የቅዱስ ላሊበላ አብያተ-ክርስቲያናት ዛሬም አደጋ ላይ ናቸው

Wednesday, 03 January 2018 16:47

 

በጥበቡ በለጠ

 

በምድር ላይ በሰው አዕምሮ ከተሠሩ ድንቅ ሥራዎች መካከል በዋናነት የሚጠቀሱት የቅዱስ ላሊበላ የአለት ፍልፍል አብያተ-ክርስትያናት ናቸው። እነዚህ ሕንፃዎች የተሠሩት ከ800 ዓመታት በፊት ነው። አደጋ ውስጥ በመሆናቸው የዛሬ 10 ዓመት ግድም የጣሪያ መጠለያ ተሰርቶላቸው ነበር። የተሠራው መጠለያ የአገልግሎት ዘመኑ አምስት ዓመት ነበር። እናም አምስት ዓመቱን ከጨረሰ አምስት ዓመት ሆኖታል። እድሜውን ጨርሷል። ይህ መጠለያ ራሱ ኪነ-ህንፃዎቹ ላይ እንዳይወድቅ ስጋት አለ። ይህንን ስጋት በአጭር ጊዜ ውስጥ እልባት መስጠት አልተቻለም። ስለዚህ እነዚህ እድሜያቸው ከ800 ዓመታት በላይ የሆናቸው ብርቅዬ ኪነ-ህንፃዎች አስፈሪ አደጋ ውስጥ ናቸው። በተለይ ደግሞ የገና በዓል ሰሞን!

 

አገር ምድሩ፣ በተለይ ደግሞ በሰሜን ኢትዮጵያ የሚገኙ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተወህዶ ሃይማኖት ተከታዮች የእየሱስ ክርስቶስን እና የቅዱስ ላሊበላን ልደት ለማክበር ላስታ ላሊበላ ላይ ይከትማሉ። እናም በሕዝብ ጭንቅንቅ ምክንያት እነዚህ ኪነ-ህንፃዎች ለአደጋ የመጋለጥ እድላቸው በእጅጉ ሠፊ ነው።

 

በዚህች ምድር ላይ ከተፈጠሩ የኪነ-ሕንፃ አርክቴክቶች መካከል ወደር የለውም እየተባለ ስለሚነገርለት ቅዱስ ላሊበላ እና ስለሰራቸው ትንግርታዊ ጥበባት ጥቂት እንጨዋወታለን።

 

ይህ ሳምንት በመቶ ሺ የሚቆጠሩ ምዕመናን እና ሀገር ጐብኚዎች ወደ ቅዱስ ላሊበላ መናገሻ ከተማ ወደ ሮሃ ይጓዛሉ። ምክንያታቸው ደግሞ የገና በዓልን በዚሁ በደብረ ሮሃ ለማክበር ነው። ሰዎች የገና በዓልን ለምን በላሊበላ ርዕሠ አድባራት ያከብራሉ ተብሎ ሊጠየቅ ይችላል። ለዚህም ሁለት ምክንያቶችን ማስቀመጥ ይቻላል።

 

አንደኛው ሃይማኖታዊና መንፈሳዊ ጉዞ ነው። ሰዎች በዓመት አንድ ጊዜ ወደ ቅዱስ ላሊበላ ገዳማት ሄደው ከተሳለሙ፣ ከፀለዩ ረድኤት፣ በረከት ጤና ብሎም መንፈሳዊ ልዕልና ያገኛሉ የሚባል ፅኑ እምነት ስላለ ምዕመናን በተለይም የእየሱስ ክርስቶስና የቅዱስ ላሊበላ የልደት ቀን በተመሳሳይ ዕለት ስለሚከበር በዓሉ በእጅጉ ስለሚደምቅም ጭምር እጅግ ብዙ የሚባል የኦርቶዶክስ ቤተ-ክርስትያን ተከታዮች ወደ ስፍራው ይጓዛሉ።

 

ሁለተኛው ምክንያት ለጉብኝት ነው። በተለይ ደግሞ ከውጭ ሀገራት የሚመጡ ሰዎች። ኢትዮጵያን የሚጐበኙ ቱሪስቶች በከፍተኛ ደረጃ ቁጥራቸው የሚያሻቅበው በዚህ ወቅት ነው። ጉዞ ወደ ቅዱስ ላሊበላ ትንግርታዊ አብያተ-ክርስቲያናትን ለመጐብኘት፣ ጉዞ ኢትዮጵያዊያን የገናን በዓል ደብረ ሮሃ ላሊበላ ከተማ ውስጥ የሚያከብሩበትን ሥርዓት ለማየት እና መንፈስን ለማርካት ሺዎች ባህር አቋርጠው ወደ ኢትዮጵያ ይገሰግሳሉ። እናም ሰሜን ወሎ ውስጥ፣ ላስታ ላሊበላ፣ ሮሃ ከተባለችው ስፍራ ላይ ከሊቅ እስከ ደቂቅ በጋራ ይታደማል።

 

በነገራችን ላይ የተባበሩት መንግስታት የትምህርት፣ የሳይንስ እና የባህል ድርጅት ማለትም UNESCO በዚህ በገና በዓል ወቅት የዓለም ቱሪስቶችን የሚመክረው ወደ ደብረ ሮሃ ላሊበላ ከተማ ሄደው እንዲታደሙ ነው።

 

ይኸው የተባበሩት መንግስታት የትምህርት፣ የሳይንስ እና የባህል ድርጅት ማለትም UNESCO የላሊበላን አብያተ-ክርስትያናት ከምድሪቱ ድንቅ ሥራዎች ረድፍ ውስጥ ለምን አስቀመጣቸው? በውስጣቸውስ ምን ቢኖር ነው ማለታችን አይቀርም።

 

ለምሳሌ በ16ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ወደ ኢትዮጵያ መጥቶ፣ ሀገሪቷን ዞሮ አይቶ ግዙፍ መፅሐፍ ያሳተመው ፖርቹጋላዊው መልዕክተኛ ፍራንሲስኮ አልቫሬዝ፣ የላሊበላን ኪነ-ህንፃዎች አሠራር ከተመለከተ በኋላ በዓይኑ ያየውን ማመን አልቻለም። ግራ ተጋባ። የሰው አዕምሮ እንዴት ይህንን ለመስራት አሰበ? ከዚያስ ካለ ምንም የኮንስትራክሽን ስህተት እንዴትስ አድርጐ ሠራው እያለ አሠበ፣ ተመራመረ። ከዚያም Portuguese Mission in Abyssinia በተሰኘው መፅሐፉ ውስጥ የሚከተለውን ፃፈ።

 

የቅዱስ ላሊበላን አብያተ ክርስቲያናት አሠራር ላላያቸው ሰው ይህን ይመስላሉ ብዬ ብፅፍ ማንም አያምነኝም። ነገር ግን ከዚህ ቀጥሎ የምፅፈው ነገር ሁሉ እውነት መሆኑን በሃያሉ በእግዚአብሔር ስም እምላለሁ” እያለ በመሀላ አስረግጦ ነው የፃፈው - ፍራንሲስኮ አልቫሬዝ

 

ከዚህ በኋላ የመጡ የኪነ-ህንፃ ጥበብና ሳይንስ ተመራማሪዎች በሙሉ ብዙ ብዙ ፅፈዋል። የተለያዩ አመለካከቶችና ፍልስፍናዎች ማንፀባረቂያ ማዕከል አድርገው የቅዱስ ላሊበላ ኪነ-ህንፃዎች ላይ ሲራቀቁባቸው ኖረዋል።

እነዚህን ኪነ-ህንፃዎች በእንግሊዝኛ Rock Hewn Churches ይሏቸዋል። ፍልፍል አብያተ-ክርስቲያናት ለማለት ፈልገው ነው።

 

ኢትዮጵያን ከኢጣሊያ ፋሽስቶች መረራ ነፃ ለማውጣት በተደረገው መስዋዕትነት ውስጥ ከኢትዮጵያ አርበኞች ጐን በመቆም ታሪክና ትውልድ ፈፅሞ የማይረሱትን ውለታ ለኢትዮጵያ ያበረከተችው እንግሊዛዊቷ የኢትዮጵያ ወዳጅ ሲሊቪያ ፓንክረስት Rock Hewn Churches of Lalibela Great Wonders of the World ለዓለም ህዝብ ፅፋ አስነበበች። በአማርኛ የላሊበላ ፍልፍል አብያተ ክርስትያናት፣ የምድሪቱ ትንግርቶች ተብሎ ሊተረጐም ይችላል። እናም በዚህ ፅሁፏ ሲልቪያ ፓንክሪስት ስለ ላሊበላ ኪነ-ህንፃዎች አሠራር ምስጢር፣ ታሪክ፣ ጥበብ ብሎም ኢትዮጵያ ራሷ ምን አይነት ጥንታዊ ስልጣኔ እና ማንነት ያላት ሀገር መሆኗን ሲልቪያ ፓንክረስት Ethiopia a Cultural History በተሰኘው ከ750 በላይ ገፅ ባለው መፅሐፏ የኢትዮጵያን ዘላለማዊ ሐውልት ሠርታለች። እናም የቅዱስ ላሊበላን ታሪክ ለመላው ዓለም ሥርዓት ባለው ሁኔታ ያስተዋወቀች ጥበበኛ፣ አርበኛ፣ ጋዜጠኛ፣ ደራሲ ብሎም የኢትዮጵያ የስልጣኔ አራማጅ /Modernist/ የምትሠኘው ሲልቪያ ፓንክረስት ከወደ እንግሊዝ ትጠቀሳለች።

 

ከዚያ በኋላም እንደ ፕሮፌሰር ዴቪድ ፍሊፕሰን የመሳሰሉ ተመራማሪዎች ላሊበላ ላይ እና በአጠቃላይ በኢትዮጵያ ጥንታዊ ኪነ-ህንፃዎች ላይ ሰፊ ምርምር በማድረግ መፃህፍትን ማሳተም ጀመሩ።

 

በመቀጠልም የኢትዮጵያ ታላላቅ የታሪክ ፀሐፊያን እነ ዶ/ር ስርግው ኃብለስላሴ፣ ፕሮፌሰር ታደሰ ታምራት፣ ብላቴን ጌታ ሂሩይ ወ/ስላሴ፣ ዶ/ር ብርሃኑ ድንቄ፣ ተክለፃዲቅ መኩሪያ፣ ፕሮፌሰር ሪቻርድ ፓንክረስት የመሳሰሉ ግዙፍ ሰብዕናዎች ላሊበላ ላይ ፅፈዋል ተፈላስፈዋል።

 

እንደ ዶ/ር አያሌው ሲሳይ አይነት ፀሐፊያንም የዛጉዌን ስርወ መንግስት እና በአጠቃላይ በቅዱስ ላሊበላ የኪነ-ህንፃ ምስጢራት ላይ ምርምር አድርገው ፅፈዋል። ግርሃም ሀንኩክ The sign & seal በተሰኘው መፅሐፉ ስለ ቅዱስ ላሊበላ አብያተ-ክርስትያናት አሠራር የተሳሳተ መረጃ ሰጥቷል ብለውም ሞግተውታል።

 

በዚሁ በእኛ ዘመን ደግሞ ሠዓሊውና ቀራፂው በቀለ መኮንን ስለ ላሊበላ ሲናገር እንዲህ ይላል፣ የሰው ልጅ ፎቅ ቤትን የሚሠራው ከመሬት ተነስቶ ወደ ላይ ሽቅብ ነው። ነገር ግን ቅዱስ ላሊበላ ይህን በሂደት ቀየረው። የሰው ልጅ ፎቅ ቤትን አለት እየፈለፈለ ከላይ ወደ ታች መስራት ይችላል ብሎ ያሰበ፤ ቀጥሎም የሰራ የፕላኔቷ ድንቅ አርክቴክት ነው በማለት በቀለ መኮንን ላሊበላን ይገልፀዋል።

 

በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የኪነ-ህንፃ መምህር የሆነው አርክቴክት ፋሲል ጊዮርጊስ ደግሞ ስለ ቅዱስ ላሊበላ ኪነ-ህንፃዎች ሲናገር እንዲህ ብሏል፡- የቅዱስ ላሊበላ ህልም እየሩሳሌም የምትባለዋን ሀገር ወደ ኢትዮጵያ የማምጣት ፕሮጀክት ነው። ዳግማዊት እየሩሳሌምን ድንቅ በሆነ ኪነ-ህንፃ ማምጣት። ይህ ትልቅ ፕሮጀክት ነው። ይህንን ትልቅ ፕሮጀክት በሰው አዕምሮ ሊታሰብ በሚያዳግት ጥበብ ላሊበላ ላይ ተሰርቷል - ይላል ኢትዮጵያዊው የኪነ-ህንፃ መምህር ፋሲል ጊዮርጊስ።

 

በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የስነ-ቁፋሮ (አርኪዮሎጂ) መምህር የሆነው እና ላሊበላ ላይ ለረጅም ዓመታት ሲመራመርና ሲፅፍ የኖረው ዶ/ር መንግሥቱ ጐበዜ ሲገልፅ፣ ቅዱስ ላሊበላ አለት ፈልፍሎ አስር አብያተ-ክርስቲያናትን የሰራበት ዲዛይን /ንድፍ/ የራሱ ነው። የትኛውም ጥበበኛ ይህን ንድፍ ኮርጆ እንኳን መስራት አይችልም። ምክንያቱም ከጥበብ ባሻገር ሌላ መንፈሳዊ ኃይልም የተጨመረባቸው የጥበብ ውጤቶች ናቸው ይላቸዋል።

 

አያሌ ልሂቃን የሚፈላሰፉባቸው እነዚህ ኪነ-ህንፃዎች ዛሬም ድረስ የአሠራር ሚስጢራቸው ለሰው ልጅ አዕምሮ አልተገለፀም። የላሊበላ ኪነ-ህንፃዎች አሠራር ሚስጢራዊ ናቸው። እነዚህን ምስጢራት ለማየት ለመሳለም በመቶ ሺዎች የሚቆጠሩ ምዕመናን ወደ ስፍራው እየተጓዙ ነው። የእየሱስ ክርስቶስን እና የቅዱስ ላሊበላን ልደት በጋራ ለማክበር። ታዲያ ሁላችንም ቆም ብለን አንድ ነገር ማሰብ አለብን። ከ800 ዓመታት በላይ ፀሐይን፣ ዝናብን፣ አደጋን፣ ጦርነትን ተቋቁመው እስከ ዛሬ ድረስ የኖሩልን እነዚህ ምስጢራዊ ቅርሶች እንዳይጐዱብን መጠበቅ ግድ ይለናል። ለቀጣዩ ትውልድም በሥርዓት እንዲተላለፉ ይህ ትውልድ ኃላፊነት አለበት። ምክንያቱም ላሊበላ የመላው ኢትዮጵያ ብቻ ሳይሆን የመላው ዓለም ቅርስ ስለሆነ እኛ ኢትዮጵያዊያን ኃላፊነት አለብን።

 

የሰው ልጅ ሁሉ ቅርስ የሆኑትን የቅዱስ ላሊበላ ጥበቦች ባለቤት እኛ ኢትዮጵያዊያን ስለሆንን ኃላፊነታችን ድርብ ድርብርብ ነው። መልካም የገና ሳምንት ይሁንላችሁ።

ይምረጡ
(0 ሰዎች መርጠዋል)
9918 ጊዜ ተነበዋል

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us