news admin

news admin

 

የኮሎኔል ፈቃደ ገብረየሱስ የጥናትና የምርምር ውጤት የሆነው የአመራር ሳይንስና ጥበብ የተሰኘው መጽሐፍ ባሳለፍነው ሳምንት መጨረሻ በኢትዮጵያ ቅርስ ጥበቃ ባለስልጣን አዳራሽ ተመርቋል። 704 ገጾች ያሉትን መጽሐፍ በ300 ብር ለገበያ ያቀረቡት ኮሎኔል ፈቃደ ከዚህ ቀደም ድርጅታዊ የጤና ምርመራ እና ካይዘን የተሰኙ መጽሐፍትን ለአንባቢያን አቅርበዋል። የአሁኑ መጽሐፋቸው በኢትዮጵያ፣ በተለያዩ የአፍሪካ አገራትና በአሜሪካ ያሉ የፖለቲካ መሪዎችን የአመራር ጥበብ ጨምሮ ታላላቅ የስፖርት አሰልጣኞችን የአመራር ብቃት ተሞክሮም የዳሰሰ ነው። መጽሐፉ በተመረቀበት ሥነ ሥርዓት ላይ የተገኙ እንግዶች ስለ መጽሐፉ እንዲሁም ስለ ህይወት ልምዳቸው ለታዳሚያን ያካፈሉ ሲሆን፤ ግጥም እና ወግ ደግሞ የምርቃቱ አካል ነበሩ።¾

ጠቅላይ ሚኒስትር ዐብይ አሕመድ ሐምሌ 21 እና 22 ቀን 2010 ዓ.ም ወደ ሰሜን አሜሪካ ተጉዘው ከኢትዮጵያውያን ጋር ለመነጋገር ቀጠሮ ይዘዋል። የጠ/ሚኒስትሩ ጉዞ ለዘመናት በፍረጃና በጠላትነት መንፈስ ላይ የተመሠረተውን ፖለቲካ በይቅርባይነት፣ በመቻቻል፣ በአብሮነት፣ በወንድማማችነት መንፈስ ለመቀየር መልካም አጋጣሚ እንደሚሆን በብዙዎች ዘንድ ተገምቷል።

 

ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር ዐብይ አህመድ በዚሁ ጉብኝታቸው በዋሽንግተን ዲሲ፣ ሎስ አንጀለስ እና ሚኒሶታ በመገኘት ለመጀመሪያ ጊዜ በሰሜን አሜሪካ ከሚኖሩ ኢትዮጵያውያንና ትውልደ ኢትዮጵያውያን ማህበረሰብ አባላት ጋር እንደሚወያዩ የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር አረጋግጧል።


ውይይቱ ፍሬያማ ሆኖ በቀጣይ ኢትዮጵያውያን እና ትውልደ ኢትዮጵያውያን ያለምንም እንቅፋት በአገራቸው ፖለቲካ፣ ኢኮኖሚ እና ማህበራዊ ጉዳዮች ንቁ ተሳታፊ ይሆኑ ዘንድ ሁሉም ወገን በያለበት አቅሙ በፈቀደ መጠን አስተዋጽኦውን ሊያጠናክር ይገባል። መድረኩ አንዱ አንዱን የማብጠልጠያና የመወቃቀሻ ሳይሆን በይቅርታ መንፈስ ለአገር ልማትና ዕድገት በጋራ ለመቆም ያለመ መሆኑን በመረዳት ሁሉም ወገን ለስኬቱ የራሱን አሻራ ለማሳረፍ ሊረባረብ ይገባዋል።

 

በየዓመቱ ክረምት ወቅት ላይ የሚካሄደው ንባብ ለህይወት የእወቀትና የንባብ ሳምንት ዘንድሮም የተለዩና አዳዲስ ሃሳቦችን አካቶ በአዲስ አበባ ኢግዚቪሽን ማዕከል ይካሄዳል። ላለፉት ሶስት ተከታታይ ዓመታት የተካሄደው ይኸው የንባብና የእውቀት ሳምንት እንዳለፉት ዝግጅቶች ሁሉ ዘንድሮም የዓመቱ ብዕረኛ የሚሸለም ሲሆን፤ ከ200 በላይ አሳታሚዎችና መጽሐፍት አከፋፋዮች ስራዎቻቸውን ለአምስት ቀናት በሚቆየው ኢግዚቪሽን ላይ ቀርባሉ ሲል አዘጋጁ የማስታወቂያ ባለሙያው ቢኒያም ከበደ ለሰንደቅ ጋዜጣ ተናግሯል። አዘጋጁ አክሎም ከ20 ሺህ በላይ የኤሌክትሮኒክስ መጽሐፍትም ለአንባቢያን የሚታደሉ መሆናቸውን ተናግሯል።


ከዚህ በፊት በስነ ጽሁፉ ዘርፍ ተሸላሚ የሆኑት ሁሉም የአማርኛ ቋንቋ ጸሀፊያን በጾታም ወንዶች ብቻ መሆናቸው ይታወቃል። ዘንድሮ ምን አዘጋጅታችኋል? ለሚለው የሰንደቅ ጋዜጣ ጥያቄ ምላሽ የሰጠው ጋዜጠኛና የማስታወቂያ ባለሙያ ቢኒያም ከበደ፤ የተነሳው ጥያቄ ተገቢና ትክክለኛ መሆኑን ገልጾ ሆኖም በዚህ ዓመት ባይሆንም ከቀጣዮቹ ዓመታት ጀምሮ በተለያዩ ቋንቋዎች የተሰሩ ጽሑፎችንና ጸሐፊያንን የሚያከብሩበት እቅድ እንዳለ ተናግሯል። ከኦሮሚያ ወጣቶችና ባህል ቢሮ ጋር በመተባበርም ስራውን እንደጀመሩት አስታውቋል።


ዝግጅቱን በዚህ ዓመት ከሌሎቹ ለየት የሚያደርገውን ምክንያት በተመለከተ ሲናገርም ‹‹የማያነብ ጋዜጠኛ አገርን ይገድላል፤ የማያነብ ሀኪምም ህዝብን ይገድላል›› የሚለው አዘጋጁ ቢኒያም ከበደ፤ ‹‹ንባብና ጋዜጠኝነት፣ ንባብና ህክምና….›› በሚል ርዕስ የተለያዩ ሙያዎችና ንባብ ያላቸውን ዝምድና አስመልክቶ የጥናትና ውይይት መድረክ መዘጋጀቱን ተናግሯል። ኢግዚቪሽኑን የማስታወቂያ ባለሙያና ጋዜጠኛ ቢኒያም ከበደ ከተባባሪ አካላት ጋር ነው ያዘጋጁት።

በይርጋ አበበ

በቦረና ኦሮሞ ባህላዊ ዘፈኖቹ ራሱን ከአድማጭ ጋር ያስተዋወቀው ወጣቱ ድምጻዊ ከዚህ በፊት በሚሰራቸው የኦሮምኛ ሙዚቃዎች ተወዳጅነትን ያተረፈ ነው። ድምፃዊ አቡሽ ዘለቀ፤ ቋንቋውን ከሚሰሙ ውጭ ባሉ የሙዚቃ አድማጮች ሳይቀር ዘፈኖቹ ከአገሪቱ አንደኛው ጫፍ እስከ ሌላኛው ጫፍ አድማጭን መማረክ ችለዋል። ይህ ወጣት ድምጻዊና የዘፈን ቪዲዮ (ክሊፕ) ዳይሬክተር ሰሞኑን ለአድማጮች የለቀቀው ሙዚቃ ደግሞ ይበልጥ ከሕዝብ ጋር አስተዋውቆታል።

“አነቃን” በሚል ርዕስ አዲሱን ጠቅላይ ሚኒስትር የሚያሞግስበት ስራው ኢትዮጵያዊነትን ያነሳ፤ መለያየትን ደግሞ ያወገዘ ስራው ነው። ሙዚቃውን ያቀናበረው ካሙዙ ካሳ ሲሆን፤ ማስተሪንጉን ደግሞ ትልቁ የሙዚቃ ሰው አበጋዝ ክብረወርቅ ሺዎታ አከናውኖታል። ድምጽ ቀረጻውንና ሚክሲንጉን ደግሞ ይትባረክ ክፍሌ ነው ያዘጋጀው። የዚህን ሙዚቃ አብይ ሀሳብ ከዚህ በታች እየከፋፈልን እናየዋለን።

ኢትዮጵያ እና ልጆቿ

‹‹በአንቺ ሰማይ ጥላ ስር ክፉ ደጉን አይተናል

ሌላ እናት አገር የለንም ሲከፋሽም ይከፋናል።

በአንቺ ሰማይ ጥላ ስር የተስፋው ብርሃን ይታየናል

ሌላ እናት አገር የለንም ደስ ሲልሽ ደስ ይለናል›› ሲል ሙዚቃ ይጀምራል።

በዚህ ዘመን ፖለቲከኛው ብቻ ሳይሆን ስፖርተኛውና ዘፋኙ ሁሉ ስለ ወጣበት ብሔርና ስለሚናገረው ቋንቋ ብቻ በሚያስብበት ወቅት ይህ ወጣት ግን ‹‹አንቺን ሲከፋሽ ይከፋናል፤ ደስ ሲልሽ ደግሞ ደስ ይለናል›› ሲል ይናገራል። ኢትዮጵያ ደስ ሲላት ደስ የሚለንም ሆነ ሲከፋት የሚከፋን ደግሞ በምንም ሳይሆን ‹‹ሌላ እናት አገር ስለሌለን ብቻ ነው›› በማለት ሃሳቡን ያስረዳል።

ባለቅኔው ቀኝ ጌታ ዮፍታሔ ንጉሴ፡-

‹‹አገሬ ኢትዮጵያ ሞኝ ነሽ ተላላ፤

የሞተልሽ ቀርቶ የገደለሽ በላ›› ሲል እንደተቀኘው አቡሽ ዘለቀ በኦሮምኛ ቋንቋም ሆነ አሁን ባወጣው አማርኛ ዘፈኑ ‹‹ስለ አገር አንድነት እና የወገን ፍቅር›› ቢሰብክም የመንግስት እልፍኞች የሚከፈቱት ግን ለእሱ አይነት ሰው ሳይሆን ለጎጠኞች መሆኑ አስገራሚ ሆኗል። አቡሽ ይቀጥላል፤

‹‹አንዱ ከአንዱ ሳያንስ አንዱ ካንዱ ሳይበልጥ

ከኔ ወንዝ አይደለህ ከኔ ወንዝ አይደለሽ፤

ብለን ሳንጣላ ብለን ሳንለያይ

አገር ማለት እኛ እኛ ማለት አገር ብሎ አበሰረን

ስንኖር ኢትዮጵያዊ ስንሞት ኢትዮጵያ ነን›› ሲል የሚገልጸው ድምጻዊው የብሔርንና የጎጠኝነትን ካባ ማውለቅ እንዳለብን በዶክተር አብይ አህመድ የተነገረውን መሪ ቃል በማንሳት ነው። ዶክተር አብይ አህመድ የአራት ኪሎውን ወንበር በተረከቡበት ዕለት ‹‹እኛ ኢትዮጵያዊያን ስንኖር ኢትዮጵያዊ ስንሞት ኢትዮጵያ እንሆናለን›› ያሉትን ጉልበታማ አገላለጽ በአድናቆት የሚናገረው አቡሽ ዘለቀ ‹‹ይህ ንግግር ከወንዜነትና ከብሔርተኝነት እንድንወጣ አደረገን›› በማለት ነው።

ጥበብ ማለት ደግሞ ገበያው ምን ይፈልጋል? ሳይሆን አድማጩ ምን ያስፈልገዋል? ብሎ ከዳቦ ከፍ ያለ ስራ መስራት ነው። አቡሽ በዚህ ዘፈኑ ያደረገውም ይህንኑ ነው።

ኢትዮጵያ እና ታሪኳ

የኢትዮጵያ ታሪክ ላይ ምሁራኖቿም ሆኑ ማንኛውም ዜጋ የተስማማበት አይመስልም። በተለይ በዘመናዊቷ ኢትዮጵያ ምስረታ ላይ ያለው አረዳድ ውዥንብር የሚታይበት ሲሆን ይህን ውዥንብር የፈጠሩት ደግሞ የ20ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ እና የ21ኛው ክፍለ ዘመን መባቻ ላይ አገሪቱን የሚገዙ ፖለቲከኞች የፈጠሩት እንደሆነ ምሁራን ይናገራሉ። ድምጻዊ አቡሽ ዘለቀ በዚህ አነቃን ሲል በሰየመው ዘፈኑ ‹ታሪክን እንመርምር ክፉው ሳይሆን በጎውን በዝቶ እናገኘዋለን› ይለናል። ግጥሙ ይቀጥላል፤

‹‹አስተውለን ካየን ታሪክ ሳንረሳ

የአብሮነቱን ገመድ ቋጠሮውን ሳንፈታ

የሚያግባባን ብዙ የሚስማማን ብዙ

ሰፊውን በር ዘግተን ጠባቡን አናንኳኳ

ኢትዮጵያዊነቱ ነው ያስተሳሰረን ጎልቶ ይታይ በቃ›› ሲል ኢትዮጵያ የነበረችበትንና ያለፈችበትን መንገድ መርምሮ ይናገራል።

በመሆኑም አገራችን ያለፈችበት መንገድ ሁሉ እንከን አልባ እና ሁሉንም ያስደሰተ ሆኖ ሳይሆን የሚያግባባን እና የሚያስማማን ብዙ ስለሆነ ጠባቡን በር ከማንኳኳት ሰፊውን በር እንመልከት ይላል። ኢትዮጵዊነት ጎልቶ ከወጣ እኛ እንከበራለን ነገር ግን እርስ በእርስ በብሔርና በዘር በረት ውስጥ ሆነን የምንቀመጥ ከሆነ በዓለም አቀፍም ሆነ በጎረቤቶቻችን ከመናቅ የዘለለ የምናገኘው ነገር የለም። ይህን ደግሞ ቀደም ሲል ዶክተር አብይም ሀዋሳ ላይ ከከተማውና ከሲዳማ ብሔረሰብ ተወላጆች ጋር ባደረጉት ምክክር ተናግረዋል። ‹‹ቀይ ፓስፖርት ይዘን የምንኖር እኛ ኢትዮጵያዊን ፍቅር እንጂ ጥል የትም አያደርሰንም›› ነበር ያሉት።

አቡሽ አላቆመም፤

‹‹ላሚቷ ሳትነጥፍ ሳታጣ እምትግጠው

ሞፈሩም ሳይጠፋ በሬው እሚጎትተው፤

ይቅር እንባባል ተባባሉ እሚለን ሰው

አጥተን ነው እንጂ ቀድሞ ጥላቻው የነገሰው

ከታረሰው ይልቅ እልፍ ነው ያልታረሰው›› ይላል።

ኢትዮጵያ የአፍሪካ የውሃ ማማ፣ የዳቦ ቅርጫት፣ የልምላሜ እና የተፈጥሮ ሀብት ባለቤት እንዲሁም የ13 ወር ጸጋ መሆኗን እኛ ብቻ ሳንሆን ጠላቶቻችንና ቅኝ ለመግዛት የቋመጡብን ሳይቀሩ ይናገሩታል። ነገር ግን እንዳለመታደል ሆኖ እኛ ከሀብታችን አልተጠቀምንም። ‹‹ከሞኝ ደጃፍ ሞፈር ይቆረጣል›› እንዲሉ በእኛው ሃብት ጠላቶቻችን ከብረውበታል። ይህ የሆነው ደግሞ አቅም በማጣታችን ወይም ስንፍና ስለተጫነን ሳይሆን ‹‹ይቅር ባለመባባላችን ነው›› ይላል ወጣቱ ድምጻዊ አቡሽ ዘለቀ።

ዶክተር አብይ አህመድ ‹‹ኢትዮጵያ ማህጸነ ለምለም ናት›› እንዳሉት ድምጻዊውም ‹‹ላሚቱ ሳትነጥፍ የምትበላውም ሳይጠፋ፣ ሞፈሩም ሳይታጣ፣ የምናርሰው መሬትም ሆነ የምናርስበት በሬ ሳናጣ የምንጣላበት ምክንያት አንድ እና አንድ ነው እሱም ‹‹ይቅር ተባባሉ የሚለን ሰው ስለጠፋ ነው፤ ጥላቻ የነገሰብን›› በማለት የቁሳዊ ድህነታችን መጀመሪያው አእምሯዊ ድህነታችን እንደሆነ ያብራራል።

የመደመር አድማስ እና የወደፊቷ ኢትዮጵያ

አቡሽ ዘለቀ በዚህ ዘፈኑ ዶክተር አብይ ይዘውት የመጡት የመደመር ጥሪ እዚሁ አገር ቤት ተወስኖ የቀረ አይደለም ይላል። ቀይ ባህርን ተሻግሮ በአስመራው ቤተመንግስት ያሉትን ፈገግታ የራቃቸውን የ72 ዓመት ፖለቲከኛንም የደመረ ጥሪ ነው ሲል ይገልጸዋል።

ሃሳቡን በግጥም፤

‹‹በሰሜን ደቡቡ በምስራቅ ምዕራቡ በሁሉም ተሰማ

የመደመሩ ጥሪ ከእኛም ተሻገረ ተከዜንም አልፎ ሄደ ገሰገሰ

ቀይ ባህርን አቋርጦ ከአስመራ ደረሰ

ያ የጥላቻ ግንብ በፍቅር ፈረሰ›› በማለት ለ20 ዓመት የተለያዩ ቤተሰቦችን ስላገናኘው የሰላምና የእርቅ መንገድ ይናገራል።

ኢትዮጵያ እና ኤርትራ በፈጠሩት ጦርነት ህያዋንን ወደ መቃብር ያወረደ ቢሆንም ያ ሁሉ አልፎ በፍቅር መደመሩ የተሻለ እና አማራጭ የሌለው መንገድ እንደሆነ ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ እና ፕሬዝዳንት ኢሳያስ አፈወርቂ ተናግረው ነበር። ዘፋኙ መደመር እያለ ያዜመውም ይህን አንድነትን እና ወደፊት በአብሮነት እንኑር እያለ እንጂ ሰሞኑን እንደምናያቸው ዘውጌ ዘፋኞች ‹‹የእኔ ወንዝ ሞላ የአንተ ወንዝ ፈሰሰ›› እያሉ ለአገር አንድነት ሳይሆን መለያየትን ከሚሰብኩት ፈጽሞ የተለየ ነው።

ነገር ግን ይህ አሁን የተጀመረው የፍቅር ጉዞ ሊደናቀፍ እንደሚችል ብዙዎች ስጋት ቢያድርባቸውም አቡሽ ዘለቀ ግን ‹‹ማንም አይመልሰንም›› ሲል በእርግጠኝነት ተስፋውን ይናገራል። በመጨረሻው የዘፈኑ ግጥም እንሰናበታለን።

‹‹ማነው ማነው ማነው እሚመልሰን?

ከዚህ ቀና መንገድ ከዚህ የፍቅር ጉዞ

ወደፊት ነው እንጂ እጅ ለእጅ ተያይዞ።

እንደ ዐለት እንጠንክር ይብዛ አንድነታችን

ዛሬም ነገም ሁሌም ትኑር ኢትዮጵያችንን

ዛሬም ነገም ሁሌም ትኑር አገራችን››


ፎቶ ካፕሽን

Wednesday, 25 July 2018 13:31


ጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር ዐቢይ አሕመድ እና የኤርትራ ፕሬዝደንት አቶ ኢሳያስ አፈወርቂ ለኢትዮ-ኤርትራ ሠላም ላሳዩት ቁርጠኝነት የተባበሩት አረብ ኤምሬቶች (UAE) ከፍተኛ ሜዳልያን ተሸለሙ።


ሽልማቱን ያበረከቱላቸው የተባበሩት አረብ ኤምሬቶች (UAE) አልጋ ወራሽ ሼህ መሐመድ ቢን ዛይድ ቢን ሱልጣን አል-ናህያን ናቸው።

ኖርዝ ኢስት ኤቨንትስ ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ እና ከብሔራዊ ቤተመዛግብትና ቤተመጻህፍት ኤጄንሲ ጋር በመተባበር ዘንድሮ ለ2ኛ ጊዜ ያዘጋጀው የሆሄ የሥነጽሑፍ ሽልማት የ2009 ዓ.ም. ምርጥ መጻህፍት ዕጩዎች ይፋ ሆነዋል። የሽልማት ዝግጅቱ አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲን ጨምሮ ከተለያዩ ከፍተኛ የትምህርት ተቋማት የተውጣጡ የሥነ ጽሑፍ ምሁራን፣ ታዋቂ ደራሲያን እንዲሁም የሥነ ጽሑፍ ባለሙያዎች የተውጣጣ የዳኞች ኮሜቴ በማዋቀር ለውድድሩ የተመዘገቡ መጻሕፍትን ሲገመግም ለሶስት ወራት ቆይታ አድርጓል።

 

በዚህ ዓመት የሆሄ ሽልማት በ2009 ዓ.ም የታተሙ በረጅም ልብ ወለድ ዘርፍ 19 መጻሕፍት፣ በልጆች መጻሕፍት ዘርፍ 17 እንዲሁም በግጥም መጻሕፍት ዘርፍ 24 መጻሕፍት ለውድድር ተመዝግበው ከእያንዳንዱ ምድብ 5 ምርጥ መጻሕፍትን ለመለየት በዳኞች ጥልቅ ግምገማ ሲካሄድ ቆይቷል።


በዚህም መሰረት በረጅም ልብ ወለድ ዘርፍ የሚከተሉት መጻሕፍት ምርጥ 5 መጻሕፍት ተብለው ተመርጠዋል።

 

 

Ø ስማርድ- በንጉሴ መኮንን
Ø አለመኖር - በዳዊት ወንድማገኝ (ዶ/ር)
Ø ጌርሳም - በዘርዓ ሰብሣጌጥ
Ø ዘርቆርጣሚው - በአለማየሁ በላይ
Ø በፍቅር ስም - በአለማየሁ ገላጋይ

በግጥም መጻሕፍት ዘርፍ የሚከተሉት አምስት መጻሕፍት በዕጩነት የተመረጡ ናቸው።

Ø የተገለጡ አይኖች - ሰለሞን ሞገስ
Ø የማለዳ ድባብ - በዕውቀቱ ስዩም
Ø ከሴተኛ አዳሪ የተኮረጀ ሳቅ- በላይ በቀለ ወያ
Ø የሀገሬ ንቅሳት - ሙሉዓለም ተገኘ ወርቅ
Ø ነፋስያነሳው ጥላ - ብርሀነስላሴ ከበደ

 

በልጆች መጻሕፍት ዘርፍ የምድቡ ዳኞች 5 መጻሕፍትን የመረጡ ሲሆን መጻሕፍቱም የሚከተሉት ናቸው።

 

Ø ቴዎድሮስ ፡ኡጋዝመሐመድ - በዳንኤል ወርቁ
Ø አባባ ትልቁና ሌሎች ትምህርታዊ ተረቶች- በየሺመቤት ካሳ
Ø አሻንጉሊቴ - በዓለም እሸቱ
Ø የጎመጀ ጅብ - በዓለም እሸቱ
Ø ልዋም - በሠማላዊትሐጎስ

 

ከየዘርፉ አንደኛ የሚወጡትን የመጨረሻዎቹን አሸናፊዎች ለመለየት በዳኞች ከሚደረገው ዳግም ግምገማ በተጨማሪ ከአንባቢያን የሚሰበሰበው ድምጽ ከአጠቃላይ ውጤቱ 20 በመቶ የሚይዝ ሲሆን አንባቢያን በአጭር የጽሁፍ መልዕክት 8240 ላይ ha የሚለውን ኮድ በማስቀደም አሸናፊ መሆን ይገባዋል የሚሉትን መጽሐፍ ርዕስ እስከነ ሐሴ 5 ቀን 2010 ዓ.ም. ድረስ መላክ ይችላሉ።


የሽልማት ፕሮግራሙ ነሐሴ 7 ቀን 2010 ዓ.ም. ከምሽቱ 11፡00 ሰዓት ጀምሮ በኢትዮጵያ ብሔራዊ ቴያትር ይካሄዳል። በሽልማቱ ላይ ከመጻሕፍቱ በተጨማሪ ለሥነጽሑፍ እድገት እና ለንባብ ባህል መዳበር የላቀ አስተዋጽ ኦያበረከቱ ግለሰቦች እና ተቋማት እውቅና ይሰጣቸዋል። የሽልማት ዝግጅቱ በኢቢኤስ ቴሌቭዥን በኢትዮጵያ እና በመላው አለም ላሉ ተመልካቾች የሚተላለፍ ይሆናል።


ከሽልማቱ ጋር የተያያዙ መረጃዎችን በየጊዜው ለማግኘት የሽልማቱን የፌስቡክ ገጽ www.facebook.com/Hohe-Awards እንዲሁም በሽልማቱ የትዊተር አድራሻ @HoheAwards መከታተል ይቻላል።


ባለፈው ዓመት ነሐሴ ወር ላይ በተካሄደው የመጀመሪያው የሆሄ የሥነጽሑፍ ሽልማት የአዳም ረታ የስንብት ቀለማት በረጅም ልብ ወለድ፣ የአበረ አያሌው ፍርድ እና እርድ በግጥም እንዲሁም የአስረስ በቀለ የቤዛቡችላ በልጆች መጻሕፍት ዘርፍ አሸናፊ እንደነበሩ ይታወቃል።

"ጎንደርን ፍለጋ" በአንድ ስም ወደሚጠራ የተለያየ አካባቢ በተለያየ ጊዜ የተደረገ ጉዞ የማስታወሻ ጥርቅም ነው። በበጋ ወደ ናበጋ የአለቃ ገብረሃናን የትውልድ ቀዬ ፍለጋ የተሄደ። ጎንደር አያል ተባባል እያለ ስለሚያወድሰው ጀግና ስለ ደጃች አያሌው ብሩ /አያሌው ሞኙ/ ከትውልድ ቀዬ እስከ ጦር አውድ የሚጓዝ የታሪክና የጉዞ ዘገባ። የኢማም አህመድ /ግራኝ መሐመድ/ ሠራዊት ያላጠፋቸው የጎንደር ቤተክርስቲያናትና የኢማሙ ስጦታዎች፣ ደንቢያን የሚፈትሽ፣ ሰሜን አናት ወጥቶ ደረስጌን የሚቃኝ። የፋርጣን ድንቅ ምድር፣ የፎገራን ውበት፣ የጣና ቂርቆስን ታሪክ፣ የሬማን በረከት፣ ቅዱስ ላሊበላ በጎንደር ጀምሮ ያልጨረሳቸውን ውቅሮች፡ ስለ አርባ አራቱ ታቦታት፣ ሀረርና ጎንደር፣ የሐማሴን አባት ሆነው ኤርትሪያን ስለፈጠሩት የደንቢያ ወታደሮች፣ ስለ ታላቁ ሼህ ስለ ሼህ አሊ ጎንደር ሌላም ሌላም.... በመፅሐፉ ተካተውበታል።

ዳሸን ባንክ አሞሌ በመባል የሚጠራ አዲስ የግብይት ሥርዓትን የሚያቀላጥፍ ቴክኖሎጂን ይፋ አደረገ። ይህ አዲሱ የባንኩ የቴክኖሎጂ ግብይት አንድ ደንበኛ ያለምንም የካሽ ክፍያ ሥርዓት አገልግሎቶችንም ሆነ ምርቶችን መሸመት የሚያስችለው ነው። አሞሌ የባኩ ደንበኛ በባንክ በአካል ተገኝቶ ገንዘብ ማውጣት ሳያስፈልገው ያለውን የባንክ ካሽ በሞባይል አማካኝነት በማንቀሳቀስ ግዢዎችን መፈፀም የሚያስችል ነው። ይህንንም ቴክኖሎጂ በመጠቀም ደንበኛው የአየር ጉዞ ትኬትን መግዛት፣ የተለያዩ የአገልግሎት ክፍያዎችን መፈፀም፣ እንደዚሁም ለወዳጅና ለዘመድ ገንዘብን በሞባይል ስልክ አማካኝነት መላክ የሚችል መሆኑ ተመልክቷል። ቴክኖሎጂው የግብይት ሂደትን ከማሳለጥ ባለፈ ካሽ ገንዘብን ከቦታ ቦታ በማዛወር ሂደት የሚኖረውን የአደጋ ተጋላጭነት ይቀንሰዋል ተብሏል።

 

ለዚሁ አገልግሎት የሚውለው መተግበሪያም (Application) በዕለቱ ተዋውቋል። በዚህም አሰራር ተካተው ከባንኩ ጋር በጋራ የሚሰሩ ኩባንያዎችም በመድረኩ አሰራሮቻቸውን ለታዳሚው አስተዋውቀዋል። ከእነዚህም የንግድ ተቋማት መካከል ሸዋ ሱፐርማርኬት፣ ሎሚ ቡክስ፣ ሳሚ ዳን የሙዚቃ ስቱዲዩ እና ሌሎችም ይገኙበታል። በእለቱም በዚህ ዘርፍ በኬኒያ ሰፊ እውቅናን ያተረፈው የኬኒያው ኤምፔሳ ኩባንያ መስራችና የሳፋሪኮም ሲኢኦ ሚሰተር ማይክል ጆሴፍ ተገኝተዋል።

 

በዕለቱም የዳሸን ባንክ ፕሬዝዳንት አቶ አስፋው አለሙ ቴክኖሎጂው ለኢትዮጵያዊያን ተጠቃሚዎች የሚኖረውን ዘርፈ ብዙ ጠቀሜታ በማብራራት ባንኩ ደንበኞች በቀላሉ የግብይትም ሆነ ገንዘብን የማዛወር ሥራን በቀላል አማራጭ ቴክኖሎጂውን በመጠቀም ማከናወን እድልን የሚሰጣቸው መሆኑን ገልፀዋል።

 

ባንኩ አዲሱን ቴክኖሎጂ አሞሌ በሚለው ስያሜ የጠራው ሀገሪቱ በቀደሙት ጊዜያት በአሞሌ ጨው አማካኝነት የነበራትን የግብይት ታሪክ ለማስታወስ ነው።

በተክሉ አባተ ዶ/ር / This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. /

ዶ/ር ዐቢይ የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር ከሆኑ ጀምሮ ኢትዮጵያውያን ልዩ ልዩ አመለካከቶችን በማንጸባረቅ ላይ ይገኛሉ። ጠቅለል ባለ ዳሩ ግን ጥናታዊ ባልሆነ መልኩ ሲታይ ዶ/ሩ ከሚናገሯቸውና ከሚያከናውኗቸው ሥራዎች አንጻር ኢትዮጵያውያንን በአመለካከታቸው በአራት ምድብ ማስቀመጥ ይቻላል። የመጀመሪያዎቹ ለውጡን በፍጹም ልባቸውና በፍጹም ነፍሳቸው የሚወዱ ዶ/ሩንም እንደ መሲህ የሚመለከቱ ናቸው። የዶ/ሩን ንግግሮችና ሥራዎች በመዘርዘር ራሳቸውን በአውንታዊ መልኩ አሳምነው ሌሎችንም ለማሳመን ይጥራሉ። ከአሁን በኋላ አስተማማኝና ዘላቂ ለውጥ የሚመጣው በጦር ሳይሆን በሰላማዊ መንገድ በመታገል እንደሆነ ዐቢይን ተምሳሌት አድርገው ያቀርባሉ። በቅርቡ ኢትዮጵያ የገቡ የተቃዋሚ አመራር አባላትን ጨምሮ ቀላል ሊባል የማይችል ሕዝብ በዚህ የአመለካከት ጎራ ሊመደብ ይችላል።


ከዚህ በአንጻሩ የቆሙ ኢትዮጵያውያን አሉ። ዶ/ር ዐቢይ በኢሕአዴግ በተለይም በሕወሓት ስውር ሥራ አገዛዙን በሥልጣን ለማቆየት የተዘጋጁ ማዘናጊያ እንደሆኑ ያምናሉ። ለማሳመንም ይጥራሉ። ከዚህ በፊት ኢሕአዴግ እና ወይም ሕወሓት በሥልጣናቸው ለመቆየት ያደረጓቸውን ታክቲኮች በማስረጃነት ያቀርባሉ። በመሆኑም ዶ/ሩ የሚናገሯቸው እንዲሁም የሚያከናውኗቸው ሥራዎች ሁሉ ማታለያና ጊዜ መግዣ ሕዝባዊ ትግሉንም ማቀዝቀዣ እንደሆኑ አድርገው ያቀርባሉ። ይህን አመለካከት አንዳንድ የፖለቲካ ፓርቲ አመራሮችና ጸሐፊዎች በማኅበራዊ ሚዲያዎች ሲያስተጋቡ ይታያል።


ሌላኛው አመለካከት ከላይ የተጠቀሱ ሁለቱን አመለካከቶች ያዳቀለ ይመስላል። ማለትም ዶ/ር ዐቢይ እስካሁን ያደረጓቸውና የተናገሯቸው መልካም እንደሆኑ ያምናሉ። ምስጋናቸውንም ለዶ/ሩ ያቀርባሉ። ይሁንና የተጀመረው ለውጥ ጥልቀት የሌለውና አስተማማኝ እንዳልሆነ ይሞግታሉ። እስካሁን ድረስ ወሳኝ የሆኑ የመንግስት መዋቅሮች በአምባ ገነንና ሙሰኛ መሪዎች እንደተያዙ የብሔር ግጭቶችና መፈናቅሎች እንዳሉ በመጥቀስ የሚኒስትሩን ሥራ ውሱንነት ያብራራሉ። ሥር ነቀል ለውጥም በቶሎ እንዲመጣ ይፈልጋሉ።


አራተኛው አይነት አመለካከት ደግሞ ከላይ ከተዘረዘሩት ሦስቱ አመለካከቶች ውጭ የሆነ ነው። ለውጡን በአይነትና በጥራት ለመገምገም እንዳልቻሉ የሚናገሩ ኢትዮጵያውያን አሉ። የዶ/ሩን አካሄድና አንደምታ ለማጤን በቂ ጊዜ እንደሌለ የሚናገሩ ናቸው። ማለትም ተጨማሪ ለውጦችን እስኪያዩ ድረስ የዶ/ሩን ንግግርም ሆነ ሥራ ከማድነቅም ከማውገዝም የሚቆጠቡ ናቸው።


የመጀመሪያውን አመለካከት ከያዙት ኢትዮጵያውያን በስተቀር ሦስቱን አመለካከቶች የያዙት የሚጋሩት ወሳኝ ነጥብ ያለ ይመስላል። ዶ/ር ዐቢይ ከነዚህ ኢትዮጵያውያን ሙሉ ድጋፍና ማበረታቻ ለማግኘት ሥር ነቀል ለውጥ ማምጣት እንዳለባቸው ያመላክታል። ሥር ነቀል ለውጥ ማለት ምን እንደሆነ ግን የጠራ አተያይ ያለ አይመስልም። መገለጫዎቹ ግን የኢሕአዴግን እና ወይም የሕወሓትን ባለሥልጣናት ከሥራ ጠራርጎ ማባረርና በፈጸሟቸው በደሎች ፍርድ ቤት ማቆምን ታሳቢ ያደረገ ይመስላል። የኢሕአዴግ እና ወይም የሕወሓት የሆነን ነገር ሁሉ ሰርዞና ባለሥልጣናትንም ተበቅሎ በአዲስ ጉዞ መጀመርንም የሚያመላክት ትርጉም ያለው አመለካከት ይንጸባረቃል። ይህ አይነት ለውጥ ሥር ነቀል ሳይሆን ቂም በቀል ነው!


ወሳኙ ጥያቄም ከዚህ ጉዳይ ጋር የተያያዘ ነው። ይህ አይነት ሥር ነቀል ለውጥ (አንዳንዶችም መሠረታዊ ለውጥ የሚል ሐረግ ይጠቀማሉ) ማድረግ ኢትዮጵያ ካለችበት ሁኔታ አንጻር ይቻላል? ለነዚህ ጥያቄዎች አጥጋቢ መልሶች ላይገኙ ይችል ይሆናል። ታሪካችንና አሁን ያለንበትን ሁኔታ ግምት ውስጥ ካስገባን ሥር ነቀል ለውጥ ማምጣት አይቻልም። ቢቻልም ባክኖ እንደማይቀር ማረጋገጫ የለንም። ለዚህም ታሪካችን ምስክራችን ሊሆን ይችላል።


ከዚህ በፊት የተካሄዱት ሥር ነቀል ለውጦች ወይም አብዮቶች በጥሎ ማለፍ በጥቃትና በበቀል ላይ የተመሰረቱ ናቸው። ደርግ የጃንሆይን መንግስት የለውጡ አካል ለማድረግ ጥቂት ሞከረና ወደ እብሪት ተሸጋገረ። በደመ ነፍስ ንጹሐን ኢትዮጵያውያንን ሳይቀር በጅምላ ረሸነ። የደርግን ጥሩነት ለማሳየት የጃንሆይ የነበሩትን ሁሉንም ሥራዎች ማውገዝን ተያያዘው። በዚያም የተነሳ ቀላል የማይባል የሕዝብ ድጋፍ አጣ። አይወድቁ አወዳደቅ ወደቀ። ያሁኑ መንግስትም 27 ዓመት ሙሉ ደርግን በማውገዝ የራሱን ንጽህናና ልማታዊነት ለማሳየት ይጥራል። ከዚያም አልፎ ስህተቱን የሚነግሩትን ወገኖች ነፍጠኛና ያለፈው ሥርዓት ናፋቂ በማለት ያሸማቅቃል። ባጠቃላይ በዚህ መንግስት ዐይን ሲታይ የደርግ የነበረው ሁሉና ስለኢትዮጵያ የሚናገር የተወገዘ ነው። የደርግ ደጋፊዎች የነበሩም እንደ ዜጋ አይቆጠሩም። ይህ አስተሳሰብ ግን ለመንግስት ኪሳራ እንጅ ትርፍ አላስገኘለትም።


ያሁኑ ሕዝባዊ ትግል ግን ፍጹም የተለየ መሆን አለበት። ለእኔ ሥር ነቀል ለውጥ ዘላቂ ሰላም፣ እውነተኛ ዴሞክራሲና ነጻነት ማምጣት ነው። ይህ አይነት ለውጥ የሚመጣው በጥበብ በሆደ ሰፊነትና በትዕግስት ነው! ሥር ነቀል ለውጥ ለማምጣት ሰላም፣ እውነተኛ ዴሞክራሲና ነጻነት እንዳይኖር የጣረውና የሚጥረው መንግስትና ደጋፊዎቹም መካተት አለባቸው። ይህም የታሰበው ከዚህ በፊት በሌላ ጽሑፍ እንደገለጽኩት ስለአራት ዋና ዋና ምክንያቶች ነው። አንደኛ በመንግስት መዋቅርና በሽርክና የሚሠሩ፣ በሀሳብና በሞራልም የሚደግፉ ምናልባትም በሚሊዮን የሚቆጠሩ ኢትዮጵያውያን ይኖራሉ።


እነሱም የለውጡ አካል ቢሆኑ ትግሉ ዓላማውን በቶሎ ያሳካል። ሁለተኛ መንግስትና ደጋፊዎቹም ቢሆኑ እውነተኛ ነጻነት ፈላጊዎች ሊሆኑ ይችላሉ። ዶር ዐቢይና ለማ እንዲሁም በቅርብ ለውጡን ደግፈው ብቅ ያሉት ባለሥልጣናት ለዚህ ነጥብ ሕያው ምስክር ናቸው። ሦስተኛ በብድርና በእርዳታ እስከ አፍንጫው ድረስ የታጠቀውን መንግስትን የለውጡ አካል ማድረግ የይቅርታና የርህራሄ መንፈስን ስለሚያንጸባርቅ ትግሉ ሰላማዊ ይሆናል። አላስፈላጊ የሕይወት መስዋዕትነትንና የንብረት ውድመትን ያስቀራል። አራተኛ መንግስትንና ደጋፊዎችን የለውጡ አካል ማድረግ ለነገው ትውልድ የማይረሳ ትምህርትን ይሰጣል። ለውጥ የሚመጣው በማጥቃትና በማግለል ሳይሆን በዳይንም ተበዳይንም በፍትሐዊነት በማሳተፍ እንደሆነ ትውልዱ ይረዳል። እንደ ባህልም ይይዘዋል።


ዳሩ ግን መንግስትና ደጋፊዎቹ የለወጡ አካል ሊሆኑ የሚችሉት ለሥልጣን ከመስገብገብና ከስሜት ወጥተው ለምስኪኑ ዜጋ ይልቁንስ ለራሳቸውም ማሰብ ሲጀምሩ ነው። የተገነቡ ሕንፃዎችንና መንገዶችን እንዲሁም የተመሰረቱ ብሄር ተኮር ፓርቲዎችን እያነሳሱ መመፃደቅ የትም እንደማያደርስ መታወቅ ይኖርበታል። ኢትዮጵያ ያለባትን የገንዘብ እዳ፣ የህዝቡን ተጨባጭ የዕለት ተዕለት ሕይወት፣ የእስር ቤቶችንና የታሳሪዎችን ብዛትና የደረሰባቸውን የሞራልና የአካል ጉዳቶች፣ የተሰደዱትንና በሂደቱም የሞቱትን ወዘተ በማስታወስ የማዘንና የመጸጸት ከዚያም ለውጥ ለማምጣት የማመን አዝማሚያ መታየት አለበት። ጊዜው የፈለጉትን ገሎና ዘርፎ ውጭ አገር በሰላም መኖር የሚቻልበት እንዳልሆነ ማሰብም ይጠቅማል። መንግስትና ደጋፊዎቹ በዚህ ወሳኝ የለውጥ ሂደት ቢሳተፉ ታሪክና ልጆቻቸው በበጎ እንደሚያነሷቸው እስካሁንም ለተሠሩ ስህተቶችና ግፎች ማርከሻ ወይም ንስሃ እንደሚሆን ማወቅ አለባቸው። ዛሬና ነገ እውነተኛና ዘላቂ ለውጥ ለማድረግ ያሰበን አካል ሕዝቡ በትናንት በደሉ ሊፈልገው አይችልምና! ስለዚህ ባለቀ ሰዓት መንግስት የማይረሳ እንቁ ታሪክ የመሥራት እድሉ አለው።


መንግስት ተሳትፎውን በልዩ ልዩ መንገዶች መግለጽ መጀመር ይችላል። ወደ እውነተኛ ብሔራዊ ውይይት እርቅና ስምምነት ከዚያም ምርጫ የሚያደርሰውን ጉዞ በገለልተኝነት የሚያስተባብር ልዩ ብሄራዊ ግብረ ኃይል ቶሎ እንዲቋቋም መፍቀድ በሱም መሳተፍ፣ ሃሳብን ያለምንም ፍርሃት መግለጽ እንዲቻል ማድረግ፣ በትግሉ ምክንያት የታሰሩትን ያለቅድመ ሁኔታ መፍታት፣ የመንግስት መገናኛ ብዙኅን ገለልተኛ ማድረግ፣ ሌሎችም የመንግስት ተቋማት ነጻና ገለልተኛ እንዲሆኑ ማድረግ ባጠቃላይ ለሁሉም ኢትዮጵያዊ እኩል የሕግ ከለላ ማድረግ የሚቋቋመው ግብረ ኃይል ዝግጅት ሲጨርስ ሥልጣንን በሰላም ማስረከብ ወዘተ ሊሆን ይችላል። በዚህ መልኩ የሚካሄድ ለውጥ እውነተኛ ሁሉን አቀፍና ዘላቂ ይሆናል።


ዶ/ር ዐቢይ ይህንና የመሳሰለውን እንዲያደርጉ ማበረታታትና መጠየቅ የዜግነት ግዴታን መወጣት ነው። እርሳቸው መሪ በሆኑባቸው አጭር ጊዜያት ኢትዮጵያዊነት በውጭው ዓለማት ሳይቀር እንደገና በመልካም ጅምሮች መነሳት ጀምሯል። ብዙዎች ከእስር ተፈተዋል። ሌቦች የሰረቁትን ገንዘብ እንዲመልሱ ያም ካልሆነ በሕግ እንደሚጠየቁ በጠራ ቋንቋ ተነግሯቸዋል። ብሔርን ጠገግ ያደረጉ ዘረኞችና ጠባቦች ተገስጸዋል። ያለ አግባብ ከሥራቸውና ከማዕረጋቸው የተባረሩ ክብራቸው ጥቅማቸው ተመልሷል። የሚነኩ የማይመስሉ ጨካኝ መሪዎች ከሥልጣናቸው ተነስተዋል። ለውጡን ለማፈን የሚጥሩ የአገዛዙ አካላት ከመጥፎ ሥራቸው እንዲታቀቡ በይፋ ተነግሯል። የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ተነስቷል ወዘተረፈ። ይህም ማለት የተከሰቱ ወይም የሚከሰቱ ችግሮች የሉም ማለት አይደለም። አንድ ጠቅላይ ሚኒስትር ባጭር ጊዜ እያንዳንዷን ክስተት የመቆጣጠር አቅም የለውም። ሓላፊነትም የለበትም። ትልቁን ሥዕል በመመልከት የራስን አበርክቶ ወይም ድርሻ መጨመር እጅግ ወሳኝነት አለው። እርሳቸው የሚችሉትን ሁሉ እያደረጉ ነው! ተመሳሳይ ጥረት ከኢትዮጵያውያን ሁሉ ይፈለጋል።


ወሳኝና አስተማማኝ ለውጥ እንዲመጣ ሁላችንም እንደ ግለሰብም እንደ ድርጅትም የምናበረክተው ይኖራል። ዶ/ር ዐቢይና ድርጅታቸው እንዲያመጡት የምንመኘውን ሥር ነቀል ለውጥ በድርጅታችን በግል ኑሯችን መጀመር አለብን። ዶ/ሩ እንዳሉት ተፎካካሪ የፖለቲካ ድርጅቶች በትካዜና በቁዛሜ የሚያመጡት ለውጥ አይኖርም። ወቅቱን አጢኖ የግራና የቀኝ ፖለቲካ ሳይሉ ለኢትዮጵያ የሚበጀውን ያስቡ። ያድርጉም። የሃይማኖት ተቋማትም የሙስናና የዘረኝነት የአፈናም መገለጫ ማማ ከመሆን መውጣት አለባቸው። ዶ/ር ዐቢይም የሃይማኖት መሪዎች ሙስናንና ዘረኝነትን በመዋጋት ለመንግስት የሞራል ልዕልና ተምሳሌት እንዲሆኑ ጠይቀዋል። የሃይማኖት አማኞችም የተቋማቸውን አሠራርና የመሪዎቻቸውን ስብእና ወይም ምግባር መመርመር አለባቸው። ፍትሕን ቅንነትን አንድነትን ግልጽነትን ተጠያቂነትን በሃይማኖት ተቋሞቻቸው ማስፈን አለባቸው። ግለሰቦችም በግልና በቤተሰብ ሕይወት ዙሪያ እውነትን ነጻነትን አንድነትን ተጠያቂነትን ይለማመዱ። ይህ አይነት የአስተሳሰብና የባሕርይ ለውጥ መንግስትን አስጨንቆ በመያዝ እንዲለወጥ ማስገደድ ይችላል። ዘረኛና ሙሰኛ አምባገነንም የሆነ ዜጋና ድርጅት መንግስት ከዘረኝንትና ከሙሰኛ ከአምባገነንነትም እንዲወጣ የመጠየቅ የሞራል ልዕልና አይኖረውም።


ከዚህ ውጭ ዶ/ር ዐቢይ እስካሁን ያደረጉት አስተዋጽዖ በቀላሉ አይታይም። እንደ ፕሮፌሰር መስፍን ምሳሌያዊ ገለጻ ኢትዮጵያ በተደናበረና በተደናገጠ የባቡር ነጂ አማካኝነት በፍጥነት ወደገደል ለመግባት እየተጓዘች ነበር። በእኔ እይታ ያን ፈሪና አላስተዋይ ነጂ ዶ/ር ዐቢይ ተክተውታል። እርሳቸውም በፍጥነት ማቆሚያውን ማለትም ብሬኩን በመያዝ የባቡሩን ፍጥነት ገተውታል። ተሳፋሪዎች ገደል ከመግባት ተርፈዋል። ዶ/ሩም የባቡሩን አቅጣጫ ቀይረው እየነዱ ነው። ባቡሩም በየፌርማታው ይቆማል። ጥቂቶች እየወረዱ ብዙዎችም እየተሳፈሩ ባቡሩ ጉዞውን ቀጥሏል። ባቡሩ ውስጥ የሚሠሩ ብዙዎቹ ሠራተኞች የአዲሱን ነጂ ውሳኔና ድፍረት አድንቀው ከተሳፋሪዎች ጋር አብረው መጓዝን መርጠዋል። ጥያቄው የባቡሩ መዳረሻ ነው! ያን የሚወስነው ደግሞ የባቡሩ ነጂ ብቻ ሳይሆን ተሳፋሪዎችም ናቸው። ተሳፋሪዎች ቶሎ ብለው በአንድ ድምጽ የትና እንዴት መጓዝ እንዳለባቸው ለነጂው መንገር ያንንም ማስፈጸም ይገባቸዋል። ከዚህ ውጭ በባቡሩ ሳይሳፈሩ የባቡሩን ፍጥነትና መድረሻ የመወሰን እድል አይኖርም። የእርስዎስ ድርሻ ምንድን ነው?

ዳግም አሰፋ /www.abyssinialaw.com/

 


በምርመራ ወቅት በፖሊስ ጣቢያ የተሰጠ የምስክሮች ቃል በፍ/ቤት ያለው ተቀባይነት፤ ሕጉ፣ ትግበራው እና የሰበር ችሎት አቋም

 

አንድ ወንጀል ስለመፈጸሙ እና ድርጊቱን ፈጽሟል ተብሎ የተጠረጠረው ሰው የድርጊቱ ፈጻሚ ስለመሆኑ ፖሊስ ምርመራውን በሚያከናውንበት ጊዜ ከሚያጣራባቸውና ከሚያረጋግጥባቸው የማስረጃ ዓይነቶች መካከል አንዱ የሰው ምስክሮች ናቸው። ይህን መሰረት በማድረግ የዚህ ጹሁፍ ዓላማ የወ/መ/ስ/ስ/ህ/ቁ 145ን ህጉን፣ በፍ/ቤት ትግበራ ያለውን የህጉን ትርጉም እና የሰበር ችሎት የህግ ትርጉም አቋምን ከተከሳሽ መብት አኳያ በማመዛዘን ያስዳስሳል።

 

የወ/መ/ስ/ስ/ህ/ቁ 145


በፖሊስ ምርመራ የተሰጠ ቃል በማስረጃነት ሊቀርብ ስለመቻሉ


(1) ዐቃቤ-ህጉ ወይም ተከሳሹ ሲያመለክት በፖሊስ ምርመራ ጊዜ የተሰጠውን የምስክርነት ቃል ፍርድ ቤቱ ሊመለከተው ይችላል።


(2) ከዚህ በኋላ ለትክክለኛ ፍርድ አሰጣጥ የሚጠቅም መስሎ ከታየው የዚህ ቃል ግልባጭ ለተከሳሹ እንዲደርሰው አድርጎ በዚህ መሰረት ምስክሩ የሰጠውን ቃል ለማስተባበል ይቻላል።


የአንቀጹ ርእስ እንደሚያስረዳው በፖሊስ ምርመራ የተሰጠ የምስክርነት ቃል በፍ/ቤት እንደ ማስረጃ ተደርጎ ሊወሰድ የሚቻል ስለመሆኑ በግልጽ ያስቀመጠና ጥያቄ የማያስነሳ ጉዳይ ቢሆንም መቼና በምን ዓይነት ሁኔታ ነው ይህ በምርመራ ወቅት የተሰጠ የምስክርነት ቃል በፍ/ቤት ተቀባይነት የሚኖረው የሚለውን በተመለከተ ግን ህጉ የገለጸው ነገር ባለመኖሩ ይህ አንቀጽ ለትርጉም ክፍትና እስካሁን ድረስ ገዢ የሆነ ትርጉም ያላገኘ አከራካሪ ጉዳይ ስለመሆኑ እንደሚከተለው አስረዳለሁ።

 

1. የሕጉ ትርጉም


በፖሊስ ምርመራ ወቅት የተሰጠ የምስክሮች ቃልን እንደ ማስረጃ ፍ/ቤት ሊቀበለው የሚችልበት ሁኔታዎችን በምንፈትሽበት ጊዜ ሁኔታዎቹ በተለይ የተከሳሹን መብት ከመጠበቅ አኳያ ያሉትን መሰረታዊ መብቶች በጠበቀና ባከበረ መንገድ ሊተረጎሙ የሚገባ መሆን አለበት። እነዚህም ሊከበሩ የሚገባቸው የተከሳሹ መሰረታዊ መብቶች፡-


· አንደኛ ህገ-መንግስታዊ ነው። ይህም ስለመሆኑ ማንኛዉም በወንጀል የተከሰሰ ሰው ያሉትን መብቶች አስመልክቶ በህገ-መንግስቱ አ.ቁ 20 ላይ የተዘረዘረ ሲሆን ከያዝነው ጉዳይ አኳያ ጠቃሚ የሚሆነው ንዑስ ቁ.4 “የቀረበባቸውን ማናቸውንም ማስረጃ የመመልከት፣ የቀረቡባቸውን ምስክሮች የመጠየቅ…”መብት ያለው ስለመሆኑ ተመልክቷል። ይህንን የህገ-መንግስት ድንጋጌ በተመለከተ ብዙ ጊዜ በፍ/ቤት ክርክር የተነሳበት በመሆኑ (በእርግጥ ክርክር የተነሳው በሽብር እና በሙስና በተጠረጠሩ ተከሳሾች ላይ ሲሆን ምክንያቱም ዐቃቤ-ህግ ያቀረበውን ክስ ላይ አለኝ ያላቸውን ምስክሮች ለደህንነታቸው ሲባል በሚል ምክንያት ስም ዝርዝር ባለማስፈሩ የተነሳ ነው) ህገ-መንግስት ጉዳይ ላይ የሚነሱ ቅሬታዎችን የማየትና ትርጉም የመስጠት ብቸኛው ባለስልጣን የሆነው የፌዴሬሽን ምክር ቤት የተረጎመው ይህ አንቀጽ ተከሳሾች የቀረቡባቸውን ምስክሮች አስመልክቶ ያላቸው ህገ-መንግስታዊ መብት የመጠየቅ (cross-examine) ማድረግ ብቻ ስለመሆኑ አስረድቷል። የተከሳሾች ይህ የመጠየቅ መብት የሚከበረው ደግሞ ምስክሮቹ ቃላቸውን የሰጡት ተከሳሾች የመጠየቅ መብታቸው በሚከበርላቸው ፍርድ ለመስጠት በተቋቋሙ ተቋም ውስጥ የሆነ እንደሆነ ብቻ ነው። ነገር ግን በፖሊስ በምርመራ ወቅት ምስክሮች ቃላቸውን ሲሰጡ ተጠርጣሪዎቹ የመገኘትም ሆነ የመጠየቅ መብት የላቸውም ስለዚህ የወ/ስ/ስ/ህ/ቁ 145 ልዩ ሁኔታዎች ሲተረጎሙ ይህን የተከሳሽ ህገ-መንግስታዊ የመጠየቅ መብት ያከበረ መሆን አለበት።


· በሁለተኛ ሰብአዊ መብቱ  ሲሆን ይህም ስለመሆኑ ኢትዮጵያ በህገ መንግስቱ ቁጥር 13(2) ላይ ባጸደቀቻቸው ዓለም አቀፍ የሰብአዊ መብቶች (UDHR) አ.ቁ 10 እና 11 ላይ እንዲሁም ዓለም አቀፍ የፖለቲካ እና ሲቪል መብቶች የቃል-ኪዳን ሰነዶች (ICCPR) አ.ቁ 14 እና 16 ላይ በዝርዝር የተከሰሱ ሰዎችን የመሰማት እና የሚቀርባቸውን ምስክሮች የማወቅና የመጠየቅ መብት እንዳላቸው ተዘርዝሮል።


· በሶስተኛ ደረጃ የምስክሮች ግዴታ ነው። አንድ በምስክርነት የተጠራ ሰው የሚሰጠው ቃል እንደ ማስረጃ ለመቆጠር ከሚያስፈልጉት ቅድሚያ ሁኔታዎች ውስጥ አንዱና ዋነኛው ምስክሮቹ እውነቱን ለመናገር ወይም ለማረጋገጥ መማል ያለባቸው መሆኑ ነው (የወ/መ/ስ/ስ/ህ/ቁ 136(2))። በመሆኑም በፖሊስ ምርመራ ወቅት ምስክሮች ቃላቸውን ከመስጠታቸው በፊት የሚሰጡት ቃል እውነት ስለመሆኑ የሚምሉበት ሁኔታ የሌለ በመሆኑ ፍ/ቤቶች ያለ ቃለ-መሀላ የተሰጠን የምስክርነት ቃል ሊቀበሉ የማይገባ ስለሆነ የወ/ስ/ስ/ህ/ቁ 145 ይህን መሰረታዊ የወንጀል ክስ-ስነስርዓት ሂደት ከግምት ያስገባ መሆን አለበት።


 ስለሆነም የወ/መ/ስ/ስ/ህ/ቁ 145ን በመተርጎም በምርመራ ወቅት በፖሊስ የተሰጠን የምስክርነት ቃል ፍ/ቤቶች ሲቀበሉ እንደ ማነጻጸሪያ ማዕቀፍ (as reference frame) ከላይ የተዘረዘሩትን የተከሳሹን መሰረታዊ መብቶችና ስነ-ስርዓታዊ የምስክር ግዴታን ባከበረ መልኩ መሆን አለበት። ከዚህ በመነሳት ህጉ ተፈጻሚነት ሊኖረው እና ሊተገበረው የሚገባበት ሁኔታ በተመለከተ ብ/ጀነራል ታጠቅ ታደሰ “የማስረጃ ህግ መሰረተ ሀሳቦች” (ገጽ.182) በሚለው መጽሀፋቸው፣ ስሜነህ ኪሮስ “Criminal Procedure Law፡ Principles ,Rules and Practice”pp.383 እና ቸርነት ሆርዶፋ እና ስሜነህ ኪሮስ በአንድነት በጻፍቱ “የወንጀል ምርመራ፣የክርክር አመራርና ቅጣት አወሳሰን” ገጽ 189 ላይ የገለጹት ሁኔታ አንድ እና ብቸኛ ሲሆን ሲሆን ይህም ዐቃቤ-ህጉ ያቀረበው ምስክሩ አስጠቂ (hostile witness) በሚሆንበት ጊዜ ነው።


ይህ ሁኔታ በእርግጥ የሁሉም ጠበቃም ሆነ ዐቃቤ-ህግ ስጋት ሲሆን በዚህም ለመምህሩ የተገጠመው ተቀይሮ


“አወይ የጠበቃ/ዐ.ህግ አባዜ
የምስክር አስጠቂ በገጠመው ጊዜ”
የሚያስብል ነው።


በመሆኑም ዐቃቤ-ህግ ምስክሩ በፖሊስ ምርመራ ወቅት የሰጠውን ቃል በመቀየር አስጠቂ በሚሆንበት ጊዜ የምርመራውን መዝገብ በማቅረብ መሪ ጥያቄ ለመጠየቅ የሚያስችለውን መብት እንዲያገኝ ዐቃቤ-ህጉን እንዲያስችለው ነው። ይህ ካልሆነ ግን ዐቃቤ-ህጉ በምንም ዓይነት ሁኔታ አስጠቂ የሆነበት ምስክሩን መሪ ጥያቄ መጠየቅ አይችልም። ነገር ግን ጉዳዩ ሙስናን በተመለከተ የቀረበ ክስ ከሆነ ዐቃቤ-ህጉ በምርመራ ወቅት ለፖሊስ የተሰጠውን የምስክርነት ቃል ማቅረብ ሳያስፈልገው መሪ ጥያቄ ማቅረብ እንደሚችል የተሻሻለው የጸረ-ሙስና ልዩ የስነ-ስርዓትና የማስረጃ ህግ አዋጅ ቁ.434/1997 አንቀጽ 41 ይደነግጋል።


በተጨማሪም ከሁሉ በላይ ሊሰመርበት የሚገባው ፍ/ቤቶች ምስክር አስጠቂ ስለሆነ ብቻ ሳይሆን በወ/መ/ስ/ስ/ህ/ቁ 145(2) መሰረት የምርመራው ቃል መቅረቡ ለፍትህ አሰጣጥ ጠቃሚ የሆነ እንደሆነ ብቻ ነው የተሰጠውን ቃል ለማየት መፍቀድ ያለባቸው።

 

2. በፍ/ቤቶች ያለውን ትግበራ


በፍ/ቤቶች ያለውን የወ/መ/ስ/ስ/ህ/ቁ 145 አተረጓጓም አስመልክቶ ከላይ በዘረዘርኳቸው መጽሀፍ ላይ የተገለጹትን ትግበራዎች እንድታነቧቸው እየጋበዝኩ ጸሀፊውን በቀጥታ በገጠመውና ለዚህ ጽሁፍ ምክንያት የሆነውን አጋጣሚ እንዲህ ይገልጻል።


ተከሳሹ የወንጀል ህግ አ.ቁ በመተላለፍ በአስገድዶ መድፈር ወንጀል የተከሰሰ ሲሆን የግል ተበዳይ ለፖሊስ በምርመራ ወቅት የምስክርነት ቃላቸውን ከሰጡ በኋላ ለተወሰነ ጊዜ ከሀገር ውጪ ይወጣሉ።በዚህም ምክንያት በፍ/ቤት ቃላቸውን እንዲሰጡ ሲፈለጉ ሊገኙ ባለመቻላቸው ዐቃቤ-ህግ ምስክሩ ከሀገር ውጪ መሆናቸውን ከኢምግሬሽንና ዜግነት ጉዳይ መምሪያ ማረጋገጫ በማቅረብ በፖሊስ የሰጡት ቃል በማስረጃነት እንዲያያዝለት በወ/መ/ስ/ስ/ህ/ቁ 145 መሰረት ባቀረበው አቤቱታ መሰረት ፍ/ቤቱ ጥያቄውን ተቀብሎ በምርመራ ወቅት የተሰጠውን የምስክርነት ቃል በማስረጃነት አያይዞ ተከሳሽ ላይ የሶስት ዓመት እስራት ፍርድ ሰጥቶበታል።


በወቅቱ የወ/ስ/ስ/ህ/ቁ 145 ሊተረጎምበት የሚገባበት ሁኔታ የምስክር በሀገር ውስጥ ያለመገኘት ሁኔታ አይደለም በማለት ለቀረበው መከራከርያ በዐቃቤ-ህግ የቀረበው እና በፍ/ቤቱ ተቀባይት ያገኘው የወ/መ/ስ/ስ/ህ/ቁ 144(1) በመጥቀስ ምስክሩ በኢትዮጵያ ግዛት ውስጥ አለመኖሩ አንድ ምክንያት በመሆን ምስክሩ ለፍ/ቤቱ ተገኝቶ ቃሉን ባልሰጠበት ጊዜ ቀድሞ የሰጠው ቃል እንደ ማስረጃ ሊወሰድበት የሚችልበት ሁኔታ ስለመሆኑ ተጠቅሷል። እንደዚሁም እነዚህ በወ/መ/ስ/ስ/ህ/ቁ 144 ላይ የተጠቀሱት ሁኔታዎች ከወ/መ/ስ/ስ/ቁ 145 ጋር በአንድ ምዕራፍ ስር የሚወድቁ በመሆኑ ተደጋግፈው ሊተረጎሙ ይገባል በማለት በማቅረቡ ነው።


ነገር ግን የወ/መ/ስ/ስ/ህ/ቁ 144 በቀዳሚ አድራጊ ፍ/ቤት ምስክሮች የሰጡትን ቃልን በሚመለከት ሲሆን በዚህ ሁኔታ የምስክርነት ቃል ሲሰጥ ተጠርጣሪው ምስክሮቹን የመጠየቅ መብቱ በተረጋገጠበት ሁኔታ የሚፈጸምና ምስክሩም መሀላ በመፈጸም ፍርድ ለመስጠት በህግ በተቋቋመ ተቋም የሚሰጠው ቃል ነው። በመሆኑም በቀዳሚ አድራጊ ፍ/ቤት የሚሰጡን ቃሎች በማስረጃነት ለመቀበል የሚቀርቡ ሁኔታዎችን ፍጹም ተከሳሹ በሌለበት፣ የመጠየቅ መብቱ ባልተከበረበት እና ምስክሮቹ መሀላ ባልፈጸሙበት ሁኔታ በፖሊስ ምርመራ የሚሰጡት የምስክርነት ቃል እንደ ማስረጃ በፍ/ቤት ለመውሰድ ተመሳሳይ ሁኔታዎችን መመዘኛ ማድረግ ትልቅ ስህተት ነው።
በእርግጥ ይህን የመሰለ ነጠላ ጉዳይን በመያዝ በፍ/ቤቶች ያለው የወ/መ/ስ/ስ/ህ/ቁ 145 ትግበራ ይህን ይመስላል ማለት ሎጂኩ እንደሚለው Hasty Generalization ሲሆን የጸሀፊው ዓላማ ግን የገጠመውን በማካፈልና ከአንባቢው የዕውቀትና የሀሳብ ግብአት ማግኘት ነው። ስለሆነም አንባቢዎች የገጠማቸውን እንዲያካፍሉን በማድረግ ስለትግበራው የተሻለ እይታ እንዲኖረን እንዲያስችለን ነው።

3. የፌ/ሰ/ሰ/ችሎት አቋም


የፌ/ሰ/ሰ/ችሎት የሚሰጠው ውሳኔ በሀገራችን ባሉ ፍርድን ለመስጠት በተቋቋሙ ፍርድ ቤቶች ሁሉ አስገዳጅነት ያለው የህግ ትርጉም እንዲሆን ያስፈለገበት ዋና ዓላማዎች፡-
  1ኛ/ ፍ/ቤቶች እራሳቸውን በራሳቸው ለመቆጣጠር እንዲችሉ፣
  2ኛ/ መሰረታዊ የህግ ስህተት ያለበት ፍርድ ጸንቶ እንዳይቆይ ለማድረግ እና
  3ኛ/ ተመሳሳይ ጉዳዮች በተመሳሳይ ሁኔታ እንዲተረጎሙ ወይም ወጥነት ያለው ፍትህን በመዘርጋት ተገልጋዩ በፍ/ቤት ላይ ታማኝነት እንዲኖረው መሆኑን አንጋፋው አቶ ዩሀንስ ኅሩይን ጠቅሰው አቶ ዮሴፍ አዕምሮ “The Cassation Question in Ethiopia” በሚለዉ ጆርናል ላይ ላይ ‘በኢትዮጵያ የሰበር ስርዓት የመጨረሻ ውሳኔ ምንነት’ በሚል ርዕስ ባቀረቡት ጽሁፍ ላይ በደንብ ያስረዳሉ።


 ነገር ግን ችሎቱ በመ.ቁ 111498 (ቅጽ 19) ላይ በሰጠው ውሳኔ ምንም እንኳ ችሎቱ የያዘው ጭብጥና ውሳኔ የሰጠበት ጉዳይ የወ/መ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 136/4/ እና 143 እንዲሁም 194/1/ ድንጋጌዎች ይዘትና መንፈስ ውጪ ፍርድ ቤት ወይም ዳኛው የቀረበለትን ጉዳይ በተመለከተ ማስረጃ ለመፈለግ የግሉን ምርመራና የምርመራ ስራ ለማድረግ የሚችልበት የዳኝነት አሰጣጥ ስርአት ስላለመኖሩ ቢሆንም በውሳኔ ሀተታ የወ/መ/ስ/ስ/ህ/ቁ 145 ትርጉምና የተፈጻሚነት ሁኔታዎች በተመለከተ ወጥነት ያለው ለስር ፍ/ቤቶችም ሆነ ለተገልጋዩ የሚረዳ ትርጉም ከመስጠት በመቆጠብ ነገር ግን “በወንጀለኛ መቅጫ ሥነ ሥርዓት ሕግ ቁጥር 145 ላይ አንድ ምስክር በፖሊስ ምርመራ ወቅት የሰጠው ቃል ዓቃቤ ሕግ ወይም ተከሳሹ ባመለከተ ጊዜ የተሰጠውን ምስክርነት ፍርድ ቤቱ ሊመለከተው እንደሚችል የተደነገገ ቢሆንም የዚህ ድንጋጌ መሰረታዊ አላማም በምርምራ ጊዜ ተሰጠ የተባለውን የምስክርነት ቃል በፍርድ ቤት ምስክሩ ቀርቦ ቢለውጠው ይኼው ምስክርነት እንዲቃናና ፍርድ ቤት ለያዘው ክስ ሁልጊዜ ከብደት እንዲሰጠው ለማድረግ ነው ተብሎ አይታሰብም።”


በማለት ከላይ የወ/መ/ስ/ስ/ህ/ቁ 145 ተፈጻሚነት አስጠቂ ምስክር ባገጠመ ጊዜ ብቻ ሲሆን ዓላመውም መሪ ጥያቄ በመጠየቅ ምስክሩ ቀድሞ የሰጠውን የምስክረነት ቃል በማስረጃነት በማቅረብ ነገሩን ለማስተባበል ነው የሚለውን ዕይታና ጸሀፊውም የሚያምንበትን የህግ ትርጉም ሰበር ሰሚው ችሎት ውድቅ በማድረግ አቋም የያዘ ቢሆንም የአቋሙን አቅጣጫ ግን ምንም ያላመላከተን በመሆኑ ችሎቱ ከተቋቃመለት ወጥ የሆነ ፍትህ መዘርጋት ዓላማ ጥሶ በባለሙያው ዘንድ ትልቅ ብዥታን ፈጥሯል። ይህም ሊታረም ይገባል።

 

ማጠቃለያ


ማንም ሰው በፍ/ቤት የጥፋተኝነት ውሳኔ እስካልተሰጠበት ድረስ ነጻ ሀኖ የመገመት መብት ህገ-መንግስታዊ በመሆኑ ፍ/ቤቶች የተከሳሹን መሰረታዊ መብቶች ሳይሸራረፍ እንዲከበሩ መቆጣጠር አንዱና ዋነኛው ኃላፊነታቸው ነው። ነገር ግን የፌ/ሰ/ሰ/ች ከዚህ አቋም ፈቀቅ ባለሁኔታ ከፍርድ ቤት ውጪ የተሰጠን የምስክርነት ቃል በፍ/ቤት ተቀባይነት እንዲኖረው በሚስችል መልኩ በር በመክፈት በተከሳሾች ላይ የፖሊስ የምርመራ መዝገብ ብቻ እየታየ በቅጣት ከቀላል እስር እስከ ሞት ሊያስቀጡ በሚያስችሉ ድርጊቶች ውሳኔ እንዲሰጥ የሚያበረታታ የህግ ትርጉም አቋም መያዝ የፍ/ቤትን መአዘን ድንጋይ ማንሸራተት ነው።


ስለሆነም ለማጠቃለል በፖሊስ በምርመራ ወቅት የተሰጠ የምስክርነት ቃል ምስክሩ በምንም ዓይነት ሁኔታ ላይ ቢሆንም የምስክርነቱን ቃል በፍ/ቤት ተቀባይነት ሊኖረው አይገባም።


ተከሳሹ የምርመራ መዝገቡን የማየት መብት አለው

Page 2 of 229

ድርጅትዎ ያስተዋውቁ!

  • Advvrrt4.jpg

እዚህ ያስተዋውቁ!

  • Aaddvrrt5.jpg
  • adverts4.jpg
  • Advertt1.jpg
  • Advertt2.jpg
  • Advrrtt.jpg
  • Advverttt.jpg
  • Advvrt1.jpg
  • Advvrt2.jpg

 

Advvrrt4

 

 

 

 

Who's Online

We have 1012 guests and no members online

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us