ባለቅኔዋ ከበደች ተክለአብ የኢትዮጵያ የጥበብ ፈርጥ!

Wednesday, 06 September 2017 14:22

በጥበቡ በለጠ

 

ከበደች ተክለአብ 11 ዓመታትን በሶማሊያ እስር ቤቶች ማቅቃለች፡፡ እስር ቤቱ ወጣትነቴን በልቶታል ትላለች፡፡ ግን ከ11 አመታት እስር በኋላ ተምራ ሃዋርድ ዩኒቨርሲቲ ገብታ ተመርቃ፣ ከፍተኛ ውጤት በማምጣት እዛው ዩኒቨርሲቲው ውስጥ መምህርት ሆነች፡፡ ከአፍሪካ ዘመናዊ ሰአሊያን ምድብ ውስጥ ተቀመጠች፡፡ ድንቄዬ ጥበበኛ፡፡

 

 

ከበደች ተ/አብ የተወለደቺው እዚሁ አዲስ አበባችን በ1948 ዓ.ም ነው፡፡ የአንደኛ እና የሁለተኛ ደረጃ ትምህርቷንም የተከታተለቺው እዚሁ አዲስ አበባ ነው፡፡ በቀድሞው ልዑል ወሰን ሠገድ እና በልዑል መኰንን የሁለተኛ ደረጃ ት/ቤት፤ ከዚያም በ1966 ዓ.ም ዛሬ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ስር በሆነው በስነ-ጥበብ ት/ቤት የስዕል ትምህርት መማር ጀመረች፡፡ ታዲያ በዚህ ወቅት ወጣቶች በወቅቱ የፖለቲካ እንቅስቃሴ ውስጥ ተሳትፎ ስለነበራቸው እርሷም የደርግን ስርዓት በመቃወም ቀንደኛ የኢ.ህ.አ.ፓ. አባል ሆነች፡፡ በተለይ በ1967 እና 68 ዓ.ም. በቀይ ሽብር አማካይነት ግድያው በከተማው ውስጥ እያየለ መጣ፡፡ ለእርሷም ህይወት ጉዳዩ እጅግ አስጊ ሆነ፡፡ እናም አዲስ አበባን ለቃ መውጣት ግድ ሆነባት፡፡ በ1969 ዓ.ም. ከወንድሟ ጋር በመሆን ወደ ሐረር ጠፋች፡፡ እዚያም ነገሮች እጅግ መጥፎ ሁኔታ ላይ ስለነበሩ ወደ ጅቡቲ በእግሯ መጓዝ ትጀምራለች፡፡ በዚህ ወቅት ነው በህይወት ዘመኗ ሁሉ የማትረሳው ስቃይ ውስጥ የገባቺው፡፡ ከበደች ኢትዮጵያን ሊወሩ ባሰፈሰፉ የሶማሊያ ወታደሮች እጅ ወደቀች፡፡ ያቺ ለጋ ለግላጋ የ21 ዓመት ወጣት በአረመኔዎች ቁጥጥር ስር ዋለች፡፡

 

እጅግ ጨካኝ የሆኑት እነዚህ ወራሪዎች መጀመሪያ በደቡብ ሶማሊያ ወደምትገኘው እስር ቤት ወደ መንዴራ ወሰዷት፡፡ እዚያም የተወሰነ ጊዜ በስቃይ ካሳለፈች በኋላ እጅግ መከራዋ ወደበዛበት ሀዋይ እስር ቤት አዛወሯት፡፡ ወጣቷ ከበደች በርካታ ኢትዮጵያዊያን“ ኢትዮጵያዊያት የታሰሩበትን ይሄን እስር ቤት ስትቀላቀል ምድር ላይ ያለ ዘግናኝ ድርጊት ሁሉ የነበረበት እንደሆነ ታስታውሳለች፡፡ ለምሳሌ በዚህ እስር ቤት መኝታ በፈረቃ ነው፡፡ ሰው በፈለገው ጊዜ መተኛት አይችልም፡፡ ምክንያቱም እስር ቤቱ እጅግ መርዘኛ በሆኑ እባቦችና ጊንጦች እንዲሁም በሌሎች እንስሳት የተከበበ ስለሆነ አንዱ ሲተኛ ሌላው እነዚህን እንስሳት እየጠበቀ ይከላከላል፡፡ የምድር ሲኦል፡፡ እንደገና ደግሞ ሀይለኛ የምግብ እጦት ነበር፡፡ ብዙ ጓደኞቿ በምግብ እጦት አጠገቧ ወድቀዋል፡፡ ሞተዋል፡፡ ከነገ ዛሬ የእርሷም ዕጣ ፈንታ ይህ እንደሆነ ብትጠብቅም፤ ግን ደግሞ ተስፋ ታደርጋለች፡፡ አንድም ተስፋ እንኳን ባይኖር፤

 

ሰቆቃው ብዙ ነው፡፡ እስረኞች ከባድ የሥራ ጫና ይደርስባቸው ነበር፡፡ እስከ ወገባቸው ድረስ የሚውጣቸው ውሃ ውስጥ እየገቡ የሩዝ እርሻ ላይ እንዲሠሩ ይገደዳሉ፡፡ ይሄ ደግሞ ምን ያህል ለሴቶች አስቸጋሪ እንደነበር ሁላችንም ልንገነዘበው እንችላለን፡፡ ብዙዎች በሽታ ላይ እየወደቁ ያልቁ ጀመር፡፡ በዚህ መሀል ከእስረኞቹ መካከል የህክምና ሙያ ያላቸው ሰው ተመረጡና እስረኞችን መንከባከብ ጀመሩ፡፡ እኚህ እስረኛ ሲስተር በላይነሽ ቦጋለ ይባላሉ፡፡ ከበደችም ምንም እንኳን ሰዓሊ ብትሆንም፤ የተማረች ስለነበረች የሲስተር በላይነሽ ረዳት ሆና ታሳሪዎችን ማገልገል ጀመረች፡፡

 

ይሄ አጋጣሚ ደግሞ አንድ ጥሩ ነገር ፈጠረላት፡፡ ለበሽተኞች መድሃኒት የሚታዘዝበት ወረቀትና ብዕር ማግኘት ቻለች፡፡ እናም በዚህ የመድሃኒት ማዘዣ ወረቀት ላይ በየጊዜው የሚመጡላትን የግጥም ሀሳቦች መፃፍ ጀመረች፡፡ ግጥሞቿ ለታሪክ እንዲኖሩ እድሉን አገኙ፡፡ እናም በርካታ ግጥሞችን እየፃፈች ለታሳሪ ጓደኞቿ ማታ ማታ ታነባለች፡፡ ህፃናት ታስተምራለች፡፡ ‹‹አይዟችሁ! ይሄ ቀን ያልፋል›› ትላለች፡፡ እንደገና ሰው ሲያልፍ ደግሞ ታያለች፡፡ ‹‹ይሄም ያልፋል›› ትላለች፡፡

 

ከበደች በዚህ የሲኦል ምሳሌ በሆነው በሀዋይ እስር ቤት 11 ዓመታት ከፍተኛ ስቃይ ደረሰባት፡፡ ግን መንፈሰ ጠንካራ ሆና ችግሮችን ሁሉ ብትቋቋምም ‹‹እስር ቤቱ የወጣትነት እድሜዬን በላው›› ትላለች፡፡

የ11 ዓመቱ መአት ሊያልቅ ሆነ፡፡ የኢትዮጵያ እና የሱማሊያ መንግሥታት የምርኮኞችና የእስረኞች ልውውጥ ሊያደርጉ ሆነ፡፡ በሀዋይ እስር ቤትም ወሬው ተሰማ፡፡ እነ ከበደች አብረዋቸው ታስረው ለነበሩትና በስቃዩ ምክንያት ህይወታቸውን ላጡት ጓደኞቻቸው አለቀሱ፡፡ ግን ውድ ጓዶቻችን ተረስታችሁም አትቀሩም አሉ፡፡ እናም በ1980 ዓ.ም. የመከራ ቀንበር ለ11 ዓመታት ከተሸከመቺበት ከመንዴራ እና ከሀዋይ እስር ቤት ወጥታ ወደ ትውልድ ሀገሯ መጣች፡፡ እዚህም የትግል አጋሮቿ አብዛኛዎቹ የሉም፡፡ ግማሹ ተገድሏል፤ ግማሹ ተሰዷል፤ ትውልዷ ባክኖ ቀረባት፡፡ ያ ሁሉ ወኔ የነበረው ወጣት የለም፡፡ ምን ሆኖ ይሆን አለች፡፡ ሀዋይ እስር ቤት ትውልዷን እንዳታየው፣ እንዳትቀርበው፣ እንዳታወራው እንዳትሰማው አድርጓታል፡፡ እነ እከሌ የት ሄዱ? ብዙ ጥያቄዎች መጡባት፡፡ አሳዛኝ መልሶች ስትሰማ ቆየች፡፡

 

የከበደች ህይወት ከዚህ በኋላ ምን ይሁን? ህይወት ትግል ናት፡፡ ከእስር ቤት በኋላም ትግል አለ፡፡ ኑሮ አለ፡፡ በኑሮዋ ደግሞ አንድም አስታዋሽ አጥተው በሱማሌ በረሃ ላይ እንደዋዛ ለወደቁት ወገኖቿ ሐውልት የሚሆን ነገር ማቆም አለባት፡፡ ሁለትም የነገዋ ከበደች ደግሞ ሰው መሆን አለባት፡፡ እናም በሁለቱም አቅጣጫ ተግባሯን ማከናወን ያዘች፡፡

 

የመጀመሪያ ሥራዋ አድርጋ የያዘቺው በእስር ቤት እያለች በመድሃኒት ማዘዣ ወረቀቶች ላይ የፃፈቻቸውን ግጥሞች ‹‹የት ነው?›› በሚል ርዕስ አሳትማ መፅሐፍ ማድረግን ነው፡፡ እነዚህ ግጥሞች በሙሉ የእስር ቤቱን ህይወት የሚገልፁ ከመሆናቸውም በላይ ለነዚያ ጓደኞቿ ትልቅ የማስታወሻ ሐውልቶች ሆነው አሉ፡፡ ገናም ይኖራሉ፡፡

 

 

ሁለተኛ ተግባሯ ደግሞ መጽሐፏን አሳትማ እንደጨረሰች በእስር ቤት የተበላውን የከበደችን ማንነት እንደገና መገንባት ሆነ፡፡ እናም ከስድስት ወር በኋላ ወደ ምድረ አሜሪካ ተጓዘች፡፡ እዚያም ከስነ-ጥበብ ት/ቤት ያቋረጠቺውን የወጣትነት ትምህርቷን ለመማር ሀዋርድ ዩኒቨርሲቲ አመለከተች፡፡ ችሎታዋ ብቁ ስለሆነ በ1983 ዓ.ም. ሀዋርድ ዩኒቨርሲቲ ገባች፡፡ በ1985 ዓ.ም. በስቱዲዮ አርት የመጀመያ ዲግሪዋን በከፍተኛ ማዕረግ ጨረሰች፡፡ እንደገና በ1989 ዓ.ም. በረቂቅ ስነ-ጥበብ /Masters of Fine Arts/ ከዚሁ ከሐዋርድ ዩኒቨርሲቲ የማስትሬት ዲግሪዋን በከፍተኛ ማዕረግ አግኝታለች፡፡ ከዚያም በአሜሪካ ሀገር ባሉት ዩኒቨርሲቲ­‹ ውስጥ ስዕልን ለማስተማር ተፈላጊ ከያኒ ሆነች፡፡ እናም በልዩ ልዩ ዩኒቨርሲቲ­‹ ውስጥ ካስተማረች በኋላ አሁን በሀዋርድ ዩኒቨርሲቲ ውስጥ የስዕል ጥበብ መምህርት ናት፡፡

 

የከበደች ስዕሎች በተለይም የሰውን ልጅ የመከራ እና የስቃይ ግዞትን በማዕከላዊ ጭብጥነት የሚያሳዩ ናቸው፡፡ ዘ-ባር እና ሼክል የተሰኙትም ስዕሎቿ ይህን የሰው ልጅ የመከራ ቀንበር የሚያሳዩ ናቸው፡፡ ይህም የሆነው ራሷ በቅርበት ካየቻቸው ሰቆቃዎች በመነሳት ነው፡፡ የስዕል ሃያሲውና የዲጂታል አርት ባለሙያው ፕሮፌሰር አቻምየለህ ደበላም በአንድ ወቅት እንደ ባለቅኔዋ ከበደች አብስትራክት የሚባለው የረቂቅ ስዕል አሳሳል ጥበብ ላይ ያዘነበለች ቢሆንም፤ የራሷ የሆኑ ወጥ /Original/ ፍልስፍናዎች አሏት፡፡

 

የከበደች ስዕሎች ዛሬ ከአፍሪካ ሰዓሊያን ምድብ ውስጥ በመግባት ለተለያዩ ዓውደ ርዕዮች በግንባር ቀደምትነት የሚመረጡ ሆነዋል፡፡ እነዚያን የእስር ቤት ግፎች በማስታወስ ወደፊትም በሰው ልጆች ላይ እንዲህ አይነት ድርጊቶች እንዳይፈፀሙ ያሳስባሉ ስራዎቿ፡፡

 

በተለይ ደግሞ የመንዴራውና የሀዋይ እስር ቤቱ ለጓደኞቿ ሞትና ግዞት መታሰቢያ እንዲሆን መጽሐፍ ጽፋ ያቆመችላቸው ሐውልት ውስጥ ያሉት ግጥሞች የሰውን ልጅ ስሜት በእንባ ያረጥቡታል፡፡ የተማሪ ቤት ጓደኛዬ ኪዳን ሙሉጌታም ስለዚህቺው ድንቅዬ የኪነ-ጥበብ ባለሙያ ጥናት መስራቷንም በዚሁ አጋጣሚ ላደንቅላት እወዳለሁ፡፡ ከበደች ‹‹የት ነው?›› በሚለው የግጥም መጽሐፏ ውስጥ 29 ግጥሞችን ጽፋለች፡፡

 

ይህች ድንቅዬ ኢትዮጵያዊት ከሀዋርድ ዩኒቨርሲቲ በመቀጠል /University of Georgia/ በዚሁ በስዕል እውቀቷ እያስተማረች ነበር፡፡ አሁን ደግሞ ኩዊንስ ቦሮው በተሰኘ ዩኒቨርሲቲ ጥበብን ጣስተምራለች፡፡ በበርካታ አውደ ርዕዮች /ኤግዚቢሽኖች/ ስዕሎቿ ተመራጭ ናቸው፡፡ ዋሽንግተን ውስጥ ያለውን የኢትዮጵያን ኤምባሲ ከታዋቂው ሰዓሊ ከእስክንድር ቦጐሲያን ጋር ሆነው የአልሙኒየም ቅርፅ ሥራውን የሠሩት አብረው ነበር፡፡ ከበደች ‹‹እስክንድር ቦጐሲያን በሀዋርድ ዩኒቨርሲቲ መምህሬ ነበር፡፡ ከዚያም በዚሁ በስዕል ጥበብ ጓደኛሞች ነበርን፡፡ እስክንድር ጥበብን የሚፈልግበትን፣ የሚያይበትን ዓይኑን ሰጥቶኛል፡፡ እኔም የሱን ሥራ ሳይሆን የምኮርጀው፣ ጥበብ እንዴት መታየት እንዳለባት ነው ከሱ የወሰድኩት›› በማለት እውነተኛ የእስክንድር ተማሪ መሆኗን ትናገራለች፡፡ በምድረ አሜሪካ ያሉ ሀያሲዎች ‹‹ለአፍሪካ ሴቶች በጽናቷ እና በጥንካሬዋ አርዓያ ናት›› ይሏታል ከበደችን፡፡ አንድ ቀን ደግሞ ወይ ባህል ሚኒስቴር፣ ወይ አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ፣ ወይ የጀርመን ባህል ተቋም፣ ወይ የሴቶች ማህበራት ወይ ሌላ ተቋም ጋብዘዋት ሀገሯ መጥታ እናወራት ይሆናል፡፡ መልካሙን ሁሉ ለእርሷ እና ለምትወዳት ኢትዮጵያ፡፡          

ይምረጡ
(1 ሰው መርጠዋል)
175 ጊዜ ተነበዋል

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us