ጐንደርና ጥምቀት

Wednesday, 17 January 2018 13:21

 

    በጥበቡ በለጠ

 

 በ17ኛው እና በ18ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ላይ ከነበሩ ስልጡን ከተሞች መካከል አንዷ እንደነበረች ስለሚነገርላት፤ አፄ በ1624 ዓ.ም. የመሠረተቋትን ጎንደር ከተማን ነው፡፡ ጎንደር ከሰሞኑ ሙሽራ ነች፡፡ ምክንያቱ ደግሞ ጥምቀት እየመጣ ነውና፤ ታይታ የማትጠገበዋ ጎንደር ከተማ ጥምቀት ሲመጣ ደግሞ ይበልጥ እዩኝ እዩኝ ትላለች፡፡ ዛሬ በጥቂቱ እናያታለን፡፡

ስለ ጎንደር ከተማ በስፋት ከፃፉ ሰዎች መካከል ታላቁ የታሪክ ምሁር ፕሮፌሰር ሪቻርድ ፓንክረስትና እናታቸው ሲሊቪያ ፓንክረስት ናቸው፡፡ እነዚህ የኢትዮጵያን ታሪክ በስፋት የፃፉት ልጅና እናት ጎንደርን የብዙ ስልጣኔዎች ማሳያ አድርገው ፅፈዋል፡፡

ለምሳሌ በ1624 ዓ.ም አራት ፎቅ ያለው ግርማው እጅግ የሚያምር ቤተ መንግስት አፄ ፋሲል የከተማዋ አናት ላይ አገማሸሩ፡፡ የሚገርመው ሕንፃው ብቻ አይደለም፡፡ ሌሎች በርካታ ነገሮችን ንጉሱ አከናውነዋል፡፡ ዘመናዊ ጦር አደራጅተዋል፡፡ ጥናትና ምርምር የሚያደርጉ ምሁራንን ከያሉበት አሰባስበዋል፡፡ የቤተ-መንግስት ሊቃውንትን በብዛት አፍርተዋል፡፡ በጦርነት የፈረሰችውን አክሱም ፅዮን ማርያምን ውብ በሆነ በጎንደር የአገነባብ ስልት አሣንፀዋል፡፡

ጎንደር ከአፄ ፋሲል በኋላ በመጡ ልዩ ልዩ ነገስታት እስከ 19ኛው መቶ ክፍለ ዘመን መግቢያ ድረስ ተዓምር የሚባል ሥልጣኔ አሳይታለች፡፡

በስነ ስዕሉ ቢሄድ በደብረ ብርሃን ስላሴ ቤተ-ክርስቲያን የጣሪያና የግድግዳ ስዕሎች ላይ የቀረቡት ስዕሎች እስከ ዛሬ ድረስ የአለማችን የስነ ጥበባት ሊቆች ሚስጢራቸውን እያጠኑት ይገኛሉ፡፡ ስዕሎቹ ፈፅሞ አይወይቡም፣አይደበዝዙም፡፡ ጭራሽ ያንፀባርቃሉ፡፡ እነዚህን የ18ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ስዕሎች ተመራማሪዎች Gonderian Art ወይም የጎንደሮች ጥበብ እያሉ ይጠሯቸዋል፡፡ ስለ ስዕሎቹ ሚስጥራት ወደ ፊት አጫውታችኋለሁ፡፡ ለዛሬ ግን ጎንደር ሙሽራ መስላ ስለምትታይበት የጥምቀት በዓል በጥቂቱ ላውጋችሁ፡-

  

• ግን ጥምቀትን ለመጀመሪያ ጊዜ በኢትዮጵያ ውስጥ የአደባባይ በዓል አድርጎ የጀመረው ንጉስ ላሊበላ ነው፡፡ ታቦታት ከመንበረ ክብራቸው ተነስተው ጉዞ አድርገው፣ውጭ አድረው እንደገና ወደ መንበረ ክብራቸው እንዲመለሱ ያደረገው ድንቅዬው ንጉስ ላሊበላ ነው፡፡ ስለዚህ የጥምቀት በዓል የተጀመረው እዚሁ ላስታ ላሊበላ ሮሃ ከተባለች ቦታ ኢትዮጵያ ውስጥ ነው፡፡ በልካም በዓል፡፡

ጐንደር ላይ የጥምቀት በዓል እጅግ በደመቀ መልኩ ይከበራል። በአሁኑ ወቅት በአለም ላይ ጥምቀት ሲባል ጐንደር ጐልታ ትነሳለች። በኢትዮጵያ ኦርቶዶስ ተዋህዶ ሃይማኖት ውስጥ ጐንደር እንዴት የጥምቀት በዓል ማክበሪያ ዋነኛዋ ማዕከል ሆነች? በአሁኑ ወቅት ከፍተኛ የቱሪስት ፍሰትን እያስተናገደች ያለችው ጐንደር፤ የታቦታት ምድር ነች እየተባለ ይነገራል። እንዴት?

በኢትዮጵያ የኦርቶዶክስ ሃይማኖት ተከታዮች ዘንድ 44 ታቦታት አሉ ተብሎ ይታሰባል። እነዚህ ታቦታት ደግሞ በሙሉ የሚገኙት በጐንደር ከተማና ዙሪያዋ ነው ተብሎ ይታመናል። በዚህም የተነሳ የጐንደር ከተማ ዋነኛዋ የኦርቶዶክስ አማኒያን መዳረሻ ወይም ማዕከል ናት በሚል ትታወቃለች። ጥያቄው እነዚህ ሁሉ ማለትም 44ቱ ታቦታት እንዴት ጐንደር ውስጥ ተሰባሰቡ የሚለው ነው። በዘርፉ ምርምር ያደረገው ብርሃኑ አድማስ እና ሌሎች በርካታ ታሪክ ተመራማሪዎች በጉዳዩ ላይ ሃሳብ ሰጥተዋል።

ጐንደርን የኦርቶዶስ ሃይማኖት ማዕከል ካደረጓት ምክንያቶች አንዱ ከጽላተ ሙሴ ጋር የተያያዘው ጉዳይ ነው። ቀዳማዊ ምኒልክና አጃቢዎቹ ጽላተ-ሙሴን ንጉስ ሰሎሞን ሳያውቅና ሳይሰማ ከእየሩሳሌም አሸሽተው ወደ አክሱም አምጥተው ነበር። ከዚያም ንጉስ ሰሎሞን ሰራዊት ይዞ መጥቶ ይወጋናል፤ ጽላቱንም ይወስድብናል የሚል ስጋት በኢትዮጵያዊያን ዘንድ አድሮ ነበር። ስለዚህ ጽላቱን አሸሽቶ ሰው በቀላሉ ወደማይደርስበት አካባቢ ለማስቀመጥ ተወሰነ። በዚህም መሠረት በጣና ሃይቅ ላይ ጣና ቂርቆስ ላይ ተቀመጠ። እንግዲህ ጐንደር ከኦርቶዶክስ እምነት ጋር መቆራኘት ጀመረች። ጽላቱን ተከትለው ሊቃውንት በስፍራው መሰባሰብ ጀመሩ። አቡነ ሰላማ እና ቅዱስ ያሬድም እዚያ መጥተው እንደቆዩ አጥኚዎች ይገልፃሉ። ይሄ እንግዲህ አንደኛው ምክንያት ነው።

ጐንደርን የክርስትና ማዕከል ካደረጓት ሁኔታዎች መካከል በሁለተኛ ደረጃ የሚጠቀሰው የዮዲት ጉዲት የጥፋት ዘመን ነው ብለው ማብራሪያ ይሰጣሉ እነ ብርሃኑ። ዮዲት ጉዲት በአክሱም ስልጣኔ ላይ ጠንካራ ክንዷን አሳርፋ በርካታ ጉዳት ስታደርስ አያሌ ቅርሶችና ታቦታት ወደ ጣና መሸሽ ጀመሩ። ቀሳውስትና ሊቃውንትም አብረው ከታቦታቱ ጋር በመጓዝ በጐንደር ዙሪያ መከማቸት ጀመሩ። ይህንን ጉዳይ አክሊለብርሃን ወልደቂርቆስም ፅፈውታል።

በሶስተኛ ደረጃ ጐንደርን የኦርቶዶክሶች ዋነኛ ማዕከል ካደረጓት ምክንያቶች የአንበሳ ድርሻውን የሚወስደው የግራኝ መሐመድ መነሳት ነው። ግራኝ መሐመድ ከምስራቅ ኢትዮጵያ ተነስቶ ክርስቲያኖችን እና የክርስትና ተቋማት ላይ ጉዳት እያደረሰ ወደ ሰሜን ኢትዮጵያ መጓዝ ጀመረ። በየስፍራው ያሉ ቀሳውስትና ሊቃውንትም የግራኝን ጦርነት በመሸሽ ታቦታትን፤ መፃሕፍትን እና ልዩ ልዩ የቤተ-ክርስትያን መገልገያዎችን በመያዝ በጣና እና በዙሪያው መከማቸት ጀመሩ። እነዚህ የታሪክ አጋጣሚዎች ጐንደርን የኦርቶዶክሶች ዋነኛ መናኸሪያ እያደረጓት መጡ።

ከሁሉም በላይ ደግሞ የሚጠቀሰው የግራኝ መሐመድ አሟሟት ነው። ግራኝ መላው ኢትዮጵያን ከያዘ በኋላ መንግስት ሆኖ ኢትዮጵያን ሊመራ የቀረው አንድ ዘመቻ ብቻ ነበር። ይህም ጐንደርን ነው። 15 ዓመታት ሙሉ ድል በድል ሆኖ የተጓዘው ግራኝ ጐንደር አካባቢ ዘንታራ በር በምትባል ቦታ ላይ ተገደለ። በወቅቱ የኢትዮጵያ ንጉስ ተብሎ የሚጠራው አፄ ገላውዲዮስና ተከታዮቹ የ15 ዓመታቱን አስከፊ ጦርነት ጐንደር ላይ አቆሙት፤ ፈፀሙት። እናም ጐንደር ከሃይማኖት ማዕከልነቷም አልፋ የድል ማብሰሪያ ምድር ሆነች ይላሉ ፀሐፊዎች። በዚህም ምክንያት የኢትዮጵያ መዲና እየሆነች መጣች።

ጐንደር በልዩ ልዩ የታሪክ አጋጣሚዎች የታቦታት፤ የቀሳውስት፤ የሊቃውንት፤ የመፃህፍት እና የኦርቶዶክስ ሃይማኖት መገለጫ የሆኑ በርካታ ጉዳዮች የተከማቹባት ስፍራ ሆነች። አፄ ፋሲልም በ1624 ዓ.ም ወደ ስልጣን ሲመጡ ከተማዋን የኢትዮጵያ መናገሻ አድርገው ቆረቆሯት። ዛሬም ድረስ የአለምን ቱሪስቶች ከሚያማልለው ቤተ-መንግስታቸው በተጨማሪ ሰባት አብያተ-ክርስትያናት” በዘመነ ስልጣናቸው ማሰራታቸውን የጐንደርን ታሪክ ጠንቅቆ የሚያብራራው አሁን የኔ አፄ ፋሲል ቤተ-መንግስት ኃላፊ የሆነው ጌትነት ይግዛው ንጉሴ ነው። እርሳቸው መጤ የሚሉትን ሃይማኖት ሁሉ ተፅእኖ እያሳደሩበት የኦርቶዶክስ ሃይማኖትን እጅግ በጠነከረ መልኩ ጐንደር ላይ አስፋፉ። ከዚህ ሁሉ በኋላ ጐንደር ማበብ (Flourish) ማድረግ ጀመረች ይላሉ ፀሐፊዎቹ።

የጥምቀት በዓል አከባበር ላይ የተሰራው፤ ክርስትና በኢትዮጵያ እና የጐንደር ጥምቀት የሚሰራው ዶክመንተሪ ፊልም እነዚህን ታሪኮችና ሌሎችንም አጠቃሎ መያዙን በዚህ አጋጣሚ መግለፁ ጠቀሜታው የጐላ ነው።

የጐንደር ጥምቀት የሚከበረው አፄ ፋሲል ባሰሩት ዋና የመዋኛ ስፍራቸው ላይ ነው። በፋሲል የመዋኛ ቦታ ላይ ከመቼ ጀምሮ ነው ታቦታት ከያሉበት አብያተ ክርስትያናት ወጥተው፤ እዚያ አርፈው፤ ከዚያም ጥምቀት በዓል ማክበር የተለመደው?

ዛሬ የአለም ቱሪስቶችን ጨምሮ በርካታ ኢትዮጵያዊያን ከያሉበት ተሰባስበው በአፄ ፋሲል የመዋኛ ገንዳ ላይ ጥምቀትን የሚያከብሩት ጅማሮው የተከሰተው በአፄ ሰሎሞን ዘመነ መንግስት (ከ1770-1773) ለሶስት ዓመታት በስልጣን ላይ በቆየው መሪ ነው። አፄ ሰሎሞን የአፄ ፋሲል አምስተኛ ትውልድ ሲሆን፤ የአዲያም ሰገድ ኢያሱ የልጅ ልጅ ነበር። አፄ ሰሎሞን ጥምቀት እዚያ የመዋኛ ስፍራ ላይ እንዲከበር ያደረገው በነገሰ በመጀመሪያው ዓመት ማለትም በ1770 ዓ.ም እንደሆነ ያሬድ ግርማ፤ የጐንደር ታሪክ በተሰኘው መፅሐፋቸው ውስጥ ይገልፃሉ።

የጐንደርን ጥምቀት ለማየት እና ለማክበር የመጡት ምዕመናንና ምዕመናት ቁጥራቸው እጅግ ብዙ ስለሆነ በአሁኑ ወቅት ጐንደር ከተማ ውስጥ ያሉት ሆቴሎች ሁሉ በእንግዶች መያዛቸውን የከተማው ባህልና ቱሪዝም ቢሮ ገልፆልኛል። የመኝታ ክፍሎችን ያጡ እንግዶች አቅራቢያ ባሉት አዘዞ እና ባህርዳር ከተሞች አርፈዋል።

የጥምቀት በዓል እየሱስ ክርስቶስ ከተጠመቀበት ከዮርዳኖስ ወንዝ /ፈለገ ዮርዳኖስ/ ጀምሮ በኢትዮጵያው ጐንደር ፋሲለደስ ድረስ ለዘመናት እየደመቀ መጥቷል። በአሜሪካ የኮርኔል ዩኒቨርሲቲ የአፍሪካ ታሪክ መምህር የሆኑት ፕ/ር አየለ በከሬ እዚህ አዲስ አበባ መጥተው የሰጡኝ መግለጫ የጐንደር ታሪክ፤ ጥምቀት፤ 44 ታቦታት ታሪክና የኦርቶዶክስ አማኒያን ማዕከል መሆኗን በአሁኑ ወቅት አለም በሰፊው አውቆታል ብለውኛል። እንደ ፕሮፌሰር አየለ ገለፃ፤ Wonders of the African World የተሰኘው የፕሮፌሰር ሄነሪ ሉዊስ ጌትስ ዶክመንተሪ ፊልም አፍሪካን ከጐንደር ጀምሮ የቀድሞ ስልጣኔዋን ስለሚያሳይ ዝናዋ እየናኘ መምጣቱን አውግተውኛል። ስለዚህ ዛሬ ዛሬ የጥምቀት በዓል ሲጠራ ኢትዮጵያ ደምቃ የምትታይበት ቀን እየሆነ መጥቷል። መልካም በዓል።  

ይምረጡ
(1 ሰው መርጠዋል)
14307 ጊዜ ተነበዋል

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us