ፕሬስ በኢትዮጵያ

Wednesday, 31 August 2016 12:38

 

(ክፍል አራት)

ከ1966-1983

በጥበቡ በለጠ

ሶስተኛው ዘመን ከ1966 ዓ.ም እስክ 1983 ዓ.ም ያለው ሲሆን ይህ ዘመን ከቀደምት ሁለት ወቅቶች የሚለየው የርዕዮተ ዓለም ለውጭ የመንግሥት ቅርጽና መዋቅርን ለውጥን ያስከተለ ሥልጣንን በጠመንጃ አፈሙዝ የተረከበ መንግሥት መሆኑ ነው። በ1966 ዓ.ም ለጥቂት ወራት በአገሪቱ ውስጥ ይህ ነው የማይባል የኘሬስ ነፃነት የታየበት ወቅት ነበር። ይህ የኘሬስ ነፃነት ደግሞ የመጣው በሕግ ድጋፍ ሳይሆን በታሪክና በጊዜ አጋጣሚ ነው። በዚህ ወቅት የግል ኘሬሶች በብዛት ቢታዩም የመንግሥትም ኘሬስ በጣሙን ነፃ ነበር። ጋዜጠኞችም  እራስን ዕቀባ /ምርመራ/ ሰልፍ ሰንሲርሽፕ/ ማድረግ የተውበት ወቅት ነበር ማለት ይቻላል። ይህ ወቅት ግን አልዘለቀም። በ1967 ዓ.ም በታወጀው አዋጅ መሠረት ቀደም ብለው የነበሩ የግል ኘሬሶች መዘጋት /መታገድ/ ጀመሩ።

መስከረም 1968 ዓ.ም በወጣው አዋጅ መሠረት ማንኛውንም የኘሬስ ውጤት ያሳተመ ድርጅት ለማስታወቂያና ወጣቶች ጉዳይ ሚኒስቴር ሶስት ቅጅ ማስረከብ እንዳለበት ያስረዳል። ይህን ባይፈጽም አሳታሚ ወይም ባለቤት በ1948 ዓ.ም የወጣው ሕግ ተፈፃሚ ይሆንበታል የሚል ነው። ከዚህ እንደምናየው የቅድመ ምርመራ ጉዳይ ተመልሶ መምጣት ብልጭ ብሎ የነበረውን የኘሬስ ነፃነት በአንዴ ድባቅ እንደመታው ነው። በ1972 ዓ.ም በሻለቃ ግርማ ይልማ የወጣውና ሀያ ስድስት /26/ ነጥቦችን የያዘው የኢንፎርሜሽን መመሪያ ደግሞ ለኘሬሱ ጉዞ ትልቅ ጫና ፈጥሯል። ይህ መመሪያ የሶሻሊስት አገሮች ወዳጅነት እንዲያጠናክር የአብዮቱን ታላቅነት እንዲያሳይ ተደርጐ የተቀረፀ ስልት ነው። በዚህ ምክንያት የምርመራው ባሕሪ ካለፈው የበለጠ እንዲጠናከር ሆኗል።

እንደ ከዚህ ቀደሙ በ1980 ዓ.ም መስከረም በሕገ መንግሥት ደረጃ በአንቀጽ 47 ሥለ ኘሬስ ነፃነት በቁጥር 1 ላይ

1 የኢትዮጵያውያን የንግግር፣ የጽሑፍ፣ የመሰብሰብ፣ ሰላማዊ ሰልፍ ትእይንተ ሕዝብ የማድረግ በማሕበር የመደራጀት ነፃነት የተረጋገጠ ነው።

/1980 ሕ.መ. አንቀጽ 47 ቁጥር 1/

ይህ ሕገ መንግሥት ተሻሽሎ ከወጣው ከ1948 የተሻለ ቢመስልም የተጨመሩ ሕጎች /መብቶች/ ለመኖራቸው ማለት ነው/ ነገር ግን ቀደም ሲል የወጣው መሰል አዋጅ ተግባራዊ እንዳልሆነ ሁሉ ይህም ሕገ-መንግስት በአገሪቱ የኘሬስ ነፃነት ላይ አወንታዊ /ተግባራዊ/ የሆነ ለውጥ አላመጣም። በተቃራኒው የዚህ ዘመን ምርመራ ቀደም ካለው የበለጠ ጠንካራ ነበር።

ከ1964 እስከ 1968 ድረስ በምርመራ ዋና መመሪያነት የነበረው በ1968 መምሪያ መሆኑ ቀርቶ በአገልግሎት ደረጃ እንዲዋቀርና ተጠሪነቱም ለቋሚ ተጠሪ እንዲሆን ተደርጎ ነበር። በዚህ ዘመን ከፍተኛ የሆነ የሥነ ጥበባት እንቅስቃሴ በመኖሩ የምርመራው ፈርጅ እንዲሁ ሰፍቷል። በዚህም መሠረት ምርመራውን የሚያከናውነው አካል በሁለት ዋና ዋና ክፍሎቸ ተከፍሎ እያንዳንዱ ክፍል ሁለት ንዑሣን ክፍሎች የያዘ ነበር።

በዚህ ዘመን ኘሬሱ እንዳያድግ በዋነኝነት ማነቆ የሆኑት ጉዳዮችን በዋናነት ቅድመ ምርመራ መኖር፣ የኘሮፓጋንዳው ወገናዊነት ያለው ርእዮት የማይከተሉትን በከፍተኛ ሁኔታ መቃወም፣ ለሌሎች አዲስ ሀሳቦች ዝግ መሆን፣ እንደ ከዚህ ቀደሙ የሕትመት ፈቃድና ሰጭ ሌላውና ዋናው በረጅም ግዜ የማሕበረሰባችን ልማድ የሆነው ምሥጢራዊነት በተገባው ሁኔታ ለመንግሥት ጋዜጠኞች እንኳ መረጃ የመስጠት ልምድ አለመኖር ዋናዎቹ ናቸው። ምንም እንኳ ቀደም ባሉት ሕጎች ነፃ የመምሰል ፈቃድ ቢኖርም በተግባር ደረጃ እውን ሆኖ አለመታየቱ ትልቁ ችግር ነው።

ከ1983-1991

ሌላውና አራተኛው ከ1983 እስከ 1991 ነው። ይህ ወቅት እንደ አዲስነቱ የሚከተለው ርዕዮት ከቀደሙት መንግሥታት የተለየ በመሆኑ የመንግሥቱ አወቃቀር የተለየ ነው። ይህ መንግሥት በተቋቋመበት ወቅት በ1983 ሐምሌ የሽግግር ወቅት ቻርተር አውጥቶ ነበር። በዚህም ቻርተር በቀዳሚነት ሀሳብን የመግለጽ ነፃነት ብቻ ሳይሆን በሠላም የመሠብሰብ የመቃወምና የፈለገውን እምነት የማራመድ መብቶች መረጋገጣቸው ተደንግጓል። ይህንም አስከትለው በርካታ የግል ኘሬሶች መውጣት ጀምረው ነበር። በኒህ የግል ኘሬሶች ግፊትም በ1985 የኘሬሶች ለረዘመ ወቅት መታየታቸው ይህንን ዘመን ትንሽ ከቀደምቱ የተሻለ ቢያስመስለው በወጡት ሕጎች ግልጽነት መጓደል እና አሁንም በመንግሥት ኘሬሶች ላይ የሚታየው የኘሮፖጋንዳ ሥራ ብቻ እንዲሁም መረጃ የማግኘት ችግር በተለይ ለግሉ ኘሬስ በተጨማሪም የግል ፕሬሶች የስርጭት አድማስ በህግ ባይከለከልም በአፈጻጸም ረገደር ግን ከዋናው መዲና እምብዛም በይፋ አለመሠራጨት ወዘተ.. ለኘሬሱን ነፃነት ችግር በመፍጠር ረገድ ዋነኞቹ ናቸው።

በአዋጅ ቁጥር 34/1955 ስለኘሬስ ነፃነት በወጣው አዋጅ አንቀጽ 13 ቁጥር 1 እና 2 መሠረት ማንኛውም የኘሬስ ውጤት በተሰራጨ ከሀያ አራት/24/ ሰዓት ባልበለጠ ጊዜ ውስጥ ለሚመለከተው አካል ሁለት ቅጅ ማስረከብ አለበት የሚል ነው። /ነጋሪት ጋዜጣ 52ኛ ዓመት ቁጥር 8/ ይህን አይነት ተመሳሳይ ሕግ ቀደም ብሎ በ1927 ዓ.ም ከዛም በ1968 ከወጣው አዋጅ ጋር ተመሣሣይነት አለው። የኒህ አዋጆች ተግባር ቅድመ ምርመራን ለማከናወንና በስርጭት ላይም ካሉ የኘሬሱ ውጤቶች ለማገድ ይረዳ ዘንድ ነው። ስለዚህም ምንም  እንኳ በዚሁ በኘሬሱ ሕግ 34/1985 መሠረት አንቀጽ 3 ቁጥር 2 ላይ

“የቅድሚያ ምርመራና ማናቸውም ሌላ ተመሳሳይ ገደብ በዚህ አዋጅ ተከልክሏል።”

/ስለኘሬስ ነፃነት የወጣ ሕግ 34/1985 ዓ.ም አንቀጽ 3 ቁጥር 2/

ይህን ዘመን አጠር አድርገን ስንመለከት ከሌላው ጊዜ የተሻለ የሚባልለት ነው። ነገር ግን ቀደም ተብሎ እንደተገለፀው የመንግሥት ኘሬስን ከመንግሥት አፋኝነት አለመውጣት፣ የመረጃ የማግኘት ችግርና በሰበብ ባስባቡ ማለትም በሕጉ አሻሚነት የጋዜጠኞች መንገላታት ይታይበታል።

በአጠቃላይ በአራቱም ዘመን ያለው የኢትዮጵያ የኘሬስ ነፃነት የማግኘት ጉዳይ ለውጥ እየመጣ ሔዷል። ነጻነቱ ተሰጥቷል። ነገር ግን በፕሬሱ እና በመንግስት መካከል በየጊዜው ግጭቶች እየታዩ ብዙ ጉዳት ደርሷል። ጋዜጠኞች መንግስትን ይከሳሉ። በህገ-መንግስቱ የሰጠውን የፕሬስ ነጻነት አያከብርም እያሉ። በሌላ በኩል ደግሞ ትልቁ የፕሬስ ነጻነት በሌሎች ትንንሽ ደንቦችና መመሪያዎች ተሸርሽሯል ይላሉ።

የህትመት መገናኛ ብዙሀን

በሶስት ታሪካዊ ዘመናት የነበራቸው ሚና

በንጉሠ ነገሥቱ ዘመን /1966 በፊት/

ጋዜጣ በአለም ላይ እየተስፋፋ ለመምጣት ወደ አምስት ምዕተ አመታትን አስቆጥሯል። በአፍሪካም ከመቶ አርባ አመት በፊት በሚሲዮናዊያን አማካይነት በምዕራባዊው ክፍል እንደተጀመረ ጥናቶች ይጠቁማሉ። ኢትዮጵያ ውስጥም ወደ መቶ ሃያ አመት እንዳስቆጠረ ይነገራል። በኋላም “አእምሮ” በሚል ርዕስ በ1895 ዓ.ም የመጀመሪያው አማርኛ ጋዜጣ እየታተመ ለስርጭት መብቃቱም ይታወቃል።

የኢንፎርሜሽን ስራ በኢትዮጵያ እንዴት እንደተጀመረ እንመልከት አቶ አብዲ አሊ የኢንፎርሜሽን ነፃ ፍሰት ወይም ነፃነት ከኢትዮጵያ ተጨባጭ ሁኔታ አንፃር በተባለው ጥናታዊ ፅሁፋቸው ላይ የኢንፎርሜሽን ስራ አዋጅ በ1934 በፅህፈት ሚኒስቴር ሥር የኢንፎርሜሽንና ኘሮፓጋንዳ ክፍል ተቋቁሞ በማዕከላዊ መንግስት ቁጥጥርና አመራር መከናወን እንደተጀመረ ያስረዳሉ። በተጨማሪም ከዚህ በኋላ የተለያዩ ስሜት ያላቸው ድርጅቶች ኢንፎርሜሽንን እንዲዘግቡና እንዲያሠራጩ እየተባለ መጠሪያ ሲሠጣቸው እንደቆየ ያወሣሉ። በመጨረሻም በ1956 ዓ.ም ማስታወቂያ ሚኒስቴር የሚል ስያሜ በተሠጠው አካል የኢንፎርሜሽን ስራ ራሱን በቻለ ድርጅት ሥር እንዲተዳደር ተደረገ።

በ1958 የሀያ አምስተኛ አመት አዋጅ ቁጥር 23 ማስታወቂያ ሚኒስቴር የቱሪዝምን አስተዳደር ደርቦ እንዲሠራ ስልጣን ተሠጠውና የማስታወቂያና ቱሪዝም ሚኒስቴር ተባለ። በዚህም መሠረት አንዳንድ ተግባሮች ተሠጡት። እነሡም።

ሀ. በንጉሠ ነገስቱ መንግስት ግዛት ውስጥም ሆነ በውጭ ሀገር ኢትዮጵያና ሕዝቧን ስለሚመለከቱ ጉዳዮች ጽሁፎች ለማዘጋጀት፣ ለማሣተምና ለሕዝብ መግለጫዎች ለማውጣት የመጀመሪያ ሀላፊነቱ ከመሆኑም በላይ በዚህ ሥራ አፈፃፀም ከቀሩት አግባብ ካላቸው ሌሎች ሚኒስቴሮችና የመንግስት ባለስልጣን መ/ቤቶች ጋር በመተባበር ይሠራል።

ለ. መንግስት ሥልጠናቸው ኘላኖች ኘሮግራሞች አላማዎችና ተግባሮች ሕዝቡ በሚገባ እንዲረዳ ዋና ሀላፊ ነው።

ሐ. አግባብ ካላቸው ሌሎች ሚኒስቴሮችና የመንግስት ባለስልጣን መስሪያ ቤቶች ጋር በመተባበር በንጉሠ ነገሥቱ መንግስት ግዛት ውስጥም ሆነ ከግዛት ውጭ ስለሚገለፁትና ስለሚታተሙት የመንግስት ማስታወቂያዎች ኃላፊ ነው።

መ. የግል ጋዜጦችና መጽሔቶች ባለቤቶችንና ሥራውንም ለማካሔድ የሚያስችል ፈቃድ ወረቀት /ላይሠንስ/ ይሠጣል።

ሠ. ወደ ኢትዮጵያ ግዛት የሚገቡት የታተሙ ጽሁፎችና በኢትዮጵያ ውስጥ የሚታተሙትም ሁሉ የሕዝቡን ግብረገብነት/ሞራል/የማያበላሹ ወይም የሕዝቡን ፀጥታ የማይጐዱ መሆናቸውን ለማረጋገጥ ሀላፊ ነው፡

ምንም እንኳን እነዚህ ከላይ የተዘረዘሩት ሀላፊነት ቢሠጡትም ቀስ በቀስ ግን የኢንፎርሜሽን አፈናው እየተበራከተ መምጣቱን ማየት እንችላለን። አቶ አብዲ አሊ ቀደም ሲል በጠቀስነው ጥናታቸው ላይ “ማስታወቂያና መርሐ-ብሔር ሚኒስቴር ያለፋት አሥር አመታት” በሚል የቀረበውን ሪፖርት በመጥቀስ እንዳይተላለፋ ማዕቀብ የተጣለባቸው ነገሮች ወደ ሀያ ስድስት መድረሳቸውን ያስረዳሉ። እኔም ለአጠቃላይ ግንዛቤ እንዲረዳ ከዚሁ ሪፖርት ያገኘኋቸው ገደቦች እንዳሉ ለማቅረብ ወደድኩ።

$11.  የንጉሠ ነገስቱን አገዛዝና ዘውድ እንዲሁም የኢትዮጵያ ሕገ መንግስት የሚነካ

$12.  የንጉሣዊያን ቤተሰቦችና የሚኒስትሮችን ክብር የሚነካ

$13.  የሥራ ፈት ብዛት

$14.  የአሠሪና ሠራተኛ ግጭት

$15.  የተማሪዎች ሁከት

$16.  የግብር ጭማሪ

$17.  የኑሮ ውድነት

$18.  የደምወዝ ጭማሪ

$19.  አድማን የሚመለከት ጽሁፍ

$110.ሥለ መሬት ሥሪት

$111.ወታደራዊ ጉዳይ /ስትራቴጂክ ቦታዎች የወታደር ደምወዝ/ የሠራዊት በጀት ወዘተ

$112.የሀይማኖት ልዩነት

$113.የጐሣ ልዩነት

$114.አንድን የውጭ አገር መንግስት አቋም የሚነካ

$115.የአፍሪካ አንድነት ድርጅትን አቋም የሚነካ

$116.የኢትዮጵያን ሕዝብ ሞራል ዝቅ የሚያደርግ

$117.የኢትዮጵያን አንድነት የሚለያይ

$118.የሴተኛ አዳሪዎችን ብዛት የሚገልፅ

$119.የለማኞችን ብዛት የሚገልፅ

$120.ብልግናን የሚገልፁ ጽሁፎች

$121.የኢትዮጵያን በጀት የሚመለከቱ ጽሁፎች

$122.መንግስት ያወጣውን ኘላን ያለአግባብ የሚተች

$123.የሰውን ሥም ያለ አግባብ የሚያጐድፍ

$124.የኢትዮጵያን የኑሮ ሁኔታ ከሌሎች ሀገሮች ጋር በመጥፎ ሁኔታ የሚያወዳድር

$125.የሌላው ሀገር የሶሻል ፍልስፍና/አይዲዮሎጂ/ ለማስፋፋት የሚሞክር ጽሁፍ

$126.የፓርላማ አባሎች በየጊዜው የሚያደርጉትን ክርክር የሚያብራራ ጽሁፍ

እነዚህ እንዳይገለጡ ግድብ የተጣለባቸው ናቸው። እንግዲህ አንድ የኘሬስ ውጤት የማህበረሰቡን ችግርና መፍትሔውን የፖለቲካ አቅጣጫውን ወዘተ መግለጽ ካልቻለ በፍፁም የኘሬስ ነፃነት አለ ማለት አይቻልም። ጋዜጠኛው በሥራ ፈቱ ብዛት ላይ የግብር ጭማሪን የሴተኛ አዳሪን መበራከት ወዘተ ላለመለከተ፤ ካልተቸበት፣ ካላወያየበት ታዲያ የሱ ፋይዳ ምኑ ላይ ነው? ብለን መጠየቃችን አይቀርም።

በተለይ የቀድሞ ጋዜጦችን በምናነብበት ጊዜ በጠቅላላ ዜናዎች የቤተመንግስት ዜና ሆነው እናገኛቸዋልን። ንጉሡ እንግዳ ሲቀበሉ፣ የስምምነት ጉዳዮችን ሲፈርሙ፣ ጉብኝት ሲያደርጉ፣ የራት ግብዥ ላይ ወዘተ ጉዳዮችን በፊት ገጾቻቸው ላይ ይዘው ይወጣሉ። የሕዝብ መሠረታዊ ጥያቄ በማናቸውም የኘሬስ ውጤቶች ላይ እንዳይታይ ተጽእኖ ነበረ ማለት ይቻላል። ዋናው አላማ እሣቸውን አግዝፎ ማሣየት እንደነበር የሚናገሩ አሉ። አንድ በደርግ ጊዜ የተፃፈ ሪፖርት እንደሚያትተው ከሆነ ሀሠትም ይፃፍ እንደነበረ ያስረዳል። ለምሣሌ ንጉሱ በ1946 ዓ.ም አሜሪካን በጐበኙበት ወቅት በኒውዮርክ ቆይታ አድርገው ነበር። እንዲያርፉ የተደረገው በዋልዶርፍ ኦስትሪያ ሆቴል ሲሆን በዚያን ዘመን የማስታወቂያ ሚኒስቴርን ተግባር ይቆጣጠርና አመራር ይሠጥ የነበረው ቦርድ ለኢትዮጵያ ሕዝብ እንዴት ንጉሥህ ሆቴል ገቡ ብለን እናወራለን ስለዚህ በእንግሊዝኛው እውነተኛ ወሬ ይወራ፣ በአማርኛው ግን  ቤተመንግስት ተብሎ ይነገር በማለት በሠጠው ውሣኔ መሰረት ዋልዶረፍ ኦስቶሪያ ቤተ-መንግስት ገቡ ተብሎ እስከመነገርና ጉልህ የሆኑ ውሸት እስከመዋሸት ተደርሶ እንደነበር ያትታል። በርግጥ ለዚህ አባባል ሌላ መረጃ ላገኝለት አልቻልኩም።

ይህ ሲባል ግን እንደው በደፈናው ሕትመቶቹ ምንም አልሠሩም ነበር ለማለት አይደለም። በውስጥ ገጾቻቸው ውስጥ ስለ ኪነጥበብ፣ ስነጽሁፍ ታሪክን፣ ማህበራዊ ኑሮን የተመለከተ ወዘተ ነገሮችን በዘመኑም ሆነ እስካሁን ድረስ ትልቅ ስምና ዝና በነበራቸው ሠዎች ይፃፍ ነበር። ጳውሎስ ኞኞ፣ ብርሃኑ ዘሪሁን፣ አሣምነው ገብረወልድ፣ በአሉ ግርማ፣ ሙሉጌታ ሉሌ ወዘተ የሚያዘጋጇቸው ጽሁፎች አሁንም ድረስ የሚደነቁ እንደሆኑ ለመረዳት ይቻላል።

እንዲሁም በ1966 ዓ.ም ግድም ጋዜጦችና መጽሔቶችን ውስጥ ደፋር የጋዜጠኝነት ስራ እንደተከናወነ ይነገራል። ለምሣሌ በኢሊባቡር ሕዝብ ለስድስት አመታት በተከታታይ ያወጣው የልማት ገንዘብ ለልማት ሣይሆን ለግል ጥቅም በመዋሉ መንግስት ጉዳዩን እንዲያጠና የሚጠይቅ ጽሁፍ መውጣቱ /አዲስ ዘመን መጋቢት 12/66/፤

በዚያን ጊዜ በነበረው የአገር ግዛት ሚኒስቴር ሦስት ሚሊዮን ብር መባከኑን በመግለፅ ሁኔታው እንዲመረመር ሠራተኞች ያቀረቡት አቤቱታ የሠራተኛውንም ችግር በሚመለከትም እንደ ንጉሡ አንጡራ ሀብት ይታይ የነበረውን የአዶላ ወርቅ ማዕድን ሠራተኞች ችግር የሚገልፅ ፅሁፍ መውጣቱ አዲስ ዘመን ሚያዝያ 11/66/፤

 በአዋሽ ሸለቆ የሚገኘው ለም መሬት ለልማት እየተባለ የግል ባለሀብቶች በመከፋፈላቸው የአካባቢው ሕዝብ ለስደት መጋለጡን አዲስ ዘመን ያወጣው ጽሁፍ እንዲሁም የአፋር ተወላጆች ይህንኑ በሚመለከት ያቀረቡትን አቤቱታና /አዲስ ዘመን ሚያዝያ 2 ቀን እና 11/66

 የድሬዳዋ ከተማ ሕዝብ ያቀረበውን አቤቱታ ማውጣት /አዲስ ዘመን ሚያዝያ 22 ቀን 66 /ለምሳሌነት ሊጠቀሱ የሚችሉ ናቸው።

 እነዚህ ጽሁፎች ገና በመግቢያዬ ላይ ያሠፈርኳቸውን የመንግስት ማዕቀቦችን ጥሠው የወጡ ናቸው። ያተኮሩትም በሕዝቡ ሕይወት ላይ ስለሆነ በአርአያነታቸው የሚጠቀሱ ሆነው ተገኝተዋል። ለዚህም ይመስላል ለውጡ እንዲፋጠን አጋዥ ሆነዋል የሚባለው። ከዚህ በተጨማሪም ጋዜጠኞች ከንጉሡ ጋር ባደረጉት ቃለ ምልልስ እንኳን ሊጠየቅ ታስቦ የማይታወቀውን የንጉሡን የስልጣን ዘመን ጠይቀው ንጉሡ ታይቶባቸው የማይታወቀውን ሀይለኛ ቁጣ አሰምተዋል። ከኢትዮጵያ ሬዲዮ የድምጽ ላይብረሪ ውስጥ በተገኘው መረጃ መሠረት ጋዜጠኞች ሙያዊ ግዴታቸውን ለመወጣት ሲጥሩ ተስተውለዋል።

በሌላ መልኩ ስናይ የህትመት ውጤቱ ብዛት እጅግ አሣሣቢ ደረጃ ላይ እንደነበረም መረዳት ይቻላል። የሚታቱሙት ጋዜጦች ቁጥር ከሕዝቡ ቁጥር ጋር ፈጽሞ የመቀራረብ ባህሪ እንኳ አልነበራቸውም። ተረዳ አሊ የኘሬስ ነፃነትና አጠቃቀሙ በዛሬይቱ ኢትዮጵያ በሚለው ጥናታዊ ወረቀታቸው ላይ እንዳሠፈሩት የዙፋኑ መንግስት አስከተገረሠሠበት መስከረም 1967 ዓ.ም ድረስ የሁለቱ እለታዊ ጋዜጦች /አዲስ ዘመንና ኢትዮጵያን ሄራልድ/ ሥርጭት 30 ሚሊዮን ሕዝብ እንዳላት በሚገመት ሀገር በቅደም ተከተል 10,000 እና 8,000 የነበረ ሲሆን የጋዜጣው አንባቢ ብዛት ከ1,000 ኢትዮጵያውያን መካከል ሁለት ሠዎች ነበሩ ብለዋል። ከዚህ ሌላ መረዳት የምንችለው መሀይምነት እጅግ ባስከፊ ሁናቴ ላይ እንደነበር ነው።

ዘመነ ደርግ

በዚህ ዘመን የአብዮት እርምጃ ግቡን እንዲመታ በሚል መገናኛ ብዙሃንን የኘሮፖጋንዳው መረማመጃ እንዳደረገው የሚታወቅ ነው። ደርግ ቀድሞ የነበረውን የምርመራ ክፍል ይበልጥ በማጠንከር የሶሻሊዝም ማበብን የማርክስ ኤንግልስና ሌሊን መርሆችን ብቻ በማስተጋባት እንዲወሠን አድርጓል። ሌሎች ሀሣቦችና አመለካከቶች ፀረ አብዮተኛ የሚያሠኙ በመሆናቸው በጋዜጠኛው ላይም ከባድ ጫና የተጣለበት ወቅት ነበር።

ተረዳ አሊ ጥር 29 እና የካቲት 2 ቀን 1987 ዓ.ም መገናኛ ብዙሀን በዴሞክራሲያዊ ሥርዓት በተሠኘው ሲምፖዚየም ላይ የኘሬስ ነፃነትና አጠቃቀሙ በዛሬይቱ ኢትዮጵያ በሚል ርዕስ ባቀረቡት ጥናት የደርግ ወቅት እንዲህ ይጠቅሱታል።

“ከ1966 ዓ.ም በኋላ በተቋቋመው ወታደራዊ መንግስት ወቅትም የሀገሪቱ መገናኛ ብዙሀን በሚኒስቴር በኩል ከመንግስትና ከፓርቲው የሚተላለፉት ርዕዮተ አለማዊ መመሪያዎች መሠረት በመንቀሣቀስ ስለ አብዮቱ አላማዎችና ሥኬታማነት ድሎችና ስለገጠሙት ችግሮች በመስበክ የኘሮፓጋንዳ ሥራዎች ማካሔድ ከተግባሮቹ መካከል በዋናነት የሚጠቀስ ነው” በማለት ያስረዳሉ።

ይህ ስርአት አዲስ በግል የጋዜጣ ሕትመት ውጤቶችን ለመፍቀድ ሕልምም የነበረው አይመስልም። ምክንያቱም የነበሩትንም ጋዜጦች ሰበብ አስባብ እየፈጠረ ሥለዘጋ ነው። ለምሣሌ ያህል ሰረገላ የሕዝብ ማመላለሻ አገልግሎት ዋና ማደራጃ ይታተም የነበረው ጋዜጣ በየካቲት ወር 1975፣ ብርሃን መካነ እየሱስ ድርጅት ይታተም የነበረው መጽሄት መጋቢት 23 ቀን 1973ዓ.ም፣ እና ጐህ መጽሔት መስከረም 20 ቀን 1970 ዓ.ም ፀረአብዮት ይዘት አለባቸው ተብለው በመንግስት ትዕዛዝ ከህትመት ታግደዋል።

ደርግ የኘሬስ ውጤቶችን ባብዛኛው የሚጠቁመው ኘሮፓጋንዳ አላማው እንደነበር ግልፅ ነው። ይህ የቅርብ ጊዜ ትዝታ ቢሆንም በዘመኑ ተፅፈው የተቀመጡ መረጃዎች ራሣቸው እንዳስቀመጡት ኘሬስ ማንኛውንም የአብዮታዊው መንግስት ፖሊሲና መመሪያ ሰፊው ሕዝብ በሚገባ እንዲረዳና ለተግባራዊነቱ እንዲነሣ ለማድረግ ያልተቆጠበ የቅስቀሣና የኘሮፓጋንዳ ስራ አካሂዷል። መጽሔቶችና ጋዜጦች በአብዮቱ ፍንዳታ ማግስት የወጣውን ሶሻሊዝም መመሪያ መሆኑን የሚገልፀው አዋጅ እንዲሁም የእድገት በህብረት የዕውቀትና የሥራ ዘመቻ የማምረቻና ማከፋፈያ ድርጅቶች የገጠር መሬት የከተማ ቦታና ትርፍ ቤትን የመንግሥት ያደረገውንና ሌሎችንም አዋጆች ለማስተዋወቅ ፀረአብዮት ሐይሎችንም ተቋም አብዮቱ በድል አድራጊነት እንዲወጣ ለማድረግ በኘሬስ እንደልቡ ተጠቅሞበታል።

ደርግ ሚዲያውን እንደፈለገ ለፈለገው አላማ እንደተጠቀመበት ራሱ በደንብ ይመሠክራል። በ1976ዓ.ም  ጽፈው ባቀረቡት ሪፖርት ላይ “የአብዮቱ አላማዎች ስኬታማ እንዲሆኑ ኘሬስ ትልቁን ሚና ተጫውቷል” በማለት ይገልፃሉ። ለዚህም እማኝ የሚሆን ከየካቲት 1967 ዓ.ም ጀምሮ ጋዜጦችን የሠፊውን ሕዝብ የመደብ ትግል ለማገዝ በሚል ሀሣብ ለጀመረው አብዮት ማራመጃ አድርጓቸዋል። “በቅድሚያ ማህበረሰቡ የአካባቢውን እንቅስቃሴ መንስኤና አቅጣጫ ለማስረዳት ሲባል በህብረተሰብአዊነት ጉዞ የሚል አምድ የከፈተ ሲሆን ጭሠኛውን የመሬት ባለቤት እናደርጋለን በሚለው ሀሣባቸው የተነሣ ገበሬዎቹ በህብረ-ተሰብአዊ ጉዞ የሚል ተከፍቶም አንደነበረ ማወቅ ተችሏል። ወጣቶች በገጠሪቱ ኢትዮጵያ ተሠማርተው ወገናቸውን መረዳትና ከሠው ሕይወት መማር አለባቸው በሚለውም ሀሣብ የተነሣ የዘማች የሥራ መመሪያ ማብራሪያ የሚል አምድ ተከፍቶ ዘማቾች ሊያከናውኑ የሚገባቸውን ተግባር በማስመልከት ጋዜጦች ብዙ አስተዋጽኦ እንዳደረጉለት ደርግ ይመሠክራል። የመስመሩ ትግል ተፈጽሞ በነበረበት ወቅት ሣይንሣዊውን መንገድ የሚከተለው ወገን በአሸናፊነት እንዲወጣ የአብዮት መድረክ የተሠኘ አምድ በመክፈት ሠርቶ አደሩ በውይይት ለማሌ ሣይንስ እውቀቱን እንዲያዳብርና የአብዮቱን ጠላቶች የርዕዮተ አለም ክስረት እንዲያውቅ ተችሏል።” በማለትም ያስረዳል።

ከነዚህ ሌላ በርካታ አምዶችንም ከፍቶ አላማውን ለማሠራጨት ይጠቀም ነበር። ለምሣሌ ገበሬው ከአብዮቱ ጐራ ተሰልፎ እንዲታገል ለማነሣሣት በተፈለገው አላማ ላይ ወዛደሩና ገበሬው የተሰኘ አምድ ተከፍቷል። እንዲሁም ወጣቱ የአብዮቱ ቀኝ እጅ እንዲሆን ወጣትና አብዮት የተባለ ሌላም አምድ በማውጣት ጋዜጦች ሥለ አብዮቱ እንቅስቃሴዎች ብቻ ቀን ከሌት እንዲወተውቱ አድርጓቸዋል። በዚህም መሠረት የማስታወቂያና መርሐ-ብሔር ሚኒስቴር ያለፉት አሥር ዓመታት የትግልና የዕድገት በሚል ርዕስ በ1976 ዓ.ም የተፃፈው ሪፖርት ላይ የተቀመጠው እንዲህ ያወሣል።

አብዮታዊ መንግስት የ1968 ዓ.ም ሚያዚያ ወር የብሔራዊ ዲሞክራሲያዊ አብዮት ኘሮግራም ካወጣ በኋላ አላማውን ተረድቶ በኘሮግራሙ ውስጥ የተነደፉትን አበይት ጉዳዮች ለሠፊው ሕዝብ በማስረዳትና ለተግባራዊነታቸው ቆርጦ እንዲነሣ ያልተቆጠበ የኘሮፓጋንዳ የቅስቀሣ ተግባር አከናውኗል። ብሎ ካተተ በኋላ በመቀጠልም

ኘሬስ ዛሬም ሠፊው ሕዝብ አብዮታዊው መንግስት ያወጣቸውን የብሔራዊ ውትድርና አገልግሎትና የአካባቢው ሚሊሽያ ማቋቋሚያ አዋጆችን ተግባራዊ እንዲያደርግና የመከላከያ ሀይላችንን ሕዝባዊ መሠረት ለማረጋገጥ ከፍተኛ የቅስቀሣና ኘሮፓጋንዳ ተግባር በማከናወን ላይ ይገኛል።

ስለዚህ የኘሬስ ሚዲያ በወቅቱ ያንፀባርቅ የነበረው ከአንድ አቅጣጫ የሚነፍሰውን የፖለቲካ ንፋስ እንጂ በሌሎች ሕዝቡ ማወቅ በሚገባው ማህበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊ እና ፖለቲካዊ ጉዳዮች ላይ አያተኩርም ነበር ማለት ይቻላል። የጋዜጦች የፊት ገጾች በአለም ላይ ሶሻሊዝም እና ኢሠፓ ብቻ እንዳሉ ሁሉ ይዘው የሚወጡት ከነሱ ጋር የተያያዘ ነገር ብቻ ነበር። ሥለዚህ የኘሬስ ነፃነት በወቅቱ ጭላንጭሉም አይታይም ማለት ይቻላል።

አቶ አብዲ አሊ ባቀረቡት ጥናት የዘመኑን ሁኔታ ለማስረዳት (Caputo 1938 P.A) በመጥቀስ እንዲህ ይላሉ እንደ ሀይለስላሴ ሁሉ በደርግ አገዛዝም ኘሬስ ይመረመር ነበር። ማፈንገጥና ተቃዋሚነት የፀረ አብዮተኛነት መግለጫ ተደርጐ ይቆጠር ነበር። በማለት አስቀምጠውታል።

በደርግ አገዛዝ ሚዲያው ምን ያህል ተፅእኖ እንደነበረበት የምንረደው በ1974 ዓ.ም የኢንፎርሜሽ ፖሊሲ መመሪያን ተግባራዊ ለማድረግ የፊልም፣ የፎቶግራፍ፣ የሬዲዮና የፅሁፍ ድጋፍ አጠቃቀም የወጣ የአሠራር ስልት በሚል ርዕስ የወጣው መመሪያ ልክ እንደ ሀይለስላሴ ዘመን ሁሉ 26 ደንቦችን አስቀምጧል። ይህ መመሪያ በታህሳስ ወር 1973 ዓ.ም የወጣውን የማስታወቂያና መረሃ-ብሔር ሚኒስቴር የኢንፎርሜሽን ፖሊሲ መመሪያ መሠረት በማድረግ ዝርዝር የአሠራር ሥልት ያወጣበት ነው። ከነዚህም መመሪያዎች መካከል የጽሁፍ ሽፋን እንዲሠጣቸው የተወሠኑት ከብዙ በጥቂቱ የሚከተሉት ናቸው።

$11.  በመንግስትና በኢትዮጵያ ሠራተኞች ፓርቲ አደራጅ ኮሚሽን (ኢሠፓአኮ) ኘሮቶኮል አማካይነት የመንግስት ወይም የኢሠፓአኮ እንግዶች ሆነው ሲጋበዙ

$12.  ሚኒስትሮች ኮሚሽነሮች ቋሚ ተጠሪዎች ወደውጭ ሀገር ሲሄዱና ሲመለሱ

$13.  በመ/ቤቶችና በድርጅቶች ደረጃ ለሚዘጋጁ ሴሚናሮች

$14.  የአ.አ.ዩ ከሚያስመርቃቸውና የደርጉ የቋሚ ኮሚቴና የኢሠፓአኮ የሥራ አስፈፃሚ ኮሚቴ አባሎች በሚመረቁበት እንዲሁም በልዩ ትዕዛዝ ለሚቀርቡት ትዕዛዝ ብቻ

በማለት ሌሎች 22 ደንቦችንም አስቀምጧል። ከነዚህም መመሪያዎችና ደንቦች ብዛት አማካይነት በሕትመት ጥራት ላይ ከፍተኛ ጫና አስከትሏል። እነዚህ ከላይ የዘረዘርኳቸው ጉዳዩች የሚያስረዱት በወቅቱ የነበረው የኘሬስ መዳከም ሁኔታ የሚያስረዱ ናቸው። ቅድመ ምርመራም ዋናው ጉዳይ ነበር። በደርግ ጊዜ በርግጥ ጥቂት የሚባሉ በጐ ተግባሮችን ተጫውቷል ብለን የምንጠራቸው ጉዳዩች አሉ።

$11.  በሀገሪቱ ሥር ሰዶ ከፍተኛ ችግር የነበረውን መሀይምነት ለማጥፋት ኘሬስ በጐ ሚና ተጫውቷል። ከማሃይምነት ተላቀው ማንበብና መፃፍ የቻሉ ጐልማሶችን ወጣቶችን.. ፎቶ ግራፋቸውንና ጽሁፎቻቸውን በማውጣት እንዲሁም አጠቃላይ የመሠረተ ትምህርቱን እንቅስቃሴ ለማጐልበት የወሠደው እርምጃ ደህና ናቸው ከሚባሉት በግንባር ቀደምትነት ይጠቀሣል።

$12.  መኖራቸው እንኳ አይታወቁ የነበሩት ብሔረሰቦች በዘመነ ደርግ መታወቃቸው ጥሩ ነበር። ባህላቸውን፣ አካባቢያቸውን እና ጠቀሜታቸውን መግለጽ መልካም ነበር። እርቃናቸውን ይሄዱ የነበሩት ልብስ መልበስ እንዲለምዱ የለበሰ ሰው ሲያዩ የሚሸሹ የነበሩ ከሠዎች ጋር መልካም ቀረቤታ እንዲኖራቸው ለማህበረሰቡ ግንዛቤ በመስጠት ኘሬስ በጐ ሚና ነበረው ማለት ይቻላል።

የሆኖ ሆኖ እነዚህ ብቻቸውን ለኘሬስ ሥራ በጐ ተግባር አከናውነዋል ማለት አይቻልም። ምክንያቱም አያሌ የማህበረሰቡ የመናገር፣ የመፃፍ፣ የመሠብሠብ ወዘተ መብቶች በመነፈጋቸው የኘሬስ እንቅስቃሴም የቀጨጨበት ዘመን ነበር ማለት ይቻላል።

ከዚህ ሁሉ በኋላ የመጣው አዲስ መንግስት ኢሕአዴግ ነው። ፕሬስ በዘመነ ኢሕአዴግ ምን እንደሚመስል ሌሎቻችሁንም እንድትጽፉበት እጋብዛችኋለው።

 

 

 

****                                        ****                                           ******

 

ለአዲሱ ዓመት ልዩ የኪነጥበብ ምሽት ተዘጋጀ

በሙዚቃ መሳሪያ የታጀቡ የግጥም ስራዎች፣ አዲስ ዓመትን የሚዘክር ትውፊታዊና ሙዚቃዊ ቴአትር፣ መነባነብና ዲስኩሮች የሚቀርብበት ልዩ የአዲስ ዓመት የኪነ-ጥበብ ምሽት በዋቢ ሸበሌ ሆቴል ተሰናዳ። ሰኞ ነሐሴ 30 ቀን 2008 ዓ.ም ከምሽቱ 11፡30 ሰዓት ጀምሮ በዋቢ ሸበሌ ሆቴል በተሰናዳው በዚህ ልዩ የኪነጥበብ ፕሮግራም ላይ የግጥም ስራቸውን የሚያቀርቡት ገጣሚያን አበባው መላኩ፣ ኤፍሬም ስዩም፣ በረከት በላይነህ፣ ምስራቅ ተፈራ እና ዘላለም ምህረቱ ናቸው ተብሏል። በፕሮግራሙ ማጠቃለያ ሰዓሊያን የምሽቱን ድባብ የሚያሳይ የስዕል ስራ የሚያቀርቡ ሲሆን፤ የጨረታ ስነስርዓትም ይኖራል። የዝግጅቱ አስተባባሪዎች ሀበሻ ሮትራክት ክለብና የፊደል ገበታ የቲቪ ፕሮግራም ሲሆኑ፤ የመግቢያ ዋጋውም አንድ እሽግ ደብተር (ደርዘን ደብተር) ወይም 100 ብር መሆኑን ተናግረዋል። ከዝግጅቱ የሚገኘው ገቢ ሙሉ በሙሉ ድጋፍ ለሚያስፈልጋቸው ታዳጊ ተማሪዎች የሚበረከት ነው ሲሉም አዘጋጆቹ ገልፀዋል።¾

ይምረጡ
(3 ሰዎች መርጠዋል)
485 ጊዜ ተነበዋል

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us