“የምትጣፍጥ ሞት መጣች”

Wednesday, 14 December 2016 13:56

 

 

በጥበቡ በለጠ

 

 

ይህች ምድር ብዙ አይነት ሞት አስተናግዳለች። ግን ጣፋጭ አለ ምን አይነት ሞት ነው? የሚጣፍጠው መራራ ሞት እና ጣፋጭ ሞት ልዩነታቸው ምንድን ነው?

ኢትዮጵያዊው አርበኛ እና ሰማዕት፣ ደጃዝማች ገብረማርያም ጋሪ ሀገራቸውን ከወረራ ለመከላከል ሲዋጉ ቆይተው፣ ጦርነቱ እየገፋ መጣ። የህይወት ትንቅንቅ ውስጥ ተገባ። እርሳቸው ኢትዮጵያንና ሕዝቦችዋን አሰቡ። ለኢትዮጵያ ሲባል፣ ለሕዝቦችዋ ሲባል፣ ሕይወትን መስጠት ሞት አይባልም። ይህ ሞት ጣፋጭ ሞት ነው አሉ። እናም ለዚህ ጣፋጭ ሞት ከፋሽስት ኢጣሊያ ጋር ተፋልመው 1929 ዓ.ም ሰማዕት ሆነዋል። ዛሬ ስለ እሳቸው ላጫውታችሁ ቀጥሎ ያለውን ጉዳይ እንደመንደርደሪያ ልጠቀምበት።

እዚሁ መዲናችን አዲስ አበባ ውስጥ ነው። ጉዳዩ የተፈፀመው በአንድ እጅግ ውድ ነው በሚባልበት በግል ት/ቤት ውስጥ ነው። በት/ቤቱ ውስጥ የጥያቄና መልስ ውድድር ይካሔድ ነበር። ጠያቂው ለተረኛዋ ተጠያቂ የሚከተለውን ጥያቄ ያቀርባል፡-

አፄ ቴዎድሮስ የተሰውበት ቦታ ምን ተብሎ ይጠራል? ይላል

 

ተጠያቂዋ ማሰብ ጀመረች። ዓይኖችዋን ወደ ላይ ሰቀለቻቸውና አሠበች። ቶሎ ልትመልስ አልቻለችም። እንደገና ጠያቂውን ተመለከተችው። ቀጥላ ጥያቄው ይደገምልኝ አለች። ጥያቄው ተደገመላት።

 

አፄ ቴዎድሮስ የተሰውበት ቦታ ምን ተብሎ ይጠራል? አላት።

ልጅት ጠያቂውን ትክ ብላ ተመልክታ ጥያቄው አልገባኝም አለችው። ጠያቂውም ምኑ ነው ያልገባሽ? አላት። እርሷም--እ-- ይሔ የተሰውት የሚለው ምንድን ነው? የተሠውት ማለት ምን ማለት ነው? አለችው።

 

ጠያቂው የተሰውት ማለት መስዋዕት የሆኑበት ማለት ነው። መስዋት ደግሞ ራስን ለአንድ አላማ አሣልፎ መስጠት፣ መሞት፣ ሕይወትን መስጠት፣ በአጠቃላይ  ሞት ማለት ነው። እናም አፄ ቴዎድሮስ የሞቱበትን ቦታ ነው የተጠየቅሽው አላት።

ልጅቷም በጣም ገረማት። ደነገጠች። ግራ በገባው አኳኋን አፄ ቴዎድሮስ ሞተዋል እንዴ? መቼ ነው የሞቱት? ብላ ጥያቄውን በጥያቄ ድብልቅልቁን አወጣችው። ይህች ልጅ አፄ ቴዎድሮስ እስከ አሁን ድረስ በሕይወት ያሉ ነው የሚመስላት።

 

ጥፋቱ ማን ዘንድ ነው? የዛሬ 150 ዓመት ያለፉትን እኚህን የኢትዮጵያዊነት መገለጫ ንጉሥ ልጅቱ እንዳታውቅ ያደረጋት ምንድን ነው? የትምህርት ሥርዓቱ ነው? ቤተሰቧ ነው? ማሕበረሰቡ ነው? መገናኛ ብዙሃን ናቸው? ልጅቷ ራሷ ተወልዳ አድጋ ለዚህ ጥያቄና መልስ እስከምትደርስ የት ነበረች? ኢትዮጵያ ውስጥ ነበረች? ብቻ ሁሉንም ነገሮች ማየትና መመርመር ያስፈልጋል። ኢትዮጵያ ውስጥ የእንግሊዝ የእግር ኳስ ክለቦችን ተጨዋቾች ምን በልተው እንዳደሩና የየዕለት ሕይወታቸውን የሚተነትን ትውልድ እንደ አሸን ባፈራንበት ወቅት ታላላቅ መገለጫዎች የሆኑትን ነገስታቶቻችንን ግን እየዘነጋናቸው መጥተናል። ኢትዮጵያዊነት በብዙ መልኩ እየተሸረሸረ ነው።

 

ይህን ጉዳይ ያስታወሰኝ ከሰሞኑ ለሕትመት የበቃው እና አያሌ ሕዝብ በታደመበት ሥነ-ሥርዓት ለምርቃት የበቃው የደጃዝማቸ ገብረማርይም ጋሪ ጐዳና/አባ ንጠቅ ገብሬ/ አጭር የሕይወት ታሪክ /1866-1929/ የተሰኘው መጽሐፍ ነው። መጽሐፉ የታላቁን ኢትዮጵያዊ አርበኛ የደጃዝማች ገብረማርያምን ሕይወት የሚያስቃኝ ነው። በደጃዝማች ገብረማርያም ስም እዚህ አዲስ አበባ ውስጥ ቴዎድሮስ አደባባይ አካባቢ አንድ ታዋቂ ት/ቤት አለ።

ይህም ሊሴ ገብረማርያም ይሰኛል። የተከፈተው በ1939 ዓ.ም ነው። የዚህ ት/ቤት መጠሪያ የሆኑት በ1929 ዓ.ም ከፋሽስት ኢጣሊያ ጋር በተደረገው ጦርነት ብዙ ጀብዱ ሠርተው ሕይወታቸውን ለሐገራቸው በክብር ለሰጡት ለደጃዝማች  ገብረማርያም ነው። ግን ብዙ ሠው ይሕን ታሪክ አያውቅም። እዚያም ሊሴ ገብረማርያም ት/ቤት ውስጥ የሚማሩት ተማሪዎችና አንዳንድ መምሕራንም አያውቁትም።

 

አንዱን ወጣት ት/ቤቱጋ አግኝቼው ጠየኩት

ይሕ ሊሴ ግብረማርያም የሚባለው ት/ቤት የማን ነው? አልኩት

የፈረንሣዮች ነው አለኝ።

 

መጠሪያ ስሙ ግን ሊሴ ገብረማርም ነው የሚለው። ሊሴ ገብረማርያም ማን ናቸው? አልኩት። ወጣቱም የሚከተለውን አለኝ፡-

ምናልባት ሊሴ የሚባለው ሰው አባቱ ገብረማርያም ይሆናሉ። እናም ት/ቤቱ ሊሴ የሚባለው ፈረንሣዊ የከተፈተው ይመስለኛል አለኝ።

ልጁ ምን አጠፋ? ታሪኩን ከየት ያምጣ? ማን ነገረው?

 

በመሠለኝ ማውራት ጀመረ። ብዙዎች በመሠለኝ ያወራሉ። ታሪክ ነጋሪ ጠፋ። ታሪክ አድማጭ ጠፋ። እናም ታሪክ ሰሪ ትውልድም ማየት ያዳግተዋል።

ወደ ዋናው ርዕሠ ጉዳዬ ልምጣ። የዛሬው ባለታሪካችን ደጃዝማች ገብረማርያም ጋሪ ጐዳና ናቸው። በስማቸው አዲስ አበባ ውስጥ ሊሴ ገብረማርያም ተብሎ በ1939 ዓ.ም ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ት/ቤት ከፍተውላቸዋል። ስማቸው ሕያው ቢሆንም ታሪካቸው ብዙም አልተነገረለትም።

 

በቅርቡ ወጣቱ የታሪክ ፀሐፊ ፍፁም ወልደማርያም እና ስሜነህ በትረ ዮሐንስ በጋራ በመሆን የኚህን ኢትዮጵያዊ ጀግና የሕይወት ውጣ ውረድ የደጃዝማች ገብረማርያም ጋሪ ጐዳና /አባ ንጠቅ ገብሬ/ አጭር የሕይወት ታሪክ /1866-1929/ በሚል ርዕስ መጽሐፍ አሣትመዋል። መጽሐፉ 206 ገፆች ያሉት ሲሆን በስምንት ምዕራፎች የተከፋፈለ ነው።

 

መጽሐፉ በስማቸው በሚጠራዉ በሊሴ ገብረማርያም ት/ቤት ውስጥ ነው የተመረቀው። በዕለቱ የቀድሞው የኢትዮጵያ ፌደራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ ኘሬዚደንት ግርማ ወልደጊዮርጊስ እና ታላቁ የኢትዮጵያ ታሪክ ፀሐፊ ኘሮፌሰር ሪቻርድ ፓንክረስት እና ባለቤታቸው ሪታ ፓንክረስት እንዲሁም የጥንታዊት ኢትዮጵያ ጀግኖች አርበኞች ማሕበር ፕሬዚደንት ልጅ ዳንኤል መስፍን እና አርበኞች በእንግድነት ታድመዋል። የሊሴ ገብረማርም ት/ቤት ምክትል ርዕሠ መምህር እና አያሌ ታዳሚያን ነበሩ። አኔም የመድረኩ መሪ ስለነበርኩ ስለ መጽሀፉ አንዳንድ ነገሮችን ላጫውታችሁ።

 

ኢትዮጵያ አፄ ቴዎድሮስ የጀመሩላትን የሥልጣኔ ዱካ እየተከተለች በአዲስ የለውጥና የአንድነት ጐዳና የምትሮጥበት ዘመን አብቅቶ፣ በምትካቸው አፄ ዮሐንስ ሲተኩ በኦሮሚያ ክልል በምዕራብ ሸዋ ውስጥ፣ ወደ ጅማ በሚወስደው መንገድ ላይ፣ ከቱሉ ቦሎ ከተማ 30 ኪ.ሜ ያህል ከዋናው መንገድ ገባ ብላ በምትገኘው ስፍራ ላይ ባለችው አገምጃ ውስጥ ልዩ ስሟ ሰርቦ ኦዶ ኮሎ በምትባል ቦታ አንድ ብላቴና ወደዚህች ምድር መጣ። አቶ ጐዳና እና ወ/ሮ ሌሎ ጉቴ ለቤተሰባቸው 13ኛው ልጃቸውን የተገላገሉት በ1866 ዓ.ም ገደማ ነበር። የልጃቸውንም ስም ገሜሳ አሉት። ገሜሳ ማለት በኦሮምኛ ቋንቋ መልካም እንደ ማለት ነው። ገሜሳ ክርስትና ሲነሣ መጠሪያው ገብረ ማርያም ሆነ ይለናል መጽሀፉ። ሲቀጥልም፡-

 

ከታወቁት የሮቢ ጐሣ የባላባት ወገን የተገኙት ገብረ-ማርያም የትውልድ ሀረጋቸው በአባታቸውም ሆነ በእናታቸው በኩል የኦሮሞ ብሔር እንደሆነ በአገምጃ አካባቢ የሚገኙ የሀገር ሽማግሌዎች ይናገራሉ።

 

ገብረማርያም የተወለዱት ብሎም የሕፃንነት እድሜያቸውን ያሣለፉት በአቀበታማው በኦዳ ኮሎ መንደር ነበር። ይህ መንደር በአካባቢው ላይ የሚደረገውን እንቅስቃሴ ለመቆጣጠር አመቺ ስለነበር ብላቴናው ገብረማርያም በዚያ አቀበታማ መንደር ላይ ዘወትር በወፍ በረር የሰዎችን እንቅስቃሴ ይከታተሉም እንደነበር እንዳንድ የአካባቢው ሽማግሌዎች ዛሬም ወደ ኃላ መለስ ብለው ያስታውሣሉ። ታዲያ የእዚ ጊዜው ብላቴና የሕፃንነት ጊዜቸውን ያሣለፉባቸው ሁለት የሣር ክዳን ቤቶቸ እና በከፍተኛ ስልጣን ላይ በነበሩበት ወቅት በባለስልጣንነት ብቻ ሣይሆን በአገር ሽማግሌነት ፍትህ ይሰጡበት ነበር እየተባለ የሚነገርለት ትልቅ ዋርካ ዛሬም በአካባቢው ላይ ቤት ለመስራት ከነበራቸው ፅኑ ፍላጐት የተነሣ በነበራቸው የሥራ ጫና ሣይጨርሱት በጅምር የቀረ የግንብ መሠረት ዛሬም ትናንትን እያስታወሠ ተቀምጧል።

 

የቤተሰቡ የመጨረሻ ወንድ ልጅ የነበሩት ገብረ ማርያም በወጣትነት እድሜቸው የተሟላ ስብዕና እና የቤተሰብ ፍቅር እንደነበራቸው ይነገራል። ለዚህም ወላጅ አባታቸው አቶ ጋሪ ጐዳና ከዚህ አለም በሞት ሲለዩ በውርስ ምክንያት በቤተሠቡ መካከል አለመግባባቶች ተከስተው ነበር። ታዲያ ይህን አለመግባባት ለመፍታት ወጣቱ ገብረ ማርያም ወንድሞቼ፣ ታላላቆቼ በመሆናችሁ የውርስ ክፍያ ውስጥ የእኔን ድርሻ ጨምራችሁ በመውሰድ በሰላም ተካፈሉ። የሚል ሀሣብ በመሠንዘራቸው የተነሣ በቤተሠቡ መካከል ተከስቶ የነበረው ችግር በሰላም ሊፈታ ችሏል። ይህንን እጅግ የሚያቀራርብ እና ቤተሰባዊ ፍቅርን የሚያለመልም አስተያየት በማቅረባቸው በቤተሰቡ ዘንድ በመልካም አርአያነት ሲታወሡ ይኖራሉ። ይህንንም ጉዳይ አስመልክቶ የወንድማቸው የአቶ ቡሊ ጋሪ ተወላጆች ዛሬም ኦዳ ኮሎን በእንግድነት ለሚጐበኟት እንግዶች ሁሉ በኩራት እንደሚናገሩ የታሪክ መጽሀፋቸው ያወሳል።

 

ወጣቱ ገብረማርያም እንደ አካባቢው ባሕልና ልማድ በቤተሠቦቻቸው እንክብካቤ በሚያድጉበት ዘመን /በ1870 ዎቹ አካባቢ መሆኑ ነው/ እነዚያ አመታት ለሸዋው ንጉሥ ምኒልክ የግዛት ማስፋፊያ ዘመቻዎችን ነድፈው ይንቀሣቀሱ የነበሩባቸው ዘመናት ነበሩ። በዚህም የተነሣ አካባቢው አልፎ አልፎ በመንግሥት ሠራተኞች እና በአካባቢው ተወላጆቸ መካከል ግጭት ይከሠት እንደነበር በታሪክ ድርሣናት ተመዝግቦ ይገኛል። የምዕራብ ሸዋም ተወላጆች በምዕራብ ኢትዮጵያ የግዛት የማስፋፋቱን ተግባር ሊፈፅም ለመጣው የሸዋው ንጉሥ ምኒልክ ጦር በቀላሉ እጃቸውን የሚሠጡ አልነበሩም።

 

ቀደም ሲል በዚያው በአገምጃ እና በአካባቢው የፊታውራሪ ሀብተጊዮርጊስ ዲነግዴን እና የደጃዝማች ባልቻ ሳፎን ታሪክ በዝርዝር ሊያስታውሣቸው ያልቻለ አያሌ ወጣቶችን ሕይወት የቀየረ የታሪክ አጋጣሚ የገብረማርምን ታሪክ ይቀይር ዘንድ የግድ ሆነ።

 

በአንድ ወቅት አካባቢውን ሊያስስ በመጣ የንጉሥ ምኒልክ ጦር አገምጃ ትያዛለች። በበቂ ሁኔታ ወታደራዊ መሣሪያ የታጠቀ እና ልምድ ባላቸው መሪዎች የሚመራው የመንግሥት ጦር በአካባቢው ሕብረተሰብ ላይ አሸናፊነትን ለመቀናጀት የሚቸግረው አልነበረም። ከነዚህ ዘመቻዎች በአንዱ ውስጥ ወጣቱ ገብረማርያም ፊታውራሪ ዘመንፈስ ቅዱስ በሚባል የጦር መሪ ተይዘው በቅርብ ወደተቆረቆረችው አዲስ አበባ ከተማ ይወሠዳሉ።

 

ጉዞው አዲስ አበባ ላይ አልተቋጨም። መሃል ሸዋ ቡልጋ አውራጃ ውስጥ ወደሚገኘው ወደ ኢቲሳ ተክለ ሃይማኖት ገደም ተወሰዱ። ይህ ቦታ ወጣቶች ለሚቀጥለው ኃላፊነት በታማኝነት እንዲበቁ ለማድረግ የሚቀረፁበት ሥፍራ ነበር። ከዚህም በተጨማሪ በቤተ ክህነት አካባቢ በመሥፈር የተዋህዶን ኃይማኖት እየተማሩ የአዕምሮ ብልፅግና እንዲያገኙ የቤተ-መንግሥት ሥርዓት ያዝም ነበር። ለዚህም ይመስላል በአሣዳሪያቸው በዘመንፈስ ቅዱስ የቅርብ ተቆጣጣሪነት ትምህርታቸውን እንዲከታተሉ የተደረገው። በዚህም የተነሣ ማንበብና መፃፍ ብቻ ሣይሆን ጥልቀት ያለው የሃይማኖትና የኢትዮጵያ ታሪክ እውቀት ሊቀስሙ መቻላቸውን መገመት ተገቢ ይሆናል። በዚህም ጊዜ ሣይሆን አይቀርም፤ የመጀመሪያው ስማቸው የነበረው ገሜሳ ተቀይሮ በክርስትና ስማቸው ገብረማርያም በሚል ስም መጠራት የጀመሩት በማለት የህይወት ታሪካቸውን የጻፉት እነ ፍጹም ይገልጻሉ።

 

ይህ የቤተ-ክህነት ትምህርት በገብረማርያም ሙሉ የሕይወት ዘመን ውስጥ ትልቅ ቦታም እንደነበረው ከታሪካቸው መረዳት ይቻላል። ለዚህም እንደ አብነት ብንጠቅስ በመንግስት ሥራ በከፍተኛ ባለሥልጣንነት ማዕረግ ተቀጥረው ያገለግሉ በነበሩበት ዘመን ለግል ጉዳዮቻቸው ማስፈፀሚያ ይጠቀሙበት የነበረው ማሕተም ገብረማርያም ተዋሕዶ ይል እንደነበር በቃል የተገኙ ማስረጃዎች እንደሚጠቁሙ መጽሐፉ ያስረዳል።

 

ገብረማርያም ይህንን የቤተ-መንግሥትና የቤተ-ክህነት ትምህርት ለማጠናቀቅ ኢቲሳ በነበሩበት ወቅት ስለቤተሰቦቻቸው  ሁኔታ ምንም አያውቁም ነበር። በዚህም በቤተሰቦቻቸው ዘንድ በሕይወት እንደሌሉ ታምኖ ወላጆቻቸው እና ዘመዶቻቸው እጅግ አዝነው እንደነበር አንዳንድ ሽማግሌዎች ይናገራሉ።

 

ረጅም ጊዜ የፈጀውን ትምህርታቸውንና የተላመዱትን የቤተ-ክህነተ ትምህርት አጠናቀው ወደ ትውልድ መንደራቸው ተመለሱ። የልጅነት ስማቸው ገሜሳ ጋሪን በገብረማርም ቀይረው ወደ ትውልድ መንደራቸው አገምጃ ብቅ ያሉት የጐፈር ሚካኤል የበአለ ንግሥ እለት ነበር። እናታቸው ወ/ሮ ሌሎ ጉቴ በዚህ ዕለት ጠፍቶ የነበረው ልጃቸው ስለተመለሰላቸው የአካባቢውን ማሕበረሰብ በታላቅ ደስታ እና ክብር ተቀብለው እንዳስተናገዷቸው ይነገራል።

 

ገብረማርያም የተወሠኑ ጊዜያት ያህል ከቤተሰቦቻቸው ጋር ካሣለፉ በኃላ ወደ መሐል ሸዋ በመመለስ ከዘመንፈስ ቅዱስ ጋር በመሆን የቤተ-ክህነት ትምህርታቸውን በሚገባ ተከታትለው አጠናቀቁ። በዚህን ጊዜ በልጅነት እድሜያቸው ያውቋቸው ለነበሩት ለበጅሮንድ ባልቻ ሳፎ /አባ ነፍሶ/ እንዲያገለግሉ እናታቸው በጅሮንድ ዘንድ ይወስዷቸዋል። ባልቻ ትውልዳቸው እዚያው አገምጃ ስለሆነ የአንድ አገር ሠዎቸ ናቸው። ገብረማርም ለባልቻ የተሠጡት በዚሁ ምክንያት ይሆናል ብሎ መገመት ተገቢ ነው። በጅሮንድ ባልቻም በወቅቱ የቤተ-መንግሥቱ ገንዘብ እና ግምጃ ቤት ሹም ስለነበሩ የቤተ-መንግሥቱን ሥርአት በማስተማር ታማኝ ወታደር ብቻ ሣይሆን ብቁ አስተዳዳሪም እንዲሆኑ አድርገዋቸዋል ተብሎ ይገመታል።

 

ሰለ ደጃዝማች ገብረማረያም የሕይወት ታሪክ የተዘጋጀው የነ ፍፁም ወልደማርያም መጽሐፍ የታላቁን ጀግና እና ሰማዕት ኢትዮጵያዊ ታሪክ ቀደም ባለው ውብ ትረካ ይጀምራል።

 

በምኒልክ ጦር በልጅነታቸው ከትውልድ መንደራቸው ተማርከው የሄዱት ገብረማርያም በቤተ-መንግስት ስርዓት ተኮትኩተው ካደጉ በኃላ ለአቅመ አዳም ደርሠው ልክ በ22 አመታቸው በ1888 ዓ.ም የአድዋ ጦርነት ታወጀ። እርሣቸውም ለጋ ወጣት ስለነበሩ ከደጃዝማች ባልቻ አባነፍሶ ጦር ጋር ወደ አድዋ ዘመቱ። በአድዋ ጦርነት ላይም ከባልቻ ጐን ሆነው ታላቁን የጥቁር ሕዝቦች ሁሉ ድል የሆነውን ጦርነት በድል ካጠናቀቁ የዚህች ሀገር ታላላቀ ጀግኖች መካከል አንዱ ናቸው።

 

በመጽሐፉ ውስጥ ጳውሎስ ኞኞ ጆርጅ በርክሌይን ጠቅሶ The Campaign of Adowa and the Rise of Menilik (የአድዋ ዘመቻ እና የምኒልክ አነሣስ) በተሰኘው ርዕሡ ስለ አድዋ ጦርነት ሲያትት እንዲህ በማለት የምስክርነት ቃሉን አስፍሮ ነበር፡-

 

ሃያ ሺ ያህል ወታደሮች ያሉበት የኤሮፓ/አውሮፓ/ ጦር በአፍሪካ ሠዎች ለመጀመሪያ ጊዜ ተሸነፈ። በኔ እምነት መሠረት በዘመናችን ታሪክ በውስጥ እንደ አድዋው ያለ ጦርነት የለም። በእልቂቱ በኩል 25ሺ ሰዎች በአንድ ቀን ጀምበር የሞቱበት እና የቆሰሉበት ነው። ፖለቲካና ታሪክ አበቃ። በአፍሪካ ውስጥ ታላቅ ኃይል መነሣቱ ታወቀ። የአፍሪካ ተወላጆች ታሪክ ተለወጠ። ጥቁሩ ዓለም በአውሮፓውያን ላይ ሲያምፅና ሲያሸንፍ የመጀመሪያው መሆኑ ነው። አበሾች አደገኛ ሕዝቦች ስለመሆናቸው ከኦሪት ዘፍጥረት ጀምሮ ተፅፎላቸዋል። --አሁን የሁሉንም ፍላጐት አድዋ ዘጋው።

 

እንዲህ አይነት ውብ የሆኑ የአድዋን ድል ካስገኙ ጀግኖች ኢትዮጵያዊያን መካከል አንዱ የሆኑት ደጃዝማች ገብረማርያም ከጦርነቱ በኃላ ወደ ሐገር ግንባታውና ወደ ማስተዳደሩ ስራ ገቡ።

 

አፄ ምኒልክ የአስተዳዳሪነት ሹመት ሲሰጡ ለደጃዝማች ባልቻ አባነፍሶ ሲዳሞን፣ ባሌን እና ሐረርጌን በቅደም ተከተል ሲሰጧቸው፣ ደጃዝማች ገብረማርም የባልቻ ምክትል ሆነው የማስተዳደር ስራ ውስጥ ገቡ። ከምኒልክ ሞት በኃላም በልጅ እያሡ ዘመነ መንግስት የውስጥ የፖለቲካ ውጥረቶች ተከስተው ስለነበር ለገብረማርም ጥሩ አልነበሩም። ኢትዮጵያም በኢያሱ በዘውዲቱ እና በተፈሪ መካከል በነበረ የፖለቲካ ሽኩቻ ስትታመስ ቆይታ ወደ በኃላ የመረጋጋት ሁኔታ ሲመጣ ግንቦት 20 ቀን 1922 ዓ.ም ገብረማርያም በደጃዝማችነት ማዕረግ የሐረርጌ ጠቅላይ ግዛት እንደራሴ ሆነው ተሾሙ።

 

ደጃዝማች ገብረማርም ሐረርጌን ከተረከቡ በኋላ አያሌ ቁም ነገሮችን ሠርተዋል። ሐረርጌ ጠቅላይ ግዛት እጅግ ሠፊ በመሆኑ እና የኢትዮጵያም የምስራቅ ጀንበር በመሆኑ ሐገርን ከጠላት ወረራ የመጠበቅ ልዩ ልዩ ከተሞችን የማዘመን የንግድ ማዕከል በማድረግ ረገድ የአንበሣውን ድርሻ የሚወስዱት ደጃዝማች ገብረማርም ናቸው። በአሁኑ ሱማሌ ክልል ውስጥ ያሉትን ከተሞች በመመስረትና በማሣደግ ደጃዝማች ገብረማርያም ብዙ ወጥተዋል ወርደዋል፣ ዋተዋል። የምስራቅ ኢትዮጵያ ቀኝ እጅ ሆነው ኢትዮጵያን አገልግለዋል።

 

ቀጥሎም የአገር ግዛት ሚኒስትር ሆነው ተሹመዋል። ኢትዮጵያን በቅርበት እና በከፍተኛ ኃላፊነት ማገልገል ማስተዳደር የገብረማርያም መገለጫ ሆነ። ከዚያም በልዩ ልዩ ገብረሰናይ እንቅስቃሴዎች ላይ በዋናነት ተሣታፊ ነበሩ። ከ1927 ዓ.ም ጀምሮም የፋሽስት ኢጣሊያ ኢትዮጵያን ለመውረር ዝግጅት እና ትንኮሣ  ስታደርግ ሕዝብን በማደራጀት በማንቃት እና ከውጭ ሀገር የመሣሪያ ግዢ ለማከናወን በተዋቀረው ኮሚቴ ውስጥ ዋነኛው ሠው ነበሩ።

 

ከዚያም ወረራው መጣ። ደጃዝማች ገብረማርያም በተለይ በደቡብ ኢትዮጵያ በኩል የመጣውን የፋሽስት ወራሪን በክብረመንግሥት /አዶላ/፣ ዋደራ፣ ነገሌ ቦረና፣ ተፈሪ ኬላ፣ ይርጋለም፣ ዶሎ… የመሣሠሉትን ቦታዎች ከጠላት ለማስለቀቅ ብርቱ ተጋድሎ አድርገዋል። በተለይም ከራስ ደስታ ዳምጠው ስር በመሆን ደጃዝማች ገብረማርያም ጋሪ፣ ደጃዝማች መኮንን ወሰኔ፣ ደጃዝማች ደባይ ወልደአማኑኤል፣  ፊታውራሪ ታደሰ ነገሜ እንደነበሩ ታሪክ ፀሐፊው አቶ በሪሁን ከበደ የቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ታሪክ በተሠኘው መጽሐፋቸው ውስጥ ገልፀዋል።

 

እነዚህና በርካታ ጀግኖች ኢትዮጵያዊያን ለዚህች አገር ዜጐች ክብር ሲሉ ተዋድቀዋል፣ ቆስለዋል፣ ሞተዋል። በደቡብ ኢትዮጵያ ለነበረው የኢጣሊያ ወረራ፣ ከበረሃ በረሃ እየተንከራተቱ በውሃ ጥም ጉሮሮዋቸው ደርቆ አንዱ የሌላውን ሽንት እየጠጣ ኢትዮጵያን ሲጠብቁ ኖረዋል። በተለይ ለፋሽስት ኢጣሊያ ያደሩ ባንዳዎች፣ እንደ ራስ ደስታ ዳምጠው የመሣሠሉ ታላላቅ ሰዎችን አስገድለዋል። ባንዳዎች ራስ ደስታ ዳምጠውን ተሰቃይተው እንዲሞቱ አድርገዋል።

 

ደጃዝማች ገብረማርያም በብዙ የደቡብ አውደ ውጊያዎች ከተሣተፉ በኃላ ቆሠሉ። መቁሠላቸውን ምክንያት አድርገው ከጦርነቱ አላፈገፈጉም። ይበለጥ ገፉበት። ጦርነቱን የምትጣፍጥ ሞት ይሉታል። ለሀገር እና ለሕዝብ መሞት የምትጣፍጥ ሞት ነው ይላሉ ደጃዝማች ገብረማርያም።

 

በመጨረሻም ወደ ትውልድ መንደራቸው በመምጣት ከፋሽስት ኢጣሊያ እና ከባንዳዎች ጋር ጦርነት ገጠሙ። ጦርነቱ የመጨረሻቸው እንደሆነ ገመቱ። ከዚያም የሚከተለውን ንግግር አደረጉ።

 

-    ዛሬ ሠርጌ ነው። ለውድ አገራችን ለኢትዮጵያ እና ለሰንደቅ አላማችን ግዳጄን ፈፅሜ ሕይወቴን አሣልፋለሁ። ከዚህ እልፍ አልልም። የመጨረሻ ትግሌ ዛሬ የሚጠናቀቅ ይመስለኛል። ሩጫዬን አበቃሁ። ጠላት እጄን አይጨብጥም። እንደማየው ጠላት ዙሪያችንን ከቦናል። በዛሬው ቀን በምናደርገው የሞት የሽረት ውጊያ ላይ ለመሣተፍ የማትችሉ ከአጠገቤ ለመለየት ትችላላችሁ። እኔ ቁስለኛው እግሬ ሊያራምደኝ አያስችለኝም። ውጊያው የጠነከረ መሆኑን ስታውቁ ባመቻችሁ መንገድ ሁሉ ሾልካችሁ እስከወደቃችሁ ድረስ በአገራችሁ ጉራንጉር በወንዞቻችሁ ሸለቆዎችና ዱር ግቡ። ሕያው እግዚአብሔር ይከተላችሁ።

 

ከዚህ ንግግር በኃላ ከመጀመሪያው ጀምረው በጦርነቱ ያልተለያቸውን የወንድማቸውን ልጅ ሻቃ በቀለ ወያ እና ቀኛዝማች በየነ ጉደታን መርቀው ካሠናበቱ በኃላ በተካሔደው ከፍተኛ ፍልምያ በሚያውቁት መንደር አንዱ ባንዱ ላይ እየተፈራረቀ የሚመጣውን አጥቂ ጠላት ሲያንገበግቡት ውለው ከጠላት በተተኮስ ጥይት ተመተው ወደቁ።

የኢትዮጵያ የቁርጥ ቀን ልጅ ክቡር ደጃዝማች ገብረማርያም ጋሪ የካቲት 18 ቀን 1929 ዓ.ም ለሀገራቸውና ለሕዝባቸው ክብር ሕይወታቸውን ሠጥተዋል።

 

ኢትዮጵያ ነፃ ከወጣች በኃላ በ1939 ዓ.ም ግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ እዚህ ቸርችል አደባባይ ላይ ተገማሽሮ የሚገኘውን የፈረንሣይ እና የኢትዮጵያን ወዳጅነት የሚገልፀውን ት/ቤት ሊሴ ገብረማርያም በማለት በሰማዕቱ አርበኛ በደጃዝማች ገብረማርያም ስም ሰየሙት። እስከ አሁንም ት/ቤቱ በርካታ ተማሪዎችን በማስተማር ለታላላቅ ቁም ነገር ያበቃ ነው።

 

በአጠቃላይ ሲታይ፣ ደራሲ ፍፁም ወልደማርያም እና ስሜነህ በትረ ዮሐንስ ያዘጋጁት የደጃዝማች ገብረማርያም ጋሪ ጐዳና /በፈረሰ ስማቸው አባ ንጠቅ ገብሬ/ አጭር የሕይወት ታሪክ /ከ1866-1929 ዓ.ም/ ውብ መጽሐፍ ነው። የሐገር እና የሕዝብ ባለውለተኞችን በሚገባ የዘከረ የታሪክ መጽሐፍ ነው። አዘጋጆቹን በጣም አደንቃቸዋለሁ። ሰማዕታቱ ላይ የተቆለለውን አፈር እያራገፉ ከአፈሩ ማዶ ያለውን ውብ ታሪኮቻቸውን አካፍለውናል። የልጅ ልጆቻቸው ዶ/ር ጀንበር ተፈራ እና አቶ ፍስሀ ተፈራ ብሎም መላው ቤተሰቦቻቸው የሰማዕቱን ታሪክ ህያው አድርገዋል።

ይምረጡ
(2 ሰዎች መርጠዋል)
801 ጊዜ ተነበዋል

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us