ሴት ደራሲያት በኢትዮጵያ ሥነ-ጽሁፍ ውስጥ

Wednesday, 03 August 2016 14:46

 

በጥበቡ በለጠ

በቅርቡ በኤግዚብሽን ማዕከል በተካሄደው ንባብ ለሕይወት የመጻህፍት አውደ-ርእይ ላይ ሴቶችና ስነ-ጽሁፍ የሚል ርእስ ተነስቶ ጥናት ቀርቧል፡፡ በተለይ የኢትዮጵያ ደራሲያን፣ ሴቶችን እንደ ገጸ-ባህሪ ሲቀርጹ እንዴት ተጠቅመውባቸዋል የሚለውን ርእሰ ጉዳይ በተመለከተ የስነ-ጽኁፍ ምሁሩ የኮተቤው የሻው ተሰማ ጥናት አቅርበዋል፡፡ ከዚያ በፊት ደግሞ የሚዲያ ባለሙያዋና ንባብ ለሕይወት አዘጋጆች መካከል አንድዋ ኤሚ እንግዳ፤ ስለ ኢትዮጵያ ሴት ደራሲያን ታሪክና ማንነት አጭር ዳሰሳ አድርጋ ነበር፡፡ ኤሚ እንግዳ ለንባብ ለሕይወት የስነ-ጽሁፍ ጉባኤ ላይ በጽሁፍ ያዘጋጀችውን ጥናት አሳጥረን  በሚከተለው መልኩ አቅርበንዋል፡፡

በአማርኛ ቋንቋ ለሴት ፀሐፊዎች “ደራሲያት” ሲባል፣ ለወንዶቹ ደግሞ “ደራሲያን“ በማለት ትርጉም የሚሰጡ ሰዎች አሉ፡፡ የቃሉ አጠራር የመጣው ከግዕዝ ቋንቋ እንጂ ከአማርኛ ቋንቋ እንዳልሆነ ልብ ሊባል ይገባል፡፡ የሆኖ ሆኖ በ1970ዎቹ እና ሰማኒያዎቹ ውስጥ በኢትዮጵያ የሴት ፀሐፊያት መድረክ ላይ ቦግ ብለው ከሚታዩት ስመጥር ደራሲያት መካከል ፊርማዬ ዓለሙ በዋናነት ትጠቀሳለች፡፡ ፊርማዬ ዓለሙ ሴቶች ከማጀት ወደ አደባባይ እንዲወጡ እና ልዩ ልዩ ሙያቸውንም እንዲያሳዩ ይፋ በሆነበት ዘመን እርሷ ወጣት ነበረች፡፡ ይህን ወጣትነቷን በመጠቀም የሴቶቹን ወደ አደባባይ መምጣት እሰየው እያለች በየመድረኩ ግጥሞቿንና የስነ-ፅሁፍ ሥራዎቿን ይዛ እየወጣች አ.ኢ.ሴ.ማን በአንስታያት (በሴቶች) ዘንድ ማህበራቸው እንደሆነ እያሳወቀች መጣች፡፡ አ.ኢ.ሴ.ማ ማለት አብዮታዊት ኢትዮጵያ ሴቶች ማህበር ማለት ነው፡፡ በዘመነ ደርግ የተቋቋመ ነው፡፡

ፊርማዬ ዓለሙ በአንድ ወቅት ቃለ-መጠይቅ ሳደርግላት እንዳጫወተችኝ ከሆነ በዘመነ ደርግ በተለይም “እድገት በህብረት“ በሚል መሪ ቃል ወጣቶች በየገጠሩ ተሰማርተው ለሀገራቸው ኢትዮጵያ ልማት የበኩላቸውን እንዲወጡ የሚያደርግ ፕሮግራም ነበር፡፡ እርሷም ከነዚያ ወጣት ዘማቾች መካከል አንዷ ነበረች፡፡ እንደዘመተችም በአንድ የገጠር ከተማ ውስጥ ከጓደኞቿ ጋር ትደርሳለች፡፡ ያ ከተማ ህዝቡ የሚገበያይበት የገበያ ቦታ አለው፡፡ ገበያው ዕድሜ ልኩን ተጠርጐ አያውቅም ትላለች ፊርማዬ፡፡ “እናም እድገት በህብረት የዘመትነው ወጣቶች ማንም ሳያዘን ይህንን ገበያ ማፅዳት አለብን ብለን በአንድ አዳር የዘመናት ቆሻሻ ስንጠርግ ነጋ“ በማለት ያወጋችኝ ጨዋታ አይረሳኝም፡፡

ፊርማዬ ዓለሙ ይህንን ትዝታዋን የተናገረችበት ምክንያት በአሁኑ ዘመን ካለው ከወጣትነት ወይም ከአፍላነት ጋር አያይዛ ስታነፃፅር ነበር፡፡ አሁን ያለው ወጣት ለሀገር፣ ለወገን፣ ለድሃ፣ ለተራበ፣ ቤቱ ለፈረሰበት፣ ለተፈናቀለ... ወገኑ ሆ ብሎ በወኔ የመነሳት ባህሪ አይታይበትም የሚሉ አስተያየቶች የሚንፀባረቁበት ወቅት ስለነበር ነው ትዝታዋን ያወራችው፡፡ ወጣትነት ጀግንነት ነው፤ ወኔያምነት ነው፤ ከተፎነት ነው፤ የማይደፈረውን ግርዶሽ በትኜ እወጣበታለሁ የሚባልበት ዕድሜ ነው እያለች ፊርማዬ አውግታኛለች፡፡ ዛሬ ንባብ ለሕይወት ታላቅ የመጻሕፍት አውደ ርእይና ጉባኤን ሰበብ በማድረግ  የርሷን ዘመን እና ያለፉትን የኢትዮጵያ ሴት ደራሲያት የብዕር ተጋድሎ አወጋችኋለሁ፡፡

ፊርማዬ ዓለሙ የተወለደችው ጥቅምት 21 ቀን 1948 ዓ.ም በሆሳዕና ከተማ ነው፡፡ በአባቷ በአቶ ዓለሙ ገ/ማርያም እና በእናቷ በወ/ሮ የሺ መካከል ጋብቻ ቢመሰረትም ልጅ ግን አልወለድ አለ፡፡ እናም ልጅ ባለመውለድ ምክንያት አቶ ዓለሙ እና ወ/ሮ የሺ ሊፋቱ ሆነ፡፡ ፊርማውን ለማስቀደድ ሽማግሌዎች ተሰበሰቡ፡፡ የአቶ ዓለሙ እና የወ/ሮ የሺ ጋብቻ የመፍረሻው ቀን ነው፡፡ ነገር ግን በዚያው እለት ወ/ሮ የሺ ምራቃቸውን ደጋግመው ሲተፉ እና ሲያቅለሸልሻቸው ከሽማግሌዎቹ መካከል አንደኛው ያያሉ፡፡ ጉዳዩ ክፉኛ አጠራጠራቸውና “ቆይ ይሄ የፊርማ መቅደዱ ስነ-ሥርዓት ለሌላ ጊዜ ይቀጠር“ ይሏቸዋል፡፡ “ወ/ሮ የሺ የምትተፋው ምራቅ ወፍራም ነው፡፡ እኔ በሆዷ ቅሪት የያዘች ይመስለኛል፡፡ ስለዚህ ፍቺው የተወሰነ ጊዜ ይቆይና ይታይ“ ይላሉ፡፡ እናም ሽምግልናው በዚህ ይቋጫል፡፡ ከወራት በኋላ እንደተጠረጠረው ወ/ሮ የሺ ቅሪት ነበሩ፡፡ ሆዳቸውም እየገፋ መጣ፡፡ ልጅ ባለመውለድ ምክንያት ሊፈርስ የነበረው ጋብቻ እደገና ቆመ፡፡ ከዘጠኝ ወር በኋላ ወ/ሮ የሺ ሴት ልጅ ተገላገሉ፡፡ አባቷ አቶ ዓለሙ እናቷ ወ/ሮ የሺ ያቺን ሴት ልጅ “ፊርማዬ“ ብለው ጠሯት፡፡

ለአባት እና ለእናቷ ጋብቻ መፅናት ፊርማ የሆነችው ይህች ገጣሚት፣ የአንደኛ ደረጃ ትምህርቷን እዚያው ሆሳዕና ጊምቢቹ አንደኛ ደረጃ፣ ሆሳዕና ራስ አባተ መለስተኛ ሁለተኛ ደረጃና ሆሳዕና ልጅ አበበ ወልደሰማዕት ሁለተኛ ደረጃ ትምህርቷን አጠናቃለች፡፡ ቀጥላም ወደ አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ብትገባም በወቅቱ በነበረው በእድገት በህብረት የዕውቀትና የሥራ ዘመቻ በሐረርና በሆሳዕና አካባቢዎች ዘመተች፡፡ ከዘመቻውም በኋላ ወደ ነርሶች ማሰልጠኛ ትምህርት ተቋም ገብታ ነበር፡፡ እሱንም አቋርጣ ወጣች፡፡ ከዚያም በጥር ወር 1969 ዓ.ም በካርታ ሥራዎች ድርጅት ውስጥ ተቀጥራ እስከ ዕለተ ሞቷ ድረስ የድርጅቱ ባልደረባ በመሆን የህዝብ ግንኙነት ክፍል ውስጥ አገልግላለች፡፡ ፊርማዬ ዓለሙ ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ በስነ-ጽሁፍ በዲፕሎማ የተመረቀች ሲሆን የዲግሪ ትምህርቷን ደግሞ ተምራ ጨርሳ በመመረቂያ አመቷ ነው ከዚህ ዓለም በሞት የተለየችው፡፡

ፊርማዬ ዓለሙ በስነ-ፅሁፍ ስራዎቿ በተለይም በወግ ፅሁፎች፣ በስነ-ግጥም እና በአጫጭር ልቦለዶቿ ታዋቂ ነበረች፡፡ ስራዎቿ በበርካታ በግልና በመንግሥት የመገናኛ ብዙሃን ውስጥ ይገኛሉ፡፡ በኢትዮጵያ የሴት ፀሐፍት ውስጥ ከ1970ዎቹ እስከ ዕለተ ሞቷ ማለትም እስከ ጥር 7 ቀን 1993 ዓ.ም ግንባር ቀደም ሆና የምትጠራ ነበረች፡፡ ከሁሉም ተግባሯ ደግሞ የሚበልጠውን ጉዳይ የያዘው በየቤቱ የስነ-ፅሁፍ ስራቸውን አምቀው የያዙ ሴቶችን ወደ አደባባይ ወጥተው እንዲታወቁ ያደረገችው ተጋድሎ በሰፊው ይጠቀስላታል፡፡

ይህ ተግባሯ ቀጣይነትም እንዲኖረው የሴት ደራሲያንን ማህበር ከጓደኞቿ ማለትም ከአረጋሽ ሰይፉ እና ከመቅደስ ጀንበሩ ጋር በመሆን በ1989 ዓ.ም መሠረተች፡፡ አረጋሽ ሰይፉ እጅግ የተዋጣላት ገጣሚ ስትሆን ዛሬ በህይወት የለችም፡፡ ነገር ግን እነዚህን የስነ-ፅሁፍ ባለሙያዎች የመሠረቱት ማህበር ዛሬ በርካታ ሴቶች ተሰባስበውበት ትልልቅ ስራዎችን በመስራት ላይ ይገኛሉ፡፡ ሌሎችም ሴቶች በማህበር የመደራጀት ጥቅምን በመረዳት እንደየፍላጐታቸው ማህበር እየመሰረቱ የስነ-ፅሁፍ ሥራዎቻቸውን ሲያቀርቡ ቆይተዋል፡፡ ፊርማዬ፣ አረጋሽና መቅደስ ለሴት ፀሐፍቶች በማህበር ተደራጅተው እንዲቋቋሙ ፈር ቀዳጆች ናቸው፡፡

ፊርማዬ ልዩ የሚያደርጋት የመሠረቱትን የሴት ደራሲያን ማህበርን ሥራዎች ለማከናወን ከወርሃዊ ገቢዋ ወጪ  እያደረገች መቆየቷ ነው፣ ጓደኞቿ የሚናገሩት፡፡ የሴት ደራሲያን ማህበር “የግጥም ምሽት“ በማለት ለበርካታ ጊዜ የስነ-ፅሁፍ ስራዎችን ሲያቀርብ ቆይቷል፡፡ አንድ ቀን ደግሞ “የግጥም ምሽት“ የሚለው “ግጥም በማለዳ“ በሚል መጠሪያ ተቀየረ፡፡ ዛሬ በስፋት የሚካሄደው ይሄው “ግጥም በማለዳ“ የሚለው መርሃ ግብር ነው፡፡ ይህ እንዴት ተጀመረ?

ፊርማዬ ዓለሙ በአንድ ወቅት እንደነገረችኝ ከሆነ፣ “ግጥም በማለዳ“ የሚለውን መጠሪያ ያወጡት የኢትዮጵያና የአዲስ አበባ ንግድ ምክር ቤት ፕሬዝዳንት የነበሩትና ዛሬ በውጭ ሀገር በስደት የሚገኙት  አቶ ብርሃነ መዋ ናቸው፡፡ እርሳቸው ይህን ስያሜውን ሊያወጡለት የቻሉት ደግሞ ፊርማዬ ዓለሙ ወደ ቢሯቸው ሄዳ እንዲህ ትላቸዋለች፡- “ሴት ፀሐፍቶች ተሰባስበን ግጥሞቻችንን የምናቀርብበት መርሃ ግብር አለን፡፡ ይህም “ግጥም ምሽት“ ይባላል፡፡ አንተም እዚያ ላይ የክብር እንግዳ ሆነህ እንደትገኝልን ነው“ በማለት ግብዣዋን ታቀርባለች፡፡ አቶ ብርሃነም፡-

“ፊርማዬ?“አሏት፡፡

“አቤት“ አለቻቸው ደንግጣ፡፡

“እናንተ ደግሞ የግጥም ምሽት ብቻ ነው የምታውቁት“ አሏት ድምፃቸውን ከፍ አድርገው፡፡

“እና ምን እናድርግ ታዲያ?“ አለቻቸው እሷም ግራ ገብቷት፡፡

“ግጥም በማለዳ ለምን አይሆንም? ግጥምን በምሽት ብቻ ያደረገው ማነው? በማለዳስ ለምን አይሆንም?“ አሏት አቶ ብርሃነ መዋ፡፡

ፊርማዬ አዲስ ሃሳብ አገኘች፡፡ እውነትም ለምን በማለዳ አይሆንም ብላ ጀመረችው፡፡ እስከ አሁንም ይህ ፕሮግራም እንደቀጠለ ነው፡፡

በኢትዮጵያ ውስጥ ስለ ሴቶች ደራሲያን ሲነገር ብዙውን ግዜ ቀደም ስላሉት የኢትዮጵያ ሴት ደራሲያን ያን ያህል አይወሳም፡፡ እነ ፊርማዬ ዓለሙ ዘንድ የደረሰው የሴት ፀሐፍት የኋላ ታሪክ ብዙ ጉዳዮችን ያሳለፈ እንቅስቃሴ አለው፡፡ እነርሱንም በጥቂቱ እናነሳሳቸው ዘንድ ግድ ይለናል፡፡

ገና በማለዳው በ1898 ዓ.ም ማለትም የዛሬ 110 ዓመት ላይ ከሴት ፀሐፍት ውስጥ ብቅ ያለች ኢትዮጵያዊት እናገኛለን፡፡ ይህች ሴት አስቴር ገኖን ትባላለች፡፡ በ1898 ዓ.ም በኦሮምኛ ቋንቋ መጽሐፍ አዘጋጅታለች፡፡ መጽሐፉ የመጽሐፍ ቅዱስን ሃሳብ በመያዝ መንፈሳዊ ጉዳዮችን በውስጡ የያዘ ነው፡፡ ስለዚህ አስቴር ገኖን እስካሁን ባለው መረጃ የመጀመሪያዋ ኢትዮጵያዊት ሴት ደራሲ ልንላት እንችላለን፡፡

ከርሷ በመቀጠል መጽሐፍ አያሳትሙ እንጂ በሴቶች ትምህርትና እውቀት በቅኔ እውቀታቸውን በቅኔ መምህርነታቸው የጎጃሟ እማሆይ ገላነሽ በ19ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ማለቂያ ጀምሮ ያበረከቱት አስተዋፅኦ አይረሳም፡፡ እማሆይ ገላነሽ አይነስውር ሴት ነበሩ፡፡ በዘመናቸው ለሴቶች አዳጋች የነበረውን ትምህርት ተምረው ለትልቅ ደረጃ የበቁ ነበሩ፡፡ እናም የኢትዮጵያ ሴቶች ታሪክ ሲጠቀስ በጉልህ ብቅ የሚሉ ናቸው፡፡

ከርሳቸውም በመለጠቅ ከ1920ዎቹ ጀምሮ ለብዙ አመታት የኢትዮጵያ ሴቶችን የብዕር ተጋድሎ ያሳዩት ወ/ሮ ስንዱ ገብሩ ናቸው፡፡ የከንቲባ ገብሩ ልጅ የሆኑት ወ/ሮ ስንዱ ትምህርታቸውን በጀርመን እና በስዊዘርላንድ ተምረዋል፡፡ ሀገራቸው ኢትዮጵያ በኢጣሊያ ወራሪዎች መዳፍ ስር በገባች ወቅት በግጥሞቻቸው አርበኞችን በማበረታታት እና ኢትዮጵያን ነፃ ለማውጣት በተደረገው ርብርብ ከሴቶች ግንባር ቀደም ሚና የተጫወቱ አርበኛ ነበሩ፡፡ በርካታ የስነ-ፅሁፍ ሥራዎች ያሏቸው ወ/ሮ ስንዱ በደሴው እቴጌ መነን ት/ቤት እና በአዲስ አበባው እቴጌ መነን የሴቶች ት/ቤት የመጀመሪያዋ ኢትዮጵያዊት ዳይሬክተር ነበሩ፡፡ የፓርላማ አባልም በመሆን ለሴቶች እኩልነት የተደረገውን እንቅስቃሴ ከፊት ሆነው የመሩ መሆናቸው በታሪክ ተመዝግቧል፡፡ በስነ-ግጥም፣ በቴአትር፣ በታሪክ፣ በልቦለድ እና በሌሎችም በርካታ ፅሁፎቻቸው ዘመን ተሻጋሪ ስራዎችን አበርክተው ያለፉ ናቸው፡፡

እንግሊዞች መቅደላ ላይ ጦርነት ገጥመው አፄ ቴዎድሮስ ራሳቸውን ሲሰው፣ ልዑል ዓለማየሁ እና ወርቅነህ የተባለ ልጅ የእንግሊዝ ወታደሮች ወደ ሀገራቸው ይዘዋቸው ሄደው ነበር፡፡ ወርቅነህ የተባለው ልጅ በኋላ አድጐ ዶክተር ወርቅነህ ወይም በኢትዮጵያዊያን አጠራር ሐኪም ወርቅነህ የሚባሉት ናቸው፡፡ ልጃቸው ሣራ ወርቅነህም በኢትዮጵያ ሴት ፀሐፊያን ዘንድ ከፊት ከሚሰለፉት ውስጥ አንዷ ናት፡፡ ገና በማለዳው በ1933 ዓ.ም የእንግሊዝ ፀሐፌ ተውኔት የሼክሲፒርን ቴአትር “ማዕበል“ በሚል ርዕስ ተርጉማ ያቀረበች ደራሲት ናት፡፡

ከሣራ ወርቅነህ ደራሲነት በመቀጠልም በኢትዮጵያ ውስጥ የመጀመሪያዋ ሴት የሬዲዮ ጋዜጠኛ የሚባሉት ወ/ሮ ሮማንወርቅ ካሣሁን ለሴቶች ፀሐፍት መጐልበት ያበረከቱት ውለታ ሰፊ ነው፡፡ በ1940ዎቹ መግቢያ ላይ “ማኅቶተ ጥበብ“፣ “ስለ ልዕልት ፀሐይ ኃይለሥላሴ መታሰቢያ“ በሚሉት እና በሌሎችም መጽሐፍቶቻቸው ከሴቶች መድረክ ደምቀው ይታያሉ፡፡

ወደ 1950ዎቹ ስንመጣ ደግሞ የሴት ፀሐፍት ቁጥር እየጨመረ ይመጣል፡፡ በተለይም ወጣቷ ሽቶ መዝገቡ፣ ወደርየለሽ ከበደ፣ ወደርየለሽ ማይክል፣ ፅጌ አዳፍሬ፣ መሰረት መንገሻ እና ሸዋንግዢው በላይነህ ግንባር ቀደም ሆነው ይጠቀሳሉ፡፡ የሽቶ መዝገቡ “ሰው በመሆኔ ደከምኩ 1959፣ የወደርየለሽ ማይክል “ከንፈር መጣጭ 1959፣ የፅጌ አዳፍሬ፣ “የፍቅር ጮራ የህብረት ከተማ1956፣ የመሰረት መንገሻ “የአልቤርጎው ፈላስፋ 1957 እና የሸዋን ግዢው በላይነህ “የህሊና ድጋፍ ምክር ከወቀሳ1953 የተሰኙት የጥበብ ስራዎች የኢትዮጵያን የሴት ፀሐፍት እንቅስቃሴ ወደፊት ያራመዱ ናቸው፡፡ ሌሎችም ፀሐፍት በዚሁ ዘመን መስመሩን ተቀላቅለዋል፡፡

በ1960ዎቹም ይህ የብዕር አብዮት እየተስፋፋ መጣ፡፡ አያሌ ሴቶች የኢትዮጵያን ስነ-ፅሁፍ ተቀላቀሉት፡፡ ለምሳሌ ዘውድነሽ ዓለሙ “ኡኡ አናውቃትም እንዴ 1960፣ እልፍነሸ ወ/ቂርቆስ “የሴት ክብሯ በባሏ 1960፣ የደስታ ገብሩ “ምኞቴ“ 1963፣ ጥሩነሽ ይመር “አስደናቂው ህፃን 1960፣  አስቴር ፍስሐ “ሰናይት“1963፣ ዘውዲቱ አሸብር “ትዕግስት መከረኛዋ 1960፣ መስዋዕት ሙሉአለም “አብረን እንሞታለን 1963፣ አስራት አየለ “የመኖር ትርጉም1960፣ ጥሩነሽ ይመር “ጊዜና ሰው 1961፣ እና ሌሎች በርካታ ሴቶች በድርሰት ዓለም ጐልተው መውጣት ጀመሩ፡፡ አየለች በቀለ፣ በለጠች ሲሳይ፣ መጠነወርቅ ሣሙኤል፣ መቅደስ አስናቀ ይህን ዘመን ካበለፀጉት ደራሲያት መካከል ናቸው፡፡

ዘመነ ደርግ ሲመጣ ጐላ ብሎ የታየው የሴት ደራሲያት ቁጥር የመመንመን አደጋ ገጥሞት ነበር፡፡ ነገር ግን የዛሬዋ የሴት ደራሲያን ማህበር ፕሬዝዳንት የሆነችው የምወድሽ በቀለ በ1971 ዓ.ም “አብዮታዊ ግጥሞች በሚለው ስራዋ ብቅ አለች፡፡ የሴቶቹ እንቅስቃሴም እየሰፋ መጣ፡፡ ዛሬ በአሜሪካን ሀገር የምትገኘው የመድረክ ሰውና ገጣሚ ዓለምፀሐይ ወዳጆም በ1970ዎቹ ጐልተው ከወጡት ፀሐፍት መካከል አንዷ ናት፡፡ የርሷም የመጀመሪያዋ የግጥም ሥራ “ጽጌረዳ ብዕር“በሚል ርዕስ በ1977 ዓ.ም በታተመው የልዩ ልዩ ፀሐፊዎች መድብል ውስጥ ሥራህ ህያው“ የሚለው ግጥሟ ተካቷል፡፡

ከዚህ በኋላ እነ ፊርማዬ ዓለሙ፣ መቅደስ ጀንበሩ፣ አረጋሽ ሰይፉ፣ ፀሐይ መላኩ፣ ውዳላት ገዳሙ፣ ሙሉ ሰለሞን፣ ሌሎችም በርካታ ሴቶች የኢትዮጵያን ስነ-ፅሁፍ ተቀላቀሉት፡፡ እዚህ ላይ አንዲት ፈፅሞ የማትረሳ ገጣሚትና ሰዓሊ ማስታወስ ይገባናል፡፡ ዛሬ በሀዋርድ ዩኒቨርሲቲ የስዕል ጥበብ መምህርት የሆነችው ገጣሚ ከበደች ተክለአብ “የት ነውበሚለው የግጥም መድብሏ ወደር ያልተገኘላት ባለቅኔ ተብላለች፡፡ በግጥሞቿ 11 አመታት በሶማሊያ እስር ቤት በሰቆቃ ያሳለፈችበትን ታሪክ ፍፁም ውበትን በተላበሰ መልኩ ያቀረበችባቸው ናቸው፡፡

የእነዚህን በርካታ ሴቶች ታሪክም እየተከታተሉ በ1960ዎቹ ውስጥ በመነን መጽሔት ይፅፉ የነበሩት ጋዜጠኛ እሌኒ ፈጠነም በዚህ አጋጣሚ ይጠቀሳሉ፡፡ በ1979 ዓ.ም የደራሲያት ተሳትፎ በሚል የመመረቂያ ፅሁፏን የሰራችው አጋረደች ጀማነህም ይህን ታሪክ እንድናውቀው ሰፊ ድጋፍ አድርጋለች፡፡ የፕሮፌሰር ሪቻርድ ፓንክረስት “The Ethiopian Women in Former Times” የተሰኘው ጥናታቸውም ለዚህ ፅሁፌ ከፍተኛ እገዛ አድርጐልኛል፡፡

ዛሬ ይህን ታሪክ እንዳቀርብ ምክንያት የሆነኝ ንባብ ለሕይወት የመጻሕፍት አውደ-ርዕይ እና ጉባኤ ነው፡፡ ይህ ዝግጅት በየአመቱ እየፋፋ እና እየጎለበተ እንዲያድግ እንዲለመልም እኛ የተቻለንን ሁሉ እናደርጋለን፡፡ ኢትዮጵያ በስነ-ጽሁፍና በታሪክ እጅግ ሀብታም የሆች አገር ናት፡፡ ሀብትዋ ታሪኳ እና ስነ-ጽሁፎችዋ ናቸው፡፡ ታዲያ ንባብ ለሕይወትን እኛ እንክዋን ብናልፍ ቀጣዩ ትውልድ የሚቀባበለው መሆን አለበት፡፡ እርስ በርሳችን መሞጋገስ አይሁንብኝ እንጂ ዋና ስራ አስኪያጂያችን ቢኒያብ ከበደ ትልቁን ድርሻ ይወስዳል፡፡

****                   ****               ****

የፕሮፌሰር ፍቅሬ ቶሎሳ መጽሐፍ

ቅዳሜ ይመረቃል

በታዋቂው የሥነ-ጽሑፍ ምሁር ተጽፎ የተዘጋጀው የኦሮሞ እና የአማራ እውነተኛ የዘር ሐረግ የተሰኘው መጽሐፍ የፊታችን ቅዳሜ ሐምሌ 30 ቀን 2008 ዓ.ም በቅርስ ጥናትና ጥበቃ ባለስልጣን አዳራሽ ውስጥ ይመረቃል፡፡

መጽሐፉ በይዘቱም ሆነ በሚያነሳቸው ልዩ ልዩ ሃሳቦች የመነጋገሪያ አጀንዳ እንደፈጠረ ይነገራል፡፡ ላለፉት 25 ዓመታት በኦሮሞ እና በአማራ ብሔረሰቦች መካከል የተለያዩ ግጭቶች ሲከሰቱ እንደነበር የሚታወስ ሲሆን፣ በዚሁ በፕሮፌሰር ፍቅሬ ቶሎሳ መጽሐፍ ውስጥ ደግሞ ሁለቱ ብሔረሰቦች ከአንድ አካባቢ በተለይም ከጐጃም የተፈጠሩ መሆናቸውን ይገልፃል፡፡ መጽሐፉ ሁለቱም ብሔረሰቦች እጅግ የተቀራረበ ዝምድና ያላቸው እንደሆነ የተለያዩ ታሪኮችን /Mythology/ን መሠረት አድርጐ የተሰራ የጥናትና የምርምር ውጤት መሆኑ ይነገራል፡፡

ፕሮፌሰር ፍቅሬ ቶሎሳ ለሰንደቅ ጋዜጣ በሰጡት መግለጫ፣ በመፅሐፋቸው የምረቃ በዓል ላይ ራሳቸው እንደሚገኙ እና ለሚነሱ ሃሳቦችና ጥያቄዎች መልስ እንደሚሰጡም ተናግረዋል፡፡ ፕሮፌሰር ፍቅሬ አክለው እንደተናገሩት ከሆነ ሁሉም የመፃሕፍት አንባቢያን በስፍራው ተገኝተው መፅሐፋቸውን እንዲመርቁላቸው ጥሪ አስተላልፈዋል፡፡   

ይምረጡ
(1 ሰው መርጠዋል)
847 ጊዜ ተነበዋል

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us