መላኩ ገብርኤል በኢትዮጵያ

Wednesday, 28 December 2016 14:05

 

 በጥበቡ በለጠ

 

ዛሬ ታህሳስ 19 ቀን ነው። በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ-ክርስትያን ውስጥ በደማቅ ሁኔታ ከሚከበሩት ዓመታዊ በዓላት መካከል የዛሬዋ ዕለት ናት፤ መላኩ ገብርኤል።

 

እንደ ሌሎች በዓላት በብሔራዊ ደረጃ ሥራ ተዘግቶ ባይከበርም በዕለተ ገብርኤል በርካታ የቤተ-ክርስትያኒቱ ምዕመናን እና ምዕመናት በገብርኤል ቀን ሥራ አይሰሩም። ዋነኛ ትኩረታቸው በዓሉን ማክበር ነው። ገበሬው አያርስም፣ አያርምም፣ አያጭድም። የገብርኤልን ታቦት ያጅባል። ከገብርኤል ጋር በመንፈስ ይገናኛል። ፅዋ ይጠጣል። ፅዋ ያወጣል። የገብርኤል ታቦታት በዛሬው ዕለት በመላው ኢትዮጵያ ወጥተው ይነግሳሉ። በከፍተኛ ድምቀት ታጅበው ወደ መንበረ ክብራቸው ይገባሉ።

 

በተለይ በምስራቅ ኢትዮጵያ በድሬዳዋ እና በሐረር ከተሞች መዳረሻ ላይ የሚገኘው ቁልቢ ገብርኤል በዋናነት ከሚደምቁት የበዓል ማዕከላት ውስጥ ተጠቃሽ ነው። ከመላው ኢትዮጵያ እና ከባሕር ማዶ ያሉ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ሃይማኖት ተከታዮች የሚጐርፉበት የእምነት ቦታ ነው። ያ አካባቢ በዛሬው ዕለት እጅግ ከፍተኛ አማንያን እና አማኒያት የሚገኙበት ነው። በዚህም ሳቢያ በአካባቢው ያለው የንግድ እንቅስቃሴ በከፍተኛ ደረጃ ይደምቃል። ሆቴሉ፣ ምግቡ፣ አልባሳት ሽያጩ፣ ስዕለቱ፣ እርዱ ወዘተ በተለየ ሁኔታ ድምቅምቅ ይላሉ።

 

ከዚሁ ጋር ተያይዞ የደቡብ ኢትዮጵያ ዋነኛዋ መናሃሪያ የሆነችው አዋሳ ከተማ መካከል ላይ ተገማሽሮ የሚታየው ባለ ግርማ ሞገሱ የአዋሳ ገብርኤል ቤተ-ክርስትያንም በእጅጉ እየደመቀ ከመጣ በርካታ ዓመታትን እያስቆጠረ ነው። አዋሳ ለምዕመናን ጉዞ የተመቸች በመሆኗ እና ዙሪያ ገባዋ በብዙ ውብ ነገሮች የተከበበች በመሆኗ የሃይማኖት ተጓዦች ቤተሰቦቻቸውን ጭምር በማስከተል ወደ አዋሳ ይጓዛሉ። በዚህም ሳቢያ አዋሳ የአማኒያን ማዕከል /Pillegremage Centre/ እየሆነች መጥታለች።

 

እነዚህ ሁለት ቦታዎች በዋናነት ይጠቀሱ እንጂ፣ የገብርኤል በርካታ ታቦታት መነሻ የሆነ አንድ አስገራሚ ስፍራ እዚህ ኢትዮጵያ ውስጥ አለ። ሰሜን ሸዋ። ከአዲስ አበባ ወደ ደብረብርሃን ከተማ ስንጓዝ፣ ሸኖ የምትባል ከተማ ከመድረሳችን በፊት “ሺ ፈጅ ገብርኤል” የሚባል በቆርቆሮ ታፔላ የተፃፈ ማስታወቂያ እናገኛለን። ቀስቱ ወደሚያመለክትበት ስንሄድ የቡልጋን ጥልፍልፍ ተራሮች እና ገደላ ገደሎች እናገኛለን።

 

ሰሜን ሸዋ ቡልጋ ውስጥ ይህ “ሺ ፈጅ ገብርኤል” እየተባለ የሚጠራው የተራራው ጉብታ ላይ ሆነው ሲያዩት ጥልቅ ገደል ነው። ያንን ገደላማ ቦታ ለመውረድ እጅግ ጠባብ መንገድ አለች። ያቺ መንገድ አንድ ሰው ብቻ ነው የምታስኬደው። ለመተላለፍ ቆም ተብሎ በጥንቃቄ መተላለፍ ይቻላል። ያቺ ጠባብ መንገድ ሳት ካለች ከጥልቅ ገደል ውስጥ ይዛ ታነጉዳለች።

 

ያቺን ጠባብ፣ ቀጭን እና እጅግ ቁልቁለታማ መንገድ ለመጓዝ ከፍተኛ ብልሃት ይጠይቃል። መንገዷ በተፈጥሮዋ የተዘቀዘቀች ቁልቁለት ስለሆነች ሳንወድ በግድ ታሯሩጠናለች። ግን ደግሞ፣ መደገፊያ የሚሆን መቋሚያ በእጃችን ከያዝን እንደምንም ፍጥነታችንን እየቀነስን መሮጣችን አይቀርም። ቁልቁለቱ አደገኛ ከመሆኑ የተነሳ “ሞት ባናቴ” የሚባሉ ቦታዎች ሁሉ አሉ። “ሞት ባናቴ” በጣም ጠባብ ቦታ ነች። የምታድጥ ቦታ ነች። ካዳጠች መመለሻ የለም። አስፈሪ ነው። ገደል ውስጥ መግባት ነው። ይህን አስፈሪ ቦታ ቡልጋዎች “ሞት ባናቴ” አሉት።

 

እነ “ሞት ባናቴን” አልፎ ረባዳው ቦታ ለመድረስ በትንሹ 1፡30 ሰዓት ይፈጃል። ረባዳው ቦታ ሲደርስ ያዞራል። ምድሯ ትሽከረከርብናለች። ምክንያቱም ለ1፡30 ሰዓት ያህል በቀጭኗ መንገድ በሶምሶማ እየተሽከረከርን ተራራውን እየዞርን ስለወረድን ነው። ረባዳው ምድር ላይ “ሺ ፈጅ ገብርኤል” አለ። ለመሆኑ “ሺ ፈጅ ገብርኤል” ማለት ምንድን ነው?

 

“ሺ ፈጅ” ማለት ሺ የገደለ ማለት ነው። ታዲያ እንዴት ሺ የገደለ ገብርኤል ይባላል? ገብርኤል ሺ የገደለው ለምንድን ነው? ሺ ፈጅ ገብርኤል ለምን ተባለ? የሚሉ ጥያቄዎች በአዕምሯችን መመላለሳቸው አይቀርም።

 

ይህ ቡልጋ ውስጥ የሚገኘው ሺ ፈጅ ገብርኤል እጅግ ታሪካዊ ከሚባሉ አብያተ-ክርስትያናት መካከል አንዱ ነው። በ16ኛው መቶ ክፍለ ዘመን በግራኝ አሕመድ የሚመራው ጦርነት ለ15 ዓመታት ሲካሄድ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ-ክርስትያን ከፍተኛ ጉዳት እየደረሰባት ነበር። ታቦታት እና የቤተ-ክርስትያኒቱ የእምነት መገለጫዎች የጦርነቱ ሰለባ ሆኑ። ከጦርነቱ አደጋ ለመሸሸግ ይህ የቡልጋ ተራራማ እና ገደላማ ቦታ አመቺ ሆኖ ተገኘ። እናም የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ በተ-ክርስትያን በርካታ ታቦታት እና ንዋየ ቅዱሳት ከግራኝ ጥፋት እየሸሹ መቀመጫቸው ቡልጋ ውስጥ ሆነ። የግራኝ ጦር ያንን እጅግ ጥልቅ ገደል እና ተራራ የሚሞክረው አልነበረም። በዚህም ምክንያት ቡልጋ የቤተ-ክርስቲያኒቱን አንጡራ ሀብቶች ሸሽጋ ማኖር የቻለች የክፉ ቀን ጋሻ መከታ ነች።

 

ግራኝ አሕመድ በጦርነቱ እየገሠገሠ፣ እያሸነፈ የሸዋን መንግስት ጥሎ ወደ ሰሜን ተጓዘ። የሸዋ መንግስት ከመንበረ ስልጣኑ ተነስቶ ወደ ሰሜን ተጓዘ። የግራኝ ጦርም ድል እየቀናው ወሎን፣ ጐጃምን፣ ትግራይን፣ ጐንደርን መቆጣጠር ጀመረ። መላው ኢትዮጵያን በ15 ዓመታት ጦርነት ውስጥ ሊቆጣጠር አንዲት ቦታ ብቻ ቀረችው። ኢትዮጵያን በሙሉ የያዘው ግራኝ የመጨረሻውን ጦርነት ጐንደር ላይ ዘንታራ በር ተብላ በምትታወቀው ቦታ አደረገ። ይህችን ጦርነት ካሸነፈ የኢትዮጵያ መሪ ሊሆን ነበር። ነገር ግን ግራኝ ከዚያ ሁሉ ድል በኋላ ጐንደር ውስጥ በተካሄደው ጦርነት ተገደለ። የ15 ዓመታቱ የመከራ ዘመን አበቃ።

 

ከጦርነቱ በኋላ እዚህ ቡልጋ ውስጥ ተደብቀው የነበሩት የቤተ-ክርስትያኒቱ ሀብቶች ወደየመጡበት አጥቢያ መመለስ ጀመሩ። ቡልጋ ሸሽጐ ያኖረውን ታቦታት እና ንዋየ ቅዱሳት ለዘመናት ሲመልስ ኖሯል። ዛሬ “ቁልቢ ገብርኤል” እየተባለ የሚጠራው ታቦትም ወጥቶ የሄደው ከዚሁ ከቡልጋ ገደል እና ዋሻ ውስጥ ነው።

 

እንዲህ እያለ ዘመናት ተቆጠሩ። አጤ ምኒልክ ዘመን ላይ ሲደርስ ከቡልጋ ዋሻ ውስጥ የገብርኤል ታቦት ወጥቶ ወደዚህ ወደ አዲስ አበባ መጣ። የቡልጋው ገብርኤል አዲስ አበባ ውስጥ ቤተ-መንግስት ገባ። አሁን ግቢ ገብርኤል የሚባልበት ቦታ አረፈ። ይህ የቡልጋው ገብርኤል ከመጣ በኋላ ሰላም ጠፋ። በሽታ በዛ። የሰዎች ሞት በዛ። የአፄ ምኒልክ ቤተ-መንግስት ውስጥ እና በአዲስ አበባ የሰዎች ሞት በረከተ። ምክንያቱ ምን እንደሆነ የሚናገር ጠፋ።

 

ታዲያ አንድ ቀን፣ አንድ መነኩሴ ከምኒልክ እልፍኝ ካልገባሁ ብለው ለያዥ ለገራዥ አስቸገሩ። ለምንድን ነው ከምኒልክ ዘንድ የሚገቡት ሲባሉ፣ “የምነግራቸው ምስጢር አለኝ” አሉ። ከዚያም ተፈቀደላቸውና ቤተ-መንግስት ገቡ። ከአፄ ምኒልክ ጋር ፊት ለፊት ተገናኙ። ለጥ ብለው እጅ ነሱ። ምኒልክም ጠየቁ። ጉዳይዎ ምንድን ነው? አሉ።

 

መነኩሴውም እንዲህ አሉ፡-

“ጃንሆይ… እኔ የመጣሁት ማታ ሕልም አይቼ ነው” አሉ።

ምኒልክም “ምን ዓይነት ሕልም አዩ?” አሉ።

መነኩሴውም ያዩትን ሕልም መናገር ጀመሩ። “ጃንሆይ፣ ማታ ሕልም ያየሁት ይህን የቡልጋውን የገብርኤል ታቦት ነው። የቡልጋው ገብርኤል ተቆጥቷል” አሉ።

 

ምኒልክም ጠየቁ፡- “ለምን?”

“ቦታዬ ቡልጋ ነው። ከቡልጋ መውጣት አልፈልግም። ካለቦታዬ ነው የመጣሁት። ወደ ቡልጋ መልሱኝ እያለ ነው። ለዚህም ነው በቤተ-መንግስትዎ እና በአዲስ አበባ ሞት የበዛው” በማለት መነኩሴው ለአፄ ምኒልክ ተናገሩ።

ምኒልክም ገረማቸው። ጉዳዩ እውነት እንደሆነ አመኑ። እንዲህም አሉ፡-

 

“ለዚህ ኖሯል ለካ ፈረሴ ዳኘውም የሞተው። ለካ ሕዝቤም ያለቀው በዚህ ምክንያት ነው? ታዲያ ይሄ የምን የቡልጋው ገብርኤል ነው? ይሄማ ሺ ፈጅ ገብርኤል ነው” አሉ ምኒልክ። ከዚያም የቡልጋው ገብርኤል ስሙ ተቀይሮ ሺ ፈጅ ገብርኤል ተባለ። ታቦቱ ወደ ቦታው ቡልጋም ተመለሰ። ለዚህ ነው ሺ ፈጅ ገብርኤል የሚባለው። ስም ያወጡለት አፄ ምኒልክ ናቸው። የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ-ክርስትያን በርካታ ታቦታት ተሸሽገው የቆዩበት ስፍራ ቢኖር ይህ ቡልጋ ውስጥ የሚገኘው ሺ ፈጅ ገብርኤል ተብሎ የሚጠራው ቦታ ነው።

 

በነገራችን ላይ ቡልጋ ለአዲስ አበባ በ70 ኪ.ሜ. ርቀት ላይ የሚገኝ ቦታ ነው። በ1929 ዓ.ም ኢጣሊያ ኢትዮጵያን ስትወር እና ለአምስት ዓመታት ስትቆይ ፈፅሞ ያልተቆጣጠረችው የኢትዮጵያ ግዛት ይህን የቡልጋን መሬት ነው። የቡልጋ አርበኞች የፋሽስት አውሮፕላኖች በየጊዜው የሚጥሉባቸውን ቦምብ እና ጢስ ተቋቁመው፣ መሬታቸውን ሳያስደፍሩ፣ በመጨረሻም አዲስ አበባን ከፋሽስቶች መንጋጋ አስለቅቀው መጋቢት 28 ቀን 1933 ዓ.ም ኮሎኒያሊዝምን ከኢትዮጵያ ምድር የደመሰሱ ሕዝቦች ናቸው። በቡልጋዎች አነጋገር እና ትውፊት የኢጣሊያን ፋሽስት አብሯቸው የደመሰሰው ሺ ፈጅ ገብርኤል ነው። ሺ ፈጅ ገብርኤል ከኛ ጋር ሆኖ ነው ፋሺስቶችን የደመሰሰው እያሉ ከዓመታት በፊት የቡልጋ አርበኞች አጫውተውኛል። እናም ገብርኤል የኢትዮጵያ ጠባቂ ተደርጐም ይታመንበታል። ቡልጋዎች ሺ ፈጅ ገብርኤልን ይዘው ኢትዮጵያን ከባርነት፣ ከመከራ፣ ከቅኝ ግዛትነት ማስለቀቃቸውን ሲናገሩ መስማት ያስደምማል። ለዚህም ነው በየዓመቱ ታህሳስ 19 ቀን ቡልጋ ወርጄ ሺ ፈጅ ገብርኤል ደርሼ፣ ተሳልሜ አመስግኜ የምመጣው።

 

ገብርኤል በኢትዮጵያዊያኖች የኦርቶዶክስ ሃይማኖት ተከታዮች ዘንድ ፈጥኖ ደራሽ መላዕክ ነው። የነገሩትን የሚሰማ፣ የለመኑትን የሚፈፅም፣ ከጭንቅ ከመከራ የሚገላግል መላዕክ ነው እያሉ ያምኑበታል። ለዚህም ነው ከሊቅ እስከ ደቂቅ የኦርቶዶክስ አማኒያን ከመላኩ ገብርኤል ጋር በፍቅር የተቆራኙት። ለመሆኑ መጽሐፍ ቅዱስ ስለ ገብርኤል ምን ይላል?

 

መጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ገብርኤል ብስራት ነጋሪ ነው። አብሳሪ መልዐክ። እየሱስ ክርስቶስ ከድንግል ማርያም እንደሚወለድ ለማርያም ያበሰረ እርሱ ነው። እናም በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ሃይማኖት ውስጥ ገብርኤል ግዙፍ ስፍራ ይዞ ይገኛል።

 

አማኒያን ሰዎች ለገብርኤል የሚሳሉት እና የሚለማመኑት የሚሰማ መልዐክ ነው በማለት ነው። ምላሹም ብስራት ነው ይላሉ። ደስታን የሚያበስር፤ መልዐክ በማለት ይጠሩታል።

 

ገብርኤል በመፅሐፍ ቅዱስ ውስጥ በሉቃስ ወንጌል ምዕራፍ አንድ ቁጥር 19 ላይ ከቅድስት ድንግል ማርያም ጋር ውብ የሆነ ቃለ-ምልልስ /Dialogue/ ያደርጋሉ። ይህ ቃለ-ምልልስ ከሃይማኖት ባሻገር ጥበባዊ ልህቀት /Literary quality/ አለው። እንዲህም ይላል፡-

 

“በስድስተኛውም ወር መልዐኩ ገብርኤል ናዝሬት ወደምትባል ወደ ገሊላ ከተማ ከዳዊት ወገን ለሆነው ዮሴፍ ለሚባል ሰው ወደ ታጨች ወደ አንዲት ድንግል ከእግዚአብሔር ዘንድ ተላከ። የድንግሊቱም ስም ማርያም ነበረ። መልዐኩም ወደ እርሷ ገብቶ - ደስ ይበልሽ፣ ፀጋ የሞላብሽ ሆይ፣ ጌታ ከአንቺ ጋር ነው፤ አንቺ ከሴቶች መካከል የተባረክሽ ነሽ አላት። እርስዋም ባየችው ጊዜ ከንግግሩ በጣም ደነገጠችና - ይህ እንዴት ያለ ሰላምታ ነው? ብላ አሰበች። መልዐኩም እንዲህ አላት - ማርያም ሆይ በእግዚአብሔር ፊት ፀጋ አግኝተሻልና አትፍሪ። እነሆም፣ ትፀንሻለሽ ወንድ ልጅም ትወልጃለሽ፤ ስሙንም ኢየሱስ ትይዋለሽ። እርሱ ታላቅ ይሆናል። የልዑል ልጅም ይባላል። ጌታ አምላክም የአባቱን የዳዊትን ዙፋን ይሰጠዋል፤ በያዕቆብ ቤትም ላይ ለዘላለም ይነግሳል፤ ለመንግሥቱም መጨረሻ የለውም። ማርያምም መልዐኩን - ወንድ ስለማላውቅ ይህ እንዴት ይሆናል? አለችው። መልዐኩም መልሶ እንዲህ አላት - መንፈስ ቅዱስ በአንቺ ላይ ይመጣል፤ የልዑልም ኃይል ይፀልልሻል፤ ስለዚህ ደግሞ ከአንቺ የሚወለደው ቅዱሱ የእግዚአብሔር ልጅ ይባላል። እነሆም ዘመድሽ ኤልሳቤጥ፤ እርስዋ ደግሞ በእርጅናዋ ወንድ ልጅ ፀንሳለች፤ ለእስዋም መካን ትባል ለነበረችው ይህ ስድስተኛ ወር ነው። ለእግዚአብሔር የሚሳነው ነገር የለምና። ማርያምም - እነሆኝ የጌታ ባርያ እንደ ቃልህ ይሁንልኝ አለች። መልዐኩም ከእርስዋ ሄደ።”

 

ኢትዮጵያ ውስጥ ሃይማኖታዊ ክብረ በዓሎች የራሳቸውን የማንነት አሻራ ይዘው ስለሚመጡ የብዙዎችን ትኩረት ይስባሉ። ጥምቀቱ፣ ገናው፣ መስቀሉ… ሃይማኖትን መሠረት አድርገው የሚከወኑ ናቸው። የኢትዮጵያም መገለጫ ሆነው ያገለግላሉ። የዛሬውም በዓለ ገብርኤል ከፍተኛ የሀገር ውስጥ ቱሪዝም የሚካሄድበት ነው። ብዙ ምዕመናን አካባቢያቸውን ጥለው በመሄድ ገብርኤልን ያከብራሉ። በስርዓት ከተጠቀምንበት የሀገር ውስጥ ቱሪዝምን ከሚያስፋፉ ክብረ በዓሎች አንዱ ነው። መልካም በዓል ይሁንላችሁ።

ይምረጡ
(1 ሰው መርጠዋል)
594 ጊዜ ተነበዋል

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us