“የማያረጅ ውበት የማያልቅ ቁንጅና”

Wednesday, 21 December 2016 14:37

 

በድንበሩ ስዩም

ድምፀ መረዋ፣ ባለ ልዩ የሙዚቃ ግርማ ሞገስ የታደለችው ባለቅኔዋ ድምፃዊት እጅጋየሁ ሽባባው (ጂጂ) አባይ ላይ ካዜሙና ከተቀኙ የጥበብ ሰዎች መካከል እንደ ሎሬት ፀጋዬ ገ/መድህን ሁሉ ወደር አላገኘሁላትም።

የማያረጅ ውበት የማያልቅ ቁንጅና፣

የማይደርቅ የማይነጥፍ ከዘመን የጸና፣

ከጥንት ከፅንስ አዳም ገና ከፍጥረት፣

የፈሰሰ ውሃ ፈልቆ ከገነት፣

ግርማ ሞገስ. . .

ያገር ፀጋ ያገር ልብስ

ግርማ ሞገስ . . .

እያለች ውብ ዜማ ታቀነቅናለች

አሁን አሁን ስለ አባይ መፃፍም ሆነ መናገር ጥንቃቄ የሚያስፈልገው ነገር ሆኗል። ምክንያቱም አባይ በሀገራት መካከል ትልቅ የፖለቲካ፣ የኢኮኖሚ እና የህልውና ጉዳይ እየሆነ በመምጣቱ ነው። ኢትዮጵያ ደግሞ አባይ ላይ የነበራት ታሪካዊ፣ ተፈጥሮአዊ ብሎም የባለቤትነት መብቷን ተነፍጋ ለረጅም ዓመታት በድህነት እና በጎስቋላነት ስትዳክር የኖረች አገር ነች። ከቅርብ ዓመታት ወዲህ አባይ ላይ ያላትን ፍትሃዊ መብቶች በማንሳት ወደ ልማት ስትገባ በተለይ የግብፅ አንዳንድ ምሁራንና ፖለቲከኞች መብታቸው የተነካ በማስመሰል ብዙ እሰጣ አገባ ውስጥ ገቡ።

በግብፆች ታሪክ ውስጥ አባይ ከደም፣ ከአጥንታቸው እና ከመንፈሳቸው ጋር የተቆራኘ እንደሆነ ብዙዎች ይናገራሉ። እርግጥ ነው የግብፅ ሥነ-ፅሁፎች፣ ቴአትሮች፣ ፊልሞች፣ ትረካዎች፣ ግጥሞች ወዘተ የኪነ-ጥበብ ሥራዎች አባይን የታሪካቸው አካል ሳያደርጉ አይነሱም። ይህ የብዙ ዘመን ተግባራቸው ነው። ምሁሮቻቸው አባይ ላይ ለአያሌ ዘመናት የጥናትና የምርምር ፅሁፎችን ሲያቀርቡ ኖረዋል። አንዳንድ የግብፅ ተመራማሪዎች በአጠኗቸው እና ምክር በሰጡባቸው ጥናቶች አባይን ከምንጩ አንቆጣጠርም የሚል ሃሳብ ሁሉ ያለው ነገር ፅፈዋል። ከዚህም አልፈው በኢትዮጵያ የውስጥ ፖለቲካ ውስጥ በመግባት ሀገሪቱ ላይ ተፅዕኖ ፈጣሪ የመሆን እቅድ የነበራቸው ፖለቲከኞች ከወደ ግብፅ ብዙ ናቸው።

ኢትዮጵያም የውስጥ ጉዳዮቿ መብረጃ አጥተው ለብዙ መቶ ዓመታት በችግሮች ውስጥ ዳከረች። የእርስ በርስ ጦርነቶች፣ ረሐቡ፣ ድርቁ፣ ድህነቱ አቅመ ቢስ አድርጓት ብዙ ቆየች። ይህ የመከራ ጉዞ እንዳይቀጥል ያሏትን ተፈጥሮአዊ ሀብቶች ለመጠቀም ደፋ ቀና ማለት ጀመረች። ከነዚህ የተፈጥሮ ሐብቶቿ መካከል አንዱ እና ዋነኛው አባይ ነው። ስለዚህ ታላቁን የኢትዮጵያ ሕዳሴ ግድብ መገንባት ጀመረች። ታዲያ በዚህ ወቅት ኢትዮጵያ ግብጽ አገር ሄዳ የሰው ድንበር ጥሳ የገባች እስኪመስል ድረስ ጫጫታው በረታ። ይሄን ጫጫታ የሚያበርድ ጉዳይ ከጦርነት እና ከግጭት በመለስ አንድ ነገር አስፈላጊ ነው። ይህም ዲፕሎማሲ ነው። ኢትዮጵያ የአባይ ወንዝን በጋራ የመጠቀም ፍትሃዊ ጉዳዮች ላይ የሚያተኩሩ አያሌ ነገሮችን ማከናወን ጀመረች። በተለይ በውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር በኩል የሕዝብ ለሕዝብ የዲፕሎማሲ ግንኙነት እንዲፈጠር ትልቅ እንቅስቃሴ ሲደረግ ቆይቷል። ያ እንቅስቃሴ ብዙ አዎንታዊ ፍሬዎችን አፍርቷል።

ከዚሁ ጎን ለጎን ደግሞ አባይ ላይ የጥናትና ምርምር ፅሁፎችን በመስራት ረጅም ዘመናት ያስቆጠሩ ኢትዮጵያዊ ምሁራንን በማሰባሰብ ፅሁፎቻቸውን የማሳተም ስራ ተከናወነ። ይህም በተደራጀ ዕውቀት ኢትዮጵያ እንድትናገር የሚያስችላትን አንደበት የሚፈጥርላትን አጋጣሚ ያመጣል ተብሎ ይታሰባል።

በቀደሙት ዘመናት ላይ በአባይ ወንዝ ላይ የጥናትና ምርምር ጽሁፎችን የሚሰሩ የኢትዮጵያ ምሁራን በመንግስትም ሆነ በተቋማት እምብዛም አይደገፉም ነበር። ብዙዎቹ በራሳቸው ጥረትና ትጋት ብሎም መቆርቆር ነበር አባይ ላይ የሚፅፉት።

ከቅርብ ጊዜ ወዲህ እንዲህ አይነት ምሁራን በመንግስት በኩል ጠቀሜታቸው ወደር የሌለው በመሆኑ ተቀባይነታቸው ትልቅ ሆኗል። እነዚህ ምሁራን አባይን ከታሪክ፣ ከባለቤትነት፣ ከሕጋዊ ጉዳዮች ጋር በማያያዝ እና ከታችኛው ተፋሰስ ሀገራት ጋር እንዴት በጋራ ማደግስ መበልፀግስ ይቻላል በሚሉ በጣም ጠቃሚ በሆኑ ጉዳዮች ላይ ከኢትዮጵያ አልፎ አካባቢያዊ ፋይዳ ያላቸውን ምርምሮች ሲያካሂዱ ኖረዋል።

የቀድሞው የኢትዮጵያ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር የነበሩት ዶ/ር ቴዎድሮስ አድሃኖም በአንድ ወቅት በራዲሰን ብሉ ሆቴል የአፍሪካ ህብረት መፅሄት ሲመረቅ ሲናገሩ፣ አባይ ላይ የሚያተኩር የምሁራን ፅሁፎች ያሉበት የጥናትና የምርምር መፅሔት መታተም አለበት አሉ። ዶ/ር ቴዎድሮስ ይሄን ሊናገሩ የቻሉበት ምክንያት በዚያን ወቅት የግብፅ ፖለቲከኞች እና አንዳንድ ምሁራን ኢትዮጵያ እየገነባች ያለችውን ታላቁን የህዳሴ ግድብ በመቃወም በሀገሪቱ መፃኢ እድል ላይ ሲሸርቡ በማስተዋላቸው ነው። ዶ/ር ቴዎድሮስ ሲናገሩ በዕውቀት ላይ የተመሠረተ የጥናትና ምርምር ፅሁፎችን በማውጣት እና በመነጋገር ዲፕሎማሲያዊ ጥረት ማድረግ እንደሚገባ ጠቆሙ። ሁላችንም የጠራ እና የተስተካከለ ዕውቀት እንዲኖረን ምሁራን ብዙ አስተዋጽኦ እንዲያደርጉ ጥረት ማድረግ ይገባናል አሉ።

በዶ/ር ቴዎድሮስ አሳሳቢነት መሠረት በማድረግ ኒው አርትስ ኤንድ ካልቸር አድቨርት የተሰኘ ኢትዮጵያዊ ኩባንያ ምሁራንን አሰባስቦ አባይ ላይ ጥናትና ምርምር የሚያቀርብ መጽሔት ለማዘጋጀት የሚያስችለውን ምክረ ሃሳብ /Proposal/ ሰርቶ ለውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር አቀረበ። ውጭ ጉዳይ ሚኒስቴርም ምክረ ሃሳቡን ተቀብሎ አብሮ በትብብር ለመስራት ለድርጅቱ የድጋፍ ደብዳቤ ፃፈ። ኒው አርትስ ኤንድ ካልቸር አድቨርትም ወደ ስራው ገባ። ሥራው እንዲህ በቀላሉ የምንወጣው ሆኖ አልተገኘም ትላለች የፕሮጀክቱ ዋናው አስተባባሪ የፊልም ባለሙያዋ እና ደራሲት ኤሚ እንግዳ። እንደ ኤሚ ገለፃ በምሁራን በኩል ወዲያው የሆነ አፋጣኝ ምላሽ አግኝተናል። ነገር ግን ፕሮጀክቱ ሀገራዊ ጥቅም እና ፋይዳ ያለው ስለሆነ በአንድ ጊዜ ብቻ ተሰርቶ መቆም እንደሌለበት እና ለዚህም ፕሮጀክት ድጋፍ የሚደርጉ አካላትን የማፈላለጉ ስራ እና የማሳመኑ ተግባር ቀላል አልነበረም ትላለች። ነገር ግን ጊዜም ወስደን ቢሆን ሌሎች ስራዎቻችንም ሆነ ራሳችንን ጎድተን የታለመውን ሃሳብ ከውጤት አድርሰነዋል ትላለች።

ከእልህ አስጨራሹ ጉዞ በኋላ ውጤታማ የሆነ ተግባር ላይ እንደተደረሰ ኤሚ ትናገራለች። አባይን የልማት አጀንዳ ከማድረግ አንፃር ኢትዮጵያም ሆነች የተፋሰሱ አገራት ያላቸውን የታሪክ፣ የሕግ፣ የባለቤትነት እና ከሌሎችም አንጻር በተፋሰሱ ውስጥ ያሉት ሕዝቦችና አገራት በጋራ መጠቀም እንዲችሉ Cooperative Waters የተሰኘ የጥናትና ምርምር ፅሁፎችን የያዘ መፅሔት መታተሙን ትገልጻለች።

በዚህ መጽሔት ውስጥ የሚገኙት የጥናትና የምርምር ውጤቶች ከኢትዮጵያ አልፎ ለተፋሰሱ አገራት ዜጎችና ለሚመለከታቸው አካላት በሙሉ ጠቀሜታው የጎላ እንደሆነም አውስታለች። በተፋሰሱ ውስጥ ያሉት አገራት ከአባይ ወንዝ ላይ ፍትሃዊ የሆነ አጠቃቀምና፣ ሀገራት ካሉበት የድህነት ወለል ከፍ ለማለት የሚያስችላቸውን ተግባራት እንዲያከናውኑ አባይን የመጠቀም ስትራቴጂዎችንም ያሳያል።

ኢትዮጵያ በአባይ ወንዝ ላይ ከተመራመሩ በርካታ ምሁራቿ መካከል ትልልቅ ስም ያላቸው ዜጎቿ በመፅሔቱ ላይ ተሳትፈዋል። መፅሔቱ የኢ.ፌ.ዲ.ሪ ም/ጠቅላይ ሚኒስትር የአቶ ደመቀ መኮንን መልዕክት ከመያዙም በተጨማሪ የቀድሞው የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ዶ/ር ቴዎድሮስ አድሃኖም የፃፉትም ፅሁፉ ታትሟል። ከነርሱ በተጨማሪም የውሃ፣ መስኖ እና ኤሌክትሪክ ምኒስትር የነበሩት አቶ ሞቱማ መቃሳም ለመፅሔቱ አዘጋጆች ሰፊ ቃለ-መጠይቅ ሰጥተዋል። ከነርሱ በተጨማሪም የታላቁ የኢትዮጵያ ሕዳሴ ግድብ ፕሮጀክት ማናጀር የሆኑት ኢንጂነር ስመኘው በቀለ The Grand Ethiopian Renaissance Dam Project በሚል ርዕስ ፅፈዋል። ስለ ህዳሴው ግድብ አጠቃላይ ሁኔታ የፃፉበት ነው። የሕዳሴው ግድብ ሀገራዊም ሆነ አካባቢያዊ ጠቀሜታቸውን በፅሁፋቸው ዳሰዋል።

ከኢንጂነር ስመኘው በቀለ በተጨማሪ በአባይ ወንዝ ላይ ለረጅም ዓመታት ሲመራመሩ የቆዩት እና የብዙ የጥናትና ምርምር ሰነዶች ባለቤት የሆኑት ዶ/ር ያዕቆብ አርሳኖ Hydro – politics of the Nile- Prospects for Cooperation በሚል ርዕስ የጥናት ፅሁፍ አሳትመዋል። አባይን በጋራ የመጠቀም ፍትሃዊ አካሄድን ያዩበት ጥናት ነው። ዶ/ር ያዕቆብ አርሳኖ ኢትዮጵያ አባይ ላይ ጉዳይ ሲኖራት ከፊት መጥተው የሚሰለፉ ታላቅ ምሁር ናቸው።

ኢንጂነር ጌዲዮን አስፋውም International Panel of Experts (IPOE); Enhancing Cooperation on the Nile through Negotiations on the Grand Ethiopian Renaissance Dam (GERD) በሚል ርዕስ ጥናት ፅፈዋል። እርሳቸውም በዚሁ በታላቁ የኢትዮጵያ ሕዳሴ ግድብ ላይ የሶስትዮሽ የድርድር መድረክ ላይ በከፍተኛ ኃላፊነት ኢትዮጵያን ወክለው እየሰሩ ስለሆነ የካበተ ልምዳቸውንና ዕውቀታቸውን ያካፈሉበት ጽሁፍ ነው።

ዶ/ር ታደሰ ካሳ ደግሞ The Nile Basin Cooperative Framework Agreement; Prospects for Sustainable cooperation በሚል ርዕስ በተፋሰሱ ዙሪያ ስለነበሩ የስምምነት፣ የድርድር ማዕቀፎችና አጠቃላይ ሕጋዊ በሆኑ ርዕሰ ጉዳዮች ላይ ሰፊ ዕውቀት የሚያስጨብጥ ፅሁፍ አቅርበዋል።

ዶ/ር ደረጀ ዘለቀ ደግሞ Beyond the Cooperative Framework Agreement; Opportunities for Nile Cooperation through International Water Law በሚል ርዕስ ፅፈዋል። በፅሁፋቸው ውስጥ አባይን ለልማት የመጠቀምን ሂደት ከዓለም አቀፍ የውሃ ሕግ አንጻር የተነተኑበት ግሩም ፅሁፋቸው ነው።

ፋሲል አምደጽዮን ደግሞ Time to Think about Ethiopia’s post – GERD Nile policy በሚል ርዕስ ፅፈዋል። ከታላቁ የኢትዮጵያ ሕዳሴ ግድብ በኋላ ኢትዮጵ ልታገኛቸው የምትችላቸውን ጉዳዮች ያሳዩበት ጽሁፍ ነው።

በአጠቃላይ ሲታይ Cooperative Waters የተሰኘው የጥናትና ምርምር መፅሔት በአባይ ወንዝ ላይ ያለንን ዕውቀት ለማስፋትና ለማጠናከር ብሎም በዕውቀት የታጠቀ ተደራዳሪ እንዲያደርገን ብርቱ ድጋፍ ያደርግልናል ስትል የፕሮጀክቱ ዋና አስተባባሪ ኤሚ እንግዳ ትናገራለች።

ለዚህ የጥናትና ምርምር መፅሔት ዕውን መሆን ከውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር እና ከምሁራን በተጨማሪ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ-ክርስትያን እና የኢትዮጵያ እስልምና ጉዳዮች ካውንስል የሃይማኖት መሪዎችና ቤተ-እምነታቱ ግዙፍ የሆነ ድጋፍ አድርገዋል። ልክ እንደ እነርሱ ሁሉ አፍሮ ፅዮን ኮንስትራክሽን እና ዮቴክ ኮንስትራክሽን ሰፊ ድጋፍ አድርገዋል። የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ፣ የድሬዳዋው ቪታ ስፕሪንግ ውሃ፣ ብሔራዊ አልኮልና አረቄ ፋብሪካ፣ ሙለር ሪል ስቴት፣ ኮካኮላ እና ናይል ፔትሮሊየም የፕሮጀክቱ ዋነኛ አጋሮች ሆነው በዕውቀት ላይ የሚደረገውን ሥራ አጋዥ ሆነዋል።

ይህ Cooperative Waters የተሰኘው መፅሔት የፊታችን ቅዳሜ ከ4፡00 - 6፡00 ሰዓት እዚህ አዲስ አበባ ውስጥ በራማዳ አዲስ ሆቴል የመንግስት ባለስልጣናት እና የሃይማኖት መሪዎች ብሎም የአባይ ተፋሰስ ምሁራን በሚገኙበት ስነ-ስርዓት እንደሚመረቅ ኤሚ እንግዳ ገልጻልናለች።     

ይምረጡ
(0 ሰዎች መርጠዋል)
264 ጊዜ ተነበዋል

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us