ተአምረኛው የ“ፍቅር እስከ መቃብር” በ50 ዓመት ልደት መባቻ

Wednesday, 16 March 2016 13:19

 

በጥበቡ በለጠ

 

በአንድ ወቅት ማለትም በሰኔ ወር 2000 ዓ.ም በኢትዮጵያ ደራሲያን ማሕበር አስተባባሪነት ወደ ጐጃም ጉዞ አድርገን ነበር። የጉዞው መጠሪያ #ሕያው የጥበብ ጉዞ ወደ ፍቅር እስከ መቃብር አገር” ይሰኛል። በሐገሪቱ ውስጥ ያሉ አያሌ አንጋፋና ወጣት ደራሲያን' ገጣሚያን' የሥነ-ጽሁፍ መምህራን እና እንደኔ አይነቱ ጋዜጠኛም ነበር። ጉዞው ፈፅሞ የማይረሱ ውብ ትዝታዎች ነበሩት። በዚህ ጉዞ ውስጥ ሜሮን ጌትነት ሰብለወንጌልን ሆና እየተወነች፤ እንዳለጌታ ከበደ በዛብህን ሆኖ፤ አበባው መላኩ ጉዱ ካሣን ሆኖ፤ የምወድሽ በቀለ ወ/ሮ ጥሩአይነትን ሆና፤ አስፋው ዳምጤ ፊታውራሪ መሸሻን ሆነው ታሪኩ በተፈፀመባቸው የፍቅር እስከ መቃብር ቦታዎች ላይ እየተወኑልን ተጉዘናል። ከዚያም ከታላቁ የቅኔ ዩኒቨርሲቲ ከዲማ ጊዮርጊስ ዘንድ ደረስን። ይህ ቦታ ዋነኛው የፍቅር እስከ መቃብር መፅሃፍ የታሪክ እምብርት የተቀበረበት ስፍራ ነው።

 

ዲማ ጊዮርጊስ እንደደረስን ቀሣውስት' መነኮሣት' የቅኔ ተማሪዎች እና ሊቃውንት አገኝን። ሁሉም ማለት ይቻላል ፍቅር እስከ መቃብር ስለተሠኘው መፅሃፍ አንብበዋል ወይም ታሪኩን ያውቃሉ። ጉዳዩ ገርሞን ቆየን። አንድ የሥነ-ጽሁፍ ባለሙያ' ደራሲ' ገጣሚ የተባለ የሀገሪቱ ሰው እና እዚያ የቤተ-ክህነት ትምህርት ብቻ ይሰጥበታል በተባለ ስፍራ ላይ ፍቅር እስከ መቃብር የተሰኘው የሀዲስ ዓለማየሁ መጽሐፍ የጋራ አጀንዳችን ሆነ።

 

እጅግ የገረመኝ ነገር' በፍቅር እስከ መቃብር ውስጥ ልቦለድ ገፀ-ባሕሪ ናቸው ብለን የምናስባቸው ፊትአውራሪ መሸሻ በውን የነበሩ ሰው እንደሆኑ ቀሣውስቱ ነገሩን። ቤታቸውም እዚያጋ ነበር እያሉ አመላከቱን። ካመልካቾቹ ውስጥ መምህር ወልደየስ መቅጫ የሚባሉ ሰው ትዝ ይሉኛል። እርሳቸው እኛ በሄድንበት ወቅት የዲማ ጊዮርጊስ ገዳም አስተዳዳሪ ነበሩ። በርግጥ ጉዱ ካሣም በሕይወት የነበረ ሰው ነው የሚውሉ መረጃዎችም ተፅፈዋል። በዚህ ፍቅር እስከ መቃብር ጉዞ ውስጥ እጅግ ጠቃሚ የሚባሉ የሕይወት ገጠመኞችን ተመልክተን መጥተናል።

 

ፍቅር እስከ መቃብር የተሰኘው የኢትዮጵያ ምርጡ ልቦለድ ለንባብ ከበቃ 50 ዓመት ሆነው። ይህ ትልቅ የልደት በዓል ነው። የዘመናዊ የኢትዮጵያ ሥነ-ጽሁፍ ልደት ነው።

ይህ መጽሐፍ እንደታተመ ሰሞን አንድ እወደድ ባይ ሰው ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ዘንድ ይሔዳሉ። ሔደውም እንደዚህ ይላሉ፡- “ጃንሆይ፤ ሀዲስ በኛው ተምሮ' በኛው ስራ ይዞ' በኛው ተሹሞ' በኛው ለዚህ በቅቶ ሣለ፤ መጽሐፍ ፅፎ አሣጣን። አዋረደን….” ይላሉ።

 

ጃንሆይም “አዋረደን“ የሚለውን ቃል እየቀፈፋቸው እስኪ አሣተመው የምትሉትን መፅሃፍ አምጡ ይላሉ። መፅሃፉ ይሰጣቸዋል። አዩት። ገለጥ አደረጉት። ፍቅር እስከ መቃብር ልቦለድ ታሪክ ይላል። ጃንሆይም ተቆጡ። ይሔ እኮ ልቡ የወለደውን ነው የፃፈው። ምን አደረገ? ልቡ የወለደውን እንደ እውነት ወስዳችሁ አዋረደን ትላላችሁ? እያሉ ተናግረው መፍሐፉን አነበቡ የሚሉ ተባራሪ ወሬዎች አሉ።

 

አፈሩን ገለባ ያድርግላቸውና በ1994 ዓ.ም በደራሲ ሀዲስ ዓለማየሁ ቤት ተገኝቼ ቃለ-መጠይቅ አድርጌላቸው ነበር። ይህን የጃንሆይን ጉዳይ አንስቼላቸው ነበር። ነገር ግን እርሣቸውም ሲናገሩ እንዲህ እንደሚባል በቅርቡ ነው የሰማሁት፤ በወቅቱ ግን መባሉን አላውቅም ብለውኛል።

እኚህ ደራሲ በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ ክስተት ናቸው። ከድርሰት ስራዎቻቸው በተጨማሪ ሀገራቸው ኢትዮጵያን ባርበኝነት እስከ ታላቅ ዲኘሎማትነት በመስራት ከማገልገላቸውም በላይ በፋሽስት ኢጣሊያ አማካይነት ጣሊያን ውስጥ ሰባት አመታትን ለሀገራቸው የታሰሩ ናቸው። ሀዲስን ስናነሣ የትኛውን ሀዲስ እናነሣሣ እያልኩ እቸገራለሁ።

 

ያ ገና በ1920ዎቹ መጀመሪያ ላይ ቴአትር እየፃፈ የሀበሻና የወደኋላ ጋብቻ በማለት የቴአትርን ዘርና ቡቃያ ያለመለመውን ሀዲስን ነው?

ያ በ1927 ዓ.ም ጣሊያን ኢትዮጵያን ከመውረሯ በፊት ሕዝቡ ነቅቶ፣ ወኔ ኖሮት ሀገሩን እንዲጠብቅ የኢትዮጵያ እና የጣሊያን ጦርነት በአድዋ የተሰኘ ቴአትር ፅፎ ለሕዝቡ ያሣየውን ነው?

 

በፋሽስት ኢጣሊያ ወረራ ወቅት እምቢኝ ለሀገሬ ብሎ ጫካ ገብቶ ፋሽስቶችን ሲፋለም የኖረውን ሀዲስ ነው? በዚያ እልህ አስጨራሽ ጦርነት ውስጥ ተማርኮ ወደ ኢጣሊያ ተግዞ ሰባት አመታትን በእስር ያሣለፈውን ሀዲስን ነው?

በአሜሪካ' በእንግሊዝ' በእስራኤል' በኒውዮርክ' የኢትዮጵያ ብቸኛው ተጠሪ አምባሣደሩን ሀዲስ ዓለማየሁን ነው? ኧረ የትኛውን ሀዲስ አንስተን እናውጋ?

 

በመፅሃፍቶቹ ማለትም የትምህርትና የተማሪ ቤት ትርጉም /1948/ ተረት ተረት የመሰረት' /1948/ ፍቅር እስከ መቃብር /1958/ ኢትዮጵያ ምን አይነት አስተዳደር ያስፈልጋታል?/1966/' ወንጀለኛው ዳኛ /1974/' የልምዣት /1980/ ትዝታ /1985/ እነዚህን ድንቅ መፃሕፍት ያስነበበንን ሀዲስን ነው?

 

የብዙ መልካም ስብዕና ባለቤት የሆኑት ሀዲሰ ዓለማየሁ የትውልድ ሞዴል ናቸው። ጐጃም ውስጥ በደብረማርቆሰ አውራጃ እንዶዳም ኪዳነምሕረት በምትባል ትንሽዬ መንደር 1902/06 እንደተወለዱ የሚገምቱት ሀዲስ በኢትዮጵያ ሥነ-ጽሑፍ አለም ውስጥ ዘላለማዊ ሰው ያደረጋቸውን ፍቅር እስከ መቃብርን ካሣተሙ 50 አመት ስለሆነ ዛሬ  በጥቂቱ ስለሱ እናወጋለን።

 

ሀዲስ ዓለማየሁ የፍቅር እስከ መቃብር መፅሃፍ ታሪክ እውነተኛው ገፀ-ባሕሪ ይመስሉኛል። ምክንያቱም በ1940ዎቹ መጀመሪያ ላይ ትዳር መሰረቱ። ከወ/ሮ ክበበ ፀሐይ ጋር። ግን ብዙም ሳይቆዩ ወ/ሮ ክበበፀሐይ ይህችን አለም በሞት ተለዩ። ሀዲስም ከዚያ በኃላ ትዳር ሣይመሰርቱ ቀሩ። ዘመናቸውን በብቸኝነት አሣለፉ። ይህን ጉዳይ የዛሬ 14 አመት ጠየኳቸው። ለምን ሌላ ትዳር ሣይመሰርቱ ከ50 አመታት በላይ ቆዩ?  ልጅም እንኳን አልወለዱም? አልኳቸው። የጣት ቀለበታቸውን አሣዩኝ። ይሔን ቀለበት ያሰረችልኝ ክበበፀሐይ ናት። እኔም አስሬላታለሁ። እሷ የኔን ሣታወልቀው ነው ያረፈችው። እኔም የእሷን አላወልቀውም። ማንም አያወልቀውም። እሷ ነች ያሰረችልኝ አሉኝ። ታዲያ ፍቅር እስከ መቃብር የሚባለው ታሪክ ከሀዲስ ሕይወት ሌላ ምን አለ? ለትዳራቸው እስከ መጨረሻው ድረስ ታማኝ የሆኑ ክስተት ናቸው።

 

እጅግ በርካታ ተመራማሪዎች ስለተመራመሩበት ፍቅር እስከ መቃብር፤ ኤልያስ አያልነህ እነዚህን ምርምሮች ሰብስቦ ያሣተመበት፤ ድምፀ መረዋዋ እጅጋየሁ ሽባባው /ጂጂ/ አባ አለም ለምኔ እያለች ስላዜመችለት ፍቅር እስከ መቃብር፤ ብርቅዬው ተዋናይ ወጋየሁ ንጋቱ በኢትዮጵያዊያን ልቦና ውስጥ ህያው ስላደረገው ፍቅር እስከ መቃብር መጽሀፍ እስኪ ወግ እንጀምር።

 

የሀዲስ ፍቅር እስከ መቃብር መጽሃፋቸው የብዙ ሺ አመታት የመንግሥት ታሪክ ያላትን ኢትዮጵያን ቀየረ። አዲስ የሥነ-ጽሑፍ አብዮት አቀጣጠለ። አዲስ ምዕራፍ ከፈተ ተብሎ ከሊቅ እስከ ደቂቅ መሠከረ።

ፍቅር እስከ መቃብር ሃምሣ አመታት ሙሉ የኢትዮጵያን ሥነ-ጽሑፍ በቁንጮነት የሚመራበት ውስጣዊ ስራው ምንድን ነው? ምን ቢኖረው ነው ዘመናትን እየተሻገረ በትውልድ ውስጥ የመነጋገሪያ አጀንዳ ሆኖ የዘለቀው?

በዚህ መጽሐፍ ዙሪያ እጅግ በጣም ብዙ የሚባሉ ምሁራን፣ ተመራማሪዎች እና ተመራቂዎች የጥናት ጽሑፎችን ሲፅፉበት ኖረዋል፤ አሁንም እየፃፉ ነው፤ ወደፊትም ገና ይጽፋሉ። ፍቅር እስከ መቃብር ተመዘው የማልቁ ጉዳዮችን ይዟል። ለዚህም ነው በየዘመኑ ብቅ ያለው ትውልድ ስለ ፍቅር እስከ መቃብር የሚመራመረው።

 

ብዙ ሠዎች ስለ ፍቅር እስከ መቃብር የተወዳጅነት ምስጢር አውጉ ሲባሉ ሦስት ነገሮችን በዋናነት ያነሣሉ። አንደኛው  መጽሐፉ ስለ ፍቅር ማውጋቱ ነው። ምርጥ የፍቅር ታሪክ አለው። ይህ የፍቅር ታሪክ የሰው ልጅ ባሕሪ ስለሆነ ተወደደ ይላሉ። ሁለተኛው መፍሐፉ ፖለቲካዊ ጉዳይ በከፍተኛ ደረጃ ይዟል ይላሉ። በዚህ ምክንያት ለ1960ዎቹ አብዮቶች ቅስቀሣም በር ከፍቷል ብለው የሚናገሩ አሉ። በዚህ የተነሣም ተወዳጅነቱ አይሏል ይላሉ። ሦስተኛው የተፃፈበት የቋንቋ ደረጃ እና ብቃት ወደር የሌለው በመሆኑ በሰው ልጅ አእምሮ ውስጥ ዘላለማዊ ፍቅር ያኖረ መጽሐፍ ነው ይሉታል። እነዚህን ሦስት ነገሮች መሠረት አድርገው የተፃፉት ታሪኮች የኢትዮጵያን የሺ አመታት የሥነ-ጽሁፍ ደረጃ ወደ ታላቅ ማማ ላይ ሀዲስ ዓለማየሁ አወጡት እያሉ ብዙዎች ተናግረውታል።

 

እስኪ የመጀመሪያውን ጉዳይ እንመልከተው። ጉዳዩ ፍቅር ነው። የሰብለ ወንጌልና የበዛብህ የፍቅር ታሪክ። ሰብለ የፊታውራሪ ልጅ። በዛብህ የድሃ ልጅ። ግን ደግሞ ጐበዝ መምህር። በዘመኑ በነበረው ባሕልና እምነት አንዲት የታላቅ ሰው ልጅ አቻዋ ካልሆነ ድሃ ሰው ጋር የፍቅር ግኑኙነት ፈፅሞ በማይታሰብበት ዘመን ላይ ሀዲስ ዓለማየሁ ሰብለን ሲገልጽዋት እንዲህ ይላሉ፡-

 

“ከድሮው ሚሊዮን ጊዜ የተዋበች ያበበች ከመምሰልዋም በላይ ባያት በመረመራት መጠን ሰአሊ ስዕሉን በመጨረሻ ማስጌጫ ቀለሙ ሲነካካው እያማረ እያማረ እንደሚሔድ በየደቂቃው በየንዑስ ደቂቃው እየተዋበች… እየተዋበች…አይኖቹ የሚያዩትን ሁሉ የሰውነት ክፍሏን ይዳስስ ጀመረ”።/ገጽ 319-320/

 

ከዚህች ውብ ልጅ ጋር የሚደረግ ወይም የተከሰተ የፍቅር ታሪክ ነው። የድሃው ልጅ በዛብህ የሰብለ ወንጌል የቤት ውስጥ አስጠኚ ሆኖ ተቀጥሮ እንደ እቶን በሚፍለቀለቅ የፍቅር ታሪክ ውስጥ ይወድቃል።

 

ሀዲስ ዓለማየሁ የዛሬ 50 አመታት ስለ ወንድ እና ሴት ፍቅር በአንድ ክፍል ውስጥ ሆነው የሚፈጠረውን ታሪክ በውብ ቋንቋ ገለፁት። በየሰው ልብ እና መንፈስ ውስጥ ታፍኖ ቁጭ ያለውን፤ በብዕር በሚገባ ያልተደሰሰውን ፍቅር በሰብለ እና በበዛብህ ውስጥ አሣዩ፤ ገለፁ። ውብ ገለፃ። ከዚህ የፍቅር ትረካ ጋር ጥቂት ብንቆይስ። ሀዲስ እንዲህ ገለፁት፡-

 

“ወዲያው አጠገቡ መጥታ ስትቀመጥ የፍርሃቱንም፣ የፍቅሩንም ስሜት እየበዛ እየበዛ በሄደ መጠን የልቡ መሸበር ፊቱን ሲያግመው፤ ግንባሩን ሲያወዛው፤ እረፍት አጥቶ ሲቸገር ቀና ብላ አየችና፡-

 

‘ምነ?’ አለች ትንሽ ፈገግ ብላ።

‘ም--ምኑ?’ አለ ቀና ብሎ ማየቱን ፈርቶ አንገቱን እንደ ደፋ።

‘ለምን አላበህ? ሞቀህ?’

‘የለ--የለም ደህና ነኝ።’ አለ።

ልቡ ካፎቱ ወጥቶ ሊሮጥ ሲንደፋደፍ ትንፋሹን እያደናቀፈው። ስሜቱን ከሁኔታው ሲታይ የስዋም ስሜት መለወጥ ጀመረ። የስዋም ፊት መጋም፤ የስዋም ልብ መሮጥ፤ የስዋም ትንፋሽ መደናቀፍ ጀመረ።

‘ደን---ጸን ልፃፍ ወይስ ደን?’

‘ሁለ---ሁለቱንም ፃፊ።’

ከማንኛውም ጊዜ የባሰ ተበላሹ።

 

‘የለም! እንደ-ሱ አይ----አይደለም!’ አለና እንደ ሁል ጊዜው እጅዋን ይዞ ለማፃፍ ከግራ ጐንዋ ቀረብ ብሎ ተቀምጦ ራቁቱን ክንዱን በራቁት ትከሻዋ አሣልፎ ቀኝ እጅዋን ለመያዝ እንዲመቸው ልብሱን ከቀኝ ወገን ጠቅለል አድርጐ ወደ ትከሻው ገፋ ሲያደርግ በውስጡ ከተቃጠለው እሣት የተነሣ ታፍኖ የቆየው ሙቀት ልብሱ ገለጥ ሲል ቀሚስዋን ዘልቆ ለገላዋ ተሰማው። ክንዱ ትከሻዋን፤ ቀኝ እጁ ቀኝ እጅዋን፤ ትኩስ ትንፋሹ ጆሮዋን፤ አንገትዋን ሲነካት ልዩ ሙቀት፤ የወንድነቱ ሙቀት በዚህ ሁሉ በኩል እንደ ኤሌክትሪክ ማዕበል በሰራ አካላትዋ ጐርፎ አጋላት።  ያ ለምለም፣ ያ ውብ አካላትዋ ከማር ሰፈፍ እንደ ተሰራ ሁሉ፤ ሙቀት እንደሚፈራ ሁሉ፤ ትንሽ በትንሽ መቅለጥ፤ ትንሽ በትንሽ መፍሰስ ጀመረ። ሰውነትዋን መግዛት በሰውነቷ ማዘዝ ተሣናት። ወዲያው ሣታስበው፤ ሣታዝዘው ራስዋ ቀና፤ ፊትዋ ወደ ፊቱ ዘወር አለና አፍዋ ተከፍቶ የሱን አፍ ፍለጋ ሲሔድ በመንገድ ተገናኙ። ከዚያ እጆችዋ እርሣስና ክርታሱን ጥለው አንገቱን፤ የእሱም እጆች የእስዋን ተጠምጥመው ይዘው፤ አፍዋ ባፉ፤ አፉ ባፍዋ ውስጥ ቀለጡ። እሱ በስዋ፤ እሷ በሱ ውስጥ ጠፉ። ሁለቱ ደናግል ሁለቱ ንፁሃን ይህን የተበላሸ፤ ይህን የቆሸሸ፤ ይህን በክፉ ነገር ያደፈ የጐደፈ አለም ጥለው ወደ ሌላ አለም ወደ አንድ አዲስ አለም ገቡ። እንዴት ጥሩ አለም ነው? የፍቅር አለም፤ ሣር እንጨቱ ፍቅር ብቻ አብቦ የሚያፈራበት፤ ወንዙ ፍቅር ብቻ የሚያፈስበት፤ አእዋፍ ፍቅር ብቻ የሚዘምሩበት፤ የፍቅርና የፍፁም ደስታ አለም እኒያ ሁለት የክፉ ባሕል ምርኮኞች፤ እኒያ ሁለት የክፉ ልማድ እስረኞች ማሰሪያቸውን ቆርጠው ከወህኒያቸው አምልጠው ክፉ አሮጌ ባሕል፤ ክፉ አሮጌ ልማድ በሌለበት ፍፁም በማይታወቅበት አለም ገቡ። የክፉ ልማድ እስረኝነታቸውን ባርነታቸውን ረሱ። አየ-- ምነው እንዲያ ባለው አለም ውስጥ ለሁል ጊዜ በኖሩ፤ ምነው ከንዲያ ያለው ጥሩ የልም አለም ወደዚህ ክፉ የውን አለም ባልተመለሱ፤ ነገር ግን ምን ይሆናል ይመለሳሉ ተመለሱ።

 

“ትንሽ ዝም ብለው አይን ላይን ተያዩና ደግሞ እንደገና አይናቸውን ከድነው ደግሞ እንደገና አፍ ላፍ ተያይዘው፤ ደግሞ እንደገና አንድ ላይ ተዋህደው፤ ደግሞ እንደገና ወዳገኙት አዲስ አለም ሔዱ።

“ሁለተኛ ሲመለሱ መመለሳቸው ከሱ ይልቅ እስዋን አስፈርትዋት አንገቱን በሁለት እጆችዋ ተጠምጥማ እንደ ያዘች እየተንቀጠቀጠች፡- ያዘኝ አትልቀቀኝ፤ እባክህ አትልቀቀኝ” አለች።

“የለም አልተውሽም፤ አልለቅሽም” አለ እሱም እየተንቀጠቀጠ። እንዲሁ አንገት ላንገት እንደ ተያያዙ ብዙ ቆይተው ሰውነታቸው ፀጥ ሲል ለቀቃትና ሁለቱም አፋቸውን ከፍተው ዝም--ብለው ተቀምጠው እርስ በርሳቸው ይተያዩ ጀመር።

 

“እስዋ በሱ፤ እሱ በስዋ ውስጥ ሆነው እፁብ ድንቅ የሆነ አለም በምን ቁዋንቁዋ ይነገራል? ምን ቃል ይበቃዋል? እንዲያ ዝም ብሎ መገረሙ እንዲያ ዝም ብሎ መደነቁ የበለጠ ሊገልፀው ይችል ይሆናል! እሱም ያን አለም ያሣየችውን፤ እስዋም ያን አለም ያሣያትን ዝም ብሎ መመልከቱ፤ ዝም ብሎ መመርመሩ ከሁሉ ይሻላል። ስለዚህ ሁለቱም አፋቸውን ከፍተው እሱ እስዋን፤ እስዋ እሱን እየተያዩ ዝም ብለው ተቀመጡ።

 

“በዛብህ አፉን ከፍቶ በፍቅር የሚዋኙ አይኖቹን በስዋ ላይ ተክሎ ሲመለከታት ሲመረምራት ያች ድሮ የሚያውቃት ውብዋ ደማምዋ ሰብለ ከድሮው ሚሊዮን ጊዜ የተዋበች፤ ያበበች ከመምሰልዋም በላይ ባያት በመረመራት መጠን ሰአሊ ስእሉን በመጨረሻ ማስጌጫ ቀለሙ ሲነካካው እያማረ እያማረ እንደሚሔድ በየደቂቃው በዬ ንዑስ ደቂቃው እየተዋበች እየተዋበች የምትሔድ መስላ ታየችውና የሱም መገረም በዚያው መጠን እየበዛ ሔደ። ተጠራጠረ። እልም ናት እውን ናት? ሰው ናት መንፈስ ናት? መንካት አለበት። እንደ ቶማስ እጁን ሰዶ አንገትዋን፤ አገጭዋን የተከፈቱ ከንፈሮችዋን፤ አፍንጫዋን አይኖችዋን ጉንጮችዋን ጆሮዎቿን ከዚያ አይኖቹ የሚያዩትን ሁሉ የሰውነት ክፍልዋን ይዳብስ ጀመር። አይኑ ያየው እውነት መሆኑን እጁም መሰከረ። አይኑ አልተሣሣተም። እልም አይደለችም። እውን ናት፤ መንፈስ አይደለችም ሰው ናት፤ ያካልዋና የመንፈስዋ ውበት ከሚያውቃቸው ሰዎች ሁሉ ብዙ ሚሊዮን ጊዜ የበለጠ ከመሆኑ በቀር ያው ሰው ናት፤ እንደ ሌላው ሰው ከስጋና ከደም፤ ካጥንትና ከጅማት የተሰራች ሴት ናት። ሰብለ ናት። ደግሞ እንደገና የተከፈተ አፍዋን አይንዋን ፊትዋን ሁሉ ዝም ብሎ ይዳብስ ጀመር። አሁንማ ከእንግዲህ ወዲያማ መፍራት የለ፤ ማፈር የለ። ምን ትለኝ ማለት የለ። ይህ ሁሉ በመሀከላቸው የነበረው ገደል ተንዶ አንድ ሆነው እሱን ራሱን ሆና ሰው ራሱን ይፈራል? ራሱን ያፍራል? ራሱን ምን ይሉኝ ይላል? የለም! ከእንግዲህ እሱ ናት። ራሱ ናት። በፈለገው ጊዜ እንደ ፈለገው ይዳብሳታል። እስዋም እንዲሁ!

 

“ስለዚህ መናገር የለ፤ መሣቅ የለ፤ ፈገግታ እንኳዋን የለ፤ እንዲያው ዝም ብቻ። አፋቸውን ከፍተው በመገረም ፊት እየተያዩ እየተደባበሱ ተቀመጡ። እንዲያው ዝም ብለው ብቻ አፋቸውን ከፍተው እሱ እስዋን፤ እስዋ እሱን እያጠኑ እየመረመሩ እያንዳንድዋ አዳዲስ ደም ግባት ሲገለፅላቸው እየተገረሙ እየተደመሙ ተቀመጡ” /ገጽ317-320/

 

ደራሲ ሀዲስ ዓለማየሁ እንዲህ ናቸው። የፍቅርን የውስጥ ነበልባል በሚያምር የገለጻ ጥበባቸው ይተርኩልናል። ይህን ዘለግ ያለውን ጥቅስ ያቀረብኩት ፍቅር እስከ መቃብር በፍቅር ጉዳይ ላይ ምን ያህል ጥልቅ እንደሆነም ያሣይልኛል ብዬ ነው። በዛብህና ሰብለ ይህን ከመሰለ የፍቅር አለም ውስጥ እንዴት ይወጣሉ? ማን ነው ይህን እቶን የፍቅር ፍም የሚያጠፋው?

ፍቅር እስከ መቃብርን ተወዳጅ እና የዘላለም ሥነ-ጽሁፍ ካደረጉት ውስጥ አንዱ የበዛብህና የሰብለ ይህን የሚያክል ግዙፍ ፍቅር ሊፈርሰ የተፈጠረው ታሪክ ነው። የመጣው ታሪክ ነው።

 

እነዚህ ሁለት ጉብሎች የመደብ ልዩነታቸው ባመጣባቸው ጣጣ መለያየት ግድ ሲሆንባቸው ሰብለም ነገር አለሙን ትታ ስትጠፋ፤ ጦርነት ሲካሔድ፤ ሞትና ደም ሲፈስ፤ የነበረው እንዳልነበረ ሲሆን በፍቅር እስከ መቃብር ውስጥ እናገኛለን። የአንድ ልቦለድ አለባዎች (Elements)  የሚባሉት ሁሉም ነገሮች ተካተውበት እጅግ ጣፋጭ ታሪክ ይዞ የዛሬ 50 አመት ብቅ ያለው ፍቅር እስከ መቃብር የኢትዮጵያ የሥነ-ጽሑፍ ደረጃ ላይ ትልቅ ማማ ሆኖ ለዘላለም እያበራው ይገኛል።

 

ሌላው የፍቅር እስከ መቃብር ተጠቃሽ ጉዳዩ ፖለቲካዊ ጉዳዮች ናቸው። የፍቅር ታሪኩ በፖለቲካ ጉዳዮች የተቀመመ ነው የሚሉ አያሌ ሃያሲያን አሉ። በፍቅር ውስጥ የሚገለፅ የመደብ ትግል (Class Struggle) የመኖሩን ያህል አብዮተኛ (revolutionist) ገፀ-ባሕርያትንም በስፋት የያዘ እንደሆነ ይታወቃል። በተለይ ካሣ ደምጤ/ጉዱ ካሣ/ የተባለው ገፀ ባሕሪ የዘመነ ፊውዳሊዝም ዋነኛው አቀንቃኝ ገፀ-ባሕሪ ሆኖ ነው የተቀረፀው።

 

ነብሱን ይማረውና የሥነ-ጽሑፍ መምህሬ ዶ/ር ዮናስ አድማሱ ጉዱ ካሣን ሲገለፀው ጉድ ነው ይለዋል። ጉዱ ካሣ አብዮተኛ (Revolutionist) ብቻ ሣይሆን የሀገርና የመንግስት ጠጋኝ አቃኝ (Reformist) ነው የሚሉም አሉ። ከማህበረሰቡ ያፈነገጡ የሚመስሉ ድርጊቶች ቢኖሩትም ያ ስርአተ ማሕበር እንዳይናድ፤ የከፋ ችግር ውስጥ እንዳይወድቅ ሃሣብም የሚሰጥ ብቸኛው የ Think-tank ቡድን መሪ ነው።

 

“አዬህ በረዥም ጊዜ ልማድ የታመኑ ሰውን እንደ ተለጐመች በቅሎ ግራ ቀኝ ሣያይ በተመራበት ብቻ እንዲሔድ የሚያደርጉት ብዙ እምነቶች አሉ። እነዚህ የልማድ እምነቶች ሀዋርያቸው ማን እንደሆነ እግዚአብሔር ይወቀው። ሰውን የጌታ ዘር' የድሃ ዘር' የእጅ ሰሪ ዘር' የባርያ ዘር በሚባል ልዩ ልዩ የዘር ክፍል ከፍለውታል። ይህ ብቻ ሣይሆን እነዚህ ዘሮች ምን ማድረግ እንደሚገባቸው እንዴት እንዲኖሩ፤ ማን ከማን እንደሚጋባ፤ ማን ማንን እንዲያከብር፣ ማን ማንን እንዲንቅ ሣይቀር በነዚህ የልማድ እምነቶች ተደንግጓል። ባርያ እንዲሸጥ እንዲለወጥ፤ እጀ ሰሪው እንዲናቅ እንዲጐጠጥ፤ ድሀው በጌታ እንዲገዛ፤ እንዲረገጥ ተመድቧል። ከጌታ አለቀኑ የሚወርድ ውራድ እርስዎ እየተባለ እንዲወርድ፤ ድሃው ሸማግሌ አንተ እየተባለ እንዲሞት ተደንግጓል። ከንቱ አስቦ ከንቱ የሚናገር ዘመናይ ተብሎ እየተደነቀ፤ ገዥ እንዲሆን ተመድቧል። ይገርምሃል ይህን የማይረባ ልማድ ተመልክተህ እንዲህ ያ ስራት ሊኖር የሚገባውም የሚቻል አይደለምና ይልቅ አወዳደቁ እንዳይከፋ ቀስ ብሎ እንዲለወጥ ማድረግ ይሻላል ብለህ የተናገርህ እንደሆነ እንደ ከሀዲ ተቆጥረህ የምትሰቀልበት ገመድ ይሰናዳልሃል። ዝም ብለህ እያዘንህ ተመልካች የሆንህ እንደሆነም እንዲህ እንደ እኔ እብድ፤ ጉድ እያሉ ሰላምህን አሣጥተው ከማህበር አስወጥተው በዘመድ መሀከል ባዶ፤ ተወልደህ ባደክበት አገር እንግዳ ሆነህ እንድትኖር ያደርጉሀል። ደግሞኮ ይህን ሁሉ የሚያደርጉብህ የጌታ ዘር ነን የሚሉት ሁሉንም ረግጠው እላይ የተቀመጡት ብቻ ቢሆኑ ጥቅማቸው እንዳይጐድልባቸው ነው ትላለህ! ነገር ግን ባሮቹ እጅሰሪዎቹ ድሆቹ ሁሉ፤ ግፍ የሚሰራባቸው ሁሉ፤ ከግፍ ሰሪዎች ጋር አንድ ላይ ተባብረው ሲፈርዱብህ ምን ትላለህ? ከልማድ ጋር የማይስማማ እውነት ሁል ግዜ እሳት ነው ማለት ብቻ ነው! እየውልህ! በጠቅላላው የዚህ ልማድ እስረኞች ነን” /ገጽ 334-335/

ጉዱ ካሣ አብዮተኛ ብቻ ሣይሆን ማሕበረሰባዊ ሀያሲ (Social Critic) ነው። የሚኖርበትን ማሕበረሰብ አበጥሮ አንጠርጥሮ ያየዋል። የ1960ዎቹ የመደብ ትግል አቀንቃኞች እነ ክፍሉ ታደሰ' ዋለልኝ መኮንን' ብርሃነ መስቀል ረዳና ሌሎችም የአብዮት መዘውር ከማንቀሣቀሣቸው በፊት ሀዲስ ዓለማየሁ ጉዱ ካሳ የተባለ ገፀ-ባሕሪ ጐጃም ዲማ ጊዮርጊስ ውስጥ ፈጥረው የልቦለድ አብዮት አቀጣጥለዋል።

 

የሀዲስ ዓለማየሁን አብዮት ስንቃኝ ግን ሁሌም እፊቴ የሚመጣ ጥያቄ አለ። ሦስቱ ገፀ-ባሕሪያት ሰብለ' በዛብህ እና ጉዱ ካሳ የለውጥ አቀንቃኞቸ ናቸው። አዲስ ማሕበረሰባዊ አስተሣሰብ እንዲመጣ ራሣቸውን የሰጡ ናቸው።  ግን ፍፃሜያቸው አያምርም። ሦስቱም በስተመጨረሻ አንድ መቃብር ውስጥ ይገባሉ። ግን ለምን? ሁሌም የምጠይቀው ጥያቄ ነው።

 

በ1994 ዓ.ም ራሣቸውን ሀዲስን ጠይቄያቸው ነበር። ለምን ሶስቱም ሞተው በአንድ መቃብር ገቡ አልኩዋቸው። የሰጡኝ ምላሽ መስዋዕትነትም ትግል ነው ብለውኛል። ሀዲስ ለጥያቄዎች ጥልቅ እና የተብራራ ማብራሪያ የሚሰጡ ሰው አይደሉም፤ ግን በመልሶቻቸው ውስጥ እጅግ ትህትና፤ ሰውን አክባሪነት፤ ራስን ከፍ አድርጐ ያለመታየት እና ሽቁጥቁጥነት ያለባቸው ደራሲ' አርበኛ' ዲኘሎማት ነበሩ።

 

የፍቅር እስከ መቃብር ሦስተኛው የብረት ምስሶው ቋንቋው ነው። ቋንቋው ውብ ነው። ቋንቋ ስንል ገለፃውና ትረካው ናቸው። ሀዲስ አለማየሁ ህዳር 28 ቀን 1996 ዓ.ም በ94 አመታቸው ቢያርፉም ፍቅር እስከ መቃብር ግን  እንደ ስሙ ሁሉ እስከ ሕይወት ፍፃሜያችን ድረስ የምንወደው መጽሐፍ ያደረገው ውብ ቋንቋው ነው። ወደፊትም ገና ብዙ 50 አመቶች ይጓዛል።n

ይምረጡ
(31 ሰዎች መርጠዋል)
4956 ጊዜ ተነበዋል

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us