You are here:መነሻ ገፅ»ኪነ-ጥበብ
ኪነ-ጥበብ

ኪነ-ጥበብ (244)

 

 

-    ኢትዮጵያዊውን ፈላስፋ ለመውሰድ የሚደረግ ጥረት

በጥበቡ በለጠ

ለዛሬ ጽሁፌ መነሻ የሆነኝ ጓደኛዬ ደራሲ ዳንኤል ወርቁ በ2007 ዓ.ም ያሳተመው መጽሀፍ ነው። መጽኀፉ የሁለት ኢትዮጵያዊያንን ፈላስፋዎች ጽሁፍ የያዘ ነው። መጽሀፉ ሐተታ ዘርዓያቆብ እና ሐተታ ዘወልደ ሕይወት ይሰኛል። በተለይ ፈላስፋው ዘርዓያቆብ ከፍተኛ የሆነ አለማቀፋዊ የመነጋገሪያ አጀንዳ ነው። ክርክሩ ምንድን ነው?

ኢትዮጵያዊው ፈላስፋ ዘርዐያቆብ በመፅሐፉ ላይ የሚከተለውን ጽፏል።

 

“ጥንት የተወለድሁት ከአክሱም ካህናት ነው። በአክሱም አውራጃ ከልደተ ክርስቶስ በኋላ በነሐሴ 25 ቀን አፄ ያዕቆብ በነገሰ በ3ኛው ዓመት ከአገሬ ተወለድሁ። በክርስትናም ዘርዐያቆብ ተብዬ ተሰይሜያለሁ። ሰዎች ግን ወርቄ እያሉ ይጠሩኛል በማለት ፅፏል። ይህ ሰው ከጽሁፉ መግለጫ እንደምንረዳው ፍፁም ኢትዮጵያዊ ነው። ነገር ግን በመጽሐፉ ውስጥ የያዛቸው ፍልስፍናዎች እጅግ የመጠቁ በመሆናቸው የፃፈው ሰው ኢትዮጵያዊ አይደለም ተባለ። ታዲያ ማነው ሲሏቸው አውሮፓዊ ነው ይላሉ። ለመሆኑ እነማን ናቸው እንዲህ የሚሉት? በምንስ ጉዳይ ነው እንዲህ የሚናገሩት? ዛሬ ይህን ሃሳብ እናብላላዋለን።

 

ኢትዮጵያ ውስጥ በ17ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ላይ ከተነሱ ፈላስፎች መካከል ዘርዐያዕቆብ እስከ ዛሬ ድረስ በግንባር ቀደምትነት ይጠቀሳል። ከዚሁ ከዘርዐያዕቆብ ጋር አብሮ ስሙ የሚጠቀሰው ሌላው ፈላስፋ ወልደህይወት ይባላል። ይህ ፈላስፋ የዘርዐያዕቆብ ደቀመዝሙር /ተማሪ/ ነበር። እጅግ አስገራሚው ነገር ዘርዐያዕቆብ ወልደህይወትን ለ59 ዓመታት አስተምሮታል። ይህ ምናልባት በምድራችን ላይ የረጅም ጊዜ “መምህርና ተማሪ” በሚል መጠሪያ ሊመዘገብ የሚችል ነው። አንዳንድ ቀልደኛ ፀሐፊዎች ወልደህይወት 59 ዓመት ሙሉ የተማረው ትምህርቱ አልገባው ብሎ ነው ወይ? እያሉ ያፌዛሉ። ነገር ግን አንድን ፈላስፋ ለመፍጠር 59 ዓመታት ጥቂት ናቸው። ፈላስፎች የሚፈጠሩት በምዕተ ዓመታት ውስጥ ስለሆነ ነው።

 

ዘርዐያቆብ ሀብቱ የተባለ ሰው ቤት በመምህርነት ተቀጥሮ ነው ወልደህይወትን ያስተማረው። ሀብቱ የወልደህይወት አባት ነው። በሀገራችን ተረት “ከመምህሩ ደቀመዝሙሩ” የሚባለው ምሳሌያዊ ንግግር ለዘርዐያቆብና ለወልደህይወት በሚገባ የሚሰራ ነው። ምክንያቱም ወልደህይወት ደግሞ እጅግ የመጠቀ ፈላስፋ ነበር። ወልደህይወት ሲጽፍ፤ “ራሴ አግኝቼው እውነት መስሎ ካልታየኝ ከመጽሐፉና ከሰው የሰማሁት እውነት ነው ብዬ አልቀበልም ይላል”።

 

ለመሆኑ የነዚህ ፈላስፎች ጽሁፍ ምንድን ነው ማለታችን አይቀርም። ፍልስፍናቸው በእምነት ላይ ተመርኩዞ የሚፃፍ ነው። እውነት አንድ ናት ብለው ያምናሉ። ይህም ፈጣሪ አንድ እውነት ሆኖ ሳለ ይሄ ሁሉ ሃይማኖት ከየት መጣ ብለው ይጠይቃል። የሃይማኖቶች መብዛት ስህተት መሆኑን ያስረዳሉ። የሰው ልጅ አንድ እውነት እያለችው እንዴት በዚህ ሁሉ ሃይማኖት ተከታይ ይሆናል? እያሉ ለዛ ባለው ብዕራቸው ከ370 ዓመታት በፊት ኢትዮጵያ ውስጥ ይፈላሰፉ ነበር።

 

“አንድ ቀን ወደ ማን ልፀልይ አልኩ። በእውነት የሚሰማኝ እግዚአብሔር አለን? ብዬ አሰብኩ። በዚህም ሃሳብ በጣም አዝኜ እንዲህ አልሁ፤ ዳዊት እንዳለው፤ “እንዴት ምንኛ ልቤን በከንቱ አፀደቅሁዋት?” ኋላም አሰብኩ፤ ይህ ዳዊት እንዲህ የሚለው፤ ጆሮን የተከለ አይሰማምን? በእውነት እንድሰማበት ጆሮን የሰጠኝ ማን ነው? አዋቂስ አድርጐ የፈጠረኝ ማን ነው? ወደዚህስ ዓለም እኔ እንደምን መጣሁ? ከዓለም በፊት ብኖር ኖሮ የሕይወቴን መጀመሪያ እና የእውቀቴን መጀመሪያ በአወቅሁም ነበር። እኔ በገዛ እጄ ተፈጠርሁን? ነገር ግን እኔ በተፈጠርሁ ጊዜ ባልኖርሁም። አባቴና እናቴ ፈጠሩኝ ብልም እንደገና ለወላጆቼና ለወላጆቻቸው ወላጅ የሌላቸው በሌላ መንገድ ወደዚህ ዓለም የመጡ እንጂ እንደኛ አልተወለዱም። እስከ ፊተኞች እስኪደርሱ ድረስ ፈጣሪያቸው ይፈልጋል።

ፈላስፋው ዘርዐያቆብ የራሱንም እምነት በተመለከተ የሚከተለውን ብሏል።

 

“እኔም ከሰዎች ጋር ከርስቲያናዊ እመስላቸው ነበር። ነገር ግን በልቤ እርሱ እንዳስታወቀኝ የሁሉ ጠባቂ እግዚአብሔር ካልሆነ በቀር አላምንም። አማኝ ሳልሆን አማኝ ስለምመስል በእግዚአብሔር ዘንድ አበሳ ይሆንብኝ ይሆን? ብዬ አስባለሁ። ሰዎችን እንዲህ አድርጌ ሳታልል ሰዎች ሊያታልሏቹህ ይገባልን? ብዬ አሰብኩ። እውነቱንም ብገልፅላቸው ለትልቅ ጥፋት እንጂ ጥቅም የለውም። ከመሳደብና ከማሳደድ በስተቀር የምናገራቸውን አይሰሙኝም። ስለዚህ እንደነርሱ ሆኜ ከሰው ጋር እኖራለሁ ብዬ አሰብሁ።

 

እርሱ እንዳስታወቀኝም በእግዚአብሔር ዘንድ ኖርሁ። ከኔ በኋላ የሚመጡ እንዲያውቁኝ ግን እስከ ሞት ድረስ በኔ ዘንድ ሸሽጌ የምይዘውን ይህን መጽሐፍ ልጽፍ ወደድሁ። ከሞቴ በኋላ አዋቂና መርማሪ ሰው ቢገኝ በኅሳቤ ላይ ኅሳብ እንዲጨምርበት እለምነዋለሁ። ይኸውና እኔ ከዚህ በፊት ያልተመረመረውን መመርመር ጀመርሁ።”

የዚህ ፊላስፋ ታሪክ ፈረንጆቹ ወደ አውሮፓ ይወስዱታል። ኢትዮጵያዊ አይደለም ይላሉ። ይህ ጉዳይ የተከሰተበት አጋጣሚ የሚከተለው ነው።

 

በ1859 ዓ.ም ላይ እ.ኤ.አ ማለት ነው ዳባዲ የሚባል ፈረንሣዊ ከሰበሰባቸው የብራና ጽሁፎች ውስጥ የዘርዐያዕቆብ እና የወልደሕይወት የፍልስፍና ጽሁፎች ይገኙበታል። እነዚህን ጽሁፎች ተራየቭ የተባለ ሩሲያዊ ወደ አውሮፓ ወስዷቸው በሰፈው እንዲታወቁ አደረጋቸው። የሚገርመው ነገር እነዚህ ሁለት ጽሁፎች ወደ አውሮፓ ከመወሰዳቸው በፊት ንብረትነታቸው በ19ኛው መቶ ክፍለ ዘመን መካከል በኢትዮጵያ ይኖር የነበረ የአንድ ሮማዊ መነኩሴ Giuste da Urbi   እንደነበረ ተራየቭ ጽፏል።

 

ኰንቲ ሮሲኒ የተባሉ የኢጣሊያ ሰው ደግሞ በ1920 ላይ በፃፉት መጽሐፍ እነዚህ ሁለት የፍልስፍና ጽሁፎች ከኢትዮጵያዊ አእምሮ የሚፈልቁ አይደሉም። ከዚህ በፊትም በሀገሪቱ ውስጥ ተጽፈው አያውቀም። ኢትዮጵያዊ ሊያስባቸው አይችልም። እንዲህ ዓይነት ጽሁፍ ሊጽፍ የሚችል አውሮፓዊ ነው ብለዋል። ለዚህም እንደማስረጃ ያቀረቡት እጅግ የተዛቡ ኅሳቦችን ነው።

 

ኰንቲ ሮሲኒ ከአውሮፓዊ አእምሮ የፈለቁ ኅሳቦች ናቸው ሲል የተለያዩ ምክንያቶችን አስቀምጧል። ከነዚህም ውስጥ፡-

   1.      በሮማ በ19ኛው መቶ ክፍለ ዘመን አጋማሽ የነበረ ተክለሃይማኖት የሚባል ኢትዮጵያዊ ጂዊስቶ ዳ ኡርቢኖ የተባለ ሰው አንድ መጽሐፍ እንደደረሰና የዚህም መጽሐፍ ስም “ወርቄ” የሚባል እንደሆነ ተናግሯል ይላሉ። በሐተታ ዘርዐያዕቆብ ውስጥ እንደምናነበው “ወርቄ” የዘርዐያቆብ የመጠሪያ ስም ነው።

ይሄ የኰንቲ ሮሲኒ ገለፃ አደገኛ አባባል እና የዓለም ሕዝብን ያሳሳተ ነው። ምክንያቱም አባባሉ በውስጡ ግዙፍ ስህተት አለው። ኰንቲ ሮሲኒ የጠቀሱት ተክለሃይማኖት የተናገረው ዳ ኡርቢኖ ወርቄ የሚባል መጽሐፍ አለው እየተባለ ይነገራል። በወቅቱ ዳ ኡርቢኖ ጐንደር /በጌምድር/ ውስጥ ይኖር ነበር። ሁለተኛው ማስረጃ ዳባዲ የተናገረው ነው። ዳባዲ ያለው መነኩሴው ዳባዲ የነዘርዐያቆብን የፍልስፍና ጽሁፍ ከአንድ ወታደር ላይ አግኝቶ መግዛቱን ከዚያም እያባዛው ለሰው ሁሉ አደለ። በዚህም ምክንያት ወርቄ የሚባል መጽሐፍ ፃፈ ተባለ።

ይህ ሰው እያባዛ ሲያከፋፍል እርሱ እንደፃፈው ተደርጐ ተወራ። የሚከራከረው ጠፋ። ምክንያቱም በወቅቱ ብዙ ኢትዮጵያዊያን ጽሁፉን ስለማያውቁት ነው። ከዚህ በተጨማሪም ከሀይማኖት አንፃር የዘርአያቆብ አፃፃፍ በቤተ-ክህነት አካባቢ ያን ያህል ተወዳጅ ስላልሆነ ዳ ኡርቢኖ የኔ ነው ሲል የሚሞግተው አልነበረም።

 

   2.     ኰንቲ ሮሲኒ የኢትዮጵያዊ ጽሁፍ ሳይሆን የአውሮፓዊ ፍልስፍና ነው ያሉበት ሁለተኛው ምክንያት ደግሞ፤ እስከ ዛሬ ድረስ በኢትዮጵያ ውስጥ እንዲህ አይነት ፍልስፍና ያላቸው ጽሁፎች ባለመኖራቸው ነው ይላሉ።

እዚህ ላይ ብዙ ጥያቄዎችን መጠየቅ ይቻላል። ለመሆኑ ኰንቲ ሮሲኒ ሁሉንም የኢትዮጵያ የብራና ጽሁፎች አንብበዋቸዋል? ምክንያቱም 500 ሺ የብራና ጽሁፎች በኢትዮጵያ ውስጥ ስላሉ ነው።

 

  3.     በሦስተኛ ደረጃ ኰንቲ ሮሲኒ ያስቀመጡት ምክንያት በኢትዮጵያ ሊቃውንት ከአንዳንዶቹ በስተቀር ይበልጡ ስለ ዘርዐያቆብና ስለ መጽሐፉ አያውቁም ይላሉ።

ይሄም ሚዛን የማይደፋ መከራከሪያቸው ነው። ምክንያቱም የዘርዐያቆብ ፍልስፍና አጥባቂ ክርስቲያን በበዛባት ኢትዮጵያ በየአውደምህርቱ ስለማይነገር ኢትዮጵያዊያን በስፋት ሊያውቁት አይችሉም።

 

  4.     አራተኛ ምክንያት አድርገው ያስቀመጡት ደግሞ የመጽሐፉ እድሜ ከ19ኛው ክፍለ ዘመን ወደ ኋላ አይሄድም የሚል ነው።

 

ይሄ አባባል ደግሞ ኰንቲ ሮሲኒ ግዙፍ ስህተት ላይ መውደቃቸውን የሚያሳይ ነው። ምክንያቱም የዘርዐያቆብን ፍልስፍና ያነበቡ ሁሉ አይመስሉም። ዘርዐያቆብ የ17ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ፀሐፊ ነው። በአፄ ሱስንዮስ እና በአፄ ፋሲለደስ ዘመን እንደኖረ ነው የፃፈው። የተወለደበትንም ዓ.ም በግልፅ ጽፏል። እና ኰንቲ ሮኒሲ ከየት አምጥተው ነው ከ200 ዓመት በላይ ክፍተት የፈጠሩት? ስለ ኰንቲ ሮሲኒ ጽሁፍ ከዚህ በላይ መናገር ውጤት የለውም።

አንድ አይጌን ሚትሾክ የተባለ ጀርመናዊ ደግሞ በግዕዝ ቋንቋ የሰዋሰው ሕግ መሠረት የዘርዐያቆብ ፍልስፍና ብዙ ስህተት ያለው ነው። ስለዚህ ኢትዮጵያዊ የፃፈው አይደለም ብሎ የዐ.ነገሮችን ምሳሌ ጽፏል።

 

ነገር ግን አይጌን ሚትሾክ ያቀረባቸውን የዐ.ነገር ስህተቶች /እሱ ስህተት የሚላቸው ማለት ነው/ በቋንቋው ሕግ ሲመዘኑ ስህተት አይደሉም። የግዕዝ ቋንቋን ጠንቅቀው ያውቃሉ የሚባሉት ዛሬ በሕይወት የሌሉት ባለቅኔው ደራሲ ዓለማየሁ ሞገስ ሚትሾክ ያስቀመጣቸው ዐ.ነገሮች በግዕዝ ቋንቋ ውስጥ ስህተት አለመሆናቸውን የመጽሐፍ ቅዱስን የግዕዝ ትርጉም ሁሉ እያጣቀሱ አቅርበውለታል። ዶክተር አምሳሉ አክሊሉ አና በግዕዝ ቋንቋ ሊቅ የሆነው ጀርመናዊው ዲልማንም ሚትሾክ ያቀረባቸው መከራከሪያዎች ውድቅ እንደሆኑ ጽፈዋል።

 

በአጠቃላይ ሲታይ እነ ኰንቲ ሮሲኒ የኢትዮጵያን የሥነ-ጽሁፍ እና የፍልስፍና ታሪክ ለማጥፋት ዘመቻ ያደረጉ ይመስላል። የዘርዐያቆብ ፍልስፍና ከኢትዮጵያዊ አእምሮ አይፈልቅም ብሎ መናገር ክብረ-ነክ ጉዳይ መስሎ የሚታይ ነው።

 

ኰንቲ ሮሲኒ ከተሳሳቷቸው ገለፃዎች ውስጥ አንዱ የፈላስፋው ዘርዐያዕቆብና የወልደ ሕይወት ፍልስፍናዎችን አንድ ሰው የፃፋቸው ናቸው ማለታቸው ነው። ነገር ግን ሁለቱ ሰዎች የተለያዩ ናቸው። ዘርዐያዕቆብ እና ወልደህይወት በአስተሳበባቸው የተለያዩ ናቸው። እርግጥ ነው ዘርዐያዕቆብ የወልደህይወት የቤት ውስጥ አስጠኚ ወይም መምህር ነበር። ወልደህይወት ከዘርዐያዕቆብ በላይ እጅግ ጠያቂና ተጠራጣሪ ነው።

 

የነ ዘርዐያቆብ እና የወልደህይወትን የፍልስፍና ጽሁፎች ኢትዮጵያዊያን ዘንድ እንዲደርስ ያደረጉትን ደራሲ ዘመንፈስ ቅዱ አብርሃ /1984/ እና ፍልስፍናዎቹን በተከታታይ ያሳተመውን ዳንኤል ወርቁን ሁሌም አስታውሳቸዋለሁ።

 

 

በጥበቡ በለጠ

 

በየአመቱ የካቲት 12 ቀን ሲደርስ ከማስታውሳቸው የዚህች አገር ባለውለተኞች መካከል ተመስገን ገብሬ አንዱ ነው። ይህ ሰው ሀገሩ ኢትዮጵያ በፋሽስቶች እንዳትወረር ብዙ ትግል አካሂዷል። ከወረራው በኋላም በአርበኝነት ተሰማርቶ የፋሽስቶችን ግብአተ-መሬት ካፋጠኑ የኢትዮጵያ ታላላቅ ደራሲያን መካከል ከግንባር ቀደሞቹ አንዱ ነው። ተመስገን ገብሬ በ1901 ዓ.ም ጐጃም ደብረማርቆስ ከተማ ነው የተወለደ። ታህሳስ 15 ቀን 1941 ዓ.ም በ40 ዓመቱ አረፈ። በትምህርቱ እጅግ ጐበዝ የሚባል በመሆኑ ገና በ15 ዓመቱ የቅኔ መምህር ሆኖ ነበር። በቤተ-ክህነት ትምህርት በዚህ እድሜ የቅኔ መምህር የሆነ ሰው ከተመስገን ሌላ አልተገኘም ይባላል።

 

ይህ ሰው በ1918 ዓ.ም ወደ አዲስ አበባ መጥቶ የዘመናዊ ትምህርቱን በስዊድሽ ሚስዮን ተከታትሎ ጨርሷል። በ1920ዎቹ ውስጥ ጣሊያን ኢትዮጵያን ከመውረሯ በፊት ወረራው ለኢትዮጵያ እንደማይቀር በማወቅ በየአደባባዩ ሕዝብን እየሰበሰበ አንድ እንዲሆንና ጠላትን እንዲመክት ያስተምር ነበር። በአንድነቷ የጠነከረች ኢትዮጵያን ለመመስረት ብርቱ ትግል አድርጓል።

 

ተመስገን የኤርትራ ድምፅ የሚሰኝ ጋዜጣ ዋና አዘጋጅም ነበር። የአልጋ ወራሽ አስፋው ወሰን ኃይለስላሴ የቤት ውስጥ መምህርም ነበር። በኢትዮጵያ የመጀመሪያው አጭር ልቦለድ የሚባለው የጉለሌው ሰካራም መጽሐፍም ደራሲ ነው። በአማርኛ ቋንቋ ችሎታውና በአፃፃፍ ቴክኒኩ እጅግ የተዋጣለት ደራሲ መሆኑን ሃያሲያን ይናገራሉ።

 

ተመስገን ገብሬ በኢጣሊያ ወረራም በፋሽስቶች ሊገደሉ ከሚፈለጉ ኢትዮጵያዊያን መካከል አንዱ ነበር። በተለይ ደግሞ የካቲት 12 ቀን 1929 ዓ.ም አብርሃ ደቦጭ እና ሞገስ አስገዶም ግራዚያኒ ላይ ቦምብ ወርውረው ካቆሰሉት በኋላ ፋሽስቶች 30 ሺ ያህል የሚገመት የአዲስ አበባን ሕዝብ ጨፍጭፈዋል። ጣሊያኖች እነ አብርሀ ደቦጭ ግራዚያኒን ለመግደል ያሴሩት በተመስገን ገብሬ ግፊት ነው ብለው በማመናቸው በዋና ጠላትነት ይፈልጉት ነበር። በዚያን ወቅት ተመስገንም በአጋጣሚ በፋሽስቶች እጅ ይወድቃል። ግን ተመስገን ገብሬ መሆኑን አላወቁም። ስሙን ሸሸጋቸው። እሱንም ሊገድሉት እስር ቤት ባስገቡት ወቅት ጣሊያኖች ኢትዮጵያዊያኖችን ሲጨፈጭፉ በዓይኑ አይቷል። ከዚህም ጭፍጨፋ በተአምር አምልጦ ወደ ሱዳን ይሰደዳል።

 

ተመስገን ገብሬ ይህን የየካቲት 12 ቀን 1929 ዓ.ም የተደረገውን ጭፍጨፋ እና በአጠቃላይ በርሱ ሕይወት ዙሪያ ያለውን ውጣ ውረድ ሕይወቴ በሚል ርዕስ ፅፎታል። ይህን መጽሀፍ በ2000 ዓ.ም የአርትኦት ስራውን የሰራነውና እንዲታተም ያደረግነው እኔ እና ደረጀ ገብሬ እንዲሁም የተመስገን ገብሬ ልጅ ሲስተር ክብረ ተመስገን መሆናችንን በዚህ አጋጣሚ መጥቀስ እወዳለሁ። ከዚሁ መጽሐፍ ውስጥ የተወሰነውን ክፍል በመውሰድ በወቅቱ ምን ዓይነት ግፍ እንደተፈፀመ ለማስታወስ እንሞክራለሁ። ተመስገን ጭፍጨፋውን በተመለከተ በወቅቱ ለንደን ለሚገኙት ለጃንሆይም ያየውን ጽፎላቸው ሲያነቡት አልቅሰዋል። ምን ይሆን ለጃንሆይ የፃፈላቸው? ከብዙ በጥቂቱ የሚከተለውን ይመስላል፡-

 

“ከሦስት ቀን የከተማ ጥፋት በኋላ ከሆለታ የመጡ የፋሽስት አውሬዎች በሚመለሱበት ካሚዮን በኋላው በኩል አቶ አርአያን እግራቸውን ጠርቅመው አሰሯቸው። ካሚዮኑ ሳይጐትታቸው “እኔ ወደ ሰማይ እንድገባ ሰማይ ተከፍቶ ይጠብቀኛል። እየሱስንም በዚያ አየዋለሁ። ደስ ይለኛል። ደስ ይለኛል። ደስ ይለኛል!” የሚለውን የሚሲዮን መዝሙር ዘመሩ። ፋሽስቶቹም የተሻለውን መዝሙር ብትሰማ ይሻልሃል አሏቸውና ዱኪ ዱኪ የሚለውን መዝሙራቸውን ዘመሩ። ካሚዮኑም ሞተሩን አስነስቶ ሲነዳ ታስረው ቁመው ነበርና ያን ጊዜ ዘግናኝ አወዳደቅ አቶ አርአያ ወደቁ። ካምዮኑም እየፈጠነ ጐተታቸው። ከአዲስ አበባ እስከ ሆለታ አርባ ኪሎ ሜትር ይሆናል። ካምዮኑ ከዚያ ሲደርስ ያ ከካሚዮኑ ጋር የታሰረው እግራቸው ብቻ እንደተንጠለጠለ ነበርና የካሚዮኑ ነጂ ከካሚዮኑ ፈታና ለውሾች ወረወረው።

 

እኔንም ያለሁበትን ቤት ሰብረው ከዚያ ቤት ያለነውን አውጥተው ከየመንደሩም ሕዝቡን አጠራቅመው ኑረዋል። ከዚያም መሐል ጨመሩን። ስምንት መትረየስ በዙሪያችን ጠምደዋል። በዚያም ቦታ ቁጥራቸው በብዙ የሆኑ ሐበሾችን አስቀድመው ገለዋቸዋል። ሬሣቸውም ተቆላልፎ በፊታችን ነበረ። እኛንም በዚያ ሊገድሉን ተዘጋጁ። ለመትረየስም ተኩስ እንድንመች ያንዳችንን እጅ ካንዱ ጋር አያይዘው አሰሩን። አሥረውን ወደ መተኰሱ ሳይመለሱ አንድ ታላቅ ሹም መጣ። የርሱም ፖለቲካ ልዩ ነበረ። ፋሽስቶች የሚያደርጉትን የሰላማዊ ሕዝብ መግደል፤ ሕፃናቶችን ከአባትና እናታቸው ጋራ በቤት ዘግቶ ማቃጠል መልካም ብሎ ቢወድ እንኳን እኒያ ቦምብ በቤተ-መንግስቱ ስብሰባ የወረወሩት ሐበሾች ሳይታወቁ እንዲቀሩ አይወድም ነበርና ስለዚህ ካሚዮኖች ይዞ እየዞረ ፋሽስቶች የሚገድሉትን እያስጣለ ወደ እስር ቤት ለምርመራ ይወስድ ኑረዋል። እኛንም እንዲተኮስብን ታሰረን ከቆምንበት ከቅዱሰ ጊዮርጊስ ጠበል አጠገብ ካለው ሸለቆ እስራታችንን አስፈትቶ በአምስት ረድፍ ወደላይኛው መንገድ ለመድረስ ስንሄድ በአካፋ ራሳቸውን የተፈለጡ እጅግ ብዙ ሰዎች ነበሩ።

 

ምራቄ ደረቀ አለ። በካሚዮኑ ወደ እስር ቤት አስወሰደን። ለግዜው እስር ቤት ያደረጉት ማዘጋጃ ቤትን ነበር። ከማዘጋጃ ቤቱ በር ስንደርስ በአምስት ካምዮን ያጠራቀመንን ሰዎች በዋናው መንገድ እንድንቆም አዘዘን። ዙሪያችንንም ከበው በሳንጃ እየወጉን ጨፍቅ ብለን በመንገዱ ቆምን። ከወደኋላችን ትልቁን የጣሊያን ካሚዮን በላያችን ላይ ነዱብን። አስራ ስምንት ቆስለው አልተጨረሱም፤በሳንጃ ጆሮአቸውን ወጓቸው። በአንድ ጊዜ ማለት አርባ ስምንት ሰዎች ጨፈለቀ። ተካሚዮኑ ወደኋላ ያፈገፈጉትን እሥረኞች ዙሪያውን ሳንጃ መዘው የቆሙት ወጓቸው። እኔም በካምዮኑ ጉልበቴን መታኝ። ያን ግዜ የቆሰልሁት እስከ ዛሬ ለምጥ ይመስላል።

 

የቅዱስ ጊዮርጊስ ቤተ-ክርስትያን ተቃጥሎ ኑሯል። እንደ ማታ የፀሐይ ጮራ ከምዕራብ በኩል ይታያል። በለሊት ወስደው ከገደሉት በእስር ቤት የቀረው ያንሳል። ነገር ግን በዚህ ለመግደል ሲያወጡ የሚበልጥ በዚያ በር ያገቡ ነበር። በበነጋው ከተደበደበው ሕዝብ ከኪሱ የተገኘውን እየቆጠሩ ለሹሙ አስረከቡ፤ እኔም ከጽሕፈት ቤቱ ፊት ለፊት ነበርሁ።

 

የደበደቧቸውን የሐበሾችን የጋብቻ ቀለበታቸውን በሲባጐ እንደ መቁጠሪያ ሰክተው ደርድረው በአንገታቸው አግብተው አቀረቡት። አንዱ ቆጥሮ መዝኖም እስኪያስረክብ ሌላው ገና ባንገታቸው ነበር። ንፁህ የሆነውንም ልብስ በካምዮን አምጥተውት ነበርና እየቆጠሩ እስኪረከቡ፤ ገናም ሳይገቡ ገፈዋቸው ኖሯል። ስለዚህም ከጥቂቶች በቀር ሙሉው ልብስ በደም አልተበላሸም። በመሬትም ጣል ጣል እያደረጉ እየቆጠሩ እስኪረከቡ የጥቂቶች ልብሶች ገና እስከ ትኩስ ደም ኑረው ከመሬት መልሰው ሲያነሱዋቸው አፈር እና ግብስባሱን እየያዙት ሲነሱ አየሁ። ይህን ባዬ ጊዜ አንዱ ብድግ ብሎ እንደ እብድ ተነሳ።

 

“እርሷን አሁን ከመሬት አፈር ይዛ የተነሳችውን ደም እግዚአብሔር አየ፤ ሊፈርድ ነው። ይህ ክፉ ስራችሁ በጭካኔ ሕዝቡን የሰው ሕይወት በማጥፋት ትጫወታላቸሁ። የገደላችኋቸው ወገኖቻችን ቀለበት በሲባጐ ሰክታችሁ መዝናችሁ ወሰዳችሁ። ደማችንን መሬቱ መጠጠው፤ ሬሳውም እንደ ገለባ ተከመረ። ስትገድሉ እግዚአብሔር ሊፈርድባችሁ ነው። ይኸው አሁን የእግዚአብሔር ሚዛን ሞላ። እንግዲህ ኢትዮጵያን ከቶ አትገዙም። እኔንም አሁን ልትገድለኝ ነው” አላቸው። ገናም ነገሩን ሳይጨርስ አምስት ቦምብ ተወረወረ። በአጠገቡ ያሉ ሁሉ ተቆላልፈው ሰማንያ ሰዎች ወደቁ። ካሚዮንም ሬሳውን ለመውሰድ አመጡ። ሬሳውን በአንድ ካሚዮን ከወሰዱ በኋላ ሌሎች ካሚዮኖችም ቁስለኞችን ለመውሰድ አመጡ። በብርቱም የቆሰሉትን እያነሱ ወስደው ከእስር ቤት በር በመትረየስ ተኰስዋቸው። በጥቂት የቆሰሉት ሰዎች ግን ቁስላቸውን አየሸሸጉ እንደ ደህና እየመሰሉ በእስረኛው መሐል ተሸሸጉ። ኢጣሊያኖችም እየበረበሩ ጥቂትም ቆስሎ ቢሆን ልትታከሙ ነው እያሉ እየመረጡ ከበር ገደሏቸው። ቁስል የሌላቸውንም እየነዱ ሲያወጡ “እረ እኛ ጤነኛ ነን አልቆሰልንም” እያሉ ቢጮሁ “አይሆንም ትታከማለህ፤ ቆስላችኋል” ብለው እየጐተቱ አውጥተው ከማዘጋጃ ቤት በር ሲደርሱ የሳንቃውን ቋሚ ዘንግ የሚመስሉትን ብረቶች በሁለት እጃቸው አንቀው ይዘው አልወጣ አሉ። በእንጨት ላይ እያሰለፉ ገደሏቸው።

 

ቀኑ ብርቱ ፀሐይ ነበር። በዚያ እስር ቤት በማዘጋጃ ቤት ሜዳ ነበርና ብርቱ ክቢያ ተከበን ታላቅ ፍርሃት ነበር። ውሃና መብልም አላገኘንም። በሦስተኛው ቀን ጊዜውም ስድስት ሰዓት ሲሆን አስራ ሰባት ሰዎች በውሃ ጥማቱ ሞቱ። ይህም ቀን ጨለመ። እህልና ውሃ ሳናገኝ ሦስተኛው ቀን ነበርና ገንዘብም አየተቀበሉ በኰዳቸው ጣሊያኖች ለእስረኞች ውሃ መሸጥ ጀመሩ።

 

ሕይወታችንም በዚህ ስቃይ ውስጥ ታንቃ ስንጨነቅ መሸ፤ እንጂ ለቀን ቀኑ ረጅም ነበር። ከዚያ ረሐብና ውሃ ጥማት እንዲገድሉን መርጠን ነበር። ይህንንም ከልክለውን ሁለት ካሚዮን አምጥተው ከዚህ ወደሚሰፋ እስር ቦታ ሊወስዱን እየቆጠሩ ስሙን እየፃፉ 30ውን አሳፈሩት። እንደተናገርኩት እኔ በጽህፈት ቤቱ በር አጠገብ ስለነበርኩ እስረኛውን እየቆጠሩ እያሳፈሩ መጓዝ የጀመሩ ከወዲያ በኩል ነበርና ስለዚህ የኔ መሄዴ ዘግይቶ ነበር። ብዙ የሚያሳዝን ቁም ነገሮች በመዘግየቴ አየሁ።

 

ሦስት ሴቶች በወሊድ ተጨንቀው ኖረዋል። ሊወልዱም ቦታ አላገኙምና በእስረኛው ግፊ ተጨፍልቀው ሞተዋል። ሦስቱም ከትንንሽ ህፃናቶቻቸው ጋር ሬሳቸው ወድቆ አየሁት። በውሃ ጥማትና በረሃብ እነርሱም በቦምብ ከገደሉት ከሞተው ሰውና ከሬሳው ብዛት የተነሳ እኒህን በወሊድ የሞቱትን ያስተዋላቸው አልነበረም። እኔንም ሊገድሉኘ ስሜን በሊስት ይዘው ይፈልጉኝ ነበርና ስሜን ፅፈው ሊያሳፍሩኝ ሲሉ ሌላ ስም ነገርኳቸው። በካሚዮንም እስረኛውን ወደወሰዱበት ስፍራ አጓዙን። በመንገድም የካሚዮኑ መብራት በሚወድቅበት እንመለከት ነበር። መንገዱ ሁሉ ሬሳ ተሞልቶ ነበር። በገደሏቸው በሐበሾች ሬሳ ተሞልቶ ነበር። ዝም ብለው በላዩ ይነዱበት ነበር። በሬሳው ብቻ አይደለም። ነገር ግን ሬሳውን ደግሞ በካሚዮናቸው በጨፈለቁት ወቅት በሰው ሬሳ መንገዱ ተበላሽቶ ያስጸይፍ ነበር። ከመንገዱም ዳር የወደቁትን ሬሶች የካሚዮኑ ብርሃን በወደቀባቸው ጊዜ ድመቶች ጐንጫቸውን ነክሰው ጺማቸውን እያራገፉ ሲበሏቸው አየሁ።

 

ካሚዮኑ ከእስር ቤቱ በር ፊት በር በሚባለው በደረሰ ጊዜ ከካሚዮን እንድንወርድ አደረጉን። በኋላ በኩል ከነበሩት መጀመሪያ የወረዱትን ቦምብ ወርውረው ገደሏቸው። የቀረነው አንወርድም ብለን ራሳችንን በውስጥ በሸሸግን ጊዜ በኋላ በኩል ነጂው በሚቀመጥበት በኩል መትረየስ አምጥተው አስገብተው ተኩሰውብን ሞላዎችን ገደሏቸው። የቀረነው እየዘለልን ከካሚዮን ወረድን። ለጥይቱ ፈርተው በኋላ በኩል ሸሽተው ነበርና የወረደም የለም። የእስር ቤቱ በር ክፍት ስለነበር እየፈጠንን ሩጠን ተጨመርን። ሌሊቱንም ሁሉ እስረኛውን እያጋዙት ሲጨምሩት አደሩ።

 

ይህም ቦታ ጠፍ ሁኖ የኖረ ነበረና ሳማና ልት የሚባለው ምንስ ወራቱ መጋቢት ቢሆን ቅጠሉ ለምልሞ ነበር። በታላቅ ረሃብና ውሃ ጥማት የተጨነቀው እስረኛ ያንን መራራ ቅጠል በላ። ሲጠጣ ይህን ቅጠል ያሳደሩ ስሩን እየገፈፉ በሉ። እኔም ምን የሚበላ ነገር ይህ ፍጥረት አገኘ? ባገኘው ህይወት ነው ብዬ ወደሚያላምጡት ሰዎች ሔድሁ። የሚያውቀኝ ሰው አገኘሁና ከዚያ ስር ቆፍሮ ሰጠኘ። እኔም ወስጄ ለባልንጀሮቼ አካፈልኋቸው፤ለውሃ ጥማት ይህን ማላመጥ መድሃኒት ነው ብሎ ነግሮኝ ነበርና ለውሃ ጥማት መድሃኒት ነው ብዬ ነገርኋቸው። ከፊላችንም መራራ እንደሚጣፍጥ ይህን እያላመጥን እስከ አራት ሰዓት ቆየን።

 

ዛሬ ቀኑ አሁድ ነበር። የተያዝንበትም አርብ በስምንት ሰዓት ነበር። ከዚያ እስከ ዛሬ እህል የሚባል እንኳን ለመብል ማግኘት ቀርቶ ያየን የለም። ፀሐይ በዚህ ቀን ሲተኩስ ሰው ሁሉ ልቡሱን እያወለቀ በራሱ ላይ ተከናነበው። በዚህም መከናነብ የፀሐይ ትኩሳት ሲበርድ ውሃውን ጥማት መከላከል የሚችሉ መስሏቸው ነበር። ከሌላው እስር ቤት በቀር በዚህ እስር ቤት ውስጥ የነበረው አስረኛ እነሱ ጣሊያኖች እንደገመቱት 18 ሺ ነበር። ከረሐቡና ከጥማቱ የተነሳ እስረኛውም ሁሉ መናገር አይችልም ነበር። ነፍሱ ገና አለቀው እያለች ነው እንጂ ሁሉም ደክሞ ይጠራሞት ነበር። ለመተንፈስ እስከማይችል ድረስ ያ ትልቁ ሰፊ ሜዳ ጠቦ ነበር።

 

አንዱ እየተጋፋ መጣ። ጠርሙስ በእጁ ነበር። ፊቱ ክስመት ገብቶ ነበር። ከአጠገባችን ቆሞ ሊናገረን ፈለገ። ገና ከንፈሩን ማላቀቅ ግን አፈልቻለም። ከውሃ ጥማት የተነሳ ረድኤት በማፈልግ ዓይን በሚያሳዝን ተኩሮ ወደ እኛ ተመለከተ። በታላቅ ችግር በውሃ ጥማት የተያያዘውን ከንፈር አላቀቀው። ደካማ በሆነ ድምፅ “እባካችሁ! እባካችሁ!” ሲል ሰማነው። ነገሩን የሚለውን አጥርተን አልሰማነውም ነበርና ልንሰማው እንድንችል ወደ እኛ በጣም ቀረበ። እ…ባካችሁ ከእናንተ ጭብጦ የሌላችሁ ሽንቱን በዚህ ጠርሙስ ይስጠኝ ወንድሞቼ ሁለቱ በውሃ ጥማት ሞቱ፤ እኔም ልሞት ነኝ፤ እባክዎ ጭብጦ ባይኖርዎ ሽንትዎን እባክዎ ጌታ ይስጡኝ”  ብሎ ልመናውን ወደ አቶ ገብረመድህን አወቀ አበረታው። አቶ ገብረመድህን አወቀም “እኔም አንዳንተ ነኝ። ውሃ ከጠጣሁ ሦስተኛ ቀኔ ነው። ከዬት ሽንት አመጣለሁ?” እኛንም አልፎ እየዞረ ሲለምን አልቆየም። እስከ መጨረሻው ደክሞት ነበር። መናገርም አቃተው። አንድ ድንጋይም በአጠገባችን ተንተርሶ ጥቂት ግዜ ተጋድሞ በሕይወቱ ቆየ። በመጨረሻም ግን እንደ እንቅልፍ በሞት ያችን ድንጋይ እንደተንተራሰ አሸለበ።

 

በዚህ ቀን በውሃ ጥማት ከመቶ በላይ እሰረኛ ከጥዋት እስከ ሰባት ሰዓት ሞቱ። ሬሳቸውንም ካሚዮኖች መጥተው ወሰዱት። በዚህ ጊዜ የእስር ቤቱ ሹም ቲሊንቲ ሎዊጂ ኮርቦ የሚባለው በዚያ እስር ውስጥ ገብቶ የተጠሙትን ነፍሳቸው አልላቀቅ ያላቸውን አይቷቸው ኑሯል። በኰዳው ውሀ ይዞ መጣ። ቲሊንቲም የኮዳውን ውሃ ለእስረኛው መሸጡን ሰማን። ገንዘብም ይዤ ሄድሁ። የሚሸጠው እሱ ብቻ ስለሆነ ካጠገቡ መድረስ አይቻልም። የተጠማው ብዙ ሕዝብ ውሃ ለማግኘት ዙሪያውን ከቦት ይጋፋ ነበር። ገዥውም ፋታ አያገኝም ነበር። በቀኝ እጁ ሽጉጡን አውጥቶ፤ በግራ እጁ በተጠማው ሰው በአፉ ውስጥ ትንሽ ጠብ ያደርግለታል። የኢጣሊያ አንድ ኰዳ ሁለት ጠርሙስ ተኩል ይይዛል። ቲሊንቲ አንዱን ኰዳ ውሃ ለሃያ አምስት ሰው አስጠጥቶ ሃያ አምስት ብር ለአንድ ኮዳ ተከፈለው። የአቶ ስለሺ አሽከርም በጣም ተጠምቶ ነበር። አንድ ብር በቲሊንቲ ግራ እጅ አኖረ። እሱም ከኰዳው አጠጣው። ቲሊንቲም ውሃውን አቀረበና በአፉ አፈሰሰበት። ጠጪውም ስላልረካ ኮዳውን ቲሊንቲን ቀልጥፎ ሲያቃናው በሁለት እጁ ከአፉ አስጠግቶ ያዘው። ቲሊንቱም ሽጉጡን በዓይኑ መሐል ተኮሰበት። ሳይውጠው ገና በጉንጩ የነበረው ሲወድቅ በአፉ ፈሰሰ። ቲሊንቲም ደጋግሞ ተኩሶ ጨረሰው። እርሱን በተኰሰው ጊዜ አሳልፎ ክንዱን ያንዱን ሰው አቁስሎት ስለነበር የቆሰለው ብር እንኳ ቢሰጠው እንዲሁ ያለ ዋጋ አጠጣው።

 

ይህንም በውሃ ጥማት የሆነውን ታላቅ እልቂት እንዲቀር ውሃ በሸራ ቧንቧ ኢጣሊያኖች ከታሰርንበት ድረስ አስገብተው በ120 በርሜል ሞሉልን። እኒያ ሁለት ሹማምንቶች ማርሻሎና ቲሊኒቲ ሎዊጂ ኮርቦ እስረኛውን እያካፈሉ ከዚያ ወዲህ ያለው ይጠጣ እያሉ ሲከላከሉ አንድ ግዜ እስረኛው እንደ ናዳ ተንዶ ጥሷቸው ሄደና ውሃም የቻለውን ያህል ይጠጣ አለ። በርሜሉንም ገና ያላየው ነበር። እነርሱም በዚህ ግፊት እኒህ ውሃ ሲሸጡ የዋሉ ሹማምንቶች ተድጠው ሞተው ኑረዋል። የሹማምንቶቻቸውን ሞት ስላወቁ ሰው ላይ ቦምብ ይወረውሩበት ጀመር። በበርሜሎች ዙሪያ ሬሳው ተከመረ። በቦምብ የተመቱት የጥቂቶችም ሬሳ በበርሜሎች ውሃ ውስጥ ገባ። ደማቸው ተቀላቀለበት፤ ሰውም ከላያቸው ላይ ሳይፀየፍ ይጠጣ ነበር። ልብሶቸውንም በበርሜሉ ውሃ እየነከሩ አምጥተው የተነከረውን ልብስ እንደ ጡት ጠቡት። በደከሙት ባልጀሮች አፍም እየጨመቁላቸው ቤዛ ሆኑ። ከተወረወረብንም ቦምብ ብዛት የተነሳ የሞተው ሬሳ በበርሜሎች ዙሪያ ተቆልሎ ነበርና ሰው ቢሄድም ሬሳው ወደ በርሜሉ እንደማያደርሰው አወቀ፤ ከመሄድም ታገሰ።

 

ሦስት መትረየስ አግብተው ጠምደው ተኮሱብን። ውሃ ለእስረኛ ሲሸጡ ውለው እግዜር ፈርዶባቸው የተዳጡትንም የሹማምነቶቻቸውን በቀል ተበቀሉን። አምስት ካሚዮን አመላልሰው አንድ ሺ አምስት መቶ የሚያህል እስረኛ ሞተ። ሬሳውንም በካሚዮን እስኪያወጡ ድረስ ፈፅሞ ጨለመ።

 

በኢጣሊያ ፋሽስት የተያዘ ሳይገደል በህይወት ፊት ምንድን ነው? መብልና ውሃ የሰጡን ሹማምንቶች ወደ ቤታቸው በተመለሱ ጊዜ ቁጣቸውን አድሰው በዙሪያው በውድሞው ያሉ ፋሽስቶች በሰው ህይወት ሊጫወቱ ቦምብ ይወረውሩብን ጀመረ። ግን የቁጣ ምክንያት አልነበራቸውም። በዙሪያው ከሚወረወር ቦምብ ለመሸሽ የማይደረስበት መሃከለኛውን ቦታ ለመያዝ እርስ በርሳችን ተጨናንቆ ተጋፍቶ ቆሞ ሳለ በዙሪያ ዳር የሚወረወሩት ቦምቦች ከመሀል አወራወራቸው ሊያደርሳቸው ስለማይችል በዳር በኩል ዙሪያውን ያሉትን ጨፈጨፏቸው። የቀረውም ከመሀል ሆኖ ለቦምብ ውርውራ ስለአቃታቸው መትረየሱን ለመሀል ጠምደው ተኮሱብን። ከጥይት ለመዳን የፈለገ ሲተኛ የቆመው ህዝብ ጨፈለቀው። የቆመውን መትረየስ ጠረገው። የቆሰለና ያልቆሰለ የሞተና ደህነኛ እስኪጠባ ድረስ ተቆላልፎ አደረ። ሰኞ በበነጋው ሌላ ሹም መጥቶ ደህናውንና የቆሰለውን በአንድ በኩል ለየው፤ የሞተውን ሬሳ ግን በካሚዮን ማጓዝ ጀመረ።

 

ግን በዚያ ማታ በቦምብ የገደሏቸውን ሬሳውን ሳይወስዱ ስለቀሩ ወደ በሩ ሲል ወዳለው ማዕዘን አንድ ሴት እስከ ልጇ የታሰረች በቦምብ ተመታ ሞታ ኑሯል። ልጇ ደህና ነበረ። የእናቱንም ሬሳ ሌሊትን ሁሉ በደረቷ ላይ ተሰቅሎ ገና በሕይወት እንዳለች ሁሉ ይጠባት ነበር። እስረኞችም ምንስ በእንዲህ ያለ ጭንቅ ተይዘው፤ በውሃ ረገድ ባይረዳዱ የዚህ ሕፃን ስቃይ ልባቸውን አንቀሳቀሰው። ይህን ሕፃን አንስተው ትናንት በግፍ ልጇ ለተዳጠባት ሴት እባክሽ አጥቢው ብለው ሰጧት። ያችም ሴት ለልጇ ምትክ እንዳገኘች ደስ ብሏት አልተቀበለችም። እንዲያውም ወርውራ ጣለችው። ነገ ኢጣሊያኖች በቦምብ ለሚገድሉት  ለማሳደግ አላጠባም። ለመትረየስና ለሳንጃም አላሳዳግም ብላ ወረወረችው። በዚያ ብርቱ ፀሐይ ተንጋሎ ወድቆ ብርቱ ለቅሶ አለቀሰ። እኔም አንስቼ እናቱ ሬሳ ላይ አስቀመጥኩት። እናቱንም እንዳገኘ ሁሉ ደስ ብሎት ለቅሶውንም አቆመ። ወዲያውም  በካሚዎን ሬሳውን መውሰድ ጀመሩ። የዚህን ህፃን እናቱ በካሚዎን ሬሳዋን ፋሽስቶች ወስደው ሲያገቡ አንዱ ኦፊሰር የሆነ ፋሽስት ይህን ህፃን ታቅፎ በእውነት ሲያለቅስ አየነው።

 

እነዚህ የካቶሊክ ካህናት የሃይማኖት ወገናቸውን ሁሉ አስፈትተው ይዘው ሄዱ። የዛኑ ለት ማታውኑ የቀረነውን እስረኞች በካምዮን ጭነው ወደ ሆለታ ወሰዱን። እዛም ስንደርስ በጫካው አውርደው ተኮሱብን። እኔም አጠገቤ ያለው ሰው ተመቶ ሲወድቅ አብሬው ወደቅሁ። ጣሊያኖችም ጨርሰናቸዋል ብለው ትተውን ሄዱ።

 

እኔም ካምዮኑ መሄዱን አረጋግጨ በሆዴ እየተንፏቀቅሁ ከዛ እሬሳ መሃል ወጥቼ በጨረቃ ብርሃን ወደ እትቴ በዛብሽ ቤት ሄድኩ። እዛም እንደደረስሁ በምክር ወደ ጐጃም እንዴት እንደምደርስ አሰላን፤ እርስዋም ልብሷን አለበሰችኝና ሻሽዋንም አስራልኝ ማሰሮ አሳዝላኝ በጨረቃ ብርሃን ጉዞየን ወደ ጐጃም አቀናሁ። የማውቀው የአባይን በረሃ በለሊት እየተጓዝሁ በቀን እየተደበቅሁ እማርቆስ ገባሁ። እዛም እናቴንና እህቴን በሌላ መንደር አገኘኋቸው።

 

እናቴ “በቤቱ በምበላበት ገበታ ዙሪያውን ልጆቼና አባቴ ከበው ይቀመጡ ነበር። ዛሬ ግን በዚያው ገበታ ዙሪያና በዚያው ቤት ብቻየን እቀመጣለሁ። ክርስቶስ በመስቀሉ ላይ እንደ ቀመሰው መራራ ውኃ፤ ሕይወቴ ሁሉ መራራ ሆነ። ሕይወቴ ሁሉ እንዲህ ለኃዘን ከሆነ ለምን ሰው ሆንሁኝ?” አለች።

 

እናቴን በእንዲህ ያለ ኃዘን ባየሁ ጊዜ ከቶ የተራበው ሰውነቴ እጅግ መብል ሊወስድ አልቻለም። በባቢሎን ወንዝ ዳር ተቀምጠው እሥራኤል ጽዮንን እያሰቡ ያለቅሱ እንደ ነበር ልንበላ በከበብነው ገበታ ዙሪያ ፈረንጆች የገደሏዋቸውን አያቴንና አራቱን ወንድሞቼን እያሰበች እናቴ አለቀሰች። እናቴ ገና ከአንድ ወር በፊት በገበታ ዙሪያ አብረዋት ይከቡ የነበሩትን ልጆቿን ፈረንጆቸ ሲገድሉባት ይቀመጡበት የነበረውን ቦታ ባዶውን ስታይ በአጭር ጊዜ እንዴት ልትረሳቸው ይሆንላታል? ይቀመጡበት የነበረው የገበታው ዙሪያና ይተኙበት የነበረው ክፍል ባዶነት እንደ ሐውልት ቁሞ ነበር። ወደ መብል ስትቀመጥ ባዶ የሆነውን ዙሪያ ወደመኝታ ቤት ስትሔድ ባዶውን አልጋ ማየት ለእናቴ እጅግ ኅዘን ነበር። ስለዚህም እናቴ ያን ቤት ትታ ሌላ ቤት ተከራይታ ነበር። እንዲሁ የእናቴ ዕንባ በጐንጮችዋ ላይ ሲወርድ ባየሁ ጊዜ ነጮች ያፈሰሱትን የወንድሞቸን ደም ያህል የቀረበውን መብል ቆጠርሁ፤ ለመብላትም ፈቃዴ ተዘጋ፤ ምንም እንኳ ተርቤ ብሰነብት።

 

ከዚሀ በኋላ የቀረበው ሁሉ መብል ተነሣ። እኔ ከነጮች እንድሸሽ አጎቴ የሰጠኝን ፈረስ አቀረበልኝ። ጠጉሬ የከተማ ሰው ቁርጥ ነበርና እንደ ውጭ ባላገር እንድመስል እኅቴ እያበላለጠች ስትቆርጥልኝ አዘገየችኝ። ገና ከተዘንቦው በኩል ስትቆርጥልኝ አያሌ የነጭ ወታደሮች ቤቱን ከበቡት። እናቴ ከድንጋጤ የተነሣ አእምሮዋ ሳይቀር ጠፋባት፤ አጎቴና እኅቴ ከቤት ወጥተው ነገሩ ምንድን ነው? ብለው ጠየቋቸው። ብርጋዴሩ የያዘውን ሊስት አየና… እፈልጋለሁ አለ። በጣም ያስደንቅ ነበር። በሊስት የተያያዘው ስም በፍፁም የእኔ ስም ነው። ግን ያባቱ ስም አሥራት ይባል ነበር። የእኔ አባት ስም ሌላ .. ነበር። እህቴም የሚፈልጉትን ሰው ቤቱን እንደ ተሳሳቱ ነገረቻቸው። ብራጋዴሩ ሊስቱን እንደገና አየና ከአጎቱ ጋር ይኖራል እንጂ ለእርሱ ቤት የለውም ብሎ ነገራት። አዎን ያ ሰው ደግሞ ከአጎቱ ጋር ይኖር ነበርና አዎን ከአጎቱ ጋር ነው ብላ ነገረችው፤ ወታደሮቹም ሔደው ያንን ቤት ከበቡት። መንደረተኛውን ሁሉ እንዳይወጣና እንዳይገባ ከለከሉ። ያን ለመያዝ ከዚያም ጫጫታ ሆነ። በዚህ ጊዜ ለማምለጥ ቅጽበት ጊዜ አገኘሁ። ኮርቻ ለመጫንና ለመለጎም ጊዜ አልነበረም፤ በፈረሱ ያለ ኮርቻ ያለ ልጓም ተቀመጥሁና ጋለብሁ። ጠጉሬን ግማሹን ተቆርጨ ግማሹን ሳልቆረጥ አመለጥሁ። ይህም ዛሬ ተረት ይመስላል።

 

ሕይወቴ ከነጮች በማምለጥ ለሩጫና ለሽሽት ብቻ ሆነ። በፊቴም ሁሉ ተስፋና መጽናኛ የለም፤ ዙሪያውም ሁሉ ከሌሊት የባሰ ጨለማ ሆነብኝ። በሀገራችን እያባረሩ ለሚያድኑን ለነጮች የምታበራይቱ ፀሐይ ግን በሃገራችን ሰማይ ታበራ ነበር። ስለዚህም ለሚያዳኑን ለእነርሱ የሚያምረው የበጋ ብርሃን ለምታደነው ለእኔ የክረምት ጨለማ ነበር። በዚያ ጊዜ አእምሮው ጮሌ የሆነ ዕውር ከእኔ የተሻለ ነበር። ወዴት እንደምሸሽ ከቶ አላውቅም ነበር። ወዴት እንድጋልብ ሳላውቅ ፈረሱን ወደ ቀጥታው እንዲጋልብ ለቀቅሁት። በማዶው በኩል በተራራው ግርጌ ተፋጥኜ ካለፍሁ በኋላ አርባ ማይል እንደ ተጓዝሁ ከራዕዩ እንደ ተመለሰ ሰው ሆንሁ። ለጥቁር ሕዝብ በሰላም የተሰማራበትን ነጮቹ በማደን የማያባርሩበትን አዲሱን ክበብ አየሁ። አዲስ ምድርና አዲስ ሰማይ ያህል መሰለኝ። በዚያም ጠባቂ የሌለው በግ ጥቁሩ ሕዝብ ተሰማርተዋል። ጠባቂው በእንግሊዝ አገር ነው። ቀበሮው ከዚህ አስቀድሞ አልገባም ነበር። የዘር ወራት ነበርና ሁሉም ደርሶ ነበር። ያን ሃገር ነበረና የዘራውን ሊበላ በተስፋ ይዘራ ነበር። ገና ነጮች ሃገሩን አልወረሩትም ነበርና በመስኩ ከብቱ ተሰማርቶ ነበር። እናቶች በቤታቸው ናቸው። ሕፃናቶችም በመንደራቸው አንደ ማለዳ ወፎች እየተንጫጩ ይጫወታሉ። በግ ጠባቂው በጎችን ይመለከታል። ከብቶችን የማያረባው ዘላን ከብቶችን ይከተላል። ወደ መንደራቸው ጠባቂዎች ከመንጋዎቻቸው ጋር ይጓዛሉ። ወርቅ የሚመስለው የፀሐይ ጮራ በተራራዎች ላይ ተዘርግቷል። ገበሬዎች በሚያርሱበት ቦታ ጅራፍ ብቻ ይጮሃል። የኤውሮፓ ማሰልጠኛ ቦንብና መድፍ መትረየስ ድምፅ አይሰማም። በነጮች ወራሪ የሣር ክዳን አንድ ጎጆ የተቃጠለ አመድ የለምና ንፋሱም አመድ አያበንም። በወንዙ ዳር የተተከሉ ለጋ ሸንበቆዎች በወታደር አልተጣሱም። ገና ንፋሱ ያወዛውዛቸዋል። ባላገሮች በሃገራቸው ላይ በፍፁም ፀጥታ ይኖራሉ። እንዲህ ያለ ጥቁር ሕዝብ ከሰላሙ ጋር የሚኖርበት አዲስ አገር አገኘሁ። የሰላም የሰላም የሰላም ሃገር። ነጮች ወራሪዎች አልረገጥዋትም፤ በድንገት ግን አደጋ ጥሎ ለመወረር ገና ሳያዩዋቸው በሚስጥር መግባት ጀምረዋል። በቤቴ ለመኖር የነበረኝ ሰላም በነጮች ከተቀጠቀጠ ሁለት ዓመት ያህል ሆኖ ነበርና በሀገራቸው በሰላም እንዲሁ የሚኖሩትን ሰዎች በማየቴ ካለፈው ዓመት በፊት እንዴት በሰላም ከበቴ እኖር እንደነበር አሳሰበኝ። በሰሩት ቤት መኖር! ሰማይ ቢከፈት ከዚህ የበለጠ ስጦታ በምድር ሊዘንብ በቻለ።  ሕዝብ በሀገር ውስጥ በሰላም መኖር ሕፃናትን በሰላም ማሳደግ፣ ቤተሰብን መርዳት ከዚህም ጋራ በሰሩት ቤት በሰላም መኖር! ከዚህ የበለጠ የበረከት ፍሬ መሬት ልትሰጥ ትችላለችን? ሰው በሕይወቱ የሚመኘውና ሊኖረው የሚፈልገው ይህ ብቻ ነው። የነጮች ወራሪዎች በረገጧት ሃገር ሁሉ ለሕያው ነፍስ የሚያስፈልገው የሰላም ኑሮ የለም ነበር። ከወራሪዎች ድንግል በነበረችው ከዚህች አውራጃ ሃገር በደረስሁ ጊዜ አዲስ ሌላ አለም ያየሁ ያህል መሰለኝ። ያልታደለችው ኢትዮጵያ በእርግጥ ሰፊ ሃገር ናት። ወራሪዎችም ባንድ ጊዜ በሙሉዋ ሊጎርሷት አልቻሉም ነበርና በየከተማ አጠገብ ያሉትን ሃገሮች በቦምብ በመርዝና ቤቶችን በማቃጠል ያልታደለውን ፍጥረት ገና ያመነዥኩ ነበር። በተራራዎችና በአፋፎች የኢጣልያኖች መድፎች እንደ ክረምት ነጎድጓድ ይጮሃሉ። ባለ ከብቶች ከከብታቸው ጋር የሚኖርባቸው ጠፍጣፋ ሃገሮች በጉም እንደሚጋረዱ የተራራ እግሮች በመርዝ ጢስ ታፍነዋል። ከዓመት አራት ግዜ ፍሬዋን ትሰጥ የነበረች ሃገር ያለ አዝመራ ሆነች። ለመታጨድ የደረሱ አዝመራዎችን የሰለጠኑት ነጮች በእሳት ቦምብ ሲያቃጥሉት፤ ዝሆኖች አንበሶች አንደሚኖሩባት በረሃ የገበሬዎች አዝመራ ተቃጠለ። ቅጠልያ የሆነችው ሃገር ከቃጠሎው የተነሣ እንደ ነብር ቆዳ ዝንጉርጉር ሆነች። ከጠፍጣፋው ሃገር ሸሽተው በተራራ ሰዎቸ ተሰማሩ። የተሰማሩበት ጫካ ሳይቀር ተቃጠለ፤ ከነጮች የሥልጣኔ ቦምብና መርዝ የሚሸሹ የአፍሪካ ሕፃናቶች ለሊት ሲባንኑ መርዝ! መርዝ! መርዝ! እያሉ በዕንቅልፋቸው እየጮሁ ያለቅሱ ነበር። በዚህም ሁሉ ያ የኢትዮጵያ ሕዝብ ተስፋ ለመቁረጥ ብቻ ሆነ።

 

በጥበቡ በለጠ

ከኢትዮጵያዊው ባለቅኔ ሎሬት ጸጋዬ ገ/መድህን፣ 1961 ዓ.ም

አዬ' ምነው እመ ብርሃን? ኢትዮጵያን ጨከንሽባት?

ምነው ቀኝሽን ረሳሻት?

እስከመቼ ድረስ እንዲህ'መቀነትሽን ታጠብቂባት?

ልቦናሽን ታዞሪባት?

ፈተናዋን'ሰቀቀንዋን'ጣሯን ይበቃል ሳትያት?

አላንቺ እኮ ማንም የላት….

አውሮጳ እንደሁ ትናጋዋን'በፋሽታዊ ነቀርሳ

ታርሳ'ተምሳ' በስብሳ

ሂትለራዊ እባጭ ጫንቃዋን'እንደኰረብታ ተጭኗት

ቀና ብላ እውነት እንዳታይ'አንገቷን ቁልቁል ጠምዝዟት

ነፍሷን ድጦ ያስበረከካት

ሥልጡን'ብኩን'መፃጉዕ ናት፤…

እና ፈርቼ እንዳልባክን'ሲርቀኝ የኃይልሽ ውጋገን

አንቺ ካጠገቤ አትራቂ'በርታ በይኝ እመ ብርሃን

ቃል ኪዳኔን እንዳልረሳት'እንዳልዘነጋት ኢትዮጵያን።

አዎን'ብቻየን ነኝ ፈራሁ

እሸሸግበት ጥግ አጣሁ

እማፀናበት ልብ አጣሁ

እማማ ኢትዮጵያን መንፈሴ'ተፈትቶ እንዳይከዳት ሠጋሁ…

አዋጅ'የምሥራች ብዬ'የትብት ምግቤን ገድፌ

ከናቴ ማኅፀን አልፌ

በኢትዮጵያ ማኅፀን አርፌ

ከአፈርዋ አጥንቴን ቀፍፌ

ደሜን ከደሟ አጠንፍፌ

ከወዟ ወዜን ቀፍፌ

በሕፃን እግሬ ድሄባት'በሕልም አክናፌ ከንፌ

እረኝነቴን በሰብሏ'በምድሯ ላብ አሳልፌ

ከጫጩትና ከጥጃ'ከግልገል ጋር ተቃቅፌ፤

በጋው የእረኛ አደባባይ'ክረምት እንደወንዙ ፍሳሽ

የገጠር የደመና ዳስ'በገደል ሸለቆ አዳራሽ

ከቆቅና ከሚዳቋ' ከዥግራ ጠረን ስተሻሽ

በወንዝ አፋፍ ሐረግ ዝላይ መወርወር መንጠልጠል ጢሎሽ

ከፍልፈል ጋር ሩጫ ስንገጥም'ከቀበሮ ድብብቆሽ

ለግልገሌ ካውሬ ከለል

እማሣው ሥር ጐጆ መትከል

ለፀሐይ የሾላ ጠለል'ለዝናብ የገሳ ጠለል

ውሎ የንብ ቀፎ ማሰስ፣ያበባ እምቡጥ ሲፈነዳ

የግጦሽ ሣር ሲለመልም'ሲሰማሩ ሰደድ ሜዳ

አዝመራው ጣል ከንበል ሲል'ከብቱ ለሆራ ሲነዳ

ፈረስ ግልቢያ ስሸመጥጥ'ከወፎች ዜማ ስቀዳ

ልቤ በንፋስ ተንሳፎ'በዋሽንት ዋይታ ሲከዳ..

ያቺን ነው ኢትዮጵያ የምላት

እመ ብርሃን እረሳሻት?

ያቺን የልጅነት ምስራች? የሕፃንነት ብሥራት

የሣቅ የፍንደቃ ዘመን ይምኞት'የተሥፋ ብፅአት

ያቺን የልጅነት እናት?

አዛኚቱ እንዴት ብለሽ'ጥርሶችሽን ትነክሽባት?

ሥሜን በሥምሽ ሰይሜ'ባገልግሎትሽ ስዋትት

ከዜማ ቤት እቅኔ ቤት'ከድጓ ቤት እመጻሕፍት

ካንቺ ተቆራኝታ ዕድሌ'ካንቺ ተቆራኝታ ነፍሴ

ከቀፈፋ ደጀሰላም'ከቤተልሔም ቅዳሴ

አኰ'ቀፎ ዳባ ለብሶ

ቅኔ ዘርፎ ግሥ ገሦ

መቅደስ አጥኖ ማኅሌት ቆሞ

በልብስ ተክህኖ አጊጦ'በብር አክሊል ተሸልሞ

እመ ብርሃን ያንች ጽላት'ነፍስ ላይ በእሳት ታትሞ

የመናኒው ያባተድላ' ሆኜ አብሮኝ ታድሞ

ሕይወቴ እምነትሽን ፀንሶ

ሥጋ ፈቃዴ ታድሶ

ለሕፃንሽ መዲና ቆሞ'ለክብርሽ ድባብ ምሶሶ

ሥሜን በስምሽ ሰይሜ'ሆነሽኝ የእምነቴ ፋኖስ

በዋዜማሽ ግሸን ማርያም' ለክብርሽ ደብረ ሊባኖስ

ስሮጥ'በወንበሩ አኖርሺኝ በአንበሳው በቅዱስ ማርቆስ

ታዲያን ዛሬ ኢትዮጵያ ስትወድቅ' ከምትሰጪኝ ለፍርሃት ጦስ

ምነው በረኝነት ዕድሜ ዓይኔን' በጓጐጣት የሎስ

የጋኔል ጥንብ አንሳ ከንፎ'ወርዶ በጭለማ በርኖስ

ባክሽ እመ ብርሃን ይብቃሽ' ባክሽ መስለ ፍቁር ወልዳ

ጽናት ስጪኝ እንድካፈል' የእናቴን የኢትዮጵያን ፍዳ'

ከነከሳት መርዝ እንድቀምስ' ከነደደችበት እቶን

የሷን ሞት እኔ እንድሞታት'ገላዋ ገላዬ እንዲሆን።…

አዎን ብቻዬን ነኝ ፈራሁ

እፀናበት ልብ አጣሁ።…

ሕፃን ሆኜ የእርግብ ጫጩት'አንዳንዴ ራብ ሲያዳክማት

ችጋር ከጐጆዋ ገብቶ' እዛፍ ግርጌ ሲጥላት

እናቷ በርራ ደርሳላት

በአክናፏ ሙቀት ታቅፋት

እፍ እያለች ግንባሯ ላይ'ሕይወት ስትነፍስባት

ወዲያው ነፍስ ትዘራለች

ሽር -ብር-ትር እያለች።

ባክሽ አንቺም አትራቂብኝ

እመ ብርሃን እናቴ'ትንፋሽሽን እፍ በይብኝ

ፅናትሽን እፍ በይብኝ'

ወይም ይቺን የሞት ጽዋ'ጥላዋ ነፍሴን ካፈናት

እንዳልጠጣት አሳልፊያት

መራራ ክንፏን ገንጥለሽ'ቀጠሮ'ቃልዋን ግደፊያት፤..

አለዚያም ጽናትሽን ስጪኝ'ልጠጣው ኪዳነ-ውሉን

የኔ ፈቃድ እምነትሽ ነው'ያንች ፈቃድ ብቻ ይሁን

እንደ ጳውሎስ እንድፀና'በፍርሃት እንዳልታሰር

በውስጤ ከሚታገለኝ'በሥጋ አውሬ እንዳልታወር

ለየዕለቱ ሞት እንዳልሰንፍ

የኪዳኔ ቃል እንዳይነጥፍ

ቃልሽ በሕሊናዬ ዲብ ኃይልሽ በሕዋሴ ይረፍ

ፍርሃት ቢያረብብብኝም'አንቺ ካለሺኝ አልሰጋም

ኩርምት ብዬ እችልበት'እሸሸግበት'አይጠፋም

የግማደ መስቀሌን ጉጥ'እታገስባት አላጣም

አለዚያማ ብቻዬን ነኝ'ኢትዮጵያም ያላንቺ የለች

አንቺ አፅኚኝ እንድፀናላት'

አሥርጪብኝ የእምነት ቀንጃ'ለሥጋቴ አጣማጅ አቻ

ለጭንቀቴ መቀነቻ።..

ባክሽ ብቻዬን ነኝ ፈራሁ

እሸሸግበት ጥግ አጣሁ

እምፀናበት ልብ አጣሁ…

 

አቡነ ጴጥሮስ

የአቡነ ጴጥሮስ ሀውልት ባለፈው እሁድ ጥር 29 ቀን 2008 ዓ.ም በጊዜያዊነት ከተቀመጠበት ከቅርስ ጥበቃና ጥናት ባለስልጣን መስሪያ ቤት በክብር ተነስቶ፣ ተጉዞ፣ የቀድሞው ቦታ ላይ አርፏል። በእለቱም ከፍተኛ የሆነ አጀብና ድምቀት የነበረው ይህ ስነ-ስርአት ቆሜ ብዙ እንዳስብ አደረገኝ። ለካ ሰማዕታቶቻችን የማክበር የመከዘር ልምዳችን እያደገ መጥቷል እያልኩ ከሰው ፊት ሁሉ አተኩሬ እመለከት ነበር። ሚያዚያ ወር 2005 ዓ.ም የአቡነ ጴጥሮስ ሐውልት ለቀላል ባቡር ግንባታ ተብሎ ከቦታው ተነስቶ ሲሔድ ብዙዎች ቅሬታ አሠምተው ነበር። ብዙ ሲፃፍበትም ቆይቷል።

 

የቅሬታዎቹ መነሻ ለአቡነ ጴጥሮስ ያለን ፍቅር እና ታላቅነት መግለጫ ነበሩ። እኚህ አባት ታላቅ የሐይማኖት መሪ ሕይወታቸውን ለፋሽስት ኢጣሊያ መስዋዕትነት ቤዛ ያደረጉት ለኢትዮጵያ ፍቅር ሲሉ ነው። ለኢትዮጵያ ሕዝብ ያላቸውን አባትነት ሲያሣዩ ነው። እጅና እግራቸው ለካቴና ደረታቸውን ለጥይት የገበሩት። የእርሣቸው መንፈስ ታላቅ ነው። አይነኬ ነው። ስለዚህ የሰው ተቃውሞ ለዚህ የመስዋዕት ክብር መገለጫ ነበር።

 

አቡነ ጴጥሮስ ፋሽስት ኢጣሊያ ኢትዮጵያን ስትወር እንደ እንደ አንዳንድ የሐይማኖት ሠዎች አድማቂ አልነበሩም። እግዚአብሔር ለኢጣሊያ ኢትዮጵያን ሰጣት ብለው አላመኑም፤ አልሰበኩም። ይሔ የእግዚአብሔር ስራ ነው፤ በርሱ ስራ ጣልቃ አልገባም ብለው ኢትዮጵያን አልሸጡም። መራጭ እና አንጋሽ ፈጣሪ ነው ብለው ኢትዮጵያን ለፋሽስት ሠራዊት አልሠጡም። ይልቅስ ኢትዮጵያ በአርዮሶች እጅ መውደቅ የለባትም ብለው መንፈሣዊ ትግል የጀመሩ የመንፈሣቸውንም ልዕልና አንዲት ሕይወታቸውን በመስጠት ያረጋገጡ አባት ናቸው። የትውልድ ሞዴል የሰው ታላቅነት መገለጫ፤ የሐገርና የሕዝብ ፍቅር ማለት ምን እንደሆነ ማሣያ፤የአማኝነት የሐይማኖት የእምነት መሪ መሆን ምን ማለት እንደሆነ ያሣዩ የቁርጥ ቀን ስብእና ናቸው።

 

የአቡነ ጴጥሮስ የሕይወት ታሪክ እንደሚያስረዳው የተወለዱት በ1875 ዓ.ም በሠላሌ አውራጃ በፍቼ ከተማ ነው። የመጀመሪያ ስማቸውም ኃይለማርያም ይባል ነበር። የልጅነት ጊዜቸውን ያሣለፉት በታላቁ ገዳም ደብረ- ሊባኖስ ውስጥ ነው። የቤተ-ክሕነቱን ትምህርትም በሚገባ ተምረው አጠናቀዋል።

 

ከ1917 ዓ.ም እስከ 1919 ዓ.ም በዚያን ጊዜ አልጋ ወራሽ የነበሩት በኋላ አፄ ኃይለሥላሴ በእርሣቸው ትዕዝዝ አምስት ሠዎች ተመርጠው የቄርሎስ (Cyril) የመፅሃፍ ትርጉም ሥራ ሠሩ። ከአምስቱ ኢትዮጵያዊያን መካከል አንዱ /ሐይለማርም/ አቡነ ጴጥሮስ ናቸው።

 

የሐይማኖት ትምህርታቸውን አየገፉበት ሲመጡ በ1900 ዓ.ም ወደ ምንኩስና ሕይወት ገቡ። በተለያዩ ገዳማትና አድባራትም እየተዘዋወሩ ትምህርት ይሰጡ ነበር።

 

በ1921 ዓ.ም ደግሞ አራት ኢትዮጵያዊያን መነኮሳት ወደ ግብፅ አሌክሣንደሪያ ሔደው የፓትራያክነት የጵጵስናን ትምህርት እንዲማሩ ሲደረግ እርሣቸው አንዱ ነበሩ። ከዚያም አቡነ ጴጥሮሰ ተብለው ወደ ሐገራቸው መጡ።

 

ወዳጄ ጋዜጠኛ በልሁ ተረፈ የአብሲኒያ ፈርጦች በሚል ርዕስ ታሪካቸውን ከፃፈላቸው ሠዎቸ መካከል አንዱ አቡነ ጴጥሮስ ናቸው። እርሱ እንደሚገልፀው ኢጣሊያ ኢትዮጵያን ስትወር አቡነ ጴጥሮስ ከአርበኞች ጋር በመሆን ጦርነቱን ለመቀልበስ ወደ ማይጨው ዘምተዋል። ከማይጨው ጦርነት በኋላ የኢትዮጵያ ጦር ሲፈታ ወደ መሀል አገር ተመለሱ። ሚያዚያ 24 ቀን 1928 ዓ.ም ደብረ ሊባኖስ ገዳም ገቡ። ገዳሙ ውስጥ ሆነውም የሠላሌን አርበኞች በስብከት ያነቃቁ ነበር።

 

በዚህ ወቅትም ለኢጣሊያ ያደሩ የሐይማኖት አባቶች አቡነ ጴጥሮስን እየተከታተሉ ያሉበትን ይጠቁሙ ነበር። በኋላም አቡነ ጴጥሮስ ከገደሙ ወጥተው ወደ አዲሰ አበባ መጡ። ከአርበኞች ጋር ሆነው አዲሰ አበባ ዙሪያን ከጠላት ለማስለቀቅ በሚደረገው ብርቱ ሙከራ አድርገው ነበር። በኋላ ተማረኩ።

 

ፓትሪክ ሮበርትስ ሐምሌ 30 ቀን 1928 ዓ.ም ለእንግሊዝ የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ባስተላለፈው ሪፖርት እንዲህ ፃፏል፡-

… የኢትዮጵያን ሐይል በምዕራብ በኩል አጠቃ። ኢትዮጵያዊያኖች የሚያሰገርምና ከባድ ውጊያ አደረጉ። ወደ አዲስ አበባም እየተጠጉ ሲመጡ ጥቅጥቅ ካለው ደን ውስጥ ሲገቡ የኢጣሊያን ተከላካይ ወታደሮች ጉዳት አደረሱባቸው። ሁለት ቀን ሙሉ በጀግንነት ተዋግተው ኢትዮጵያዊያን ይዘውት የነበረውን ቦታ ትተው ሲመለሡ ጳጳሡ አቡነ ጴጥሮሰ ተማረኩ። አቡነ ጴጥሮስ ከተማዋ ድረስ ከአርበኞች ጋር አብረው የመጡ ናቸው። የተያዙትም በጦርነቱ ውስጥ ነው…

የብፁዕ አቡነ ጴጥሮስ ጳጳስ ዘምስራቅ ኢትዮጵያ አጭር ዜና የሚሠኘው መፅሃፍ እንዲህ ይላል።

 

… ብፁዕ አቡነ ጴጥሮስም ከሠራዊቱ ጋር ሆነው እስከ ሚቻላቸው ድረስ ሠርተው በሳቸው በኩል የነበረው የጦር ሠራዊት መመለሡን በተረዱ ጊዜ ሐዋርያው ቅዱስ ጴጥሮስ በሮሜ ከተማ በሮማውያን እጅ እንደተገደለና ክብርንም እንደወረሠ እሣቸውም በጠላት እጅ ተያዙ.. ሲል ይገልፃል።

 

ብፁዕ አቡነ ጴጥሮስ ከዋሉበት የጀግንነት ሜዳ በጠላት ጦር እንደተማረኩ አንድ የሃይማኖት አባት እንዲህ ብለዋል፡-

--- ይማፁኑባት የነበረችውን የኪዳነ ምህረት ፅላት ይዘው ወንጌላቸውን እንደ ጋሻ መክተው መስቀላቸውን እንደ ከባድ መሣሪያ ከፍ አድርገው ይሄው--- አለሁ። ብለው ለፋሽስት ሠራዊት አስታወቁ.. ብለዋል።

 

አቡነ ጴጥሮስ በፋሽስቶች እጅ ከወደቁ በኋላ ሃሣባቸውን ለማስቀየር እነ ማርሻል ግራዚያኒ ብዙ ጥረዋል። ከኢጣሊያ አገር ምን የመሠለች አውቶሞቢል ይመጣልዎታል፤ ትልቅ ጳጳስ አድርገን እንሾምዎታለን፤ ቤት ንብረት እንሠጥዎታለን፤ በየሀገሩ እየተዘዋወሩ ይመጣሉ ወዘተ-- እየተባለ ተለመኑ፤ በመጨረሻም እንዲህ አሉ፡-

 

..ነፃነቴን ሐይማኖቴን ቤተ-ክርስትያኔን በጥቅም አልለውጥም፤--የፋሽስትን የበላይነትም አልቀበልም። ዕውነተኛውን ነገር ትቼ ሐሠቱን አልናገርም። ለሥጋዬም ፈርቼ ነፍሴን አልበድላትም። አንተም መግደል የምትችል ሥጋዬን እንጂ ነፍሴን አይደለም። ኢጣሊያ ኢትዮጵያን የወረረችው በማይገባ ነው እንጂ በሚገባ አይደለም--አሉ።

 

ከዚያም የጦር ፍርድ ቤት ተቋቋመ። ሐምሌ 22 ቀን 1928 ዓ.ም በጥይት ተደብድበው እንዲገደሉ የሞት ፍርድ ተፈረደባቸው።

በወቅቱ የምስራቅ አፍሪካ ዜና አዘጋጅ የነበረው ጋዜጠኛ ፓጂያሌ ሁኔታውን አስመልክቶ ሲፅፍ እንዲህ ብሏል፡-

 

ብፅዕ አቡነ ጴጥሮስ ቁመታቸው ረዘም ፊታቸው ዘለግ ያለ አዋቂነታቸው እና ትህትናቸው ከገፃቸው የሚነበብ ሲሆኑ በዚህ ጊዜ ለብሰውት የነበረው ልብስ የጵጵስና ጥቁር ካባ ያውም በጭካ የተበከለ ነበር። በዚህ ሁኔታ ብጹዕ አቡነ ጴጥሮስ ወደ ችሎቱ ቀረቡ። ለፍርዱም የተሰየሙት ዳኞች ሦስት ሲሆኑ እነዚህም ጣሊያኖች እና የጦር ሹመኞች ነበሩ። የመካከለኛው ዳኛ ኮሎኔል ነበር። የቀረበባቸውም ወንጀል-- ሕዝብ ቀስቅሰዋል፤ ራሳቸውም አምፀዋል፤ ሌሎችም እንዲያምጹ አድርገዋል የሚል ነበር። ዳኛውም-- ካህናቱም ሆኑ የቤተ-ክህነት ባለስልጣኖች ሊቀ ጳጳሱ አቡነ ቂርሎስም የኢጣሊያን መንግስት ገዥነት አሜን ብለው ሲቀበሉ፤ እርስዎ ለምን አመፁ? ለምን ብቻዎን አፈንጋጭ ሆኑ? በማለት ጥያቄ አቀረበላቸው። አቡነ ጴጥሮስ የሚከተለውን መለሱ.. አቡነ ቄርሎስ ግብፃዊ ናቸው። ስለ ኢትዮጵያ እና ስለ ኢትዮጵያዊያን የሚገዳቸው ነገር የለም። እኔ ግን ኢትዮጵያዊ ነኝ። ሀላፊነት ያለብኝ የቤተ-ክርስትያን አባት እኔ ነኝ፤ ስለዚህ ስለ ሀገሬ እና ስለ ቤተ-ክርስትያኔ እቆረቆራለሁ። ከዚህ በቀር ለናንተ ችሎት የማቀርበው ነገር የለም። ለፈጣሪዬ ብቻ የምናገረውን እናገራለሁ። እኔን ለመግደል እንደወሠናችሁ አውቃለሁ። ስለዚህ በእኔ ላይ የፈለጋችሁትን አድርጉ፤ ተከታዮቼን ግን አተንኩ አሉ።

የሞት ፍርዱ ተፈረደ። ሕዝብ በተሠበሠበበት የአሁኑ አደባባይ ላይ እንዲገደሉ ተወሠነ። በወቅቱ እዚያው ነበርኩ የሚለው ጋዜጠኛ ፓጂያሎ እንዲህ ይገልፀዋል።

 

የመግደያው ቦታ ተዘጋጁቶ ጴጥሮሰ ተወሠዱ። ፊታቸውን ወደ ተሠበሠበው ሕዝብ አድርገው ቆሙ። በሕዝቡና በጴጥሮስ መሀል ያገር ተወላጅ ወታደሮቸ ቆመው ሕዝቡ እንዳይጠጋ ይከላከላሉ። አቡነ ጴጥሮስ ሰአታቸውን አውጥተው አዩ። ወዲያውም አጠገባቸው ያለውን ጣሊያናዊ ለመቀመጥ እንዲፈቀድላቸው ጠየቁት። ቀና ብለው ሠገነት ላይ ወደተቀመጥነው ጋዜጠኞችና መኳንት አይተው የመቀመጥ ጥያቄቸውን ትተው ቀና ብለው ቆሙ። ከፊታቸው ለቆሙት ገዳዮቻቸው ተመቻቹላቸው። አቡኑ ረጋ ብለው ተራመዱ፤ ካራሚኚየሪዎቹም ከመግደያው ቦታ እስኪቆሙላቸው ጠበቁ። ከቦታው ሲደርሱ አስተርጓሚ ተጠግቶ አይንዋ እንዲሸፈን ይፈልጋሉን አላቸው። እሣቸውም ሲመልሡ የእናንተ ጉዳይ ነው፤ እንደወደዳችሁና እንደፈለጋችሁ አድርጉ፤ ለአኔ ማንኛውም ስሜት አይሠጠኝም አሉ። ከዚሀ በኋላ ጴጥሮስ ፊታቸውን ወደ ግድግዳ እንዲያዞሩ ተደረገ። እሣቸውን ቀድሞ በመግደል ክብር የሚፈልጉት ስምንት ካራማኚያሪዎች ከጴጥሮስ 20 እርምጃ ያህል ርቀው በርከክ አሉ። በአስተኳሹም ትዕዛዝ ተኮሱ። ጴጥሮሰ ጀርባቸው በጥይት ተበሳሳና ከመሬት ወደቁ። ሬሣቸውም ከከተማ ውጭ ተወስዶ በሚስጢር ተቀበረ-- በማለት በዐይኑ ያየው ጋዜጠኛው ፅፏል።

ሌሎች ሠዎችም የተመለከቱትን እንዲህ ብለው ፅፈዋል

 

ከሚገደሉበት ስፍራ ሲደርሱ አራቱን ማዕዘን በመስቀላቸው ባረኩ። ከኪሣቸው መፅሃፍ ቅዱስ አውጡ። ሰአታቸውን አዩ፤ መጽሐፍ ቅዱሱንም አገላብጠው ተመለከቱ፤ ከዚያም በሕዝቡ ፊት ቆመው እንዲህ አሉ፤ ፋሽስቶች የአገራችን አርበኞች ሽፍታ ቢሏቸው እውነት አይምሠላችሁ፤ ሽፍታ ማለት ያለ ሀገሩ መጥቶ የሰውን ሀገር የሚወር፣ የሠውን እርስትና ሃብት የሚቀማ፣ አብያተ-ክርስትያናትን የሚያቃጥል፣ ደም የሚያፈስ፣ ይህ በመካከላችሁ የቆመው አረመኔ የኢጣሊያ ፋሽስት ነው-- የኢትዮጵያ ሕዝብ ለእሱ እንዳይገዛ ውግዝ ይሁን ። የኢትዮጵያ መሬት እንዳትቀበለው የተገዘተች ትሁን። ብለው አማተቡ፤ ሲጨርሱም በጨርቅ አይናቸውን እንዲሸፍኑ ጥያቄ ቢቀርብላቸውም ሞትን ፊት ለፊት ገጥሜ ድል መንሣት ስለምፈልግ ባትሸፍነኝ ደስ ይለኛል። በማለት መለሱ። ከዚያም አቤቱ እግዚአብሔር አምላኬ ሆይ የእኔን ሞት ለኢትዮጵያ ሰማዕታት ደም መፍሰስ የመጨረሻ አድርገው፤ ወገኖቼ ብዙ ሳይቀሰፉ ፀሎታቸውን ስማ። ይቅር በለን ብለው ፀሎታቸውን እንደፈፀሙ፤ ስምንት ወታደሮች አነጣጠሩባቸው፤ ካፒቴኑ ተኩስ የሚል ትዕዛዝ ሲሠጥ ስምንቱም ተኩሡባቸው። ወደቁ። ከአንገታቸው በታች ሠውነታቸው ተበሣሣ። ካፒቴኑ አገላበጣቸው። ነፍሣቸው አልወጣችም ነበር። ካፒቴኑም ከወገቡ ያለውን ሽጉጥ መዞ በሦስት ጥይት መታቸው። ሕይወታቸውም አለፈች።

 

ይህ የአቡነ ጴጥሮስ ሰማዕትነት ለኛ ነው። ለኢትዮጵያ ነው። ትልቅ መንፈሣዊነት፤ ትልቅ ልዕልና፤ የከፍታ ማሣያ ስብዕና ናቸው።

 

እኚህን የሐገር ፍቅር መገለጫን ታላቁ ባለቅኔ ሎሬት ፀጋዬ ገ/መድህን በ1961 ዓ.ም ጴጥሮስ ያቺን ሰአት በሚል ርዕስ ታላቅ ትራጄዲ ፅፎላቸው ለመድረክ አብቅቷል። ፀጋዬ የአቡነ ጴጥሮስ የመንፈስ ልዕልና ሕያው እንዲሆን ያደረገ የጥበብ አባት ነው።

 

በነገራችን ላይ ልክ እንደ አቡነ ጴጥሮስ ለኢጣሊያ አንገዛም፤ ብለው በመቃወም ሕዳር 24 ቀን 1929 ዓ.ም ኢሉባቦር ጐሬ ከተማ በግፍ የተገደሉ ሌላ ሰማዕት አሉን። እርሣቸውም አቡነ ሚካኤል ይባላሉ። ከጵጵስና በፊት የነበራቸው ስም መምህር ሀዲስ ተብለው ይጠሩ ነበር። ወደፊት ስለ እኚሁ ሰማዕትም አጫውታችኋለሁ።

ጴጥሮሳዊነት

February 10, 2016

 

ኘሮፌሰር መስፍን ወ/ማርያም 1986 ዓ.ም

ቀደም ሲል እግዚአብሔር እና እኛ በሚለው ርዕስ ስር የተነገረውን አንዳንድ ሰዎች ሌላ ትርጉም በመስጠት ፀረ ሃይማኖት ሊያስመስሉት ይሞክሩ ይሆናል። አይደለም። እንዲያውም ሐይማኖትንና ሃይማኖተኛነትን የሚያፀና ነው። የኢትዮጵያ ሕዝብ ምንም ዓይነት ሐይማኖት ቢኖረው ለእግዚአብሔር ያለው ፍቅርና በእግዚአብሔርም ላይ ያለው እምነት ብርቱ ነው። ይህንን ከመገንዘብ የተነሣና በዚው ፍቅርና እምነት ላይ የተመሠረተ ስለሆነ በምንም መንገድ ፀረ ሃይማኖት መስሎ ሊታይ አይገባም።

 

ችግሩ ሌላ ነው። ችግሩ በኢትዮጵያ ውስጥ ለመንፈሳዊ ተግባርና ኃላፊነት የሚያበቃ ሁኔታ አለመኖርና ወደፍፁምነት የሚጠጋ የመንፈሳዊነት ድርቀት ነው። እ.እ.አ. በ1977 ዓ.ም ጉለሌ በሚገኘው የካቶሊክ ቤተክርስቲያን ውስጥ ለካቶሊክ ሚስዮናውያን ንግግር እንዳደርግ ተጠይቄ የኅብረተሰባችን የመንፈስ ውድቀት/ክስረት/ በሚል ርዕስ በእንግሊዝኛ ተናግሬ ነበር። በዚያ ንግግር ውስጥ የሚከተለው በከፊል ይገኝበት ነበር።

በየቀኑ የጭካኔ ወሬ እንሰማለን። ወጣቱ ለወደፊት መዘጋጀቱን ትቶ ክፉኛ ለሁለት ተከፍሎ እርስበርሱ ለመጫረስ ተነሥቶአል። ለበለጠ ግድያና መጨራረስ ጩኸት እንሰማለን፤ የእናቶችንና የሚስቶችን ጩኸት እንሰማለን፤ የሐዘን ልብሳቸውንም እናያለን። የሞትን አደጋ በየአቅጣጫው እናያለን። የፍቅርን አለመኖር እንሰማለን፤ እናያለን። የተስፋን  አለመኖር እንሰማለን እናያለን። ንዴትን እናያለን እንሰማለን። ተስፋቢስነትን እንሰማለን፤እናያለን። ሐዘንን እንሰማለን፤ እናያለን። ከዚህም በላይ ንዴትም ተስፋቢስነቱም ሐዘኑም ይሰማናል። ሕይወት አጠራጣሪና በቀላሉ የሚጠፋ ሆኖአል። እንሰማለን እናያለን፤ እናያለን እንሰማለን። ምንም አናደርግም። ይህ ምንም ያለማድረግ ውሳኔና ይህ በኅብረተሰቡ ኑሮ ውስጥ ያገባኛል የሚል ስሜት መጥፋት ግልጽ የሆኑ የወላጆችን የአስተማሪዎችንና የሃይማኖት መሪዎችን የመንፈስ ውድቀት የሚያመለክቱ ናቸው። ለግፍ ለበደልና ለጥቃት እንድንገብር ግፍን በደለንና ጥቃትን እየሰማንና እያየን ምንም እንዳናደርግ የሚያደርገን ምንድን ነው?

 

እኔ እንደሚመስለኝና እንደማምነውም የጉዳዩ ባለቤት ራሳችን መሆናችንን ተገንዝበን ኃላፊነቱንና የሚያስከትለውንም ውጤት ላለመቀበል የፈጠርነው የመከላከያ ዘዴ ጉዳያችንን ሁሉ ወደ እግዚአብሔር መወርወሩን ነው። የሚደንቀው ነገር የሃይማኖት መሪዎችን መለየቱ ለምን አስፈላጊ ሆነ? የሃይማኖት መሪዎች ሥጋቸውን የበደሉ ለነፍሳቸው ያደሩ ናቸው ይባላል። የሃይማኖት መሪዎች ለጽድቅ ማለት ለእውነት እንዲሁም ለፍትሕና ለእኩልነት የቆሙ ናቸው ተብሎ ይታመናል። ለሀብትና ለሥልጣን ግድ ስለሌላቸው ከዚህ ዓለም ጣጣ ውጭ ናቸው ይባላል። እንግዲህ እንደዚህ ዓይነቶቹ ለእግዚአብሔር አድረናል የሚሉ ሰዎች ለግፍ ለበደልና ለጥቃት እንዲገብሩ የሚያደርጋቸው ከየት የመጣ ኃይል ነው? ከእግዚአብሔር ሊሆን አይችልም። ለዚህ ዓለም ሕይወት ካላቸው ጉጉት ብቻ የሚመነጭ ነው። የሚጎድላቸው ጴጥሮሳዊነት ነው።

 

የአቡነ ጴጥሮስ መንፈስ እንደሐውልታቸው የተረሳ ይመስለኛል። አቡነ ጴጥሮስ እንደሌሎቹ ሁሉ ኢጣልያ ኢትዮጵያን የወረረችው የእግዚአብሔር ፈቃድ ሆኖ ነው በማለት የኢጣልያን ወታደር የኢትዮጵያን ሕዝብ አበሳውን ያሳየው፤ በእግዚአብሔር ፈቃድ ነው በማለት ሊገብሩና የተደላደለ ኑሮ ለመኖር ይችሉ ነበር። አቡነ ጴጥሮስ የራሳቸውንና የአገራቸውን ጉዳይ ወደ እግዚአብሔር ሳይወረውሩ ኃላፊነታቸውን ሳይሸሹ እምቢኝ አሻፈረኝ አሉ። በእምቢተኛነታቸውም የኢጣሊያን ክርስቲያንነትና ሥልጡንነት ፈተና ውስጥ ከተቱት። በእምቢተኛነታቸው ለእግዚአብሔር ለአምላክ ጽድቅ ያላቸውን ፍቅርና ክብር ለሃይማኖታቸው ያላቸውን ጽናት ለጨበጡት መስቀል ለመስዋዕትነት ምልክቱ ያላቸውን ስሜት ለአገራቸውና ለወገናቸውም ያላቸውን ታማኘነት አረጋገጡ። በመትረየስ ተደበደቡ። ዛሬ በዚህ ድርጊት ኢትዮጵያ ትኮራለች፤ ኢጣልያ ታፍራለች።

 

ጴጥሮሳዊነት የምለው የአቡነ ጴጥሮስን ዓይነት የእምቢተኛነት መንፈስ ነው። ጴጥሮሳዊነት በእግዚአብሔር አምላክ ጽድቅነት/ጽድቅ እውነት ማለት ነው፤/ አምኖ የራስንም ኃላፊነት ከነውጤቱ የእግዚአብሔር ፈቃድ ነው ብሎ መቀበል ነው። ጴጥሮሳዊነት በመሠረቱ መንፈሳዊነት በመሆኑ የሚመካበት ኃይል መንፈሳዊ እንጂ አካላዊ ወይም ጠመንጃ አይደለም። የጴጥሮሳዊነትም ዓላማ አስፈላጊ ከሆነ ለእምነቱ ለመሞት እንጂ ለመግደል አይደለም። ሰው ሲገደል የሚቀረው በድን ሬሣ ነው። ገዳዩም ከዚያ ከበድን ሬሣ የተለየ ወይም ከተጠቀመበት የመግደያ መሣሪያ የማይለይ ነው። በአካል ደረጃ ገዳይና የተገዳዩ ሬሣ ቢመሳሰሉም በመንፈስ ደረጃ የማይገናኙ ናቸው። እውነትን እገድላለሁ ብሎ የሰውን ሕይወት የሚያጠፋ በድን እውነትና የሰው ደም እንዳስደነበረውና እንዳቃዠው ከበድንነት ወደበድንነት ይተላፋል። ለእውነት የተገደለው ግን እውነትን በሕይወቱ መስዋዕትነት አዳብሮና አፋፍቶ ያልፋል። መግደል የአእምሮ በሽተኞችና የልጆች ጨዋታ ነው፤ ለመሞት መዘጋጀትና ለእውነትና ለእምነት መሞት ግን ወኔን ይጠይቃል፤ መንፈሳዊ ወኔን።

 

የኢትዮጵያ ባህል ለጠመንጃ የሚሰጠው ክብር ከራሱ ከሰውነቱ ክበሩ ጋር የተያያዘ ነው። ጠመንጃ ኃይል ይሆናል፤ አያስጠቃም። ገዳይ ጀግና ተብሎ ይከበራል። ሠርቶ ከመከበር ያንድ መኳንንት ሎሌ ሆኖ ጠመንጃ መሸከም ያስከብር ነበር፤ አሁንም አልቀረም። ይህንን ክፉና የማይጠቅም ባህል በጴጥሮሳዊነት መለወጥ ያሰፈልገናል። በጠመንጃ ኃይል ከመተማመን በመንፈሳችን ኃይል መተማመኑ ወደተሻለ የእድገት ጎዳና ያመራናል። ለጠመንጃ የማይበገር መንፈስ በመሀከላችን ሲዳብር ከጠመንጃ ይልቅ በጽሑፍ ከጥይት ይልቅ በቃላት ቅራኔዎቻችንን ማለሳለሱ ወደ ሥልጣኔ ፈር ውስጥ ያስገባናል። እምነታችን የቱንም ያህል ቢለያይ ሀሳባችን ቢራራቅና መግባባት የሚያስቸግር ቢሆንም ሀሳቦቻችን ይጋጩ ይፋጩ እንጂ እኛ ጎራዴ መዝዘን ወይም ጠመንጃ አጉርሰን ከአእምሮና ከመንፈስ ደረጃ ወደ እንሰሳነት ደረጃ ወርደን ስንጋደል እምነቶቻችንና ሀሳቦቻችን ያደፍጣሉ እንጂ እንደማይለወጡ ይግባን።

 

ጴጥሮሳዊነት በአቡነ ጴጥሮስ መስዋዕትነት ላይ የተመሠረተ የኢትዮጵያዊነት መንፈስ ነው። አቡነ ጴጥሮስ ኢትዮጵያዊ በመሆናቸው የተሰውበትም ዋና ምክንያት የኢትዮጵያ ነጻነት በመሆኑ ጴጥሮሳዊነትን ኢትዮጵያዊነት እንበለው እንጂ ዓለም ከተፈጠረ ጀምሮ የሰው ልጆች ታሪክ በየአገሩ የሚያሳየው የሰው መንፈስ ነው። ስለዚህም ጴጥሮሳዊነት ዓለም አቀፋዊነት ባሕርይም አለው።

 

እውነት ክዶ በውሸት ከመኖር ለእውነት ሞቶ እውነትን ሕያው ማድረግ የመንፈስ ዕርገት ነው። እንዲህ ዓይነቱ የመንፈሰ ዕርገት የሚቀጥለውን ትውልድ ከእንስሳት ደረጃ ወደ ላቀ የሰውነት ደረጃ ያነሣዋል። ከዚህ የተሻለ ውርስ አይኖርም። ጠመንጃ የያዘ ሁልጊዜም እንዲያሸንፈን መንፈሳችንን ከተዳከመ ለጠመንጃ መድኃኒቱ ጠመንጃን ማንሣት እየሆነ እስከዛሬ እንደነበረው ወደፊትም ይቀጥላል። ይህንን የቁልቁለት መንገድ በጴጥሮሳዊነት ልናቆመውና ወደ ዕርገት እንዲያመራን ለማድረግ እንችላለን። የእያንዳንዳችንን ውሳኔ የሚጠይቅ ነው።

 

 

በጥበቡ በለጠ

 

የዛሬ ጽሁፌን እንዳዘጋጅ የገፋፋኝ ባሳለፍነው ቅዳሜ የተከበረው የአስተርዮ ማርያም አመታዊ ክብረ-በአል ነው። በአሉ በመላው ኢትዮጵያ እጅግ ደማቅ ነበር። ምክንያቱ ደግሞ ማርያም ናት፤ ለኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ዋነኛዋ መገለጫ በመሆንዋ ነው። የማርያም ጉዳይ በኢትዮጵያ ውስጥ ብዙ ነው። ለምሳሌ ገና በልጅነታችን ሰውነታችን ላይ አንድ ጠቆር ያለ ነገር ካለብን ማርያም የሳመችው እየተባልን አድገናል። በልጅነታችን ጨዋታ ወቅት የማርያም መንገድ ስጠኝ እየተባባልን አድገናል። ትንሽዋን የእጃችንን ጣት የማርያም ጣት እንላለን። እናታችን ሆድ ውስጥ እያለን እናታችን በማርያም እጅ ተይዛለች ትባላለች። እናታችን ስትወልደን ደግሞ የማርያም አራስ ትባላለች። ተወልደን ሊጠይቁ የሚመጡ ሰዎች እናታችንን እንኳን ማርያም ማረችሽ ይሏታል። ጠይቀዋት ሲወጡ ማርያም በሽልም ታውጣሽ ይሏታል። ገና እናታችን ምጥ ሲመጣባት ሁሉ ማርያም ማርያም ነው የሚባለው። አራስ ቤት ውስጥ ገና በጨቅላ ወራቶቻችን ወቅት ፈገግ ስንል እናቶች እንዲህ ይላሉ፡- ማርያም ስታጫውተው ይሉናል። እናታችን አራስ ቤት እያለች መጀመሪያ የምትመገበው ገንፎ ነው። ግን በባህሉና በእምነቱ አጠራር የማርያም ምሳ ተብሎ ነው የሚጠራው። ማርያምን ገና ሳንወለድ እና ተወልደንም ስምዋን እየሰማን በማደጋችንም ጭምር ይመስለኛል፤ በኦርቶዶክስ ሀይማኖት ተከታዮች ዘንድ ግዙፉን ቦታ የያዘችው።

በማርያም ስም የሚጠሩ ኢትዮጵያዊያንም የትየለሌ ናቸው። ኃይለማርያም፤ ቤተ ማርያም፤ ኪዳነ ማርያም፤ መንበረ ማርያም፤ አስካለ ማርያም… እየተባለ አያሌ አትዮጵያዊያን በማርያም ስም ይጠራሉ። ማርያም ከሀበሾች ጋር ከእምነቱ ባለፈ ተወዳጅና የቅርብ እናት ካደረግዋት ነገሮች መካከል እነዚህ ሰዋዊ እና መንፈሳዊ ትስስሮች ይመስሉኛል። ለዚህም ነው በኢትዮጵያ ሀይማኖት ውስጥ በእጅጉ ተወዳጅ ስለሆነችው ቅድስት ድንግል ማርያም አንዳንድ ጉዳዮችን እንድናወጋ ፈለኩኝ።

በኢትዮጵያ ውስጥ የኦርቶዶክስ ሐይማኖት የመንግሥት ሐይማኖት ሆና ለሺ አመታት ከቆየች በኋላ ከ40 አመታት በፊት ስልጣኗን አጥታለች። መንግሥትና ሐይማኖት ለየብቻ ናቸው የሚል ኮምኒስታዊ መርህ በመቀንቀኑ በመንግስት እና በሐይማኖት መካከል ልዩነት ተፈጠረ። የኢትዮጵያ መንግሥትም ሐይማኖት የለውም ተባለ። ጉዳዩ ብዙ ነገር ያዋራል። ግን ወደ ዋናው ርዕሠ ጉዳያችን እንድንደረደር ስለዚህችው ኦርቶዶክስ ሐይማኖት እንጨዋወት። የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ሐይማኖት ከሌሎቹ የክርስትያን ሐይማኖቶች በፅኑ ተለይቶ የሚቆምበት መገለጫው በቅድስት ድንግል ማርያም ላይ ያለው ከፍተኛ ፍቅር እና ስርዓት ነው ማርያም በሐይማኖቱ ስርዓት ውስጥ ዋነኛዋ ማጠንጠኛ ናት።

በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ የበአላት አከባበር ውስጥ ማርያምን በተመለከተ የሚደረጉ ስርዓቶች ከፍተኛ ተፅዕኖ ፈጣሪዎች ናቸው። ለምሣሌ ሕዳር 21 ቀን አክሡም ጽዮን' መስከረም 21 ቀን ግሸን ማርያም' ጥር 21 አስትርዮ ማርያም' የካቲት 16 ኪዳነ ምሕረት፤ እነዚህ ግዙፍ የሆኑ የቅድስት ድንግል ማርያም አመታዊ ክብረ በአሎች ናቸው። በእነዚህ በአላት ወቅት ኦፊሴላዊ በሆነ መንገድ መስሪያ ቤቶች አይዘጉም እንጂ በሐይማኖቱ ተከታዮች ዘንድ ግን ትልልቅ ክብረ-በአሎች ናቸው። ባለፈው ጥር 21 ቀን የተከበረውም የአስትርዮ ማርያም ክብረ-በዓል ከግዙፎቹ መካከል ዋነኛው ነው።

በኢትዮጵያ ውስጥ በማርያም የአማላጅነት እና የተራዳይነት ሚና እንዳላት በጥልቀት ይታመናል። በመሆኑም በሐገሪቱ ውስጥ ከታነፁ አብያተ-ክርስትያናት ውስጥ ቅድስት ድንግል ማርያም ዋነኛውን ቁጥር ትይዛለች። ገና ክርስትና በሐገሪቱ ውስጥ ሲሠበክ የጽዮን ማርያም ቤተ-ክርስትያን አክሱም ውስጥ ታነፀች። የጽላተ ሙሴውም መኖርያ በዚህች በጽዮን ውስጥ ከሆነ ከ1600 አመታት በላይ ሆኖታል።

ኢትዮጵያ የቱሪዝም ማዕከል ካደረጓት ነገሮች መካከል የኦርቶዶክስ ኃይማኖት ስርዓት እና ቅርሶች ዋነኞቹ ናቸው። ወደ ሐገሪቱ የሚመጡ ቱሪስቶች አብላጫዎቹ የሚጐበኙት ታሪክ ባሕል ቅርስ እና ማንነት በሐይማኖቱ ውስጥ ለዘመናት የተከማቹትን ጉዳዮች ነው። ታዲያ በሐይማኖቱ ውስጥ ከሚጐበኙት ውስጥ የቅድስት ድንግል ማርያም ኪነ-ሕንዎች ቅርሶች እና ታሪኮች አሁንም ግዙፉን ስፍራ ይዘው ይነሣሉ።

ለምሣሌ ከቀዳሚዎቹ ብንነሣ አክሱም ጽዮን ማርያምን ማስታወስ እንችላለን። ጽዮን ማርያም ከጥንታዊነቷ ባሻገር በክርስትና ሐይማኖት ውስጥ የሚታወቀው ጽላተ-ሙሴ የሚገኝባት ምድር ስለሆነች ሁለመናዋ ገዝፎ ይታያል። የአለምን የክርስትና ሐይማኖት ምስጢር ጠብቃ ለሺ ዘመናት የቆየች ደብር ናት። አስርቱ ትዕዛዛት የተፃፈበት የዋናው ጽላት መኖሪያ ስፍራ ስለሆነች ትልቅነቷን በቃላት ብቻ ገልጾ መጨረስ አይቻልም። ለዚህም ነው አክሡም ጽዮን ከዋናዎቹ የቱሪዝም መዳረሻዎች መካከል አንዷ የሆነችው።

ወደ ዘመነ ዛጉዌ ስርአት ስንመጣ ደግሞ 12ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ላይ ቅድስት ድንግል ማርያም በኢትዮጵያ ውስጥ ሌላ አስገራሚ ታሪክ ይዛ ብቅ ትላለች። በ12ኛው መቶ ክፍለ ዘመን የኢትዮጵያ ገናና መሪ የነበረው ቅዱሰ ላሊበላ ካነፃቸው አብያተ-ክርስትያናት የመጀመሪያዋ የነበረችው ቤተ-ማርያም እየተባለች የምትጠራው እጅግ ውብ ኪነ-ሕንፃ ነች።

ቤተ-ማርያም አለት ከላይ ወደ ታች እየተፈለፈለ የተሠራች ባለ ፎቅ ኪነ-ሕንፃ ነች። የሰው ልጅ ለመጀመሪያ ጊዜ አለትን ፈልፍሎ ወደታች ፎቅ ቤት መስራት የጀመረው ቤተ-ማርያምን ነው። የሰው ልጅ ምንም አይነት የግንባታ ስህተት ሣይኖረው ፍፁም (Perfect) ሆኖ የምድር ውስጥ ኪነ-ሕንፃን ያነጸው ቤተ-ማርያምን ነው።

በቤተ-ማርያም ግድግዳዎች ላይ የ12ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ተአምራዊ ስዕሎችን እናገኛለን። ሣይወይቡ እና ሣይደበዝዙ ቆይተው ኢትዮጵያ እንዲህ ነበረች እያሉ ላለፉት 850 አመታት መስክረውላታል። የቤተ-ማርያም ስዕሎች ይዘታቸው ሠፊ ጥናትና ምርምር የሚጠይቁ ናቸው። የአለማዊ እና የመንፈሣዊ ሕይወትን ግጭቶች ፍጭቶች የሚያሣዩ ተምሣሌታዊ (Symbolic) ይዘት ያላቸው ስዕሎች ግድግዳውን ሞልተውታል። ላለፉት 850 አመታት በነጭ ኢትዮጵያዊ ሸማ ተሸፍኖ ያለው አልፋና ኦሜጋ ያለበት ፅሁፍ በዚህችው በቤተ-ማርያም ይገኛል።

ቤተ-ማርያም ውስጥ ስዋስቲካ ተብሎ የሚታወቀው ጥንታዊ ምልክት በሁለመናዋ አቅፋ ይዛለች። ስዋስቲካ የፀሐይ  ምልክት ነው። የብርሃን የተስፋ የሃሴት የማበብ ምልክት ነው።

ቤተ-ማርያም “ክሩዋፓቴ” የሚሠኘውንም ምልክት የያዘች ቤተ-ክርስትያን ናት። ክራዋፓቴ በ10ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ላይ ተከስቶ በነበረው የመስቀል ጦርነት ወቅት ተዋጊዎቸ ይይዙት የነበረው የመስቀል ምልክት ነው። ይህ የአለም ምልክት የተፈጠረው በ10ኛው መቶ ክፍለ ዘመን እንደሆነ ግርሃም ሃንኩክ The Sign and the Seal በተሠኘው መጽሐፉ ውስጥ ገልፆታል። ነገር ግን ይህ ገለፃ ስህተት ነው። ምክንያቱም ይህ ምልክት በ6ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ላይ ኢትዮጵያ ውስጥ ነበር። አሁንም አለ። ያለበት ቦታ ደግሞ አክሡም ነው። የአፄ ካሌብ የመቃብር ድንጋይ /የድንጋይ ሣጥን/ ላይ ተቀርፆ ይገኛል። የ“ክሩዋፓቴ” ምልክት መገኛ አክሱም ኢትዮጵያ ነው። ቅዱስ ላሊበላ ይህን ምልክት የዛሬ 850 አመታት ከአክሡም የድንጋይ ሣጥን ላይ ወስዶ ቤተ-ማርያም ላይ በውብ ቅርፅ ሠርቶ አስቀመጠው። ይህ የክሩዋፓቴ ቅርፅ/ምልክት/ መገኛው ኢትዮጵያ ነው። ፀሐፊያን ግን የአክሡምን የአፄ ካሌብን መቃብር ሣያዩ በመቅረታቸው የአውሮፖ ምልክት አድርገውት ነበር። ግን ስሕተት ነው። ምልክቱ የኢትዮጵያ የመስቀል ቅርጽ ነው። ቤተ-ማርያም ላይ ቁጭ በማለቱ ግን አዲስ የመወያያ አጀንዳ ከፍቷል።

በዚህችው የቅዱስ ላሊበላ የመጀመሪያው አስደማሚ ኪነ-ሕንፃ በሆነችው ቤተ-ማርያም ውስጥ እጅግ የከበሩ ቅርሶች በውስጥዋ አሉ። ከቤተ-ክርስቲያኗ ጐን ደግሞ በርሷ ቁመት ልክ ጥልቀት ያለው ፀበል አለ። ፀበሉ ውስጥ መካን ሴቶች/ልጅ እምቢ ያላቸው/ በጠፍር ገመድ ታስረው ይጠመቃሉ። ቃል-ኪዳን ነውና ልጅ እንደሚወልዱ በሠፊው ይታመንበታል።

ከቤተ-ማርያም ወጣ ስንል በተራራ አናት ላይ ተገማሽራ የምናገኛት ደግሞ ጥንታዊቷን አሸተን-ማርያም ቤተ-ክርስትያን ነው። ከላስታ ላሊበላ ከተማ በበቅሎ እና በእግር ወደ ሦስት ሰአታት ተራራውን ወጥተን አሸተን-ማርያምን እናገኛለን። ላሊበላ አስጀምሯት አፄ ነአኩቶለአብ /1207-1247/ ያስጨረሳት ከአንድ ቋጥኝ ድንጋይ ተፈልፍላ የተሠራች ነች። በአሸተን-ማርያም ረጅም ዘመን ያስቆጠሩ በጨርቅና በእንጨት ገበታ በውሃ ቀለም የተሣሉ ስዕሎች ይገኛሉ። ስዕሎቹ ባሕላዊውን የቀለም አሰራር የተከተሉ በመስመሮችና በወዝ የተሰሩ ናቸው። /የብርሃንና ጥላ አጣጣልን የሚያሣይ ስዕል በወዝ የተሠራ ይባላል።/

ቅድስት ድንግል ማርያም በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ውስጥ ግዙፍ ሆና ከምትታይባቸው ቦታዎች አንዱና ትልቁ ግሸን ደብረ ከርቤ ገዳም ውስጥ ነው። በእምነቱ ተከታዮች ዘንድ ዳግማዊት እየሩሳሌም እያሉ ይጠሯታል። ምክንያቱም እየሱስ ክርስቶስ በቀራኒዮ ተሰቅሎበት ነበር የሚባለው መስቀል የቀኙ ክንፍ በክብር ያረፈው በዚህች ገዳም ውስጥ እንደሆነ በከፍተኛ ደረጃ ይታመናል።

ግሸን ማርያም በስድስተኛው መቶ ክፍለ-ዘመን ከነበሩት አፄ ካሌብ ጀምሮ የተመሰረተች ብትሆንም በ12ኛው መቶ ክፍለ ዘመን የቅዱስ ላሊበላ እጅም እንዳረፈባት ፀሐፊን ይገለፃሉ። ከፍተኛ ግርማ ሞገስ ያገኘችው ግን በአፄ ዘርአያእቆብ 15ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ነው። በውስጥዋ ስፍር ቁጥር የሌላቸው ቅርሶችን ይዛለች። እነዚህ ቅርሶቿ በዚያው በገዳሟ ውስጥ በሚገኘው መጽሐፈ ጤፉት በተሠኘው የብራና ፅሑፍ ላይ በዝርዝር ቀርበዋል።

ከዚህ ሌላ ለግሽን ደብረ-ከርቤየተፃፈ ተአምረ-ማርያም የተሰኘ የብራና ፅሁፍ አለ። የተፃፈው በ15ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ነው። ፀሐፊው አፄ ዘርአያቆብ ነው። ይህ ተአምረ ማርያም ትልቅ ቅርስ የሚያስኘው አሠራሩ ነው። ለምሣሌ የማርያም ስም ያለበት ቦታ የተፃፈው በወርቅ ነው። ወርቅ እየተነጠረ የማርያም ስም ተፅፎበታል። እሡ ብቻም አይደለም። ንጉሡ አፄ ዘርአያቆብ የአይናቸውን እንባ ከወርቁ ጋር እያላቆጡ የማርያምን ስም በወርቅና በእንባቸው ፅፈውታል። ይህ ታሪክ በተአምረ ማርያም የመፅሐፉ መግቢያ ላይ ሠፍሮ ይገኛል።

አፄ ዘርአ ያቆብ/1433-1467/ በማርያም ጉዳይ ላይ ከፍተኛ ተፅእኖ ፈጣሪ በኢትዮጵያ ተብለው የሚጠሩ ናቸው። የማርያምን አማላጅነት እና ፍቅር በኢትዮጵያዊያኖች ውስጥ እንዲሠርፅ አያሌ መፃሕፍትን የደረሡ ንጉስ ናቸው። ጥንቆላን' ሟርትን' ዛርን ለማጥፋት በሰው ሕይወት ላይ እርምጃ እየወሰዱ ለውጥ ያመጡ ናቸው። አያሌ ታሪክ ፀሐፊዎች አፄ ዘርአ ያዕቆብን ሲገልጽዋቸው “ደራሲው ንጉስ” ይሏቸዋል። መፅሐፍትን ስለደረሱ ነው።

የቅድስት ድንግል ማርያም ታሪክና ቅርስ ለኢትዮጵያ ቱሪዝም ማበብ ግዙፍ አስተዋፅኦ ካጐናፀፉ እውነቶች መካከል አንዱ ነው። ለምሣሌ ወደ ጀመዶ ማርያም ገዳም እንጓዝ። ጀመዶ ማርያም ገደም ከወልድያ ከተማ 70 ኪ.ሜ ርቀት ላይ የምትገኝ ከዋጃ ከተማ ተገንጥሎ በሚወስደው አስቸጋሪ የእግር መንገድ የሰአታት ጉዞን የሚጠይቀው የግዳን ወረዳ ውስጥ ትገኛለች። እንደ ገዳሟ የሃይማኖት አባቶች ገለፃ ጀመዶ ማርያም ከተመሠረተች 1000 ዓመታትን አስቆጥራለች። ገዳሟ የምትገኘው ከትልቅ የባልጩት አለት ገደል ስር ርዝመቱ 15 ሜትር፤ ወርዱ 7 ሜትር፤ ቁመቱ ደግሞ በአማካይ 20 ሜትር ከሚሆን ዋሻ ውስጥ ነው።

በዋሻው መሀል በልዩ የግንባታ ጥበብ የታነፀውና ዙሪያውን በቅዱሣን ስዕል ያሸበረቀው የገዳሟ ቤተ-መቅደሰ የረቂቅ ጥበብ አሻራ መሆኑን ፀሐፊያን ይገልፃሉ። ከስዕሉ መካከል በወንጌላዊው ሉቃስ እንደተሣለች የሚነገርላትና ምስለ ፍቁር ወልዳ በሚል መጠሪያ የምትታወቀው የቅድስት ድንግል ማርያም ስዕል የገዳሟ ልዩ የክብር ምንጭ ናት። በየአመቱ ጥቅምት 4 እና ግንቦት 1 ቀን በሚውሉት ክብረ-በአላት የምስለ ፍቁር ወልዳ ስዕል በመጋረጃ ተሸፍና በሦስት ቀሣውስት በጥንቃቄ ተይዛና በዝማሬ ታጅባ መሸፈኛው ተገልጦ ስዕሏ ለምዕመናን እንድትታይ ከቀኝ ወደ ግራ ሦስት ጊዜ ይዞራል። ምዕመናን ለምስለ ፍቁር ወልዳ ያላቸውን ሃይማኖታዊ ክብር በእልልታ በሆታና በስግደት ይገልፃሉ። ጥንታዊ የብራና መፃሕፍት መስቀሎች የተለያዩ ነዋየ ቅዱሣት በተለይም ከ950 አመት በላይ ዕድሜ እንዳለው የሚነገርለት መቋሚያ ከጀመዶ ማርያምውድ ቅርሶች ጥቂቶቹ ናቸው።

ገነተ-ማርያምእየተባለች የምትጠራው ቤተ-ክርስትያንም የኢትዮጵያ የቱሪዝም ማዕከል ነች። ገነተ ማርያም ከወልድያ መንገድ በመገንጠል 2 ኪ.ሜ ወደ ውስጥ ገባ ብሎ ከላሊበላ ከተማ 31 ኪ.ሜ ርቀት ላይ የምትገኝ ናት። ቤተ-ክርስትያኗ ከአንድ አለት ተፈልፍላ የተሠራች ናት። የሕንፃዋ የግድግዳ ስዕሎች ዛሬም ተመልካችን እንዳማለሉ ረጅሙን ጉዞ እየተጓዙ ነው።

ከታሪካዊ አብያተ-ክርስትያናት አንዷ የሆነችው መርጡለ ማርም ናት። መርጡለ ማርያም በእነብሴ ሳርምድር ወረዳ ከምድር ወለል 2600 ሜትር ከፍታ ባለው ኮረብታማ ስፍራ ላይ እንደምትገኝ የአማራ ክልል ታሪክ ያስረዳል።

ይህች ቤተ-ክርስትያን በአራተኛው መቶ ክፍለ-ዘመን በወንድማማቾቹ ነገስታት በአብርሃ እና አጽብሃ ዘመነ መንግሥት እንደታነፀች ይነገራል። ከክርስትና መምጣት ቀደም ሲል በቦታው ለኦሪት እምነት መስዋዕት ይቀርብ እንደነበርና በዚያን ዘመን የስፍራው መጠሪያ ጽርሃ አርም ይባል እንደነበር ከአማራ ክልል ቱሪዝም ቢሮ ያገኘሁት መረጃ ያመለክታል። ነገስታቱም ቤተ-ክርስትያኒቱን ካነፁ በኋላ ስሙን መርጡለ ማርያምወይም የማርም አደራሸ ብለው እንደሰየሙት ይነገራል።

ይህች ቤተ-ክርስትያን ፍርስራሿ ነው የሚታየው። የፈረሠችው በ16ኛው መቶ ክፍለ-ዘመን ላይ በነበረው የነ ግራኝ አሕመድ ጦርነት ወቅት ነው። ግን የአፄ ዘርአያዕቆብ ባለቤትና ኋላም የአፄ ልብን ድንግል ሞግዚት የነበሩት ንግስት እሌኒ በ1507/08 ዓ.ም አካባቢ በአራት ማዕዘን ቅርፅ በስፍራው አሰርተውት እንደነበር የሚነገርለት ድንቅ ቤተ-ክርስትያን የወደመው በዚሁ በነ ግራኝ ጦርነት ነው።

መርጡለ ማርያም በቱሪስቶች ከሚጐበኙ ታላላቅ የእምነት ስፍራዎች መካከል አንዷ ናት። በውስጥዋ የጦረኛው የግራኝ አሕመድ ካባ ይገኛል። የግራኝ ካባ እስከ አሁን ድረስ አለ። ከዚህ ሌላ የነገስታት መጐናፀፊያዎችና አልባሣት አክሊሎች የራስ ቁሮች የብራና መፃሕፍትና መስቀሎች ከብርና ከቀንድ የተሠሩ ዋንጫዎች ሌሎችም ቅርሶች በመገኘታቸውና በታሪኳ መርጠለ ማርያም የኢትዮጵያ አንዷ የጉብኝት ማዕከል ነች።

ጐጃም ውስጥ ተፅዕኖ ፈጣሪ አብያተ-ክርስትያናት ከሚባሉት እና በማርያም ስም በተሠሩት ውስጥ ደብረ-ወርቅ ማርያም አንዷ ናት። ከዲማ ጊዮርጊስ ተመልሠው ወደ ሞጣ በሚወስደው የመኪና መገንጠያ 10 ኪ.ሜ ያህል እንደተጓዝን የደብረ-ወርቅ ከተማን እናገኛለን። ከዚህች ከተማ ዳርቻ ምስራቃዊ አቅጣጫ ክብ ቅርፅ ባለው ኮረብታ ላይ ጥንታዊቷ የደብረ ወርቅ ማርያም ገዳም ትገኛለች።

ይህችን ገዳም መስዕብ ካደረጓት ውስጥ የሕንፃዋ ቅርጻ ቅርፆች፤ የግድግዳ ስዕሎች፤ የነገስታት ገፀ-በረከቶች የደብረ ወርቅ ማርያምን ግዙፍነት የሚመሠክሩ ናቸው። በአንድ ወቅት በዚችው ቤተ-ክርስትያን ተገኝቼ ባሠባሠብኩት መረጃ ስዕሎቿ እና በውስጥዋ ያሉት የነገስታት ገፀ-በረከቶች አያሌ መሆናቸውን ለመረዳት ችያለሁ።

ሌላዋ አስገራሚ የጐጃም ቤተ-ክርስትያን አገው ግምጃ ቤት ማርያም ናት። የአገው ግምጃ ማርያም ገዳም የተመሠረተችው በተለምዶ ፃዲቁ እየተባሉ የሚጠሩት ቀዳማዊ አፄ ዮሐንስ ዘመነ መንግሥት /1660-1674/ ነው። ይህች ታቦት ንጉሡ ከመናገሻቸው ከጐንደር እየተነሡ ያደርጉት በነበረው የመስፋፋት ዘመቻ ሁሉ አጅባቸው የምትሔድና ለንጉሡ ድል አድራጊነት ተአምራት ትሠራ እንደነበር የቤተ-ክርስትያን መረጃዎች የሚመሠክሩላት ነች።

የኢትዮጵያ ታላላቅ ምስጢራት ከሚገኙበት ስፍራ አንዱ የጣና ሃይቅ ውስጥ ባሉት ገዳማት ነው። ከነዚህ ውስጥ ደብረ ማርያም አንዷ ናት። ከባሕር ዳር ከተማ የሰሜን ምስራቅ አቅጣጫን በመያዝ በጀልባ ለሃያ ደቂቃ አሊያም በእግር ለአንድ ሰአት ተኩል በመጓዝና የአባይን ወንዝ በታንኳ በማቋረጥ የደብረ ማርያም ገዳም ወደምትገኝበት ደሴት መግባት ይቻላል። የተለያዩ ታሪካዊ ቅርሶችን የያዘችው የደብረ ማርያም ገዳም በአፄ አምደ ጽዮን ዘመነ መንግሥት /1307-1337/ ዓ.ም እንደተመሠረተች ይነገራል። አባይ ወንዝ ጣናን ሠንጥቆ በሚያልፍበት ቦታ ላይ ያለችው ይህቸ ቤተ-ክርስትያን ከዋነኞቹ የቱሪዝም ማዕከል ውስጥ አንዷ ነች።

በዚሁ በጉደኛው ጣና ሃይቅ ውስጥ ከሚገኙ ገዳማት ውስጥ ደብረ ሲና ማርያም ሌላኛዋ ተጠቃሽ የክርስትና ማዕከል ነች። ከጐንደር ጐርጎራ ወደብ ክበብ በአጥር ብቻ የተለየችውና በጣና ሃይቅ ዳርቻ የምትገኘው ደብረ ሲና ማርያም ቤተ-ክርስትያን በ14ኛው መቶ ክፍለ ዘመን በአጤ አምደ ጽዮን ዘመነ መንግስት አባ ኤስዲሮስ በሚባሉ ባሕታዊ እንደተመሠረተች የቤተ-ክርስትያኗ ካሕናት ያስረዳሉ። አባ ኤስዲሮስ አመጣጣቸው ከሸዋ ደብረ ሲና ስለነበር ቤተ-ክርስትያኗም ደብረሲና ማርያም ተብላ ትጠራለች።

በዚሁ በጣና ሃይቅ ላይ ከሚገኙት አብያተ ክርስትያናት መካከል ዑራ ኪዳነ ምሕረት ተጠቃሽ ናት። ቤተ-ክርስትያኒቱ በ14ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ላይ መሠራቷ ይነገራል። ከባሕር ዳር ከተማ በጀልባ አንድ ሠአት ከተጓዝን በኋላ የምናገኛት ውብ ገዳም ናት። ሰሜን ኢትዮጵያ የሄደ ቱሪስት ሁሉ ጐራ የሚልባት ይህችው ገዳም በውስጥዋ አያሌ ቅርሶችን ሸሽጋ የኖረች የኢትዮጵያ መድመቂያ ጌጥ ነች።

የማርያም አብያተ-ክርስያናት ብዛታቸው እጅግ ብዙ ነው። ሁሉንም መጥቀስ አይቻልም። ከጥንታዊዎቹ ዋሸራ ማርያም፤ ደብረሲና ማርያም፤ ናዳ ማርያም፤ ዋልድቢት ማርያም፤ ዑራ ኪዳነ-ምህረት፤አትሮንስ ማርያም፤ ተድባበ ማርያም፤ ሎዛ ማርያም፤ ማህደረ ማርያም፤ ቁስቋም ማርያም፤ ጎንደሮች ማርያም፤ ጣራ ማርያም፤ ደረስጌ ማርያም፤ ቆሮቆር ማርያም፤ አረፈደች ማርያም ወዘተ የመሳሰሉ እጅግ ድንቅ ታረክ ያላቸው አብያተ-ክርስትያናት በኢትዮጵያ ውስጥ ይገኛሉ። ሁሉንም በዝርዝር ማቅረብ ሰፊ ቦታ ይወስዳል። መጎብኘቱን ላንባቢዎች እተወዋለሁ።

ባጠቃላይ ሲታይ የማርያም ተጽእኖ በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ውስጥ ግዙፉን ቦታ ይዞ ይገኛል። የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስም ዋነኛዋ መለያዋ የሆነችው ማርያም ናት። አንዳንድ ታላላቅ ጸሀፊያን ሳይቀሩ ቅድስት ድንግል ማርያም በስደትዋ ወቅት ከልጅዋ ከእየሱስ ክርስቶስ ጋር ሆነው ወደ ኢትዮጵያ መጥተው ጣና ገዳማት ውስጥ ኖረዋል ብለው ጽፈዋል። የጣናም ሰዎች ማርያም እና እየሱስ ጣና እንደኖሩ እስከ አሁን ድረስ የተለያዩ ማስረጃዎችን እያቀረቡ ያስረዳሉ። ጉዳዩ ለጥናትና ምርምር የሚጋብዝ ነው።¾

 

 

ከጥበቡ በለጠ

ከሰሞኑ ሲስተር ክብረ ተመስገን ወደ ቢሮዬ መጣች። ለብርቱ ጉዳይ እንደምትፈልገኝ ነገረችኝ። ለመስማትም ጓጓሁ። ሲስተር ክብረ የታላቁ ደራሲ እና አርበኛ የተመስገን ገብሬ የመጀመሪያ ልጅ ናት። አባትዋ በኢትዮጵያ ውስጥ የመጀመሪያው የአጭር ልብ-ወለድ መጽሐፍ የሆነውን “የጉለሌው ሰካራም” የተሰኘውን ድርሰት ያሳተመ ነው። 1941 ዓ.ም። መጽሐፉ ታትሞ ሲሰራጭ ግን ተመስገን ገበሬ አላየም። መጽሀፉ ልክ ሲታተም እሱ ከዚህች አለም በሞት ተለየ። የዚያን ግዜ ሲስተር ክብረ የ 5 አመት ህጻን ልጅ ነበረች። የእስዋን ታሪክ ሌላ ጊዜ አጫውታችኋለው። አሁን ግን ቢሮዬ የመጣችው ስለ ሲልቪያ ፓንክረስት ልትጠይቀኝ ነው። የኢትዮጵያ ፖስታ ድርጅት ለሀገራችን ውለታ በዋሉ ታላላቅ ሰዎች ስምና ምስል ቴምብር ያሳትማል። ከዚህ በፊት ለተመስገን ገብሬ፤ ለዮፍታሄ ንጉሴ፤ ለሀዲስ አለማየሁ እና በሌሎችም ታላላቅ ኢትዮጵያዊያን ስም እና ምስል ቴምብር አሳትሟል። ከሰሞኑ ሲስተር ክብረ ወደ ኢትዮጵያ ፖስታ ድርጅት ጎራ ብላ ከስራ ኃላፊዎቹ ጋር ተነጋግራ ነበር። የተነጋገረችው ስለ ሲልቪያ ፓንክረስት እና ስለ አልፈሬድ ኤልግ ነበር። ሲልቪያ ፓንክረስት በዜግነት እንግሊዛዊት ናት። ነገር ግን ኢትዮጵያ በፋሽስት ኢጣሊያ ስትወረር ከኢትዮጵያ አርበኞች ጎን ቆማ ሀገራችንን ከባርነት መቀመቅ ውስጥ ካስወጡ የቁርጥ ቀን ወዳጆች መሀል አንድዋ ናት። አልፈሬድ ኤልግ ደግሞ በዜግነት ሲውዘርላንዳዊ ነው። በዘመነ አጤ ምኒልክ ወቅት አማካሪ ሆኖ የመጣ ነው። ለኢትዮጵያ የዘመናዊነት እንቅስቃሴ ብዙ አስተዋጽኦ ያደረገ ነው። እነዚህ ሁለት የውጭ ሀገር ተወላጆች ለዚህች ሀገር የዋሉት ውለታ ግዙፍ ነው። እናም የኢትዮጵያ ፖስታ ድርጅት ውለታቸውን ቆጥሮ በቴምብሮቹ እንዲዘክራቸው ሲስተር ክብረ ሀሳብ አቀረበች። ፖስታ ደርጅቱም ውለታ ላበረከቱ ሰዎች ውለታ መላሽ መሆኑን በመንገር የእነዚህ ባለውለተኞች ታሪክ ተጽፎ እንዲቀርብለት ለሲስተር ክብረ ነገራት። እስዋም ወደ እኔ ዘንድ መጣች። ሁኔታውን ከአስረዳችኝ በኋላ እባክህ የሲልቪያ ፓንክረስት እና የአልፍሬድ ኤልግ የተጻፈ ታሪክ ይኖርህ ይሆን አለችኝ። እኔም በ1999 ዓ.ም ስለ ሁለቱም ሰዎች ታሪክ መጻፌን ነግሬያት ታሪኮቻቸውን ሰጠሁዋት። በጣም ተደሰተች። ከሰጠዋሁት ታሪኮች ውስጥ ለሰንደቅ አንባቢዎች ለዛሬ የማካፍላችሁ በ1875 ዓ.ም በማንቸስተር ከተማ እንግሊዝ ውስጥ ስለተወለደችው የኢትዮጵያ የቁርጥ ቀን ወዳጅ ስለ ሲልቪያ ፓንክረስት የጻፍኩትን እነሆ እላችኋለው።

አንዳንድ ጊዜ ዘመን ራሱ ይጨልማል። ብሩህ ዘመን እንዳለ ሁሉ ጨለማ ዘመን አለ። የስቃይ የመከራ። ኢትዮጵያ ሀገራችንም ከፍተኛ ሰቆቃ የደረሰባት በፋሽስት ኢጣሊያ ወረራ ወቅት ነበር። ወረራው ማዕከላዊ መንግሥት እንዳይኖር ከመገርሰሱም በላይ በሀገሪቱ ውሰጥ ሠላምና መረጋጋት ጠፋ። ኢትዮጵያን የሚወዱ ሁሉ በዱር በገደሉ ፋሽስቶችን ለመፋለም ገቡ። አብዛኛዎቹም ምርጥ ኢትዮጵያዊያን በትጥቅ ትግሉ ትንቅንቅ ወቅት ሕይወታቸው አለፈች። ምድር በየቦታው በደም ራሰች። ሴቶች ተደፈሩ። ቤቶች ተቃጠሉ። ሕፃናት የማንነት እጦት ገጠማቸው። ጐምቱ ኢትዮጵያዊያን ተሰደዳ። ሱዳን/ገደሪፍ/ ውስጥ ተከማቹ። ግማሹ ተማርከው ወደ ጣሊያን ሀገር በመጋዝ ወህኒ ወረዱ። ንጉሠ ነገሥት ኃይለሥላሴ ደግሞ በየሀገሩ እየዞሩ ሀገሬን አድኑልኝ ይላሉ። ትልቁ ዓሣ ትንሹን ይዋጠው የምትሉ ከሆነ መዘዙ ብዙ ነው፤ ነግ በእናንተ ይደርሳል እያሉ የዓለም መንግሥታትን ድረሱልን ይላሉ።

በወቅቱ ጆሮ ሰጥቶ ያዳመጣቸው የለም። በአሁኑ አጠራሩ የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት የሚባለውና በወቅቱ ደግሞ ሊግ ኦፍ ኔሽን በመባል ይታወቅ በነበረው የስብሰባ ማዕከል ውስጥ ከአንዲት የአፍሪካ ጥንታዊት ሀገር አንድ ንጉሥ መጥቷል። ንጉሡ 3000 ዓመታት በራሷ የመንግሥት ሥርዓት ከምትተዳደር ሀገር የመጣ ነው። አዳራሹ ውስጥ ደግሞ ጥቁር ያን ያህል ቦታ ተሰጥቶት መድረክ ላይ ወጥቶ የሚናገርበት ዘመን አይደለም። ግን ይህ ከምድረ ጥቁር የመጣው ንጉሥ ንግግር እንዲያደርግ ፈቃድ ተሰጠው። ወደ መድረኩ የመጡት ግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለስላሴ ነበሩ። ሀገራቸው በጣሊያኖች ተወራ ሀገር አልባ ሆነው በስደት ላይ ነበሩ። በዚያ በሊግ ኦፍ ኔሽን ስብሰባ ላይ የድረሱልኝ ጥሪ ለማሰማት ወደ መድረኩ ብቅ ሲሉ የኢጣሊያ ዜግነት ያላቸው የስብሰባው ተሳታፊዎች አዳራሹን መረበሽ ጀመሩ። ጃንሆይን ይሰድቧቸው ጀመር። አብዛኞዎቹ ፀያፍ ስድቦች ነበሩ። ጃንሆይ ደግሞ ከማዳመጥ ሌላ የሚያደርጉት ነገር አልነበረም። መድረኩ ላይ ቆመው ተሳዳቢዎቹን በግርምት ያዩዋቸዋል። አዳራሹ ሥርዓት አጣ ። ቀጥሎ ምን ሊመጣ እንደሚችል ማወቅ አልተቻለም። እጅግ ከሚያስቀይም ድባብ ካለው አዳራሽ ውስጥ የፀጥታ አስከባሪዎች ገቡ። እናም ጃንሆይን በስድብ አላናግር ያሏቸውን ስርዓት ቢሶች የፀጥታ ሰዎች ይዘዋቸው ወጡ። እየተወራጩ ጃንሆይን በፀያፍ ስድብ እየዘለፏቸው አዳራሹን ለቀቁ። አሁን ሠላም ሆነ። ጃንሆይ ለተሰበሰበው ሕዝብ እጅ ነሱ። አዳራሹ በጭብጨባ በደስታ ተሞላ። ሕዝቡን ያስደተሰው የጃንሆይ ፍፁም ትዕግስተኛነትና ስርዓተኝነት እንዲሁም እርጋታና ድባባቸው ነበር። ጃንሆይ ወረቀታቸውን ዘረጉ። ሕዝቡን ቀና ብለው አዩ። ቀጥለው ጐንበስ አሉ። ታሪካዊውን ንግግራቸውን ማሰማት ጀመሩ። የሐገራቸው በእብሪተኞች መወረር ሥርዓተ-መንግሥቱ ተንዶ በባዕዳን ቁጥጥር ስር መግባቱ ሕዝቡ ከፍተኛ እልቂትና መከራ ውስጥ መግባቱን እና ሌሎችንም ፍዳዎች ተናገሩ። ጃንሆይ አንድ ነገር አከሉ። ትልቁ ዓሣ ትንሹን ይዋጠው የምትሉ ከሆነ ነግ በናንተ ሲደርስ ታዩት የለምን አሏቸው። በመጨረሻም ይህን ተናገሩ፡- እግዚአብሔርና ታሪክ ፍርዳችሁን ሲያስታውሱት ይኖራሉ አሏቸው። God and History Will Remember your Jujment ተብሎም ወዲያውኑ ተተርጉሞ በዓለም ላይ ተሰራጨ። ምርጥ ንግግር ነበር። ይሁንና በወቅቱ አቅሙ እና ብቃቱ የነበራቸው ኃያላን መንግሥታት ለጃንሆይ ንግግር ምላሽ ደፋ ቀና አላሉም። ኢትዮጵያውያን አርበኞች ግን የመርዝ ጋዝ ከሰማይ እየወረደባቸው የሀገራቸውን ዳር ድንበር ለማስከበር እያለቁ ናቸው። ግማሹ እቤት ለቤት እየታደነ በመጨፍጨፍ ላይ ነው።

ከወደ እንግሊዝ ሀገር ግን አንዲት ፀሐይ ወጣች። የኢትዮጵያን የጨለማ ዘመን በአንድነት ሆነን እናብራው የምትል። ጨለማው ይገፈፍ፤ ስቃይ ሰቆቃ ቶርቸር እንግልት ይቁም ብላ ግንባሯን ለጥይት፣ እጇን ለካቴና እየሰጠች ኢትዮጵያን እናድን የምትል ሴት የተጋረደውን አድማስ ሰንጥቃ ወጣች። ይህች ታሪካዊት ሴት ሲልቪያ ፓንክረስት ትባላለች። ሲልቪያ ፓንክረስት ወደዚች ምድር ስትመጣ የነፃነት ታጋይና ተሟጋች ሆና ነው። ገና በጨቅላዎቹ ዕድሜዎቿ በምድረ እንግሊዝ የምታያቸውን ኢፍትሀዊ የሆኑ አሰራሮችና ደንቦችን በተለይም ደግሞ ችላ የተባለውን የሴቶችን መብት ለማስከበር ከዕድሜዋ በላይ ድምጿ የሚሰማ አርበኛ ነበረች። ሲልቪያ የሙያ ጥሪዋ ኪነ-ጥበብ (Art) ነው። የተማረችው የስዕል ጥበብን ቢሆን ምርጥ ጋዜጠኛ፤ ምርጥ ፀሐፊ ነበረች። የሲልሺያ ብዕር የአንባቢን ቀልብና

መንፈስ ገዝቶ ከመጓዙም በላይ የእርሷም ሰብዕና ደግሞ ይበለጥ እኛነታችንን ወደርሷ የሚያቀርብ አንዳች ኃይል አለው። ለነፃነት ለፍትህ ለዲሞክራሲ ለሰብአዊ መብት እራሷን አሳልፋ የሰጠች.. እንደገና ደግሞ የኢትዮጵያን የጨለማ ዘመን ለመታደግ ማንነቷን ለኢትዮጵያ የሰጠች የቁርጥ ቀን ልጅ ዛሬ ልናነሳሳት ነው።

ሲልቪያና ኢትዮጵያ በ1928 ዓ.ም ፋሽስት ኢጣሊያ ፍፁም አረመኔያዊ በሆነ መንገድ ኢትዮጵያን ወረረች። ሞሶሎኒ ሮም ላይ በሚሊየን ለሚቆጠረው ሕዝቡ ኢትዮጵያን መውረሩን አበሰረ። አድዋ ላይ ድባቅ የተመታው የኢጣሊያ ጦር አርባ ዓመት አገግሞ ተጠናክሮ ቂም በቀሉን ቋጥሮ ኢትዮጵያን በመዳፉ ስር ሊከት ታላቁን ደረጃ ያዘ። ኢትዮጵያ ላይ ቁንጮ ሊሆን በቁጥጥሬ ስር ነች አለ። ኢትዮጵያ እንደ መንግሥት የመቀጠሏ ሁኔታ ጠፋ። መንበረ ሙሴው ከሥልጣን ተወግዶ ባዕዳን ኢጣሊያዊያን በግራዝያኒ ፊት-አውራሪነት ወንበሩ ለኛ ይገባል አሉ። የኢትዮጵያ ሥርዓተ-መንግሥት ፈረሰ። ንጉሡም ተሰደዱ። ሀገር አልባ ሆኑ፤ ተነስተው እንደተራ ሰው ስደተኛው ባይተዋር ሆኑ። በምድረ እንግሊዝ ስደታቸው ስለ ሀገራቸው ኢትዮጵያ መወረር አዕምሮዋ የቆሰለው ሲልቪያ

ፓንክረስት እና ሌሎች 32 የኢትዮጵያን ወዳጆች ጃንሆይ ከባቡር ሲወርዱ ንግግር አደረጉላቸው። በተለይም የኢትዮጵያ መወረር በጣም እንዳሳዘናቸው እና ወረራውንም ለመቀልበስ የሚቻላቸውን ሁሉ እንደሚያደርጉ እነ ሲልቪያ ለጃንሆይ ተናገሩ። የጀመሩት የሠላም መንገድ ጥሩ ነው አሏቸው ። በተለይም ሲልቪያ ፀረ- ፋሽስት ትግሉ ወደፊትም ተጠናከሮ እንደሚቀጥል ድምጿን ስታሰማ ቆይታለች። እናም በስደት አንገታቸውን የደፉትን የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥትና ባለሟሎቻቸውን አይዟችሁ ከጐናችሁ ነን። ባይተዋርነት አይሰማችሁ። ትግሉ የሁላችንም ነው ብላቸው የኢትዮጵያን ሕዝብ ትግል ወደፊት እንዲቀጥል ትልቅ ደጀን የሆነችው ሲልቪያ ፓንክረስት ከወደ እንግሊዝ ትጠቀሳለች።

ሲልቪያ ፓንክረስት ምርጥ የሰብአዊ መብት ታጋይ ናት። የተፈጠረችበት ስራ ደግሞ ስዕል ነው፤ ግጥም ነው፤ ጽሕፈት ነው፤ ብቻ የኪነ-ጥበብ ሰው ነች። ፅሁፎቿ ዛሬም ነገም ልብ እንዳማለሉ የሚነበቡ ናቸው። ይሄ ስብዕናዋም ነው በዚህ እንዳነሳሳት ግድ የሚለኝ። በአፃጻፍ ቴክኒኳ ውብ የሆነ የገለፃ ጥበብ ያላት ፀሀፊዋ ሲልቪያ በምድረ እንግሊዝ እና በሌላውም ዓለም ብዕሯ ፀረ-ፋሽስታዊ ተጋድሎውን አጠንከሮ ቀጠለ። New Times እና Ethiopia News በተሰኘው የወቅቱ ጋዜጣ ስለ ወራሪዋ ኢጣሊያ የተለያዩ ስፍር ቁጥር የሌላቸውን መጣጥፍ አቅርባለች። ሲልቪያ የምትፅፋቸውን ፀረ-ፋሽስታዊ መጣጥፎቸ በሙሉ ለእንግሊዝ መንግሥት የፓርላማ አባላት ታከፋፍል ነበር። ሁሉም በየዕለቱ ጉዳያቸው የኢትዮጵያ ጉዳይ እንዲሆን ለማድረግ ያልማሰነችው ሙከራ የለም። ከዚህ ሌላም በሞሶሎኒ የግፍ አገዛዝ ለሚሰቃዩ ኢጣሊያዊያንም ሌላኛዋ ተቆርቋሪ ነበረች። በስደት ወደ እንግሊዝ የገቡትን የኢጣሊያ ዜጐች ከመከራው አገዛዝ እንዲላቀቁ የማታንኳኳው በር የለም። የሲልቪያ ሰብዕና ለታረዙ ለተገፉ ለተጨቆኑ ሁሉ እኩል መቆም ነው። ብቻ ፋሽዝምን የመታገል ኃይሏ አይሎ የወጣ የክፍለ ዘመኑ ጀግና ብዕረኛ ነበረች። በምትፅፍበት New Times እና Ethiopia News ጋዜጣ ላይ ስታስተጋባ የነበረው ፋሽዝም ከምድረ ኢትዮጵያ እንዲጠፋ እና ኢትዮጵያዊያንም ነፃ እንዲወጡ የነፃነት አቀንቃኝ ሆና ነው ሲልቪያ የምትታየው። ከዚህም በመቀጠል የዓለም ሕዝብ ስለ ኢትዮጵያ የነፃነት እጦት እነዲገነዘብና ፀረ- ፋሽስታዊ ትግሉ እንዲፋፋም እንግሊዝ ውስጥ ሰልፍ ጠራች። በተለይም የሴቶቹ እንቅስቃሴ የእንግሊዝን መንግሥት በወቅቱ ይነቀንቀው ስለነበር የሲልቪያም የሰልፍ ጠሪ በነዚሁ ሴቶች በኩል የሚደረግ ነበር። እናም እንግሊዛዊያት ፀረ-ፋሽዝም የተፃፈባቸውን መፈክሮች በማንገብ ዓለም ኢትዮጵያን እንዲታደግ ሰለፍ ወጡ። ሀገሪቷ ከዳር እስከ ዳር በኢትዮጵያ ጉዳይ ላይ ውይይት ገባች።

የሲልቪያ ትግል እንዲህ በመላው ሴቶች ውስጥ ብቻ ሳይሆን ከመላው እንግሊዛዊ ጋር የኢትዮጵያን ጉዳይ እንዲያደርግ ከጫፍ እስከ ጫፍ የትግል መረቧን እየዘረጋች ነበር። ከቤተሰቧ ጀምሮ በወቅቱ ገና ጨቅላ የነበረው ልጅ ሪቻርጅ ፓንክረስት /የዛሬው ኘሮፌሰር ሪቻርድ ፓንክረስት/ ጭምር ፀረ-ፋሽስታዊ ተጋድሎ ውስጥ እንዲገቡ አድርጋለች። የኢትዮጵያ አርበኞች ከጃንሆይ ጋር በደብዳቤም ሆነ በልዩ ልዩ ምክንያቶች ሲገናኙ ከሲልቪያ የተደበቀ ነገር የለም። የጥንታዊቷ ኢትዮጵያ ጉዳይ የራሷ የሙሉ ጊዜዋ ጉዳይ ሆኖ አረፈው። ሲልቪያ በመንፈስ ፍፁም ኢትዮጵያዊት ሆነች። ከዳር እስከ ዳር የምታደርገው ቅስቀሳ (LobbY) ኢትዮጵያ በተለይም በእንግሊዝ መንግሥት ዘንድ ትኩረት እንዲሰጣት ማድረግ ቻለች። እንግሊዝ ኢትዮጵያን እንድትረዳ እና ለነፃነትና ለፍትህ የሚደረገውን የኢትዮጵያዊያኖችን ትግል እንድትደግፍ መስመር ውስጥ ያስገባች ብርቱ ሰው ነበረች ሲልቪያ ።

የአርበኞቹም ትግል እየገፋ መጣ። በየቦታው ፋሽስቶች ድል እየተመቱ መጡ። በእንግሊዝ የሚደደገፈውም ጃንሆይን የያዘው ሌላው የጦር ምድብ ከሰሜን በኩል እየተጓዘ መጣ። ጣሊያን የአምስት ዓመቱን የወረራ ዘመን በአሳፋሪ ሽንፈት ተከናንባ ወደቀች። መላው ጣሊያን አዘነ። እንግሊዝ ውሰጥ ደግሞ ሲልቪያና ደጋፊዎቿ የደስታ ዓለም ውስጥ ገቡ። ትግላቸው ፍሬ አፈራ። ኢትዮጵያ በብዙ መስወእትነት ነጻ ወጣች። ሲልቪያ ፓንክረስት ያቺን ለነፃነቷ የታገለችላትንና እንደ አይኗ ብሌን ስትጠብቃት የኖረችውን ኢትዮጵያን ለማየት ተነሳች። ወደ ኢትዮጵያ ለመጀመሪያ ጊዜ ልትጓዝ ነው። ጊዜው እ.ኤ.አ 1943 ዓ.ም ሲልቪያ ከለንደን ተነስታ ወደ ኢትዮጵያ በረረች። ያቺ የሀገራችን የቁርጥ ቀን ልጅ ሲልቪያ

ኢትዮጵያ ገባች። ምድረ ሀበሻ ወጥቶ በእልልታ እና በሆታ ተቀበላት፤ ተዜመላት። ባለቅኔዎች ቅኔ ተቀኙላት፤ አዝማሪዎች አሞገሷት። የክፉ ቀን ደራሿ ሲልቪያ ፓንክረስት ኢትዮጵያን ስታያት ፍፁም ፍቅር ያዛት። በቀረበቻት ቁጥር ከመንፈሷ ጋር ወግ ጀመረች። ሁለት ጊዜ ለንደን ደርሳ መጣች። በመጨረሻም በኢትዮጵያ ፍቅር ወድቃ ጓዟን ጠቅልላ መጣች። ከዚህ በኋላ ነው ሌላኛው የሲልቪያ ፓንክረስትና የኢትዮጵያ ቁርኝት እያየለ የሚመጣው። ከነፃነት በኋላ ኢትዮጵያ እንደደረሰች የሀገሪቱን ሁለመና ማወቅ ጀመረች። የማታየው የማትጐበኘው የማትጠይቀው ነገር የለም። ኢትዮጵያን ባወቀቻት ቁጥር አፈሯን ምድሯን ወደደቻት። የሚያስገርም የታሪክ ደሴት መሆኗን በልዩ ልዩ መጣጥፎቿ መግለፅ ጀመረች። የብሔረሰቦቿን ብዛትና በአንድነት የመኖር ምስጢር፤ የመዓት ባህሎች ስብስብ መሆኗ ከሁሉም በላይ ደግሞ ቀደምት ስልጣኔዋ ሲልቪያን ኢትዮጵያ ምርኰ ካደረገችባቸው ነጥቦች ውስጥ ግንባር ቀደሞቹ ናቸው። ሲልቪያ የጥበብ ሰው ናት። እናም ይሄ ጥበበኝነቷ በተለይም በሰሜን ኢትዮጵያ ወዳሉት ኪነ-ሕንፃዎች ቀልቧ ተሳበ።  የአክሱማውያን የስልጣኔ ደረጃ አለም አስከንድቶ ትልቅ እርከን ላይ ደርሶ የነበረበትን ዘመነና የሕውልቶቹን ፋይዳ ይበልጥ ለዓለም ማስተዋወቅ ጀመረች። ከዚህም ሌላ ረጅም ጊዜ ስትደመምባቸው የቆየችበት ኪነ-ሕንፃዎች በ12ኛው መቶ ክፍለ ዘመን የተሰሩት የቅዱስ ላሊበላ አብያተ ክርስትያናት ናቸው። የነዚህ አበያተ- ክርስትያናት የኪነ-ሕነፃ አሰራር በየትኛውም ዓለም እንደማይገኝ እና ኢትዮጵያም በዓለም ላይ በነዚህ ቅርሶቿ አስደናቂ ምድር እንደሆነች ፃፈች። ሲልቪያን ልዩ የሚያደርጋት ነገር ቢኖር በተለይም በነዚህ በላሊበላ አብያተ-ክርስትያናት ላይ ያደረገችው አስገራሚ ጥናት ነው። ይህም ኢትዮጵያን በ16ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ጐብኝቶ የሔደው ፖርቹጋላዊው ፍራንሲስኮ አልቫሬዝ የላሊበላን አብያተ-ክርስትያናት ፈረንጆች እንደሰሩት እዚያ ያሉት ቄሶች ነገሩኝ ብሎ ፅፎ ነበር። ከዚያም በኋላ የመጡት ታሪክ ፀሐፊዎች አብያተ-ክርስትያናቱ በውጭ ሀገር ሰዎች እንደተሰሩ ገልፀዋል። በዚህኛውም ዘመን አሁን በሕይወት የሌሉት ታላላቅ ታሪክ ፀሐፊዎች፡- ብላቴን ጌታ ኅሩይ ወ/ስላሴ፤ ተክለፃዲቅ መኩሪያ፤ ብርሃኑ ድንቄ፤ ስርግው ሀብተስላሴ፤ አፅንኦት ሰጥተው ያመለከቱት ነገር ቢኖር የላሊበላ አብያተ-ክርስትያናት ከግብፅ ሀገር ተሰደው በ12ኛው መቶ ክፍለ ዘመን በመጡ ሰዎች መሰራታቸውን ነበር። ሲልቪያ ደግሞ ፍፁም የተለየ ነገር ይዛ ቀረበች። እንደ እርሷ አባባል ከአለት ላይ ፈልፍሎ ቤት የመስራት ጥበብ የኢትዮጵያ ብቻ ነው። ይህ ጥበብ ከአክሱም ጀምሮ እያደገ እያጐለበተ የመጣ ነው። ከመቶ በላይ አብያተ- ክርስትያናት ከድንጋይ ተፈልፍለው ኢትዮጵያ ውስጥ ተሰርተዋል። ነገር ግን በላሊበላ ዘመን የጥበቡ መራቀቅ ከፍተኛ ደረጃ ላይ ደርሶ ፍፁም (Prefect) ሆነው ተሰሩ ትላለች። ስታክልበትም እንደነዚህ አይነት አብያተ-ክርስትያናት በየትኛውም ዓለም አልተሰሩም። የየትኛውም ሀገር ባህል አይደሉም። ይህ የኢትዮጵያዊያኖች ብቻ የሆነ የግላቸው ጥበብ ነው በማለት ለመጀመርያ ጊዜ የተለየ ጥናት የፃፈች የታሪክ ፀሐፊ ነች።

ሲልቪያ እነዚህ አበያተ-ክርስትያናት የዓለም ልዩ ቅርሶች በመሆናቸው ስማቸው ታውቆ በዓለም ሕዝብ ዘንድ እንዲጐበኙ Monolithic Churches of Lalibela- Great Wonders of the World ብላ ለመጀመሪያ ጊዜ የፃፈች ሰው ናት። ፅሁፉን ከፍተኛ ምርምርና ጥናት አድርጋበት የፃፈችው በመሆኑ ተቀባይነቱ ወደር የለውም። ዛሬ ሲልቪያ በሕይወት የለችም። የዛሬ 57 ዓመት ሕይወቷ አልፏል፡ በእርሷ ዕድሜ እኔ ባለመኖሬ በአካል አላውቃትም። ግን ስራዎቿ ዛሬም ከጐኔ ቁጭ ብላ እንደምታወጋኝ ያህል ያናግሩኛል። ፍፁም ኢትዮጵያዊ ለዛና ፍቅር ያለው ብዕሯ የዘመን ኬላን ገና ተሻግር ይጓዛል። የሲልቪያ ቤተሰብ በኢትዮጵያ የሲልቪያ ዘር ከኢትዮጵያ ጋር ተዋህዶ ዛሬ የኢትዮጵያን ደምና ስጋ ተላብሷል፡ ሲልቪያ ከወደ እንግሊዝ ነቅላ ስትመጣ በጣም የምትወደው ልጇ ሪቻርድ ፓንክረስትም አብሯት መጥቷል። ከባለቤቱ ሪታ ፓንክረስትም ጋር ሆነው እዚህ ኢትዮጵያ የገቡት የዛሬ 50 ዓመት ነው። ሪቻርድ እና ሪታ የታሪክ ሰው ናቸው። በተለይ ኢትዮጵያን በተመለከተ ያላጠኑት ያልፃፉት ጉዳይ የለም። ሁለት ያብራካቸውን ክፋይም ለኢትዮጵያ አበርክተዋል። አንድ ወንድ ልጅና አንድ ሴት ልጅ። ወንዱ ዶ/ር አሉላ ፓንክረስት ይባላል። እሱም ሶሻል አንትሮፖለጂስት ነው ። እህቱም ሆነች እርሱ አማርኛ ቋንቋን ሲናገሩ ስርዓቱንና ደንቡን ጠብቀው ከማንም በተሻለ ሁኔታ ነው። ጥንታዊውን የግእዝ ቋንቋን በሚገባ የሚያውቁም ናቸው። የአሉላ ባለቤት ኢትዮጵያዊቷ ቆንጅት ናት። ልጅም ወልደዋል። ስለዚህ ሲልቪያ ሪቻርድን ወለደች። ሪቻርድና ሪታ አሉላን ወለዱ። አሉላ ደግሞ ከኢትዮጵያዊት ጋር ተጋብቶ ኢትዮጵያዊያን ልጆች አገኘ። እና ሲልቪያ በልጅ ልጇ ተዋልዳ ኢትዮጵያዊ ሆነች። ኢትዮጵያ ውስጥ የሲልቪያ የክርስትና ስም ወለተ-ክርስቶስ ተብሎ በቀሳውስት ይጠራም ነበር። በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ ሲልቪያ እና ቤተሰቦቿ እጅግ ትልቅ ክብርና ማዕረግ ሊሰጣቸው የሚገባ እንደሆኑ ተዘርዝሮ የማያልቀው ውለታቸው ቋሚ ምስክር ነው። የሲልቪያ ብዕር ስለኢትዮጵያ ሲልቪያ ፓንክረስት በጥቂት ዓመታት ውስጥ ኢትዮጵያን እና ታሪኳን ባህሏን ሕዝቦቿን ለማስተዋወቅ ያደረገችው ብርቱ እንቅስቃሴ ሀገሪቷ በሌላው ዓለም ዘንድ ከፍተኛ ትኩረት እንድታገኝ አድርጋለች።

ጊቦን የተባለ ፀሐፊ ኢትዮጵያዊኖች አንድ ሺህ ዓመት በራቸውን ዘግተው ከዓለም ተገልለው አንቀላፍተዋል ብሎ የፃፈውን ታሪክ ሲልቪያ ቀይራዋለች። የእንቀልፍ ዘመን የተባሉትንና ከዚያም በፊት የተሰሩትን የኢትዮጵያዊያንን አስደናቂ ተግባሮች ለዓለም አሳይታለች። ኢትዮጵያውያን አላንቀላፉም፤ ያንቀላፋው የኢትዮጵያውያዊያንን ስራ ማየት ያልቻለው ነው በሚል ስሜት ከሰሜን ጫፍ እስከ ደቡብ፤ ከምስራቅ እስከ ምዕራብ ያሉትን ድንቅ የኢትዮጵያ ቅርሶች ባህሎች ታሪኮች እምነቶች… እነሆ እያለች በገላጭ ብዕሯ ስታሳይ ቆይታለች። አንተ ጊቦን፤ ለመሆኑ አይንህ ይህን ሁሉ ሥልጣኔ አይቷል ወይ በሚያሰኝ የብዕር ለዛ ብዙ ፅፋለች። ከሲልቪያ ፅሁፎች ውስጥ በተለይም በኢትዮጵያ ጉዳይ ላይ 735 ገጾችን የያዘው መፅሐፏ ነው። ርዕሱ Ethiopia a Cultural History ይሰኛል። በዚህ መፅሐፍ ውስጥ ሲልቪያ ያልዳሰሰችው ማነነታችን የለም። እኛ ኢትዮጵያዊያን እስከ ዘመነ ሲለቪያ ድረስ ምን እንደምንመስል ቁልጭ ብሎ ይታያል። መፅሐፉ የሀገሪቱን ታሪክ፤ ሥነ-ፅሁፍ፤ ሥነ-ጥበብ /አርት/፤ ሥነ-ሕንፃ (Architecture)፤ ሥነ- ግጥም (Poetry)፤ ሙዚቃ እና ትምህርትንም በተመለከተ በርብሮ ይገልጽልናል።

የሲልቪያ አፃፃፍ ተደጋግሞ የሚታየውን የሀገራችንን የታሪክ አፃፃፍ በተለየ መልኩ ያሳደገ ነው። ይህም ብዙውን ጊዜ የኢትዮጵያ ታሪክ ሲባል ከዘመነ አክሱም ጀምሮ የነበሩትን መሪዎች በመደርደር ማን እንዴት እንደገዛ እንዴት እንደተዋጋ እንዴት እንደወደቀ እና ቀጣዩም እንዴት በትረ ሙሴውን እንደጨበጠ በመዘርዘር የሚተነትን ነበር። ሲልቪያ ግን ሥነ-ፅሑፋችንን፤ ኪነ-ጥበባችንን በአጠቃላይ በመዳሰስ ከመሪዎች ታሪክ ባለፈ የሕዝቦችንም ማንነት በመፅሐፏ ውስጥ ለማሳየት ብርቱ ሙከራ አድርጋለች። በጠቅላላው የማህበረሰብ ታሪክ (Social History) ላይ ትኩረት ያደረገች ዘመናዊት ፀሐፊ ነበረች።

ሌላው ከኢትዮጵያ ጋር እጅጉን አቆራኝቶ ሲልቪያን እና ኢትዮጵያን በጣም የሚገልፀው

Ethiopia Observer የተሰኘው የእንግሊዝኛ መፅሔት ነው። በዚህ መፅሔት ላይ ሲልቪያ የልማት ሚኒስቴር ትመስላለች። ከዘመነ ፋሽስት ወረራ በኋላ የሚሰሩትን ሆስፒታሎች፤ ት/ቤቶች፤ መንገዶች፤ ፋብሪካዎች ወዘተ እየተዘዋወረች ያላቸውን ፋይዳ ትፅፋለች። ሌሎች

መሰራት የሚገባቸውን ነገሮች ደግሞ ትጠቁማለች። ከዚህ ባሻገር ደግሞ የሀገሪቱን ታሪክ በበሰለ እና በተጠና ሁኔታ አያሌ የታሪክ መዛግብትን በማገላበጥ ጥልቅ ትንታኔ ታደርጋለች። ሲልቪያ ስትፅፍ የተጠቀመችባቸውን የፅሁፍ መረጃዎች ማለትም መፃህፍትን፤ ርዕሶቻቸውንም ሆነ ስሞቻቸውን ስለምታሰፍር በእያንዳንዱ ፅሁፏ ውስጥ ብዙ ባለታሪኮችን እንተዋወቃለን። ከዚህኛው ባሻገር ደግሞ ራሷ ሲልቪያ ሰዓሊ ነች። ከዚህም አልፎ የስዕል ሀያሲት ነች። እና በርሷ ብዕር ያልተበረበረ ስዕልና ሰዐሊ የለም። የኢትዮጵያን ባሕላዊ ስዕሎች ከየአብያተ-ክርስቲያናቱ እና ገዳማቱ ፎቶ ግራፍ እያነሳች በመፅሔቱ ላይ ታሳያለች። ከዚያም በውስጣቸው የያዙትን ሃይማኖታዊ መንፈሳዊ እና ዓለማዊ ጉዳዮች ትተነትናለች። ከሌሎቸ የአሳሳል ጥበቦች ጋር እንዴት እንደሚገናኙ እና እንደሚለያዩ ታብራራለች።

የሲልቪያ የስዕል ሃያሲነት ዛሬ በሕይወት የሌለውን ሃያሲ ስዩም ወልዴን፤ ዛሬ በምድረ አሜሪካ የሚገኘውን ባለቅኔ ሰለሞን ደሬሳን ሳይፈጥር አልቀረም። በ1950ዎቹ መባቻ ገና ለጋ ወጣት የነበሩትን አንጋፋውን ባለቅኔ መንግሥቱ ለማን ምን ያህል የስዕል ችሎታ እንደነበራቸው ያስተዋወቀች ሲልቪያ ፓንክረስት ነበረች። ዛሬ መላው ዓለም በስዕል ችሎታቸው አንቱታን ደራርቦ የሰጣቸው አፈወርቅ ተክሌ በወጣትነት ዘመናቸው ላይ ሲልቪያ ታላቅ ሰው እንደሚሆኑ አብራርታለች። ከወጣቶቹም ከአንጋፋዎቹም እየጠቃቀሰች የኢትዮጵያን የስዕል ጥበበኝነት ያብራራች ድንቅ ፀሐፊ ሲልቪያ ፓንክረስት ከ50 ዓመት በፊት ብዙ ገልፃለች። ሲልቪያ ገጣሚ ነበረች። አያሌ ግጥሞችን ፅፋለች። በተለይም ስለ ነፃነት ፍትህ ርዕትዕ… ተቀኝታለች። ሌላው የሕይወት ገጠመኟ ሌላ ምዕራፍ የያዘበት አጋጣሚ፡ ወደ ኢትዮጵያ ከመጣች በኋላ ነው። ሁሉም ነገር ይገርማታል። በአያሌ ርዕሰ ጉዳዮች ላይ ግጥም ስትፅፍ ኖራለች።  Addis Ababa ብላ ተቀኝታለች። በሐረር ላይ ፅፋለች። ምኒልክ ከአውስትራሊያ ባስመጡት ባህር ዛፍ ተደንቃ ብዙ ስንኞች ደርድራለች። እናም የነፍሷ ጥሪ ወደ ሆነው ሥነ-ግጥም ውስጥ የሚዋኙትን ዋናተኞች ጓደኞቿ አደረገች። መንግሥቱ ለማ ግንባር ቀደሙ ናቸው። ከቤተሰቧም ጋር ቤተኛ ነበሩ። አፍላ የግጥም ነበልባል በውስጣቸው ሲንበለበል የነበሩትን የዚያን ጊዜዎቹን ወጣቶች በቅኔ ዓለም እንዲምነሸነሹ የጥበብ ማዕድ የዘረጋች ፀሐፊ ነበረች ሲልቪያ።

 

 

በጥበቡ በለጠ

 

በጥምቀት በዓል በኢትዮጵያ ውስጥ ያሉት ታቦታት በሙሉ ከመንበረ ክብራቸው ተነስተው ጉዞ ያደርጋሉ። ጉዞው ወደ ጥምቀተ ባሕር ነው። ከፍተኛ በሆነ የሕዝብ አጀብ እና እልልታ ነው ጉዞው የሚደረገው። በዓሉ ጥር 10 ቀን ተጀምሮ ጥር 12 ቀን ይጠናቀቃል። በአንዳንድ አካባቢዎች ለምሣሌ ጐንደርን ጨምሮ ደግሞ በአሉ ለቀናት ይቀጥላል። ባብዛኛው ግን ከጥር 10-12 ባሉት ቀናት በመላ ሐገሪቱ ውስጥ ይከበራል።

 

ታቦታት ከመንበረ ክብራቸው ተነስተው ጉዞ እንዲያደርጉ እና አሁን ያለውን የጥምቀት በዓላችንን አከባበር የጀመረው ማን ነው? መባሉ አይቀርም። አሁን ያለውን የጥምቀት በዓል አከባበራችን የተጀመረው በ12ኛው መቶ ክፍለ ዘመን እንደሆነ የቤተ-ክርስትያን መረጃዎች ያመለክታሉ። ጀማሪውም ቅዱስ ላሊበላ ነው።

 

ቅዱስ ላሊበላ ኢትዮጵያን ከ1157 ዓ.ም ጀምሮ ለአርባ አመታት የመራ ታላቅ ንጉስ ነው። ንግሥናው አስገራሚ ነው። ላሊበላ ቄስ ነው። ላሊበላ ንጉስ ነው። መስቀል ይዞ ያሣልማል፤ የቤተ-ክርስትያን ሰርዓት ያስፈፅማል። ኢትዮጵያንም ያስተዳድራል። ይህ ንጉስ በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ኃይማኖት ውስጥ ሊቅ የሚባልም ነው። የሐገሩን የቤተ-ክህነት ትምህርት ጠንቅቆ የተማረ ነው። ከዚያም ወደ እየሩሳሌም ሔዶ 12 አመታት ቆይቶ ብዙ ተምሯል። ኢብራይስጥ እና አረብኛ ቋንቋን ሁሉ ያውቃል። ከአለም ታላላቅ ሠዎችና ፍልስፍናዎች ጋር ተዋውቋል። ሐገሩ ኢትዮጵያን በሐይማኖቱም ሆነ በስልጣኔው የማዘመን (Modern) የማድረግ ሕልም የነበረው ንጉስ ወቄስ ነው።

 

እናም ዛሬ ሰሜን ወሎ እየተባለች በምትጠራው በላስታ ወረዳ ሮሃ ከተባለች ቦታ ላይ ነገሠ። በነገሠ በ23 አመት ውስጥ በሰው ልጅ አእምሮ ውስጥ እስከ አሁን ድረስ እንቆቅልሽ የሆኑትን 10 አብያተ-ክርስትያናትን ከአለት ፈልፍሎ ካለ ምንም የኮንሥትራክሽን ስህተት ሠራ። ኪነ-ሕንፃዎቹ ዳግማዊት እየሩሳሌም በኢትዮጵያ የሚወክሉ ናቸው። ኢትዮጵያን እየሩሳሌምን የማድረግ ኘሮጀክት ነው።

 

ቄስ የነበረው ይህ ንጉስ እየሩሳሌም በኖረበት ወቅት የታዘባቸውን ብዙ ነገሮች ሀገሩ ላይ የተሻሉ አድርጐ መንፈሣዊ ሕይወት ሠጥቷቸው የማከናወን ሕልም ነበረው። ከነዚህ ውስጥ አንዱ ጥምቀት ነው። ሁሉም አብያተ-ክርስትያናት ከምዕምኖቻቸው ጋር ሆነው ፍፁም ሀሴት በተሞላው ስርዓት እንዲያከብሩ ያደረገ ቀዳማይ ንጉስ።

 

በዚሁ በጥምቀት በዓል ላይ በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ኃይማኖት ውስጥ እጅግ መንፈሣዊ ክብር የሚሠጣቸው ታቦታት' መስቀሎች' ፅናፅሎች' ዣንጥላዎች' ታላላቅ ድርሣናት' ብርቅና ድንቅ የሆኑ ቅርሶች ወዘተ ይወጣሉ። ካሕናት በአልባሣት ያሸበርቃሉ። ምዕምናን እና ምዕመናት ፀዐዳ ልብሶቻቸውን ይለብሣሉ። ሕፃናት ክርስትና ለመነሣት ይዘጋጃሉ። የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ-ክርስትያን ደምቃ እና ገዝፋ የምትታይበት የፈጣሪን ታላቅነት የምታሣይበት አበይት በዓሏ ጥምቀት ነው። ቅዱስ ላሊበላ ዛሬ የምናከብረውን ይህን መንፈሣዊ ትውፊት ያጉናፀፈን የጥበብ አባት ነው።

 

ከዲያቆን ብርሐኑ አድማስ

 

      ጌታችን ሰውን ለማዳን ሰው ሆኖ ከተገለጠ በኋላ ሰው የሆነበትን የማዳን ስራውን የጀመረው በጥምቀት ነው። የተጠመቀው በሠላሳ ዘመኑ ሲሆን አጥማቂውም የካህኑ የዘካርያስ ለጅ ቅዱስ ዮሐንስ ነበር። ጌታችን በተጠመቀበት ጊዜ አብና መነፈስ ቅዱስ የባሕርይ አምላክነቱን መስክረዋል። አብ በደመና ሆኖ በእርሱ ደስ የሚለኝ የምወደው ልጄ ይህ ነው ሲል መንፈስ ቅዱሰ ደግሞ በነጭ ርግብ አምሳል በራሱ ላይ ዐርፎ የባሕርይ አንድነታቸውን መስክሯል። ማቴ 3፤17 ዮሐ1፤32-34።

የጥምቀት በዓል የሚከበረው ከላይ የተገለፀውን የእግዚአብሔርን ማዳን ለመመስከር ነው። ይህንም ቤተ ክርስቲያናችን በዐራት ዘርፍ ትዘረዝረዋለች። እነዚህም

·         ስለዚሁ የተነገረው ትንቢት እንዲፈፀም

·         ውኃን ለመቀደስ

·         ለጥምቀት ኃይልን ለመስጠት

·    ለእኛ አርአያና መሳሌ ለመሆን ያሳየውን ትሕትና ለመመስከር እንደሆነ ቤተ ከርስትያን ትገልጻለች። የእስክንድርያ ቤተ ክርስቲያንም ለዚሁ ለአንጽሖተ ማይ /ውኃውን ለመቀደስ/ እና ምእመናኑንም በጥምቀት /በልጅነት/ የቀደመ ኃጢአታቸው የተሠረየላቸውን ያህል በዚህ ዕለትም የሠሩት ኃጢአት ይሠረይላቸዋል ትላለች። ይህ ማለት ግን ጥምቀት ትደግማለች ማለት አይደለም። እንደ አቡነ ጎርጎርዮስ /ሊቀ ጳጳስ ዘሸዋ/ ገለጻ በረከተ ጥምቀቱን ለምእመናን በማድረስ ማሳተፍ ሥርየተ ኃጢአትን መስጠት እንጂ መላልሶ ማጥመቅ አይደለም። ልጅነት/መወለድ/ አንድ ጊዜ ብቻ ነውና።

 

የአከባበር ሥርዓቱንም ስንመለከት ከሌሎቹ በዓላት የሚለይበት መንገድ አለው። ይኸውም ታቦታቱ በዋዜማው ከቤተ-ክርስቲያን ወጥተው በሕዝብ ታጅበው እግዚአብሔርም እየተመሰገነ ወንዝ ዳር ይወርዳሉ። በዚያም ዳስ ተጥሎ/ድንኳን ተተክሎ/ ከተራም ተከትሮ ሌሊቱን መዘምራኑ በማኀሌት ካህናቱ በሰዓታት እግዚአብሔርን ሲያመሰግኑ ያድራሉ። ይህም ጌታ ከገሊላ ወደ ዮርዳኖስ የመሔዱ ምሳሌ ነው። ሲነጋም ፀሎተ ቅዳሴው ተጠናቅቆ ወደ ወንዙ/የግድብ ውኃም ከሆነ ወደ ተገደበው ውኃ/ በመሔድ ፀሎተ አኮቴት ተደርሶ ዐራቱ ወንጌላት ከተነበቡ በኋላ ውኃው ተባርኮ ለተሰበሰበው ሕዝብ ይረጫል። ወንዝም ሲሆን እየገቡ ሊጠመቁ /ሰዎች/ ይችላሉ። ይህ የሌሊት ቅዳሴም በቤተ ክርስቲያን ሥርዓት የታዘዘ መሆኑ በፍትሐ ነገሥት ተገልጿል። “ወይኩን ገቢረ ቁርባን በልደት ወጥምቀት መንፈቀ ሌሊት”፡-  በልደትና በጥምቀት ቅዳሴው /ቁርባኑ/ በመንፈቀ ሌሊት ይሁን ተብሏል። በግብፆችም ከእስልምና መግባት /ከ6ኛው ክ/ዘመን/ በፊት ዓባይ ወንዝ በመውረድ በድምቀት ይከበር ነበር። ከዐረቦች መግባት በኋላ ግን በከሊፋዎቹ /በሱልጣኖቹ/ ስለ ተከለከሉ በዚያው በቤተ ክርስቲያን ብቻ ለማክበር ተገድደዋል። ይህም ሆኖ በድሮው ዘመን በድምቀት ያከብሩት እንደነበር የእስላም ታሪክ ፀሐፊዎች ሁሉ በሰፊው ዘግበውታል። ለዚህም አልማሱድ(Almas’udi) 94 ዓ.ም የጻፈው ሊጠቀስ ይችላል።

 

ይህ በዓል የሚከበረው ጥር ዐሥራ አንድ ቀን ነው። ምዕራባውያን ግን ድሮ ከልደት ጋር ደርበው በሚያከብሩበት ዕለት ታህሳስ /ሃያ ስምንተ ወይም ሃያ ዘጠኝ/ ቀን (January 6) ማክበር እንደጀመሩና ትውፊቱንም ከመሥራቃውያን አብያተ ክርስቲያናት እንደወሰዱት መዛግብት ያስረዳሉ።

 

በዓሉ የሚውልበት ዕለተ ረቡዕ ወይም አርብ ቢሆን እንኳ አይጾምም። ነገር ግን በዋዜማው ያሉት ዕለታት ረቡዕ ከሆነ ማክሰኞ አርብ ከሆነ ደግሞ ሐሙስ ይጾማሉ። ይህ ጾም የገሀድ ጾም ይባላል። ይህም የበዓሉን ዐቢይነት ወይም ቤተ ክርስቲያን ስለ በዓሉ ያላትን አመለካከትና ቦታ ያሳያል። በዚህ ዕለትም ሥጋዊ ሥራ ፈጽሞ የተከለከለ ነው። እጅግ እንድናከብረው ታዝዟልና። ሊቃውንቱ በፍትሐ ነገሥት ይህን አስመልክተው

 

ወደእምድኅረ ዝንቱ ግበሩ በዓለ ኤጲፋንያ ዘውእቱ በዓለ ጥምቀት ወይኩን በኃቤክሙ ክቡረ እስመ ቦቱ ወጠነ እግዚአነ ከመያርኢ አመ ተጠምቀ በውስተ ዮርዳኖስ በእደ ዮሐንሰ፡-

ከዚህ በኋላ የጥምቀት በአል የሚባለውን በዓለ ኢጲፊንያን አክብሩ በእናንተ ዘንድ የከበረ ይሁን፤ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በዮርዳኖስ ወንዝ በዮሐንስ እጅ በተጠመቀ ጊዜ የባሕርይ ልጅነቱን ይገልጽ ዘንድ የጀመረበት ቀን ነውና ብለዋል። ሰለዚህም በሀገራችንም በደማቅ ሁኔታ ይከበራል።

 

በአሁኑ ጊዜ እንዲያውም በቱሪስት መስሕብነት ከሚያገለግሉት የሀገሪቱ ሀብቶች መካከልም አንዱ ጥምቀት ነው።ከሀገሪቱ ብሔራዊ በዓላትም አንዱ ነው። ወደ ሀገራችን የሚገባው የጎብኝ ቁጥርም ከፍተኛ ደረጃ ላይ የሚደርሰው በዚህ ወቅት ነው። ስለዚህም ለመንፈሳዊ በረከቱም ሆነ ለብሔራዊ ጥቅሙ ሃይማኖታዊ ሥርዓቱና ባሕላዊ ወጉ አንደተጠበቀ ሊኖር የሚገባው ነው። የጥምቀጸ ባህር ቦታዎችን በግዴለሽነት አሳልፎ ለሌላ ጉዳይ ማዋልም ከሃይማኖታዊ ግዴለሽነቱ ይልቅ ብሔራዊ ቅርስና ታሪክን ማጥፋት መሆኑ ጎልቶ ይታያል። እነዚህን አካላት እንዲያስፈጽሙለት የሾማቸው መንግሥትም ሆነ የሚገለገለው ሕዝብ ተጠያቂነት እንዳለባቸው ሊያሳስብ ከጥፋታቸው ሊያርማቸውና የሀገር መንፈሳዊ ሀብት መጠበቂያ ሆኑትን ቦታዎች እንዲጠብቁ ሊያሳስባቸው ይገባል።

 

             ከዲያቆን ብርሐኑ አድማስ

             በዓላት ከተሰኘው መጽሀፍ የተወሰደ

 

በድንበሩ ስዩም

 

ወቅቱ ጥምቀት ነው። ሕዝበ ክርስትያን በነቂስ ወጥቶ ጥምቀትን ያከብራል። ሁሉም በተቻለው አቅም ነጭ ፀአዳ ለብሶና ተጫምቶ አምሮበት ነው የሚወጣው። ለጥምቀት ያልሆነ ቀሚስ ይበጣጠስ የሚሠኝ አባባል ሁሉ አለ። ታቦታቱን የምናጅበው ፍፁም በደስታ ነው። በእልልታ' በዝማሬ' በሽብሸባ 'በሆታ'በጭብጨባ ነው። ይሔ የዘመናት አከባበራችን ነው። ወደፊትም ይቀጥላል። ግን ደግሞ ቆም ብለን አንድ ሃሣብ እናስብ፤ ታቦታቱን ስናጅብ አንድ ነገር ብናክልበትስ?

 

ታቦታቱን ስናጅብ ኢትዮጵያን እናስብ። ይህ ሁሉ ሕዝበ ክርስትያ ያለባት ጥንታዊት ሀገር ምነው ድሃ፤ የድሆች ድሃ ሆነች? ታቦታቱን ሰናጅብ የብዙ የቃል ኪዳን ሐገር ናት የምንላት ኢትዮጵያ ለምን ጉስቁልናዋ በዛ? ለምን የአለም ጭራ ሆነች? ወንጌል ቀድሞ የተሠበከባት ጥንታዊ ሀገር ለምን በምፅዋት ትኖራለች? የብዙ ሺ አድባራት ገዳማት መኖርያ የሆነች ሐገር ለምንስ የችጋር እና የችግረኞች ሀገር ሆነች?

 

ታቦታቱን ስናጅብ ፈጣሪን ስለ ኢትዮጵያ እንለምነው፤ እንማፀነው። ታቦታቱን ስናጅብ ኢትዮጵያ ሐገረ እግዚአብሔር እያልናት ለምን በድህነት ምች ትመታለች? ፈጣሪ አንተው ጐብኛት፤ ዳሣት እያልን እንማፀነው።

ታቦታቱን ስናጅብ ፈጣሪን ስለ ሀገራችን ተንበርክከን ተደፍተን እንለምነው። ኢትዮጵያን የረሃብ የችጋር የድህነት የተመፅዋች ሀገር አታድርጋት እንበለው። ሕፃናት የሚራቡባት' ወላጆች የሚራቡባት' በጠኔ የሚወድቁባት አታድርጋት እያልን እንለምነው። አቤቱ ሆይ ይህችን የአማኞች ሀገር ጐብኛት፤ ኢትዮጵያን የዳቦ ቅርጫት አድርጋትና በልተው የሚያድሩባት ሕፃናት ተመችቷቸው የሚቦርቁባት የሐሴት ምድር አድርጋት እያልን እንለምነው።

 

ታቦታቱን ስናጅብ ጥንት ከአለም ቀድማ የብዙ ስልጣኔዎቸ መጠቀሻ የነበረችው ኢትዮጵያ ለምን ወደቀች? ለምን የስልጣኔዎች ጭራ ሆነች? እባክህ ፈጣሪያችን ኢትዮጵያን ባርክ፤ ለሕዝቦቿም አእምሮ ስጣቸው። እንዲያው እንዲመራመሩ እንዲፈጥሩ ሐገራቸውን ከተመፅዋችነት እንዲያወጡ ጥበብ ስጣቸው እያልን እንፀልይ።

 

ታቦታቱን ስናጅብ አቤቱ ጌታችን መድሃኒታችን እየሡስ ክርስቶስ ሆይ በየመንገዱ የወደቁትን' ጐዳና የተኙትን' ሀገሩን እየሞሉ ያሉትን የኔ ቢጢዎች አስባቸው። እንደሠው አድርጋቸው፤ እንደ ፍጡር እነሡም እንዲኖሩ አድርጋቸው፤ ከወደቁበት የሚነሡበት ሀይልና ብርታት ስጣቸው፤ ጥበብ ስጣቸው፤ ረድኤት ስጣቸው እያልን እንለምነው።

 

ታቦታቱን ስናጅበ፡- ፈጣሪ ሆይ ሕክምና አጥተው፤ የሚታከሙበት አጥተው በብዙ ደዌዎች እየተሠቃዩ ያሉ ኢትዮጵያዊያንን ጐብኛቸው። በየ ሆስፒታሉ ተኝተው ከመድሃኒቱ ጋር ያልተገናኙትን ዳብሣቸው፤ ታሞ መዳን የጠፋባትን ኢትዮጵያን የፈውስ ምድር አድርጋት እያልን እንለምነው።

 

ታቦታቱን ስናጅብ እንዲህም እያልን እንማፀነው፡- ሐኪሙ በሽተኛውን የማይዘርፍበት ሐገር አድርጋት፤ ሐኪሙ ሕሙማኖችን የሚፈውስባት ሀገር አድርጋት፤ መሪዎቸ የማይዋሹባት' የሕዝባቸውን ሕይወት የሚለውጡባት' ሕዝባቸውን የማያሠቃዩባት' ሙሰኞች የማይገኙባት' ሕዝቡን የማይጨቁኑባት አድረጋት። አቤቱ ሆይ ኢትዮጵያ የቃል ኪዳን ምድርህ ናትና ሕዝቦቿን ነፃ አድርጋቸው። ከሐሣብ ከጭንቀት ገላግላቸው። ከውዥንብር እና ከድንጋጤ ከመሸማቀቅ ሕይወት አውጣቸው። በነፃነት እንዲያስቡ እና እንዲሠሩ ጥበብና ሐይልን ስጣቸው እያልን እንማፀነው።

 

ታቦታቱን ስናጅብ፡- በየቀኑ ስለሚሠደዱት ኢትዮጵያዊያን እንለምነው። ሀገሩን ጥሎ ባሕር እያቋረጠ ያለቀው አልቆ ከስደት ምድሩ የሚደርሰውን ኢትዮጵያዊ አስበው። አቤቱ ሆይ የስደት ሕይወቱ ሣያንስ በሔደበት ምድር የሚገረፈው' የሚሠቀለውን' የሚገደለውን አስበው። ጌታ ሆይ የስቃይ ሰለባ የሆኑ ስደተኛ ወገኖቻችንን ዳብሣቸው፤ ሀይልና ብርታት ስጣቸው፤ ኢትዮጵያም ዜጐቿ የሚሠደዱባት የችግር አገር አታድርጋት። ኢትዮጵያ የሠዎች መሠባሠቢያ የአንድነት የብልፅግና የአብሮ የመኖር የቸርነት እና የረድኤት ሐገር አድርግልን እያልን እንለምነው።

 

ታቦታቱን ስናጅብ፡- እንዲህም እያልን እንማፀነው፡-አቤቱ ሆይ ለኢትዮጵያዊያን ልቦና ስጣቸው፤ በዘር እንዳይቧደኑ' በጐሣ 'በጐጥ' በቀበሌ' በሰፈር አጥር እየሠሩ ሠው የመባላቸውን ፍቅር እንዳያጠፉት ጥበብን ስጣቸው። አንድ ሆነው ኢትዮጵያዊያን ነን ብለው፤ በፈጣሪ አምነው በፍቅር በመተሣሠብ መንፈስ ተሣስረው ሀይልና አንድነታቸውን አደርጅተው ኢትዮጵያ የምትባል የጥንቷን ገናና ሀገር ዛሬም ስሟን እና ዝናዎን አስከብረው የሚኖሩባት ምድር አድርገህ ባርካት እንበለው።

 

ታቦታቱን ስናጅብ፡- በመካከላችን ያለውን የሸር' የጥላቻ' የምቀኝነት' የሰብቅ' የውሸት' የዝሙት' የሐጢያት መንፈስ አወላልቀን የምንጥልበትን ፀጋ ስጠን። ከላያችን ላይ የተገፈፈውን ላመኑበት ጉዳይ መኖርን፤ መታገልን፤ እራስን አሣልፎ መስጠትን፤ መልሠህ አጐናፅፈን። አቤቱ ሆይ፡- ቀጣፊ ትውልድ እንዳይፈጠር የተፈጠረውም እንዳይበዛ አድርግልን እያልን እንለምነው።

 

ታቦታቱን ስናጅብ፡- ለሐይማኖት መሪዎቻችንም ልቦና ስጣቸው የፈጣሪን ቃል እና ትምርቶችን እንዲያስተምሩ አድርጋቸው። በአለማዊው ሀሣብ እየተታለሉ ሕዝባቸውን እንዳይሸነግሉ እንዳይዋሹት አድርጋቸው። አቤቱ ሆይ፤ኢትዮጵያ አቡነ ጴጥሮስ የተሰኙ የሐይማኖት መሪ የተፈጠሩባት የሀቅ የእውነት የእምነት እና የመስዋዕትነት ሀገር ነችና ለሐይማኖት መሪዎች የአቡነ ጴጥሮሣዊነት መንፈስ በሁሉም የእምነት መሪዎች ውስጥ ታጐናፅፍ ዘንድ እንለምንሃለን። ሀገርን ወገንን ታሪክን የሚጐዳ ድርጊት ሲፈፀም የማይዋሹ የማይቀጥፉ የሀይማኖት መሪዎችን አብዛልን እያልን እንለምነው።

 

ታቦታቱን ስናጅበ፡- ፈጣሪ እምነታችንን እንዲባርክልን እንለምነው። የብዙ ሺ አድባራት እና ገዳማት መኖርያ የሆነች ኢትዮጵያ፤ የብዙ ሺ ቀሣውስትና የሐይማኖት መሪዎች መፈጠሪያ የሆነችው ኢትዮጵያ፤ የብዙ አማኒያን ምድር የሆነችው ኢትዮጵያ፤ ቀሣውስት ጥለዋት ወደ ውጭ የማይሠደዱባት አድርጋት። ጳጳሣት የማይሠደዱባት ሕዝባቸውንም የማይከፋፍሉባት የሕብረት ምድር አድርጋት። ፈጣሪ ሆይ በሐይማኖት መሪዎቸ ውስጥ የገባውን የመከፋፈል የመበታተን ክፉ መንፈስ በቸርነትህ እና በረድኤትህ ዳብሰው፤ አስተካክለው እያልንም እንማለደው።

 

ታቦታቱን ስናጅብ፡- ስለ መጪው ዘመንም እንለምነው። የእምነት ሐገር ኢትዮጵያ የግብረ-ሰዶማዊያን መስፋፊያ ምድር እንዳትሆን ጐብኛት እንበለው። የሐይማኖተኞች ምድር ናት በምንላት ኢትዮጵያ የግብረ-ሰዶማዊያን ጉባኤ በግልፅ ሲደረግባት በግላጭ የተቃወመ ሀይማኖተኛም ሆነ ዜጋ የጠፋባት ምድር ስለሆነች ፈጣሪ ሆይ አንተ ለሁላችንም ልቦና ስጠን፤ ሀይል ስጠን፤ የሐጢያት ፅዩፍ አድርገን እያልን አንለምነው። 

 

ታቦታቱን ስናጅብ በየ አስር ቤቱ የሚገኙትን ዜጎችም፡- አቤቱ ጌታችን አስባቸው፤ጎብኛቸው፤ጽናትን አርነትን ስጣቸው እያልን እንለምነው። ታቦታቱን ስናጅብ ፈጣሪን እንዲህ እያልን እንጠይቀው፡- ይህች የጻድቃን የሰማእታት የነቢያት መኖሪያክ የሆነችው ኢትዮጵያ ምነው ድህነትዋ በዛ? ምነው መከራዋ በዛ? መቼ ነው ከችጋር የምትወጣው? ፈጣሪ ሆይ፡- ለክብርህ መገለጫ ይሆን ዘንድ ይህ ሁሉ ኢትዮጵያዊ በእልልታና በፍጹም ደስታ ጥምቀትህን የሚያከብረው ለእምነቱ በመገዛት ነው። ፈጣሪ ሆይ ላንተ እንዳላቸው ፍቅር አንተም አስባቸው፤ አስበን፤ አሜን።   

Page 8 of 18

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us