የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያንን ሳስባት

Wednesday, 09 August 2017 12:34

 

በጥበቡ በለጠ

የኢትዮዽያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን የበርካታ ኪነጥበባዊ ሀብት  ባለቤት ነች። ስለ ቋንቋ ብናወራ ከዚህችው ቤተክርስቲያን አስተምህሮ ውስጥ የፈለቁ ቅኔዎችን፣ ሰዋስዎችን፣ አንድምታዎችን ወዘተ እናገኛለን። ታሪክን ብንጠይ፣ ተዝቆ የማያልቅ የኢትዮጵያውያን ታሪክ ከኖህ ዘመን እስከ እኛው ድረስ ትተርክልናለች። የመንግስት አስተዳደርና ስርአትን ስንጠይቃት ከፍትህ ዶሴዋ፣ “ፍትሀ ነገስት ወፍትሕ መንፈሳዊ” የተሰኘውን የአስተዳደርና የዳኝነት መፅሐፏን ታቀርብልናለች። ስለ ነገስታት ስንጠይቃት “ታሪከ ነገስታትን” ታስነብበናለች። ቤተክርስቲያኒቱ ኢትዮጵያን የተመለከቱ ጉዳዮች በተነሱ ቁጥር የመመለስ ብቃት እንዳላት የብዙ ጥናትና ምርምር ውጤቶች ያሳያሉ። በዚህም ምክንያት በኢትዮጵያ የአስተዳደርና የፖለቲካ ስርአት ውስጥ እስከ አፄ ኃይለስላሴ መንግስት ድረስ ቀጥተኛ ተሳታፊ ነበረች። ደርግ ሲመጣ ለብዙ ዘመን የነበረችበትን የሀገር አስተዳደር ተሳትፎዋን ወሰደባት። አንዳንዶች ያንን ዘመን ሲገልፁት፣ “ቤተ ክርስቲያኒቱ ፀጋዋን የተጠቀመችበት ወቅት ነው፤” ይሉታል።

በ1995 ዓ.ም አለቃ አያሌው ታምሩን ቃለ መጠይቅ አድርጌላቸው ነበር። እንደሚታወቀው አለቃ፣ ከቤተ ክርስቲያኒቱ “ሊቀ ሊቃውንት” አንዱ ነበሩ፡፡ የሊቆች ሊቅ ማለት ነው። በወቅቱ አለቃ የጋዜጦች ሁሉ የፊት ገፅ ዜና ነበሩ። እኔም በጥያቄዎቼ መሀል ያቀረብኩላቸው “እርስዎ የመንግስት አሰራርን እና አካሄድን ሁሉ ይተቻሉ፤ በሕግ ደግሞ የተደነገገው መንግስት በሀይማኖት ውስጥ፣ ሀይማኖት በመንግስት ውስጥ ጣልቃ አይገቡም የሚል ነው” አልኳቸው።

አለቃ በአባባሌ ተቆጡ። ማን ባቆመልህ ምድር ላይ ሆነህ ነው ሃይማኖቷ በሀገሪቱ ጉዳይ ላይ አያገባትም የምትለው!? ይኸችው ቤተክርስቲያን አይደለችም እንዴ ከባእዳን ወራሪዎች ኢትዮዽያን የተከለከለችው ቤተክርስቲያን ናት’ኮ ህዝቦችን እያስተባበረች፣ እየመከረች፣ እየገሰፀች ሀገራቸውን በነፃነትና በአንድነት እንዲጠብቁ ያደረገች ይህችው ቤተክርስቲያ ናት’ኮ። ካህናቶቿን እና ሊቃውንቶቿን፣ ታቦቷን ሳይቀር በየጦር አውድማው እያሰለፈች ኢትዮጵያን የጠበቀች የቤተክርስቲያን አይደለችም?! ካህናት ያለቁት ኢትዮጵያዊያን ከባእዳን ወረራ እየጠበቁ ነው! ትምህርትስ ቢሆን ይህችው ቤተ ክርስቲያን አይደለችም እንዴ ያስተማረችና ለወግ ማእረግ ነገስታቶችን ያቀረበችው?! ኢትዮጵያ በቅኝ ገዢዎች መዳፍ ስር እንዳትወድቅ አድዋ ላይም ሆነ በሌሎች አውደ ግንባሮች ላይ ከሰራዊቱ ፊትና ኋላ በመሰለፍ በፀሎትና በምህላም በሱባዔም ፈጣሪዋን እየተማፀነች ኢትዮጵያ እንደ ሀገር እንድትቆም በማድረግ ከፍተኛ አስተዋፅዎ ያደረገችው ቤተ ክርስቲያኒቱ ናት! እና በምን ምክንያት ነው አሁን በኢትዮጵያ አስተዳደር ውስጥ አያገባትም የምትለው?! እያሉ አፋጠጡኝ።

የአለቃ አያሌውን አባባል፣ አገላለፅ ለብዙ ጊዜ አስበው ነበር። በውስጡ ብዙ እውነታዎች አሉት። የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስትያን በሀገሪቱ የመንግስት ስርዓት ውስጥ ትልቅ ሚና ነበራት። ቤተ ክርስትያኒቱ ቀብታ ያልሾመችው ንጉስ ተቀባይነት የለውም። ከዚህም በተጨማሪ በአያሌ የአስተዳደር ውሣኔዎች ውስጥ ቁልፍ ሚና ነበራት። ይሄ ሁሉ ፀጋዋ የተነጠቀው ዘመነ ደርግ ሲመጣ ነው። ከአፄ ኃይለስላሴ ጋር አዲዮስ ሃይማኖት ተብሎ ለብቻዋ ተቀመጠች።

ቤተ ክርስትያኒቱ በሀገር አስተዳደር ውስጥ የነበራትን ሚና እንዴት ተነጠቀች? ደርግ ለምን ከለከላት? ምን ጥፋት ሰራች? ሀገርን የጐዳችበት የታሪክ አጋጣሚ አለ? ጥቅሟና ጉዳቷስ ታይቷል? ቤተ ክርስትያኒቱ ይህን የአስተዳደር ፀጋዋን ስትነጠቅ ልክ አይደለም ብሎ የተከራከረላት አለ? ወይስ ቤተ ክርስትያኒቱ ራሷ በደርግ ውሳኔ አምናለች? እነዚህ አንኳር ጥያቄዎች በወቅቱም ሆነ ከዚያ በኋላ እንደ መብት የተጠየቁ አይመስለኝም።

የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስትያን ከመንግስት አስተዳደር ውስጥ እጇን እንድታነሳ የተደረገ ጉልህ ትግል አልነበረም። ቢኖርም በ16ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ላይ ግራኝ አህመድ ከቱርኮች ጋር በማበር በክርስትያናዊው መንግስት ላይ ያወጀውና ያነሳው ጦርነት ነው። ከ1515-1531 ዓ.ም በነበረው የግራኝ አህመድ ጦርነት ለ15 ዓመታት ኢትዮጵያ ስትፈርስ፣ ስትወድም ቆይታለች። በታሪኳ ከፍተኛ አደጋ ያየችበት ወቅት ነበር። ከዚህ በተጨማሪም በጐንደር የስልጣኔ ዘመን በአፄ ሱስንዮስ ዘመነ መንግስት ከ1595 ዓ.ም እስከ 1626 ዓ.ም ባለው ዘመንም ቤተ-ክርስትያኒቱ ፈተና ውስጥ ነበረች። ፖርቹጊዞች እና ስፓንያርዶች ባመጡት ሃይማኖት ምክንያት ኢትዮጵያ የኦርቶዶክስ ሃይማኖትን መመሪያዋ እንደማታደርግ በአዋጅ ተነገረ። ግጭት ተነሳ። ህዝቡ እርስ በርሱ ተላለቀ። በሱስንዮስ አደባባይ ከስምንት ሺ በላይ ምዕመን ሞቷል። ከዚያ በኋላ ነው አፄ ፋሲል ወደ መንበረ ስልጣኑ ሲመጡ መንግስት የተረጋጋውና ሃይማኖቷም የቀድሞ ቦታዋን ያገኘችው። ወደ ኋላ ከሄድንም በዮዲት ጉዲት ዘመን ከ842-882 ዓ.ም ለ40 ዓመታት ይሁዲነትን ለማስፋፋት ባደረገችው ጥረት በርካታ አብያተ-ክርስትያናትና ቅርሶች ከመውደማቸውም በላይ የቤተ-ክርስትያኒቱ ህልውና አስጊ ሆኖ ነበር።

እነዚህ ከላይ የተዘረዘሩት የታሪክ አጋጣሚዎች ዋናዎቹ የቤተ-ክርስትያኒቱ የፈተና ወቅቶች ነበሩ። እነዚህን በፅናትና በመስዋዕትነት አልፋቸዋለች። ማለፍ ያልቻለችው የደርግ ስርዓትን ነበር። ደከማት መሰለኝ ደርግ ሲቀማት ዝም አለች። ወይም ደግሞ ተስማምታለች ማለት ነው። አልያም የዘመኑ አስተሳሰብና ፍልስፍና አይሎ የአዲሱ ትውልድ ጥያቄ በመሆኑ ቤተ-ክርስትያኒቱ በፀባይ ቦታዋን ለቃለች ማለት ይቻላል።

አዲሱ ትውልድ የኮሚኒስት አስተሳሰብና ፍልስፍና ቅኝት ነው። ያ ደግሞ ከሃይማኖት ጋር ግንኙነት የለውም። የሃይማኖትን እሳቤዎች ፍርስርሳቸውን የሚያወጣ ነው። ገና ከጅምሩ ፈጣሪ የሚባል የለም በማለት ይጀምራል። ስለዚህ እነ መላእክት፣ እነ ቅዱሳን፣ እነ ሰማዕታት ወዘተ የሚባሉ የሃይማኖቷ መገለጫዎች በዚህ ኰሚኒስታዊ አስተሳሰብ ውስጥ ቦታ የላቸውም። እናም ኮሚኒዝምና ሶሻሊዝም የኢትዮጵያ የፍልስፍና እንዲሁም የአስተዳደር መርሆዎች ሆኑ። የማርክስ፣ የኤንግልስ እና የሌኒን ፍልስፍናዎች ከቤተ-ክርስትያኒቱ በላይ ለደርግ አስተዳደር የቀረቡ ሆኑ። ታዲያ ቤተ-ክርስትያን ምን ትሰራለች!? ከሃይማኖት ይልቅ እነ ማርክስ በጣሙን ተሰበኩ። መድረኩን ከሃይማኖቷ የተረከቡ ሆኑ።

ኢህአዴግ ደርግን ተዋግቶ ሲጥል የሚሰጠው ምክንያት ደርግ አረመኔ፣ አፋኝ፣ ገዳይ በመሆኑ እንዲሁም የዴሞክራሲ እና የሰብዓዊ መብቶች ጥሰት ስለሚያደርግ ነው ይላል። ለመሆኑ ደርግስ ቤተ-ክርስትያኒቱን ከሀገር አስተዳደር ሚና ውስጥ ሊያስወጣት ምን ብሎ ይሆን? እርግጥ ነው በ1960ዎቹ ውስጥ የተቀነቀነው የለውጥ አብዮት ተማረ የሚባለውን ትውልድ የልዩ ልዩ ሀገሮች ፍልስፍናዎች ማርኰት ወስዶታል። ትውልድ ከሃይማኖት አፈንግጦ ሌላ ፍልስፍና አቀንቃኝ ሆኖ የታየበት ወቅት ነበር። በአንፃሩ ከሃይማኖት ሚና እና ፍልስፍና ይልቅ ሌሎች የተደመጡበት ወቅት ነበር ማለት ይቻላል። ፈሪሃ እግዚአብሔር የሚባል ነገር የለም። ፈሪሃ ማርክስ፣ ፈሪሃ ኤንግልስ፣ ፈሪሃ ሌኒን የሚባሉ እምነቶች ከፈሪሃ መንግስቱ ኃይለማርያም ጋር ሆነው 17 ዓመታት ቆይተዋል።

ኢህአዴግ ግንቦት 20 ቀን 1983 ዓ.ም ላይ መጣ። ወዲያው አቡነ መርቆርዮስ ከሀገር ወጡ። የኦርቶዶክስ ሃይማኖት ፓትርያርክ ነበሩ በዘመነ ደርግ። ምነው ቢባሉ ለደህንነቴ በመስጋት ነው አሉ። አንድ የሃይማኖት መሪ፣ የራሱን ደህንነት ለመጠበቅ ሃይማኖቱንና ህዝቡን ጥሎ ይሄዳል? የፈለገ የደህንነት ስጋት ቢኖርስ? ለእግዚአብሔር ማደር? ስጋትን ለእግዚአብሔር አሳልፎ ሰጥቶ የመጣውን ሁሉ በፅናት መቀበልስ እንዴት አልቻሉም? በአቡነ መርቆርዮስ ላይ ብዙ ያልተመለሱ ጥያቄዎች አሉ። ሀገርን እና ሕዝብን ጥሎ በመሄድ የመጀመሪያው ፓትሪያርክ ናቸው።

አቡነ ጳውሎስ በዚህ ክፍተት ውስጥ የመጡ የቤተ-ክርስትያኒቱ መሪ ነበሩ። በእርሳቸው ዘመን ደግሞ ቤተ-ክርስትያኒቱ ከውጪያዊ ጫና በላይ በውስጣዊ ችግሮች ተተብትባ ቆይታለች። የጳጳሳት ፀብ፣ የቀሳውስት አቤቱታ፣ የምዕመናን አያሌ ጥያቄዎች፣ የገንዘብ እና የውስጥ አስተደደሮች በማኅበረ ቅዱሳኖች ላይ የሚደረገው ጫና ወዘተ በጉልህ የታዩ ችግሮች ነበሩ። በኢህአዴግ ዘመን ቤተ-ክርሰትያኒቱ ከመንግስት ጋር ሆና አያሌ ተግባራትን ስታከናውን ነበር። ይህም ሃይማኖትና መንግስት በውስጥ ስራቸው ጣልቃ አይገባቡም የሚለው ሀሳብ እንዳለ ሆኖ ማለት ነው።

አንዳንድ ሰዎች ቤተ-ክርስትያኒቱ ከ40 ሚሊዮን በላይ ምዕመናን ይዛ እንዴት በፓርላማ ውስጥ እንኳን አትወከልም ይላሉ። እርግጥ ነው በሀገሪቱ ውስጥ በሃይማኖት ስም በፖለቲካ መደራጀት አይቻልም። ይሁን እንጂ በፓርላማ ውስጥ የድምፅ ውክልና ቢኖር በልዩ ልዩ የፓርላማው ውሳኔዎች ላይ ድምጿ ይሰማ ነበር የሚሉ አሉ። ኦርቶዶክስ የአርባ ሚሊዮን ሕዝቧን ድምፅ ለማሰማት ጥያቄ መጠየቅ አለባት የሚሉም አሉ።

በነገራችን ላይ በፓርላማ ውስጥ የአካባቢ ጥበቃ ወንበር፣ የቤተ-እምነቶች ወንበር፣ የሴት መብት ተከራካሪ ቡድኖች ወንበር፣ የአካል ጉዳተኞችና ድኩማን የውክልና ወንበር ወዘተ ቢኖር ከየአቅጣጫው ድምጾች ይሰማሉ የሚል እምነት አለ። እነዚህ ድምጾች እንደማንኛውም የፓርላማ አባል ተወዳድረው አሸንፈው የሚመጡ ሳይሆን መንግስት በራሱ ፍላጐት የሚደለድላቸው ነው። ፓርላማው ውሣኔ ሲያሳልፍም ድምፃቸው ይቆጠራል። ሀገራችን ወደፊት ይህን አሰራር ከተገበረችው የተሻለ የድምፅ ውክልና ይኖራል ተብሎ ይታመናል።

ወደ ዋናው ርዕሰ ጉዳያችን ስንመለስ፣ ይኸችው ቤተ-ክርስትያን የመነጋገሪያ አጀንዳችን ናት። በሀገር አስተዳደር እና ጥበቃ ላይ ሰፊ ድርሻ የነበራት ቤተ-ክርስትያን፣ አሁን ላይ ሆነን ስናያት ያንን ብቃቷን መተግበር ትችላለች? አሁን ያሉት የሃይማኖት አባቶች ምን ያህል ራሳቸውን ከዘመናዊው አስተሳሰብ ጋር እያገናኙት የሃይማኖቱን አስተምህሮና ፍልስፍና ለትውልድ ያስጨብጣሉ? የሚለው ትኩረት ሊሰጥበት ይገባል። ለምሳሌ የሊቀ ጳጳሳት ሹመት በራሱ የእድሜ ጣሪያ የለውም? እንደ ልብ ከቦታ ቦታ እየተዘዋወሩ የሚያስተምሩ፣ አንደበታቸው የሰላ፣ ሌላውን ማሳመን፣ ማስተማር፣ መገሰፅ፣ ማስታረቅ ወዘተ የሚችሉ ከአንደበታቸው ማር ይፈሳል የሚባሉ ሊቀ-ጳጳሳትን ማዘጋጀት (ማብቃት) አይቻልም ወይ?

የቤተ-ክርስትያኒቱ አስተምህሮት እየቀነሰ ሲመጣ፣ ድምጿ አልሰማ ሲል እንደ ኰሚኒዝም፣ ሶሻሊዝም ያለ አዳዲስ መጤ አስተሳሰቦች በአንድ ግዜ ገነው ይወጣሉ። ነገ ምንአይነት ፍልስፍናና አስተሳሰብ እንደሚመጣ አናውቅም። ግን ሃይማኖቷ የአያሌ ታሪኰች እና የአስተሳሰቦች ማዕከል በመሆኗ፣ የቋንቋና የሥነ-ጽሁፍ እጅግ በርካታ ስራዎች ባለቤት በመሆኗ፣ የኢትዮጵያ የቱሪዝም ሀብት  በመሆኗ፣ ከ40 ሚሊየን ህዝብ በላይ ተከታይ ያላት በመሆኗ ወዘተ ለኢትዮጵያ እድገትና ትንሳኤ ብዙ ነገር ማበርከት ትችላለች። ጥያቄው ግን እንዴት? የሚል ሲሆን፣ ማንስ ይመልሰው?

ይምረጡ
(0 ሰዎች መርጠዋል)
125 ጊዜ ተነበዋል

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us