ቀይ ሽብርና ነጭ ሽብር በኢትዮጵያ

Wednesday, 07 February 2018 12:55

 

በጥበቡ በለጠ

 

መጪው የካቲት ወር ነው። በኢትዮጵያ አብዮት ውስጥ ባለታሪክ ወር ነው። ውድ አንባብዎቼ የዛሬ 43 ዓመት እና ከዚያ በፊት በነበሩት ጊዜያት በኢትዮጵያ ውስጥ የወጣት፣ የሠራተኛው፣ የገበሬው እና በመጨረሻም ወታደራዊ እንቅስቃሴ መጥቶ የቀዳማዊ ኃይለስላሴ ስርአተ መንግሥት ወደቀ። ኢትዮጵያንም ለሦስት ሺ ዘመናት እየተፈራረቀ ይመራት የነበረው ሰለሞናዊው ሥርወ-መንግሥት ወደቀ። ከዚህ ስርአት መውደቅ ጋር ተያይዞ ልዩ ልዩ የፖለቲካ ፓርቲዎች ተቋቁመው፣ ከዚያም ወደ ግጭት አምርተው ኢትዮጵያውያን በሚዘገንን መልኩ አለቁ። ይህን የኢትዮጵያዊያንን አሣዛኝ ክስተት፣ ታሪክ ፀሐፊያን እንዴት ገለፁት በሚል ርዕስ ጥቂት ቆይታ እናደርጋለን።
ኢትዮጵያ በ1968 እና 69 ዓ.ም ላይ ታሪኳ በእጅጉ አሣዛኝ ነበር። ብዙ ሺ ወጣቶች በቀይ ሽብርና በነጭ ሽብር ግጭቶች አልቀዋል። በ1960ዎቹ ብቅ ያሉት ባለ አፍሮ ፀጉራም ወጣቶች፣ በማርክስ፣ በኤንግልስ እና በሌሊን አስተምህሮቶችና ፍልስፍናዎች የተራቀቁት የኮሚኒስት እና የሶሻሊዝም ርዕዮት የሚያስተጋቡት እኒያ ወጣቶች በእርስ በርስ ግጭት ሕይወታቸው ረግፏል።


ለመሆኑ የ1967፣ 68፣ 69፣ ዓ.ምረቶች የኢትዮጵያ ወጣቶች እልቂት መንስኤም ምንድን ነው? ለምን ትውልድ እንደ ቅጠል ረገፈ? ዛሬ ላይ ቆመን ወደ ኋላ ስናይ ገዳይም ሟችም በምን ሁኔታ ውስጥ ሆነው መጥፎ ታሪክ ያስመዘገብነው?


እነዚህ ጥያቄዎች ብዙ ፍልስፍናዊ ማብራሪያ እና ትንታኔ የሚጠይቁ ናቸው። ነገር ግን ዋና ዋናዎቹን ከልዩ ልዩ ምሁራን የታሪክ ድርሣን ውስጥ ያገኘኋቸውን ምክንያቶች ላጫውታችሁ።
በ1950ዎቹ ውስጥ ኢትዮጵያ በብዙ መልኩ ወርቃማ ዘመኗ ነበር። ለምሣሌ በዚያን ዘመን የአፍሪካ የእግር ኳስ ዋንጫ አሸናፊ የሆነችበት ነው። ስለዚህ በእግር ኳሱ መንግሥቱ ወርቁን የመሣሰሉ የኳስ ጠቢቦች የመጡበት ወቅት ነው። በማራቶን ሩጫም በባዶ እግሩ ሮጦ አለምን ጉድ ያሰኘ ባለድል አበበ ቢቂላን የመሣሰሉ ዝና ብዙ ሰዎች ከዋክብት ሆነው ብቅ አሉ።


በሙዚቃው አለም፣ በረቂቅ ሙዚቃና ፍልስፍና ፕሮፌሰር አሸናፊ ከበደ ተአምር ሊያሣይ ጐልቶ የወጣበት፣ የክብር ዘበኛ፣ የምድር ጦር፣ የፖሊስና የሌሎችም የሙዚቃ ቡድኖች ኢትዮጵያ ላይ የገነኑበት፣ ጥላሁን ገሠሠ፣ ብዙነሽ በቀለ እና ሙሐመድ አህመድ በወርቃማ ድምፃቸው ሙዚቃን ከኢትዮጵያ ሕዝብ ጋር ወደ ላይ ከፍ ያደረጉበት ዘመን ነበር።


በስዕል ጥበብ የቀዳማዊ ኃይለሥላሴን የሽልማት ድርጅት ተሸላሚዎቹ እጅግ የተከበሩ የአለም ሎሬት ሜትር አርቲስት አፈወርቅ ተክሌ፣ የአብስትራክት ስዕል ጠቢቦቹ ገብረክርስቶስ ደስታ እና እስክንድር ቦጋሲያን ፍክትክት ብለው የወጡበት ወርቃማ ዘመን ነበር።


በድርሰት አለም በተለይ በልቦለድ ሥነ-ፅሁፍ ውስጥ እጅግ ተፅዕኖ ፈጣሪው ፍቅር እስከ መቃብር ብቅ ያለበት፣ ታላቁ የሥነ-ፅሁፍ ሰው ክብር አቶ ሀዲስ አለማየሁ የደራሲያን አባት ሆነው የመጡበት ዘመን ነበር።
የትምህርት ተቋማት፣ ከተሞች፣ መንገዶች፣ ሕንፃዎች እየፈኩ የመጡበት፣ እንደ ፕሮፌሰር ሪቻርድ ፓንክረስትና እናታቸው ወ/ሮ ሲልቪያ ፓንክረስት የኢትዮጵያን ማንነት እና አኩሪ ታሪክ ለአለም በሰፊው ያስተዋወቁበት ወቅት ነው።


ዘመን ሰበር የብዕር ባለቤቶቹ ታላቁ ሰው ኢትዮጵያዊው ባለቅኔ ሎሬት ፀጋዬ ገ/መድህን፣ የለዛና የቁም ነገር ብዕር ባለቤት አብዬ መንግሥቱ ለማ፣ ከብዕሩ ጫፍ ወርቅ የሆነ ታሪክ የሚንፈለፈልለት ብርሐኑ ዘሪሁን፣ እውነት ነው ብሎ ለሚያምነው ጉዳይ ደረቱን የሚሰጠው ሰማዕቱ ደራሲ አቤ ጉበኛን የመሣሠሉ ፀሐፌ-ተውኔቶች፣ ደራሲያንና ባለቅኔዎች ያን ዘመን ላይ ኢትዮጵያ ውስጥ የጥበብ ብርሃን ረጩ።


እነዚህና ሌሎችም ጉዳዮች እየጐመሩ ሲመጡ ከኢትዮጵያ አልፎ ባህር ማዶ ያለውን ዕውቀት ሰብስበው እንዲመጡ ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ አያሌ ወጣቶችን ወደ ውጭ ሀገራት ለትምህርት መላክ ጀመሩ።
ወጣቶቹ ሩሲያ፣ ቻይና፣ አውሮፓ፣ አሜሪካ እና ሌሎችም ሀገራት ሄዱ፣ ተማሩ። በወቅቱ ሀገራት በኮሚኒስት፣ በሶሻሊስት እና ከዚያ ባለፈ ደግሞ በካፒታሊስት አስተሣሰቦች የተቃኙ ነበሩ። በተለያዩ ሀገራት የለውጥ አብዮቶች፣ ስር ነቀል ለውጦች ይካሄዱ ነበር፡፣ የማርክስ፣ የኤንግልስ እና የሌኒን ፍልስፍናዎችን ወራሾች በመሆን የኢትዮጵያ ወጣቶች አዲስ መንገድ ጀመሩ።


የሶሻሊስት ንቅናቄዎችን አስተሣሰቦችን በማንበብ ኢትዮጵያዊያን ወጣቶች ለየት እያሉ መጡ። በሃይማኖት እና በኢትዮጵያዊ ግብረ ገብ ያደጉ ወጣቶች አዲስ አውሮፓዊ ፍልስፍና ውስጣቸው ሲገባ፣ አብሯቸው የኖረውን ጥንታዊ ማንነታቸውን እያስለቀቃቸው መጣ።


ወጣቶቹ ኢትዮጵያን የሚያዩበት መነፅር መስታወቱም ሆነ ፍሬሙ የተሰራው በውጭ ሀገራት ባገኙት ትምህርትና ፍልስፍና ሆነ።
ያንን ዘመን በመኖርና በማጥናት መፃህፍትን ካሣተሙ ሰዎች መካከል ጳውሎስ ሚልኪያስ አንዱ ናቸው። እርሣቸው ያሣተሙት መፅሃፍ Haile Selassie, Western Education and Political Revolution in Ethiopia የሚሰኝ ነው። ወደ አማርኛ ስናመጣው ኃይለስላሴ፣ የምዕራባውያን ትምህርት እና የፖለቲካ አብዮት በኢትየጵያ የሚሰኝ ነው።


ታዲያ በዚህ መፅሐፍ ውስጥ እምናገኘው ኢትዮጵያዊያን ወጣቶች በተለይ ከባህር ማዶ ያለውን የፖለቲካ ፍልስፍና አምጥተው ኢትዮጵያ እንድትለብሰው፣ እንድትታጠቀው ሙከራ አደረጉ።
አንዱ የሩሲያን የፖለቲካ ፍልስፍና ሊያላብሣት ሲሞክር፣ ሌላው የቻይናን፣ ሌላው የአውሮፓን፣ ሌላው የአሜሪካን፣ ሌላውም እንደዚያ እያለ ሊያላብሳት ሲጥር ኢትዮጵያ መልኳን፣ አምሣያዋን አጣች የሚሉ የዘመኑን ታሪክ የፃፉ ብዕረኞች ይገልፃሉ።


በዘመኑ ኢትዮጵያዊ ፍልስፍና ጠፋ የሚሉ ብዕሮች አሉ “መሬት ላራሹ” የሚለው መፈክር እንዳለ ተገልብጦ ከሩሲያ መጣ። Land For Peasant የሚለው የሩሲያ አብዮት አንዱ መቀስቀሻ ወደ ኢትዮጵያም ሲመጣ መሬት ላራሹ በሚል መሬት አንቀጥቅጥ እንቅስቃሴዎችን አመጣ። ኢትዮጵያ ውስጥ እንደኖረ የሚነገርለት ፓትሪክ ግሊስ የተባለ ታሪክ ፀሐፊ በእንግሊዘኛ ቋንቋ The Dying Lion:- Feudalism and Modernization in Ethiopia የተሰኘ መፅሐፍ አሣትሟል። መፅሃፉን ወደ አማርኛ ስንመልሰው እየሞተ ያለው አንበሣ፣ ፊውዳሊዝም እና ዘመናዊነት በኢትዮጵያ የሚል ርዕስ ይኖረዋል።


በዚህ መፅሃፍ ውስጥ እንደሚጠቀሰው ከሆነ የኢትዮጵያ አብዮት በሁለት ቅራኔዎች የተሞላ ነበር። አንደኛው ከውስጥ ባለ ለረጅም ጊዜ በኖረው የሀገሪቱ ማንነት እና አዲስ በመጣው ዘመናዊ አስተሣሰብ መሀል የሚያስታርቅ ድልድይ ሣይኖር ኢትዮጵያ ውስጥ አብዮት ፈነዳ።


በዚህ የአብዮት ፍንዳታ ወቅት መለዮ ለባሹ ወታደር ወደ ሥልጣን መጣ። አብዮቱ እየተወጠረ የመጣ ስለነበር የመነጋገር፣ የመቻቻል፣ አንዱ የሌላውን ኃሣብ ተቀብሎ የማስተናገድ ባህል አልነበረም። መሐል ላይ የሚያገናኝ የኃሣብ ድልድይ አልተሰራም ነበር። የመገናኛ ድልድይ ባለመኖሩ ተኩስ ተጀመረ።


ኢሕአፓ፣ መኢሶን፣ ሰደድ፣ አብዮት ጥበቃ፣ ቀይ ሽብር፣ ነጭ ሽብር እየተባባለ ኢትዮጵያዊ የተማሪ ወጣት እርስ በርሱ ተላለቀ።
ኤድዋርድ ኪሲ የተሰኙ ታሪክ ፀሐፊ Revolution and Genocide in Ethiopia & Cambodia የተሰኘ መፅሃፍ አሣትመዋል። መፅሐፉ አብዮትና ዘር ማጥፋት በኢትዮጵያ እና በካምቦዲያ ምን ይመስል እንደነበር ብዙ ዋቢዎችን በማንሣት የሚዘክር ነው። ያንን አስፈሪ የእልቂት ዘመን በታሪክ ድርሣን ውስጥ ያስቃኛል።


ታዲያ ብዙ ፀሐፊያን እንደሚገልፁት ኢትዮጵያ ውስጥ በቀይ ሽብር እና በነጭ ሽብር እልቂት እየተመተረ የወደቀው ኢትዮጵያዊ ሁሉ ሀገሬ ኢትዮጵያን እኔ በጣም እወዳታለሁ በሚል የኃሣብ ፍጭት ምክንያት ነው። ይህን የኢትየጵያን ፍቅር በአግባቡ ባለመነጋገር፣ ባለ መቻቻል፣ ባለመከባበር፣ ምክንያት መግለፅና ማሣደግ አልተቻለም። እናም ብዙ ሺ ወጣት ኢትዮጵያዊያን በ1960ዎቹ መጨረሻ ላይ አንደ ቅጠል ረገፉ።


በርካታ ፀሐፊያን በመፃህፍቶቻቸው እና በጥናቶቻቸው እንደሚገልፁት ኢትዮጵያ ሰላምን የሚያስከብሩ ተቋማት ስለሌሏት፣ የሰብዓዊ መብት መጠበቂያ ጠንካራ ተቋማትን ባለማቋቋሟ፣ የመነጋገርና የመቻቻል ባህል ባለማዳበሯ፣ የሕግ የበላይነትን የሚያስከብሩት ኃይሎች ስራቸውን በአግባቡ ባለመወጣታቸው በ1960ዎቹ መጨረሻ ላይ ለተከሰተው የኢትዮጵያዊያን እልቂት እንደ ምክንያት ያስቀምጡታል።
ይቀጥላል

ይምረጡ
(5 ሰዎች መርጠዋል)
15538 ጊዜ ተነበዋል

ድርጅትዎ ያስተዋውቁ!

  • Advvrrt4.jpg

እዚህ ያስተዋውቁ!

  • Aaddvrrt5.jpg
  • adverts4.jpg
  • Advertt1.jpg
  • Advertt2.jpg
  • Advrrtt.jpg
  • Advverttt.jpg
  • Advvrt1.jpg
  • Advvrt2.jpg

 

Advvrrt4

 

 

 

 

Who's Online

We have 1017 guests and no members online

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us