ደራሲ ፍቅረማርቆስ ደስታን ያያችሁ ንገሩኝ እባካችሁ!

Wednesday, 15 March 2017 12:46

 

በጥበቡ በለጠ

 

ደራሲ ሲጠፋ፣ ደራሲ ሲሠወር አገር ባዶ ይሆናል። እኔም ከፍተኛ ፍርሃት ውስጥ የምገባው ደራሲ ሲጠፋ ነው። ደራሲ ማለት ሐገር ነው። በውስጡ የዚያች ሐገር ሕዝብ' ባሕል' ፖለቲካ አስተሣሠብ ስነ-ልቦና አሉት። የደራሲ ደም እና አጥንት ውስጥ  የሐገርና የሕዝብ ታሪክ አለ። እናም አንድ ደራሲ የዚህ ሁሉ ጉዳይ ተሸካሚ ነው። ይህን ሸክሙን ይዞብን ከሔደ በርግጥም ተጐጂዎቹ እኛ ነን። ደራሲ ፍቅረ ማርቆስ ደስታም ያንን በውስጡ ያለውን የሕዝብና የሐገር ታሪክ ይዞብን የት እንደገባ አጣሁ። ደራሲና ጥበበኛስ አይሠደድ ትላለች ገጣሚት ሜሮን ጌትነት። እናም ዛሬ ፍቅረማርቆስ ደስታን ያያችሁ ንገሩን እባካችሁ እላለሁ።

 

ደራሲ ፍቅረማርቆስ ደስታ በልዩ ልዩ የድርሰት ስራዎቹ ይታወቃል። በተለይ ደግሞ የሐመር ብሔረሰብ ላይ መሠረት አድርጎ የፃፋቸው ልቦለዶቹ ደራሲውንና ማህበረሰቡን ታዋቂ አድርገውታል። “ከቡስካ በስተጀርባ” የተሰኘው ልቦለድ መፅሐፍ በደቡብ ኦሞ ዞን ውስጥ የሚገኙትን ሐመሮችን እና አጎራባቾቻቸውን ውበትና ለዛ ባለው ቋንቋ በመግለፁ ፍቅረማርቆስን ጠንካራ የብዕር ሰው አድርጎታል።

 

ከዓመታት በፊት የኢትዮጵያ ደራሲያን ማህበር ከደቡብ ክልል መንግስት ጋር በመተባበር “ሕያው የጥበብ ጉዞ” በሚል ርዕስ የፍቅረማርቆስን መጽሐፍ መሰረት በማድረግ የጉዞ ዝግጅት አድርጎ ነበር። ፍቅረማርቆስም በጉዞው ላይ ነበር። እኔም ከ50 ከሚልቁ ተጓዦች መካከል አንዱ ስለነበርኩ ሐመሮችን እና ፍቅረማርቆስን አንድ ላይ ሆነው ለማየት አጋጣሚው ተፈጠረልኝ።

 

ሐመሮችና ፍቅረማርቆስ ደስታ እጅግ ይዋደዳሉ። በእጅጉ ይከባበራሉ። ፍቅረማርቆስ ደስታ ውልደቱም ሆነ እድገቱ ከሐመሮች በጣም በሩቅ በምትገኘው ጎጃም ውስጥ ነው። ግን የእህል ውሃ ነገር ሆነና የጎጃሙ ጉብል ትምህርቱን ከዩኒቨርስቲ ሲያጠናቅቅ መምህር ሆኖ ወደ ደቡብ ኦሞ ዞን ያመራል። በወቅቱ ቦታው እጅግ ኋላ ቀር /ሪሞት/ የሚባል እንደነበር ይታወቃል። ፍቅረማርቆስን ግን ማረከው። ወደ ሀመሮች መንደር ዘለቀ። የሐመሮች ጓዳ ጎድጓዳ ውስጥ ገባ። ጎጃሜው በሀመሮች ውስጥ ተዋዋጠ።

ፍቅረማርቆስ ደስታ በሐመር ብሔረሰቦች ማንነት ውስጥ ራሱን ከተተ። ሐመሮችም ተቀበሉት። ወደ ውስጣቸው አስገቡት። እናም ይሔ የሩቅ አገር ሰው በሐመሮች ፍቅር ተነድፎ ሲቀላቀላቸው እነርሱም በባህላቸው መሰረት የሐመር ብሔረሰብ አባል ሊያደርጉት ተማከሩ። የሐመር ባሕል እጅግ ተወዳጅ ሰው ከመጣ ጡት አጣብቶ የብሔረሰቡ አባል የማድረግ የቆየ ዘልማድ አለው። እናም ፍቅረማርቆስ በሐመር ባሕል መሰረት እናትና አባት ተሰጥቶት የሐመሮች አባል ሆነ። ወንድምና እህቶችም ከዚሁ ብሔረሰብ አገኘ። ፍቅረማርቆስ ለሐመሮች ልዩ ሰው፤ ተወዳጅ ሰው ሆነ።

 

በሐመሮች ፍቅር ተነድፎ የወደቀው የሳይንስ መምህር የሆነው ፍቅረማርቆስ፣ ስለነዚሁ ድንቅዬ ማህበረሰቦች ለሌላው ላላያቸው ማህበረሰብ ሊያካፍል ብዕሩን ይዞ ተነሳ። በመጨረሻም “ከቡስካ በስተጀርባ” - ድንግል ውበት፣ የተሰኘ ባለ 150 ገፅ መጽሐፍ በጥቅምት ወር በ1987 ዓ.ም አሳተመ። መጽሐፉ ልቦለድ ቢሆንም ሙሉ በሙሉ መሰረት ያደረገው በተጨባጭ ባህላዊ ርዕስ ጉዳዮች ላይ ነው። ሐመሮች ምን አይነት ህዝቦች እንደሆኑ ልቦለዳዊ ቀለም ሽው ሽው አድርጎበት ፈካ ብለው እንዲታዩ አደረጋቸው።

 

ፍቅረማርቆስ ደስታ የሐመሮች የእድሜ ልክ ድልድይ ሆነ። ሐመሮችን ከሌለው ከቡስካ በስተጀርባ ማዶ ካለው የዓለም ህዝብ ጋር አገናኛቸው። ሐመሮችን ለማየትና ከነርሱ ጋር ለመጨዋወት ብዙ ሰዎች የጉዞ አቅጣጫቸውን ወደዚያ አደረጉ። ሐመሮች ገናና ሕዝቦች ሆነው የጥበበኞችን ልብ መስረቅ ጀመሩ። ፊልም ለመስራት፣ ሙዚቃ ለማቀነባበር፣ ስለ ባህልና ቋንቋ ለማጥናት አያሌዎች ሐመሮችን መረጡ። መሸጋገሪያ ድልድዩ የፍቅረማርቆስ ደስታ የብዕር ትሩፋቶች ነበሩ።

የፍቅረማርቆስ ደስታ መጽሐፍ በ1987 ዓ.ም “ከቡስካ በስተጀርባ” -ድንግል ውበት -ተብላ ለህትመት ስትበቃ የማስተዋወቂያ ፅሁፍ መምህር የሆኑት ተባባሪ ፕሮፌሰር ዘሪሁን አስፋው ናቸው። እርሳቸውም ሲገልፁ የሚከተለውን ብለዋል፡-

 

“ፍቅረማርቆስ በዚህ ቀዳሚ ድርሰቱ ከሐመሮች ጋር ኖሮ፣ ማዕዳቸውን ተቋድሶ፣ ውሃቸውን ጠጥቶ፣ በአፋቸው ተናግሮ በአጠቃላይ እነሱን ሆኖ መልሶ ይሔው እንዲህ ናቸው ይለናል። ባልተወሳሰበ አገላለፅ የተተረከ ብሩህነት ያለው፣ የገፀ-ባህሪያቱ ድርጊትና ማንነት የሚታይበት፣ ታሪኩን እስከ ማብቂያው እንድንከታተል የሚያደርጉ አጋጣሚዎችና ሁነቶች ያሉበት ልብ-ሰቃይ ድረሰት ነው።” በማለት ተ/ፕሮፌሰር ዘሪሁን አስፋው ይገልፁታል።

 

ከዚህ መጽሐፍ ህትመት በኋላ ብዙ ኢትዮጵያዊያን እና የሌሎች ሀገሮች ሰዎችም ሐመሮችን አወቁ። የሐመሮች የቅርብ ወዳጆች ሆኑ። ሐመሮች በብዙ ሰዎች ቤት ታሪካቸው ገባ። ከቡስካ ተራራ ማዶ እና ከቡስካ ተራራ ግርጌ ያሉት ሀመሮች የሰውን ቀልብ ገዙት። ዛሬ ከዋናዎቹ የቱሪስት መዳረሻዎች መካከል አንዱ ሐመሮች ሆነዋል። ከዓለም ጋር በስፋት ያገናኛቸው ድልድይ ደግሞ ፍቅረማርቆስ ደስታ ነው።

 

ይሔ የሐመሮች ውህድ የሆነው ፍቅረማርቆስ ከአያሌ ደራሲያንና ጋዜጠኞች ጋር ሆኖ በሐመሮች መካከል ከሶስት ዓመታት በፊት ወደ ደቡብ ኦሞ ዞን ተጉዞ ነበር። በተለይ አያሌ ሐመሮች በሚገኙበት ቱርሚ ከተማ ውስጥ ህዝቡ ግልብጥ ብሎ በመወጣት ፍቅረማርቆስ ደስታን እና አብረውት የመጡትን ደራሲያን ተቀበሏቸው። በወቅቱ ያስተዋልኩት ነገር ቢኖር ፍቅረማርቆስ ለሐመሮች ልዩ የቤተሰብ እንግዳቸው ነበር። ቱርሚ ቀውጢ ሆነች።

 

ቱርሚ አካባቢ የሚኖሩት ሐመሮች ቆለኛ ሲሆኑ ዲመካ ተብሎ በሚጠራው ከተማ እና ከቡስካው ተራራ ግርጌ ያሉት ሐመሮች ደግሞ ደገኞች ናቸው። ወደ እነርሱም ዘንድ አምርተን ነበር። በአጠቃላይ ግን ሐመሮች ውስጥ ፍቅረማርቆስ ደስታ ልዩ ስብእና ያለው ተከባሪ ሰው ነበር።

ታዲያ ይሔ ደራሲ ሐመሮችን በዚህ ሁኔታ ከጎበኘናቸው በኋላ ሐገር ለቆ ጠፋ። በአሁኑ ወቅት አሜሪካ ውስጥ እንደሚኖር ይነገራል። የፖለቲካ ጥገኝነትም ጠይቋል ተብሏል። ድንገት ከሐመሮች ጉያ ወጥቶ የጠፋ የሐመሮች ተወዳጅ ልጅ ነው።

 

ከሰሞኑ ደራሲ ፍቅረማርቆስ ደስታ ትውስ ያለኝ በብዙ ምክንያት ነው። ነገር ግን በዋናነት በኢትዮጵያ ብሔረሰቦች የቋንቋና የባህል ታሪክ ላይ ያዘጋጀሁትን ጥናት ስመለከት ከሀመሮች ርዕስ ውስጥ ገባሁ። ሀመሮች ሲነሱ ፍቅረማርቆስም አብሮ ብቅ ይላል። ለእኔ ደግሞ ብዙ መረጃም የሰጠኝ ሰው እርሱ ነበር። የሀመሮች መዝገብ በተገለጠ ቁጥር ፍቅረማርቆስ ደስታ ብቅ ይላል።

 

ሐመሮች ፈጣሪ አላቸው። የሐመሮች ፈጣሪ /እግዚአብሔር/ ቦርጆ ይባላል። ቦርጆ ለሐመሮች መሬትን፣ ሰማይን፣ የሰው ልጅንና ከብቱን እንስሣቱን ሁሉ ፈጥሯል። በሐመሮች እምነት ቦርጆ ጥሩ ጥሩ ነገሮችን ነው የሚያደርገው። አልፎ አልፎ ብቻ ድንቅን፣ ወረርሽኝን እና ሌሎች ችግሮችን ቦርጆ ይልክባቸዋል። ይሔ ደግሞ የሚሆነው ቦርጆ ሲቆጣ ነው። ሕዝቡን ሲቀጣ አንዳንዶች ቦርጆ ቢቆጣ ነው ፍቅረማርቆስ ከሐመሮች ጉያ ወጥቶ በነጮቹ አለም መኖር የጀመረው ይላሉ።

 

በሐመሮች ባህላዊ እምነት ውስጥ ‘ቢታ’ ተብሎ የሚጠራ መላእክ አለ። ይህ መላእክ የሐመሮች የሐይማኖት መሪ ነው። ቀያሽ ነው። ሐመሮችና ፈጣሪያቸው ¢ቦርጆ¢ ሲቀያየሙ በመሀል ሆኖ የሚያስታርቅና የሚያግባባ ነው። ለሐመሮች የሚለምንላቸው ከፍፁሙ ፈጣሪያቸው ጋር ለማገናኘት ነው። እናም ቦርጆ እንዴት ፍቅረማርቆስን ከነርሱ አርቆ አስቀመጠው? የእምነት ድልድያቸው ቢታ ወደ ፈጣሪያቸው ቦርጆ ዘንድ ቀርቦ የፍቅረማርቆስን ጉዳይ ያቀርብላቸው ይሆናል። ፍቅረማርቆስ እንኳን ከሐመሮች ከእኛም ዘንድ በጣሙን ከራቀ ቆየ። ድምፁም ወሬውም ጠፍቷል።

 

ሐመሮች ቁጥራቸው 46ሺ 532 ሲሆን ከዚህ ውስጥ 38ሺ 354 ህዝብ አንድ ቋንቋ (ሐመርኛ) ብቻ የሚናገርና የሚሰማ /Monoligual/ ነው። ቋንቋቸው ከአፍሮ ኤዥያቲክ ምድብ የሚቀመጠው ኦሞቲክ ተብሎ የሚጠራ ነው። አርብቶ አደሮች የሆኑት እነዚህ ሕዝቦች በቀላሉ መጤን/አዲስ ሰውን/ የሚቀበሉ ናቸው። ፍቅር ሰጥተው ፍቅር መቀበል የሚችሉ ናቸው። የቡስካ ተራሮችን የሚያሞቅላቸው የነበረው ፍቅረማርቆስ ደስታ ስውር ስላለባቸው ቦርጆን በቢታ አማካይነት መጠየቃቸው አይቀርም።

 

በሐመሮች ባህል ምርቃትና እርግማን አለ። ምርቃት ¢ፊቴ¢ ይባላል። እርግማናቸው ኤርባ ይባላል። ለፍቅረማርቆስ ምርቃት ሲያዥጎደጉዱለት በአይኔ አይቻለሁ። ከሐገርና ከሐመሮች ርቆ መቆየቱ ምርቃት ይሁን እርግማን ለይቶ ማወቅ አይቻልም። ነገር ግን ከጉያቸው የወጣው ደራሲ ፍቅረማርቆ የምርቃታቸውና የፍቅራቸው ተፅእኖ ወደ ስድስት መፃህፍትን እንዲያሳትም አድርጎታል። ወደ አራት የሚጠጉ ኢትኖግራፊክ ዶክመንተሪ ፊልሞችን ሰርተዋል።

 

ሐመሮች መጪውን ዘመን አርቀው ይተነብያሉ። በእድሜ የገፉ አባቶች መጪውን ዘመን አሻግረው ያያሉ። የሰማይ ላይ ከዋክብትን እና ጨረቃን በመቃኘት ውሳኔ ያስተላልፋሉ። ኬንድ የተባለ ቦታ ሐመሮች እንዲሰበሰቡ ያደርጋሉ። ህዝቡ ከመጣ በኋላ ስለ ከዋክብት ሁኔታ ያስረዳሉ። በሐመር ባህል መሰረት ወንድና ሴት ከዋክብቶች አሉ። ወንዱ ¢ኢዚንሄኔ¢ ሲባል፣ ሴቷ ደግሞ ኢዚኒማሆ ትባላለች። ሁለቱ ከዋክብት በፀሐይ ዙሪያ የሚያደርጉትን እንቅስቃሴ ተረድተው አባቶች ስለ ሐመሮች መፃኢ ግዜ ይናገራሉ። ሐመሮች ስነከዋክብት አስትሮኖመሮች ናቸው። የስነ-ፈለክ ተመራማሪዎች። እናስ ከዋክብቱ ስለ ደራሲ ፍቅረማርቆስ ደስታ ምን ብለዋቸው ይሆን? ለምን ጠፋ?

ይምረጡ
(1 ሰው መርጠዋል)
489 ጊዜ ተነበዋል

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us