የሕትመት መገናኛ ብዙሃን አጀማመርና ዕድገት በኢትዮጵያ

Wednesday, 10 August 2016 14:01

 

(ክፍል አንድ)

በጥበቡ በለጠ

ዛሬ ይህንን ጽሑፍ እንዳሰናዳ ከገፋፉኝ ጉዳዮች አንደኛው ሙያዬ ስለሆነ ነው። ሁለተኛው በየጊዜው ብቅ እያለ እንደገና ክስም በማለት ብልጭ ድርግም የሚለውን ፕሬሳችንን አስኪ ከውልደቱ እስከ ጉልምስናው እንየው፤ እንፈትሸው፤ ከዚያም አወላለዱን እና አስተዳደጉን አይተን እንምከረው እናቃናው ብዬ በማሰብ ነው። ፕሬስ አራተኛው የመንግስት አካል ነው እየተባለ ስለሚቆጠር ይህንን ታላቅ ክብሩን ይዞ እንዲቆይም ከማሰብ ነው ወደ ጽሁፉ ዝግጅት የገባሁት። በነገራችን ላይ ይህን ጽሁፍ በ1980ዎቹ ዓ.ም አጋማሽ ከዩኒቨርሲቲ ጓደኞቼ ማለትም ከብሩክ መኮንን፣ ከአለምሰገድ ባስልዮስ እና ከአለማየሁ ጌታቸው ጋር በመሆን በቡድን (በጋራ) ሰራነው። ቀጥሎም በአንድ ወቅት በውጭ ሀገር ስማር “Free press in Ethiopia” በሚል ርእስ አስፋፍቸው በመጻፍ ለትምህርቴ ማጠናቀቂያ ያገለገለኝም ነው። ለዛሬ ግን ከሰፊው ጽሁፍ ውስጥ ለጋዜጣ አንባቢዎቼ የተጨመቀውን ሀሳብ በተከታታይ አቀርብላችሁና እንወያያለን፤ እንጻጻፋለን።

 

1-1 ሕትመት ቅድመ 1923 ዓ.ም ታሪካዊ ዳራ

በአጠቃላይ ሰለሕትመት ሥራ ስናወራ ኢትዮጵያዊ በሆነ ቋንቋ የሕትመት ሥራ ተሠርቶ የሚገኘው  በአለም የማተሚያ መሣሪያ በተፈለሰፈበት ምእት ዓመት መሆኑን መዛግብት ያስረዳሉ። ይህም የዘመኑ የሕትመት ውጤት በ1530 ዓ.ም ላይ የተገኘ ሲሆን ጥንታዊ በሆነው የኢትዮጵያ ቋንቋ ግዕዝ በጣሊያን ሮም ከተማ የታተመ ነበር። የአለምን የሕትመት እንቅስቃሴ ስናጤን ወደ ሀገራችንም መለስ ብለን ስንመለከት አንድ ተያያዥነት ያለው ነገር እንመለከታለን። ከጆን ጉተንበርግ የማተሚያ መኪና መፈልሰፍ ጋር ተያይዞ በተለያዩ የአለም ክፍሎች በዋናነት የሚሠሩት የሕትመት ውጤቶች በአብዛኛው ሐይማኖታዊ ዳራ ያለቸው እንደሆነ ይታወቃል። ኢትዮጵያዊ በሆነው ቋንቋ በ1530 የታተመውም የኢትዮጵያ መጽሐፍ፣ የሰለሞንን መዝሙር ይሰኛል። አሣታሚውም ዮሐን ፖትከን ይባላል። ይህን መጽሐፍ ያሣተመው የኢትዮጵያን ፊደል በቫቲካን ይኖሩ ከነበሩ ኢትዮጵያውን መነኮሣት ተምሮ በማህተም እንዲቀረጽ በማድረግ ነው። ይህ ፊደልም እስከ 19ኛው ክፍለ ዘመን ድረስ የአውሮፓ ማተሚያ ቤቶች ይገለገሉበት እንደነበር ተጽፎ ይገኛል። አንዳንድ ጽሁፎች ደግሞ ዮሐን ፖትከን የመጀመሪያው እትም በጀርመን ኮሎኝ ከተማ እንደገና ታተመ ይላሉ። በተጨማሪም የአዲስ ኪዳን ትርጉምም በ1548 በዚያው በሮም ከተማ በግዕዝ ታትሞ እንደወጣ ያሣያሉ።

 

ከዚህ በላይ ኢትዮጵያዊ በሆነ ቋንቋ ስለህትመት የጠቃቀስኩት ነገር፣ ምንም እንኳን ሕትመት በኢትዮጵያ ውስጥ ለመስፋፋት ረጅም ጊዜ የፈጀበት ቢሆንም እንኳን፣ በውጭ ሐገራት ቀደም ብሎ የመጀመሩን ጥቆምታ ለመስጠት ያህል ሲባል እንጂ ሌላ ክርክር ለመፍጠር ያህል አይደለም። ከዚህ ጋር ተያይዞም ይህንኑ የተጠቀሰውን የሕተመት ውጤት በመጀመሪያ እገሌ አሣተመ፤ አይ እገሌ ብለንም ለመከራከር ለማከራከርና ውሣኔ ለመስጠትም አይደለም። ብቻ የሕትመት ውጤት ኢትዮጵያዊ በሆነ ቋንቋ ቀደም ብሎ የተጀመረ ሥራ መሆኑን ልብ ይሏል።

 

ስለዚሁ ስለሕተመት ሥራ ትንሽ ገፋ በማድረግ በኢትዮጵያ ውስጥ የመጀመሩን ሁኔታ ስናጤን ከሃይማኖት ጋር ተያይዞ እናገኘዋለን። ይህም በ17ኛው ክፍለ ዘመን የፖርቹጋል ሚስዮናዊዎች ለሃይማኖታዊ እንቅስቃሴአቸው ለመጠቀም ወደ ኢትዮጵያ እንዳስገቡት ነው የምንረዳው።

 

የኘሬስ የሕትመት ሥራ በምሥራቅ አፍሪካ የተጀመረው በአፄ ቴዎድሮስ ዘመን መንግሥት እንደነበር ይታወቃል። ይህም ሎሬንዞ ቢያንኬሪ /Lorenzo Biancheri/ በተባሉ የኃይማኖት አባት የተጀመረ ሲሆን አባት ሎሬንዞ ለአቢሲኒያ ሐዋርያዊ ተልዕኮ ተመድበው ሲመጡ በፈረንሣይ ለአንቶኒ ዲ አባዲ የተሠራውን አንድ ትንሽ የሕትመት መሣሪያና የአማርኛ ታይኘ ይዘው ወደ ምፅዋ እንደመጡ ሪቻርድ ፖንክረስት ስለሕትመት ሥራ በሚያወሱለት መጽሐፋቸው ይገልፁታል። አባ ቢያንኬሪም የሕትመት ሥራቸውን ለመቀጠል ራሣቸውን የአፄ ቴዎድሮስ አታሚ ብለው እንደሰየውሙና በ1857 መጀመሪያ አካባቢ ስለ አማረኛ ሰዋሰው ስልት አንድ መጽሐፍ እንዳሣተሙ ተገልጿል። እንዲሁም በ1872 ዓ.ም በከረን የላዛሪስት ማሲዮን ሠዎች የአማርኛና የግዕዝ ሠዋሰው መጽሐፍ አሳትመዋል።

 

 ማተሚያ ቤት በማቋቋም ረገድም በ1878 ዓ.ም ሞንኰሎ ላይ ትንሽ ማተሚያ ቤት በመክፈት የስዊድን ሚሲዮኖች ተጠቃሽ ናቸው። በወቅቱ ይህ የማተሚያ ቤት የተቋቋመበት ሥፍራ በኢትዮጵያ መንግሥት አሥተዳደር ስር ያልነበረና የግብፅ መንግሥት የሚያስተዳድረው እንደነበር ነው የተገለፀው።

 

ነገር ግን በኢትዮጵያ ግዛት ውስጥ የመጀመሪያ የኘሬስ ስራ ተደረጐ እንዲቆጠር ያስቻለው June 1884 ዓ.ም የተደረገው ስምምነት ነው። በወቅቱ ይህ ስምምነት ተደርጐ የነበረው በኢትዮጵያ በኩል በአፄ ዮሐንስ እና በግብፅ፣ በእንግሊዝ ተወካዮች መካከል ነበር። በስምምነቱ መሠረትም ቦጐስ አውራጃ በአጠቃላይ ከረንን ጨምሮ በኢትዮጵያ መንግሥት መተዳደር እንዲችል ተደርጐ ነበር። ለዚህ ነው በኢትዮጵያ ግዛት ውስጥ በ1872 በላዛሪስት ሚሲዮን ሠዎች የተቋቋመው የሕትመት ሥራ በ1884 ዓ.ም የመጀመሪያ ነው የተባለው። ቢሆንም በ1888 ከረን በጣሊያን ወረራ ስራ በመውደቋ ይህ ማተሚያ ቤት ለጣሊያን ወታደራዊ ቅስቀሣ የሚያገለግሉ ጽሑፎችን በጣሊያንኛና በአማርኛ ማተሙን ቀጠለ። ከጥቂት ጊዜ በኋላም ማተሚያ ቤቱ በካቶሊክ ሚሽኖች ሥር በመሆን ወደ አሥመራ ከተማ ተወሰደ።

 

የመጀመሪያው ኃይማኖታዊ ያልሆነ ሕትመት ኢጣሊያ በቅኝ ግዛት ወደቡን ከተቆጣጠረች ብዙም ሣይቆይ በ1885 የኢጣሊያ ወታደራዊ ኘሬስ በሚል ተቋቋመ። እንደ ፋማ ጋሊ /Fama Galli/ አገላለጽም ማተሚያው ሣልቫቶሬ ከተባለ ኢጣሊያዊ ድርጅት የመጣ ሲሆን ከማተሚያ መሣሪያው ጋር አንድ የአሥራ ሰባት ዓመት ሠራተኛ /Printer/ እና ስድስትና ሰባት ረዳት ሠራተኞች አብረው መጥተው ነበር። ሙሉ በሙሉ በጣሊያንኛ ይታተሙ የነበሩት የዚህ ማ/ቤት የሕትመት ውጤቶች ብዛት ያላቸውን መጽሐፎች ቢያጠቃልልም እንኳን፣ በዋናነት ሕግጋትን፣ ሥርዓትን፣ ወታደራዊ መመሪያዎችንና ትዕዛዞችን ያዘሉ ነበሩ።

 

ከጥቂት ዓመታት በኋላ ግን የመጀመሪያው የንግድ ማተሚያ ቤት በምፅዋ በ1884 ተቋቋመ። በሚካኤል እና ጓደኞቹ አማካኝነት /ባለቤትነት ለኤርትራዮ / L’Ertreo/ የተባለ በሣምንት የሚወጣ አሥተዳደራዊ ጋዜጣ መውጣት ጀመረ። ቀጥሎም በዚሁ ዓመት በሰኔ ወር ኮሪየሬ ኤሬትራዮ የሚባል ሣምንታዊ የፖለቲካና የንግድ ጋዜጣ/ እንደ ልማት የዜና ማሠራጫ አገላለፅ/  መፅሔት ይታተም እንደነበር ማወቅ ተችሏል።

 

ሌላው የአፄ ሚኒሊክ ዘመን መንግሥት የሕትመት ዕድገት ተብሎ የሚጠቀሰው የመተሚያ ቤት በአዲስ አበባ መቋቋሙና ብዙም ሳይቆይ የጋዜጣ ስራ የመጀመሩ ጉዳይ ነው። ካውንት ግሌቼን የሚባል ሰው ምንም እንኳን የሠጠው መረጃ ከሌለ ምንጭ ሊረጋገጥ ባይችልም የአማርኛ መሣሪያ ወደ አዲስ አበባ ከተማ በፈንሣዊ ነጋዴ ከ1890 ዓ.ም ቀደም ብሎ የመጣና በሥራ ላይ ያልዋለ መሆኑን ገልፃል።

ኢትዮጵያ ጥንት ከነበረችበት ኋላ ቀር አስተዳደር በመጠኑም ቢሆን ተላቃ ዘመናዊ አስተዳደር ማግኘትና የሥልጣኔ ፋናን መቋደስ የጀመረችው በአፄ ሚኒልክ ዘመነ- መንግሥት እንደሆነ የታሪክ ምስክር ያስረዳል። የቴሌኮሚኒኬሽን፣ የፖስታ፣ የመኪና አገልግሎት የባቡር…ወዘተ አዳዲስ የሥልጣኔ ፍለጎች ኢትዮጵያ ተጠቃሚ እንድትሆን ከፍተኛውን ሚና ተጫውተው አልፈዋል። ከሁሉ በላይ ግን በቀዳሚነት ሊወሣ የሚገባው የሕትመት ሥራ ጥበብ በኢትዮጵያ የመጀመሩ ጉዳይ ነው። ለዚህ ሁሉ ግን ቀዳሚ ተጠቃሽ አፄ ምኒልክ እንደሆኑ አሌ ሊባል አይችልም።

“ዘመናዊ የጋዜጣ ሥራና ዝግጅት የተጀመረው ኢትዮጵያን ወደ ዘመናዊ ጐዳና ባሰማሩት በአፄ ምኒልክ ዘመነ መንግሥት ጊዜ ነው።” በማለት ልማት የዜና ማሠራጫ ዘዴ በኢትዮጵያ በሚል ርዕስ በ1959 በማስታወቂያ ሚኒስቴር ታትሞ የወጣው ጽሑፍ የዓፄውን ልፋት ከግምት ውስጥ በማስገባት ጽፏል።

 

 ይህንን ዘመን ከሌሎች አይነተኛ ተጠቃሽ እንዲሆን ካስቻሉት ሁኔታዎች መሀከል ታላቁ የሕትመት ሥራ መጀመሩ ነው። ይህ በራሱ ታላቅ የእዕድገት ደረጃ መሆኑን ልብ ይሏል። ለዚህም ማጠናከሪያ ይረዳ ዘንድ የዜና አወጣጥና አሠረጫጨት ሂደትን እስከ ተጠቀሰው ጊዜ ድረስ መመልከቱ በቂ ይሆናል።

 

ይህን ዓይነት ዘመናዊ የብዙሃን መገናኛ ዘዴዎች ከመስፋፋታቸው ጋዜጠኝነትም ራሱን የቻለ ሙያ በመሆኑ በፊት አዋጅ መልዕክት ዜና ወዘተ ለሕዝብ ይተላለፍ የነበረው በቃል እንደነበር መረጃዎች ይናገራሉ።

 

በማስታወቂያና መርሐ ብሔር ሚኒስቴር የዜና ማሠራራጫ ዘዴ በኢትዮጵያ የተሰኘው መጽሐፍ በገጽ 3 ላይ እንዲሕ ይላል፡-

“ነጋሪቱ ተጉሰመ፣ ከሰገነቱም ላይ ቆሞ የነበረው ሰው አዋጅ /አዋጅ/…ሲል ጮኸ ተናገረ። የነጋሪቱን መጎሰምና ስማ!... ስማ!...የሚለውን አዋጅ ያዳመጠው ሕዝብ አዋጁን ለመስማት ከሰገነት ዙሪያ ተሰበሰበ። ይህም በሰገነት ላይ ቆሞ የሚናገረው አዋጅ ተናጋሪ በኢትዮጵያ ውስጥ የመጀመሪያው የዜና ማሠራጫ ሆኖ ሊገመት የሚችል ነው።”

ይህ በቃሉ አዋጅ አዋጅ ተብሎ ይተላለፍ የነበረው የዜና ማሠራጨት ሂደት ቀስ በቀስ እያደገ ሄዶ በቁም ጽሑፎች በመታገዝ በእጅ እየተፃፈ መሠራጨት ጀመረ። ለዚህም ተጠቃሽ የሚሆኑ የተለያዩ ግለሰቦች ናቸው። አንደኛው ብላታ ገ/እግዚአብሔር ሲሆኑ ሁለተኛው ከንቲባ ደስታ ናቸው።

 

ሪቻርድር ፓንክረስት The Fondation of Education በሚለው መጽሐፋቸው ስለዚሁ ጉዳይ ሲጠቅሱ፣ የመጀመሪያው የአማርኛ ጋዜጣ በእጅ ይፃፍ የነበረውና በየሣምንቱ ይወጣ የነበረው ሲሆን፣ ይህም ይፃፍ የነበረው በብላታ ገ/እግዚአብሔር እንደነበር ጠቅሰዋል። ሪቻርድ ፓንክረስት A.D Roberts ን  ጠቅሰው እንደጻፋት /እኚህ ሰው ይህንን አይነት ጽሑፍ ከ1893 በፊት እየፃፉ እንደሚያሠራጩና በሣምንትም ሀምሳ ቅጂዎች ያህል እንደሚያሠራጩ ጠቅሰዋል።

 

በሌላ በኩል ደግሞ ታፈሰ በላይ ጋዜጠኝነት በሚል ርዕስ በፃፉት መጽሐፋቸው በእጅ የመፃፍና የማሠራጨቱን ቅድሚያ የሚሰጡት ለከንቲባ ደስታ ነው።

ከዚሁ በፊት ከንቲባ ደስታ ይባሉ የነበሩ በቁም ጽሕፈት እየፃፉ ለቤተ-መንግሥቱ ሰዎች ጥቂት የጋዜጣ ቅጽ ያላቸው ወረቀቶች ያድሉ ነበር። የብእር ድምፅ የተባለውን ጋዜጣ ከንቲባው ያድሎ የነበሩት በ1896 ገደማ እንደነበረ ይነገራል። (ገጽ 6)

 

እዚህ ላይ በዋናነት ማየት የሚቻለው የዜና ማሠራጨቱ ሂደት ከአዋጅ ነጋሪ ባለቃል ወደ ቁም ፀሐፊ መሸጋገሩን ነው። ብላታ ገ/እግዚአብሔርም ሆኑ ከንቲባ ደስታ አሊያም ሁለቱ ለአንድም ሆነ በሌላ መልኩ የተጠቀሱበት የጋራ ጉዳይ አላቸው። ለመጀመሪያ ጊዜ የወሬ ማሠራጨቱን ሥራ በእጅ ጽሑፍ ማድረግ መቻላቸው። በመሆኑም የዜና ማሠራጨት ሂደት ከቃል ወደ ጽሑፍ ያደገበት ደረጃ መሆኑ ተጠቃሽ ነው።

 

ሌላው የዕድገት ደረጃ ይህ በቁም ጽሕፈት ይሠራ የነበረው የጋዜጣ ሥራ ወደ ሕትመት የመሸጋገሩ ጉዳይ ነው። ከዚህ በላይ እንደተመለከትነው ምንም እንኳን የሕትመት ጥበብ በኢትዮጵያ ውስጥ ለመስፋፋቱ ተጠቃሽ የሚሆኑት የውጭ ሀገር የሀይማኖት ሥራ ሠሪዎች /ሠባኪዎች/ ቢሆኑም ቅሉ፣ ለመጀመሪያ ጊዜ ዘመናዊ በሆነ መልኩ የተጀመረው ግን ተጠቃሽ በሆኑት ንጉሥ አፄ ምኒሊክ ዘመን ነው። በአገሪቱ የገባው ሥልጣኔ ከጊዜ ወደ ጊዜ እየዳበረ ሲመጣ የቁም ጽሕፈትም ወደ ዘመናዊት ሕትመት መሸጋገር የጀመረ ሥልጣኔን በወጉ መቀበል እንዲቻልም የመንግሥት ሥራ ሙሉ በሙሉ በጽሕፈት መካሄድ እንዲችል ሁኔታዎች ተመቻቹ።

 

በዚህ ዘመንም የመጀመሪዎቹ የታወቁ ሁለት መጽሔቶች ተዘጋጅተው እንዲቀርቡ በማድረግ ረገድ ዋናው የሥራ መሪ አፄ ምኒልክ እንደነበሩ ከላይ የተጠቀሰው በማስታወቂያ ሚኒስቴር የተዘጋጀው መጽሐፍ ይገልፃል። የመጀመሪያው ሰው ተብለው የተጠቀሱትም አባ ማሪ በርናርድ የተባሉ የፍራንሲስ ካን ሚሲዩናዊ ናቸው።

 

እኒህ ሰው “…በ1833 ዓ.ም ገደማ በሐገር የቆዳ በሽታ ሐኪም ቤት አቋቁመው ሲሠሩ ቆይተው በ1893 ዓ.ም “ላ ስሜን ኢትዮጲ” የተባለ ሣምንታዊ ጋዜጣ በፈረንሣይኛና አማርኛ ፎኒኦግራፍ በተባለ መሣሪያ እያተሙ ያወጡ ነበረ። የጋዜጣውም ዋና ጥረት የቆዳ በሽታን በማጥፋት ድጋፍ ለማግኘት ነበር። ቀጥሎም እኚሁ ሰው በ1898 ዓ.ም አንድ ትንሽ ማተሚያ ቤት ስላገኙ ሥራቸው የንግድንም ሥራ እንዲያጣምር በማድረግ በሚገኘው ትርፍ ሐኪም ቤቱን ለማካሄድ የጠቀሙ ነበር።”

ይህንንም የሕትመት እንቅስቃሴ አፄ ምኒሊክ በሰሙ ወቅት ከልብ መደሰታቸውንና አሣታሚውንም በአውሮፖ ስለነበሩት የማተሚያ ቤቶች ማጥናት እንዲችሉ ለማድረግ ወደ ሮም በመልዕክተኛነት እንደለኳቸውና ሲመለሱም የማተሚያ ቤት ሥራቸውን ወደ ድሬደዋ አዛውረው በስፋት እንደቀጠሉ ነው የታወቀው። ከዚህ በተጨማሪም አባ በርናርድ ብዙ ኢትዮጵያውያንን ለማተሚያ ቤት ሙያ እንዳሠለጠኑና የተለያዩ ሙያዊ ሥራዎችን እንደሠሩ ይነገርላቸዋል። ነገር ግን በመጀመሪያው የአለም ጦርነት ሳቢያ አባ በርናርድ ወደ ሀገራቸው በመሔዳቸው የሕትመቱ ሥራ መስተጓጉል እንደገጠመው ታውቋል።

 

በሌላ በኩል በግሞ ሙሴ ከሸዲያ የተባሉ የግሪክ ነጋዴ አባ በርናረድ “ላ ሰሜን ደ ኢትዮጲ” የተባለውን ጋዜጣ በሀረር ከተማ ማሣተም ከጀመሩ ከሁለት ዓመት በኋላ /1895/ የመጀመሪያውን የአማርኛ ቋንቋ ጋዜጣ ማሣተም ጀመሩ። ይህ ጋዜጣም በአጼ ምኒልክ የወጣለት ስም አእምሮ የሚል ሲሆን፣ በእጅ ተጽፎ በ4 ገጽ እና በ24 ቅጂዎች ያህል የሚሠራጭ ነበር። ነገር ግን ታፈሰ በለጠ ጋዜጠኝነት በሚለው መፅሐፋቸው እንደጠቀሱትና ሌሎች ፍሑፎችም ለማመልከት እንደሚሞክሩት የሙሴ ካሻዲያ አእምሮ የመጀመሪያ መባሉ ተቀባይነት ያለው አይመስልም። ምክንያቱም ከላይ የተጠቀሱት የሁለቱ ሰዎችም ሆነ የኢ.ካ ሻዲያ አእምሮ በእጅ እስከተፃፈ ድረስ ቅድሚያውን ማግኘት ያለባቸው ከላይ ከተጠቀሱት ከሁለት አንዱ መሆን አለባቸውና ነው።

 

እዚህ ላይ መጠቀስ የሚገባው ጋዜጦቹ በእጅ መፃፍ የጀመሩበት አመት እንደ ፀሐፊዎች ሁሉ የተምታታና በእውነት ይህ ነው ለማለት የሚያስቸግር ነው። ነገር ግን አሁንም በዋናነት የሕትመት ሥራ ሂደቱን መመልከቱ ጠቃሚ ሊሆን ይችላል። በመሆኑም ወደ ሕትመት ገብተን ስንመለከት የኢ.ካሻዲያ ባለ ሀያአራት ቅጂ ጽሑፍ ጋዜጣ ፓሊዩግራፍ የተባለ መሣሪያ በመገኘቱ 200 ቅጂ ድረስ መድረስ መቻሉን መገንዘብ እንችላለን።

አፄ  ምኒልክም በዚህ የሕትመት እንቅስቃሴ የበለጠ በማሰባቸውና እንቅስቃሴው በቋሚነት መቀጠል እንዲችል በመፈለጋቸው በ1898 ዓ.ም ለካሻዲያ አንድ የማተሚያ ቤት አቅርበውላቸው ነበር። ነገር ግን ለጊዜው አእምሮ ጋዜጣ በገንዘብ እጥረት ምከንያት መቀጠል ባለመቻሉ ማተሚያ ቤቱ የመንግስት አዋጆችንና የንግድ ሕትመቶችን ብቻ ለመሥራት ተገዶ ነበር። ይህም ሁኔታ እስከ 1907 የአእምሮ እንደገና መታተም ድረስ የዘለቀ ነበር። ከዚህ በኋላም በሕትመት ለመቀጠል የቻለው ለሁለት አመታት ብቻ ሲሆን በ1909 እንደገና ሊቋረጥ ችሏል። ምክንያት ተብሎ የተገለፀውም የጋዜጣው አዘጋጅ የጀርመን ደጋፊ መሆኑና ከኢትዮጵያውያን ባለሥልጣኖች ጋር አለመስማማቱ ነው። ከዚህ በኋላም ለ3ኛ ግዜ የሕትመት እንቅስቃሴውን የጀመረው በ1917 ዓ.ም እንደነበርና አሁንም የአዘጋጅነቱን ስራ የሚሰሩት ካሻዲያ እንደነበሩ ተገልጿል።

$1-       ከዚህ በኋላ በ1898 ዓ.ም “ለ ሲመር” የተባለ የፈረንሳይ ጋዜጣ

$1-       ከ1905 -1908 ደግሞ የስዊድን ሚሲዮናውያን መልዕክተ ሰላም የተባለ ጋዜጣ በትግሬኛ

$1-       የተባበሩት የጦር ቃል ኪዳን መንግሥታት ደግሞ በመጀመሪያው የዓለም ጦርነት ወቅት የጦር ወሬ የተባለ ጋዜጣ በአማርኛ

$1-       ብላቴን ጌታ ኅሩይ ደገሞ ጎሀ ጽባህ የተባለ ስለ ልዩ ልዩ ድርሰቶች የሚያትት መጽሔት

$1-       የአዲስ አበባ የግሪክ ተወላጆች ኢትዮጲ ኮስሞሥ የተባለ ሣምንታዊ ጋዜጣ በ500 ቅጂ

እያተሙ ያሠራጩ ነበር። እኒህ የተጠቀሱት ብቻ ናቸው በጊዜው የነበሩት የሕትመት እንቅስቃሴዎች ለማለት ሳይሆን በዋና ምሣሌነት ለመጥቀስ ያህል የቀረቡ እንደሆነ መግለጽ እወዳለሁ።

 

1-2 ፕሬስ በአፄ ኃይለሥላሴ ዘመነ መንግሥት

ይቀጥላል…

 

ይምረጡ
(0 ሰዎች መርጠዋል)
541 ጊዜ ተነበዋል

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us