እቴጌጣይቱእና ዐጤ ምኒልክ ልደታቸውን በጋራ ሲያከብሩ ኖረዋል

Wednesday, 16 August 2017 12:11

 

 

 

በጥበቡ በለጠ

 

እቴጌ ጣይቱ እና ዐጤ ምኒሊክ ኢትዮጵያን እየመሩ የተወለዱበትን ቀን በጋራ እያከበሩ ረጅሙን ዘመን በደስታ ኖረዋል። ሁለቱም የተወለዱት ነሐሴ 12 ቀን ነው። ባለትዳሮች በአንድ ቀን ተወለዱ ሲባል ቢያስገርምም እቴጌ ጣይቱ ግን የዐጤ ምኒልክ ታላቅ ናቸው። እነዚህን የታላላቅ ግርማ ሞገስ ማሳያ ባለታሪኮችን በጥቂቱ ላነሳሳቸው።

እቴጌ ጣይቱ 

 በኢትዮጵያ የፖለቲካ፣ የማኅበራዊ እና የሃይማኖታዊ ጉዳዮች ላይ ሰፊ ድርሻ እና አስተዋፅኦ ያላቸው ሴት ናቸው። በዘመናቸው ሀገራቸው ኢትዮጵያን ከቅኝ አገዛዝ አፋፍ ላይ በደረሰችበት ወቅት በቆራጥነትና በአይበገሬነት ተጋፍጠው ትውልድን እና ሀገርን ለዘላለም ታድገዋል። ዛሬ የምናነሳሳቸው እቴጌ ጣይቱ ብጡል ብርሃን ዘኢትዮጵያ ናቸው።

የአድዋን ጦርነት ድል ምክንያት ናቸው። በዚህ ጦርነት ውስጥ ብዙዎች ወድቀዋል። ሕይወታቸውን ለሀገራቸው ቤዛ አድርገዋል። ድምፀ-ተስረቅራቂዋ ድምፃዊት እጅጋየሁ ሽባባው (ጂጂ) ውብ በሆነው ድምጿ እና ግጥሟ የአድዋን ጀግኖች ገድል አዜማለች። ‘ሰው ሊኖር ሰው ሞቶ’ እያለች ዘክራቸዋለች። ታዲያ ከነዚህ ሁሉ እልፍ ኢትዮጵያውያን ጀግኖች ውስጥ ደግሞ በሴትነታቸውና በጦርነቱ ውስጥ የመሪውን ገፀ-ባሕሪ በመጫወት ከፊት ድቅን የሚሉት እቴጌ ጣይቱ ብርሃን ዘኢትዮጵያ ናቸው።

እቴጌ ጣይቱ ልክ እንደ አፄ ቴዎድሮስና አፄ ምኒሊክ ሁሉ የደራስያንን እና የኪነ-ጥበብ ሰዎችን ቀልብ የሚገዛ የታሪክ ባለቤት ናቸው። ቴዲ አፍሮ “ጥቁር ሰው” በተሰኘው አልበሙ የአድዋን ጀግኖች ሲዘክር እርሳቸውንም አንስቷል። ጣይቱ የሚል ዘፈን ያወጡ ሴት ድምፃውያንም አሉ። ራሔል ዮሐንስም ከዓመታት በፊት ለጣይቱ አዚማለች። ተዋናዩ እና ፀሐፌ-ተውኔቱ ጌትነት እንየውም እቴጌ ጣይቱ የሚል ቴአትር ደርሶ በቶማስ ቶራ አዘጋጅነት በማዘጋጃ ቤት አሳይቷል። ታላቁ ፀሐፌ-ተውኔትና ባለቅኔ ሎሬት ፀጋዬ ገ/መድህን ምኒልክ በሚሰኘው ረጅም ቴአትሩ ላይ የእቴጌ ጣይቱን ታላላቅ ሰብዕናዎች አሳይቶናል። ደጃዝማች ግርማቸው ተ/ሃዋርያትም አድዋ በተሰኘው የቴአትር ፅሁፋቸው ውስጥ ጣይቱን አሳይተውናል። ፕሮፌሰር ኃይሌ ገሪማም አድዋ በተሰኘው ጥናታዊ ፊልማቸው ውስጥ የጣይቱን ሰብዕና ጠቁመዋል። ወጣቶቹ ሴቶች እኛ በሚል መጠሪያ ተደራጅተው ጣይቱ የሚል ግሩም ዘፈን አቀንቅነውላቸዋል። ሌሎችም የኪነ-ጥበብ ሰዎች እቴጌ ጣይቱን በልዩ ልዩ ስራዎቻቸው ዘክረዋቸዋል።

ወደ ታሪክ ፀሐፊዎች ስንመጣ ደግሞ ጣይቱ ብጡል የአያሌዎች ፅሁፍ ማድመቂያ ናቸው። ለምሳሌ ከሀገር ውስጥ ብቻ ያሉትን ፀሐፊዎች ስንቃኝ በዐጤ ምኒልክ ዘመነ መንግስት ውስጥ የነበሩት ፀሐፌ-ትዕዛዝ ገ/ሥላሴ በቀዳሚነት ይጠቀሳሉ። ብላቴን ጌታ ኅሩይ ወልደስላሴም የጣይቱን ብርሃንማነት በሰፊው አነሳስተዋል። ነጋድራስ ገብረህይወት ባይከዳኝም ያን ዘመን ከመዘከር አልፈው የጣይቱን ማንነት አሳይተውናል። ብላታ መርሰዔ ኃዘን ወልደቂርቆስም ጣይቱን ዘክረዋል። ቀኛዝማች ታደሰ ዘውዴ ጣይቱ ብጡል የተሰኘ መፅሐፍ ቀደም ባለው ዘመን አሳትመዋል። ታሪክ ፀሐፊው ተክለፃዲቅ መኩሪያ፣ ጋዜጠኛውና ደራሲው ጳውሎስ ኞኞ፣ የአፄ ኃይለሥላሴን ታሪክ የፃፉት በሪሁን ከበደ እና ኮ/ል ዳዊት ገብሩ (የከንቲባ ገብሩ ልጅ) ብሎም በዚሁ በእኛ ዘመን ደግሞ ፋንታሁን እንግዳ እና እስክንድር ነጋን የመሳሰሉ ፀሐፊያን ጣይቱ ብጡልን በተለያዩ መንገዶች አነሳስተዋል። ፕሮፌሰር ሪቻርድ ፓንክረስት እና ባለቤታቸው ወ/ሮ ሪታ ፓንክረስትም በተለያዩ ፅሁፎቻቸው ውስጥ ጣይቱን አነሳስተዋል።

ወደ ውጭ ሀገር ፀሐፊያን ስንሄድም በርካቶች የአድዋን ጦርነት እና ጣይቱን እየጠቃቀሱ ፅፈዋል። የዓለምን የፊልም ታሪክ በመፃፍ የምትታወቀው ክሪስ ፕሩቲም ጣይቱ ብጡልን በተመለከተ ፅፋለች።

እንግዲህ ሁሉንም ፀሐፊያን መጠቃቀሱ ሰፊ ሊሆን ስለሚችል እሱን እዚህ ላይ ገታ እናድርገውና እነዚህ ሁሉ ፀሐፊያን ጣይቱን እንዴት ገለጿቸው? የሚለውን ርዕሰ ጉዳይ በጥቂቱ እንመልከተው።

እቴጌ ጣይቱ የተወለዱት ነሐሴ 12 ቀን 1832 ዓ.ም በቀድሞው አጠራር በጌምድር ጐንደር ውስጥ ደብረታቦር ከተማ ነው። ጣይቱ ገና ልጅ ሳሉ አባታቸው በጦርነት ውስጥ ሞተውባቸዋል። ከዚያም ጣይቱ ወደ ጐጃም መጥተው በደብረ መዊዕ ገዳም ገብተው በዘመኑ ይሰጥ የነበረውን ትምህርት በሚገባ ተከታትለው መማራቸው ይነገራል። ፅህፈትን፣ ንባብን፣ ግዕዝና አማርኛ ቅኔን፣ ታሪክን እና የመሳሰሉትን ጉዳዮች በሚገባ ተምረው አጠናቀዋል።

እቴጌ ጣይቱ የዘር ሐረጋቸው የሚመዘዘው ከኢትዮጵያ ነገስታት ተዋረድ ውስጥ በመሆኑ በሥርዓትና በክብካቤ ያደጉ ናቸው። ትምህርትም በመማራቸውና በተፈጥሮም በተሰጣቸው የማሰብና የማስተዋል ፀጋ በዘመናቸው በእጅጉ የታወቁ ሴት ሆኑ። ስለ እርሳቸው በየቦታው ይወራ ነበር። ዐጤ ቴዎድሮስ ወደ ሸዋ ዘምተው ዐጤ ምኒልክን ማርከው ወደ ጐንደር ወስደዋቸው በሚያሳድጓቸው ወቅት፣ ምኒልክ በተለያዩ ሰዎች አማካይነት ጣይቱ ስለምትባል ሴት ብልህነትና አርቆ አሳቢነት ወሬ በተደጋጋሚ ይሰሙ ነበር። ጣይቱ ማን ናት? ምን አይነት ሰው ናት? እያሉ ልባቸው መንጠልጠል ጀመረች።

‘ጣይቱ የምትባል ብልህ ሴት ትወለዳለች’ እየተባለ በወቅቱ የሚነገር ንግርት እንደነበር ፀሐፊያን ይገልፃሉ። ጣይቱ ከብልህነቷ የተነሳ ኢትዮጵያን ትመራለች እየተባለ ለረጅም ጊዜ ሲነገር ቆይቷል። ብላቴን ጌታ ኅሩይ ወልደስላሴ የሕይወት ታሪክ በተባለው መፅሐፋቸው ይህንኑ ስለ ጣይቱ የተነገረውን ታሪክ ያስታውሱናል። እንደ ኅሩይ ገለፃ ጣይቱ የምትባለው ሴት ተወልዳ ወደ ንግስና እንደምትመጣ ይወሳ እንደነበር ጠቁመዋል። እንዲህም ብለዋል፡-

“ጣይቱ በምትባል ሴት የኢትዮጵያ መንግስት ታላቅ ይሆናል እየተባለ ሲነገር ይኖር ነበርና ከአፄ ምኒልክ አስቀድሞ የነበሩ አንዳንድ ነገሥታት ስሟ ጣይቱ የምትባል ሴት እየፈለጉ ማግባት ጀምረው ነበር። ነገር ግን ጊዜው አልደረሰም ነበርና አልሆነላቸውም። ዘመኑ በደረሰ ጊዜ ግን አፄ ምኒልክ እቴጌ ጣይቱን አገቡ። እቴጌ ጣይቱም አእምሮአቸው እንደ ወንድ ነበርና በመንግሥቱ ስራ ሁሉ አፄ ምኒልክን ይረዱ ነበር። እንደ ንግርቱም ቃል ኢትዮጵያ በእቴጌ ጣይቱ ዘመን ታላቅ ሆነች” ብለዋል ብላቴን ጌታ ኅሩይ ወ/ስላሴ በ1915 ዓ.ም ባሳተሙት የሕይወት ታሪክ በተሰኘው መፅሐፋቸው።

እናም ባለ ንግርቷ ጣይቱ ተወለደች ብለን እናስብ። ፋንታሁን እንግዳ ታሪካዊ መዝገበ ሰብ በተሰኘው ማለፊያ መፅሐፉ “ይህን ሁሉ አጥንተው የሚያወቁት ንጉሥ ምኒልክ ሚያዚያ 25 ቀን 1875 ዓ.ም በአንኮበር መድኃኒያለም ቤተ-ክርስትያን ከእቴጌ ጣይቱ ብጡል ጋር በቁርባን ጋብቻውን ፈፀሙ። አምስት ዓመታት ቆይቶም ጥቅምት 27 ቀን 1882 ዓ.ም ጣይቱ ብጡል እቴጌ ተብለው ተሰየሙ” በማለት ፅፏል።

ደራሲው ፕሮፌሰር (ነጋድራስ) አፈወርቅ ገ/ኢየሱስን ጠቅሶ ስለ ጣይቱ ብጡል በወቅቱ የፃፉትን አስቀምጧል። አፈወርቅ ገብረኢየሱስ ዳግማዊ ዐጤ ምኒልክ በተሰኘው መፅሐፋቸው ስለ ጣይቱ የሚከተለውን ፅፈዋል፡-

“የሸዋ ቤተ-መንግሥት ዓለሙ የዚህን ቀን ተጀመረ። የሸዋ ቆሌ፣ የሸዋ ደስታ የዚህን ቀን ተጀመረ። የሸዋ መንግሥት ከጣይቱ በኋላ ውቃቢ ገባው፣ ግርማና ውበት ተጫነው፣ ጥላው ከበደ፣ የእውነተኛው አዱኛ፣ የእውነተኛው ደስታ ከጣይቱ ብጡል ጋር ገባ” ብለው ፕ/ር አፈወርቅ ፅፈዋል።

ዐጤ ምኒልክ ከቀድሞው ባለቤታቸው ከወ/ሮ ባፈና ጋራ ፍቺ ፈፅመው ከጣይቱ ጋር መጋባታቸው የሚያስቧቸውን ራዕዮች ሁሉ ለማሳካት እድል እንደገጠማቸው ፀሐፍት ያወሳሉ። በተለይ ኢትዮጵያን ለማዘመን በተነሱበት ጊዜ የእቴጌ ጣይቱ እገዛ እና ተጨማሪ ሃሳቦች ጥርጊያውን በሚገባ አፀዳድተውታል። ጣይቱ ያልተሳተፉበት ልማት አልነበረም። ስልኩ፣ ባቡሩ፣ ኤሌክትሪኩ፣ ፊልሙ፣ ውሃው፣ መኪናው፣ ት/ቤቱ፣ ሆስፒታሉ፣ ሆቴሉ፣ መንገዱ ወዘተ መገንባት እና መተዋወቅ ሲጀምር ጣይቱ የባልተቤታቸው የአፄ ምኒሊክ ቀኝ እጅ ነበሩ።

እቴጌ ጣይቱ በሰው ልጆች ታሪክ ውስጥ ሕያው ያደረጋቸውና በየትኛውም ዘመን እንዲጠሩ ካደረጓቸው ነገሮች መካከል የጥቁር ህዝቦች ሁሉ አበሳ የነበረውን የቅኝ አገዛዝ ስልትን አሻፈረኝ ብለው፣ እምብኝ ብለው ወጥተው ጦርነት ገጥመው በድል ያጠናቀቁበት ታሪክ ነው። የጣሊያን አጭበርባሪዎች ኢትዮጵያን አሳስተው ውጫሌ ላይ የተደረገውን የሁለቱን ሀገሮች ውል ቅኝ ግዛት መያዣ ሊያደርጉበት አሲረው ነበር። እናም ይህንን ሴራ ከተረዱ በኋላ እቴጌ ጣይቱ በልበሙሉነት ከኢጣሊያ መንግስት ጋር ጦርነት ለመግጠም ያለ የሌለ ወኔያቸውን ሰብስበው ተነሱ።

የኢጣሊያውን ዲፕሎማት አንቶኔሊን ጣይቱ እንዲህ አሉት፡-

“ያንተ ፍላጐት ኢትዮጵያ በሌላ መንግስት ፊት የኢጣሊያ ጥገኛ መሆኗን ለማሳወቅ ነው። ነገር ግን ይህን የመሰለው የምኞት ሃሳብ አይሞከርም!! እኔ ራሴ ሴት ነኝ። ጦርነት አልፈልግም። ነገር ግን ይህን ውል ብሎ ከመቀበል ጦርነትን እመርጣለሁ!”

ሲሉ ተናግረዋል። በሀገራቸው ሉዐላዊነት ላይ ምንም ዓይነት ድርድር እንደማያደርጉ በትንታግ ንግግራቸው አሳውቀዋል።

ከዚያም ሦስት ሺ እግረኛ ወታደር እና ስድስት ሺ ፈረሰኛ ጦር እየመሩ ከዐጤ ምኒልክ ጐን እና ከሌሎችም የአድዋ ጀግኖች ጋር ሆነው ዘመቱ። በጦርነቱ ወቅትም የጀግኖች ጀግና ሆነው በኢጣሊያ ሠራዊት ላይ ድል ተቀናጁ። እቴጌ ጣይቱ ቅኝ አገዛዝን ተዋግተውና ድል አድርገው ሀገርን በነፃነት በማቆየት ሂደት ውስጥ በዓለም የሴቶች ታሪክ ውስጥ ትልቅ ስፍራ የሚሰጣቸው እንደሆኑ ወ/ሮ ሪታ ፓንክረስት በአንድ ወቅት ተናግረዋል። ወ/ሮ ሪታ የፕሮፌሰር ሪቻርድ ፓንክረስት ባለቤት ናቸው።

ይህችን ሀገር ከቅኝ ገዢዎች መንጋጋ ፈልቅቆ በማውጣት በጦርነት ውስጥ ገናን ስም እና ዝና ያላቸው እቴጌ ጣይቱ በተቃራኒው ደግሞ ፍፁም መንፈሳዊ ሴት ነበሩ። በአድዋ ጦርነት ዝግጅት እና በጦርነቱ ዘመቻ ወቅትም ማታ ማታ በፀሎት ከፈጣሪያቸው ዘንድ እየተማፀኑ፣ ሀገራቸውን ነፃ ለማውጣት ፈጣሪም አብሯቸው እንዲሰለፍ ይማፀኑ እንደነበር በርካታ ፀሐፊያን ገልፀዋል። እቴጌ ጣይቱ ጦርነቱን በመንፈስም በነፍጥም ነበር ያካሄዱት። የሀገሪቱ ታቦታት ወደ አድዋ እንዲዘምቱ በማድረግ ተፅዕኖ ፈጣሪ ነበሩ። ሀገሬ ኢትዮጵያ ከሌለች ሃይማኖቷም የለም ብለው ታቦታትን ይዘው ዘመቱ። እንዲህ ነው ጀግንነት። በውስጡ ትዕቢት የለም። ውስጡ ነፃነትን መሻት ብቻ ነው።

የእቴጌ ጣይቱን ሃይማኖተኝነት ከሚገልፁ ጉዳዮች መካከል አንዱ በአድዋ ጦርነት ወቅት ለኢጣሊያኖች አድረው የነበሩት ባሻ አውአሎም በመጨረሻ ለኢትዮጵያ መሰለል እንደሚፈልጉ ተናዘዙ። እናም የኢጣሊያን የጦር አሰላለፍ አስረዱ። ወደ ኢጣሊያኖቹም ዘንድ ሄጄ ስለ ኢትዮጵያ ጦር አሰላለፍ የተዛባ መረጃ እሰጣቸዋለሁ አሉ። ታዲያ እቴጌ ጣይቱ ይህን አባባል እንዴት ይመኑት? ዋሽቷቸው ቢሆንስ? እናም የባሻ አውአሎም ቃል እውነት መሆኑን ለማረጋገጥ እቴጌ ጣይቱ የሚከተለውን አደረጉ። እቴጌ ጣይቱ ለባሻ አውአሎም ምግብ አቀረቡ። እንዲህም አሉዋቸው፡-

“እኔ አሁን የማቀርብልህ ምግብ የእግዚአብሔርን ስም ጠርቼ ነው። አንተም የእግዚአብሔርን ስም ጠርተህ ስጋ ወደሙ እንደምትቀበል አድርገህ ቁጠረው። የተናገርከውን ሁሉ በእርግጥ የምትፈፅም መሆኑን ተናግረህ ማልና የቀረበልህን ምግብ ብላ” አሉዋቸው። ባሻ አውአሎምም ምለው በሉ። በመሀላቸውም መሠረት ለሀገራቸው ጦር መረጃ ሰጡ።

ጣይቱ ብጡልን በጦርነቱ ውስጥ አይተው ከፃፉ ደራሲዎች መካከል ፀሐፌ-ትዕዛዝ ገብረስላሴ ናቸው። እርሳቸው ስለ ጣይቱ ሲፅፉ ከጀግንነታቸው ባሻገር ለአርበኛው ሁሉ መነቃቂያ ነበሩ፤ ሴት ሆነው እንደዚያ መዋጋታቸው ለወንዶቹ ፅናት ነው፣ ይበልጥ መጠንከሪያ ነው እያሉ ፀሐፌ ትዕዛዝ ፅፈዋል።

እቴጌ ጣይቱ በዘመናቸው እጅግ ገናን ተፅዕኖ ፈጣሪ ሴት ነበሩ። ዛሬ የአፍሪካ መዲና ተብላ የምትጠራውን አዲስ አበባን የመሠረቱ የግዙፍ ሰብዕና ባለቤት ናቸው። በእስራኤል ውስጥ በተለይም በኢየሩሳሌም ውስጥ ያለውን የዴር ሱልጣን ገዳምን በመርዳት እና የኢትዮጵያ መሆኑን አስረግጠው ያስመሰከሩ ሃይማኖተኛው ፖለቲከኛ ነበሩ። ኢትዮጵያ በጦርነቱም፣ በስልጣኔውም፣ በፖለቲካውም፣ በመንፈሳዊውም ዓለም ጠንክራ እንድትወጣ ብዙ ብዙ ጥረዋል። ተሳክቶላቸዋልም።

መቼም ሁሉም ነገር እንዳማረበት አይፈፀምም። ታህሳስ 3 ቀን 1906 ዓ.ም ዐጤ ምኒልክ አረፉ። የቤተ-መንግስት ሹማምንቶች እቴጌ ጣይቱን በመፍራት ስልጣን ከሸዋ እጅ ወጥቶ ወደ ጐንደር ሊሄድ ነው ብለው ፈሩ። ስለዚህ ዶለቱ። እቴጌም የዱለታው ሰለባ ሆኑ። እንጦጦ ማርያም ሄደው በግዞት እንዲቀመጡ ተደረጉ። በጣሙን አዘኑ። በዚያው የሐዘን ስሜታቸው አፍሪካዊቷ ጀግና እቴጌ ጣይቱ የካቲት 4 ቀን 1910 ዓ.ም ሌሊት ከዚህ ዓለም በሞት ተለዩ።

     በኢትዮጵያ ሴቶች ታሪክ ውስጥ እንደ ከዋክብት ብርሃን ለዘላለም የሚንቦገቦግ ማንነት አኑሮው ያለፉት እቴጌ ጣይቱ፣ ዛሬ በጥቁር ዓለም ውስጥ በነፃነቷ ኮርታ ለሌሎችም ምሳሌ የምትሆነውን ኢትዮጵያ ተረባርቦ ለማቆም በተከፈለው መስዋዕትነት ውስጥ ጣይቱ ብጡል ትልቁን ስፍራ ይረከባሉ። እቴጌ ጣይቱ ብጡል ብርሃን ዘኢትዮጵያ እየተባሉ በትውልድ ውስጥ ሲጠሩ ይኖራሉ።

ዐጤ ምኒልክ

ምኒልክ በ1836 ዓ.ም ነሐሴ 12 ቀን ቅዳሜ ዕለት ተወለዱ። አባታቸው ኃይለመለኮት ሳህለሥላሴ ሲሆኑ፤ እናታቸው ወ/ሮ እጅጋየሁ ለማ አዲያሞ ይባላሉ።

በኢትዮጵያ የታሪክ አፃፃፍ ሒደት ውስጥ የዐጤ ምኒልክን ታሪክ በሚገባ የፃፈ ሰው ቢኖር ጳውሎስ ኞኞ ነው። ጳውሎስ ዐጤ ምኒልክን አብሯቸው የኖረ እና ከእጃቸው የበላ የጠጣ ይመስል እያንዳንዱን ጥቃቅን ታሪካቸውን ሁሉ ለትውልድ ያስተላለፈ ብርቅዬ ጋዜጠኛ፣ ደራሲ፣ ታሪክ ፀሐፊ እና ዲስኩረኛ ነበር። በዐጤ ምኒልክ ታሪክ ብቻ ሦስት ታላላቅ መፃሕፍትን ያበረከተ ጆቢራ ከያኒ ነበር። አንደኛው ቀደም ባሉት ዘመናት አዘጋጅቶት በ1984 ዓ.ም ያሳተመው 509 ገጾች ያሉት ዐጤ ምኒልክ የሚለው መጽሐፉ ነው። ሁለተኛው እርሱ ከሞተ በኋላ አስቴር ነጋ አሳታሚ ድርጅት ከጳውሎስ አንድያ ልጅ ከሐዋርያው ጳውሎስ ጋር በመተባበር 2003 ዓ.ም ያሳተሙት ዐጤ ምኒልክ በሀገር ውስጥ የተፃፃፏቸው ደብዳቤዎች የሚለው 622 ገጾች ያሉት ግዙፍ መጽሐፍ ነው። ሦስተኛው ደግሞ አሁንም አስቴር ነጋ አሳታሚ ድርጅትና ሐዋርያው ጳውሎስ በመተባበር ያሳተሙት ዐጤ ምኒልክ ከውጭ ሀገራት የተፃፃፏቸው ደብዳቤዎች ባለ 337 ገጾች የሆነው መጽሐፍ ነው። በእነዚህ ታላላቅ መፃሕፍቶቹ የአድዋውን ጀግና፤ ጳውሎስ ኞኞ ከልዩ ልዩ ርዕሰ ጉዳዮች አንፃር ዘክሯቸዋል። 

የኋለኛውን የሀገራችንን ታሪክ ስንቃኝ ብዙ አስገራሚ ነገሮችን እናገኛለን። ለምሳሌ መነኩሴዎችና ትንቢት ተናጋሪዎች በሰፊው የሚታመንባቸው ወቅት ነበር። እነርሱ የተናገሩት መሬት ጠብ አይልም፤ እውነት ነው ተብሎ ይታመናል። የነገስታት ጋብቻ ሁሉ የሚወሰነው በኮከብ ቆጣሪዎች አማካይነት ነበር። እከሊትን ካገባህ የስልጣን ዘመንህ የተረጋጋ፣ እድሜህ የረዘመ፣ ሕይወትህ የለመለመ… እየተባለ ብዙዎች በዚህ መስመር ተጉዘውበታል። ለጦርነት ዘመቻ ሁሉ የሚወጣው እነዚህ “አዋቂዎች” በሚያዙት መሠረት ነበር። ጉዳዩ እስከ ቅርብ ጊዜ ይሠራበት ነበር። በ1950ዎቹ የተነሱት ማርክሲሰት ሌኒኒስት ፍልስፍናዎችና ትግሎች እያዳከሙት መጡ እንጂ፣ እንዲህ አይነቱ “እምነት” በሀገራችን ትልቅ ቦታ ነበረው።

ይህን ርዕሰ ጉዳይ አያሌ ምሳሌዎችን እየጠቃቀስን ወደፊት እንጨዋወትበታለን። ለዛሬ ግን ቀደም ብዬ ወደጀመርኩት ርዕሰ ጉዳይ ላምራ። ዐጤ ምኒልክ እጅግ ብልሕ መሪ እንደነበሩ ታሪካቸውን የፃፉ ሁሉ ይመሰክራሉ። ጳውሎስ ኞኞ ደግሞ ምኒልክ ወደዚህች ዓለም ሲመጡ፣ ሲፈጠሩ ጀምሮ የተለየ ታሪክ እንዳላቸው ጽፎልናል። ምኒልክ በትዕዛዝ የተወለዱና ልዩ ፍጡር መሆናቸውን ጭምር የሚያስረዳው የጳውሎስ ገለፃ የሚከተለው ነው፡-

 “የምኒልክ እናት ወ/ሮ እጅጋየሁ የንጉሥ ሣህለሥላሴ ሚስት የወ/ሮ በዛብሽ ገረድና የልጆች ሞግዚት ነበሩ። እጅጋየሁ የግርድና ሥራ የጀመሩት በንጉሥ ሣህለሥላሴ ቤት አልነበረም። ንጉሥ ሣህለሥላሴ ቤት ከመቀጠራቸው በፊት የአንኮበር ቤተ-ክርስትያን አለቃ የነበሩት የመምህር ምላት ገረድ ነበሩ። በአለቃ ምላት ቤት ግርድና ተቀጥረው ሳለ አንድ ቀን ጧት ለጓደኞቻቸው “… ዛሬ ማታ በሕልሜ ከብልቴ ፀሐይ ስትወጣ አየሁ…” ብለው ተናገሩ።

“ሥራ ቤቶች የሰሙት ወሬ መዛመቱ አይቀርምና ወሬው ከጌትዮው ከአለቃ ምላት ዘንድ ደረሠ። አለቃ ምላትም “እንግዲያው ይህ ከሆነ ወደላይ ቤት ትሂድ” አሉ። የላይ ቤት የሚባለው የአንኮበሩ የንጉሥ ሣህለ ሥላሴ ቤተ-መንግሥት ከኮረብታ ላይ በመሆኑ አገሬው በተለምዶ “ላይ ቤት” ይለዋል።

“እጅጋየሁ እንደተመከሩት ከንጉሥ ሣህለ ሥላሴ ቤት ሔደው ተቀጠሩ። የእጅጋየሁ የሕልም ወሬ ተዛምቶ ንጉሥ ሣህለ ሥላሴም ቤት ገብቶ ስለነበር የንጉሥ ሣህለሥላሴ ባለቤት ወ/ሮ በዛብሽ ከልጃቸው ሁሉ አብልጠው ሰይፉ ሣህለሥላሴን ይወዱታል። ስለዚህ ሰይፉ ከእጅጋየሁ ልጅ እንዲወልድ ማታ እጅጋየሁን ወደ ሰይፉ መኝታ ቤት ልከው ያን ጐረምሳ እንድትጠብቅ አደረጉ።

“የልጅ ሰይፉ አሽከሮች የእጅጋየሁን መላክ እንዳወቁ ለጌታቸው ለልጅ ሰይፉ ተናገሩ። ሰይፉ የሚወዳት ሌላ ሴት አለችው። የአዲሲቱን የእጅጋየሁን መምጣት እንደሰማ ተናዶ እንዳያባርራትም እናቱን ፈርቶ ከወንድሙ ከኃይለመለኮት ዘንድ ሄዶ “እባክህ ሌላ ሴት ከሌለህ እሜቴ የላኳትን ያቺን ገረድ ውሰድልኝ” አለ። ኃይለመለኮትም እሺ ብሎ ከእጅጋየሁ ጋር ባደረጉት ግንኙነት ልጅ ተፀነሰ።

“እናትየዋ ወ/ሮ በዛብሽ የእጅጋየሁን መፀነስ እንዳዩ ከሰይፉ ያረገዘች መስሏቸው ተደሰቱ። በኋላ ግን ከሌላው ልጃቸው ከኃይለመለኮት ማርገዝዋን ሲሰሙ ተናደው እጅጋየሁን በእግር ብረት አሰሩዋት። ቆይቶም በአማላጆች ተፈታች። ንጉሥ ሣህለሥላሴ ይህን ወሬ ሰሙ። ልጃቸው የንጉሥ ልጅ ሆኖ ገረድ በማፀነሱ ተናደው ወሬው እንዳይሰማ እጅጋየሁን ከርስታቸው ከአንጐለላ ሄዳ እንድትቀመጥ አደረጉ።

“እጅጋየሁ የመውለጃ ጊዜዋ ሲደርስ ወንድ ልጅ ወለደች። የእጅጋየሁን መውለድ ንጉሥ ሣህለሥላሴ ሲሰሙ የልጁን ሥም “ምን ይልህ ሸዋ በሉት” ብለው ስም አወጡ። ‘ምን ይልህ ሸዋ’ ያሉበት ምክንያት የእኔ ልጅ ከገረድ በመውለዱ ሸዋ ምን ይል ይሆን? ለማለት ፈልገው ነው። በኋላ ግን በሕልማቸው ከምን ይልህ ሸዋ ጋር አብረው ቆመው ከእሳቸው ጥላ የልጁ ጥላ በልጦ፣ በእግር የረገጡትን መሬት ሲያለካኩ እርሳቸው ከረገጡት ልጁ የረገጠው ረዝሞ አዩ። ይህን ሕልም ካዩ በኋላ “ምኒልክ የእኔ ስም አይደለም። የእሱ ነው። ስሙን ምኒልክ በሉት” ብለው አዘዙ።

እዚህ ላይ ንጉሥ ሣህለሥላሴ “… ምኒልክ የእኔ ስም አይደለም የእሱ ነው…” ያሉት በጥንት ጊዜ “ምኒልክ በሚል ስም የሚነግሥ ንጉሥ ኢትዮጵያን ታላቅ ያደርጋታል” የሚል ትንቢት ስለነበረ ሣህለሥላሴ ሲነግሱ “ስሜ ምኒልክ ይሁን” ብለው ነበር። ምኒልክ በሚለው ስም ሣህለሥላሴ ለምን እንዳልነገሱ ክብረ-ነገሥት በተባለው መጽሐፍ ውስጥ ብንመለከት “… የሸዋው ንጉሥ ሣህለሥላሴ፣ ምኒልክ በሚባል ስም ሊነግሱ ሲሉ አንድ መነኩሴ በዚህ ስም አትንገስ። መጥፎ አጋጣሚ ያመጣብሃል። ይህ ስም የሚስማማው ከመጀመሪያው ወንድ ልጅህ ከኃይለመለኮት ለሚወለደው ነው። ይህም ስም የሚወጣለት የልጅ ልጅህ ኢትዮጵያን አንድ የሚያደርግ ትልቅ ንጉሥ ይሆናል አላቸው…” ይላል። ስለዚህ ነው የልጁን ስም ምኒልክ ያሉት።

“ይሄው ከድሃ መወለድ በዘመኑ እንደ ነውር ተቆጥሮ፣ ምኒልክ በሣህለ ሥላሴ ቤተ-መንግሥት ውስጥ እንዳያድጉ ተደርጓል። ፀሐፌ ትዕዛዝ ገብረሥላሴ እየፈሩ ከፃፉት ብጠቅስ፤ “… ስለ ሕዝብ ዕረፍትና ጤና፣ የተወለደው ምኒልክ በአንጐለላ መቅደላ ኪዳነ ምህረት ክርስትና ተነስቶ ጠምቄ በሚባል ሀገር በሞግዚት አኖሩት….” ብለዋል። አንጐላላ ከደብረብርሃን ከተማ አጠገብ ያለ መንደር ነው። መንዝ ውስጥ ባለው ጠምቄ በሚባለው አምባም ከእናታቸው ጋር ሰባት ዓመት ተቀመጡ።

“ፈረንሣዊው ሄነሪ አውደን በ1872 ዓ.ም ወደ ኢትዮጵያ መጥቶ ነበር። ስለ ምኒልክ ትውልድ ሲተርክ “… ምኒልክ በተወለዱ ጊዜ መስፍኑ (ኃይለመለኮት) ልጁን አልቀበልም ብለው ካዱ። በነገሩ መሐል ወ/ሮ በዛብሽ ገብተው ሌሎቹንም ዘመዶቹን ሰብስበው ልጁ የኃለመለኮት መሆኑን አምነው ተቀበሉ።…” ይላል።

“ብዙ ታሪክ ፀሐፊዎች እንደሚሉት ወ/ሮ እጅጋየሁ ውብና ከደህና ቤተሰብ መወለዳቸውን ይገልፃሉ። የአባታቸውንም ስም ግን የሚገልፅ የለም። ለማ አዲያሞ ይባላሉ። ይህን ሲተነትኑም አንዳንዶቹ ከጉራጌ አገር የተማረኩ ባርያ ናቸው ይሏቸዋል። ባርያ ማለት በገንዘብ የሚሸጥ ብቻ ሳይሆን በጦርነት የሚማረክ ሁሉ ባርያ ይባላል። ይህ ሁሉ ይቅርና ዋናው ቁም ነገር ታሪክ መስራት እንጂ ትውልድ አይደለም። ታላቁ ናፖሊዮን እንደዘመኑ አፃፃፍ ወደ ላይ የሚቆጠር አልነበረውምና ታሪኩን የሚፅፈው ፀሐፊ ቀርቦ “የትውልድ ታሪክዎን ከየት ልጀምር?” ቢለው “ያለፈውን ትተህ ከእኔ ጀምር” አለ እንደሚባለው ነው።

 በዐጤ ምኒልክ ዙሪያ እንድታነቡልኝ የጋበዝኳችሁ ጽሁፍ ምክንያቱ ደግሞ የአድዋው ጀግና የአማራ ዘር ብቻ አለመሆናቸውንም ለማሳየት ነው። እኚህ በጥቁር ዓለም ውስጥ እጅግ ገናን ስም እና ዝና ያላቸው ንጉሥ፣ ኢትዮጵያ በነጮች የቅኝ አገዛዝ ስር እንዳትወድቅ ተአምራዊ በሚባል የጀግንነት ውሎ ሀገራቸውን ነፃ ያወጡ መሪ ናቸው።

“ምኒልክ ተወልዶ ባያነሣ ጋሻ፣

ግብሩ ዕንቁላል ነበር ይሄን ጊዜ አበሻ።”

ተብሎ የተገጠመላቸው ናቸው።

ዐጤ ምኒልክንና እቴጌ ጣይቱን ለዛሬ በድጋሚ ላነሳሳቸው የፈለኩበት ምክንያት ከነገ በስቲያ የተወለዱበት ቀን ስለሆነ ጀግኖቹን ልዘክር በመፈለጌ ነው።¾

ይምረጡ
(0 ሰዎች መርጠዋል)
128 ጊዜ ተነበዋል

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us