“የማለዳ ድባብ” ላይ የነበረው ውይይት

Wednesday, 11 October 2017 13:00

 

ዋለልኝ አየለ

 

ትናንት መስከረም 28 ቀን 2010 ዓ.ም በብሔራዊ ቤተ መዛግብትና ቤተ መጻሕፍት ኤጄንሲ (ወመዘክር) በበዕውቀቱ ሥዩም የግጥም መድብል የማለዳ ድባብ ላይ በጎተ ወርሃዊ የመጻሕፍት ውይይት፤ ተደርጓል። በመጽሐፉ ላይ ዳሰሳ ያደረገውም የስነ ጽሑፍ ባለሙያው ሰለሞን ተሰማ(ጂ) ነው። እኔ ደግሞ በውይይቱ ላይ የተነሱትን ሀሳቦች የራሴን ትዝብትና አድናቆት ጨምሬ መዳሰስ ፈለኩ።


ከመድረኩ ድባብ ልጀምር። መጽሐፉ የበዕውቀቱ ሥዩም ስለሆነ እንኳንስ መቀመጫ መቆሚያም አይገኝም ብየ ነበር። ዳሩ ግን እዚያ አዳራሽ ከሚደረጉ ውይይቶች ሁሉ ሰው በመጠበቅ ዘግይቶ ያየሁት ነበር። በዚያች ጠባብ አዳራሽ ውስጥ እንኳን ከኋላ በኩል ጭራሽ ባዶ ወንበሮች ነበሩ። ምክንያቱ ምን እንደነበር እርግጠኛ ባልሆንም ስገምት ግን በሚገባ አልተነገረም (አልተዋወቀም)። እኔ የነገርኳቸው ጓደኞቼ እንኳን ባልነግራቸው ኖሮ እንዳልሰሙ ነው የነገሩኝ። ፌስቡክም በሚገባ አላስተዋወቀውም(ሰሞኑን በነ አባዱላ ወሬ ተወጥሮ ይሆናል)።


ሌላኛው ግምቴ በዕውቀቱ ሥዩም በዚህ መጽሐፉ የ‹‹ኗሪ አልባ ጎጆዎችን›› ያህል ትኩረት አልሳበም። በዕውቀቱ ስለሆነ ከዚህ በላይ ነበር የተጠበቀ። እኔ ደግሞ በግሌ(በጣም በግሌ) አቅራቢው አላስደሰተኝም ነበር። ከዚህ በፊት በሌሎች ውይይቶች ስለማውቀው የማይመለከተውን ነው የሚያወራ። የሄድኩት ተወያዮች ለሚያነሱት ሀሳብ ብየ ነው(በእርግጥ ከአዋያዩም ብዙ ነገር ነው ያወቅኩ)። ከባለሙያውም ከተወያዮችም ‹‹የማለዳ ድባብ›› ላይ የተነሱትን ሀሳቦች በጣም በአጭሩ ላቅርብ።


አቅራቢው ሰለሞን ተሰማ(ጂ) በአሰኛኘት ወይም በምት ላይ እንደሚያተኩር ነው አስቀድሞ የተናገረው፤ ሆኖም ግን ውይይቱ በሀሳብና በይዘት ላይም ነበር። በተለይም በዕውቀቱ ራሱን የተመለከቱ ግጥሞች ተነስተዋል። ሰቆቃወ በውቄ፣ ለአንዲት ማስቲካ ሻጭ ብላቴና፣ ለአንዲት ተመዋጽች ብላቴና፣ እንደምነሽ ሸገር፣ ለአባቴ፣ በሞቷ ፊት ለፊት እና ይድረስ የሚሉት በዕውቀቱንና የበዕውቀቱን ዘመን የሚያሳዩ ናቸው። እሱንና ዘመኑን የሚያሳዩ ናቸው።


አቅራቢው፤ በዕውቀቱ ለቅርጽ እንደማይጨነቅ ተናግሯል። በቃላት አጠቃቀምም የማህበረሰቡን ወግና ባህል የሚጥሱ ቃላትን መጠቀሙ አግባብ እንዳልሆነ ተናግሯል። በዕውቀቱ አዳዲስ ቃላትን መፍጠር እየቻለ እነዚህን መጠቀሙ ልክ አይደለም። ለምሳሌ የሴትን ሀፍረተ ሥጋ ለመግለጽ በግጥሙ ውስጥ ‹‹እንትን›› ማለት ሲገባው በቀጥታ እንደወረደ ጽፏል። በገጽ 62 ላይ ‹‹ኬላ ነኝ›› በሚለው ግጥሙ እንዲህ ይላል።
……………….
ገና ሲያዩኝ አንሶላ የሚያስቡ
ከግንባሬ ላይ እምስ የሚያነቡ
………………
በእውቀቱ እዚህ ግጥም ላይ ይህን ቃል ከሚጠቀም እንደተባለውም ‹‹እንትን›› የሚያነቡ ብሎ ቢጠቀም ስነ ጽሑፋዊ ውበት ይኖረዋል። እዚህ ላይ እኔ የሚታየኝ ባህልና ወግን መጣስ ሳይሆን ስነ ጽሑፋዊ ውበት ማጣት ነው። በስነ ጽሑፍ ውስጥ (በተለይ በግጥም ውስጥ) ፈልገህ የምታገኘው ትርጉም መኖር አለበት። በዚያ ላይ በዚህ አውድ ውስጥ ‹‹እንትን›› ቢባል ምን እንደሆነ ግልጽ ነው።


ሰለሞን በዕውቀቱ ቃላት እንደሚደጋግም አንስቷል። እዚሁ ላይ ከተሳታፊዎች የተነሱ ሀሳቦችን ልጥቀስ። በዕውቀቱ የሚደጋግማቸው ቃላት አሰልቺና ያላስፈላጊ ሳይሆን የራሳቸው ውበት ያላቸው ናቸው። መደጋጋማቸው በምክንያትና ለዛ ያላቸው ናቸው።
ሌላው በዕለቱ ሰፊ መከራከሪያ የነበረው በመጽሐፉ ገጽ 34 ላይ ‹‹የቴዎድሮስ ማመንታት በመቅደላ›› የሚለው ግጥም ነበር። እዚህ ላይ አቅራቢው እንዳለው በዕውቀቱ ለአጼ ቴዎድሮስ ያላቸውን ጥላቻ አሳይቷል። አጼ ቴዎድሮስን አሳንሷቸዋል።


ከተሳታፊዎች በተነሳ ሀሳብ (በተለይም አንድ ተሳታፊ ሲናገር) ‹‹ሰለሞን፤ ከዚህ በፊት በዕውቀቱ ለአጼ ቴዎድሮስ ያለው አመለካከት ዝቅተኛ ነው፤ እየተባለ የሚወራው ተፅዕኖ አሳድሮብሃል፤ በሌሎች ጽሑፎቹ ስለ አጼ ቴዎድሮስ የጻፈውን ይዘህ እዚህ ላይ ሳይገባህ ነው የተናገርክ። በዚህ ግጥም ላይ አጼ ቴዎድሮስን የሚያሳንስ ነገር የለም›› የሚል አስተያየት ሰጥቷል።


የሰውየው አስተያየት ልክ ይመስለኛል። በዕውቀቱ ስለ አጼ ቴዎድሮስ ምንም አይነት አቋም ይኑረው በዚህኛው ግጥም ግን አጼ ቴዎድሮስን የሚያሳንስ ነገር የለም። አንድ ተሳታፊ እንደተናገረው ደግሞ ‹‹የተጠቀማቸው ቃላት ለንጉሥ የሚሆኑ አይደሉም፤ ለጎረምሳ የሚሆኑ ናቸው›› ብሏል። በፍቅር ውስጥ ደግሞ ንጉሥም ጎረምሳም እኩል ነው። በዚያ ላይ ይህ ግጥም ነው።


እኔ እንደታዘብኩት አቅራቢው ብዙ ግጥሞችን ሳይገቡት ተንትኗል፤ ከቅርጽ አኳያም አንድ ስንኝ መሆን ነበረበት፤ እዚህ ላይ መከፈል ነበረበት የሚሉ ሀሳቦችን አንስቷል። የቅርጽ ነገር ለብዙ ሰዎች አከራካሪ ስለሆነ እንዲህ ማለት የሚከብድ ይመስለኛል። ‹‹ለዜማ ያስቸግራል›› የሚባለው ግን አያስማማኝም። ብዙ ግጥም የማንበብ ችግር ያለባቸው ሰዎች አሉ። ዜማ በአጻጻፍ ብቻ ሳይሆን በአነባበብም ጭምር ነው።


ከአንድ ተሳታፊ የተነሳ ሀሳብ እጅግ አስደስቶኛል። እስከዛሬ ልብ ያላልኩት፤ ግን ልክ የሆነ። በዕውቀቱ ለእነዚያ መሳይ ግጥሞቹ ርዕስ አይችልም። ምናልባት ዋናው ትኩረት ርዕስ መሆን የለበትም የሚባል ከሆነ አላውቅም። ግን ልጁ እንዳነሳው የበዕውቀቱ ርዕሶች የዘገባ ርዕሶች ናቸው። የቅኔ ርዕስ ሳይሆን የጋዜጣ ወይም የማብራሪያ ርዕሶች ነው የሚመስሉት። ለአንዲት….፣ ለአንድ…. ለአንድ ቴሌቭዥን፣ ላባቴ፣ የመኖር ትርጉሙ…. እያለ የማብራሪያ ርዕስ ነው የሚሰጣቸው። በዕውቀቱ ስለሆነ ርዕሱንም ቅኔ ማድረግ ይቻለው ነበር። በእርግጥ የበዕውቀቱ ምጥቀት ሀሳብ ላይ እንጂ ቋንቋ ላይ አላደንቀውም።


የግጥም ቋንቋን በተመለከተ እባካችሁ ሃያሲዎች መድረክ ይኑራችሁ!

ይምረጡ
(1 ሰው መርጠዋል)
116 ጊዜ ተነበዋል

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us