ወደ ጎጃም ተጉዤ

Wednesday, 15 February 2017 13:22

 

በጥበቡ በለጠ

ሰሞኑን ወደ ሰሜን ኢትዮጵያ ተጉዤ ነበር። በቅድሚያ የሄድኩት የጎጃም እና የአማራ ብሔራዊ ክልላዊ መንግሥት ርዕሰ ከተማ ወደሆነችው ባህር ዳር ነው። ባሕር ዳር ደጋግሜ ከሄድኩባቸው የኢትዮጵያ ከተሞች አንዷ ናት። ሁሌም ትገርመኛለች። ውብ ከተማ። ለኢትዮጵያ መዲናነት የማታንስ። በታላቁ ሃይቅ የተከበበች።

 

አዲስ አበባ ላይ የሚካሄዱ ልዩ ልዩ ዓለም አቀፍ ስብሰባዎች ለምንድነው ባህር ዳር ላይ የማይካሄዱት ብዬ አሰብኩ። ልክ እንደ ባህር ዳር ሁሉ አዋሳ፣ ድሬዳዋ፣ መቀሌ የመሳሰሉ ከተሞች እንዲህ አይነት አለማቀፍ ስብሰባዎችን እንዲያስተናግዱ እድሉ ቢሰጣቸው በርካታ ሀገራዊ ጠቀሜታዎች ይገኛሉ ብዬ አሰብኩ።

 

ኧረ ወደ ባህር ዳር ልመለስ። ቆይታዬን የባህር ዳር ነዋሪዎች አደመቁልኝ። ተንከባከቡኝ። ብቻ አንፈላሰሱኝ ብል ማጋነኔ አይደለም። ስለ ከተማዋ በተለይም ስለ ጣና ገዳማት የምሰራውን ዶክመንተሪ ፊልም በጉጉት የሚጠብቁት ወዳጆቼ ናቸው አብዛኛዎቹ። ባህር ዳርን የሚያስተዋውቀው ፊልሜ በቀርቡ ይወጣል። ብዙ ለፍተሃል እና እስኪ ለሶስት ቀናት ያህል ፈልሰስ በል ብለውኝ በፓፒረስ ሆቴል ቆይታዬን አድርገውልኝ መላው ባህር ዳርን በደንብ እንድጎበኛት አደረጉ። የከተማዋ ባህልና ቱሪዝም መስሪያ ቤት ሠራተኞች የሆኑት ወዳጆቼ ባህር ዳርን የተመለከቱ ሌሎች ሠነዶችንም ሰጡኝ። ይህችን በተፈጥሮ የታደለች ከተማን ፃፍባት አሉኝ።

 

ከየት ልጀምር? ታሪኳ ብዙ ነው። እነዚሁ የተከማዋ ብሎም የክልሉ ባህልና ቱሪዝም ቅን ተባባሪ ሠራተኞች ብዙ ነገሮችን ፅፈዋል። ከእነርሱም ከእኔም እያወጣጣሁ ስለዚህች ከተማ ባጭሩ ይህን ብልስ፡-

የባህር ዳር ከተማ በጣና ሃይቅ ደቡባዊ ጫፍ ከባህር ወለል1830 ሜትር ከፍታ ላይ ትገኛለች። አማካይ ሙቀቷ 17.5 ዲግሪ ሴንቲግሬድ ሲሆን ከሁለት መቶ ሺህ ህዝብ በላይ እንደሚኖርባት ይገመታል። ከተማዋ የክልሉ ርዕሰ መዲናም በመሆኗ በርካታ የመንግሥትና መንግሥታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች የትምህርት ተቋማት ባንኮችና የመድህን ድርጅቶች አስጐብኚ ድርጅቶችና የጉዞ ወኪሎች ሆቴሎችና የንግድ ተቋማት ወዘተ ይገኙባታል።

 

 

የባህር ዳር ከተማን በቅርብ ርቀት ከላይ ቁልቁል ለመመልከት ተመራጩ ስፍራ የቤዛዊት ኮረብታ ነው። የቤዛዊት ኮርብታ በከተማዋ ምስራቃዊ ዳርቻ 5 ኪ.ሜ ርቀት ላይ ይገኛል። በእግር በመጓዝ አሊያም በመኪና ወይንም በብስክሌት ወደ ኮረብታው መድረስ ይቻላል። በኮረብታው ላይ አፄ ኃይለሥላሴ በ1959 ዓ.ም ያሰሩት የቤዛዊት ቤተመንግስት ይገኛል። ቤዛዊት ኮረብታ ላይ በመሆን እስከተወሰነ ርቀት የአባይን ወንዝ ጠመዝማዛ ጉዞ በወንዙ ውስጥ የሚንቦጫረቁ ጉማሬዎችንና የተለያዩ አዕዋፋትን መመልከት ይቻላል።

 

 

ከጢስ አባይ ከተማ በስተምዕራብ 7 ኪ.ሜ ርቀት ላይ በሚገኘውና ያጐሜ በሚል መጠሪያ በሚታወቀው ኮረብታ ላይ ከአንድ አለት ተፈልፍላ የተሰራችው የደንጊያ ዴቤሎ ቤተክርስቲያን ትገኛለች። የአካባቢው አዛውንት ቤተክርስቲያኗ በአፄ ላሊበላ ዘመን ተፈልፍላ እንደተሰራች ይናገራሉ። አንዳንድ ጊዜ ኮረብታውንም የላስታ ኮረብታ እያሉ ይጠሩታል። ቤተክርስቲያኗ ለብዙ አመታት ጠፍ ሆና ቆይታ ከ20 አመት በፊት  በቅዱስ ላሊበላ ስም ታቦት ተቀርጾላት አገልግሎት እየሰጠች ትገኛለች።

 

ከባህር ዳር ከተማ ወደ አዴት በሚወስደው የመኪና መንገድ በቅርብ ርቀት የደብረመዊዕና የገረገራ መንደሮች ይገኛሉ። ከእነኚህ መንደሮች ከአንድ እስከ ሁለት ሰዓት በሚፈጅ የእግር መንገድ ክልል ውስጥ በ17ኛው መቶ ክፍለ ዘመን እንደተሰሩ የሚነገርላቸው ግንብ ጊዮርጊስ ይባባ ግንብና ማርያም ግንብ የሚባሉ የመሬት ላይና የመሬት ውስጥ አብያተ-መንግስታት ቅሪቶች ሳይታዩ መታለፍ የሌለባቸው ታሪካዊ ስፍራዎች ናቸው። በኢትዮጵያ የቅኔ ትምህርት ስመጥር የሆነው የዋሸራ ማርያም ገዳም ከገረገራ መንደር ምዕራባዊ አቅጣጫ የሦስት ሰዓት የእግር ጉዞ በኋላ ይገኛል።

 

የጣና ገዳማት

በኢትዮጵያ ውስጥ ከሚገኙት ሀይቆች ትልቁ የጣና ሃይቅ ነው። ስፋቱ 3600 ካሬ ኪ.ሜ ሲሆን በውስጡ በሚገኙ ደሴቶችና በዙሪያው በርካታ የኦርቶዶክስ ክርስትና ሃይማኖትን የሚከተሉ ገዳማት ይገኛሉ። አንዳንዶቹ ገዳማት ከ700 ዓመት እድሜ በላይ ያላቸውና ከተለያዩ የአገሪቱ ክፍሎች የተሰባሰቡ ውድ የታሪክ ቅርሶችን፣ የመካከለኛው ዘመን የኢትዮጵያ ነገስታትን አጽም የያዙ ናቸው። በመሆኑም ገዳማቱ የአገሪቱ ቤተክህነት ሙዚየም ናቸው ለማለት ይቻላል።

 

ደብረማርም

ከባህር ዳር ከተማ የሰሜን ምስራቅ አቅጣጫን በመያዝ በጀልባ ለሃያ ደቂቃ አሊያም በእግር ለአንድ ሰዓት ተኩል በመጓዝና የአባይን ወንዝ በታንኳ በማቋረጥ የደብረማርያም ገደም ወደምትገኝበት ደሴት መግባት ይቻላል። የተለያዩ ታሪካዊ ቅርሶችን የያዘችው የደብረማርያም ገዳም በአፄ አምደ ጽዮን ዘመነ መንግስት /1307-1337ዓ.ም/ እንደተመሰረተች ይነገራል።

አካባቢው በሁለት ተጨማሪ ስሞች ይታወቃል። እነኚህም ጉማሬ ባህር እና አባየ ራስ ይባላሉ። ጉማሬ ባህር የተባለው በአካባቢው ጉማሬዎች ስለሚገኙ ሲሆን አባይ ራስ የተባለው ደግሞ የአባይ ወንዝ የሀይቁን ውሃ ሰንጥቆ የሚወጣበት ስፍራ በመሆኑ ነው።

ክብራን ገብርኤልና እንጦስ

ከባህር ዳር ከተማ ሰሜን ምዕራብ አቅጣጫ የ45 ደቂቃ የጀልባ ጉዞ በኋላ ብዙም ያልተራራቁ መንትያ ደሴቶች ይገኛሉ። ደሴቶቹ የሚገኙት ማራኪ በሆነ ተፈጥሯዊ የመሬት አቀማመጥ ባለውና በደን በተሸፈነ ኮረብታማ ስፍራ ነው። ደሴቶቹ ክብራን ገብርኤልና እንጦስ በመባል ይታወቃሉ። ክብራን ገብርኤል የወንድ እንጦስ ደግሞ የሴት መናንያን መኖሪያ በመሆን ለብዙ አመታት ቆይተዋል። ይሁን እንጂ በአንዳንድ ችግሮች ምክንያት የእንጦስ መነኮሳት ወደ ሌላ አካባቢ መሰደዳቸው እስከቅርብ ጊዜ ድረስ ገዳሙ ጠፍ /ባዶ/ ሆኖ መቆየቱ ይነገራል። አሁን ግን ቤተክርስቲያን ተሰርቶና የኢየሱስ ታቦት ገብቶ ገዳሙ ወደ ወንዶች ገዳምነት ተለውጧል።

 

የክብራን ገብርኤል ቤተክርስቲያን መጀመሪያ የተሰራው በአፄ አምደ ጽዮን ዘመነ መንግስት ሲሆን በዳግማዊ ዳዊትና ኋላም በአዲያም ሰገድ እያሱ በድጋሚ እንደተሰራ ይነገራል። ቤተክርስቲያኑ በወጉ በተጠረቡ ቀያይ ድንጋዮች የታነፀ ነው። በቤተ መቅደሱ ዙሪያ ከድንጋይ የተጠረቡ 12 አምዶች ይገኛሉ። ከመቅደሱ ግድግዳ ጋር ተያይዞ በተሰራ ክፍል ውስጥ የገዳሙ መስራች የአቡነ ዘዮሀንስ መቃብር ይገኛል።

 

በደሴቱ አናት ላይ በታነፀው የክብራን ገብርኤል ቤተክርስቲያንና እንዲሁም በአፄ ፋሲል እንደተሰራ በሚነገርለት ዕቃ ቤት ውስጥ በርካታ ታሪካዊ ቅርሶች ይገኛሉ። ከእነዚህም ውስጥ በሀዋርያው ሉቃስ እንደተሳለች የሚነገርላት ስዕለማርያም፣ ከብረት የተሰራው የአቡነ ዘዮሃንስ የፀሎት ልብስ፣ የአፄ ኢያሱ አልጋና ሰይፍ፣ የንጉስ ተክለ ሃይማኖት ተደራራቢ አልጋ፣ ከእንጨት የተሰሩ መቅረዝና አገልግል መስቀሎች የገበታ ላይ ስዕሎችና የብራና መጻሕፍት ይገኙባቸዋል። ወደ ክብራን ገብርኤል መግባት የሚፈቀድላቸው ወንዶች ናቸው።

 

ዘጌ

የጣናን ሀይቅ ከምዕራብ ወደ ምስራቅ በመግፋት ተንሰራፍቶ የሚታየው ባህረገብ መሬት/ፔኒንሲዩላ/ ዘጌ ይባላል። በቅርብ ርቀት ሆነው ሲመለከቱት ክንፉን ዘርግቶ የተቀመጠ አሞራ ይመስላል። ዘጌ ከባህር ዳር ከተማ 15 ኪ.ሜ ያህል የሚርቅ ሲሆን በጀልባም አንድ ሰዓት ተኩል ያህል ያስኬዳል። በመኪና ደግሞ ሁለት ሰዓት ይፈጃል። ርቀቱም 23 ኪ.ሜ እንደሆነ ይገመታል።

 

በዘጌ ባህረ ገብ ምድር ላይ ሰባት የሚሆኑ አብያተክርስቲያናት ይገኛሉ። እነኚህም መሀል ዘጌ ጊዮርጊስ፣ አቡነ በትረማርያም፣ አዝዋ ማርም፣ ውራ ኪዳነ ምህረት፣ ደብረስላሴ፣ ይጋንዳ አቡነ ተክለሃይማኖትና ፉሬ ማርያም ይባላሉ። ከመጨረሻዎቹ ሁለቱ በስተቀር ሌሎቹ ገዳማት አነስተኛ ጀልባዎችን ሊያስጠጉ የሚችሉ ወደቦቸ አሏቸው።

 

በጣና ሀይቅና በዙሪያው የሚገኙት አብዛኞቹ ገዳማት ሰባቱ ከዋክብተ በሚል መጠሪያ ከሚታወቁት የሃይማኖት አባቶች ጋር የተሳሰረ ታሪክ አላቸው። መነሻቸው ከተለያዩ የአገሪቱ ክፍሎች እንደሆነ የሚነገርላቸው እነኚህ ጻድቃን የሃይማኖት መሪዎች አቡነ ታዴዎስ፣ አቡነ ዘዮሀንስ፣ አቡነ በትረ ማርያም፣ አቡነ ሂሩት አምላክ ዳጋ እስጢፋኖስ፣ አቡነ አሳይ ምንዳባን፣ አቡነ ዘካርያስና አቡነ ፍቅረ እግዚዮሃንስ ይባላሉ። አቡነ ታዴዎስ ደብረ ማርያምን አቡነ ዘዮንስ ደግሞ ጣና ቂርቆስን እየገደሙ እንዳቀኑ የነገራል።

 

ከዘጌ ገዳማት በእድሜ አንጋፋ እንደሆነ የሚነገርለት የመሃል ዘጌ ጊዮርጊስ ቤተክርስቲያን ነው። ቤተክርስቲያኑ በ13ኛው መቶ ክፍለ ዘመን እንደተመሰረተ የመስራቹን የአቡነ በትረ ማርያምን ገድል ዋቢ በመጥቀስ ካህናቱ ይገልጻሉ። አቡነ በትረ ማርያም ከሸዋ ልዩ ስሙ ሙገር ከተባለ አካባቢ እንደመጡ ይታመናል።

 

በመሀል ዘጌ ጊዮርጊስ በርካታ ጥንታዊ ቅርሶች ይገኛሉ። ከብረት የተሰራው የአቡነ በትረ ማርያም የፀሎት ልብስ፣ የጥንት ነገስታትና መኳንንት ስጦታዎች፣ የብራና መጻሕፍት ከቅርሶቹ ጥቂቶቹ ናቸው። ቤተክርስቲያኑ በተለያየ ጊዜ የመፍረስና እንደገና የመሰራት ዕድል ቢገጥመውም የጥንቱን እደጥበብ የሚመሰክሩ የእንጨት ቅርጻ ቅርጾች በመስኮቶቹና በሮቹ ላይ ይታያሉ።

 

ከጊዮርጊስ ቤተክርስቲያን አጠገብ ጥንታዊ ገጽታቸውን ጠብቀው ከቆዩት ጥቂት ቤተክርስቲያናት መካከል አንዱ የሆነው የበትረ ማርያም ቤተክርስቲያን ይገኛል። ይህ ቤተክርስቲያን አቡነ በትረ ማርያም ካረፉ በኋላ ረዳታቸው በነበሩት በአቡነ በትረሎሚዎስ አማካኝነት በመቃብራቸው ላይ ለመታሰቢያነት የተተከለ ነው። ውስጡ ባማሩ ጥንታዊ የሃይማኖት ስዕሎች ያሸበረቀውና በክብ ቅርጽ ተሰርቶ በባህላዊ የሳር ክፍክፍ የተከደነው የበትረ ማርያም ቤተክርስቲያን የጥንቱን ዘመን የቅርጻ ቅርጽ ጥበብ የሚዘክሩ በሮችና መስኮቶች አሉት።

 

በጥንታዊ ቅብ ስዕሎች ከሚታወቁት የዘጌ ገዳማት አዝዋ ማርያምና ውራ ኪዳነ ምህረት ሳይጠቀሱ የሚታለፉ አይደሉም። በአጼ አምደ ጽዮን ዘመነ መንግስት እንደተሰራች የሚነገርላት አዝዋ ማርያም በመቅደስዋ ዙሪያ ያማሩ የግድግዳ ቅብ ስዕሎችን የያዘች ነች። አንዳንዶቹ ስዕሎች ዙሪያቸው በብር ጉባጉብቶች የተዋቡ ናቸው። በዘጌ የሚገኙ የሌሎች አብያተክርስቲያናት ስዕሎች የተሰሩት በአዝዋ ማርያም ስለነበር አንዳንድ ጊዜ ስዕል ቤት ተብላ ትጠራለች።

 

የውራ ኪዳነ ምህረት ቤተክርስቲያን በ14ኛው መቶ ክፍለ ዘመን በአፄ አምደ ጽዮን ዘመነ መንግስት በአቡነ ዘዮሃንስ እንደተመሰረተች ይነገራል። አቡኑ ከሸዋ መርሃቤቴ የመጡ ሲሆን በቀድሞው ደብረ አስባ ገዳም በአቡነ ሕዝቅያስ እጅ ቅስና እንደተቀበሉ በጣና ሃይቅ ደቡባዊ ምስራቅ ዳርቻ በደራ ወረዳ ከሚኖሩ ጥቂት የክርስትና ሃይማኖት ተከታዮች ጋር ቆይታ አድርገው ወደ ክብራን ደሴት እንደሄዱ ገድላቸው ያትታል።

ውራ ኪዳነ ምህረት በክብ ቅርጽ የተሰራች ጥንታዊ ቤተክርስቲያን ናት። የቅኔ ማህሌቱ ከሸንበቆ ቅድስቱና መቅደሱ ከጭቃና ከድንጋይ የተሰሩ ሲሆን እስከ ቅርብ ጊዜ ጣሪያው በሳር ክፍክፍ የተሸፈነ ነበር። የመቅደሱ ዙሪያ በ16ኛው መቶ ክፍለ ዘመን እንደተሳሉ የሚነገርላቸው ውብ የሃይማኖት ስዕሎች ያጌጤ ነው። ጥንታዊ የብራና መጻህፍት፣ የነገስታት ዘውዶች፣ ካባዎችና መስቀሎች ከታሪካዊ ቅርሶቿ ናቸው። ውራ ኪዳነ ምህርትን ወንዶችም ሴቶችም ሊጐበኟት ይችላሉ።

 

በዘጌ ባረ ገብ መሬት ላይ የጣና ሀይቅንና አካባቢውን ሰፊ በሆነ አድማሳዊ ርቀት ለመመልከት የሚያስችል የአራራት ተራራ አለ። በዚህ ተራራ አናት ላይ የይጋንዳ ተክለ ሃይማኖት ቤተክርስቲያን ይገኛል። አፄ አዲያም ሰገድ እያሱ ዘመነ መንግስት እንደተመሰረተ የሚነገርለት ይህ ቤተክርስቲያን በቅርስ ክምችታቸው ከሚታወቁት የዘጌ ገዳማት አንዱ ነው። ከሀይቁ ዳር ወደ ይጋንዳ የሚወስደው የእግር መንገድ አቀበት የበዛበት ሲሆን ቢያንስ አንድ ሰዓት ያስኬዳል።

 

ደቅ ደሴት

ጣና ሀይቅ ካሉት ደሴቶች ትልቁ ደቅ ደሴት ነው። ከባህር ዳር ከተማ ሰሜናዊ አቅጣጫ 37 ኪ.ሜ ርቀት ላይ የሚገኝ ሲሆን በጀልባ ቢያንስ 3 ሰዓት ያስኬዳል። ይህ ደሴት የሰባት ደብር አገር ተብሎ ይታወቃል። ምክንያቱም ከደሴቱ በቅርብ ርቀት የሚገኘውን ዳጋ እስጢፋኖስ ገዳም ጨምሮ ሰባት አድባራትን ስለያዘ ነው። እነዚህም ናርጋ ስላሴ፣ ቅድስት አርሴማ፣ ኮታማርያም፣ ዝባድ ኢየሱስ፣ ጆጋ ዮሀንስና ጋደና ጊዮርጊስ ናቸው። ደቅ የሚለው ቃል በግዕዝ ልጅ ወይንም ትንሽ ማለት ሲሆን ደሴቱ ከሌሎች ደሴቶች ትልቁ ሆኖ ሳለ ለምን ይህ ስም እንደተሰጠው በውል አይታወቅም።

 

ደቅ ደሴት መጀመሪያ ለመነኮሳት ብቻ እንጂ ለአለማውያን ኗሪዎች ያልተፈቀደ ነበር። ኋላ ግን ቀስ በቀስ በርካታ ሰዎቸ ወደ ደሴቱ በመምጣት በመስፈርና በመዋለድ የኗሪው ቁጥር ከፍ ሊል ችሏል። የደሴቱ ኗሪዎች አማርኛ ተናጋሪና የኦርቶዶክስ ክርስትና ሃይማኖት ተከታዮች ብቻ ናቸው።

የአካባቢው ኗሪዎች ወደ ደሴቱ ሕዝብ በብዛት የገባበትን ዘመን በኦሪት የተለያዩ ጊዜያት ከፋፍለው ይናገራሉ። የመጀመሪያው በግራኝ አህመድ ጦርነት ወቅት፣ ሁለተኛው እቴጌ ምንትዋብ የናርጋ ስላሴ ቤተክርስቲያንን በሚያሰሩበት ወቅት፣ ሦስተኛው በአፄ ቴዎድሮስ ዘመነ መንግስት፣ አራተኛው ደግሞ በአፄ ዮሃንስ 4ኛ ዘመነ መንግስት በነበረው የድርቡሾች ወረራ ወቅት ነበር።

 

ደቅ ደሴትን ከሌሎች ደሴቶች  ለየት ከሚያደርጉት ነገሮች አንዱ የቀድሞ ነገስታት የስልጣን ተቀናቃኞቻቸውንና ተቃዋሚዎቻቸውን በግዞት የሚያቆዩበት ቦታ በመሆኑ ነው የሚሉ የታሪክ ፀሃፊዎች አሉ። ለምሳሌ በአፄ ሕዝበ ናኝ ዘመን የደብረ ጽሞና ገዳም መስራች በነበሩት በአባ ሲኖዳ ላይ ንጉሱን የሚቃወም ንግርት ተናግረሀል በሚል ክስ ቀርቦባቸው በአፄው ትዕዛዝ ወደ ደቅ ደሴት እንደተጋዙና ሕይወታቸውም እዚያው እንዳለፈ በዲማ ጊዮርጊስ የሚገኘው ገድላቸው ያትታል።

 

በክረምት ወራት በሃይቁ ሙላት ሳቢያ ወደ ደሴትነት የሚለወጠውና በበጋው ወራት ውሃው ሲጐድል የደቅ ምእራባዊ አካል በመሆን ደሴቱን የሚቀላቀለው የናርጋ ስላሴ ገዳም የወንዶችና የሴቶች የቁሪት ገዳም በመባል ይጠራል። ገዳሙን  ያሰሩት የአፄ በካፋ ባለቤት የነበሩት እቴጌ ምንትዋብ /1730-1755/ ናቸው። የናርጋ ስላሴ ቤተክርስቲያን በክብ ቅርጽ ከድንጋይ ከኖራና ከእንጨት የተሰራ ሲሆን ቁመታቸው አራት ሜትር፣ ስፋታቸው ደግሞ ሁለት ሜትር፣ የሆኑ ስምንት ግዙፍ በሮች አሉት። መቅደሱ በጥንታዊ የሃይማኖት ስዕሎች ያሸበረቀ ነው። ስዕሎቹ የተሳሉት በመቅደሱ ዙሪያ ሲሆን በስተምዕራብ የክርስቶስን ታሪክ ከውልደት እስከ እርገት በስተደቡብ የቅድስት ማርያምን ስደትና ተአምራት በስተምስራቅ የከርስቶስት ተአምራት በስተሰሜን ደግሞ የሰማዕታትን ገድል ይዘክራሉ። ከቤተክርስቲያኑ ጋር በተመሳሳይ ጊዜ የተሰሩ የጐንደር ዘመን የኪነህንጻ ጥበብ የሚንፀባረቅባቸው ባለፎቅ የጥበቃ ማማዎችና የሌሎች ሕንጻዎች ፍርስራሾች በግቢው ውስጥ ይገኛሉ። የእቴጌ ምንትዋብና የልጃቸው የአፄ ኢያሱ አልጋዎችና ካባ ልዩ ልዩ የብራና መጻሕፍትና የእጅ መስቀሎቸ በቅርስነት ተቀምጠዋል።

 

በደቅ ደሴት ምዕራባዊ አቅጣጫ ዙሪያዋን በትላልቅ ዛፍ ተከባ የምትገኝ ጥንታዊ ገዳም አለች። ቆላ ቅድስት አርሴማ ትባላለች። በ14ኛው መቶ ክፍለ ዘመን በአፄ ሰይፈ አርዕድ ዘመነ መንግስት እንደተመሰረተች ይነገራል። በአሁኑ ሰዓት ከአንድ ጠንካራ ገበሬ ቤት ብዙም ልቃ የማትታየው የቅስት አርሴማ ገዳም ታቦቷ አባ ዮሃንስ በተባሉ መነኩሴ ከኢየሩሳሌም እንደመጣ የገደሟ ካህናት ይገልጻሉ። እንደ አፈታሪኩ ከሆነ በስሟ ቤተክርስቲያን የቆመላት ቅድስት አርሴማ በትውልድ ጀርመናዊት ነበረች ይባላል። ከደናግልት ጋር ወደ አርሜንያ ተሰዳ ለዕምነቷ ብዙ ፈተናን የተቀበለች በኋላም የተሰየፈች ሰማዕት እንደነበረች ገድሏ ላይ እንደተፃፈ ይነገራል። ከመቅደሱ አናት ላይ በአብዛኛው ደብዝዘው የሚታዩት የግድግዳ ቅብ ስዕሎች የሰማዕቷን ገድሎች ይተርካሉ።

 

በደቅ ደሴት ላይ የመጀመሪያዋ ቤተክርስቲያን እንደሆነች የሚነገርላተ ኮታ ማርያም ናት። ቤተክርስቲያኗ ዳጋ እስጢፋኖስ ገደም በነበሩት በአባ ሂሩት አምላክ እንደተመሰረተች የገዳሟ ካህናት ይገልጻሉ። ኮታ ማርያም በክብ ቅርጽ የታነፀች ዙሪያዋ ከእንጨት ከጭቃና ከኖራ የተሰራ ጣሪያዋ በሳር ክፍክፍ የተከደነ ነው። ወለሉ ደግሞ በጥንቃቄ ተሰንጥቀው በጠፍና በተያያዙ ሸንበቆዎች ተሸፍኗል። ጣሪያውን ደግፈው የያዙት 12 ረጃጅምና ወፋፍራም አምዶች ናቸው። በመቅደሱ ዙሪያ የተገጠሙት መስኮቶች ልዩ የቅርጻ ቅርጽ ጥበብ ይታይባቸዋል። በ1978፣ በ1983 አና በ1984 ዓ.ም አንዳንድ የቤተክርስቲያኗ አካሎች በባህል ሚኒስቴር የቅርስ ጥገና ባለሙያዎች የተወሰነ እድሳት ተደርጐላቸዋል። በመቅደሱ ግድግዳ ላይ የነበሩት ጥንታዊ የቅዱሳን ስዕሎች ግን ከእድሜ ብዛትና ከእንክብካቤ ጉድለት ክፉኛ ተጐድተዋል።

 

ከጣና ሃይቅ ደሴቶች ለደቅ ደሴት የሚቀርበው የዳጋ ደሴት ነው። ደሴቱ ከሃይቁ ከፍ ብሎ የሚገኝ በመሆኑ ከማንኛውም የሃይቁ ዳርቻ ሊታይ ይችላል። ዳጋ ጥቅጥቅ ባለ ጫካ የተሸፈነና በውስጡ የእስጢፋኖስን ገዳም የያዘ ነው። እንደ ገዳሙ ካህናት አስተያየት የዳጋ እስጢፋኖስ ቤተክርስቲያን ባፄ ይኩኖ አምላከ ዘመነ መንግስት በአቡነ ሂሩት አምላክ እንደተመሰረተ የአማራ ክልል ባህልና ቱሪዝም ቢሮ ይገልፃል።

 

የዳጋ እስጢፋኖስ ቤተክርስቲያን በቅርፁ ከሌሎቹ የሀይቁ ገዳማት የተለየ ነው። ቤተክርስቲያኑ በመርከብ ቅርጽ የተሰራ ሲሆን ምሳሌውም በጥፋት ውሃ ዘመን የሰው ዘር በኖህ መርከብ አማካይነት መዳኑን ለማመልከት እንደሆነ መነኮሶቱ ይናገራሉ።

 

ዳጋ እስጢፋኖስ በርካታ መናኒያን መነኮሳት የሚገኙበትና ትክክለኛው የገዳም ሕይወት ስርዓት የሚታይበት ስፍራ ነው። ገደሙን ልዩ ከሚያደርጉት ባህሪያት በመካከለኛው ዘመን የነበሩ የኢትዮጵያ ነገስታት አጽሞች ሳይፈራርሱ በክብር ተቀምጠው መገኘታቸው ነው። ነገስታቱ በሕይወት ዘመናቸው ለገዳሙ ያበረከቷቸው ስጦታዎችም በገዳሙ እቃ ቤት በቅርስነት ተቀምጠው ይገኛሉ። ዳጋ እስጢፋኖስ የአንድነት ገደምና ለወንዶች ብቻ የተፈቀ ነው።

ይምረጡ
(1 ሰው መርጠዋል)
728 ጊዜ ተነበዋል

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us