሺ አድባራት ገዳማት መኖርያ የሆነች ሐገር ለምንስ የችጋር እና የችግረኞች ሀገር ሆነች?

 

ታቦታቱን ስናጅብ ፈጣሪን ስለ ኢትዮጵያ እንለምነው፤ እንማፀነው። ታቦታቱን ስናጅብ ኢትዮጵያ ሐገረ እግዚአብሔር እያልናት ለምን በድህነት ምች ትመታለች? ፈጣሪ አንተው ጐብኛት፤ ዳሣት እያልን እንማፀነው።

ታቦታቱን ስናጅብ ፈጣሪን ስለ ሀገራችን ተንበርክከን ተደፍተን እንለምነው። ኢትዮጵያን የረሃብ የችጋር የድህነት የተመፅዋች ሀገር አታድርጋት እንበለው። ሕፃናት የሚራቡባት' ወላጆች የሚራቡባት' በጠኔ የሚወድቁባት አታድርጋት እያልን እንለምነው። አቤቱ ሆይ ይህችን የአማኞች ሀገር ጐብኛት፤ ኢትዮጵያን የዳቦ ቅርጫት አድርጋትና በልተው የሚያድሩባት ሕፃናት ተመችቷቸው የሚቦርቁባት የሐሴት ምድር አድርጋት እያልን እንለምነው።

 

ታቦታቱን ስናጅብ ጥንት ከአለም ቀድማ የብዙ ስልጣኔዎቸ መጠቀሻ የነበረችው ኢትዮጵያ ለምን ወደቀች? ለምን የስልጣኔዎች ጭራ ሆነች? እባክህ ፈጣሪያችን ኢትዮጵያን ባርክ፤ ለሕዝቦቿም አእምሮ ስጣቸው። እንዲያው እንዲመራመሩ እንዲፈጥሩ ሐገራቸውን ከተመፅዋችነት እንዲያወጡ ጥበብ ስጣቸው እያልን እንፀልይ።

 

ታቦታቱን ስናጅብ አቤቱ ጌታችን መድሃኒታችን እየሡስ ክርስቶስ ሆይ በየመንገዱ የወደቁትን' ጐዳና የተኙትን' ሀገሩን እየሞሉ ያሉትን የኔ ቢጢዎች አስባቸው። እንደሠው አድርጋቸው፤ እንደ ፍጡር እነሡም እንዲኖሩ አድርጋቸው፤ ከወደቁበት የሚነሡበት ሀይልና ብርታት ስጣቸው፤ ጥበብ ስጣቸው፤ ረድኤት ስጣቸው እያልን እንለምነው።

 

ታቦታቱን ስናጅበ፡- ፈጣሪ ሆይ ሕክምና አጥተው፤ የሚታከሙበት አጥተው በብዙ ደዌዎች እየተሠቃዩ ያሉ ኢትዮጵያዊያንን ጐብኛቸው። በየ ሆስፒታሉ ተኝተው ከመድሃኒቱ ጋር ያልተገናኙትን ዳብሣቸው፤ ታሞ መዳን የጠፋባትን ኢትዮጵያን የፈውስ ምድር አድርጋት እያልን እንለምነው።

 

ታቦታቱን ስናጅብ እንዲህም እያልን እንማፀነው፡- ሐኪሙ በሽተኛውን የማይዘርፍበት ሐገር አድርጋት፤ ሐኪሙ ሕሙማኖችን የሚፈውስባት ሀገር አድርጋት፤ መሪዎቸ የማይዋሹባት' የሕዝባቸውን ሕይወት የሚለውጡባት' ሕዝባቸውን የማያሠቃዩባት' ሙሰኞች የማይገኙባት' ሕዝቡን የማይጨቁኑባት አድረጋት። አቤቱ ሆይ ኢትዮጵያ የቃል ኪዳን ምድርህ ናትና ሕዝቦቿን ነፃ አድርጋቸው። ከሐሣብ ከጭንቀት ገላግላቸው። ከውዥንብር እና ከድንጋጤ ከመሸማቀቅ ሕይወት አውጣቸው። በነፃነት እንዲያስቡ እና እንዲሠሩ ጥበብና ሐይልን ስጣቸው እያልን እንማፀነው።

 

ታቦታቱን ስናጅብ፡- በየቀኑ ስለሚሠደዱት ኢትዮጵያዊያን እንለምነው። ሀገሩን ጥሎ ባሕር እያቋረጠ ያለቀው አልቆ ከስደት ምድሩ የሚደርሰውን ኢትዮጵያዊ አስበው። አቤቱ ሆይ የስደት ሕይወቱ ሣያንስ በሔደበት ምድር የሚገረፈው' የሚሠቀለውን' የሚገደለውን አስበው። ጌታ ሆይ የስቃይ ሰለባ የሆኑ ስደተኛ ወገኖቻችንን ዳብሣቸው፤ ሀይልና ብርታት ስጣቸው፤ ኢትዮጵያም ዜጐቿ የሚሠደዱባት የችግር አገር አታድርጋት። ኢትዮጵያ የሠዎች መሠባሠቢያ የአንድነት የብልፅግና የአብሮ የመኖር የቸርነት እና የረድኤት ሐገር አድርግልን እያልን እንለምነው።

 

ታቦታቱን ስናጅብ፡- እንዲህም እያልን እንማፀነው፡-አቤቱ ሆይ ለኢትዮጵያዊያን ልቦና ስጣቸው፤ በዘር እንዳይቧደኑ' በጐሣ 'በጐጥ' በቀበሌ' በሰፈር አጥር እየሠሩ ሠው የመባላቸውን ፍቅር እንዳያጠፉት ጥበብን ስጣቸው። አንድ ሆነው ኢትዮጵያዊያን ነን ብለው፤ በፈጣሪ አምነው በፍቅር በመተሣሠብ መንፈስ ተሣስረው ሀይልና አንድነታቸውን አደርጅተው ኢትዮጵያ የምትባል የጥንቷን ገናና ሀገር ዛሬም ስሟን እና ዝናዎን አስከብረው የሚኖሩባት ምድር አድርገህ ባርካት እንበለው።

 

ታቦታቱን ስናጅብ፡- በመካከላችን ያለውን የሸር' የጥላቻ' የምቀኝነት' የሰብቅ' የውሸት' የዝሙት' የሐጢያት መንፈስ አወላልቀን የምንጥልበትን ፀጋ ስጠን። ከላያችን ላይ የተገፈፈውን ላመኑበት ጉዳይ መኖርን፤ መታገልን፤ እራስን አሣልፎ መስጠትን፤ መልሠህ አጐናፅፈን። አቤቱ ሆይ፡- ቀጣፊ ትውልድ እንዳይፈጠር የተፈጠረውም እንዳይበዛ አድርግልን እያልን እንለምነው።

 

ታቦታቱን ስናጅብ፡- ለሐይማኖት መሪዎቻችንም ልቦና ስጣቸው የፈጣሪን ቃል እና ትምርቶችን እንዲያስተምሩ አድርጋቸው። በአለማዊው ሀሣብ እየተታለሉ ሕዝባቸውን እንዳይሸነግሉ እንዳይዋሹት አድርጋቸው። አቤቱ ሆይ፤ኢትዮጵያ አቡነ ጴጥሮስ የተሰኙ የሐይማኖት መሪ የተፈጠሩባት የሀቅ የእውነት የእምነት እና የመስዋዕትነት ሀገር ነችና ለሐይማኖት መሪዎች የአቡነ ጴጥሮሣዊነት መንፈስ በሁሉም የእምነት መሪዎች ውስጥ ታጐናፅፍ ዘንድ እንለምንሃለን። ሀገርን ወገንን ታሪክን የሚጐዳ ድርጊት ሲፈፀም የማይዋሹ የማይቀጥፉ የሀይማኖት መሪዎችን አብዛልን እያልን እንለምነው።

 

ታቦታቱን ስናጅበ፡- ፈጣሪ እምነታችንን እንዲባርክልን እንለምነው። የብዙ ሺ አድባራት እና ገዳማት መኖርያ የሆነች ኢትዮጵያ፤ የብዙ ሺ ቀሣውስትና የሐይማኖት መሪዎች መፈጠሪያ የሆነችው ኢትዮጵያ፤ የብዙ አማኒያን ምድር የሆነችው ኢትዮጵያ፤ ቀሣውስት ጥለዋት ወደ ውጭ የማይሠደዱባት አድርጋት። ጳጳሣት የማይሠደዱባት ሕዝባቸውንም የማይከፋፍሉባት የሕብረት ምድር አድርጋት። ፈጣሪ ሆይ በሐይማኖት መሪዎቸ ውስጥ የገባውን የመከፋፈል የመበታተን ክፉ መንፈስ በቸርነትህ እና በረድኤትህ ዳብሰው፤ አስተካክለው እያልንም እንማለደው።

 

ታቦታቱን ስናጅብ፡- ስለ መጪው ዘመንም እንለምነው። የእምነት ሐገር ኢትዮጵያ የግብረ-ሰዶማዊያን መስፋፊያ ምድር እንዳትሆን ጐብኛት እንበለው። የሐይማኖተኞች ምድር ናት በምንላት ኢትዮጵያ የግብረ-ሰዶማዊያን ጉባኤ በግልፅ ሲደረግባት በግላጭ የተቃወመ ሀይማኖተኛም ሆነ ዜጋ የጠፋባት ምድር ስለሆነች ፈጣሪ ሆይ አንተ ለሁላችንም ልቦና ስጠን፤ ሀይል ስጠን፤ የሐጢያት ፅዩፍ አድርገን እያልን አንለምነው። 

 

ታቦታቱን ስናጅብ በየ አስር ቤቱ የሚገኙትን ዜጎችም፡- አቤቱ ጌታችን አስባቸው፤ጎብኛቸው፤ጽናትን አርነትን ስጣቸው እያልን እንለምነው። ታቦታቱን ስናጅብ ፈጣሪን እንዲህ እያልን እንጠይቀው፡- ይህች የጻድቃን የሰማእታት የነቢያት መኖሪያክ የሆነችው ኢትዮጵያ ምነው ድህነትዋ በዛ? ምነው መከራዋ በዛ? መቼ ነው ከችጋር የምትወጣው? ፈጣሪ ሆይ፡- ለክብርህ መገለጫ ይሆን ዘንድ ይህ ሁሉ ኢትዮጵያዊ በእልልታና በፍጹም ደስታ ጥምቀትህን የሚያከብረው ለእምነቱ በመገዛት ነው። ፈጣሪ ሆይ ላንተ እንዳላቸው ፍቅር አንተም አስባቸው፤ አስበን፤ አሜን።   

 

በጥበቡ በለጠ

 

የጥምቀት በዓል አከባበር በኢትዮጵያ እና በኤርትራ ተመሣሣይ ነው። ሁለቱ ሐገሮች ሁለት ከመሆናቸው በፊት አንድ ነበሩ። እናም የበዓሉ አከባበር አንድ ነው። ኤርትራ ስትገነጠል የጥምቀት አከባበሩን አብሯት አለ። በዚህ የተነሣም ለተባበሩት መንግሥታት የትምህርት የሣይንስ እና የባሕል ድርጅት ማለትም ለዩኔስኮ (UNESCO) ጥምቀትን የኔ ቅርስ ነው፤ ይገባኛል የሚል ጥያቄ ማቅረቧ ይታወሣል። ከዚህ በፊትም የመስቀልን በዓል የይገባኛል ጥያቄ ማቅረቧ ይነገራል። ነገር ግን ኮሚሽኑ የመስቀል በዓል የኢትዮጵያ ቅርስ መሆኑን በማመን የአለም ቅርስ አድርጐት መዝግቦታል።

 

በጥምቀት በዓል ላይ ኢትዮጵያ አጣብቂኝ ውስጥ እየገባች መሆኗን ልብ ማለት ይቻላል። ለኤርትራ ሊሠጥ ይችላል። ስለዚህ መንግሥት፤ ቤተ-ክርስትያን፤ ቅርስ ጥበቃ ባለስልጣን፤ ተሠሚነት ያላቸው ግለሠቦችና ተቋማት ጥምቀት የኢትዮጵያ መሆኑን ለማመልከት ከምን ግዜውም በላይ መጣር ይጠበቅባቸዋል።

 

በርግጥ ኤርትራም ለመከራከሪያ የምታቀርባቸው ታሪኮቿ አሣማኝ ሊሆኑ ይችላሉ። ኤርትራ የኢትዮጵያ አናት ሆና በመኖሯ ብዙ የሐይማኖታችን ታሪኮች ኤርትራን አቋርጠው ወደ እኛ መምጣታቸው ይታወቃል። ኤርትራ የእምነት የስልጣኔ መግቢያ በር ነበረች። ቀይ ባሕርን ተታካ ያለች እጅግ ጠቃሚ የሆነች የኢትዮጵያ አካል ነበረች። አሁን በመገንጠሏ ደግሞ በታሪክ እና በእምነት ውስጥ የይገባኛል ጥያቄ በማቅረብ ላይ ነች። ስለዚህ ዩኔስኮ በጥያቄዋ ካመነ ጥምቀትን ለኤርትራ ሊሰጥ ይችላል።

 

የኢትዮጵያ ቅርሶችን የአለም ቅርስ አድርጐ ለማስመዝገብ የሚንቀሣቀሠው አካል በሁሉም ነገር ፈጣን የሆነ እርምጃ መውሠድ አለበት። ይህ ሁሉ ሚሊየን ኢትዮጵያዊ በነቂስ ወጥቶ የሚያከብረው ጥምቀት ከኢትዮጵያ ተነጥቆ እንዳይወጣ ብርቱ ትግል ማድረግ ያስፈልጋል።

 

በተለይ ጽላተ-ሙሴው እዚሁ ኢትዮጵያ ውስጥ ከመሆኑ አንፃር እና ያሉን ታቦታትም የዋናው ፅላት ብዜት (Replica) ከመሆናቸው አንፃር ኢትዮጵያ የጥምቀት በዓል ላይ የባለቤትነት ድርሻዋ ምንም የሚያጠራጥር አይደለም። የመከራከሪያ የማሣመኛ ነጥቦቻችን አያሌ ናቸው። እነሡን ይዞ መቅረብ ግድ ይላል። ኤርትራ እንዳይሄድብን ብርቱ ጥንቃቄ ማድረግ ይጠበቅብናል።

 

            

ከጥበቡ በለጠ

 

የ2007 እና 2008 ዓ.ም የኢትዮጵያ የንባብ አምባሳደር ተብዬ ከሌሎች 11 ታዋቂ ኢትዮጵያዊያን ጋር ተመርጫለሁ። እነዚህም ኢትዮጵያን ኬሚካል ኢንጂነር ጌታሁን ሄራሞ፤ ደራሲና ሀያሲ ዓለማየሁ ገላጋይ፤ አሰልጣኝ ሰውነት ቢሻው፤ አቶ ታደሰ ጥላሁን የናሽናል ኦይል ኢትዮጵያ ዋና ስራ አስኪያጅ፤ ተዋናይ ግሩም ኤርሚያስ፤ የበርካታ ቤተ-መጻህፍት መስራችዋ ወ/ሮ ማህሌት ኃይለማርያም፤ ፕሮፌሰር ዓለምጸሀይ መኮንን፤ አንጋፋው ድምጻዊ አለማየሁ እሼቴ፤ አክቲቪስቷ የትነበርሽ ንጉሴ፤ ገጣሚ በእውቀቱ ስዩም እና ሰአሊ በቀለ መኮንን ናቸው። ሁላችንም የተመረጥነው በየተሰማራንበት ሙያ ህዝባችን እንዲያነብ ግፊት የማድረግና የመቀስቀስ ስራ እንድንሰራ ነው። እኔም የተሰማራሁበት ሙያ ጋዜጠኝነት ስለሆነ በዚሁ ሙያዬ አነሰም በዛ እየሞከርኩ ነው ብዬ አስባለሁ።

በዚህች ኢትዮጵያ እያልን በምንጠራት ሀገር የንባብ ባህል በከፍተኛ ሁኔታ የወደቀበት ነው። 90 ሚሊየን ለሚገመት ህዝብ አምስት ሺ ኮፒ መጽሀፍት ታትሞ የሚቀርብባት ሀገር ናት። ጋዜጣና መጽሄትም እጅግ በሚገርም አነስተኛ ቁጥር የሚታተምባት ሀገር ናት። ንባብ በወደቀበት ሀገር ትምህርት አያድግም። ስልጣኔ አይኖርም። የችግርና የችጋር ሀገር ይሆናል። ስለዚህ ንባብ ለምን ይጠቅማል ብሎ መጠየቅ የጅል ጥያቄ ሳይሆን ይቀራል?

ሀምሌ ወር 2007 ዓ.ም በማስተር ፊልምና ኮሚኒኬሽንስ አማካይነት በተዘጋጀው ንባብ ለህይወት በተሰኘው ዝግጅት ላይ ጽሁፍ አቅርቤ ነበር። ይህን ጽሁፍ አምባሳደር ስለሆንኩም ጭምር እስኪ ለናንተም ላውጋችሁ ብዬ እነሆ እላለሁ።

ብዙውን ጊዜ ተደጋግሞ የሚነገር ጉዳይ አለ። ይህም ስለ መጻህፍትና ንባብ ነው። በልዩ ልዩ ሀገራት ስለ እነዚህ ሁለት ርዕሰ ጉዳዮች ብዙ ተጽፎባቸዋል፣ ብዙ ውይይትና ጥናት ተደርጐባቸዋል። በሀገራችንም ቢሆን አንድ ጊዜ በመፈክር፣ አንድ ጊዜ በውይይት፣ ሌላ ጊዜ በጽሁፍ አያሌ መድረኮች ተከፍቶላቸዋል። ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ደግሞ የመፃሕፍት አውደ-ርዕይ እየተዘጋጀ የጉዳዩ አሳሳቢነት በሁላችንም ዘንድ እየሰረፀ በመግባት ላይ ይገኛል።

በ1987 ዓ.ም አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ባሕል ማዕከል ውስጥ ተጋብዞ የመጣውን ደራሲ ስብሐት ገ/እግዚአብሔርን አንድ ተማሪ የሚከተለውን ጥያቄ አቀረበለት፡-

“ጋሽ ስብሐት የመጽሐፍት ንባብ ለምን ይጠቅማል? እስኪ ይህን ጉዳይ አስረዳን?” አለው።

ጋሽ ስብሐት ሲመልስ፤ “ይህን ቀሽም ጥያቄህን ወዲያ ተውና ይልቅ አንድ ታሪክ ላጫውትህ…” ብሎ ወግ ጀመረ።

ስብሐት ጥያቄውን ለምን ‘ቀሽም’ አለው?

የስብሐት ወግ ምን ነበር?

እስኪ ካወራው ወግ ልጀምር።

የስብሐት ወግ ያተኮረው ሰር ዋልተር ስኮት ስለተባለ ሰው ነበር። ይህ ሰው በዚህች ምድር ላይ ሲኖር አብዛኛውን ጊዜውን ከመፃሕፍት ጋር አሳልፏል። ዋልተር ስኮት በዓለም ላይ የተፃፉ ታሪኮችን ሁሉ ሲያነብ ሲመራመር የኖረ ሰው ነው። እርሱ ያልኖረበትን፣ ከወዲያኛው ዓለም የነበረውን የሰው ልጅ ታሪክ አንብቦ፣ እርሱ ያለበትን ገሀድ ዓለም በመፃህፍቱ አማካይነት አይቶ፣ መጪውንም ዘመን ተረድቶ ይህችን ዓለም የሚሰናበትበት የመጨረሻዋ ሰዓት ደረሰች። ታዲያ በዚህች ሰዓት ቄስና ሽማግሌ ጠርቶ ኑዛዜ ውስጥ አልገባም። ይልቅ ወደ ቤተ-መፅህፍቴ ውሰዱኝ አለ። እዚያም በዊልቸር ወሰዱት። መፃህፍቶቹን አያቸው። አመሰገናቸው። ውስጤ እንዳይጐድል አደረጋችሁኝ፣ ሰብእናዬን ሞላችሁት፣ እናም ሳልሳቀቅ ወደ ሌላው ዓለም ደግሞ ልጓዝ ነው። እዚህ ሙሉ ሠው ስለነበርኩ እዚያ ጐድዬ የምታይበት ምክንያት የለም። ችርስ ብሏቸው ነው የተሰናበታቸው በማለት ስብሐት ያጫወተን ወግ ዛሬም አይረሳኝም።

ስብሐት “የመፃሕፍት ንባብ ለምን ይጠቅማል?” ተብሎ ሲጠየቅ ለምን ቀሽም ጥያቄ ነው አለው? ምናልባት ይህን ጥያቄ ስብሐት የሚያየው “ምግብ ለምን ይጠቅማል?” ከሚለው ጋር ሊሆን ይችላል። የምግብን ጠቀሜታ የምናስረዳው ለመጀመሪያ ጊዜ ምግብን ሊመገብ ለፈለገ ሰው መሆን አለበት።

ስለ ምግብና ስለ መፃሕፍት ካነሳን ዘንዳ አንድ ሰው ትዝ ይሉናል። ሻምበል አፈወርቅ ዮሐንስ። እኚህ ሰው የብዕራቸው ለዛ እና ማራኪነት ተጠግቦ አያልቅም። ከ17 በላይ መፃሕፍትን ለንባብ ያበቁ ናቸው። በሙዚቃው ዓለም እንኳ ለታላቁ ድምፃዊ ጥላሁን ገሠሠ “የትዝታዬ እናት” የሚለውን ዘፈኑን ጨምሮ 22 ግጥምና ዜማ ያዘፈኑት የጥበብ ሊቅ ናቸው። እርሳቸው በ1972 ዓ.ም “የእውቀት አውራ ጐዳና” በሚል ርዕስ ስለ መፃህፍትና ንባብ ግሩም የሆነ ጽሁፍ አሳትመዋል። በዚህ ጽሁፋቸው ውስጥ ስለ ሰው ልጅ የእድሜ ዘመን ሲገምቱ ምናልባት 70 ዓመታትን በዚህች ምድር ላይ ቢቆይ ለስጋው ምግብ፣ ለህሊናው መፃህፍት እንደሚያስፈልጉት አስረድተው አንድ ምሳሌ ይጠቅሳሉ። ይህም አንድ ሰው በምድር ላይ 70 ዓመታት ቢቆይ 100 ቶን ምግብ ይመገባል። ይህን መቶ ቶን ምግብ ለመመገብ 41 ሺህ 400 ሰዓት ማላመጥ እንዳለበት ጽፈዋል። መፃህፍት ግን በደራሲያን ተዘጋጅተው፣ ታትመው ለንባብ ብቻ የመጡ ናቸው። ምንም ዓይነት ማበጠር፣ ማንፈስ እና ማስፈጨት ሳያስፈልጋቸው ገጾቻቸውን በማገላበጥ ብቻ እያነበብን የሕይወትን ስንቅ፣ የኑሮን ማዕዘን የምናቆምባቸው ዓምዶች መሆናቸውን ፀሐፊው ይገልፃሉ።

እኚሁ ታዋቂ የኢትዮጵያ ደራሲ ስለ መፃሕፍትና ንባብ ሲጽፉ፣ ትልልቅ ምሳሌዎችን እያነሱ ነበር። የኋለኛውን ዘመን ብናየው እንኳ ታላላቅ ስልጣኔዎች እየታዩ የከሰሙበት፣ ጀግኖች እና አዋቂዎች፣ ፈላስፋዎች፣ የፈጠራ ሰዎች፣ ሊቀ-ጠበብቶች ብቅ እያሉ ያለፉበትን የሕይወት አውራ ጐዳናን እንታዘባለን። ታዲያ በዚህ ውስጥ የተገነቡ ታላላቅ ኪነ-ህንፃዎች በዘመን ሩጫ እና ግልምጫ ደክመው ይወድቃሉ፤ ይፈርሳሉ። የዓለምን ሕግ የቀየሩ ሊቃውንትም በአፀደ ሥጋ ይለዩናል። ከመጣው የሰው ዘር ጋር ሁሉ በመኖር ሕያው ምስክር በመሆን የሚዘልቁት መፃህፍት ናቸው።

የግሪኮቹ የአቴና ጥንታዊ ኪነ-ሕንፃዎች፣ የጥናትና የምርምር ማዕከሎች ዛሬ የሉም። የሮማውያን አስደማሚ ግንባታዎች ፍርስራሻቸው ካልሆነ ዋናው ግንባታ ዛሬ የለም። የባቢሎና ኢራቅ ውሰጥ የታየው ያ ስልጣኔ ለምስክርነት እንዳይበቃ እየፈራረሰ ነው። የሶርያ እና የፐርሺያ አጓጊ ጥበቦች በልዩ ልዩ ምክንያት ከስመዋል። ነገር ግን ያለፈውን ሁሉ እንዲህ ነበር እያሉ የሚያወጉት መፃሕፍት ናቸው። መፃሕፍት በቀላሉ ከቦታ ቦታ መጓጓዝ የሚችሉ ሀብቶች በመሆናቸው እንደዋዛ የሚጠፉ አይደሉም። ለዚህም ነው ብዙ ፈላስፋዎች ስለ መፃሕፍትና ንባብ ሲገልፁ ትልቅ ቦታ እና ክብር የሚሰጧቸው።

መፃሕፍት የትውልድ ድልድይ ሆነው ሩቁን ከቅርቡ ብሎም ከመጪው የሰው ዘር ጋር የሚያገናኙ ናቸው። ያልኖርንባቸውን ዘመናት እያሳዩን የሚያስተምሩን፣ ከብዙ ልሂቃን፣ ጠቢባን፣ ፈላስፋዎች፣ ደራሲያን፣ ሳይንቲስቶች ጋር ጓደኛ የሚያደርጉን ልዩ ገፀ-በረከቶች ናቸው። መፃሕፍትን ማንበብ ሙሉ ሰው ያደርጋል፤ የተሟላ ሰብዕና ይሰጣል የሚባለውም ለዚህ ነው። ከምሁራን አደባባይ እና ሸንጐ ላይ አስቀምጠው የዚህችን ዓለም ምስጢር ወለል አድርገው ያሳዩናል።

አንዳንድ ጠቢባን ሲናገሩ፤ በዓለማችን ላይ ያሉ ዩኒቨርሲቲዎች የሚያስተምሩን ንባብን ሳይሆን ማንበብ እንደምንችል ነው። ስለዚህ ከዩኒቨርሲቲ መመረቅ ብቻውን ሙሉ ሰው አያደርግም። የተሟላ ሰብዕና የሚሰጠው ንባብ ነው ሲሉ ይደመጣል። ታዲያ በዚህ አባባል እንድንረጋጋ የሚያደርገንንም አንድ ኢትዮጵያዊ የንባብ ጀግና ለምን አናስታውሰውም።

ጳውሎስ ኞኞ። ደራሲ፣ ጋዜጠኛ፣ የታሪክ ፀሐፊ፣ ዲስኩር አዋቂ እና የብዙ ችሎታዎች መገለጫ የሆነ ሰው። ጳውሎስ የቀለም ትምህርቱን እስከ አራተኛ ክፍል መማሩን ያወቀ አንድ ሰው “ስንተኛ ክፍል ነህ?” ብሎ ጠየቀው። ጳውሎስም ሲመልስ፤ እኔ የምለው አንብቡ፤ አንብቡ፤ አንብቡ፤ ነው!  ብሏል።

ጳውሎስ ኞኞ በንባብ ብቻ የታላላቅ ሰዎች ሸንጐ ላይ መቀመጥ የቻለ ከኢትዮጵያ ውስጥ ቦግ ያለ የዕውቀት ብርሃን ነበር። ጳውሎስ አዘውትሮ በማንበቡ ብቻ ምርጥ የታሪክ ፀሐፊ የሆነ፣ ምርጥ ጋዜጠኛ የነበረ እና የተዋጣለት ደራሲ ጭምር ሆኖ ያለፈ በትውልዶች ታሪክ ውስጥ ሁሌም ስሙ የሚጠራ ባለዝና ነው።

ዛሬም በሕይወት ያለውን ኢትዮጵያዊ የስዕል ሊቅ ወርቁ ማሞን መጥቀስም ይቻላል። ወርቁ ማሞ በልጅነቱ የወደቀ ነገር አግኝቶ ሲቀጠቅጥ፣ ነገሩ ቦምብ ነበርና ፈንድቶ ሁለቱንም እጆቹን እንዲያጣ ምክንያት ሆነው። ታዲያ ወርቁ ሁለት እጆቹ ባይኖሩም ከምሁራን ሸንጐ ላይ መቀመጡን የከለከለው አንዳች ነገር የለም። አነበበ፤ መፃፍን ተማረ፣ ስዕል ጀመረ። በንባብ ውስጥ የሚያገኛቸው እውቀቶች እያየሉ መጥተው ወርቁ ማሞን እስከ ሩሲያ ድረስ ወስደውት የስነ-ስዕልን ጥልቅ ምስጢር ተምሮ፣ በሙያውም አንቱ የተባለ ሊቅ ለመሆን የበቃ ነው። መፃሕፍት የተስፋ ምርኩዝ ሆነው ከወደቅንበት አዘቅት አንስተው የሀሴት ማማ ላይ የሚያደርሱን ረዳቶቻችን መሆናቸው በወርቁ ማሞ ሕይወትና ሥራ እንማራለን።

አርተር ካቫና የተባለ የአየርላንድ ዜጋ እጆች እና እግሮች አልነበሩትም። ግን እርሱም ቢሆን በማንበቡ ብቻ ለብዙ ታላላቅ መድረኮች የበቃ ብሎም በፓርላማ ውስጥ እስከ መማክርት አባል እስከመሆን የደረሰ ሰው ነው። ታላቁ ደራሲ ጆን ሚልተን እና ሆሜር ዓይነ-ስውራን ነበሩ። ሔለን ኬለር ዓይነ-ስውር እና መስማት የተሳናት ሴት ነበረች። ታዲያ ሔለን በእጆቿ እየዳሰሰች ማንበብን ተማረች። በማንበቧ ብቻ ታላቅ ሰው ሆና ዓለምን አስደምማ ለሰው ልጆች ሁሉ መነቃቂያ ሆና አልፋልች።

መፃሕፍት በዓለም ላይ ሁሉ እንደፈለግን መግባትና መውጣት እንድንችል የሚያደርጉን ቪዛ ያላቸው ፓስፖርቶች ናቸው። የየሀገሩን ወግና ልማድ፣ ታሪክና ፍልስፍና፣ የሕዝቦችን አስተሳሰብና ባህሪ ወዘተ እንደልባችን እንድናይ እንድናውቅ የሚያደርጉን ከልካይ የሌለባቸው ዘላለማዊ ሀብቶቻችን ናቸው።

ይሁን እንጂ ዛሬ ላይ በምንኖረው ኢትዮጵያዊያን ዘንድ ቆም ብለን ስለ መፃሕፍትና ንባባችን ባሕል ማየት ጠቀሜታ ያለው ጉዳይ ነው። ዛሬ በሕይወት ላለነው ኢትዮጵያውያን አያሌ የጋራ መኖርያ ቤቶች እየተገነቡልን ነው። ሪል ስቴቶችም አያሌዎች ናቸው። እነዚህ ቤቶች መኝታ ክፍል፣ እንግዳ መቀበያ ሳሎን፣ ኪችን እና መፀዳጃ ቤት ሲኖራቸው የመጽሐፍት ቤት ግን የላቸውም። መፃሕፍት ውስጥ ብዙ ሰዎች አሉ። ታላላቅ ምሁራን፣ ነገስታት፣ ሕዝቦች፣ ማኅበረሰቦች ወዘተ ውስጣቸው ይርመሰመሳሉ። ሀገራት በመፅሐፍት ውስጥ ይገነባሉ፣ ጦርነቶች ይካሄዳሉ፣ አሸናፊና ተሸናፊዎች ታሪክ ይጽፋሉ። ሕዝብ ፍርድ ይሰጣል። ወንዞች ይፈሳሉ። ማዕበሎች ይነሳሉ። መፅሕፍት የማያቋርጥ እንቅስቃሴ ያለባቸው የሕይወት ድርሳን ናቸው። ስለዚህ ለመፃሕፍቶቻችንም የክብር ቤት፣ አንዲት ክፍል ያስፈልጋቸዋል። የመፃሕፍት ቤት የሌለው ሕንፃ መስኮት እንደሌለው ቤት ጨለማ ነው ይባላል።

ሌላው ራሳችንን የምንጠይቀው ጥያቄ ምን ያህል መፅሐፍት እናነባለን? በወር ስንት መፃሕፍት? በዓመት ምን ያህል ይሆናሉ? በሕይወት ዘመናችንስ ስንት መፃሕፍት እናንብብ? የሚሉት ነጥቦች መሠረታዊ ናቸው። አንድ ሰው ባለማንበቡ ምን ያጣል? ያላነበበ ምን ይሆናል? ባለማንበቤ ምን እሆናለሁ ብለው ዛሬም የሚጠይቁ ‘የዋህ’ አሉ። ምን እንበላቸው?

ታላቁ ደራሲ ቻርልስ ዲከንስ ባላነብ ኖሮ አልባሌ ሰው ሆኜ እቀር ነበር ብሏል። በማንበቤ ስሜቴን ገዛሁ፤ አስተዋይ እና አመዛዝኜ የምሰራ ሰው ሆኛለሁ ሲል ጽፏል። የመፃሕፍት ንባብ ከጭካኔ ያርቃል፣ ከፍርደ-ገምድልነት ይሰውራል። ለሰው ልጅ ያለንን ከበሬታና ፍቅር ይጨምራል። ትሕትና ይሰጣል። ከጭንቀት፣ ከድብርት፣ ከስቃይ ይገላግላል። ንባብ ሕይወት እንዳትከብደን ማቅለያ መሣሪያ መሆኑን ነግረውን አያሌዎች እየፃፉ አልፈዋል።

ኢትዮጵያም የኪነ-ጥበብ ሀገር እንደሆነች ይታወቃል። የተባበሩት መንግሥታት የትምህርት፣ የሳይንስና የባሕል ድርጅት /UNESCO/ በቅርቡ 12 ጥንታዊ የኢትዮጵያን የሥነ-ጽሁፍ ሀብቶች የዓለም ድንቅ ቅርሶች ናቸው በማለት በዶክመንተሪ መዝገብ ውስጥ አስፍሯቸዋል። ገና ብዙ የጥበብ ቅርሶችንም ሊመዘግብ በሂደት ላይ ነው። ጥንታዊ ኢትዮጵያውያን እንዲህ ዘመን ተሻጋሪ የሆኑ የጽሁፍ ቅርሶችን ሰርተው ሲያልፉ አሁን ያለነው ትውልዶች ዛሬ ላይ ምን እየሰራን ነው ብለን ማሰብ የሚገባን ወቅት ነው።

በገሃድ እየታየ የመጣውን የአንባቢ ቁጥር መጨመርን መሠረት አድርገው መጽሐፍትን ለመሸቀጥ ብቻ እጅግ የወረዱ የብልግና ጽሁፎችን ይዘው ብቅ የሚሉ ሰዎችም ተከስተዋል። እነዚህ ሰዎች እስከ አሁን ስንነጋገርበት የነበረውን ርዕሰ ጉዳይ አይወክሉም። ግን እየተገነባ ላለው የንባብ ባህላችን ላይ የሚያደርሱት ጉዳት ከአሁኑ ሃይ ካልተባለ ‘የዝሙት ሥነ-ጽሁፍን’ ሊያስፋፉ ይችላሉ።

ስለ መፃሕፍትና ንባብ አንስቶ መጨረስ አይቻልም። ማለቂያ የሌለውን ጨዋታ ነው ያነሳሁት። አንድ ግዜ ጓደኛችን ከዩኒቨርሲቲ ተመረቀና አርቲስት ስዩም ተፈራን መንገድ ላይ አገኘው። ጓደኛችንም ደስ ብሎት “ስዩሜ ትምህርት ጨረስኩ!” እያለ አቀፈው። ስዩምም “የማያልቀውን ጨስከው?” አለው። እኔም ስለ መፃህፍትና ንባብ የማያልቀውን ርዕሰ ጉዳይ ነው የጀመርኩት። ብቻ የተወሰነ ነገር እንዲህ ከተወራወርን በቂ ይመስለኛል። የመፃሕፍት ዓውደ-ርዕዩም ለተጨዋወትነው ሁሉ የመአዘን ድንጋይ ሆኖ ያገለግለናል። ለአዘጋጆቹ ለነቢኒያም ከበደ ታላቅ ክብርና ምስጋና አለኝ።

 

በጥበቡ በለጠ

አንድ የሐገር መሪ እንዴት ቅዱስ ሊሆን ይችላል ብለን ልንጠይቅ እንችላለን። መሪነት ከባድ ነው። በውስጡ ብዙ ምስጢሮች አሉበት። ስንት ነገር አለ፤ በመሪው የግዛት ዘመን ውስጥ ሰዎች ይታሠራሉ፤ ይገደላሉ፤ ይሠቃያሉ፤ የፍትህ እና የመብት ረገጣዎችም እነሰም በዛ ይኖራሉ። ጭቆናው ስደቱም ይኖራል። በአገዛዝ ዘመን ውስጥ ብዙ ጥፋቶች ይኖራሉ። ይሁን እንጂ ቅድስና ደግሞ ሌላ ነው። ቅዱስ መባል ወደፍፁምነት ይወስዳል። አንድ ሰው ቅዱስ ከተባለ እጁ ላይ ደም የለም። በአገዛዝ ዘመኑ ስቃይ የለም። እንግልት የለም ታድያ ኢትዮጵያ ውስጥ ቅዱስ መሪ ወይም ቅዱስ ንጉስ  ነበረ ወይ?

ኢትዮጵያ ቅዱስ ንጉስ (HollY king) ነበራት፤ ነበሯት ማለትም ይቻላል። እነርሡም ቅዱስ ይምርሀነ ክርስቶስ፤ ቅዱስ ሀርቤይ፤ ቅዱስ ላሊበላ፤ ቅዱስ ነአኩቶለብ ናቸው። ኢትዮጵያ አራት ቅዱሣን መሪዎች ነበሯት። አይገርምም? ኢትዮጵያ ውስጥ ቅዱሳን መሪዎች ነበሩን ስንል ማን ያምነናል?

ለማንኛውም ከነዚህ ውስጥ ለዛሬ አንዱን እንውሠድ። ስለ እሡ እናውጋ። ስለሱ የምናወጋው በብዙ ምክንያቶች ቢሆንም በዋናነት ግን ነገ የልደት በዓሉ ስለሆነ ቅዱስ ላሊበላን እናነሣሣዋለን።

 

በኢትዮጵያ ውስጥ የጌታችን የመድሃኒታችን የእየሡስ ክርስቶስ እና የቅዱስ ላሊበላ የልደት ቀን ተመሣሣይ በመሆኑ እጅግ በደመቀ ሁኔታ በጋራ ይከበራል።

ኢትዮጵያዊያኖች የገና በዓልን ወደ ላስታ ላሊበላ በመጓዝ ያከብራሉ። ላላስታ ላሊበላ ውስጥ አንድ ተአምር አለ። አንድ ድንቅ የሆነ ጥበብ አለ። እዚህ ጥበበኛ ቦታ ላይ ኢትዮጵያዊያኖች ይሠበሠባሉ። ይህ የጥበብ ቦታ 10 ድንቅ አብያተ-ክርስትያናትን ላለፉት 800 አመታት ጠብቆ የኖረ የክርስትና እምነት ማዕከል የሆነ ነው። በዚህ ቦታ ላይ የተሠሩት እነዚህ አብያተ-ክርስትያናት የቅዱስ ላሊበላ ናቸው። ቅዱስ ላሊበላ እነዚህን ሕንፃዎች ሲሠራ ዳግማዊት እየሩሳሌም በማለት ነው። ስለዚህ የክርስቶስን ልደት ለማክበር ላስታ ላሊበላ መጓዝ እየሩሳሌም እንደመሔድ ይቆጠራል።

 

ቅዱስ ላሊበላ እነዚህን ፍፁም ምስጢራት የሆኑ አስደማሚ ኪነ-ሕንፃዎችን ለምን ሠራ ብለን መጠየቃችን አይቀርም። ቅዱስ ላሊበላ በዋናነት ዳግማዊት እየሩሳሌምን በኢትዮጵያ ውስጥ ለመገንባት የፈለገበት ምክንያት የሐገሩ የኢትዮጵያን ዜጐች ከሞት እና ከስቃይ ለመታደግ በሚል ነው። ከቅዱስ ላሊበላ ወደ ሥልጣን መምጣት በፊት አያሌ የክርስትና እምነት ተከታዮች የገናን በዓል እና ጥምቀትን ለማክበር በእግራቸው ወደ እየሩሳሌም ይጓዙ ነበር። በዚህ ጉዞ ወቅት ብዙዎች ይሞታሉ፤ ይዘረፋሉ፤ በአውሬ የበላሉ፤ በሽፍታ መከራና ስቃይ ይደርስባቸው ነበር። በተለይ ግብፅን አቋርጠው እየሩሳሌም ድረስ እስከሚደርሡ ሰቆቃው ብዙ ነው። ወደ እየሩሳሌም ሊሣለም ከሚጓዘው ሕዝብ ውስጥ አብዛኛው በሕይወት ወደ ሐገሩ አይመለስም ነበር። እናም የዚህን ሕዝብ ሞት እና ስቃይ ለማቆም ቅዱስ ላሊበላ እዚህ ኢትዮጵያ ውስጥ ላስታ ወረዳ፤ ሮሃ ከተባለች ቦታ፤ በሠው ልጁ አእምሮ ውስጥ እስካሁን ድረስ መልስ ያልተገኘላቸውን ብርቅዬ ኪነ-ሕንፃዎችን አሠራ። እየሩሳሌምን በኢትዮጵያ ፈጠረ። ጉዞ ቀረ፤ ሞት ስቃይ ቆመ። ሕዝቡን ታደገ። እንግዲህ የመሪነት አንዱ ሐላፊነት ሞትን፤ ስደትን፤ መከራን ማስቆም ነው። ቅዱስ ላሊበላ ማለት ይሔ ነው።

 

ቅዱስ ላሊበላ

የላሊበላ ቤተሠቦች የዛጉዌ ሥርወ-መንግሥት ነገስታት ናቸው። አባቱ ዠን ሥዩም ይባላል። እናቱ ኪዮርና ትባላለች። የተወለደው ቡግና አውራጃ ላስታ ውስጥ በ1101 ዓ.ም እንደሆነ የቤተ-ክርስትያን መረጃዎች ያመለክታሉ። በተወለደ ጊዜም ንቦች እንደከበቡት ይነገራል። ንቦች ማር ባለበት ቦታ አይጠፉም። እናም ላሊበላ ማር ሆኖ ሣይታያቸው አልቀረም። አፈ-ታሪክ እንደሚያወሣው ላሊበላ የሚለው መጠሪያ ስሙም የተገኘው ከዚሁ ከማር ጋር በተያያዘ ነው። ላል ማለት ማር ሲሆን፤ ላሊበላ የሚለው ሥም ማር ይበላል የሚል ትርጉም እንደሚሠጥ ይነገራል። ይህ እንግዲህ ከዛሬ 800 አመታት በፊት በነበረው የአገውኛ ቋንቋ ውስጥ ያለ ትርጉም መሆኑ ነው።

 

ላሊበላ በተወለደ ጊዜ ስለ እሡ ብዙ ነገር ይነገር ነበር። ይህም የአባቱን ዙፋን እንደሚወርስ፤ ኢትዮጵያ ላይ እንደሚነግስ፤ ሀገርና ሕዝብ እንደሚመራ፤ ታላቅ ሠው እንደሚሆን በስፋት ይነገር ነበር። በዚህ ምክንያት ያባቱ ልጆች የሆኑት ወንድሙ እና እሕቱ ይጠሉት ነበር። ላሊበላን ለማጥፋት ይጥሩ ነበር።

ላስታ ውስጥ ታዋቂ የቤተ-ክሕነት ሰው የሆኑት አፈ-መምህር አለባቸው ረታ እንደሚተርኩት ከሆነ ያባቱ ልጅ እህቱ፤ ለላሊበላን መርዝ አበላችው። እንዲሞት። እናም ሞተ፤ ግን ደግሞ ከሞቱም ነቃ። ምክንያቱም ፈጣሪ ጊዜህ አልደረሠም አለው። ጌታም እንዲህ አለው፡- አንተ ላሊበላ፤ በስሜ አብያተ-ክርስትያናትን ታንፃለህ፤ ላንተም መጠሪያ ይሆናሉ። የክርስትያኖችም መሠብሠቢያ ትሠራለህ ይለዋል።

 

ላሊበላም ለጌታ እንዲህ ይጠይቀዋል፡- ጠቢቡ ሰለሞን እንኳን እየሩሳሌምን ሲሠራ ዝግባውንም፤ ፅዱንም ከፋርስ እና ከልዩ ልዩ ቦታዎች እያመጣ ነው። እኔ በየትኛው አቅሜ ነው አብያተ-ክርስትያናትን የማንፀው? ይለዋል።

ጌታም እንዲህ መለሠ፡- ከአንድ ቋጥኝ ድንጋይ ትፈለፍላለህ። አንተ ላሊበላ አነፅካቸው እንድትባል ነው እንጂ የማንፃቸው እኔ ነኝ አለው። ከዚያም ላሊበላ ከሞተበት ነቃ ይላሉ አፈ-መምህር አለባቸው ረታ፤ የቤተ-ክርስትያንን ገድለ ላሊበላን እየጠቃቀሡ።

ሌላው የላሊበላ ታሪክ እንደሚያወሣው በወንድሙ እና በእህቱ አማካይነት ችግር ቢደርስበትም ራዕይ ታይቶት ትዳር ይመሠርታል። ባለቤቱ መስቀል ክብሯ ትባላለች። የተጋቡት በቁርባን ነው። ነገር ግን ከወንድሙ እና ከእህቱ የሚደርስበትን ጫና ለመቋቋም ከባለቤቱ ጋር ሆኖ ተሠደደ። እሡ ወደ እየሩሳሌም ሔደ፤ ባለቤቱ ደግሞ አክሡም ውስጥ አባ ጴንጤሊዮን ከሚባል ገዳም ገባች።

 

ላሊበላ በእየሩሳሌም 12 አመታት ያሕል ቆየ። በዚህ ጊዜ በርካታ ትምህርቶችን ቀሠመ። እብራይስጥ እና አረብኛን መናገር መፃፍ ቻለ። ከብዙ ሰዎች ጋር ተገናኝ።

እዚህ ኢትዮጵያ ውስጥ ደግሞ ሌላ ክስተት ተፈጠረ። ላሊበላ እንዲሠደድ ምክንያት የሆነው ወንድሙ ንጉስ ሐርቤይ በፀፀት ውስጥ ገብቷል። መንፈሡ ተረብሿል። ፈጣሪ እየወቀሠኝ ነው ይላል። ወንድምህ ላሊበላ እንዲሰደድ አድርገሃል፤ ይሔ ሐጥያት ነው፤ ስለዚህ ወንድምህን ፈልገህ ወደ ሐገሩ አምጥተህ፤ ይቅርታ ጠይቀህ ዙፋኑን ለእሡ ስጥ ይለዋል።

 

በመጨረሻም ላሊበላ ከእየሩሳሌም ወደ ሐገሩ መጥቶ አባ ጴንጤሊዮን ገዳም ውስጥ የምትገኘውን ባለቤቱን መስቀል ክብሯን ይዟት ወደ ላስታ ይመጣል። ወንድሙ ሐርቤይ ደግሞ የኢትዮጵያን ሕዝብ ሠብስቦ ጠበቀው። ድንጋይ ተሸክሞ ይቅርታ ጠየቀው። “ወንድሜ ላሊበላ እንድትሠደድ ያደረኩ እኔ ነኝ። ለዚህም ስራዬ ጌታ ሲገፅፀኝ ቆይቷል፤ እናም ይቅር በለኝ” አለው። ላሊበላም ይቅርታ አደረገለት። ሐርቤይም የኢትዮጵያን ንጉስነት ትቶ ለላሊበላ ሠጠው። “ጌታ ነግሮኛል። የኢትዮጵያ ንጉሥ አንተ ላሊበላ ነህ” አለው። እናም የስልጣን ሽግግሩ ከሐርቤይ ወደ ላሊበላ በሠላም ተሸጋገረ።

 

ንጉሥ ላሊበላ ወደ ኢትዮጵያ የፖለቲካና የአስተዳደር ሕይወት ውስጥ በ1157 ዓ.ም ብቅ አለ። ላሊበላ ቄስ እና ንጉስ ነው። እጁ ላይ መቋሚያና መስቀል፤ አንደበቱ ላይ ትህትናና አስተዳደር የበዙበት የ12ኛው መቶ ክፍለ ዘመን አስገራሚ መሪ ሆኖ መጣ።

 

ቀደም ሲል በፈጣሪ እንደተነገረው የሚታወቀውንም የአብያተ-ክርስትያናቱን ግንባታ ጀመረ። በ23 አመታት ውስጥ 10 አብተ-ክርስትያትን ከአለት ፈልፍሎ ሠራ። እነዚህ አብያተ ክርስትያናት ዛሬም ድረስ የሠው ልጅ ምስጢራት ሆነው አሉ። እንዴት እንደታነፁ፤ በግንባታው ላይ ማን እንደተሣተፈ፤ እንዴትስ እንደታሠቡ ወዘተ የሚተነትን የኪነ-ሕንፃ ፈላስፍ አልተገኘም። በዚህም ምክንያት የብዙ ጭቅጭቆች እና ውዝግቦች ምክንያት ሆኖ ለበርካታ አመታት ቆይቷል።

የአብያተ-ክርስትያናቱ የአሠራር ምስጢር ባለመታወቁ የተነሣ የሐይማኖት ሠዎች መላዕክት ላሊበላን እያገዙት በ23 አመታት ሠርቶ አጠናቀቃቸው ይላሉ። ቀን እሡ እየሠራ፤ ሌሊት መላዕክት እሡ የሠራውን አጥፍ እያደረጉለት ተሠርተው ተጠናቀቁ የሚሉ በርካታ የቤተ-ክርስትያን መረጃዎች አሉ።

 

በሌላ መልኩ ደግሞ የውጭ ሀገር የኪነ-ሕንፃ ባለሙያዎች ናቸው የሠሯቸው የሚሉ ፀሐፍትም አሉ። የላሊበላን ኪነ-ሕንፃዎች ለመጀመሪያ ጊዜ መጥቶ በማየት እና ለአለም በማስተዋወቅ ረገድ ፖርቹጋላዊውን ቄስ ፍሪንሲስኮ አልቫሬዝን የሚደርስ የለም። አልቫሬዝ በ1520 ዓ.ም ወደ ኢትዮጵያ መጥቶ ከጐበኘ በኋላ The Portuguese  Mission to Abyssinia (1520-26) የተሠኘ ግዙፍ መፅሃፍ አሣተመ። በዚህ መፅሃፍ ውስጥ ስለ ቅዱስ ላሊበላ ኪነ-ሕንፃዎች አሠራር የሚከተለውን ብሏል፡-

 

“ስለ ላሊበላ ከአንድ ወጥ ድንጋይ የተሰሩ አብያተ-ክርስትያናት ላላያቸው ሰው ይህንን ይመስላሉ ብዬ ብጽፍ የሚያምነኝ ሰው አይኖርም።እስከ አሁን ያልኩትን እንኳ በቦታው ተገኝተው ያልተመለከቱ ሰዎች ውሸት ነው ይሉኛል። ነገር ግን ሙሉ በሙሉ እውነት ለመሆኑ በሐያሉ በእግዚአብሔር ስም እምላለሁ” በማለት ፅፏል። አልቫሬዝ ያየውን ነገር ማመን አልቻለም ነበር። ላላዩዋቸው ሰዎች ደግሞ ይህን ይመስላሉ ብሎ ማስረዳትም ከባድ ነው። ማንም አያምነኝም ብሎ ሠጋ። እናም ቄሡ አልቫሬዝ ማለ፤ ተገዘተ።

 

በአልቫሬዝ መፅሃፍ ውስጥ ሌላው አጨቃጫቂ ጉዳይ አብያተ-ክርስትያናቱን ማን ሠራቸው የሚለው ነገር ነው። አልቫሬዝ እንደፃፈው ማነው የሠራቸው ብሎ ሲጠይቅ ግብጾች ናቸው የሠሯቸው ብለው ቄሶች ነገሩኝ ብሏል።

ታዲያ ከዚያ በኋላ የመጡ የሐገር ውስጥ እና የውጭ ፀሐፍት አብዛኛዎቹ ማለት ይቻላል ፈረንጆች ሠሩት ወደሚለው እምነት አዘንብለው ቆይተው ነበር።

የሐገራችን ታዋቂ ፀሐፊዎቸ ሣይቀሩ የላሊበላን ኪነ-ሕንፃዎቸ የሠሯቸው የውጭ ሀገር ሠዎች እንደሆኑ ጭምር ፅፈዋል። ለምሣሌ ታላቁ ኢትዮጵያዊ ደራሲ ብላቴን ጌታ ኀሩይ ወ/ስላሴ በ1921 ዓ.ም ባሣተሙት ዋዜማ በተሠኘው መፅሐፋቸው፤ ተክለፃዲቅ መኩሪያ የኢትዮጵያ ታሪክ አክሱም ኑቢያ ዛጉዌ በተሠኘው በ1951 ዓ.ም ባሣተሙት መጽሐፍ፤ ብርሃኑ ድንቄ አጭር የኢትዮጵያ ታሪክ ብለው በ1941 ዓ.ም ባሣተሙት መጽሐፍ፤ ዶ/ር ሥርገው ሀብለስላሴ Ancient and Medieval Ethiopian History Histry of Ethiopia  በተሠኘው መጽሐፋቸው እና ሎሎችም ጎምቱ የኢትዮጵያ የታላላቅ የታሪክ ፀሐፊዎች የላሊበላ ኪነ-ሕንፃዎች አሠራር ላይ የውጭ ሀገር ሠዎች መሣተፋቸውን ፅፈዋል። እነዚህ ደራሲያን ለፅሁፋቸው የተጠቀሙበት ምንጭ የውጭ ደራሲያንን ፅሁፍ ነው።

 

እነዚህን ፅሁፎች ሁሉ ያነበበችው እና ከእንግሊዝ ወደ ኢትዮጵያ የመጣችው ሲልቪያ ፓንክረስት በላሊበላ አብያተ ክርስትያናት አሠራር ላይ ሠፊ ጥናትና ምርምር ጀመረች። ከጥናቷ ውስጥ ዋነኛው ጉዳይ አለምን መዞር ነበር። እንደ ላሊበላ አብያተ-ክርስትያናት ጋር የሚመሣሠሉ ኪነ-ሕንፃዎች በሌሎች ሐገሮች መኖርና አለመኖራቸውን ለማረጋገጥ አለምን አሠሠች። ከዚያም አንድ ውጤት ላይ ደረሠች።

 

ሲልቪያ ፓንክረስት Ethiopia :- A Cultural History የተሠኘ ግዙፍ መጽሐፍ አሣተመች። በዚህ መፅሐፍ ውስጥ የቅዱስ ላሊበላ አብተ-ክርስትያናት አሠራር የአለማችን ብርቅዬ ጥበቦች መሆናቸውን ገለፀች። በአለም ላይም በየትኛውም ሀገር ይህን መሳይ ጥበብ እንደማይገኝ ፃፈች። እንደ ሲልቪያ አባባል እነዚህ የቅዱስ ላሊበላ ኪነ-ሕንፃዎች የኢትዮጵያዊያኖች ብቻ ጥበቦች ናቸው በማለት ገለፀች። የውጭ ሀገር ሰዎች ሠርተዋቸው ቢሆን ኖሮ ተመሣሣያቸውን በሌላ ሀገር ማግኘት ይቻል ነበር። ነገር ግን አላገኘሁም፤ እያለች ሲልቪያ ፅፋለች።

 

ሲልቪያ ስትገልፅ ላሊበላ የአክሡም ዘመን ቀጣይ ኪነ-ሕንፃ ነው።ይህ ጥበብ በኢትዮጵያ ውስጥ እያደገ እና እየበለፀገ መጥቶ ላሊበላ ዘንድ ሲደርስ በእጅጉ ፍፁምነትን ተላብሶ መውጣቱን ፅፋለች። ሲልቪያ ላሊበላን ጨምሮ አያሌ የኢትዮጵያን ታሪኮች በመፃፍ በአለም ላይ ያስተዋወቀችን ታላቅ እንግሊዛዊት ናት። ሲልቪያ ኢትዮጵያ በኢጣሊያ ወራሪ ኃይል ስትወረር ለሐገራችን የታገለች የቁርጥ ቀን ወዳጃችን ናት። ወደ ኢትዮጵያም መጥታ እዚሁ ኖራ ነው ይህችን አለም በሞት የተሠናበተችው። በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ኃይማኖትም ተጠምቃ የክርስትና ስም ወጥቶላት ኖራለች። ቀብሯም የተፈፀመው እዚሁ ቅድስት ሥላሴ ካቴድራል ነው።

 

የሲልቪያ ፓንክረስት ብቸኛ ልጇ የሆኑት አንጋፋው የታሪክ ሊቅ ኘሮፌሠር ሪቻርድ ፓንክረስትን ስለ ላሊበላ አብተ-ክርስትያናት አሠራር ተደጋጋሚ ቃለ-መጠይቅ አድርጌላቸው ነበር። እርሣቸው ሲናገሩ ኢትዮጵያ ውስጥ ከላሊበላ በፊት ከ150 በላይ አብያተ-ክርስትያናት ከቋጥኞች እየተፈለፈሉ ተሠርተዋል። ያ ጥበብ እያደገ መጥቶ ነው ላስታ ቡግና ውስጥ ቅዱስ ላሊበላ ካለምንም የኮንሥትራክሽን ስህተት ብርቅዬ ኪነ-ሕንፃዎችን የገነባው። ይሔ ጥበብ የመነጨው ከዚሁ ከኢትዮጵያ ውስጥ ነው በማለት ሪቻርድ ፓንክረስት ይገልፃሉ።

የኢትዮጵያ እስራ ምዕት/ሚሊኒየም/ን በማስመልከት አንድ ዶክመንተሪ ፊልም በ1999 ዓ.ም ከጓደኞቼ ከኤሚ እንግዳ እና ከአመለወርቅ ታደሰ ጋር በመሆን ሠርተን ነበር። ፊልሙ የ1፡30 የሚፈጅ ሲሆን ሙሉ በሙሉ ትኩረቱን ያደረገው በቅዱስ ላሊበላ ኪነ-ሕንፃዎችና ታሪክ ላይ ነበር። የፊልሙ ርዕስ Lalibela:-Wonders and Mystery ይሠኛል። በአማርኛ ላሊበላ ትንግርትና ምስጢራት ልንለው እንችላለን።

 

በዚህ ፊልም ውስጥ በርካታ የታሪክ ሠዎች፤ የኪነ-ሕንፃ ባለሙያዎች እና ተንታኞች  ተሣትፈውበታል። ፊልሙ እ.ኤ.አ 2007 ዓ.ም ለንደን የሚገኘው የብሪትሽ ሙዚየም ምርጥ የአፍሪካ ዶክመንተሪ ብሎት ለንደን ውስጥ ቀኑን ሙሉ እንዲታይ አድርጐታል። ከዚያ በኋላ ደግሞ በልዩ ልዩ የአውሮፓ ከተሞች አንዲሁም በአሜሪካ የአለም ባንክ ጽ/ቤት እና በበርካታ ስቴቶች እንዲታይ ተደርጓል።

ይህ ፊልም የተወደደለት የአቀራረፅ ጥራቱ እና ቴክኖሎጂው የረቀቀ ሆኖ አይደለም። ፊልሙ የተወደደው በውስጡ ባለው የቅዱስ ላሊበላ ታሪክ ነው። በሠው ልጅ ታሪክ ውስጥ ኘላኔቷ ካሏት ትንግርቶች መካከል አንዱ ላሊበላ በመሆኑ ነው።

 

ላሊበላ ፎቅ ቤትን ወደ ላይ አይደለም የሰራው። አለት እየፈለፈለ ወደ ታች ነው የሠራው። ሰዓሊ እና ቀራፂ የሆነው የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የሥነ-ጥበብ መምሕር የሆነው በቀለ መኮንን ሲናገር የሰው ልጅ ወደ ታች ፎቅ ቤት የሠራው እዚህ ኢትዮጵያ ውስጥ ነው ይላል። እሡም ቅዱስ ላሊበላ ነው።

 

ዶ/ር አያሌው ሲሣይ፡- የአገው ሕዝቦችና የዛጉዌ ሥርወ መንግንስት ታሪክ የተሠኘ መፅሐፍ አላቸው። በዚህ መጽሐፋቸው ውስጥ ስለ ዛጉዌ ሥርወ መንግሥት እና ስለ ነገስታቱ ብዙ ማብራሪያ ሠጥተዋል። በተለይ ስለ ቅዱስ ላሊበላ ሲፅፉ የዚህ ንጉስ ዘመነ መንግሥት የኢትዮጵያ የብርሃን ዘመን እንደነበር አውስተዋል።

በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ መምህር የሆነው አርክቴክት ፋሲል ጊዮርጊስ ደግሞ በላሊበላ ኪነ-ሕንፃዎች አሠራር ጥበብ በፍቀር የወደቀ ሠው ነው። ምክንያቱም የአብራኩን ክፋይ ልጁን ቤተ-ላሊበላ በማለት ስም ሰይሞለታል። ላሊበላ ለራሡ ማረፊያ የሚሆን ቤት አልሠራም። ቤተ-መንግስቱ የት እንደሆነ አይታወቅም። ነገር ግን በርካታ አብያተ-ክርስትያናትን አሣንጿል። የአሠራራቸው ምስጢር እስከ ዛሬ ድረስ ምን እንደሆነ አይታወቅም። ስለዚህ ፋሲል የላሊበላን ቅንነት እና ጥበበኝነት ለማስታወስ የልጁን ስም ቤተ-ላሊበላ በማለት ሰየመው።

 

ላስታ ውስጥ ተወልደው ለከፍተኛ ደረጃ ከደረሡ ሰዎች መካከል አንዱ ዲያቆን መንግሥቱ ጐበዜ ነው። መንግሥቱ ጐበዜ በታሪክ የመጀመሪያ ድግሪውን ሲሠራ በላሊበላ ላይ ነው ጥናቱን ያደረገው። ሁለተኛ ድግሪውን በአርኪዮሎጂ ሲሠራም መንግሥቱ ጐበዜ ጥናት ያደረገው በላሊበላ ኪነ-ሕንፃዎች ላይ ነው።

የዚህች ኘላኔት ድንቅዬ ስራ ነው ላሊበላ በማለት የሚናገሩት ኘሮፌሰር ዴቪድ ራፍካይንዳ ናቸው። ኘሮፌሰር ራፍካይንዳ በአሜሪካ እና በአውሮፓ የታወቁ የአርክቴክቸር /የኪነ-ሕንፃ/ ታሪክ ተመራማሪ ናቸው። እርሣቸው ሲናገሩ ላሊበላ እንዴት እንደተሠራ ማወቅ አስቸጋሪ ነው ይላሉ። ለምሣሌ አለተ ሲፈለፈል ምን ታስቦ ነው? አርክቴክቱ ማን ነው? ምን ላይ ዲዛይኑ ተሠራ? የመሣሠሉት ጥያቄዎች በሙሉ ሊመለሱ አይችሉም። ስለዚህ ምስጢር ወይም Mystery ነው በማለት ኘሮፌሰር ዴቪድ ራፍካይንድ ይገልፃሉ።

 

ላሊበላ ሀገሩ ኢትዮጵያን 40 አመታት መርቷታል። በዘመነ ስልጣኔ የሐገሩን ዜጐች መብትና ጥቅማቸውን ጠብቆ የኖረላቸው መሪ ነበር። ግብፆች በአባይ ወንዝ ላይ ያላቸውን የበላይነት ያስቆመም መሪ ነበር። አባይን እገድባለሁ እያለ በየጊዜው ስለሚነሣ ግብፅ ለኢትዮጵያ መንግሥት የሚገባውን ወሮታ በየጊዜው ትከፍል ነበር።

ላሊበላ ቄስ ሆኖ ሲቀድስ፤ ንጉስ ሆኖ ሀገረ ኢትዮጵያን የመራ፤ የ12ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ስመ ገናና መሪ ነበር።

ኢትዮጵያን በአለም ላይ ስመ ገናና እንድትሆን ካደረጓት ስራዎች መካከልም የቅዱስ ላሊበላ ፍልፍል ኪነ-ሕንፃዎቸ ናቸው። የተባበሩት መንግሥታት የትምህርት የሣይንስ እና የባሕል ድርጅት /ዩኔስኮ/ እፁብ ድንቅ ከሆኑ የሠው ልጅ ስራዎች መካከል አንዱ አድርጓቸው በአለም ቅርፅነት ከመዘገባቸው ቆይቷል። ላሊበላ በሠራቸው ስራዎች ዛሬም ድረስ ኢትዮጵያ ትጠቀማለች። መልካም መሪ በሰራው ስራ ትውልድ ሁሉ ይጠቀማል። ዛሬ ወደ ኢትዮጵያ የሚመጣው ቱሪስት አብዛኛው ላሊበላን ለማየት ነው። ሀገርም ትውልድም በላሊበላ ስራ ይጠቀማል።

 

ዛሬ ምሽት ላይ የገና በአል ላስታ ላሊበላ ውስጥ እጅግ በደመቀ ሁኔታ ይከበራል። ከሐገሪቱ ልዩ ልዩ ስፍራዎቸ የመጡ ምዕመናን እና ከአለም ዙሪያ ገናን ላስታ ውስጥ ለማክበር የሚመጡ ሠዎች 10 የላሊበላን ረቂቅ ኪነ-ሕንፃዎችን ያያሉ።

 

በአንደኛው ምድብ፡-

1ኛ ቤተ-መድኃኔ ዓለም

2ኛ ቤተ-ማርያም

3ኛ ቤተ -መስቀል

4ኛ ቤተ-ደናግል

5ኛ ቤተ-ደብረ ሲና /በጣራው ሥር ቤተ-ሚካኤል፤ ቤተ ጐሎጐታና የሥላሴ መቅደስ አሉ/

 

በሁለተኛው ምድብ

6ኛ ቤተ-ገብርኤልና ሩፋኤል /በአንድ ጣሪያ ውስጥ ያሉ/

7ኛ ቤተ-መርቆርዮስ

8ኛ ቤተ-አማኑኤል

9ኛ ቤተ-አባሊባኖስ

 

ሦስተኛው ምድብ በብቸኛነት ራሡን ችሎ የሚገኝ

10ኛ ቤተ-ጊዮርጊስ ናቸው።

ዛሬ ምሽት በተለይ የቅዱስ ላሊበላ እና የጌታችን የመድሃኒታችን የእየሡስ ክርስቶስ ልደት በቤተ-ማርም ቅፅር ግቢ ውስጥ በተለየ ሁኔታ ይከበራል።

ዶ/ር አያሌው ሲሣይ በመጽሐፋቸው ሲገልፁ የአከባበሩ ሥነ-ሥርዓት በሌሎች የኢትዮጵያ አብያት ክርስትያናት በሙሉ ከሚደረገው ለየት ያለና እጅግ በጣም የደመቀ በጣሪያ -የለሸ ቦታ ላይ የሚከናወን ነው። የአስሩ የላሊበላ አብያተ-ክርስትያናትና የዙሪያ ገቡ አድባራት፤ ካህናት፤ መዘምራን፤ ዲያቆናት፤ ቀሳውስት፤ በጥንግ ድርብ፤ በሸማ፤ በካባ፤ በማጌጥ እና በማሸብረቅ፤ መቋሚያ፤ ፀናጽል፤ ከበሮ፤ መስቀል፤ ጽንሐሕ፤ ዣንጥላ እና የመሣሠሉትን ይዘው ግማሾቹ ማሚጋራ ተብሎ በሚታወቀው በቤተ-ማርያም የቋጥኘ አጥር ዙሪያ ከላይ ወጥተው በመደርደር ሲሰለፉ፤ ቀሪዎቹ በበኩላቸው ከታች ከግቢው ከወለሉ በመሆን ቤዛ ኩሉ ዓለም ዮም ተወልደ ይላሉ። ሲተረጐምም የዓለም መድሐኒት ዛሬ ተወልደ  የሚለውን የቅዱስ ያሬድን ዕዝል ዜማ ተራ በተራ እየተቀባበሉ ይወርብታል። ይዘምሩታል።

ላሊበላ ኪነ-ሕንፃው ተአምር፤ ሐይማኖታዊው ክብረ-በዓል መንፈስን የሚያፀዳ፤ ቦታው የተባረከና የቅዱሣን ደብር ነው። ላሊበላ ፍጹም ደግ እና መንፈሳዊ ሰብእናው በእጅጉ ጎልቶ የወጣ ሰው በመሆኑ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ-ክርስትያን ቅዱስ ብለዋለች። እናም ላስታ ላሊበላን እንያት። መልካም የልደት በአል ይሁንላችሁ።


Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100
Page 5 of 15

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us