You are here:መነሻ ገፅ»arts»news admin - Sendek NewsPaper
news admin

news admin

 

ኢዛና ዘመንፈስ

 

ይህ አህጉራችንን አፍሪካን ከቀይ ባህርና ከህንድ ውቅያኖስ ጋር የሚያዋስናት የቀንዱ አካባቢ ዓለም አቀፋዊ ትኩረት የሚስብ ጅኦ ፓለቲካዊ እውነታ እንዳለው ይታመናል። ለዚህ እንደዋነኛ ምክንያት የሚወሰደውም ቀጣናው በተለይም ለመካከለኛው ምስራቅ ሀገራት ካለው ቅርበት የተነሳ፤ እንደወሳኝ የዓለም አቀፍ ንግድ እንቅስቃሴ መናኸሪያ የሚታይ መሆኑ ነው። በእርግጥም ደግሞ ሳዑዲ ዓረቢያን ጨምሮ ሌሎቹ የዓረብ ባህረ ሰላጤ የነዳጅ ዘይት አምራች ሀገራት ከአፍሪካ ቀንድ ጅኦፓለቲካዊ እውነታ ጋር በጥብቅ የሚቆራኙበት አግባብ መኖሩ የሚካድ ጉዳይ አይደለም ማለት ይቻላል። እናም ከዚህ አኳያ ይሄ የምንገኝበት የአፍሪካ ቀንድ ቀጣና ዓለም አቀፋዊ ትኩረትን እየሳበ የመጣ ጅኦ ፓለቲካዊ ትኩሳት እየተስተዋለበት ስለመሆኑ ነው የታመኑ የመረጃ ምንጮች የሚያመለክቱት።


እግዲያውስ እኔ በዚህ ፅሁፍ ለማንሳት የፈለግኩት ዋነኛ ርዕስ ጉዳይም፤ ይልቁንም ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ምስራቅ አፍሪካን ከዓረቡ ክፍለ ዓለም ጋር በሚያዋስነው የቀይ ባህርና የህንድ ውቅያኖስ ዳርቻ፤ ወታደራዊ የጦር ሰፈሮችን ለመክፈት ያለመ የሀገራት እንቅስቃሴ ጎላ ባለ መልኩ እየተስተዋለ ስለመሆኑ የሚያትት ነው። ስለዚህም አሁን በቀጥታ ወደዋው ነጥብ አልፌ፤ ለመሆኑ ካለፈው የጎርጎሪሳውያኑ 2017 ዓ.ም ጀምሮ ወደ የአፍሪካ ቀንድ ቀጣና ፊታቸውን እያዞሩ የየራሳቸውን ወታደራዊ የጦር ካምፕ ለመመስረት ያለመ እሽቅድምድም ላይ ተጠምደው የሚስዋሉት የመካከለኛው ምስራቅ ሀገራት የትኞቹ ናቸው? ለምንስ ነው ሀገራቱ በአካባቢያችን የጦር ሰፈር ይዞታ እንዲኖራቸው የፈለጉት? ጉዳዩ ኢትዮጵያን የሚያሳስብበት አግባብስ አለ ወይ? ወዘተ በሚሉ ጥያቄዎች ዙሪያ የሚያጠነጥን መሰረተ ሃሳብ አነሳለሁ።


እንግዲህ አሁን ላይ ስለነዚህ በአፍሪካ ቀንድ አካባቢ እየተስተዋለ ስላለው ጅኦፓለቲካዊ ትኩሳቱ እየጨመረ መምጣቱን የሚያመለክት እውነታ በርካታ ዓለም አቀፍ የመገናኛ ብዙሃን የየራሳቸውን ወቅታዊ ዘገባና ሙያዊ ትንታኔ እያቀረቡበት ስለመሆናቸው ደፍሮ መናገር ይቻላል። በዚህ መሰረትም ትኩሳቱን ስላስከተለው ዋነኛ ምክንያት አስተያየታቸውን ሲሰጡ ከሚደመጡት ታዛቢዎች አብዛኛዎቹ የሚስማሙበት ጉዳይ፤ በቅርቡ ሳዑዲ ዓረቢያና ሸሪኮቿ ከኳታር ጋር ያልተጠበቀ ውዝግብ ውስጥ ገብተው የተስተዋሉበት ክስተት በአንዳንድ የገልፍ አካባቢ ሀገራት ላይ የፈጠረው የደህንነት ስጋት ነው የሚል ሆኖ አግኝቸዋለሁ። ከዚሁ ጋር በተያያዘ መልኩ እንደተጨማሪ ምክንያት የሚወሰደው ደግሞ፤ የእስልምና ሃይማኖት የተመሰረተበትን እሳቤ “የሱኒና የሺአ” በሚል ፍረጃ ከሁለት ከፍለው የሚያቀነቅኑት ወገኖች የየራሳቸውን ጎራ እየለዩ ለመስፋፋት የሚሞክሩበት አግባብ እያሳደረ ያለው ተፅእኖ ነው ማለት ይቻላል።


ከዚህ አኳያ የሚስተዋለውን የሁለትዮሽ ጎራ ለይቶ በእኔ እበልጥ እኔ እበልጥ ፉክክር ምክንያት የመፋጠጥና የመጠላለፍ ሽኩቻ በፊታውራሪነት የሚመሩት ሀገራት ሳዑዲ ኣረቢያና ኢራን ስለመሆናቸውም ተደጋግሞ የተነገረ ጉዳይ ነው። ለአብነት ያህልም የመካከለኛው ምስራቅ ብቸኛዋ ድሀ ሀገር ተደርጋ የምትወስደውን የመንን ወደ ለየለት ምድረ በዳነት እየቀየራት ያለውን የእጅ አዙር ጦርነት የሚያካሂዱት ሃይሎች፤ በአንድ ፊት ኢራን በሌላ ፊት ደግሞ ሳዑዲ ዓረቢያ የተሰለፉበትን የሺአና የሱኒ ጎራ እንደሚወክሉ ይታመናል። ከዚህ ስር የሰደደ የሁለቱ ሀገራት (የሳዑዲ ዓረቢያና የኢራን) እስላማዊ መንግስታት መካከል የሚስተዋል ቅራኔ እየተካረረ መምጣት ጋር በተያያዘ የባላንጣነት ስሜት የመን ውስጥ እየተካሄደ ያለው ጦርነት፤ ለዚያች ሀገር ህዝብ የዕልቂት ምንጭ ከመሆኑም ባሻገር፤ ጦሱ ለመላው የአፍሪካ ቀንድ ቀጣና ጭምር እንዳይተርፍ መሰጋቱን ምንጮች ያመለክታሉ። እናም ይሄው የመካከለኛው ምስራቅ ሀገራት እነዚህን ከመሳሰሉት የዕርስ በርስ ግንኙነታቸውን የሚያሻክሩ ምክንያቶች ጋር በተያያዘ መልኩ እየፈጠሩ ያለው ጎራ ለይቶ የመፋጠጥ አዝማሚያ እየተካረረ ከመምጣቱ የተነሳ፤ የፍጥጫው መሪ ተዋኒያን የሆኑት የነዳጅ ሀብት ባለፀጋ መንግስታት የየራሳቸውን ወታደራዊ ጡንቻ ለማሳየት ወደ የአፍሪካ ቀንድ ቀጠና የጦር ሰፈር ይዞታቸውን በማስፋፋት ላይ ተጠምደዋል ነው የሚባለውም።


ከዚህ አኳያ የወቅቱ ዓለም አቀፋዊ መነጋገሪያ ርዕሰ ጉዳይ እስከመሆን የደረሰውን የአፍሪካ ቀንድ ቀጣና ጅኦፓለቲካዊ ትኩሳት በሚመለከት የየራሳቸውን ትንተና ሲሰጡ የሚደመጡ ምሁራን ምን እንደሚሉ ማስታወስ ጠቃሚ ይመስለኛል። ስለሆነም ጉዳዩን በቅርበት እየተከታተሉ አጠቃላይ እውነታውን ከመገምገም የሚመነጭ ሙያዊ ገለፃ በማቅረብ ረገድ የሚወቁት የፓለቲካ ተንታኞች እንደሚያስረዱት፤ አሁን ላይ በአፍሪካ ቀንድ የቀይ ባህርና የህንድ ውቅያኖስ ዳርቻዎች ለወታደራዊ የጦር ሰፈር የሚሆን አንድ ጥግ መርጦ በኮንትራት መልክ ስለመያዙ የማይነገርለት የመካከለኛው ምስራቅ ዓረባዊ ሀገር የለም። በዚህ ረገድ ሶማሊያ፤ ሶማሊላንድ፤ ጅቡቲ፤ ኤርትራና ሱዳን ለመካከለኛው ምስራቅ ዓረባዊ ሀገራት የጦር ሠፈር የሚሆን የወደብ አካባቢ ቦታ ሳይፈቅዱ እንዳልቀሩ ነው መረጃዎቹ አክለው የሚያመለክቱት። ለአብነት ያህልም ሳዑዲ ዓረቢያን ጨምሮ፤ ሌሎች የአካባቢው ባለፀጋ ሀገራት “ኢስላማዊ የፀረ ሽብርተኝነት ጥምረት” በሚል ስያሜ ያቋቋሙት ወታደራዊ ሃይል ኤርትራ ውስጥ ከአሰብ ወደብ አቅራቢያ የሚገኝ ስፍራን በካምፕነት ስለመያዙ ጉዳይ ከተነገረ ዓመታት ተቆጥረዋል።


እንዲሁም ደግሞ አውሮፓዊቷ ሀገር ቱርክና እንደ ኳታር ያሉት የመካከለኛው ምስራቅ ሸሪኮቿ ሶማሊያ ውስጥ በተናጠል የያዙት ወታደራዊ የጦር ሰፈር እንዳለ መረጃዎች ይጠቁማሉ። ዓለም አቀፉ ማህበረሰብ እንደ ሀገር ዕውቅና ባይሰጣትም የራሷን ሉዓላዊ ግዛት ፈጥራ ማስተዳደር ከጀመረች ከ26 ዓመታት በላይ ያስቆጠረቺው ሶማሊላንድ እንኳን በአቅሟ፤ ለተባበሩት ዓረብ ኢሚሬቶች ተመሳሳይ ዕድል የሰጠችበት ሁኔታ ስለመኖሩ ነው ምንጮቹ የሚገልፁት። ጅቡቲ ራሷም ከዚሁ የአፍሪካ ቀንድ ጅኦፓለቲካዊ ትኩሳት መገለጫ እውነታ የፀዳች ናት ተብሎ አይታመንም። እንዲህም ሆኖ ግን እንደ ሻዕቢያ መራሹ የአስመራ አገዛዝ የኤርትራን ቆላማ አካባቢዎች ለመካከለኛው ምስራቅ ባለ ፀጋ መንግስት የጦር ካምፕነት መቸብቸቡን የቀጠለ የአፍሪካ ቀንድ ሀገር የለም ማለት ይቻላል። ለዚህም ደግሞ አሁን ሰሞኑን በስፋት እያነጋገረ ስለሚገኘው፤ ቱርክና ግብፅ ኤርትራ ውስጥ በምዕራባዊ የቀይባህር ዳርቻ የየራሳቸውን ወታደራዊ የጦር ስፈር ለመመስረት ከሻዕቢያ መንግስት ጋር መስማማታቸውን ተከትሎ በአካባቢው ውጥረት መስፈኑን የሚያወሱ ዘገባዎች እየወጡ መሆናቸውን ማንሳት ብቻ ይበቃል። ለነገሩ የፕሬዘዳንት ኦማር ሐሰን ዓል በሽር ሱዳንም ከኤርትራ ጋር በሚያዋስናት የምዕራባዊ ቀይ ባህር አካባቢ የሚገኝ አንድ ደሴቷን ለቱርክ መንግስት ለዘጠና ዓመት የሚቆይ ኮንትራት ፈርማ ሰጥታለች ሲሉ እንደ ሳዑዲ ዓረቢያ ያሉ ሀገራት የሚያሰሙት ቅሬታ እንዳለም መረጃዎች ያሳያሉ።


እንግዲህ ስለወቅታዊው የአፍሪካ ቀንድ ጅኦፖለቲካዊ ትኩሳት ዓለም አቀፍ መገናኛ ብዙሃን ሲያነሱ የሚደመጡት ከሞላ ጎደል ይህን እንደሚመስል ደፍሮ መናገር ይቻላል። ስለዚህም ቀጥሎ መነሳት የሚኖርበት መሰረታዊ ጥያቄ፤ ታዲያ የምስራቅ አፍሪካ ቀጣና ልዕለ ሃያሏ ሀገር ኢትዮጵያ ይህን ጉዳይ እንዴት ታየዋለች? የሚል ይሆናል። እናም ባለፈው ሳምንት ለሀገር ውስጥ መገናኛ ብዙሃን ስለወቅታዊው የሀገራችን አጠቃላይ እውነታ መግለጫ የሰጡት የኢፌዴሪ መንግስት የኮሙኒኬሽን ጉዳዮች ፅህፈት ቤት ሃላፊ ሚኒስትር ዶ/ር ነገሪ ሌንጮ፣ የአፍሪካ ቀንዱን ጅኦፖለቲካዊ ትኩሳት በሚመለከት ጥያቄ ቀርቦላቸው “ሁኔታው ኢትዮጵያን የሚያሳስብ ነው የሚል እምነት የለንም” ሲሉ መልሰዋል። ሌሎች የኢፌዴሪ መንግስት ባለድርሻ አካላትም ቢሆኑ በዚሁ ርዕሰ ጉዳይ ዙሪያ ማብራሪያ እንዲሰጡበት ሲጠየቁ ከዶክተር ነገሪ እንብዛም የተለየ አቋም ላይ አለመደረሱን የሚያመለክት ተመሳሳይ ምላሽ እንደሚሰጡ ነው እኔ በግሌ ያረጋገጥኩት።


በአንፃሩ የምስራቃዊ አፍሪካን ጅኦ ፖለቲካዊ እውነታዎች የሚመለከት ጥናትና ምርምር በማካሔድ ረገድ የሚታወቁ አንዳንድ ኢትዮጵያውያን ምሁራን፤ በቀንዱ አካባቢ እየተስተዋለ ያለው ውጥረት እኛን የሚያሳስብ አይደለም የሚባል እንዳልሆነ ሲያስገነዝቡ ይሰማሉ። ለዚህ አስተያየቴ በዋቢነት ልጠቅስ የምችለውም ደግሞ አቶ አብዱል መሐመድን ነው። አቶ አብዱል መሐመድ “ኢንተር አፍሪካ ግሩፕ” በመባል የሚታወቀውን ለሰላማዊና ለዴሞክራሲያዊ የፖለቲካ ስርዓት ግንባታ ሂደት መፋጠን የሚያግዙ ቅድመ ሁኔታዎችን የማመቻቸት ጥረት የሚያደርግ የስቪክ ተቋምን ከመሰረቱት የሀገራችን ምሁራን አንዱ ሲሆኑ፤ በቅርቡ የአፍሪካ ቀንድን ወቅታዊ ጉዳይ አስመልክተው ምን እንዳሉ ልንገራችሁ።


በዚህ መሰረትም አቶ አብዱል መሐመድ ከጥቂት ሳምንታት በፊት ከሸገር 102.1 ኤፍ ኤም.ሬዲዮ ጣቢያዋ አንጋፋ ጋዜጠኛ ከመዓዛ ብሩ ጋር ቆይታ ባደረጉበት ውይይት ላይ በተለይም እንደ ሳዑዲ ዓረቢያ ዓይነቶቹ የመካከለኛው ምስራቅ ሀገራት በገፍ የሚገዙትን ዘመናዊ የጦር መሳሪያ ሲያስቡ ጦሱ ለኛም ይትርፍ ይሆናል የሚል ስጋት እንደሚሰማቸው መግለፃቸውን አስታውሳለሁ። ምሁሩ ለዚህ ስጋታቸው እንደዋነኛ ምክንያት ያቀረቡት የመከራከሪያ ነጥብም “ሳዑዲ ዓረቢያውያኑ ሀብት ስላላቸው ብቻ፤ ከምዕራቡም ከምስራቁም ዓለም ዘመኑ ያፈራውን የጦር መሳሪያ በመግዛት የሚታወቁትን ያህል ይሄን የረቀቀና የመጠቀ የጦር መሳሪያ ቴክኖሎጂ ለመታጠቅ የሚያስችል ዕውቀት ያለው ወታደራዊ ሃይል ይኖራቸዋል ተብሎ አይታመንም። እናም አሁን በጎረቤት የመን እየተካሔደ ያለው ጦርነት ተባብሶ በቀጠለ ቁጥር ሳዑዲዎቹ ያከማቹት የጦር መሳሪያ ከእነርሱ እጅ እየወጣ በሌሎች የሽብርተኝነት እንቅስቃሴ ላይ በተሰማሩ ቡድኖች እጅ ውስጥ ሊገባ የማይችልበት ምክንያት ስለማይኖር ነው ጉዳዩ ለአፍሪካ ቀንድ ሀገራትም ጭምር ስጋት ተደርጎ መወሰድ ያለበት” ብለዋል።


ይልቁንም ደግሞ የመላው ምስራቅ አፍሪካን ቀጣና ሰላምና መረጋጋት በማስጠበቅ ረገድ ቁልፍ የሚባል ግንባር ቀደም አወንታዊ ሚና ስትጫወት የምትስተዋለው ኢትዮጵያ፤ የአካባቢው ልዕለ ሃያል ሀገር እንደመሆኗ መጠን፤ አሁን አሁን በዚሁ የቀይ ባህርና የህንድ ውቅያኖስ ዳርቻ (የቀንዱ አካባቢ) እየተፈጠረ ያለውን ጅኦፖለቲካዊ ውጥረት ጥንቃቄን በሚጠይቅ ክትትል ልትመለከተው እንደሚገባ ነው አቶ አብዱል መሐመድ ያስገነዘቡት። ሀገራችን እንደ ሱዳንና ጅቡቲ ካሉት ጎረቤቶቿ ጋር የፈጠረችውን በጋራ ተጠቃሚነት መርህ ላይ የተመሰረተ ጠንካራ ግንኙነት እንደሚያደንቁ ያልሸሸጉት የኢንተር አፍሪካ ግሩፕ ዋና ዳይሬክተሩ፤ ግን ደግሞ የኤርትራው መንግስት ኢትዮጵያን በበጎ መንፈስ እንደማይመለከታት ከታመነ ዘንዳ፤ በተለይም ከአፍሪካ ቀንዱ ጅኦፖለቲካዊ እውነታዎች አኳያ መደረግ የሚኖርበትን ተገቢ ጥንቃቄ የማድረግ ጉዳይ ቸል መባል እንደሌለበት ነው ያሰመሩበት። የኢፌዴሪ መንግስት የሚከተለው የውጭ ጉዳይ ፖሊሲና ስትራቴጂ ሀገራችንን ለክፉ የሚሰጥ ነው የሚል እምነት እንደሌላቸው የገለፁት አቶ አብዱል መሐመድ፤ ይህ ኢትዮጵያ የምትገኝበት የአፍሪካ ቀንድ አካባቢ ዓለም አቀፋዊ የመርከብ ንግድ እንቅስቃሴ ከሚካሔድበት የቀይ ባህርና የህንድ ውቅያኖስ ቀጣና ጋር የሚዋስን በመሆኑ ምክንያት ጭምር የተለየ ጥንቃቄን የሚጠይቅ ጅኦፖለቲካዊ እውነታ መኖሩን ያገናዘበ ትኩረት ሊደረግ እንደሚገባ መክረዋል።


ሌላው በአፍሪካ ቀንድ ሀገራት መካከል ስላለው ጅኦ ፖለቲካዊ እውነታ የጥናትና ምርምር ስራዎችን በመስራት ረገድ የሚታወቁት ኢትዮጵያዊ ምሁር ደግሞ ፕሮፌሰር መድህኔ ታደሰ ናቸው። እናም ፕሮፌሰር መድህኔ ታደሰ የአካባቢውን ሀገራት በእጅጉ ሊያሳስባቸው የሚገባ የጋራ ስጋት ስለመሆኑ አበክረው የፃፉለት የአፍሪካ ቀንድ ጅኦ ፖለቲካዊ ርዕሰ ጉዳይ፤ በተለይም “ሱኒና ሽዓ” ከሚል መፈራረጅ እንደሚመነጭ የሚነገርለትን የመካከለኛው ምስራቅ የእስልምና እምነት ተከታይ መንግስታት ከሚያራምዱት የሁለትዮሽ አቋም ጋር በተያያዘ መልኩ ሊዛመት የሚችል ፅንፈኝነትን ነው። እንዲያውም እውነቱን እንነጋገር ከተባለማ፤ ይህ የምስራቅ አፍሪካ ቀጣና የአለም አቀፋዊ ፅንፈኛ ቡድኖች አፍራሽ እንቅስቃሴና የሽብር ጥቃታቸው ግንባር ቀደም ኢላማ የመሆን ዕድሉ የሰፋ ነው ሲሉ ገና ከዛሬ 20 ዓመት ጀምሮ በአፅንኦት ያስገነዘቡ ብቸኛ ኢትዮጵያዊ ምሁር እኚሁ ፕሮፌሰር (ያኔ ዶክተር እንደ ነበሩ ልብ ይሏል?) መድህኔ ታደሰ እንደሆኑ ማስታወስ ይቻላል። ለማንኛውም ግን ይህ የምንገኝበት የአፍሪካ ቀንድ ቀጣና በተለይም ለመካከለኛው ምስራቅ ሀገራት ቅርበት ያለው ከመሆኑ ጋር ተያይዞ እንደሚስተዋል የሚገመት ጅኦፖለቲካዊ ውጥረትና ትኩሳት የማይለየው አካባቢ ስለመሆኑ ሊሰመርበት የሚገባ ጉዳይ ይመስለኛል። ለዚህም ደግሞ አሁን ላይ መላውን ዓለም አቀፍ መገናኛ ብዙሃን በስፋት እያነጋገረ ካለው ወቅታዊ እውነታ የተሻለ ማሳያ እንደማያሻን ነው የሚሰማኝ። በተረፈ የዛሬውን ሐተታየን እነሆ እዚህ ላይ አብቅቻለሁ። መዓ ሰላማት!

የእናት ቅናት

Wednesday, 14 February 2018 11:51

 

አንዲት እናት በልጇ ላይ ምን ያህል ልትቀና ትችላለች? ከሰሞኑ ማትሮ የዜና አውታር ያስነበበው ዜና ሁላችንም ይሄንን ጥያቄ መላልሰን እንድንጠይቅ የሚያደርገን ነው። የ44 አመቷ እናት በ11 አመት ልጇ ላይ ያላት ቅናት ከማንም ከምንም አይገጥምም ይላል ዜናው። ኤ ጂ የተባለችው ይህች እናት የአብራኳ ክፋይ የሆነው ልጇ ተፈጥሮ ከቸረችው ውበት ውስጥ አንዱ በጉንጩ ላይ ያለችው ስርጉድ (ዲምፕል) ናት። እናት ታዲያ በልጇ ውበት ከመደነቅ እና ከመደሰት ይልቅ ከባድ የቅናት መንፈስ ያሳድርባታል። እናም ራሷን ከልጇ እኩል ለማድረግ አንድ ለየት ያለ ተግባርን ፈፀመች።


ኤጂ ወደ ቀዶ ህክምና ሆስፒታል በማምራት ልክ እንደልጇ አይነት ስርጉድ በፊቴ ላይ እንዲኖረኝ ስለምፈልግ ይሰራልኝ ስትል ባለሞያዎችን ጠየቀች። ባለሞያዎቹም መስራቱን እንሰራለን ነገር ግን ቀዶ ህክምናውን ተከትሎ ለሚመጣው ነገር ኃላፊነቱን አንወስድም ሲሉ ያለውን ነገር ለማስረዳት ሞክረዋል። አሻፈረኝ ያለችው እናትም ለቀዶ ህክምናው የ1ሺህ 300 ዩሮ ገንዘብን ወጪ በማድረግ ቀዶ ህክምና አድርጋለች። ቀዶ ህክምናው ከጉንጯ ላይ በመቁረጥ እና መልሶ በመስፋት የተደረገላት ሲሆን፤ ለቀዶ ህክምናውም አንድ ሰዓት ከሰላሳ ደቂቃ የፈጀ ጊዜ ወስዶባታል። ከህክምናው በኋላ በሴትየዋ ጉንጭ ላይ እብጠት እና ጎልቶ የሚታይ ጠባሳ የቀረ ሰሆን፣ እርሷ የፈለገችው አይነት ስርጉድ እስካሁን ድረስ አልተፈጠረም። እርሷ ግን እያደር የፈለገችው አይነት ዲምፕል እንደሚፈጠር በታላቅ ተስፋ እየተጠባበቀች ትገኛለች።


“አንዳንድ ሰዎች በተሰጠውን ነገር መደሰት አለብን ብለው ስለሚያስቡ የእኔን ድርጊት እንደ ቅንጦት ወይም እንደ እብደት ሊቆጥሩት ይችላሉ። ነገር ግን የልጄን ዲምፕል ካየሁ በኋላ እንዲህ አይነት ዲምፕል እንዲኖረኝ ፈለኩኝ። ይሄንን ነገር ለመወሰን ከአስር ዓመት በላይ ሳስብበት እና አማራጮችን ስፈልግ ነው የኖርኩት። ይሄን ሳደርግ ቀዶ ህክምናው የሚደረገው በጉንጬ ላይ በመሆኑ ተያያዥ ብዙ ችግሮች እንደሚኖሩ አውቃለሁ። ነገር ግን ቤተሰቦቼን ለገንዘብ ችግር እስካልዳረኳቸው ድረስ ይሄን ገንዘብ ከፍዬ በማድረጌ ምንም አይነት የጥፋተኝነት ስሜት አይሰማኝም ስትልም አስረድታለች።

 


በይርጋ አበበ

 

ርዕስ ያመኛል (ተቀበል ቁጥር 3)
ድምጻዊ ጌትሽ ማሞ
ዜማና ግጥም ጌትሽ ማሞ
አቀናባሪ አቤል ሳሙኤል
ማስተሪንግ አበጋዝ ክብረወርቅ
ፕሮዳክሽን የአልባብ ምስሎች
ዳይሬክተር ሳምሶን ከበደ
ፕሮዲዩሰር ሎሚ ቲዩብ

ከሰሞኑ የኢትዮጵያን ሙዚቃ ከተቆጣጠሩት በጣት ከሚቆጠሩ አዲስ ሙዚቃዎች መካከል ጌትሽ ማሞ የለቀቀው አንድ ነጠላ ዜማ ቀዳሚውን ትኩረት የሳበ ሆኗል። የበርካታ ዜማ እና ግጥሞች ደራሲው ጌትሽ ማሞ ከዚህ ቀደም ‹‹ተቀበል›› በሚል ገዥ ርእስ ሁለት ተከታታይ ነጠላ ዜማዎችን ለአድማጭ አቅርቦ ነበር። በተለይ ‹‹እንከባበር/ተቀበል ቁጥር 2›› የተሰኘው ስራው በበርካታ አገራዊ ጉዳዮች የተዋቀረ ‹‹አጽመ ስሪት›› ያለው ነው ሲሉ አድናቂዎቹ ሲገልጹ ቆይተዋል። ቁጥር አንድም ሆነ ቁጥር ሁለት ‹‹ተቀበል›› ሲል ርዕስ የሰጣቸው ሁለቱም ነጠላ ዜማዎች በዩቲዩብ መረጃ መረብ በበርካታ ሚሊዮን ተመልካቾች የተጎበኙ ስራዎቹ ሲሆኑ በቅርቡ (ባሳለፍነው ቅዳሜ ማለዳ) የለቀቀው “ያመኛል” የተሰኘው ተከታዩ ስራ ደግሞ በአንድ ቀን ብቻ ከሶስት መቶ ሺህ በላይ ተመልካች ያገኘ ስራ ሲሆን፤ ሙዚቃውን ለተመልካች ያቀረበው ‹ሎሚ ቲዩብ›› ደግሞ ለዘፋኙ 700 ሺህ ብር ክፍያ ፈጽሞለታል። በዛሬው የመዝናኛ አምዳችንም አዲሱን የጌትሽ ማሞ ነጠላ ዜማ በተመለከተ ዳሰሳ ያደረግን ሲሆን ድምጻዊ ጌትሽ ማሞም ሃሳቡን በስልክ አካፍሎናል።

 

ያመኛል ሲገለጥ
ዘውጉን በኢትዮጵያዊነት አንድነት ላይ አድርጎ የተሰራው ‹‹ያመኛል›› ነጠላ ዜማ ቪዲዮው ሲከፈት ይህን መልእክት በማስተላለፍ ነው የሚጀምረው። ‹‹ኢትዮጵያ ማንነታቸውን በፈቃዳቸው ተቀብለው በጋራ በአንድነት ለመኖር ቃል ኪዳን የገቡና ከፈጣሪያቸው ውጭ ለማንም ተገዥ ከመሆን ነጻ ወጥተው በእኩልነትና በፍትህ በመመራት እየተረዳዱ እንደ አንድ ቤተሰብ የሚኖሩባት ፍጹም ነጻ የሆኑ ህዝቦች የፈጠሯት ምድር ነች። እስኪ ዛሬ በኢትዮጵያ ምድር ወይም በውጭ አህጉር ተበትነው ካሉት የትኛው አትዮጵያዊ ነው በወላጆቹ የትውልድ ግንድ በኩል ጥቂት ወደኋላ ሄድ ብሎ የአያቶቹን፣ ቅድመ አያቶቹን የምንጅላቶቹን የዘር ሃረግ ቢስብ ራሱን የብሔረሰብ ፍሬ ማለትም ጎሳዎች የተዋሃዱበት ቅይጥ ፍጡር ሆኖ የማያገኘው? ይህ ነው ኢትዮጵያዊነት የሚያሰኘው አብይ ባህሪ›› በማለት ጌትሽ ማሞ ለአዲሱ ነጠላ ዜማው መግቢያ ተጠቅሟል።


በመጽሃፍ ቅዱስ ‹‹ነብር ዥጉርጉርነቱን ኢትዮጵያዊ መልኩን ይቀይር ዘንድ ይቻለዋልን›› እንዲል ድምጻዊ ጌትሽ ማሞም ይህን ሃሳብ በግጥምና ዜማ አዋህዶ ነብስ ሲዘራበት እንዲህ ይላል።

‹‹ከቶ የማይቀይረው ዥጉርጉር ቀለሙ ለነብር ጌጡ ነው
ለሀበሻም መጠሪያው ኢትዮጵያዊነቱ ከአምላክ የጸና ነው››

ይህ ስንኝ ኢትዮጵያዊነት እንዲሁ በአንድ ጀምበር የተገኘ ማንነት ወይም በ‹ቅባት› የሚሰጥ መጠሪያ ሳይሆን ለኢትዮጵያዊያን ኢትዮጵያዊነታቸውን ከአምላክ የተሰጠ ስጦታ ወይም የ‹ተዋህዶ› መገለጫ መጠሪያቸው እንደሆነ በአጽንኦት ይገልጻል። በመሆኑም ይላል ድምጻዊው በዜማና በግጥሙ፤ ኢትዮጵያን የነካ የአምላክን ድንበር ተጋፋ ሲል ኢትዮጵያ ከአምላክ ተራዳኢነት የተቸራት እንደሆነች ይገልጻል።


‹‹እሷን ነክቶ ሰላም አግኝቶ፤
ማንም የለም የሚኖር ከቶ።
ጠባቂዋ አለ ከላይ፤
ዙፋኑ ሁሉን የሚያይ።›› በማለት ፈርጠም እና ጠንከር ብሎ ያዜመዋል። ኢትዮጵያን ከክፉ ለመጠበቅ ፈጣሪ በተጠንቀቅ እንደቆመላት ይናገራል። ‹የእስራኤል ጠባቂ አይተኛም፣ አያንቀላፋም›› እንዲል መጽሃፍ ቀዱስ ጌትሽ ማሞም ‹‹ፈጣሪ ኢትዮጵያን ለመጠበቅ ሁሌም ዝግጁ ነው። ይህን የማያውቁ ብኩናን በኢትዮጵያ ላይ እጃቸውን ቢያነሱ የባሰ ይወርድባቸዋል›› ሲል ይናገራል።

 

ያመኛል እንዴት ተጸነሰ?
ኢትዮጵያን የሚገዛት ገዥው ፓርቲ ኢህአዴግም ሆነ ተቃዋሚ ፓርቲዎችና የኢትዮጵያ ጉዳይ ያገባናል የሚሉ ምሁራን፣ የሀይማኖት መሪዎች፣ የሲቪክ ማህበራት መሪዎች እንዲሁም አብዛኞቹ ኢትዮጵያዊያን በዚህ ወቅት በአንድ ሃሳብ ላይ ይስማማሉ። እሱም ኢትዮጵያ ከመቼውም ጊዜ በላይ በውስጣዊ ችግሮች የተከበበች መሆኗን የሚስማሙበት ጉዳይ ነው። ይህ የሆነው ደግሞ በኢትዮጵያ ታሪክ ዘርን መሰረት ያደረጉ ግጭቶችና ውንጀላዎች መታየታቸው ሲሆን ከኢትዮጵያዊነት ትልቁ ጥላ ይልቅ የዘርና የብሔር ጉዳይ በብዙዎቹ ወጣት ምሁራን ዘንድ የሚቀነቀን ጉዳይ መሆኑ ነው። በዚህ የተነሳም ኢትዮጵያዊነት አደጋ ያንዣበበበት መሆኑ ይታወቃል።


ድምጻዊ ጌትሽ ማሞም ‹‹ያመኛል›› ሲል ርእስ የሰጠውን ነጠላ ዜማ ከስድስት ወራት በፊት ጀምሮ ሲያዘጋጅ መነሻ የሆነው ይሄው አገራዊ ጉዳይ እንደሆነ ለሰንደቅ ጋዜጣ ተናግሯል። ድምጻዊው ሃሳቡን ሲገልጽ ‹‹ዜማውም ግጥሙም ታስቦበትና ጊዜ ተወስዶበት የተሰራ ስራ ነው። ለአገሬ ወቅታዊ ሁኔታ ያዘጋጀሁት ስራ ነው›› ሲል ተናግሯል። ከድምጻዊው ንግግርም ሆነ ከዘፈኑ ዜማ እና ግጥም ተነስተን ስንመለከተው ‹‹ያመኛል›› ነጠላ ዜማ ከመለያየት ይልቅ አንድነትን የመስበክ አላማ አድርጎ የተሰራ ስራ ሆኖ እናገኘዋለን። ይህንም ከዘፈኑ ላይ የተወሰኑ ስንኞችን በመጥቀስ ሃሳቡን እናዳብረው።

 

‹‹እምም እምም እምም፤ እምም ያደርገኛል፤
እንዴት ስለፍቅር ሰው አንሶ ይገኛል።
ኧረ አንድ አይደለም ዘጠኝ ሞት ይምጣ
በአገር በወገን ገፍቶ ከመጣ።
እኔ እሚያጓጓኝ በቃ ይሄ ነው
ኢትዮጵያዊነት ከዘር በላይ ነው››

እነዚህ ስንኞች በግልጽ እንደሚነግሩን ኢትዮጵያዊነት ከዘር እና ከሀይማኖትም በላይ መሆኑን ሲሆን፤ ኢትዮጵያዊነትን በዘር መንዝሮ ዝቅ ሲያደርጉት እንደማንኛውም አገር ወዳድ ኢትዮጵያዊ ሁሉ ድምጸዊ ጌትሽ ማሞም ‹‹እምም ያደርገኛል›› ይላል። ይህን አቋሙንም እንዲህ ሲል ያጠናክረዋል።

 

‹‹በነጻነት ሰንደቅ በከፍታ ማማ
ትኑር አትንኩብኝ ያመኛል ህመሟ።››

ያመኛል የተጸነሰውም ሆነ ጽንሱ አድጎ ለፍሬ የበቃው አደጋ ላይ የወደቀውን ኢትዮጵያዊነትን ለመመለስ እንደሆነ ከዘፋኙ አንደበትም ሆነ ከዘፈኑ ስንኞች ላይ መረዳት ይቻላል።

ኢትዮጵያዊነትና ኢትዮጵያ በጌትሽ ዜማ
ብዙዎች ኢትዮጵያ የሶስት ሺህ ዘመናት ዕድሜ እና ታሪክ እንዳላት ሲገልጹ፤ አንዳንዶች ደግሞ ‹‹ኢትዮጵያን ጠፍጥፎ የሰራት የምኒልክ ጦር ነው ዕድሜዋም ከመቶ እልፍ አይልም›› ሲሉ በአደባባይ ይናገራሉ። ሃሳብ ቁጥራቸው ቀላል የማይባሉ ምሁራን እና አፍቅሮተ ኢትዮጵያ የሆኑ ኢትዮጵያዊያን ሁለተኛውን አምርረው ሲኮንኑ ይታያሉ። ለሃሳባቸው ማጠንከሪያ የሚያቀርቡት ስነ አመክንዮ ደግሞ ‹‹ኢትዮጵያ በመጽሃፍ ቅዱስ ሳይቀር ለ41 ጊዜ ስሟ የተጠቀሰች ምድር መሆኗን፣ ከንግስት ሳባ እስከ አጼ ቴዎድሮስ በዘለቀው ዕድሜዋ በርካታ ውጣ ውረዶችን ማለፏን እንዲሁም በርካታ ዓለም አቀፍ ምሁራንና የታሪክ ተመራማሪዎች በምርምር ስራዎቻቸው ኢትዮጵያን ደጋግመው መግለጻቸውን›› በማውሳት ነው።


የዚህ ሃሳብ አራማጆች ታዲያ ስለ ኢትዮጵያ አገርነትና የግዛት ወሰን ሲናገሩ ‹‹እንደ ሰንበቴ ማህበር ወይም እቁብ ስብስብ›› በቀላሉ የተገኘች ሳይሆን ብዙ ደምና አጥንት የተከፈለባት እንደሆነች በማውሳት ጭምር ነው። እንደ ድምጻዊት እጅጋየሁ ሽባባው (ጂጂ) ያሉ ድምጸ መረዋ ዘፋኞችም ይህን ሃሳብ ያጠናክሩታል።

 

‹‹አድዋ ዛሬ ነው አድዋ ትናንት
መቼ ተነሱና የወዳደቁት።
የምኖረው ህይወት ዛሬ በነጻነት ሰው ተከፍሎበታል ከደምና ከአጥንት›› በማለት የኢትጵያ ታሪክ የመንደር ቡድን ታሪክ ሳይሆን የደምና አጥንት ድምር ውጤት መሆኑን ትናገራለች በዜማዋ። 

ከጂጂ ሃሳብ ጋር የሚስማማው ድምጻዊ ጌትሽ ማሞም በ‹‹ያመኛል›› ዘፈኑ

 

‹‹በብዙ ደም አጥንት ተበጅታ የኖረች
በዘመን ስንክሳር ተፈትና ያለፈች።
በቀደመው ፍቅር በማይነጥፍ ማንነት
ቀድማ የታጠቀች በአትንኩኝ ባይነት›› ሲል የትናንቷን ኢትዮጵያ ስሪት ይናገራል። ስለዛሬዋ ኢትዮጵያ ልጆች ሲናገርም ‹‹ኖረው የሚያስጠሯት ሞተው እሚያኖሯት ልጆች አሏት ዛሬም ልክ እንደትናንት›› ሲል ለዚህች አገር ህልውና ራሳቸውን አሳልፈው ለመስጠት የተዘጋጁ ልጆች እንዳሏት ይገልጻል። ኢትዮጵያዊነት ዛሬ እንዲህ በዘርና በጎሳ ከመከፋፈሉ በፊት ለኢትዮጵያ ህልውና መስዋዕት የከፈሉትን ዜጎች ሲጠቅስም አንድ ከሰሜን አንድ ከምዕራብ የተወለዱ ጀግኖች ያነሳል።

‹‹ዘርአይ ደረስ ሲሞት ሰንደቅ ተሸክሞ
ጃጋማ ተተካ ከመብረቅ ፍም ቀድሞ››

ዛሬ ኤርትራ ከእናት አገሯ ኢትዮጵያ ተገንጥላ (መሪዎቿ ነጻነቷን ተጎናጽፋ ይሉታል) ራሷን ችላ አገር ከመሆኗ በፊት ዘርአይ ደረስ ለኢትዮጵያ አንድነት የከፈለውን ጀግንነት ከኦሮሞው ጃጋማ ኬሎ ጋር አዋህዶ ያቀርበዋል ጌትሽ ማሞ። በእርግጥ በጌትሽ ማሞ እይታ ኢትዮጵያዊነትን ወዶ እና ፈቅዶ መቀበል ሲባል ማንነትን ረስቶ ስርን ዘንግቶ እንዳልሆነ በአጽንኦት እንዲህ ሲል ይናገራል።

 

‹‹ማንነትን ማወቅ ስርን ማየት ጥሩ
የአንድነቱ ገመድ ሳይበጠስ ክሩ››

ይህን ተፈጥሯዊ ማንነት ማወቅና መመርመር ሲባል የራስን አወድሶ የሌሎችን አውግዞ ወይም አሳንሶ በማየት የታላቁን ዛፍ ፍሬ (ኢትዮጵያዊነትን) በማጥፋት መሆን እንደሌለበት ስንኙ ላይ የገባው ሀረግ ይገልጻል። ይህን የአንድነት ገመድ ሳይበጠስ ለማስቀጠል ደግሞ ሁሉም በየጎጡ ማሰቡን ትቶ ስለ ታላቁ ምስል መጨነቅ ይኖርበታል ሲል የጌትሽ ማሞ ዘፈን ምክረ ሃሳቡን ይለግሰናል።

‹‹ከዚህም ከዚያም ሆኖ ስሙ ሀይማኖቱ
ከዘር ይሻገራል ኢትዮጵያዊነቱ።
ቆጥረህ ላትጨርሰው የዘር ሀረጌን
ማነህ? አትበለኝ ማን ልበል? አንተን።
እንዲያው ሌላው ቢቀር ስትመለከተኝ
ምን አይተኽብኛል ካንተ የሚለየኝ?
በታመመ ብዕሩ በከንቱ ሙገሳ
የአንድ እናት ልጆች ነን ይህንን አንርሳ።››

ይህን ብሎ ማለፍ በቂ መስሎ ያልታየው ድምጻዊው ስለ ኢትዮጵያ እና ኢትዮጵያዊያን ሲቆረቆር ይህን ብሏል።

‹‹አላጊጥ ይቅርብኝ ወርቄንም እንካችሁ
ነገም ከማገኘው ሰርቼ ልስጣችሁ
ብቻ በወገኔ በአገሬ መጣችሁ
እንዳታሳምሙኝ እናንተም ታማችሁ።
ጀግንነት መከታው ከአያት ቅድመ አያቱ
ቋንቋው ጉራማይሌ ፍቅሩ ሀይማኖቱ።
ጠፍቶ ከገበያው ዋጋ ቢያጣ ብሩ
ዘር በሰው ልጅ ሆነ የሚለካው ክብሩ።
ሰው በጎጥ አበደ ልቡን ሞላው ክፋት
አምላኬ አደራህን ኢትዮጵያን ጠብቃት።
እንደ ዐይኑ ብሌን የሚጠብቃት
አገሬ አገሬ እሱ አምላክ አላት።
በሰላም ውሎ በቸር ይደር
የእምዬ ጓዳ የእናቴ ምድር›› ሲል ተቆርቋሪነቱን ሲገልጽ እንመለከታለን።

ያመኛል ከአዱኛ እና ከትወና አንጻር ያመኛል (ተቀበል ቁጥር 3) የተሰኘውን ነጠላ ዜማ ‹‹ሎሚ ቲዩብ›› የተባለ የማህበራዊ ትስስር ገጽ በ700 ሺህ ብር ከጌትሽ ማሞ ላይ ገዝቶታል። ለአንድ ነጠላ ዜማ ይህን ያህል ገንዘብ አልበዛም ወይ? የሚል ጥያቄ ከሰንደቅ ጋዜጣ የቀረበለት ጌትሽ ማሞ ሲመልስ ‹‹አልበዛም፤ የተከፈለኝ ክፍያ የተጋነነ ሳይሆን የሚገባኝን ነው። እንዲያውም የኢትዮጵያ ሙዚቃ ከዚህ በላይም ሊከፈለው ይገባል›› ብሏል።
‹‹ያመኛል›› ካለፉት ተከታታይ ነጠላ ዜማዎች በምን ይለያል? የሚል ጥያቄ ለጌትሽ ቀርቦለት ነበር። ድምጻዊው ሲመልስም “ያመኛል”፣ ከእንከባበርም ሆነ ከተቀበል በዜማ፣ በመቼት፣ በቪዲዮ ቀረጻ እና በይዘትም የተለየ መሆኑን ተናግሯል። ለዚህም ኢትዮጵያዊነትን ሊገልጹ በሚችሉ አልባሳት፣ አባት እና እናት አርበኞች እንዲሁም ቁሳቁሶች ታጅቦ የተቀረጸ ስራ ሲሆን፤ ከዚህ ቀደም በነበሩት ሁለት ስራዎች ላይ የዘፈኖቹ ‹‹ክስተት›› የነበረው ተዋናይ ሳሙኤል ለገሰ እንዳለፉት ሁሉ በዚህ ዘፈንም የአጋፋሪነቱን ሚና በአግባቡ የተወጣበት ሆኖ ቀርቧል። ከጌትሽ ጋር በአጋፋሪነት (ፈረንጆች ባክ ሲንገር የሚሉት ሊሆን ይችላል) ሁለት ስራዎች ላይ የታየው አርቲስት ሳሙኤል ለገሰ በቅርቡ የራሱን ስራ ‹‹ፍቺኝ›› ሲል ይዞ መቅረቡ የሚታወስ ነው።


“ያመኛል” በጌትሽ ማሞ የቀረበ ድንቅ ስራ ሲሆን ግጥሞቹን አዳምጦ ለመረዳት ትንሽ አስቸጋሪ ሆኖ አግኝቼዋለሁ። ድምጻዊው ከዚህ ቀደም በሙሉ አልበምም ሆነ በነጠላ ዜማዎችና በፊልም ማጀቢያ ሙዚቃዎች ላይ ብቃቱን ያሳየ ድንቅ ዘፋኝ መሆኑ ይታወቃል። (የሶስት ማዕዘን ፊልም ማጀቢያ ሙዚቃ በአፍሪካ ደረጃ ሽልማት የተቸረው ስራ መሆኑን ልብ ይሏል) ይህ የአሁኑ ስራውም በከፍተኛ ጥንቃቄ የተሰራ እና የብዙ ባለሙያዎች እገዛ የታየበት ስራ ቢሆንም ታስቦበት ይሆን ወይም በስህተት የተፈጠረ ማወቅ ባይቻልም ዘፈኑ ሲጀምር ጌትሽ ማሞ የሚገባበት ድምጽ ዜማው የራሱ ሳይሆን ቀደም ብሎ ከተሰሩ ስራዎች የተቀዳ ይመስላል። በተለይ ‹‹ከቶ እማይቀይረው….›› ብሎ ሲገባ ስሙን ከዘነጋሁት ምዕራብ አፍሪካዊ የሬጌ ሙዚቃ ተጫዋች ላይ ቴዲ አፍሮ ወስዶ ‹‹ኮርኩም አፍሪካ›› ሲል ከተጫወተው ዜማ ጋር ይመሳሰላል።


ከዚህ በተረፈ ግን በመልዕክት፣ በዜማ፣ በግጥም፣ በቀረጻ፣ በትወና እና በቁሳቁስ አጠቃቀም እጅግ የተዋጣለት ስራ ሆኖ አግኝቼዋለሁ ‹‹ያመኛል››ን። ዝግጅት ላይ ካለው ሙሉ አልበሙ እና ከአልበሙ በፊት ለህዝብ ይቀርባል ተብሎ የሚጠበቀውን የጌትሽ ማሞ ነጠላ ዜማ እስኪወጣ ድረስ ከያመኛል ዘፈን ስንኞች ላይ ጥቂት ዘግነን እንሰናበት።


‹‹በብዙ ደም አጥንት ተበጅታ የኖረች
በዘመን ስንክሳር ተፈትና ያለፈች።
በቀደመው ፍቅር በማይነጥፍ ማንነት
ቀድማ የታጠቀች በአትንኩኝ ባይነት።
ከዚህም ከዚያም ሆኖ ስሙ ሀይማኖቱ
ከዘር ይሻገራል ኢትዮጵያዊነቱ።
ቆጥረህ ላትጨርሰው የዘር ሀረጌን
ማነህ? አትበለኝ ማን ልበል? አንተን።
እንዲያው ሌላው ቢቀር ስትመለከተኝ
ምን አይተኽብኛል ካንተ የሚለየኝ?
በታመመ ብዕሩ በከንቱ ሙገሳ
የአንድ እናት ልጆች ነን ይህንን አንርሳ።
ሰው በጎጥ አበደ ልቡን ሞላው ክፋት
አምላኬ አደራህን ኢትዮጵያን ጠብቃት።
እንደ ዐይኑ ብሌን የሚጠብቃት
አገሬ አገሬ እሱ አምላክ አላት።
በሰላም ውሎ በቸር ይደር
የእምዬ ጓዳ የእናቴ ምድር።››

በሰላም ውለን ቸር እንደር። ኢትዮጵያ በክብር ለዘላለም ትኑር!! የአዘጋጁ የመሰናበቻ መልእክት ነው።

በጥበቡ በለጠ

 

የየካቲት አብዮት 44 አመታት አስቆጠረ፡፡ ኢትዮጵያ አሮጌ፤ ያረጀና የበሰበሰ ስርአት ነው ብላ ንጉሳዊውን መንግስት ፍርክስክሱን አውጥታ አዲስ ስርአት መሰረተች፡፡ ጊዜያዊ ወታደራዊ አስተዳደር ደርግ መጣ፡፡ ትውልድ በቀይ ሽብርና በቀይ ሽብር ተቧድኖ አለቀ፡፡ ኢትዮጵያ ከጦርነትና ከግጭት አዙሪት አልወጣ ብላ ረጅም ጊዜ አስቆጥራለች፡፡ ከዚያ በኋላ ኢትዮጵያዊ ሁሉ መለያው ስደት ሆነ፡፡ እግርና ችጋር የሐገሪቱ መለያ ሆነ፡፡ የአሁኑ ትውልድ ያን ትውልድን ይተቻል፡፡ ያ ትውልድ ለዚህ ችግር አበቃን የሚሉ ብዙ ወጣቶች አሉ፡፡


ክፍሉ ታደሰ የያ ትውድ ተወካይ ነው፡፡ ኢ.ሕ.አ.ፓ/ን በግንባር ቀደምትነት ከመሠረቱት እና የ1960ዎቹን ትግል እስከ 1970ዎቹ መጀመሪያ ድረስ ከመሩት የያኔው ወጣት ምሁራን መካከል አንዱ ነው፡፡ እነ ክፍሉ ታደሰ ኢትዮጵያን በዴሞክራሲ፣ በሰብዐዊ መብት፣ በፍትህ፣ በእኩልነት፣ ሃሳብን በነፃነት በመግለፅ ረገድ እንለውጣታለን ብለው ከያሉበት ተጠራርተው ኢሕአፓን /የኢትዮጵያ ሕዝባዊ አብዮታዊ ፓርቲ/ን መሠረቱ፡፡ ቀደም ብለውም የፊውዳል ኢትዮጵያን አስተዳደር በዘመናዊ መንገድ ለመምራት ‘መሬት ላራሹ’ የሚለውን መርህም ለረጅም ጊዜ ሲያቀነቅኑ ቆይተዋል፡፡ ለጥቆም የተማሪው፣ የሰራተኛው፣ የገበሬው፣ የጦር ሠራዊቱ እንቅስቃሴ እያየለ መጣ፡፡


ለውጥ አቀንቃኙ ወጣትም ኢትዮጵያን ወደ ዘመናዊ አስተዳደር ሊለውጣት ተደራጅቶ ብቅ ብሏል፡፡ ታዲያ ድንገት ከጦር ሠራዊቱ የተውጣጡ መኮንኖች የግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለስላሴን ሥርዓተ-መንግስት በኃይል አፍርሰው የጊዜያዊ ወታደራዊ አስተዳደር መንግሥት መሠረቱ፡፡ ሲቀነቀን የነበረውን የተማሪውን ጥያቄና ጩኸት ወስደው ለአብዮቱ ጉዞ ተጠቀሙበት፡፡ ብዙም ሳይቆይ ሰላማዊ ሰልፍ ማድረግ፣ ነፃ ፕሬስን እና በፓርቲ መደራጀትን አገዱ፡፡ ግጭቶች ተጫሩ፡፡ ወደ አሰቃቂ ግድያዎች ተገባ፡፡ ኢሕአፓ ነው ተብሎ የሚታሰብ ወጣት ሕይወቱ ታጨደ፡፡ የቀበሌና የአብዮት ጥበቃ አባላትን ጨምሮ ከፍተኛ የደርግ አመራሮች በኢሕአፓ ወጣቶች ላይ ነፃ እርምጃ አወጁ፡፡ በየጐዳናው፣ በየቤቱ መረሸንም ጀመሩ፡፡ በዚያ ትውልድ እንደ ጤዛ በረገፈበት ወቅት ክፍሉም የዚያ ሁሉ መከራና ስቃይ ተቋዳሽ ነበር፡፡ ክፍሉ ተአምራዊ በሚባል ሁኔታ ከእልቂቱ ከተረፉት ጥቂት የኢሕአፓ አመራሮች መካከል አንዱ ነው፡፡ በሕይወት በመኖሩም የዚያን ዘመን ታሪክን ያ ትውልድብሎ በሦስት ተከታታይ መፃሕፍት ዘከረ፡፡ ለትውልድ አስተላለፈ፡፡


የኢሕአፓ ወጣቶች የመጨረሻውን የሞትሽረት ትንቅንቅ ሲያደርጉ ይታያል፡፡ መጽሐፉን ያዘጋጀው ክፍሉ ታደሰ በዚህ ሁሉ እልቂት ውስጥ፣ ትንቅንቅ ውስጥ፣ መከራ ውስጥ የነበረና ከዚያም በሕይወት ተርፎ ያየውን፣ የሰማውን፣ የፃፈውን፣ ያነበበውን፣ የጠየቀውን ታሪክ ያ ትውልድ ብሎ አዘጋጅቶ ሰጥቶናል፡፡ ክፍሉ ታደሰ የኢሕአፓን የትግል ታሪክ ያ ትውልድ በሚል ርዕስ እስከ ፍፃሜው ድረስ በዝርዝር በመፃፍ የሚስተካከለው የለም፡፡ በእንግሊዝኛ ቋንቋ The Generation በሚል ርዕስ እነዚህን ሦስት ተከታታይ መፃሕፍቶቹንም ቀደም ሲል ያሳተመ ሲሆን መጽሐፉ በዓለም አቀፍ ደረጃ ሰፊ ስርጭት የነበረውና 1960ዎቹን የኢትዮጵያን ታሪክ ለቀሪው ዓለም ያስተዋዋቀ ነው፡፡


ስለ ያ ትውልድ ታሪክና ማንነት ከክፍሉ ታደሰ በኋላ የተለያዩ ፀሐፍት እነደየግንዛቤያቸው መፃሕፍትን አዘጋጅተው አሳትመዋል፡፡ ጥቂቶቹን ለመጠቃቀስ ያህል የፕሮፌሰር ገብሩ ታረቀን መጽሐፍ ማስታወስ እንችላለን፡፡ The Ethiopian Revolution:- War in the Horn of Africa. የተሰኘው መጽሐፋቸው ስለ ያ ትውልድ ጥናት አድርገው ያዘጋጁት ነው፡፡ ሌላው ደግሞ ዓለም አስረስ የተባሉ ፀሐፊ ያዘጋጁት መጽሐፍም ተጠቃሽ ነው፡፡ History of the Ethiopian Student Movement (in Ethiopia and North America): Its impact on Internal Social Change, 1960-1974 ይሰኛል፡፡ መጽሐፉ በተለይ በውጭ ሀገራት ውስጥ የነበሩ የኢትዮጵያ ወጣቶች ለለውጥ ትግሉ መፋፋም ያበረከቱትን አስተዋፅኦ ይዘክራል፡፡ በእንግሊዝኛ ቋንቋ ቀደም ብለው ከተፃፉት የያ ትውልድ መዘክሮች አንዱ ጆን ማርካኪስ እና ነጋ አየለ ያዘጋጁት Class and Revolution in Ethiopia የተሰኘው መጽሐፍ ነው፡፡ የአብዮቱ ሞቅታ ባልቀዘቀዘበት ወቅት የታተመ መጽሐፍ በመሆኑ በሰፊው ተነቧል፡፡


ራንዲ ባልስቪክ የተባሉ ሰው ደግሞ Haile Selassie’s Student: Rise of Social and Political consciousness በሚል ርዕስ ስለ ክፍሉ ታደሰ ትውልድ ጽፈዋል፡፡ በኢትዮጵያ ውስጥ አዲስ የፖለቲካና የአስተሳሰብ ምህዋር እንዲፈጠር ከፍተኛ አስተዋፅኦ ስላደረጉት የ1960ዎቹ ወጣቶች ፍልስፍና ላይ ትኩረት የሚያደርግ መጽሐፍ ነው፡፡ ሌላው አስገራሚ መጽሐፍ ራውል ቫሊዲስ የፃፉት Ethiopia the Unknown Revolution የተሰኘው ሲሆን፤ የታተመው ደግሞ ኩባ ነው፡፡ መጽሐፉ የኢትዮጵያን አብዮት አወንታዊ በሆነ መልኩ እየገለፀ የሚተርክና አያሌ መረጃዎችንም የሚሰጥ ነው፡፡ አብዮት ተቀጣጥሎ ትውልድ ሁሉ በፍሙ እና በነበልባሉ ሲቀጣጠል በዓይናቸው ያዩት ደግሞ ዴቪድ ኦታዋ እና ማሪና ኦታዋ የተሰኙ አሜካውያን ናቸው፡፡ እነዚህ ሰዎች በወቅቱ አዲስ አበባ ውስጥ ነበሩ፡፡ ያዩትን የታዘቡትን፡- Ethiopia:- Empire in Revolution ብለው መጽሐፍ አድርገውት ለንባብ አብቅተውታል፡፡ ፕሮፌሰር መሳይ ከበደ Radicalism and Cultural Dislocation የሚሰኝ መጽሀፍ አሳትመዋል፡፡ የእርሳቸው ጽሁፍ የሶሻሊዝም እንቅስቃሴ በቀጣይ ኢትዮጵያ ላይ ያመጣውን ልዩ ልዩ ተፅዕኖ አሳይቷል፡፡


እኚሁ ምሁር ሌላው ያሳተሙት መፅሐፍ Ideology and Elite Conflicts: Autopsy of the Ethiopian Revolution የተሰኘ መጽሐፍ ሲሆን፤ እርሳቸውም እስከ ደርግ ፍፃሜ ድረስ የነበረውን በምሁራን መካከል የታየውን የአመለካከት ልዩነት ያሳዩበት መጽሐፍ ነው፡፡ ዶናልድ ዶንሃም የተባሉ ሰውም 20 ዓመታት አጥንቼው ነው የፃፍኩት የሚሉት Marxist Modernየተሰኘው መጽሐፍም የኢትዮጵያን የለውጥ አብዮት የሚዳስስና በተለይም የተማሪዎችን እንቅስቃሴ የሚያሳይ ነው፡፡


ኤድዋርድ ኪሲ የተሰኙ ፀሐፊም Revolution and Genocide in Ethiopia and Cambodia በተሰኘው መጽሐፋቸው በኢትዮጵያ እና በካምቦዲያ ውስጥ ተቃዋሚዎች ላይ የተወሰደውን የጭካኔ እርምጃ ከዘር ማጥፋት ድርጊት ጋር አገናኝተውት እያነፃፀሩ ያቀረቡበት መጽሐፍ ነው፡፡ ኢትዮጵያዊው ፀሐፊ ዶ/ር አንዳርጋቸው ጥሩነህ በዚሁ በኢትዮጵያ አብዮት ላይ The Ethiopian Revolution 1974 - 1987 A Transformation from an Aristocratic to a Totalitarian Autocracy በሚል ርዕስ የአብዮቱ መምጣት መንስኤው ምን እንደሆነ እና ያስከተለውንም ውጤት ለማሳየት ሰፊ ጥረት አድርገዋል፡፡ ባቢሌ ቶላም To kill a Generationበሚል ርዕስ በኢትዮጵያ ውስጥ የተከሰተውን የትውልድ እልቂት በጥሩ ሁኔታ ያሳየበት መጽሐፍ ነው፡፡


በዚሁ በኢትዮጵያ አብዮት ላይ ከተጻፉ የእንግሊዝኛ ጽሁፎች መካከል Documenting the Ethiopian Student movement: - An Exercise in Oral History የተሰኘው መጽሀፍም በፕሮፌሰር ባህሩ ዘውዴ ተዘጋጅቷል፡፡ መጽሀፉ በኢትዮጵያ የተማሪዎች እንቅስቃሴ ወቅት የሚባሉ አፍአዊ ታሪኮችን ሰብስቦ ለመሰነድ የሞከረ ነው፡፡ ጳውሎስ ሚልኪያስም Haile Selassie, Western Education, and Political Revolution in Ethiopia የተሰኘ መጽሀፍ በማዘጋጀት ልዩ ልዩ መረጃዎችን በመሰብሰብ ስለ ቀዳማዊ ኃይለስላሴና ስለ ደርግ አንዳንድ ምስጢራትን የጻፉበት ሰነድ ነው፡፡


ሪስዛርድ ካፑስንስኪ የተባለ የፖላንድ ጋዜጠኛም The Emperor፡- Downfall of an Autocrat በሚል ርእስ መጽሀፍ አሳትሟል፡፡ መጽሀፉ የጃንሆይን ውድቀት ከቅርብ አገልጋዮቻቸው እየጠየቀ የተዘጋጀ ነው፡፡ ከዚሁ መጽሀፍ ጋር ተመሳስሎ ያለው ሌላው መጽሀፍ ኢትዮጵያ ውስጥ እንደኖረ የሚነገርለት ፓትሪክ ግሊስ የጻፈው The Dying Lion: - Feudalism and Modernization in Ethiopia የተሰኘው መጽሀፍ ነው፡፡


የጃንሆይን ስርአተ-መንግስት የመውደቅያ ምክንያቶች በዝርዝር የጻፈበት ነው፡፡ በተማሪዎች እንቅስቃሴ ወቅት የነበረን ነጠላ ታሪክ ማለትም በአንድ ሰው ታሪክ ላይ ተመርኩዘው ከተጻፉ መጻህፍት መካከል የሕይወት ተፈራ Tower in the Sky የተሰኘው መጽሀፍ ይጠቀሳል፡፡ ሕይወት የኢሕአፓ አመራር አባል የነበረውን የፍቅረኛዋን የጌታቸው ማሩን ሁኔታና በአጠቃላይ በፓርቲውና በዘመኑ ስለነበረው ጉዳይ ጽፋለች፡፡ መጽሀፏን በአማርኛም ቋንቋ በጌታነህ አንተነህ አስተርጉማ አቅርባለች፡፡ የአስማማው ኃይሉ ከጐንደር ደንቢያ እስከ አሜሪካ ዋሽንግተን ዲሲ የተሰኘው መጽሐፍና የኢሕአሠን ታሪክ የዘከረበት መጽሐፍ በውብ አፃፃፉ የተመሰገነበት ነው፡፡ በዘመነ ኢሕአዴግ ሚኒስትር የነበሩት አቶ ሀርቃ ሀሮዬም በደቡብ ክልል ስለነበረው የኢሕአፓ እንቅስቃሴ ከግል ገጠመኛቸው በመነሳት መጽሐፍ አሳትመዋል፡፡


በዘመኑ ከኢሕአፓ በተፃራሪ የቆሙትና ከደርግ ጋር አብሮ በመስራት ለውጥ እናመጣለን ያሉት የመላው ኢትዮጵያ ሶሻሊስት ንቅናቄ /መኢሶን/ አመራር የሆኑት አንዳርጋቸው አሰግድ በአጭር የተቀጨ ረጅም ጉዞ ብለው ስለትውልዳቸው ዘክረዋል፡፡ ኮሎኔል መንግሥቱ ኃይለማርያምም ትግላችን በሚል ርዕስ የእርሳቸውን የአገዛዝ ዘመን ሊያስረዱ የሞከሩበት መጽሐፍም ታትሟል፡፡ የሻምበል ፍቅረስላሴ ወግደረስ እኛ እና አብዮቱ፣ የሌሎች የዘመነ ደርግ ፖለቲከኞችና ጦር ሠራዊቶች ብዙ ጽፈዋል፡፡ ከወጣትነት አስከ አሁንም ንቁ የፖለቲካ ተሳትፎ ያላቸው ዶክተር መረራ ጉዲና የኢትየጵያ ፖለቲካ ምስቅልቅል ጉዞና የህይወቴ ትዝታዎች፣ የሀይሉ ሻወል ሕይወቴና የፖለቲካ እርምጃዬ ሌሎችንም በተቃዋሚ የፖለቲካ ድርጅት ውስጥ ያሉ ጸሀፊያንን ጨምሮ ዛሬ በኢሕአዴግ ፓርቲ ስር የተሰባሰቡ ፀሐፊያንም ስላሳለፉት የ1960ዎቹ ታሪክ ጽፈዋል፡፡


ያንን ዘመን ወደ ፈጠራ ስነ-ጽሁፍም በማምጣት የባየ ንጋቱ፣ የማይቸነፍ ፀጋ ፣ የካሕሳይ አብርሃ የአሲምባ ፍቅር፣ የቆንጂት ብርሃኑ፣ ምርኮኛ እና ሌሎችም ፀሐፊያንን እና ጽሁፎቻቸውን መጠቃቀስ ይቻላል፡፡ ክፍሉ ታደሰ ስለ ትውልዱ፣ ያ ትውልድ ብሎ በጀመረው መንገድ ብዙዎች ፀሐፊያን ብቅ ብለውበታል፡፡ እነዚህ የክፍሉ መጻህፍት ከሌሎች የሚለዩት የኢሕአፓን ታሪክ ከዘሩ፣ ከጽንሱና፣ ከውልደቱ እስከ እድገቱና ፍጻሜው ድረስ ከውስጥ ሆኖ እሱ ራሱ የኖረበትን ታሪክ በሦስት ተከታታይ መጻህፍት መዘከሩ ነው፡፡


ክፍሉ ታደሰ ሌላ መጽሐፍ አሳተመ፡፡ ኢትዮጵያ ሆይ ይሰኛል፡፡ ክፍሉ የያ ትውልድ ከፍተኛ አመራርና ታጋይ ሆኖ፣ የመከራውም ገፈት ቀማሽ ሆኖ ሳለ፣ በተቻለው መጠን የዘመኑን ሁኔታ ለማንም ሳያዳላ ለመጻፍ ሞክሯል፡፡ ጉዳዩ ግን ኢትዮጵያ ከዚህ ሁሉ አብዮት በኋላ፣ ከዚህ ሁሉ እልቂት በኋላ የት ደረሰች? የሚለው ነው፡፡ 44 ዓመታት ያለፈው የኢትዮጵያ አብዮት ዛሬስ እንዴት ነው? የተከፈለው መስዋእትነት የት ደርሷል? ትውልድ ጉም ሆኖ ተበትኗል ወይስ ገና ዶፍ ሆኖ ይዘንባል? ወይስ ታላቁ ባለቅኔ ዮፍታሄ ንጉሴ እንዳለው ስንዴዋ ሞታ፣ ተቀብራ፣ በስብሳ ከዚያም አድጋና አፍርታ ትመግበን ይሆን? የኢትዮጵያን አብዮት የ44 አመታት ጉዞን ትርፍና ኪሳራውን ለማወቅ የክፍሉ ታደሰ መጻህፍት ብዙ መረጃዎችን ይሰጡናል፡፡

በይርጋ አበበ

 

“ማይንድ ፕላስ ማትስ” የተሰኘ የአካዳሚ ተቋም በስድስት ክልሎች የሂሳብ ትምህርት ውድድር ማዘጋጀቱን ገለጸ።


ድርጅቱ ለሰንደቅ ጋዜጣ በላከው መግለጫ እንዳስታወቀው በውድድሩ አሸናፊ ለሚሆኑ ተማሪዎች እስከ አስር ሺህ ብር ሽልማት አዘጋጅቷል።


ውድድሩ በቅድሚያ በአዲስ አበባ ተጀምሮ በአምስት የክልል ከተሞች ማለትም መቀሌ፣ ባህርዳር፣ ድሬዳዋ፣ አሰላ እና አዳማ ውድድሮቹ የሚካሄዱባቸው ከተሞች ናቸው።


ማይንድ ፕላስ ማትስ በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ የሂሳብ ትምህርት ክፍል አንጋፋ ምሁራን የሚመሩት ሲሆን ስልጠናውን በተለያዩ የግል ትምህርት ቤቶችና የመንግስት ተቋማት ይሰጣል። “ከዚህ ቀደም በአውሮፓ እና ሩቅ ምስራቅ ሀገራት በሰፊው ጥቅም ላይ ውሎ ውጤት ያጣውን የሳሮባ (የሂሳብ ቃላዊ ስሌት) ስልጠና በመንግስት እና በግል ትምህርት ቤቶች በማስተዋወቅ ተማሪዎች በቀላሉ ውጤታማ የሚሆኑበትን ስራ ሰርቷል” ሲል ተቋሙ ለዝግጅት ክፍላችን በላከው መግለጫ አክሎ ገልጿል።


ተቋሙ አሁን ለማዘጋጀት ካሰበው አገር አቀፍ ውድድር በተጨማሪ ከዚህ ቀደም ለሁለት ጊዜያት በትምህርት ቤቶች መካከል አዘጋጅቶ ለአሸናፊዎች ሽልማት ማበርከቱን አስታውቋል።


በዚህ ውድድር ለመሳተፍ በየክልል ከተሞቹ የሚገኙ የግል እና የመንግስት ትምህርት ቤት ተማሪዎች በትምህርት ቤቶቻቸው በኩል ተመዝግበው የክልሎቹ ትምህርት ቢሮዎች ደግሞ የተወዳዳሪዎችን እና የትምህርት ቤቶቹን ስም አያይዞ ለአወዳዳሪው ተቋም በመላክ ነው። በዚህ መሠረትም በውድድሩ የሚሳተፉ ተማሪዎች በአሸናፊዎች አሸናፊ ውድድር አንደኛ ለሚወጣው ተማሪ አስር ሺህ ብር የሚሸለም ሲሆን ሁለተኛ ለሚወጣው ሰባት ሺህ ብር ሶስተኛ ለሚወጣው ደግሞ አምስት ሺህ ብር ተሸላሚ ይሆናሉ።

የዘገየ ፍርድ

Wednesday, 07 February 2018 13:25

 

በሙሉጌታ በላይ (www.abyssinialaw.com)

 

እኔ አንቺን ስጠብቅ
ጠበኩሽ እኔማ…….
እዚያው ሰፈር ቆሜ
በአክሱም ቁመና በላሊበላ ዕድሜ
እግሮቼን ተክዬ ቀኔን አስረዝሜ
ትመጫለሽ ብዬ በቆምኩበት ስፍራ
ስንት ነገር መጣ ስንት ነገር ሄደ
ስንት ጊዜ ነጋ ስንቴ ጎህ ቀደደ
በቀጠርሽኝ ስፍራ ስጠብቅሽ ቆሜ
ስንት ሳቅ አለፈ ስንትና ስንት እንባ
ስንቴ ክረምት ሆነ ስንቴ ጸደይ ጠባ……..
                    ታገል ሰይፉ
 
መግቢያ
ዋስትና በሕገ መንግሥትም ሆነ የሕገ መንግስቱ የበታች በሆኑ በርካታ ሕጎች የታፈረና የተከበረ መሠረታዊው ከሆነው የሰው ልጅ የመዘዋወር ነፃነትና ንፁሕ ሆኖ የመገመት መብት ጋር ጥብቅ ቁርኝት ያለው ሰብዓዊ መብት ነው። የሰው ልጅ እንደፈለገ ለመዘዋወር ሁለት እግሮች የተሰጡት፤ በአንድ ቦታ ተወስኖ እንዳይቀመጥ ሰዋዊ ተፈጥሮ ነፃ አድርጎ የፈጠረው ይህን ተፈጥሮውንም አብዝቶ የሚወድ ነፃ ፍጡር ነው። ይህ ፍጡር አሳማኝ የሆነ ማስረጃ በማቅረብ አንዳች ወንጀል መፈፀሙ ካልተረጋገጠበት በስተቀር ንፁህ ሆኖ የመቆጠር መብትም አለው።


ይህ ከላይ ከፍ ሲል የተገለፀው ነፃ ሰው በሕግ ከመዘዋወር ሊከለከል፤ በአንድ በተለየ ስፍራ ታስሮ ሊቀመጥ የሚችለው ለጠቅላላው ህዝብ ጥቅም ሲባል፣ የጠቅላላውን ህዝብ ጥቅም ከአደጋ ለመጠበቅ ከፍተኛ የሆነ ወንጀል ተፈፅሞ ሲገኝ ምንአልባት የተጠርጣሪውን የዋስትና መብት ማክበር ይህን የጠቅላላውን ህዝብ ጥቅም አደጋ ላይ የሚጥል በመሆኑ ይህንን የጠቅላላውን የሕዝብ ጥቅም ለመታደግ ሲባል ብቻ አስቀድሞ በተቀመጠ ሕግ ሊገደብ የሚችል መሠረታዊ መብት ነው።


የዚህ ጽሑፍ መነሻ ከመነሻው የዋስትና መብትን መገደብ ሕገ መንግሥታዊ ነው ወይስ አይደለም የሚል ሳይሆን ክርክርን በአጭር ጊዜ ለመጨረስ የሚያስችል ሥርዓት (speedy trial) መዘርጋቱ ባልተረጋገጠበት ሁኔታ ያለ ምንም ቅድመ ሁኔታ አንድ ወንጀል ፈፅሟል በሚል ክስ ስለቀረበበት ወይም ሊቀርብበት ስለሚችል ብቻ ዋስትና መከልከል ሕገ መንግሥታዊ ነው ወይ የሚለው ነው።

 

ፈጣን ፍትሕ እንደ መብት
አንድ ሰው ዋስትና ተከልክሎም ይሁን ሳይከለከል በወንጀል ምክንያት በመከሰሱ ምክንያት ስሙ ከአቶ/ወሮ/ት ወይም ከማዕረግ ስሙ ወደ ተከሳሽነት ሲለወጥ በሕግ ከተደነገጉለት በርካታ መብቶች አንዱ በተከሰሰበት ጉዳይ በአጭር ግዜ ፍርድ የማግኝት መብት ነው። ይህም በሕገ መንግሥቱን አንቀፅ 20 እንዲሁም ኢትዮጵያ በመፈረም የህጓ አካል ባደረገችው የአለም አቀፉ የሲቪል እና የፖለቲካ ስምምነት (ICCPR) አንቀፅ 14(3) (ሐ) መሠረት ተገቢ በሆነ አጭር ግዜ ውስጥ ፍርድ የማግኝት መብት ተረጋግጧል። ይህ መብት በሕግ ገደብ እንደሚደረገባቸው ሌሎች መብቶች ገደብ ያልተደረገበት ፍርድ ቤቶች ከምንም በላይ ስለመረጋጋጡ ሊተጉለት የሚገባ መሠረታዊ መብት ነው። የዚህ መብት መከበር መሠረታዊ ጥቅም ለተከሳሹ ብቻ ሳይሆን በወንጀል ምክንያት ተጎጅ ለሆነው ተበዳይ፤ በተራዘመ ክርክር ምክንያት ለሚወጣው የመንግሥትና የግለሰቦች ጉልበት፣ ገንዘብና ጊዜም ጭምር ነው።


ይህን መብት የሚደነግገው የሕገ መንግስቱ አንቀፅ 20 (1) ይህ መብት ብቻውን የቆመ ሳይሆን በአጭር ግዜ ፍትሕ የማግኝት መብት መረጋገጥ ያለበት በግልፅ ችሎትም ጭምር ስለመሆኑ ይደነግጋል። ምክንያቱም የተከሳሹ ነፃ መውጣትም ሆነ መቀጣት የፍረድ ቤቱ ወይም ጉዳዩ የሚመለከታችው ሰዎች ብቻ ሳይሆን የጠቅላላ ማህብረስቡ ጉዳይ ነው። ጠቅላላው ማህበረሰቡ የተከሳሹ ባግባቡ ነፃ መውጣት በፍርድ ቤቶች ላይ ያላቸውን መተማመን ብሎም ወንጀል እስካልሰሩ ድረስ ደህንነታቸው አደጋ ላይ እንደማይወድቅ ማረጋገጫቸው ነው። ባግባቡ የተከሳሽ መቀጣት ደግሞ ንብረታቸውን፣ ህይወታቸውን፣ አካላቸውን ማንም እየተነሳ እንዳይደፍረው ማስፈራሪያ፤ ተደፍሮ ሲገኝም የእርምት መወስጃ መንገዳቸው ነው። ስለዚህ ፍትሕ በአደባባይ ተገቢ በሆነ አጭር ጊዜ ውስጥ ሲሰጥ መመልከት መብት ነው። ተከሳሹ በርግጥ በቂ ማስረጃ ቀርቦበታል? ተከሳሽ የሚለው ይደመጣል? የችሎት ሰርዓቱ ሕጉን መሰረት አድርጎ ይመራል? ተከሳሽ አጥፊ መሆኑ ከተረጋገጠ በርግጥ የሚገባውን አግኝቷል? እነዚህ ምላሾች በአደባባይ በግልፅ ችሎት ተገቢ በሆነ አጭር ጊዜ ሲሰጥ ፍትሕ በማህበረሰቡ ሰነድ ህያው ትሆናለች። ስምና ሀሳብ ከመሆን አልፋ በርግጥ የምትሰማ፣ የምትዳሰስ ትሆናለች። ይህ መብት በዋስ ሆኖ ጉዳዩ ውጭ ሆኖ ለሚከታተለውም ዋስትና ተከልክሎ በማረፊያ ቤት ለሚገኝ እስረኛም የሚሰራ ቢሆንም የዚህ ጽሑፍ ማጠንጠኛ ዋስትና ተከልከሎ ማረሚያ ቤት ስላለ እስረኛ  ብቻ ትኩረት ያደርጋል።


በኛ ሀገር የሕግ ሥርዓት አንድ ሰው በተጠረጠረበት ወንጀል ሊከሰስ የሚችል ከሆነ ወይም ከተከሰሰ የተከሳሹ ግላዊ ሁኔታ ምንም ይሁን ምንም ከመነሻው ወዲያውኑ ዋስትና የሚያስከለክሉ በርካታ የወንጀል አይነቶች አሉ። በተሻሻለው የፀረ ሙስና ልዩ የሥነ-ሥርዓት እና የማስረጃ ሕግ አዋጅ ቁጥር 882 አንቀፅ 3 ላይ በግልፅ እንደተደነገገው አንድ ሰው ከ10 አመት ፅኑ እስራት በላይ በሚያስቀጣ የሙስና ወንጀል የተያዘ ወይም የተከሰሰ እንደሆነ በእንዲህ አይነት ሁኔታ ውስጥ በመገኘቱ ብቻ ከፍ ሲል የተገለፀውን መሠረታዊ የዋስትና መብቱን ከጅምሩ ያጣል። በአሁኑ ጊዜ በሕግ በግልፅ በመደንገግ ወይም በችሎቶቹ የተለየ አቋም ክስ በመቅረቡ ወይም ምርመራ በመጀመሩ ምክንያት  ዋስትና የሚያስከልክሉ ሕጎች  እየተበራከቱ ሲሆን ለምሳሌነትም የሽብር ወንጀል፤ ከ15 አመት በላይ የሚያስቀጣ ሆኖ ሰው የሞተበት የትኛውም ወንጀል እንዲሁም በሕግ ዋስትና ለማስከልክል ምክንያት የሆኑ የፍሬ ነገር ምክንያቶች በመኖራቸው ፍርድ ቤቶች በሕግ በተሰጣቸው ስልጣን ዋስትና የሚከለክሉባቸው ወንጀሎችና ወንጀለኞች መጥቀስ ይቻላል። በተለይም በአሁኑ ሰአት ከፍ ብሎ በተጠቀሱት ወንጀሎች ምክንያት በጊዜ ቀጠሮ ማረሚያ ቤት የሚገኙ የግዜ ቀጠሮ እስረኞችን (ዋስትና ተከልክለው ወይም ዋስትና ማስያዝ ባለመቻላቸው በእስር ሆነው ፍርዳቸውን የሚጠባበቁ እስረኞች) ብዛት ማየት በቂ ነው።


ይህ ሁኔታ ከፍ ሲል የዋስትና መብት ለጠቅላላው ጥቅም ሲባል ሊገደብ ስለመቻሉ ከተነገረው ጋር የሚስማማ ይሁንም አይሁንም ጉዳዩን በአጭር ጊዜ አይቶ ለመወሰን የሚያስችል የሰው ሀይል አሰራር እና ሥርዓት ስለመኖሩ ባልተረጋገጠበት ሁኔታ አንድን ሰው በሕግ ከጅምሩ የዋስትና መብቱን መከልከል የሕገ መንግስቱን አንቀፅ 20 እንዲሁም ኢትዮጵያ በመፈረም የህጓ አካል ያደረገችውን የአለም አቀፉን የሲቪል እና የፖለቲካ ስምምነት (ICCPR) አንቀፅ 14 (3) (ሐ) የሚጥስ ነው። ሕገ መንግስቱም ይሁን የአለም አቀፍ ስምምነቱ አቀራረብ ግልፅ እና ቅልብጭ ያለ ሲሆን ይኸውም ማንኛውም ሰው በአጭር ጊዜ ፍትሕ የማግኘት መብት አለው ወይም ካላስፈላጊ የፍትሕ መዘግየት የተጠበቀ ነው።


ይህ መሠረታዊ መብት ነው እጅግ በተለመደ ሁኔታ የዘገየ ፍትሕ እንዳልተሰጠ ይቆጠራል (justice delayed is justice denied) በሚል በሕግ ምሁራን በተደጋጋሚ ሲገለፅ የሚሰማው። ተጠርጣሪው ጥፋተኛ ተብሎም ይቀጣ ድርጊቱን አልፈፀመም ተብሎም ነፃ ይለቀቅ መሠረታዊው ነገር ተከሳሹ ነፃ የወጣውም ሆነ የተቀጣው በምን ያህል ጊዜ ውስጥ ነው የሚለው ነው? የሰው ልጅ ጉዳዩን በአጭር ጊዜ ውስጥ የማወቅ ተፈጥሮአዊ ፍላጎት ያለው መሆኑን ሳይታበል በጊዜው ያልተሰጠ ፍርድ በተለይ በወንጀል ችሎቶች በሚፈፅሙ ስህተቶች እና መዘግየቶች የካሳ ሥርዓት ባላዘጋጀ እንደ ኢትዮጲያ ባለች ሀገር ውስጥ ለረዥም ጊዜ ታስረው ነፃ የወጡ ወይም ሊቀጡ ከሚገባቸው ጊዜ በላይ በእስራት የተቀጡ ሰዋች ማየት በተለይም በፀረ ሙስናና በአንዳንድ ሌሎች ችሎቶች እየተለመደ ያለ ጉዳይ ሆኗል።


የዚህ ጽሑፍ መነሻም በነዚህ ችሎቶች ዋስትና ተከልክለው ጉዳያቸውን የሚከታተሉ ተከሳሾች ጉዳያቸው የሚያልቀው እጅግ በተራዘመ ጊዜ መሆኑ ነው።
የጽሑፍ አቅራቢ በበርካታ የፀረ ሙስና የክስ ሂደቶች መታዘብ የቻለው አንድ ጉዳይ በትንሹ ከ1 አመት እስከ 2 አመት ከ6 ወር ድረስ በአማካኝ ይወስዳል። የዚህ ምክንያቱ ደግሞ የዳኞች በስራ ጫና ውስጥ ሆነው ስራ መስራት፤ በርካታ ተከሳሾችን በአንድ መዝገብ ማከራከር፤ የክርክር ግልባጭ በወቅቱ አለመድረስ፤ የዳኛ አለመሟላት፤ በአጠቃላይ አስተዳደራዊ የሆኑ እና ያልሆኑ የሆኑ እንደ ፀኃፊ እጥረት፤ የክርክር መገልበጫ ማሽኖች እና ባለሙያዎች በበቂ መጠን አለመኖር፤ የዳኞች ቁጥር እና የጉዳዮች ፍስት አለመጣጣም የመሳሰሉት ናቸው። በነዚህና በዚህ ጽሑፍ ባልተጠቀሱ በርካታ ምክንያቶች  በታሰሩበት ግዜ ከአምስት እና ከስድስት ጊዜ በላይ ጉዳያቸው ቀጠሮ የማያስፈልገው ቢሆነም ክፍ ሲል የተገለፁተ ምክንያቶች እስኪስተካከሉ ወይም እስኪሟሉ ለበርካታ ወራት እና አመታት ጭምር ታስረው በነፃ የወጡ አንቀፅ ተቀይሮ ወይም በሌላ ምክንያት አነስተኛ ቅጣት ተቀጥተው መቀጣት ከሚገባቸው በላይ የተቀጡ በርካታ ተከሳሾች ያሉ ሲሆን በዚህ ሂደት ከተገኘ ፍርድ ተጠርጣሪው ሊረካ እንደማይችል፤ ጥቅሙ አደጋ ላይ ወድቋል የተባለው ህዝብም ሆነ ይህንን የጠቅላላውን ህዝብ ጥቅም በመወከል ሕግ የሚያወጣው ሕግ አውጪም ፍላጎት እንዳልተሳካ ግልጽ ነው።


በአንድ ችሎት በአንድ ቀን በርካታ መዝገቦች መቆለላቸው፤ የዳኞች ቁጥር በችሎቱ ከሚመሩ መዝገቦች ጋር የማይጣጣም መሆኑ፤ የየችሎት ክርክሮች ግልባጭ በጊዜ አለመገልበጥ፣  ዓ/ሕግ ተገቢውን ትጋት አድርጎ ምስክሮች ማቅረብ አለመቻሉ ብቻ ተከሳሹን የማይመለከቱ ይልቁንስ ሕገ መንግሥታዊ መብቱን የሚያጣብቡ ነገር ግን የሚመለከታቸው አካላት የሚገባቸው ባለማድረጋቸው አንድ ተከሳሽ በአመት ውስጥ ለስድስት እና ስባት ግዜ ብቻ እየተቀጠረ  ከነዚህ ቀናት ውጭ ያሉት 359 ቀናት ጉዳዩ ሳይታይ የቀጠሮውን መድረስ እየጠበቀ የሚያባክናቸው ብኩን ቀናቶቹ ናቸው።


እዚህ ላይ የፍርድ ስራውን ለመስራት አስፈላጊ የሆነውን ወይም ጉዳዩን ለመፈፀም ወይም ለፍርድ ስራው አስፈላጊ የሆነው ነገር እንዲቀርብ ለማድረግ ፍ/ቤቶች ተገቢው ጊዜ መሰጠት የለባቸውም እየተባለ ሳይሆን የሚሰጡ ቀጠሮዎች በስነሥርዓት ህጉ አንቀፅ 94 መሠረት አስፈላጊ ከሆኑ ቀጠሮዎች ውጭ ተከሳሽ የሱ ወይም የክሱ ምክንያት ባልሆነ አስተዳደራዊ ምክንያት፣ የዳኛ እጥረት፣ የመዝገብ ብዛት፣ የሙያተኛ ቸልተኝነት ምክንያት ቁጭ ብሎ መጠበቅ አይገባመው ለማለት ነው።


በተለይም በስነሥርዓት ህጉ ላይ አንድ እስረኛ እጁ በተያዘ በ48 ሰዓት ውስጥ አቅራቢያው ወደ ሚገኝ ፍርድ ቤት መቅረብ አለበት። የዋስትና ጉዳዩም በ48 ሰዓት ውስጥ እልባት ሊያገኙ ከሚገባቸው መሠረታዊ መብቶች ውስጥ ስለመሆኑ በተደነገገበት ሁኔታ ይሄ በፍጥነት ወደ ፍ/ቤት እንዲመጣ የተደረገ ተከሳሽ በመጣበት አኳኳን በፍጥነት ጉዳዩ ከፍ/ቤት መጨረስ አለመቻሉ በሕግ  በተለያየ መልክ በጥብቅ ሁኔታ የተደነገገውና ሕገመንግስታዊ መሠረት ያለውን ፈጣን ፍርድ የማግኘት መብት እንደመጣስ የሚቆጠር ተግባር ነው።


በአንዳንድ ሀገሮች አንድ ጉዳይ ተገቢ በሆነ አጭር ጊዜ አለመጠናቀቁ ሲረጋገጥ ክስ ውድቅ የሚሆንበት ስረአት ያለ ሲሆን  ይህ ስርዓት በኛ ሀገር ባይኖርም ሕገ መንግስቱ ለማክበር ሲባል ሕገመንግሰቱን በተለይም ከሰባአዊ መብት ጋር የተያያዙ የሕገ መንግስቱን ድንጋጌዎች የማክበርና የማስከበር ሃላፊነት በፍረድ ቤቶች በራሳቸው፤ በሕግ አውጭው፤ በአስተዳድር አካሎች፤ የበጅት ጉዳይ በሚመለከታቸው ሕግ አስፈፃሚዎች  ላይ በሕገ መንግስቱ አንቀፅ 13 ላይ በግልፅ የተደነገገ በመሆኑ አስተዳደራዊ ጉዳዮችን መፍታት ወይም ከጅምሩ ፈጣን የፍርድ ሂደት ስለመኖሩ ሳይረጋገጥ ክስ አለመመስረት ተመስርቶም ከሆነ ውድቅ ማድረግ  ሕገ ምንግሥቱን ለማክበርም ሆነ ለማስከበር ያሉት ሁለት አማራጮች ናቸው።


እንደዚህ ጽሑፍ አቅራቢ ሀሳብ ጉዳዩን በአጭር ጊዜ ውስጥ ለመጨረስ የሚያስችል ሥርዓት ባልተዘረጋበት ስለመኖሩም እርግጠኛ ባልተሆነበት የፍትሕ ስርዓት ውስጥ ከመነሻው ዋስትና የሚያስከለክሉ ሕጎችን ተግባራዊ ማድረግ ከፍ ሲል የተገለፀውን ሕገመንግስታዊ መብት የሚፃረር ተግባር ነው። የተጠርጣሪው በዋስ የመፍታት መብት ለህዝቡ ጠቅላላ ጥቅም ሲባል በሕግ የሚገደብ ቢሆንም ለጠቅላላው ጥቅም ሲባል የተገደበን የዋስ መብት ሕገመንግስታዊ ባልሆነና የጠቅላላው ህዝብም ፍላጎት ባልሆነ የተራዘመ የፍትሕ ሂደት ይበልጥ ተገድቦ እንዲቆይ ማድረግ ፍፁም ሕገመንግስታዊ ሊሆን አይችልም።

 

መደምደሚያ
የጽሑፍ መልእክት ግልጽ ነው ይሄውም ተገቢ በሆነ አጭር ጊዜ ውስጥ ፍርድ የማግኘት መብት ሕገመንግስታዊ እስከሆነ ድረስ የፍርድ ስራ ከመጀመሩ በፊት የተከሳሹን ጉዳይ ተገቢ በሆነ አጭር ጊዜ ለመጨረስ የሚያስችል ሁለንተናዊ ስርዓት ሊዘረጋ ይገባል። በተለይም ተከሳሹ ዋስትና የተከለከለ ከሆነ ፈጣን የሆነ ፍርድ መሰጠቱ አስቀድሞ ካልተረጋገጠ በስተቀር የክሱን መሰማት መጀመር የለበትም። ምክያቱም ይህ ሁኔታ መኖሩ ሳይረጋገጥ ክርክሩን መጀመር የሕገመንግስቱ አንቀጽ 20 መጣስ ነው። ሕገመንግስቱ ከሚጣስ የክሱ አለመጀመር አስር እጅ አብዝቶ ይሻላልና።


በመሆኑም ከጅምሩ የዋስ መብት በሚከለክሉ ወንጀሎች ሁሉ የተፋጠነ ፍትሕ /የፍርድ ሒደት/ መኖሩ ካልተረጋገጠ በስተቀር ዋስትና መከልከል ተገቢ አይደለም። ምክንያት:


1. ከጅምሩም የዘገየ ፍትሕ እንዳልተሰጠ ይቆጠራል፣
2. ከመነሻው ሊከለከል የማይገባውን ነገር ግን ለህዝብ ጥቅም ሲባል በሕግ የተገደበን መብት ለተራዘመ ጊዜ እንደተገደበ ማቆየት በራሱ ፍትሕ አይደለም።
3. አንድ ሰው ለረዥም ጊዜ ታስሮ ቆይቶ በመጨረሻም በሚሰጠው ፍርድ የሚደርስበት ጉዳት ለሁለንተናዊ ለውጡ የሚጠቀምባቸው ግዚያት ከህይወቱ መበላሸት፣ ከመታሰሩ በፊት የሰበስበው ሀብት የገንባው ማህበራዊ ትስስርና ቤተስቡ መበተን፤ ከፈጥሮው ጋር የሚሰማው የመዘዋወር ነፃነቱ ተገድቦ መቆየት ሊካስ የማይችል፣ ይካስ ቢባል እንኳ ይህንን ማድረግ የሚያስችል የሕግ ስርዓት ባለመኖሩ ከማንኛውም ዋስትና ከሚያስከለክል ወንጀል ክስ በፊት የተፋጠነ የፍርድ ሂደት መኖሩ ፍጹም መረጋገጥ አለበት።


መንግስት በአረብ ሀገሮች በዜጎች ላይ እየደረሱ ያሉትን ጉዳቶች ለማስቀረት ጥሎት የነበረውን የአረብ ሀገራት ጉዞ እገዳ ሰሞኑን ማንሳቱን ገልጿል። ይሄን ለረጅም ጊዜ ሲጠበቅ የነበረ የጉዞ እገዳ መነሳት ተከትሎም በርካታ ዜጎች ወደነዚህ የአረብ ሀገራት የመሰደድ እንቅስቃሴን እየጀመሩ ይገኛሉ። መንግስት ጉዞውን ህጋዊ መንገድ የዜጎችን ደህንነት የጠበቀ ለማድረግ በርካታ ተግባራትን ማከናወኑን እና አካሄዱንም ህጋዊ የማድረግ ስራውን እየሰራ መሆኑን ቢገልፅም በሌላ በኩል ደግሞ በርካታ ዜጎች የህገ-ወጥ ደላሎች መጠቀሚያ እየሆኑ ነው። ሕገ-ወጥ ደላሎች ይሄንን አጋጣሚ በመጠቀም ጉዞው በመፈቀዱ በቀላሉ ወደ ውጭ እንልክላችኋለን እያሉ በርካቶችን ወደ ተሳሳተ መንገድ በመምራት ላይ ይገኛሉ። እነዚህ ህገወጥ ደላሎች ከምን ጊዜውም በላይ በአሁኑ ወቅት በስፋት እየተንቀሳቀሱ ለመሆናቸው በየቦታው ለጉዞ የሚደረገው ሩጫ ምስክር ነው። የጉዞ እገዳው መነሳትን አጥብቀው ሲጠባበቁ የነበሩ በርካታ ዜጎች ዜናውን በመስማታቸው ብቻ ለጉዞ በመዘጋጀት ላይ ይገኛሉ። ይሄ ደግሞ ረጅም ጊዜን ወስዶ የተለፋበትን የህጋዊ ጉዞ ከንቱ የሚያስቀረው ነው የሚሆነው። መንግስት ከመቼውም ጊዜ በላይ በህገ-ወጥ ደላሎች ላይ የሚያደርገውን ቁጥጥር ማጠናከር ያለበት አሁን ይመስለኛል። ዜጎችም የህገ - ወጥ ደላች መጠቀሚያ ከመሆን ይድኑ ዘንድ በቂ መረጃ ሊሰጣቸው እና ግንዛቤው ሊኖራቸው ይገባል።

አቶሲሳይመስፍን - ከሀያት

ውዳሴ ዘ ንጉሡ ጥላሁን!!!

Wednesday, 07 February 2018 13:23

 

 

በአንድነት ቶኩማ

 

አንድ ወቅት አቶ ንጉሱ ጥላሁን ‹‹የአማራና የትግራይ ሕዝቦች አብረው ታግለዋል ሞተዋል፣ በአንድ ጉድጓድ ተቀብረዋል›› ያሉትን ቃለ መጠይቃቸውን አንብቤ ብደሰትም የፖለቲካ ፍጆታ መስሎ ስለተሰማኝ አድንቄ ሳላደንቅ ሰነበትኩ። ወድጄ እንዳይመስላችሁ። በኢህአዴግ እቅፍ ስር ያሉት ሁሉ አሽንፈው ማማውን መቆናጠጥ ስለሆነ ዋናው ግባቸው ሁልጊዜ ይጠረጠራሉ። መጠራጠራችንን እሳቸው እንዳሉት ‹‹ከጉም አልዘገነውም›› ኢህአዴጎችን ስለምናውቃቸው ያገኘነው ነው። ሌላ አይደለም። እሳቸውም ከዚያው መንደር ስለሆኑ ከማመን በፊት መጠርጠርን እንድንመርጥ ያደርገናልና። ያልጠረጠረ ተመነጠረ ይባል የለ?


ለምሳሌ ያክል አቶ ንጉሱ የወልቃይትን ጥያቄ ትክክለኛ እና የመልካም አስተዳደር እጦት ያመጣው ጥያቄ ነው ብለው ለሰንደቅ ጋዜጣ ተናግረው ነበር። መናገር፣ መሰብሰብ፣ ሃሳብን በነጻነት መግለጽ ተገቢና ትክክለኛ መንገድ ነው ሲሉ በጊዜው የነበረውን የጎንደርን እና የባህርዳሩን ሰልፍ አድንቀዋል። የተለመደው ተቃዋሚዎችን፣ ሻቢያን እና ግንቦት ሰባትን ዋና ምክንያት ማድረጉንና በተለመደው መንገድ መክሰሱ እንዳለ ሆኖ።


አቶ ንጉሱ ንጉሱ ከዚያ ጊዜ ጀምሮ እየነጠረ የመጣው ሰብዕናቸው ከሁሉም በላይ እውነቱን መናገር መጀመራቸው ሕዝቡን ማስደነቅ ጀመረ። ለምሳሌ በሁለት የመገናኛ ብዙሃን የተላለፈውን ‹‹የኦሮሞ ሕዝብ የአማራን ሕዝብ እያረደ›› ነው የሚለውን ጫጫታ በአሁኑ ሰዓት የኦሮሞ ሕዝብ አማራን ለማረድ ይፈልጋል ብለን አናምንም ሲሉ ውሃ ቸለሱበት። ተደነቅን!!! ወንጀሉን የሰራው አካል አለ እናጣራለን ሲሉም ተደመጡ። በዚህም ምክንያት ተጠመዱ። የኢትዮጵያ ሕዝብ ግን በአንክሮ እና በመጠነኛ የልብ መክፈት ተቀበላቸው። ጥርጣሬው እንዳለ ሆኖ። ያም ሆነ ይህ ግልጽ ለመሆን ከሞከሩት አንደበት ርቱዕ ተናጋሪ ተርታ የሚመደቡ ናቸው። ስለ ትግራይ ሕዝብና ሰለ አማራ ሕዝብ የተናገሩት ቢሆንም አስገራሚ ነበር።


ታዲያ አቶ ንጉሱ ምንም እንኳ በገዥው ፓርቲ የተሾሙ ቢሆንም ጥቅል ምንደኛ ሆነው የአባቶቻቸውን ደም እና አጥንት የተከሰከሰበትን ምክንያት እና ዓላማ ዘንግተው በባንዳዊ ስሌት ሕዝባቸውን ለመካድ ህሊናቸው አልፈቅድ ብሎ ሲሞግታቸው ሰሞኑን አየን። ‹‹መኰንን ሐሰተኛ ነገርን ቢያደምጥ፥ ከእርሱ በታች ያሉት ሁሉ ዓመፅኞች ይሆናሉ።›› (ምሳሌ 29:12) የሚለው ገበቷቸው ይመስላል ሃሰተኛ ነገር ያንገሸገሻቸው እና ከእውነት ጋር ለመጣበቅ የወሰኑት።


በአባትዋ የምታላግጥን የእናትዋንም ትእዛዝ የምትንቅን ዓይን የሸለቆ ቍራዎች ይጐጠጕጡአታል፥ አሞራዎችም ይበሉአታል። (ምሳሌ 30:17) የሚለውን ያነበቡ ይመስል በአባታቸው ለመደራደር አልፈለጉም። ጥሩ ነው። ምንም ክፋት የለበትም። ክብር እንጂ።


ታሪክን መማር የማይሹ ቱባ ባስልጣናት የታወቁትን ስመ ጥር አርበኛ የአማራ ራዲዮ ማንሳት አልነበረበትም ብለው ሲገመግሟቸው ያሳዩት ጽናትና ለኢትጵያ ሕዝብ አባቶች ያሳዩት ተቆረቋሪነት ያስደንቃል። በእውነት ከባንዳዊ ተላላኪነት ይልቅ የአባቶች ተከላካይ ሆነው መገኘታቸው በእውነት የልጥፍ ማንነት ውጤት ነው ለማለት አይቻልም። ይህ ንጹህ አቋማቸው ነው ለማለት ያስደፍራል።


አቶ ንጉሱ እወነትም ሲሳይ ሆነው ታይተዋል። የኢትዮጵያ ሲሳይ ። ወይም የሕዝቦች ጥላ። ስማቸውስ ጥላሁን የሚል ቃል አለበት አይደል። ዛሬ ለሕዝብ ታሪክ ጥላ ካልሆኑ መቼ ሊሆኑ ነው ከሞቱ በኋላ? በተለይ እውነት ለሚሻ ሕዝብ ዘብ ነበሩ ማለት ይቻላል።


በኢትዮጵያ ብሮድካስት ባለሥልጣን የውይይት መድረክ ላይ የአማራና የኦሮሞ ዘጋቢዎችን ሆን ተብሎ እንዳይጠሩ ከተደረጉ በኋላ ግምገማ ሊደርግ እንደሆነ የተገነዘቡት አቶ ንጉሱ በሸፍጡ ይገረሙና የአማራን ዘጋቢዎች በስብሰባው ላይ በራሳቸው ውሳኔ እንዲገኙ አድርገዋል። በዚህም ሳይቆጠቡ ለምን የአማራና የኦሮሞ ዘጋቢዎች እንዳይገኙ እንደተደረገ ሲገልጹ ‹‹የቤትና የእንጀራ ልጅ የለም›› ብለው በአደባባይ ሞግተዋል። በዚህ አነጋጋር ለስብሰባው በክብር የተጠሩት የቤት ልጆች ያልተጠሩት የእንጀራ ልጆች ነበሩ ማለታቸው ነው። የሰውየው ድፍረት ያስገርማል። ‹‹ሲባዛ ማርም ይመራል›› ያሉ ነው የሚመስለው።


የሚያስገርመው አቶ ንጉሱ ከተከሰሱበት አንዱ ምክንያት በትግራይ የተዘገበን ሥራ የአማራ ቲቪ አላስተላለፈም ተብሎ ነው። ቲቪው ተላላኪነቱን አቁሟል መሰለኝ። ተደጋግፈው ቢሰሩ እሰየው ያስብላል። ሆኖም ግን ታማኒነቱን አረጋግጦ ማቅረብ ይገባል። አንዱ ላኪ አንዱ ተላኪ ሊሆን አይገባም። መመጋገብ እንጂ። እሱማ ጠቃሚ ሆኖ ሲገኝ ከሲኤን ኤን፣ ቢቢሲ፣ አልጄዚራስ ይወሰድ የለ?


‹‹ድመት መንኩሳ አመሏን አትረሳ›› እንዲሉ ሌላው የተከሰሱት ለምን የተለያዩ ምሁራንን ለውይይት በአማራ ቲቪ አቀረባችሁ በሚል ነበር። ንጉሱ መች የዋዛ ሆኑና። ለዚህ ክስ መልስ ሲሰጡ ልሂቃንን አቅርበን ማወያየታችን ትክክል ነበር። ትክክልም ነው ብለዋል። የታሪክ ጀግኖችን በማውሳቱም የአማራ ቲቪ ተከሷል። ለምን አማራ ናቸዋ የተነሱት። ስለ ኃየሎም ሲነሳ ማን ምን አለ እና ነው ጣሊያንን ያርበደበደው አባ ገስጥ ወይም ራስ አበበ አረጋይ ሲነሳ ችግር የሚሆነው? ተው እንጂ። ደግነቱ አቶ ንጉሱ መች የዋዛ ሆኑ መንፈሳቸው ተቆጣ። አያትን ማስቀማት ወይም ማዋረድን የሚቀበሉ ሆነው አልተገኙም። ወይ ተላላኪነታቸውን ትተዋል ወይም ከመጀመሪያውም ተላላኪ አልነበሩም ማለት ነው።


‹‹አባቱን የሚረግም፥ እናቱንም የማይባርክ ትውልድ አለ።


ለራሱ ንጹሕ የሆነ የሚመስለው ከርኵሰቱ ያልጠራ ትውልድ አለ።›› (ምሳሌ 30፡11-12) የሚለው ምሳሌ የተከሰተላቸውና አባታቸውን ለመርገም ያልፈቀዱ ሆነው ተገኙ።


አቶ ንጉሱ አንዱ የተከሰሱበት የቴዲ አፍሮን ‹‹አሮጌ ባንዲራ›› ደግፈሃል ተብለው ነበር። ቴዲ መቼ አሮጌ ባንዲራ እንዳሰራ አለወቅሁም። ልጁ ወጣት በመሆኑ አዲስ እንጂ አሮጌ ባንዲራ ሊኖረው እንዴት እንደቻለ አልገባኝም። እንደመሰለኝ ከሆነ ምልክት ያልተቀመጠበትን የድሮውን አረንጋዴ፣ ቢጫ እና ቀይ የተባለውን ባንዲራ ሳይሆን አይቀርም። ጨርቅ ነው የተባለውን ማለቴ ነው።


መቼም እሳቸው ቂል አይደሉም አሮጌ የተባለውን ወይም ጨርቅ ነው የተባለውን የአባታቸውን ባንዲራ አያነሱም። ቢያነሱም ችግር የነበረው አልመሰለኝም። ቴዲን ለምን ጋበዛችሁ መሰለኝ ዋናው ድብቁ ጠብ። በሌሎች ሰዎች አዕምሮ የተቀመጠን ሃሳብ ያንተ ነው ብሎ ሰውን ለማሸማቀቅ መሞከር ለአርበኛው ልጅ ለንጉሱ አልተዋጠላቸውም። ከሳሾቻቸውን የምን ማምታታ ነው ሲል ሞገቷቸው። የአዲሱ ዘመን ትውልድ እና የአረበኞቹ ሕብር አዕምሯቸውን ወጥሮ ይዞት እንዴት ዝም ይበሉ?


አታስዋሹኝና ስብሰባው ግርሻ የተባለውን ባንዳ አቡነ ጴጥሮስን ሲሞግት ያቀረበውን ታሪክ ነው ያስታወሰኝ። ሎሬት ጸጋዬ ገብረመድህን ነው የደረሰው። ‹‹ጴጥሮስ ያችን ሰዓት›› ትሰኛለች። ግርሻ የተባለው ባንዳ አቡነ ጴጥሮስ በአባቶቻቸው እንዲያፍሩ የተናገረውን ሙግት የሰበሩትን ካህኑን መሰሉኝ። የአያቶቻቸውን ታሪክ ሲከላከሉ አቶ ንጉሱ በአጸደ ስጋ ላሉት የሕያዋን ካህን ነበሩ። ‹‹ደብተራ ዘ አማራ›› ወይም ‹‹ካህነ ኢትዮጵያ››ነበሩ። በእውነት የአማራ ቲቪን መክሰስ ነበርን ዋና ግቡ? ሌላ የነበረው ይመስለኛል። አቶ ንጉሱ እንደ ባንዳዎቹ ‹‹እኔ እኮ እኔነቴን ብቻ ነኝ አባቴ (አለቆቼ)። እነሱ በጊዜአቸው ሕይወታቸውን ኖረው ሞታቸውን ሞተዋል። እኔስ የጊዜዬን ሕይወት ኖሬ የጊዜዬን ሞት እንድሞት አይፈቀድልኝም?›› አላሉም።


አቶ ንጉሱ አኮቴት ይገባቸዋል የምለው የአያቶቻቸውን እና የአሁኑን ዘመን ትውልዶች ለማዳን ፍርሃትን አውልቀው ጥለው ስላየሁ ነው። ‹‹…ግን ልጄ እኔ-እኔ የሚለው የአንተነትህን አካል ያለበስከው እኮ ያው እናት አባትህ የሰጠሁን ሥጋና ደም ነው። ከነሱ ስጋና ደም ተካፈልክ እንጂ ይህን አንተነትህን አንተ አልፈጠረከውም።›› የሚለው የጸጋዬ ገብረመድህን ‹‹ጴጥሮስ ያችን ሰዓት›› ሙግት በገጽ 25 ላይ ያቀረቡትን የፈተና ማርከሻ ፍልስፍና የተቀበለ ይመስላሉ።


አገራቸውን ወይም ሕዝባቸውን አሰድበው በየትኛው ማንነት ሊቆሙ? ይልቁንም ‹‹ታዲያ ይኽን ከወላጆችህ በውርስ ተቀብለህ፣ በልደት ተቀጥላ፣ ያጎለመስከው አንተነትክን፣ ይኸ በፍርሃት እያኮላሸ፣ በሽኩሹክታ እያስጎለበተ፣ እንደ ድመት ግልገል በጥርስ የሚያሰቅል፣ በጥሻ የሚያስሸሽግ፣ መታሰቢያነታቸውን የሚያረክስና የሚያስወግዝ፣ መዝለቅ የምትለው ዘለቄታህ፣ እውነተስ ከዚህች ከድፍን ሌሊት ባሻገር፣ ከዚች ከብኩን ዘመንና ከመቃብራቸው በሻገር፣ የዘለዓለም ወቀሳቸው አያስከትልብህ ይመስልሃልን?›› የሚለው መነባንብ ገብቷቸው አቶ ንጉሱ ለእወነት ቆመው አየናቸው። ከዚህ በኋላ ቢቀመጡ እንኳ ታሪክ አቁሟቸዋል እና ቆመው ይኖራሉ። የአማራ እና የኦሮሞ ቲቪ አባቶቹን እንዳያነሳ እገዳ ሊጥልበት ያሰበ ኀይል አየን እኮ እባካችሁ!። ልክ አይደለም።


ነውር ተወደደሳ!! ችግር መኖሩን ያሳያል። አቶ ንጉሱ አንዱ የተተቹበት በቴዲ ዘፈን ኮንሰርት ነው። ጥያቄው ቴዲ ህገ መንግስት የማያከብር ሆኖ ከተገኘ ለምን እሱ ሙሉ ሰው ነው እና አይጠየቅም? ‹‹ሊበሏት የፈለጓትን…›› ሆኖ ነው እንጂ ነገሩ። የኦሮሞው ዘፋኝም ለኦሮሞ ቲቪ ጣጣ አምጥቷል። ‹‹ጅብን ሲወጉ በአህያ ይጠጉ›› እንዲሉ ሆኖ ነው እንጂ።


አቶ ንጉሱ ተቆርቋሪነታቸው ከእንጀራ ናፍቆት የፈለቀ አልመሰለኝም። አልተለጎሙማ። ‹‹ከመውግዝ ከመአርዮስ›› ሲባሉ ውግዘቱን በራሳቸው ድፍረት ፈተው የአባቶቻቸውን መንፈስ ተውሰው በአደባባይ ድርጅታቸውን ሞግተው እርቃኑን አወጡት እንጂ። በመፍራት እና ባለመፍራት መንታ መንገድ አልቆዩም። አያቶቻቸው ለእውነት ሲቆሙ እስከሞት መሆኑ ታወሳቸውና እስከ መናገር ደፈሩ። ውሸትና ሸፍጥ ሁልጊዜ እየተማጉ መኖር ሰለቻቸዋ!!!ምን ያድረጉ የወከሉትን ሕዝብ ማሴጠን(demonizing) አንገሸገሻቸው። በዚህ ምክንያት እውነትን ደፍረው መናገር ፈለጉ አደረጉትም። እጅ እንነሳለን!!! ውለታዎን አንረሳውም። ታሪክ ሁልጊዜ በትዝታዋ ማህደር ታኖረዎታለች። ሁሉም ካድሬዎች ከቻሉ ከእርስዎ ይማሩ።


የንግግር ብዝሃነትን ሰበኩ። ንግግርዎ ሲጣፍጥ። ‹‹multitudes of ideas›› መስተናገድ አለበት አሉ። ጎሽ እንዲህ ነው እንጂ በራስ መተማመን።
አቶ ንጉሱ ያነሱት ሃሳብ በተለይ ስለ ሁለት ሚዲያዎች መሳጭ ሙግት ነበር። ‹‹በጌታዋ የተማመነች በግ ላቷን ውጭ ታሳድራለች›› የሚለውን ስነ ቃል ያስታውሳል። ኦሮሞ አማራን አረደው ብለው ዜና የዘገቡትን ወቅሰው ሕዝብን ከሕዝብ ለማስተላለቅ የተላከ የጥፋት መልክት ሰባኪዎች እንደሆኑ ስለ አመኑ አጥብቀው ኮንነዋል። ይህን ያደረጉት ደግሞ መሰለኛቸውን አክለው ‹‹በብሮድ ካሰቲንግ ባለስልጣን ተማምነው ነው›› ብለዋል። እግዚአብሔር ፈጽሞ የሚጠላውን ነገር ኮንነዋል።
‹‹እግዚአብሔር የሚጠላቸው ስድስት ነገሮች ናቸው፥ ሰባትንም ነፍሱ አጥብቃ ትጸየፈዋለች፤
ትዕቢተኛ ዓይን፥ ሐሰተኛ ምላስ፥ ንጹሕን ደም የምታፈስስ እጅ፥ ክፉ አሳብን የሚያበቅል ልብ፥ ወደ ክፉ የምትሮጥ እግር፥ በሐሰት የሚናገር ሐሰተኛ ምስክር በወንድማማች መካከልም ጠብን የሚዘራ።›› (ምሳሌ 6፡16-18) የሚለውን አስታወሰኝ። ልክ ነው። አገር የሚመራው በብስለት እና በመተራረም በመሆኑ፤ ሲሆን ሰውን ከሰው ጋር ማቀራረብ ነው እንጂ ማናጨት ምን ይጠቅማል ሲሉ ነው የሞገቱት።


ይህን አይተው እና ሰምተው ዝም ያላሉት ሞገደኛው አቶ ንጉሱ እነዚህን ሚዲያዎችን ጠቅሰው የብሮድካስቲንግ ሆኑ የፌዴራል ኮሙኒኬሽን ባለስልጣናት ስልጣን መልቀቅ ነበረባቸው ብለዋል። በኢህአዴግ ዘመን አንድ ባለስልጣን ‹‹ሕዝብን ይቅርታ ጠይቆ አጥፊው ባለስልጣን ሥልጣን መልቀቅ አለበት›› ሲሉ እና እኔ ስሰማ የመጀመሪያዬ ነው። ቀደም ሲል በሙስና የተጠረጠሩት እና ለሥልጣን አስጊ የሆኑት መልቀቃቸው እውነት ነው። የኢህአዴግ ባለስልጣን የኢህአዴግን ባለስልጣንን ‹‹ስልጣን መልቀቅ›› ነበረበት ሲል ስሰማ ትንግርት ሆነብኝ። በእውነት አድኖቆቴን ልነፍገዎ አልችልም።


ባልሳሳት በሌላ አገር ቢሆን ስልጣን ያስለቅቃል ነው ያሉት። በእኛ አገር ጉደኛው ይሾማል። በወንድማማች መካከል ጠብን የሚዘራ ይሸለማል። የሚሳደብ ያድጋል። ምክንያቱም ሕዝብ የማይወደው ለአጼዎች ጥሩ ባሪያ ይሆናል የሚል ስንኩል አስተሳሰብ ስላለ ነው።


ስለ አገር መገንባት እና በጥንቃቄ መምራት የሰጡት ገለጻ ሰውየው እንዴት በብስለት አደባባይ የሰነበቱ አርቆ አስተዋይ ሰው መሆናቸውን ያሳያል። ዘገባ በከፍተኛ ጥንቃቄ ነው መዘገብ ያለበት ሲሉ ነው የሚነሱት። ግለሰቡ የአማራ ቲቪ ስህተትም አምነዋል። ይሁን እንጂ በጊዜው የተደረገው ግምገማ ልክም አይደለም ብለዋል። ለይቶ ማጥቃት ነው ሲሉ ነው የሞገቱት። የግምገማ አካሄዱም ልክ አይደለም ብለዋል። ሁለቱን ቲቪ ለመቀጥቀጥ የተቀመጠ ቀመራዊ ሴራ ነው የሚል አስተያየትም የሰጡ ይመስላል። ነገሩ


‹‹አውጪ አውጪኝ
ሁላችን ተቀምጠን
ምነው ጪን ብቻ መረጡ
የ‹‹ጠን›› ቤት ረሱ
‹‹ጣን›› እየዘነጉ
አውጪ አውጫጪኝ
አውጪ ብቻ አሉ። (አውጫጪ፡- የሸንበቆ ባህር ገጽ 76) የምትለዋን ግጥም አስታወሰኝ።


ግለሰቡ በግልጽ ታሪክን ማስተማር ተገቢ ነው ሲሉ ባልሰማም የታሪክን ትምህርት አስፈላጊነት ያውቃሉ። አማራና ኦሮሞ ተዋልዶ በአንድነት የኖረ ሕዝብ ነው ብለዋል። ታሪክ አዋቂነታቸውን ያሳያል። ታዲያ ድፍረቱ ከየት መጣ ከዚህ እውቀት ነው። የትግራይ ሕዝብና የአማራ ሕዝብ የረጅም ጊዜ ታሪክ አላቸው ብለዋል ይህም የታሪክ ሊቅ ያደርጋቸዋል።


ደረቅ ታሪክ ግን አይደለም ያነሱት። በጋብቻ፣ በሃይማኖት፣ በጂኦግራፊ እና በኢኮኖሚ የታሳሰሩ ሕዝቦች መሆናቸው ተገልጾላቸው ነው። በዚህ ሃሳባቸው ‹‹ከያለፍኩበት›› መጽሐፍ ጸሐፊ ከዶ/ር ፍስሐ አስፋው ጋር ይመሳሰላሉ። ‹‹የአሰበ ተፈሪ ትምህርት ቤት የታሪክ አስተማሪዬ የነበሩትን መሪጌታ ሳስታውስ ሁልጊዜ የሚነግሩንን ‹ታሪክን ማወቅ ኩራት ነው። ክብር ነው። የማንነት መገለጫ ሰነድ ነው። ታሪክ የሌለው…ከእንስሳ ተራ ከመፈረጅ ባሻገር ክብርም ሆነ አለኝታ ያጣ ተገዥ ነው የሚለውን ቃላቸውን አብሬ አስታውሳለሁ።›› (ገጽ 16)እንዳሉት ነው። የግንቦት 20ን ታሪክ እየተናገሩ ሌላው የሕዝባቸውን ታሪክ እንዳይናገሩ ለምን ለመከልከል ተፈለገ? እንስሳ ለማድረግ ነውን? ወይስ ቀጥቅጦ ለመግዛት? ለማንኛውም ቲቪው ታሪክ ያስተምር ዘንድ እናበረታታለን። ታዲያ የቲቪው ሰራተኞች


‹‹አንኮበር የአምሃየስ በር
አድማስ ፈጠር ኬላ ሰበር
አንኮበር የእምባ ላይ አገር።›› ሳይሉ እንዲኖሩ ተፈለጎ ነውን? ጸጋዬ ገ/ መድህን አንኮበር እሳት ወይ አበባ ገጽ 106) ይኼን መቼም አታደርጉትም።


አቶ ንጉሱ የመንግስት ሚዲያን ተዓማኒነት አንስተዋል። አነስተኛ መሆኑንም አክለው ገልጸዋል። ልክ ነው ሚዲያው ተአማኒነቱ የወደቀ ነው። ቅቡልነቱን ለማሻሻል ምን ይደረግ የሚለውን ሲያብራሩም ሕዝባዊ ወገንተኝነቱን ማሳየት እንደሚኖርበት ሳይጠቁሙ አላለፉም። የተአማኒነቱ ምንጭ ደግሞ እውነትን መዘገብ እና የሕዝብ ተወካዮችን በነጻነት ያለ ፍርሃት ማቅረብ ነው። ‹‹ምላሱን ከሚያጣፍጥ ይልቅ ሰውን የሚገሥጽ በኋላ ሞገስ ያገኛል።›› እንዲሉ። ለማንኛውም ደፍረው ስለገሰጹ አይደለምን ስለ እርስዎ ያወሳነው። ይበርቱ! ከፍትህ አደባባይ ፈጥነው አይውረዱ!!! ከቻሉ እዚያው ይሰንብቱ። ውዳሴውን እንደማንነሳዎ ቃል እንገባለን። ለጊዜው ውዳሴውን ያጣጥሙ የመንፈስ ስንቅ ይሆነዎታል።

 

ኢዛና ዘመንፈስ

 

እንዳለመታደል ሆኖብን ከሩብ ምዕት ዓመት በላይ ያስቆጠረው የስር ነቀል ለውጥ ሂደታችን፤ ከምክንያታዊነት ይልቅ ስሜታዊነትን አጉልቶ ከሚያንፀባርቅ ፖለቲካዊ እንቅስቃሴ የፀዳበት አጋጣሚ የለም። እናም ላለፉት 26 ዓመታት ያህል በዚች አገር ውስጥ ሲካሄድ የቆየው የድህረ ደርግ ኢትዮጵያ ባለብዙ ፈርጅ ፖለቲካዊ እንቅስቃሴ ሲወርድ ሲወራረድ ለመጣ የጭፍን ስሜታዊነት ችግር እንድንዳረግ ያደረገን ከመሆኑ የተነሳ፤ በተለይም “ተምሯል” ተብሎ የሚታመንበት የህብረተሰብ ክፍል ከምክንያታዊ አስተሳብ የማፈንገጥ አዝማሚያን ማሳየት ከጀመረ ዓመታት ስለመቆጠራቸው ደፍሮ መናገር ይቻላል። ይልቁንም ደግሞ አዲሱን የታሪክ ምዕራፍ በፀረ ኢትዮጵያና ኢትዮጵያዊ የሀገር አንድነት ለመፈረጅ የሚቃጣውን አክራሪ አቋም ለሚያራምዱት ተቃዋሚ የፖለቲካ ፓርቲዎች ድጋፍ ለመስጠት ያለመ የአንድ ወገን አስተሳሰብን በማንፀባረቅ ረገድ የሚታወቁ ልሂቃን፤ ምክንያታዊነትን ገድሎ የሚቀርብ ጭፍን ስሜት እንዲጠናወተን ያደረገ ጉልህ አሉታዊ ተፅዕኖ ማሳደራቸው የሚስተባበል ጉዳይ አይደለም።


ከዚህ አኳያ የሚስተዋለው አፍራሽ ተፅእኖ የመፍጠር አሉታዊ ሚና በዋናነት የሚገለፅበትን አግባብ አምኖ ለመቀበል የሚቸገር ሰው፤ ምናልባትም ከደርግ ውድቀት ማግስት ጀምሮ፤ እየታተሙ የተሰራጩ የግል ፕሬስ ውጤቶችን ያላነበበ ሊሆን እንደሚችል ይሰማኛል። አልያም ደግሞ በእነርሱ አማካኝነት ያለማቋረጥ ሲዛመት የቆየው የተቃውሞው ጎራ ፖለቲከኞች ጭፍን፣ ድፍን ያለ የጥላቻ ፕሮፖጋንዳ ነባራዊ ጥሬ ሀቁን ለማገናዘብ እንዳይችል የሚያደርግ ኢ-ምክንያታዊ አስተሳብን ያሰረፀበት ነው ብለን እናጠቃልል ዘንድ ተገቢ ይሆናል።


በግልጽ አነጋገር፤ አሁን አሁን ሀገራችን ውስጥ እዚህም እዚያም የሚታይ ተደጋጋሚ የደህንነት ስጋት ተደርጎ ሊወሰድ በሚችል መልኩ እየተስተዋለ ያለው ብሔር ተኮር የዕርስ በርስ ቁርቁስና ቅራኔ የሚገለፅበትን አሉታዊ ክስተት ያስከተለው መሰረታዊ ምክንያት፤ አብዛኛው የሀገራችን “ምሁር” ዜጋ አዘውትሮ የሚያራምደው ፖለቲካዊ አቋም፤ ከምንያታዊነት ጋር የተፋታና እነርሱ የማያምኑበትን ሃሳብ ህዝባዊ ተቀባይነት ለማሳጣት ያለመ ጭፍን ውግዘት (ማጥላላት) እንደመሆኑ መጠን፤ ይሄው ከትናንት እስከ ዛሬ የምናውቀው ጨለምተኛ አመለካከት የወጣቶቻችን ስብዕና ላይ የሚያሳድረው ተፅዕኖ እየጨመረ በመጣ ቁጥር የተፈጠረ የአስተሳሰብ ቀውስ ነው ተብሎ ይታመናል። ስለዚም ተማሪ ቤት ገብቶ ቀለም የመቁጠር ዕድል ካልገጠመው ኢትዮጵያዊ አርሶና አርብቶ አደር የህብረተሰብ ክፍል ይልቅ “ተምረዋል” የሚባሉት ወጣት ዜጎቻችን ይህቺን ከፈርጀ ብዙ ድህነት ለመውጣት ባለመ የልማት ጉዞ ላይ የምትገኝን ሀገራቸውን ለውድመት የሚዳርግ ዘረኝነትን ማራገብ ይዘዋል።


ጉዳዩን ከዚህ የነውጥ ናፋቂዎቹ ቀለም ቀመስ ወጣቶች ቁጥር እየተበራከተ መምጣት አኳያ አንስተን እንመልከተው ከተባለም ደግሞ፤ አንድ ጉልህ እውነታ ሊገልጽልን እንደሚችል መገመት አይከብድም። እርሱም እዚች አገር ውስጥ በምክንያታዊ አስተሳሰብ አምነው ለማሳመን ፍላጎት የሚያንሳቸው ምሁራን እየተበራከቱ የመጡበት ሁኔታ የመኖሩን ጉዳይ ለመረዳት የሚያስችል መሆኑ ነው።


እንዲያውስ እኔን “ትውልድን ከአስተሳሰብ ቀውስ የሚታደጉ ልሂቃን ያለህ!” ያሰኘኝ ምክንያትም ከላይ ለማመልከት የተሞከረው ዓይነት እጅግ አደገኛ ብሔር ተኮር የጥላቻ ፖለቲካ እየተባባሰ ከመምጣቱ የተነሳ፤ የመቶ ሚሊዮን ህዝቦቿ የጋራ ህልውና የተመሰረተባትን ሀገራችንን ለከፋ ጥፋት የሚዳርግ ወደመሆን ደረጃ ሳይደርስ አልቀረም የሚል ስጋት ተሰምቶኝ ነው። እናም ከዚሁ የግል እይታ በሚመነጭ ትዝብት አዘል የስጋት ስሜት እንደ አንድ ለመላው የሀገሩ ህዝቦች ዘለቄታዊ የጋራ ዕጣ ፈንታ መቃናት የሚበጀውን ጠቃሚ ምክር ለመለገስ ከመሞከር ቦዝኖ የማያውቅ ዜጋ ልሰነዝር የምሻው ሃሳብ እነሆ የሚከተለውን ይመስላል።


በዚህ መሰረትም፤ ብዙውን ጊዜ የህሊና ፍርድን የሚጠይቅ ሚዛናዊ አስተያየት ላይ የሚያጠነጥን ምክንያታዊ ሃሳብ ከመሰንዘር ይልቅ፤ ኢህአዴግ መራሹን የኢትዮጵያ ህዝቦች ትግል ሂደት በፀረ የሀገር አንድነት ለመፈረጅ የሚቃጣው ጭፍን ስሜታዊነትን የሚያንፀባርቅ ውግዘትን እንደጠቃሚ ነገር የወሰዱት የሚመስሉ ወገኖች በሚያራምዱት የጥላቻ ፖለቲካ ምክንያት የሚከሰተውን አሉታዊ ክስተት በዘላቂነት ማስቀረት የሚቻለው ወጣቱን ኢትዮጵያዊ ትውልድ ካጋጠመው የአስተሳብ ቀውስ ትርጉም ባለው መልኩ የሚታደግ አዎንታዊ ተጽእኖ የማሳደር አቅም ያላቸው ቅን አሳቢ ልሂቃን ዜጎች የየራሳቸውን ገንቢ ሚና ይጫወቱ ዘንድ ምቹ ሁኔታ ስንፈጥር እንደሆነ ሊሰመርበት ይገባል። ይህን መሰረተ ሃሳብ በተሻለ መልኩ ለማብራራት ያህል የሚከተሉትን ጥቂት አንኳር ነጥቦች አንስተን ትንሽ ተጨማሪ ማብራሪያ ማከል እንደሚኖርብኝ ይሰማኛልና እነሆ አብረን እንመልከት

እንግዲህ የሐተታዬ ርዕስ “ትውልድን ከአስተሳሰብ ቀውስ የሚታደጉ ልሂቃን ያለህ!” የሚል አይደለም? ስለዚህም አሁን በቀጥታ የማልፈውም፤ አንድን ህብረተሰብ ወይም ደግሞ አንድን ትውልድ የሚባል አዎንታዊ ተጽዕኖ የሚያሳድር አቅም አላቸው ተብሎ የሚታመንባቸው ልሂቃን የትኞቹ ናቸው? የሚለውን ጥያቄ አንስተን መጠነኛ ግንዛቤ ሊያስጨብጥ የሚችል ምላሽ ለማስቀመጥ ሊኖርብን ነው። እናም እንደኔ እንደኔ በተለይም የዚህ ጽሑፍ ማጠንጠኛ ከሆነው መሰረተ ሃሳብ አኳያ ትውልድን ከአመለካከት ቀውስ የሚታደግ ገንቢ ሚና የሚጫወቱ ልሂቃን ተደርገው መወሰድ ያለባቸው አካላት የትኞቹ ናቸው? የሚለውን ጥያቄ መመለስ እንብዛም ከባድ አይሆንም።
ምክንያቱም ደግሞ በዛሬዋ ኢትዮጵያ ውስጥ እዚህም እዚያም ተደጋግሞ እየተስተዋለ ያለውን እንደሀገር ሊያሳስበን የሚገባ የነውጠኝነት አዝማሚያ በመሪ ተዋናይነት ያንቀሳቅሱታል ተብሎ የሚታመንባቸው አካላትን ጨምሮ ሌሎችም ማህበራዊ፤ ሃይማኖታዊ ፖለቲካዊ ተቋማት ኢ-አመክኖአዊ ድጋፍም ሆነ ተቃውሞ ለየትኛውም ወገን የማይበጅ ስሜታዊነትን ማስከተሉ እንደማይቀር የየራሳቸውን አባላት (ተከታዮች) በቅጡ ማስተማር እንደሚጠበቅባቸው ይታመናልና ነው።


ስለሆነም እኔ “ትውልድን ከአስተሳሰብ ቀውስ የሚታደጉ ልሂቃን ያለህ!” ስል፤ በተለይም የዜጎችን መንፈሳዊ ህይወት የማረቅ ተልዕኮ ይዘው የሚንቀሳቀሱት የእምነት ተቋማትን ጨምሮ፤ ትምህርት ቤቶችን፤ የመገናኛ ብዙኃን ባድርሻ አካላትንና እንዲሁም ደግሞ የኪነጥበብ (የሥነ ጥበብ) ሙያ ዘርፍ ውስጥ ከሚያደርጉት የየራሳቸው ገንቢ ጥረት በሚመነጭ አስተምሮ አማካኝነት፤ ዕውቅናን (ዝናን) ያተረፉ ግለሰቦች ኢትዮጵያውያን ወጣቶችን፤ በምክንያታዊ እሳቤ ላይ የተመሰረተ አሳማኝ አቋም እንዲኖራቸውና በአንፃሩ ለመላው የሀገራችን ህዝቦች ዘለቄታዊ የጋራ እጣፈንታ የማይበጀው አክራሪ ብሔርተኝነት ሊያስከትልብን ስለሚችለው ፈርጀ ብዙ ጥፋት ጠንቅቀው እንዲረዱ የሚያደርግ አዎንታዊ የአመለካከት (የአስተሳሰብ) ተፅዕኖ በማሳደር ረገድ መጫወት የሚጠበቅባቸውን ያህል ቁልፍ ሚና እየተጫወቱ አይደሉም ማለቴ ነው።


ምክንያቱም እነዚህን የመሳሰሉት የህብረተሰብን የአስተሳሰብ ቁመና ከመቅረጽ አኳያ የማይተካ በጎ ተፅዕኖን የማሳደር አቅም ይኖራቸዋል ተብሎ የሚታመንባቸው ባለድርሻ አካላት ሁሉ የየራሳቸውን ተልዕኮ በአግባቡ ለመወጣት የሚጠበቅባቸውን ያህል ቅን ጥረት እያሳዩ ቢሆን ኖሮማ፤ ለሀገር አውዳሚው የሁከትና ብጥብጥ ተግባር ማስፈፀሚያነት የተማሩ የሚመስላቸው ነውጥ ናፋቂ ወጣቶች ቁጥር ከቀን ወደ ቀን ሲጨምር ባልተስተዋለ ነበር።


ስለዚህ አሁንም ቢሆን ብዙ አለመርፈዱን በቅጡ ተገንዝበን፤ ወጣቱን የህብረተሰብ ክፍል ክፉኛ ሲፈታተነው የሚስተዋለውን የአስተሳሰብ ቀውስ ወረርሽኝ የሚያረክስ (የሚገታ) ፍቱን መፍትሔ ማፈላለግ እንደሚጠበቅብን ሊሰመርበት ይገባል። በአጭሩ ይህቺን የመቶ ሚሊዮን ህዝቦቿ የጋራ ህልውና የተመሰረተባትን ሀገራችንን በዜጎቿ የብሔር ማንነትን መሰረት ያደረገ የዕርስ በርስ ግጭትና መናቆር ለማፈራረስ ያለመ መሳፍንታዊ የፖለቲካ ሴራ በመዶለት የተጠመዱት የጥፋት ኃይሎች ማዛመት የያዙትን መርዘኛ ፕሮፖጋንዳ፤ እኛ ኢትዮጵያውያን እንደ ህብረተሰብ አምርረን ማውገዝ እንደሚኖርብን በየመገናኛ ብዙኃኑ አዘውትረው የመናገር ድፍረት ያላቸው ታዋቂ ምሁራን፤ የኪነጥበብ ሰዎች፤ የሃይማኖት አባቶችና የሀገር ሽማግሌዎች እጅጉን እንደሚያስፈልጉን ነው የወቅቱ አጠቃላይ የአመለካከት ድባብ ከመቸውም ጊዜ ይልቅ አፍ አውጥቶ የሚናገረው።


ይልቁንም ደግሞ ትግርኛ ተናጋሪ ኢትዮጵያውያንን እንደ የአንድ ብሔር ተወላጅ ህዝብ የጭፍን ጥላቻ ሰለባ በማድረግ ረገድ የሚገልፅ የተቃውሞ ፖለቲካን የሚያቀነቅኑት ጽንፈኛ ቡድኖች ሳይሳካላቸው እንዳልቀረ ለመረዳት የተለየ ዕውቀት አይጠይቅም። ይሁን እንጂ ይህ ዓይነቱ በኢትዮጵያውያን ወንድማማች ህዝቦች ዘመናትን ያስቆጠረ የአብሮነት ታሪክ ውስጥ አንብዛም ያልተለመደ እጅግ በጣም አስነዋሪ የዘረኝነት ተግባር የሚያስከትለው ጉዳት የጥላቻ ፖለቲካና ፖለቲከኞች ጥቃት ግንባር ቀደም ኢላማ እየተደረጉ ያሉትን የትግራይ ተወላጅ ወገኖችቻችንን ብቻ እንዳልሆነም ልብ ማለት ይገባል።


አለበለዚያ ግን፤ ከለየላቸው ኢትዮጵያና የኢትዮጵያውያን ህዝቦች ታሪካዊ ጠላቶች ጋር እየተመሳጠሩም ጭምር በሚያውጠነጥኑት የሃኬት ሴራ ምክንያት፤ የጋራ ህልውናችን የተመሰረተባትን ሀገር ለብተና አደጋ እስከ መዳረግ የሚደርስ ፖለቲካዊ ቀውስን ለማባባስ ሲሉ እንቅልፍ አጥተው የሚያድሩት ስልጣን ናፋቂ ተቃዋሚዎች ዕርስ በርስ እንድንተላለቅ የሚያደርግ የጥፋት እሳት ሲጭሩ እያየን እንዳላየን ማለፉ መጨረሻው ምን ሊሆን እንደሚችል ከወዲሁ መገመት አያዳግትም። ለማንኛውም እኔ እዚህ ላይ አብቅቻለሁ።

ቁጥሮች

Wednesday, 07 February 2018 13:20

 

2010 .ም ግማሽ የበጀት ዓመት

2 ነጥብ 2 ቢሊዮን ዶላር           ከውጪ ንግድ ለማግኘት ታቅዶ የነበረው ገቢ፤

1 ነጥብ 35 ቢሊዮን ዶላር        በተጠቀሰው ጊዜ ውስጥ ማግኘት የተቻለው ገቢ፤

301 ሚሊዮን ዶላር               ወደ ውጭ ከሚላክ ወርቅ ለማግኘት ታቅዶ የነበረው ገቢ፤

47 ሚሊዮን ዶላር                ከታቀደው ገቢ ውስጥ ማግኘት የተቻለው፤

192 ሚሊዮን ዶላር               ከቁም እንስሳት የወጪ ንግድ ለማግኘት ታቅዶ የነበረው ገቢ፤

38 ሚሊዮን ዶላር                በተጠቀሰው ጊዜ ውስጥ ማግኘት የተቻለው ገቢ፤

          ምንጭ - ንግድ ሚኒስቴር

Page 2 of 200

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us