አደጋ ውስጥ ያሉትን የላሊበላን አብያተ-ክርስትያናት እንታደግ

Wednesday, 06 December 2017 13:03


በጥበቡ በለጠ

 

በዚህች ምድር ላይ በሰው ልጅ አዕምሮ ከተሰሩ አስደማሚ ጉዳዮች መካከል እስከ ዛሬ ድረስ ምስጢር ሆነው ስለቆዩት የቅዱስ ላሊበላ ኪነ-ህንፃዎችና ራሱ ቅዱስ ላሊበላስ ቢሆን ማን ነው? በሚሉት ርዕሰ ጉዳዮች ላይ ነው።


እዚህ ኢትዮጵያ ውስጥ በ12ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ላይ 10 አብያተ ክርስቲያናት ትንግርት ሆነው ብቅ አሉ። እነዚህ አብያተ ክርስቲያናት የታነፁት ከአንድ አለት ውስጥ ተፈልፍለው ነው። ስማቸውም ፍልፍል አብያተ-ክርስቲያናት ወይም በእንግሊዝኛው Rock hewn Churches ይባላሉ።


እነዚህን አብያተ ክርስቲያናት የተባበሩት መንግስታት ድርጅት የትምህርት የሳይንስ እና የባህል ድርጅት ማለትም UNESCO ምድር ላይ ካሉ እፁብ ድንቅ ኪነ-ሕንፃዎች መካከል እንደ ትንግርት እየቆጠራቸው ስለ እነሱ ብዙ ፅፏል። ከዚህ ሌላም የሰው ልጅ ሁሉ ቅርስ ናቸው ብሎ በዓለም መዝገብ ላይ ካሰፈራቸው በርካታ ዓመታት ተቆጥረዋል።


ንጉስ ላሊበላ እነዚህን አብያተ-ክርስቲያናት ለምን ሰራቸው? ብሎ መጠየቅ ተገቢ ነው። ጥንታዊ ሠነዶች እንደሚጠቁሙት፣ ኢትዮጵያዊያን በድሮ ጊዜ ወደ እየሩሳሌም በእግራቸው እየተጓዙ ተሳልመው ይመጡ ነበር። ታዲያ በዚህ ጉዞ ውስጥ በርካቶች በግብፅ በረሀ ውስጥ በሽፍቶችና በቀማኞች ይገደሉ ነበር። ይዘረፉ ነበር። ብዙዎች ከኢትዮጵያ ወደ ኢየሩሳሌም በእግር ተጉዘው ወደ ሀገር ቤት በህይወት የሚመለሰው በጣም ጥቂቱ ነበር። ታዲያ የሕዝቡ ሞት እና እንግልት ያሳሰበው ቅዱስ ላሊበላ ዳግማዊት ኢየሩሳሌምን በኢትዮጵያ እገነባለሁ ብሎ ተነሳ። እናም በ23 ዓመታት ውስጥ በሰው ልጅ አዕምሮ ድንቅ የሚባሉትን 10 ኪነ-ህንፃዎችን ከአንድ አለት ፈልፍሎ ካለምንም የኮንስትራክሽን ስህተት ሠርቶ ጨረሰ።


እዚህ ላይ ብዙ ጥያቄዎች ይነሳሉ። ግን መልስ የሌላቸው። ከነዚህም መካከል እነዚህን ኪነ-ህንፃዎች የሰሯቸው ጥበበኞች በቁጥር ስንት ነበሩ? የሚል ጥያቄ። ግን ማንም ሊመልሰው አይችልም። ሌላው ጥያቄ 23 ዓመታት ሙሉ እንዲህ አለት እየፈለፈሉ ሲሰሩ ለምን ስህተት አልፈፀሙም? ለምን ፍፁም እንከን የለሽ አድርገው ሠሩት? ማነውስ በዘመኑ አርክቴክት የነበረው? የኪነ-ህንፃዎቹ ዲዛይን ምን ላይ የተነደፈው? ማነውስ ከአለት ፈልፍዬ ይህን ተአምር ልስራ ብሎ መጀመሪያ ያሰበው? ብዙ የማይመለሱ ጥያቄዎች አሉ። ለዚህም ነው ላሊበላ የምድሪቱ ትንግርት ነው የሚባለው።
የላሊበላ ምስጢራት ተዘርዝረው አያልቁም። ብዙ ናቸው። ለምሳሌ ኩነ-ህንፃዎቹ በሙሉ ማለት ይቻላል የታላላቅ ፍልስፍናዎችና አመለካከቶች ማንፀባረቂያ የሆኑ ምልክቶች አሉት። ግድግዳው በሙሉ ጥበብ ነው። ከ6 ሚሊየን ይሁዲዎችን እንዲገደሉ ያደረገው አዶልፍ ሂትለር ይጠቀምበት የነበረው የስዋስቲካ ምልክት ከ800 ዓመታት በፊት የላሊበላ አብያተ ክርስቲያናት ላይ ተንፀባርቀዋል። የግሪኮች መስቀል የሚባለው ባለ ድርብ የመስቀል ቅርፅ ከዛሬ 800 ዓመታት በፊት ላሊበላ ላይ ነበሩ። በአስረኛው መቶ ክፍለ ዘመን አውሮፓ ውስጥ ተዋጊዎች ነበሩ የሚባሉት በስም አጠራራቸው ቴምፕለርስ /መስቀላዊያን/ ተብለው የሚጠሩት ይይዙት ነበር የሚባለው መስቀል ክሩዋ ፓቴ ይባላል። ይህ የመስቀል ቅርፅ ላሊበላ ላይ አለ። እናስ ላሊበላ እነዚህን መልክቶች ከየት አመጣቸው? አወዛጋቢ ጥያቄ ነው።


የሚገርመው ነገር፣ አንዳንድ ፀሐፊያን እነዚህን የመስቀል ቅርጾች እያዩ የተለያዩ አስተያየቶችን ሲሰጡ ቆይተዋል። በመስቀሎቹ ቅርፅ ምክንያት እነዚህን የቅዱስ ላሊበላን ኪነ-ህንፃዎች የሰሯቸው ከውጭ ሀገር የመጡ ባለሙያተኞች ናቸው በማለት የፃፉ አሉ። እውን የሰራቸው ማን ነው?


የላሊበላን ኪነ-ህንፃዎች የሰሯቸው እነማን ናቸው? የሚለው ጥያቄ ከዛሬ 400 ዓመታት ጀምሮ አወዛጋቢ ሆኖ ቆይቶ ነበር። አወዛጋቢ ያደረገው ፖርቹጋላዊው አገር አሳሽ ቄስ ፍራንሲስኮ አልቫሬዝ በ1520 ዓ.ም ወደ ኢትዮጵያ መጥቶ ለአራት ዓመታት ቆይቶ ወደ ሀገሩ ከተመለሰ በኋላ ባሳተመው መፅሐፉ የገለፀው ነው።


አልቫሬዝ ሲገልፅ በኪነ-ሕንፃዎቹ አሠራር በእጅጉ ተደንቋል። እኔ ያየሁትን ብፅፍ የሚያምነኝ የለም ብሎ ተጨንቋል። እንዲህም ብሎ ፃፈ።


እኔ ያየሁትን ላላያችሁ ሰው እንዲህ ናቸው ብል የሚያምነኝ የለም። ነገር ግን ያየሁት ሁሉ ዕውነት መሆኑን በሃያሉ እግዝአብሔር ስም እምላለሁ።


እያለ ፖርቹጋላዊው ቄስ እና ፀሐፊ ፍራንሲስኮ አልቫሬዝ ስለ ቅዱስ ላሊበላ አብያተ-ክርስትያናት ትንግርታዊ አሠራር ፅፏል።


ከዚያም ሲገልፅ እነዚህን አብያተ-ክርስያናት ማን ሰራቸው ብዬ ስጠይቅ ፈረንጆች ናቸው ብለው ቄሶች ነገሩኝ ብሎ ፅፏል። ከዚያ በኋላ የመጡ አጥኚዎች በሙሉ በፈረንጆች የተሰሩ ናቸው እያሉ ፅፈዋል። የቅዱስ ላሊበላ ገድል ወይም ገድለ ላሊበላ ደግሞ የሚናገረው ሌላ ነው። ገድለ ላሊበላው ፈረንጆች ሰሩት አይልም። ገድለ ላሊበላው ጉዳዩን ወደ መንፈሳዊ ፀጋነት ይወስደዋል። እነዚህ ኪነ-ህንፃዎች የተሰሩት መላዕክት እያዘዙት በቅዱስ ላሊበላ አማካኝነት እንደሆነ ነው የሚገልፀው። “ስራው ረቂቅ ከመሆኑ የተነሳ ከመላዕክት ውጭ በሰው እጅ ብቻ እንዲህ አይነት ተአምራዊ ኪነ-ህንፃ ሊሰራ አይችልም” በሚል የዕምነት ሰዎች ይከራከራሉ። ክርክሩ አያልቅም። ምክንያቱም ኪነ-ህንፃዎቹ ምስጢር ናቸውና!


ግን የዛሬ 60 ዓመት ላይ የኢትዮጵያ የነፃነት አርበኛና ሞደርናይዘር የብልፅግና አመላካች የነበረችው እንግሊዛዊቷ ሲልቪያ ፓንክረስት በዚህ በላሊበላ አብያተ-ክርስትያናት ላይ የሚሰነዘሩት አስተያየቶች ቆረቆሯት። እርሷ ደግሞ ሰዓሊ ናት። ጋዜጠኛ ናት። ደራሲ ናት። እናም ላሊበላ ላይ መመራመር ጀመረች። እነዚህን ኪነ-ህንፃዎች ማን የሰራቸው ብላ ጠየቀች። ብዙ የውጭ ሀገር ፀሐፊያን ፈረንጆች እንደሰሯቸው እየተቀባበሉ ፅፈዋል። እናም ይህ አባባል ሲልቪያን ቆረቆራት።


ስለዚህም የላሊበላን አብያተ-ክርስቲያናት የሚመስሉ ኪነ-ህንፃዎች በሌሎች ሀገሮች መኖርና አለመኖራቸውን ለማወቅ ሲልቪያ ፓንክረስት ዓለምን ማሰስ ጀመረች። በግበፅ፣ በእስራኤል፣ በመካከለኛው ምስራቅ፣ በህንድ፣ በቻይና ብሎም በልዩ ልዩ የጥንታዊ ስልጣኔዎች መገኛ በሚባሉት ስፍራዎች በሙሉ ዞረች። ኢትዮጵያንም ዞረች አየች። ውስጠ ሚስጢሯን አጠናች። ከዚያም Ethiopia A Cultural History የተሰኘ ግዙፍ መፅሐፍ አሳተመች። በዚህ መፅሐፍ ውስጥ ስለ ቅዱስ ላሊበላ አብያተ-ክርስያናት አሠራር ለመጀመሪያ ጊዜ የተደራጀ ጥናትና ምርምር የሰራች የኢትዮጵያ ፍፁም ወዳጇ የሆነች ሴት ሲልቪያ ከወደ እንግሊዝ ትጠቀሳለች።


የሲልቪያ ፓንክረስት ዓለምን የማሰስ ጉዞ ማጠናቀቂያው የሚከተለው ነው። አንደኛ የቅዱስ ላሊበላን ኪነ-ህንፃዎች የሚመስሉ አሠራሮች በየትኛውም ሀገር በዚያ ዘመን እንዳልተሰሩ አረጋገጠች። እንደ ሲልቪያ መከራከሪያ፣ ፈረንጆች ሰርተውት ቢሆን ኖሮ በፈረንጅ ሀገር ቅርፃቸውና አሻራቸው ይኖር ነበር ብላ ፃፈች። ግን የለም። እንደ ሲልቪያ ገለፃ፣ የቅዱስ ላሊበላ ኪነ-ህንፃዎች አሠራር የተቀዳው ከዚያው ከኢትዮጵያ ውስጥ ነው።


የጥንታዊ አክሱማውያን ጥበቦች በላሊበላ አብያተ-ክርስትያናት ላይ ሙሉ በሙሉ ተንፀባርቀዋል። ከአለት ላይ ፈልፍሎ ኪነ-ህንፃዎች መስራት ማነፅ የኢትዮጵያዊያኖች የጥንታዊ ስልጣኔያቸው ነው። “ቅዱስ ላሊበላም እነዚያን አሠራሮች ፍፁም ውበትና ለዛ አላብሶ አስደማሚ አድርጐ ሠራቸው እንጂ የውጭ ሀገር ሰው ፈፅሞ አልነካቸውም” እያለች ሲልቪያ ፓንክረስት በጥናትና ምርምር መፅሀፏ ገልፃለች።


ታዲያ እነዚህ የኢትዮጵያ ብርቅ የጥበብ ውጤቶች የሆኑት አብያተ-ክርስትያናት በአሁኑ ወቅት ክፉኛ አደጋ ውስጥ ናቸው። የመሰንጠቅ እና የመፍረስ አደጋ ተጋርጦባቸዋል። እናም ጉድ ከመሆናችን በፊት ሁሉም አካላት ላሊበላን ሊጠብቀው ይገባል። ኢትዮጵያ ስትጠራ ቀድሞ ብቅ የሚል የስልጣኔ መገለጫ ነውና።

ይምረጡ
(0 ሰዎች መርጠዋል)
17 ጊዜ ተነበዋል
በዚህ አምድ: « ጽዮን ማርያም

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us