You are here:መነሻ ገፅ»arts»news admin - Sendek NewsPaper
news admin

news admin

በትራፊክ አደጋ መሞት ይበቃ!

Wednesday, 08 February 2017 14:17

የትራፊክ አደጋ ክስተት አዲስአበባን ጨምሮ በሁሉም ክልሎች እየጨመረ የመምጣቱ ነገር ሁሉንም ወገን የሚያሳስብ ሆኗል። ችግሩ የእያንዳንዱን ኢትዮጵያዊ ቤት በቀጥታና በተዘዋዋሪ አንኳኩቷል። የቤተሰብ አስተዳዳሪ የሆኑ አባወራዎችና እማወራዎች በሠላም ከወጡበት መኖሪያ ቤታቸው በአደጋው ምክንያት መመለስ ሳይችሉ መንገድ ቀርተዋል። በዚህም ምክንያት ልጆች ያለአሳዳጊ፣ ያለረዳት ሜዳ ለመቅረት ተገደዋል። ደስተኛ ቤተሰብ በድንገት ተበትኗል። መረጃዎች እንደሚያሳዩት በአዲስአበባ ከተማ ብቻ አደጋው በየዓመቱ በ5 በመቶ የመጨመር አዝማሚያ እያሳየ ነው። በየ10ሺ ተሽከርካሪዎች የሞት አደጋ መጠን 12 መድረሱ እየተሰማ ነው። ከሰዎች ሞትና የአካል ጉዳት ባሻገር አደጋው በሚሊየን የሚቆጠር የሀገርና የህዝብ ሐብት ቅርጥፍ አድርጎ እየበላ ነው። በ2007 ዓ.ም ብቻ 194 ነጥብ 3 ሚሊየን ብር የንብረት ጉዳት በትራፊክ አደጋ ብቻ ተመዝግቧል።

 

እናም ምን ይደረግ ለሚለው ጥያቄ ተደጋግመው የሚነገሩና ግን በተለያየ ምክንያት የማይተገበሩትን መፍትሔዎች መልሶ ማየት ይገባል። ከአሽከርካሪዎች ሥልጠና ጋር የተያያዙ የሙስናና ኪራይ ሰብሳቢነት ችግሮች በዘላቂነት መፍታት፣ የተሽከርካሪዎችን የብቃት ምርመራ ማጥበቅ፣ ጠጥቶ ማሽከርከርና መሰል ጥፋቶች ቆንጣጭ ሕግ መተግበር ከብዙ በጥቂቱ ይጠቀሳሉ።

 

ሰሞኑንም የትራፊክ ደህንነት ደንብ በመባል የሚታወቀውን ጠንካራ ሕግ ሥራ ላይ እንዲውል መጽደቁ ችግሩን ለመፍታት አንድ እርምጃ ወደፊት ለመራመድ አጋዥ ነው። አደጋውን ለመከላከል ቁጥጥርን በማጥበቅ ብቻ ከእነአካቴው መቅረፍ እንደማይቻል በመረዳት ዘላቂነት ያለው የግንዛቤ ማስጨበጫ ሥራዎችን ማከናወኑ ከሚመለከታቸው መንግስታዊና መንግሥታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች የሚጠበቅ ተግባር መሆኑ ለአፍታም ሊዘነጋ አይገባም።¾

በይርጋ አበበ

 

በአገሪቱ በተከሰተው ህዝባዊ አመጽ ምክንያት ሰዎች ከቦታ ቦታ ተዘዋውረው መስራት ከማይችሉበት ደረጃ ላይ ደርሷል ሲሉ  ሰማያዊ ኢዴፓ መኢአድ ኢራፓ መኢዴፓ እና ኢብአፓ አስታወቁ። አገሪቱም ከፍተኛ የህልውና ስጋት ውስጥ መውደቋን ተናግረዋል።

በቅርቡ ኢህአዴግ በጠራው የድርድር ፕሮግራም ላይ ተሳታፊ የሆኑት ስድስቱ አገር አቀፍ ፓርቲዎች ባለፈው ሰኞ ከቀትር በኋላ በጋራ በሰጡት ጋዜጣዊ መግለጫ “ድርድሩ የተሳካ እንዲሆን ሁሉም ወገን የበኩሉን ይወጣ” ብለዋል። ፓርቲዎቹ ከድርድሩ የሚጠብቁትን ሲያሳውቁም “አንድን የፖለቲካ ኃይል አሸናፊ ሌላውን ተሸናፊ የሚያደርግ ድርድር ሳይሆን አገራቸን ከገባችበት የህልውና ስጋትና የፖለቲካ ቀውስ ተላቃ ህዝብ የስልጣን ባለቤት የሚሆንበትን ስርዓት እንዲያገኝ ማድረግ ነው” ያሉ ሲሆን ለዚህ ግብም “የድርሻችንን በሀቀኝነትና በቁርጠኝነት ለመወጣት ተዘጋጅተናል” ብለዋል።

በአገሪቱ የፈጠረው ህዝባዊ አመጽ አስመልክቶ “ከዴሞክራሲ ስርዓት መገለጫዎች ዋነኛ የሆነውን የምርጫ ስርዓት የስልጣን ዕድሜ ማራዘሚያ በማድረግ ከላይ እስከታች የሚገኙትን የምክር ቤት መቀመጫዎች ፍጹም ኢ ዴሞክራሲያዊ በሆነ መልኩ ጠቅልሎ መውሰዱ ይህ የገዥው ፓርቲ የስልጣን ስግብግብነትና አምባገነናዊ ባህሪ አሁን አገራችን የምትገኝበት አደገኛ ሁኔታ ወስጥ እንድትገኝ አድርጓታል” ሲሉ ተናግረዋል።

ለድርድር ለማቅረብ የተስማማችሁባቸው ነጥቦች የትኞቹ ናቸው ተብለው ከመገናኛ ብዙሃን ባለሙያዎች ጥያቄ ቀርቦላቸው የፓርቲዎቹ አመራሮች መልስ ሲሰጡ “የአደራዳሪውን ማንነትና ገለልተኝነት፣ ታዛቢን የጉባኤውን ስርዓት ምን መምሰል እንዳለበትና የመገናኛ ብዙሃንን በተመለከተ ነው” ብለዋል።

አባሎቻችሁና አመራሮቻችሁ በእስር ላይ ሆነው መደራደር ተገቢ ነው ትላላችሁ? ለሚለው ጥያቄ “ቢዘገይም ለድርድር እድል መከፈቱን መጠቀም አስፈላጊ ነው” ያሉ ሲሆን “የታሰሩት እንዲፈቱ ጠይቀናል። እንደራደር ከተባለ በድርድሩ ተሳታፊ የሆኑ አመራሮች ለምሳሌ እንደ ዶክተር መረራ ጉዲና አይነት ተደራዳሪዎች ታስረዋል። ስለዚህ ወደ ድርድር ስንገባ እነዚህ ሰዎች እንዲፈቱ እንሻለን” ብለዋል። የፓርቲ ኃላፊዎቹ አክለውም “የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ካልተነሳ ፓርቲዎች ከደጋፊዎቻችንና አባሎቻችን ጋር መወያየት አልቻልንም” ሲሉ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ለፖለቲካዊ እንቅስቃሴያቸው እንቅፋት እንደሆነባቸው ተናግረዋል።

በቅርቡ የመንግስትን አቋም ያስታወቁት የመንግስት ኮምዩኒኬሽን ጉዳዮች ኃላፊ ሚኒስትር ዶክተር ነገሪ ሌንጮ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ከተወሰነለት ጊዜ ቀድሞ እንደማይነሳ መናገራቸው ይታወሳል።¾

በይርጋ አበበ

 በደቡብ ኤስያ የምትገኘውና ከ20 ሚሊዮን በላይ ህዝብ የያዘው ዴሞክራሲያዊት ሶሻሊስት ሪፐብሊክ ኦፍ ስሪ ላንካ ኤምባሲዋን በአዲስ አበባ በይፋ ከፈተች። አገሪቷ ከመላው አፍሪካ ጋር ለመጀመሪያ ጊዜ ማህበራዊና ፖለቲካዊ ግንኙነት መፍጠር የሚያስችላት መሆኑን አምባሳደር ሱሚት ዳሳናያኬ ተናግረዋል።

በኢትዮጵያ የስሪ ላንካ አምባሳደር ሱሚት ዳሳናያኬ አገራቸው ከአፍሪካ ጋር ምንም አይነት ማህበራዊ ፖለቲካ ግንኙነት መስርታ እንደማታወቅ ኤምባሲው በአዲስ አበባ በይፋ ስራ መጀመሩ ይፋ በሆነበት ወቅት አስታውቀው “ሆኖም የብሔራዊ አንድነት መንግስት በ2015 ስልጣን ከያዘ በኋላ በወሰዳቸው ውጤታማ ስራዎች መካከል ስሪ ላንካ በአፍሪካ ህብረት በኩል ለምትፈጥረው ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት የሚረዳትን ኤምባሲ በአዲስ አበባ ልትከፍት ችላለች” ሲሉ ተናግረዋል።

 ጥንታዊ ስልጣኔ ካላቸው አገራት መካከል አንዷ የሆነችው ስሪ ላንካ ከ2500 ዓመታት በላይ ታሪክ እንዳላት አምባሳደር ሱሚት ገልጸው፤ አገሪቱ በኮሚንስት ስርዓት ስር የቆየው ኢኮኖሚዋ ከ1978 እ.አ.አ ጀምሮ ሊበራላይዝ መሆኑን አስታውቀዋል። ለዚህም በቱሪዝምና በኢንቨስትመንት ለመሰማራት የሚፈልግን ማንኛውንም አልሚና አገሪቷ ካላት ድንቅ የቱሪስት መስህብ የተነሳ ለጉብኝት ወደ ስሪ ላንካ መሄድ የሚፈልግን ጎብኝ ተቀብሎ ለማሰተናገድ አገሪቷ በሯን ከፍታ እንደምትጠብቅ አምባሳደር ሱሚት ዳሳናያኬ ተናግረዋል።

የኢትዮጵያ ውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ዶክተር ወርቅነህ ገበየሁ በበኩላቸው ሁለቱ አገራት ለ60 ዓመታት በወዳጅነት የዘለቀ ግንኙነት ፈጥረው መቆየታቸውን ገልጸው “ስሪ ላንካ በአፍሪካ ህብረት መቀመጫ በሆነችው አዲስ አበባ ኤምባሲ መክፈቷ የስሪ ላንካ እና የኢትዮጵያ ብሎም የአፍሪካ ጠንካራ ግንኙነት ምልክት ነው” ብለዋል። “በዓለም ታዋቂ የሆኑት የስሪ ላንካ ጨርቃ ጨርቅ አምራች ካምፓኒዎች በኢትዮጵያ ኢነቨስት በማድረጋቸው እናመሰግናለን” ሲሉ የተናገሩት ዶከተር ወርቅነህ፤ በግብርና እና በማኑፋክቸሪንግ ኢንዱስትሪ ስምምነቶች ሁለቱ አገራት መፈራረማቸውን ገልጸዋል።

በ2009 ዓ.ም በኢትዮጵያ ኤምባሲ በመክፈት ከአውስትራሊያ ቀጥሎ ስሪ ላንካ ሁለተኛ አገር ነች።¾   

 

በይርጋ አበበ

በ2008 ዓ.ም ጥቅምት ወር ላይ ኢትዮጵያ ቡና እና ኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ተጫውተው በአሰልጣኝ ድራጋን ፖፓዲች የሚሰለጥነው ቡና አንድ ለባዶ አሸንፎ ወጣ። ከጨዋታው በኋላ አስተያየታቸውን ለመገናኛ ብዙሃን የሰጡት አዛውንቱ ሰርቢያዊ የቡና አሰልጣኝ ድንገት አንድ ጥያቄ ከጋዜጠኞች ቀረበላቸው። ጥያቄው “ክለበዎ የሊጉን ዋንጫ ያነሳል?” የሚል ነበር። ፖፓዲች ሲመልሱም “አይመስለኝም ዋንጫውን ለማንሳት የምንጫወት ከሆነ የደደቢቱን 11 ቁጥር ማስፈረም ይኖርብኛል” ብለው ተናገሩ።

የውድድር ዓመቱ ሲጠናቀቅ ግን ቡና ከሊጉ ሁለተኛ ደረጃን ይዞ ሲያጠናቅቅ ሳሙኤል ሳኑሚ በበኩሉ በግሉ ሁለተኛው የሊጉ ከፍተኛ ጎል አግቢ ሆኖ አጠናቀቀ። ቡናን ሲያሰለጥኑ ሳኑሚን ማስፈረም አጥብቀው የተመኙት ሰርቢያዊው ፖፓዲች ከስራቸው ሲሰናበቱ ሳኑሚ በበኩሉ ደደቢትን ለቆ ቡናን ተቀላቀለ። በወቅቱም የሳኑሚ ቡናን መቀላቀል ቀድሞውንም ጠንካራ የአጥቂ መስመር ላለው ክለብ (እየበሰለ የመጣው ሳዲቅ ሴቾ፣ ያለፈው ዓመት የቡድኑ ኮከብ ጎል አግቢ ያቡን ዊሊያም እና ፈጣኑ የመሰመር አጥቂ አስቻለው ግርማ) ሳኑሚን በማስፈረሙ የበለጠ ጠንካራ እንደሚሆን ከፍተኛ ግምት አግኘቶ ነበር። ሆኖም በመጀመሪያው የፕሪሚየር ሊጉ ጨዋታው ግብ ጠባቂውን ሀሪሰንን በቀይ ካርድ ያጣው ኢትዮጵያ ቡና ፈጣኑን የመስመር አጥቂ አስቻለው ግርማን ቀይሮ በማስወጣት ሌላ ግብ ጠባቂ አስገባ።

በጨዋታውም ሶስት ጎሎችን ያስቆጠረው ጌታነህ ከበደ ቡናን አንገት ሲያስደፋ በቡና ተስፋ የተጣለበት ሳሙኤል ሳኑሚ ደግሞ ምንም ሳይፈጥር ጨዋታው ተጠናቀቀ። ከዚህ ጨዋታ በኋላ ክለቡ በውጤታማነት መቀጠል ተስኖት ወደኋላ ሲንሸራተት ትልቅ ተስፋ የተጣለበት ሳሙኤል ሳኑሚም የተለየ ነገር ሳይፈጥር ቆየ። በቡና ውስጥ ውጤትም ሆነ ደጋፊው የሚፈልገውን ማራኪ ጨዋታ ማሳየት ያልቻሉት አሰልጣኝ “ኦሽኬ” ሲሰናበቱና ክለቡን አቶ ገዛኸኝ በጊዜያዊነት ሲረከቡት ሳሙኤል ሳኑሚ የቋሚ ተሰላፊነት ዕድል ማግኘት ቻለ። 

በቡና የመጀመሪያ ጎል

ኢትዮጵያ ቡና ከአራት ተከታታይ ጨዋታዎች ውጤት አልባ ጉዞ በኋላ የመጀመሪያ ሙሉ ሶስት ነጥብ ያገኘበትን ጨዋታ ያካሄደው በአዲስ አበባ ስታዲየም ከሲዳማ ቡና ጋር ሲሆን በእለቱም ሁለት ለአንድ ሲያሸንፍ የቡድኑን የመጀመሪያ ጎልም ሳሙኤል ሳኑሚ በፍጹም ቅጣት ምት ነበር። ሳኑሚም ጎሏን ካገባ በኋላ ከማሊያው ላይ የቡናን ምልክት በመሳም ደስታውን ገለጸ። ገና በደደቢት እያለ ለክለባቸው እንዲፈርም አጥብቀው ይሹ የነበሩት የቡና ደጋፊዎችም በተጫዋቹ የደስታ አገላለጽ ይበልጥ ተደስተው ጮህ ብለው ስሙን እየጠሩ አድናቆታቸውን ገለጹለት።

ኢትዮጵያ ቡና በ13ኛ ሳምንት የሊጉ መርሃ ግብር በአበበ ቢቂላ ስታዲየም ከአዲስ አበባ ከተማ ጋር በተገናኘበት ጨዋታ የሊጉ አዲስ ክለብ ቡናን ቢፈትነውም በጨዋታው የመጨረሻዎቹ ደቂቃዎች ከአህመድ ረሺድ የተሻገረለትን ኳስ ናይጄሪያዊው አጥቂ በግንባሩ በመግጨት ቡና ሙሉ ሶስት ነጥብ ያገኘባትን ብቸኛ ጎል አስቆጠረ። ሳሚ ጎሏን ካስቆጠረ በኋላም በድጋሚ ደስታውን የገለጸበት መንገድ ለቡና ደጋፊዎች ያለውን አክብሮት ያሳየበት ነበር። በ14ኛው የሊጉ መርሃ ግብርም በድጋሚ በአበበ ቢቂላ ስታዲየም ከኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ጋር በተካሄደው ጨዋታ ሁለት ጎሎችን አስቆጥሮ ክለቡ በንግድ ባንክ ላይ የበላይነቱን ይዞ እንዲያጠናቅቅ አስችሏል።

ቡና እና ሳኑሚ

ቀደም ብሎ እንደተገለጸው ሳሙኤል ሳኑሚን ለማስፈረም የቡና ኃላፊዎችና ደጋፊዎች ተደጋጋሚ ጥረት አድርገዋል። በአንጻሩ ናይጀሪያዊው ወጣት በበኩሉ ለቡና ለመጫወት ፍላጎት እንደነበረው ለሰንደቅ ጋዜጣ በስልክ በሰጠው ቃለ ምልልስ ተናግሯል። ሳኑሚ “ወደ ቡና የመጣሁት በቋሚነት ለመጫወት ነው። ምክንያቱም ባለፈው ዓመት የነበረኝ አቋም ጥሩ ነበር። በቡና መጥቼ ተጠባባቂ ወንበር ላይ መቀመጤ ሳያስደስተኝ ቆይቷል። ነገር ግን የአሰልጣኙን እምነት ለማግኘት ከመደበኛው ስልጠና በኋላ በግሌ ጅም ቤት በመሄድ አቋሜን ለማስተካከል ስጥር ቆይቻለሁ” በማለት በቡና የገጠመውን ፈተና ተናግሯል። ሳሚ አያይዞም “የቡናን ደጋፊዎች ማመስገን አፈልጋለሁ። ተጠባባቂ ወንበር ላይ ተቀምጬም እንኳን ድጋፋቸውን ሲሰጡኝ ቆይተዋል። እነዚህን ደጋፊዎች ውለታቸውን የምመልሰው ከእኔ የሚጠብቁትን ስሰጣቸው ብቻ ነው” ብሏል።

ሳኑሚ እና ኢትዮጵያ

ናይጄሪያዊው ወጣት አጥቂ ወደ ኢትዮጵያ የመጣው በ2010 እ.ኤ.አ ሲሆን የመጀመሪያ ክለቡም የአሁኑ ኢትዮ ኤሌክትሪክ ወይም የቀድሞው መብራት ኃይል ነው። ከመብራት ኃይል ጋር ለሁለት ዓመታት የቆየው ሳሚ ከመብራት ኃይል ጋር ያሳየውን ብቃት የተመለከቱት ፈረሰኞቹ የግላቸው አደረጉት። ሆኖም በፈረሰኞቹ ቤት ያሰበውን ያህል የተሰላፊነት እድል ያላገኘ በመሆኑ ከአንድ ዓመት በኋላ ወደ ደደቢት አቀና። በደደቢት ቤትም ለሶስት ዓመታት ቆይቶ ወደ ቡና በዚህ ዓመት ተዘዋወረ። ከቡና ጋር ለሁለት ዓመት ለመጫወት የተስማማው ሳሚ በወር 100 ሺህ ብር ይከፈለዋል። በሳሙኤል ሳኑሚ ህይወት ዙሪያ በቅርቡ ሰፋ ያለ ዘገባ ይዘን የምንመለስ ይሆናል።

በማዕረጉ በዛብህ

እያንዳንዱ አካባቢ፣ ገጠር፣ ከተማም ሆነ ጠቅላላው አገር በደስታም ሆነ በሐዘን የሚያስታውሳቸው ታሪካዊ ዕለታት አሉት። የ232 ዓመት ዕድሜ ባለፀጋ ለሆነችው ወልድያ ጥር 6 ቀን 2009 ዓ.ም አዲስ የታሪክ ሐውልት የተገነባበት ቀን ነው ሊባል ይችላል። መላው የወልድያና የአካባቢው ሕዝብ በታላቅ ጉጉት ይጠብቀው የነበረው የ“ሙሐመድ ሁሴን አሊ አል-አሙዲ ስታድየምና ሁለገብ የስፖርት ማዕከል” እጅግ በጣም በደመቀ ሥነ-ሥርዓት ተመርቆ ለባለቤቱ ለወልድያ ከተማ ሕዝብ የተበረከተበት ዕለት ጥር 6 ቀን 2009 ዓ.ም ነው። ይህንን የስታዲየሙን ምርቃትና ርክክብ በዓል ታሪካዊ የሚያደርጉት ምክንያቶች ብዙ ናቸው።

ከታሪክ አንፃር ሲታይ ከጥቂት አስርት ዓመታት በፊት በዚህችው ከተማ በጨርቅ ኳስ ይጫወቱ በነበሩት የዛሬው ብቸኛ ኢትዮጵያዊ ቢሊየነር በሆኑት በሼህ አል-አሙዲና በአብሮአደግ ጓደኛቸው በዶ/ር አረጋ ይርዳው የገንዘብና የዕውቀት ቅንጅት የተሰራው ዘመናዊ ስታዲየም ለወልድያ ከተማ መሰጠቱ የከተማውን ሁለተኛ የዕድገት ታሪክ ምዕራፍ የከፈተ ዕለት ሆኖ መታየት አለበት፤ ምክንያቱም የስታዲየሙ መኖር ሌሎች ዘመናዊ የዕድገት ተቋማት እንዲቋቋሙ የሚገፋፋ ነው። ስታዲየሙ ካለው ተጨባጭ የአገልግሎት ጠቀሜታ በላይ መጭውን ብሩህ የዕድገት ተስፋ ዘመን የሚያንፀባርቅ ነው።

ስታዲየሙ ከሚገኝበት አካባቢ አንፃር ንብረትነቱ የወልድያ ከተማ ቢሆንም ጠቃሚነቱ በአጠቃላይ ለአገሪትዋና ከዚያም አልፎ ለቅርብ የጐረቤት አገሮችም አገልግሎት ሊሰጥ ይችላል። ስታዲየሙን በሚገባ በጥቅም ላይ ለማዋል የአገር ውስጥ ብቻ ሳይሆን ዓለም አቀፍ ውድድሮችንም የሚያስተናግድ መሆን አለበት። ያ ሊሆን የሚችለው ደግሞ ወልድያን ከአዲስ አበባና ከሌሎች የቅርብ ጐረቤት አገሮች ጋር የሚያገናኛቸው የአውሮፕላን ማረፊያና በቂ ዘመናዊ ሆቴሎች ሲኖሩዋት ነው። ስለሆነም የሚቀጥለው የወልድያ ልጆች፣ የክልሉ የአስተዳደሩ አመራር አባሎችና በተለይም የከተዋ ነዋሪዎች የቤት ስራ እነኚህን ዕቅዶች የሚያካትት መሆን ይኖርበታል።

ለምረቃው በዓል በሚድሮክ ቴክኖሎጂ ግሩፕ የተዘጋጀው መጽሔት እንደገለፀው ወልድያ የ24 ሰዓት የኤሌክትሪክ አገልግሎት ያላት ከመሆንዋም በላይ “ሰፋፊ ኢንዱስትሪዎችን ሊያንቀሳቀስ የሚችል” ኃይልና የ24 ሰዓት የውሃ አገልግሎት እንደምታገኝ ታውቋል። የእነኚህ አገልግሎቶች መኖር ከተማዋ ብዙ ተጨማሪ የእድገት ስራዎችን ልታስተናግድ መቻልዋን የሚያመለክት ነው።

በሼህ ሙሐመድ ሁሴን አሊ አል-አሙዲ ሙሉ ወጪ የተገነባው የወልድያው ስታዲየምና የስፖርት ማዕከል 567,890,000 ብር የወጣበት ሲሆን፤ ከፊፋ የሚጠበቁትን አገልግሎቶች ሁሉ ያካተተ ነው። ስታዲየሙ 25,000 ተመልካቾችን በአንድ ጊዜ ሊያስተናግድ የሚችል፣ የውጤት መግለጫ ቦርዶች፣ የኦድዮ መሣሪያዎችና ዙሪያውን ከዝናብና ከፀሐይ ሙቀት መከላከያ ክፈፎች የተገጠሙለት፣ በዘመናዊነቱ በአገራችን ተወዳዳሪ የሌለው፣ በውበቱ ተመልካችን የሚያስደምም ነው።

የስፖርት ማዕከሉን ዝርዝር መግለጫ በተመለከተ የሚድሮክ ቴክኖሎጂ ግሩፕ ያዘጋጀው መጽሐፍ-አከል መጽሔት እንደገለፀው፤ ስታዲየሙ ከፍተኛ ኃይል ያላቸው መብራቶች የተገጠሙለት፣ ቀንና ማታ፣ በጋና ክረምት ሊያጫውት የሚችል፣ ለክብር እንግዶች የመዝናኛ፣ ለስፖርት ጋዜጠኞች ዜና ማስተላለፊያ ቢሮዎችና የተሟላ የኢንተርኔት አገለግሎት ያለው ነው። ከዚያም በላይ አራት ቡድኖች በአንድ ጊዜ የሚስተናገድበት የገላ መታጠቢያና፣ የመፀዳጃ ክፍሎች፣ የህክምና፣ የአስተዳደር ቢሮዎችና የመሰብሰቢያ አዳራሽ የያዘ ነው። በአጠቃላይ የስፖርት መወዳደሪያ ተቋማትን በተመለከተ፣ እጅግ የተዋበ የቴኒስ ሜዳና የመዋኛ ገንዳ፣ የቅርጫት፣ የመረብና የዕጅ ኳስ መጫወቻዎች፣ የመብራት፣ የውሃና የቴሌፎን ሲስተሞች የተዘረጉበት በጣም ዘመናዊ ተቋም ነው።

ሌላው የስታዲየሙን ምረቃ በዓል ታሪካዊ ያደረገው ምክንያት የምረቃው ሥነ-ሥርዓት በአገሪትዋ ጠቅላይ ሚኒስትር መከናወኑ ሲሆን፤ ድርጊቱ ኢትዮጵያ ውስጥ እጅግ ከፍተኛ መዋዕለንዋይ በመመደብ የአገራቸውን ልማት በመደገፍ ላይ የሚገኙትን ሼህ ሙሐመድ ሁሴን አሊ አል-አሙዲን ለማመስገንና ለማክበር መልካም አጋጣሚ ከመሆኑም በላይ ስታዲየሙ በአጠቃላይ ለአገሪቱ የሚኖረውን ጠቀሜታም የሚጠቁም ነው።

ስታዲየሙ ከምኞት ወደ ተጨባጭ የአንድ የታሪክ ወቅት ትልቅ የድርጊት አሻራ ሆኖ መቻሬ ሜዳ ላይ ሊሰራ የቻለው የግንባታውን 600 ሚሊዮን የሚጠጋውን ወጭ መጠነ-ሰፊ በሆነው ደግነታቸው በለገሱት በሼህ ሙሐመድ ሁሴን አሊ አል-አሙዲ ልግስናና ስራውን ከጽንሰ ሃሳብነት እስከ ፍፃሜው ድረስ ሙያዊ እውቀት ከተላበሰ አመራር እስከ ዝርዝር የሥራ ተሳትፎና ቁጥጥር ድረስ በቆራጥነት በመከታተል ኃላፊነታቸውን በተወጡት በዶ/ር አረጋ ይርዳው ነው። የእነኝህ ወልድያ ከተማ ላይ በአንድ ትምህርት ቤት በራድ ሻይና ፓስቲ እየተካፈሉ ያደጉ ሁለት ሰዎች ዛሬ በመቶ ሚሊዮኖች የሚካሄዱ ስራዎችን አብረው በመስራት ያስመዘገቡዋቸው የስራ ውጤቶችና የመተማመን ባህሪ ለሌሎች ትምህርት የሚሆን ነው። አንደኛው ለሌላው ያለውን ፍቅርና አክብሮት እንደሚከተለው ሲገልፁት ይሰማል።

“ይህን ስታዲየም ተገንብቶ በማየቴ ከልቤ ተደስቻለሁ። ስታዲየሙን በዚህ መልክ ሳይ በርግጥም ግንባታውን እንዲያስፈጽም ኃላፊነት የሰጠሁት ጓደኛዬና አብሮ አደጌ ዶ/ር አረጋ ይርዳውን ኮርቼበታለሁ”

ሼህ አል-አሙዲ [የሙሐመድ ሁሴን አሊ አል-አሙዲ ስጦታ ላሳደገች እናት አገር]

ከሚለው መጽሔት።

 

የወልድያ ሕዝብ ደግሞ ያለችውን ጥሪት አሟጦ ሁለገብ የስፖርት ማዕከሉን ለማስገንባት ዘራ፣ የዘራውን ዘር ፍሬ አፍርቶ ማየት ናፈቀ። በዚህ ጊዜ ነበር የቁርጥ ቀን ልጅ ያስፈለጉት። ምን ጊዜም ቃልህን የማታጥፈው ወንድሜ ሼህ መሐመድ እንዲገነባ በማድረግ ኮርቼብሃለሁ

ዶ/ር አረጋ ይርዳው፤ [ከላይ ከተጠቀሰው መጽሔት]

 

ሌላው ሁለቱ የወልድያ ልጆች አንድ የሚያደርጋቸው ለዚያች ዕድለኛ ከተማ ያላቸው የፍቅር ትዝታ ነው።

“በወልድያ ከተማ በስሜ የሚጠራው ስታዲየም ለኔ ልዩ ትርጉም አለው። ወልድያ ያደኩባት፣ የተማርኩባት፣ የምወዳቸውን ጓደኞቼን ያፈራሁባት፣ በኢትዮጵያዊነት ባህልና ወግ የታነጽኩባት፣ የልጅነቴ አሻራ ያረፈባት፣ ምንጊዜም ልረሳት፣ ልዘነጋት የማልችል ከተማ ነች።”

ሼህ አል-አሙዲ አሁንም [የሙሐመድ ሁሴን አሊ አል-አሙዲ ስጦታ ላሳደገች እናት አገር]

ከሚለው መጽሔት።

 

ዶ/ር አረጋ ደግሞ እንዲህ ይላሉ፤ “ወልድያ ሕዝቦችን ሊያስተሳስር የሚችል ልዩ ባህል የሚነደፍባት፣ ፍቅር ሆና ፍቅርን የምታካፍል የቆነጃጅት ከተማ ነች። በአጭሩ ወልድያ ለእኔ ፍቅር ናት።”

(ተምሳሌት ልዩ እትም፣ 2009)

 

የስታዲየሙን ግንባታ ተደናቂ ከሚያደርጉት ምክንያቶች አንዱ ከአንዳንድ በጣም አስፈላጊ ከሆኑት እንደ መብራት፣ የመሮጫ ወለል፣ የሳውንድ ሲስተም በስተቀር በአጠቃላይ አገር ውስጥ በተመረቱና በሚገኙ የግንባታ ዕቃዎችና በኢትዮጵያውያን መሐንዲሶችና የግንባታ ጠበብት ባለሙያዎች መሠራቱ ነው። የግንባታውን ሥራ በኅብረት ያከናወኑት ሁዳ ሪል ስቴት፣ ኮምቦልቻ የብረታ ብረት ምርቶች ኢንዱስትሪ፣ ዘመናዊ የሕንፃ ኢንዱስትሪ፣ አዲስ ጋዝና ፕላስቲክ ፋብሪካ፣ ዋንዛ ፈርኒሺንግ ኢንዱስትሪ፣ ቪዥን አልሙኒየም ማኑፋክቸሪንግ፣ አደጐ ሚድሮክ ትሬዲንግ፣ ሚድሮክ ሲኢኦ ማኔጅመንት እና አመራር አገልግሎት፣ ዩናይትድ የአውቶሞቢል ጥገና አገልግሎትና ሚድሮክ ጂኢኦ እና ኤክስፕሎሬሽን አገልግሎት የተባሉት የሼህ ሙሐመድ ሁሴን አሊ አል-አሙዲ ንብረት የሆነው የሚድሮክ ቴክኖሎጂ ግሩፕ ኩባንያዎች ናቸው። ለስራው ከፍተኛ አመራር በመስጠትና የቅርብ ቁጥጥር በማድረግ ለስኬት ያበቁት ዶ/ር አረጋ ይርዳው፣ የሚድሮክ የቴክኖሎጂ ግሩፕ ዋና ስራ አስፈፃሚና የዩኒቲ ዩኒቨርሲቲ ፕሬዝደንት ናቸው።

ስታዲየሙ በሚድሮክ ቴክኖሎጂ ግሩፕ ኩባንያዎች መሠራቱ የኢትዮጵያን የግንባታ ምሕንድስና ጥበብ ስራና ልምድ ዕድገት የሚያበስር ሲሆን፤ ለወደፊት ለሚሰሩ ተመሣሣይ የግንባታ ሥራዎች አገሪትዋ የራስዋን አስተማማኝ ባለሙያዎች ያፈራች መሆኑን የሚያረጋግጥ ነው።

“የሼህ ሙሐመድ ሁሴን አሊ አል-አሙዲ ስታዲየም እና የስፖርት ማዕከል” ምረቃ በዓል የሎጅስቲኩ ዝግጅትና ስፋት በጣም የሚደነቅ ድርጊት ነበር። ለበዓሉ የተጋበዘው እንግዳ በተወሰነ ቁጥር የተያዘ ሰው ሳይሆን ሕዝብ ነበር ማለት ይቀላል። ለአምስትና ለአራት ቀናት ያን ሁሉ ሕዝብ ቁርስ፣ ምሳ፣ ራት አብልቶና አጠጥቶ፣ ለእያንዳንዱ ሰው የስፖንጅ ፍራሽና የአየር አልጋ ሰጥቶ፣ መፀዳጃ ቤት አዘጋጅቶ ማስተናገድ ምን ያህል ወጭ እንደሚጠይቅና ሥራው ምን ያህል ከባድ እንደሆነ ፍርድ ለአንባቢ የሚተው ነው።

“የልማት አርበኛ” በተባለው መጽሔት እንደተገለፀው ሼህ ሙሐመድ ሁሴን አሊ አል-አሙዲ በእናት አገራቸው በኢትዮጵያ ባፈሰሱት መጠነ ሰፊ መዋዕለንዋይ ከ70 በላይ ድርጅቶችን በማቋቋም እስከ 40ሺህ ለሚደርሱ ኢትዮጵያውያን ወገኖቻቸው የሥራ ዕድል ፈጥረዋል። በመቀሌና ለቀምት ለሚገኙት ስታዲየሞች ግንባታ ከፍተኛ ገንዘብ ከመለገሳቸው በላይ ለቅዱስ ጊዮርጊስ ስፖርት ማኅበር 274 ሚሊዮን ብር፣ በሰሜን አሜሪካ ለሚገኘው የኢትዮጵያ ስፖርት ፌዴሬሽን ከ5 ሚሊዮን ብር በላይ ረድተዋል። (የልማት አርበኛ 2006)

ይህችን አጭር የትዝታ ማስታወሻ ጽሁፍ ዶ/ር አረጋ ሼህ አል-አሙዲንን በመረቁበት የወሎ ባህላዊ የአነጋገር ዘይቤ እደመድማለሁ። “አቦ ይባርክህ!!”¾

 

የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ መንግሥት የሀገሪቱን ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ማህበራዊ ሁኔታዎች ሥር ነቀል በሆነ ሁኔታ በመቀየር መልካም አስተዳደር የተረጋገጠበት፣ ግልፅነትና ተጠያቂነት የሰፈነበት መንገሥታዊ ሰራርን ለመዘርጋት አስተዋጽኦ ያላቸው በርካታ እርምጃዎችን እንደወሰደና አሁንም በመውሰድ ላይ እንደሚገኝ ይታወቃል። ከእነዚህም መካከል የመንግስት አሠራርን በግልጽነትና በተጠያቂነት ላይ ለመመስረት፣ ሙስና ብልሹ አሰራርን ለመከላከል እና መልካም አስተዳደርን ለማስፈን፣ እንዲሁም የመንግስት የሥራ ኃላፊነት እና የግል ጥቅሞች ሳይቀላቀሉ በየራሳቸው መንገድ የሚመሩበትን ግልጽ ሥርዓት በመዘርጋት ሊፈጠር የሚችለውን የጥቅም ግጭት ለማስወገድ የሀብት ማሳወቂያና ማስመዝገቢያ አዋጅ ቁጥር 668/2002 ሚያዚያ 2002 ዓ.ም በኢ.ፌ.ዲ.ሪ የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት መፅደቁ ተጠቃሽ ነው።

አዋጁ የፌዴራል የሥነምግባርና የፀረ-ሙስና ኮሚሽን የተሿሚዎችን፣ የተመራጮችንና የመንግሥት ሠራተኞችን ሃብት እንዲመዘግብ፣ አስፈላጊ ሆኖ ሲያገኘውም የምዝገባውን በሙሉ ወይም በከፊል የስነ-ምግባር መከታተያ ክፍሎችን በመወከል ሊያከናውን እንደሚችል፣ የሀብት ምዝገባ ሰነዶች ጠባቂ ሆኖ እንደሚያገለግል፣ ሃብታቸውን ላስመዘገቡ ተሿሚዎች፣ ተመራጮችና የመንግሥት ሠራተኞች የምዝገባ ማረጋገጫ የምስክር ወረቀት እንደሚሰጥ እና በአጠቃላይ ስላከናወነው የሀብት ማሳወቅና ምዝገባ መረጃ በየሁለት ዓመቱ በሪፖርት መልክ ማውጣት እንደሚጠበቅበት ይደነግጋል።

በዚሁ መሠረት ኮሚሽኑ በመጀመሪያው ዙር (2003-2004) የተካሄደውን የተሿሚዎች፣ የተመራጮችና የመንግሥት ሠራተኞች የሃብት ማሳወቅና ምዝገባ አጠቃላይ የሁለት ዓመት የአፈፃፀም ሪፖርት አዘጋጅቷል። በሪፖርቱም የሀብት ማሳወቅና ምዝገባን አጠቃላይ ምንነትና ጠቀሜታ፣ የሀብት ማሳወቅና ምዝገባ በኢትዮጵያ፣ የኮሚሽኑን የሀብት ማሳወቅና ምዝገባ ዳይሬክቶሬት አመሰራረትና አደረጃጀት፣ የሀብት ማሳወቅና ምዝገባን የሁለት ዓመት የተጠቃለለ የሥራ እንቅስቃሴ፣ በእስከአሁኑ የሀብት ማሳወቅና ምዝገባ ወቅት ያጋጠሙ ተግዳሮቶች እና መፍትሄዎች፣ በቀጣይ ከሀብት ማሳወቅና ምዝገባ ሥራ አንፃር ትኩረት የሚሹ ጉዳዮች እና አጠቀላይ የሀብት ምዝገባ መረጃዎች እንዲካተቱ ተደርጓል።

የሀብት ማሳወቅና ምዝገባ አጠቃላይ ምንነት፣ የሌሎች ሀገሮች ተሞክሮና ጠቀሜታ

 የሀብት ማሳወቅና ምዝገባ አጠቃላይ ምንነት

ሀብት ማሳወቅና ምዝገባ ማለት የአንድን ሀገር መንግስታዊ አሠራር በግልጽነትና በተጠያቂነት ላይ ለመመስረት፣ ሙስናና ብልሹ አሰራርን ለመከላከል፣ መልካም አስተዳደርን ለማስፈን እንዲሁም የመንግስት የሥራ ኃላፊነት እና የግል ጥቅም ሳይቀላቀሉ በየራሳቸው መንገድ የሚመሩበት ግልጽ ሥርዓት በመዘርጋት ሊፈጠር የሚችለውን የጥቅም ግጭት ለመከላከልና ለማስወገድ እንደየሀገሩ ተጨባጭ ሁኔታ በሚደነገግ ሕግ መሰረት የህዝብ ተመራጮች፣ ተሿሚዎች እና/ ወይም የመንግስት ሠራተኞች የሀብትና የገንዘብ ጥቅሞቻቸውን (financial interest) የሚያሳውቁበትና የሚያስመዘግቡበት ሥርዓት ነው።

የሀብት ማሳወቅና ምዝገባ ሥርዓት እንደየሀገሩ ተጨባጭ ሁኔታ ምዝገባው በተወሰነ ጊዜ ወቅቱን ጠብቆ ዕድሳት የሚካሄድበት ሲሆን፣ ሀብታቸውን እንዲያሳውቁና እንዲያስመዘግቡ ግዴታ የሚጣልባቸው ሰዎችም የተለያዩ ናቸው። በምዝገባው የሚካተቱት የሀብት ዓይነቶች እና የገቢ ምንጮችም የየሀገራቱን ነባራዊ ሁኔታ ባገናዘበ መልኩ የሚከናወኑ በመሆኑ የተለያዩ ናቸው።

ሀብት ማሳወቅና ምዝገባ የተለያዩ ሀገራት ልምድ

በዓለማችን ቁጥራቸው ከ149 በላይ የሚሆኑ ሀገራት እንደየሀጋቸው ማህበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ፖለቲካዊ ተጨባጭ ሁኔታ የሀብት ማሳወቅና ምዝገባን በሕግ ደረጃ ደንግገውና የአፈፃፀም መመሪያ አውጥተው ህጉን ተግባራዊ በማድረግ የሥነ ምግባርና የፀረ-ሙስና ትግሉን የሚያግዝ አንድ ቁልፍ ተግባር አድርገውታል። እነዚህ ሀገራት በተለያዩ እርከን ላይ በሚገኙ የመንግስታዊና የህዝባዊ ድርጅቶች ኃላፊዎችና ሠራተኞች ላይ በማተኮር የሀብት ማሳወቅና ምዝገባን ያከናውናሉ። የሀብት ማሳወቅና ምዝገባ አፈፃፀማቸውንም እንደየራሳቸው ተጨባጭ ሁኔታ በተለያየ መንገድ የሚያከናውኑ ሲሆን፣ በአጠቃላይ በዓለም አቀፍ ደረጃ ያለው ተሞክሮ የሀብት ማሳወቅና ምዝገባ ተግባር በአራት ዋና ዋና ዘዴዎች ሊከናወን እንደሚችል ያሳያል።

እነዚህም፡-

$1·         የመንግስት ባለሥልጣናትን ሀብት ብቻ የመመዝገብ ዘዴ፣

$1·         የመንግስት ባለሥልጣናትን እና ሁሉንም የመንግስት ሠራተኞች ሀብት የመመዝገብ ዘዴ፣

$1·         የመንግስት ባለሥልጣናትን፣ የመንግስት ሠራተኞችን እና የእነዚህን ቤተሰብ፣ የቅርብ ዘመዶችና ወዳጆች ሀብት የመመዝገብ ዘዴ እና

$1·         የሁሉንም ዜጎች ሃብት የመመዝገብ ዘዴ ናቸው።

የመንግስት ባለሥልጣናትን ሀብት ብቻ የመመዝገብ ዘዴ

የዚህ የምዝገባ ዘዴ መነሻው ከፍተኛና ወሳኝ የሆነ ውሳኔ የሚሰጠው የመንግስት ባለሥልጣን ስለሆነ መመዝገብ ያለበት የባለሥልጣን ሀብት እንጂ በውሳኔ አሰጣጥ ሂደት አነስተኛ ወይም ምንም ተጽዕኖ ሊያሳድሩ የማይችሉ ሌሎች ሠራተኞች ሀብት መሆን የለበትም በሚለው የመከራከሪያ ሃሳብ ላይ የተመሠረሰተ ነው። የዚህ ዘዴ ጠንካራ ጎኑ ምዝገባው ቁልፍ በሆኑ ውስን ሰዎች ላይ ብቻ የሚያተኩር በመሆኑ ከአሰራርም ሆነ ከውጪ አንፃር ተፈፃሚነቱ በአንፃራዊነት የተሻለ (manageable) መሆኑ ነው። በሌላ በኩል ደግሞ በመንግስት ባለሥልጣናት ላይ ብቻ የሚያተኩርና ሌላውን የመንግስት ሠራተኛ የሚያካትት የሀብት ምዝገባ ዘዴ መሆኑ በውሳኔ አሰጣጥ ረገድ ቀላል የማይባል ሚና ያላቸውንና በየደረጃው የሚገኙ ሠራተኞችን አለመሸፈኑ የሀብት ማሳወቅና ምዝገባ ዓላማዎችን ከማሳካት አንፃር ክፍተት እንዳለበት ይገልጻል። የዚህ ዓይነቱ የምዝገባ ዘዴ እንደ ጃፓን፣ ኒውዚላንድ እና አውስትራያ ባሉ ሀገራት ሥራ ላይ መዋሉ ዘዴው ያገኘውን ተቀባይነት መገመት የሚያስችል ነው።

የመንግስት ባለሥልጣናትን እና ሁሉንም የመንግስት ሠራተኞች ሀብት የመመዝገብ ዘዴ

ይህ ዓይነቱ የምዝገባ ዘዴ ሁሉም የመንግስት ባለሥልጣናት እና የመንግስት ሠራተኞች ሀብታቸውን እንዲያስመዘግቡ ግዴታ የሚጥል ሲሆን መነሻውም ከላይ እስከታች የሚገኙት የመንግስት ባለሥልጣነትም ሆኑ የመንግስት ሠራተኞች ይነስም ይብዛ በመንግስት ሥልጣን የመጠቀም አጋጣሚ ስላላቸው ሁሉም ሀብታቸውን የማሳወቅና የማስመዝገብ ግዴታ ሊጣልባቸው ይገባል የሚል ነው።

የዚህ የአመዘጋገብ ዘዴ ጠንካራ ጎን ሁሉንም የመንግስት ባለሥልጣት እና የመንግስት ሠራተኞች የሚያጠቃልል ከመሆኑ አንጻር ሰፊ ሽፋን ያለው መሆን ሲሆን፣ ደካማ ጎኑ ደግሞ ምዝገባውና የመረጃ አያያዙ ሥራ ሰፊና አድካሚ፣ ከገንዘብና ከሰው ኃይል አንፃርም ከፍተኛ ወጪ የሚጠይቅ እና ጊዜ ወሳጅ መሆኑ ነው። ይህ የምግዘባ ዘዴ በጥቂት አገሮች ለምሳሌ በፊሊፒንስና በላቲቪያ ስኬታማ ቢሆንም በአንዳንድ የአፍሪካ አገሮች ግን ተሞክሮ ውጤታማ መሆን ያልቻለ ነው።

የመንግስት ባለሥልጣናትን፣ የመንግስት ሠራተኞችን እና የእነዚህን ቤተሰብ፣ የቅርብ ዘመዶችና ወዳጆች ሀብት የመመዝገብ ዘዴ

ይህ የምዝገባ ዘዴ በከፍተኛ የመንግስት ባለሥልጣናትና የመንግስት ሠራተኞች ላይ ብቻ ሳይወሰን የእነሱ ቤተሰቦች፣ ዘመዶችና ወዳጆ ጭምር ሀብታቸውን የሚያስመዘግቡበት ነው። የዚህ ዘዴ ጠንካራ ጎኑ ምዝገባው በከፍተኛ የመንግስት ባለሥልጣናትና የመንግስት ሠራተኞች ላይ ብቻ ሳይወሰን የእነሱ ቤተሰቦች፣ ዘመዶችና ወዳጆች ጭምር ሀብታቸውን የሚያስመዘግቡበት እንደመሆኑ ከቀደሙት ዘዴዎች ጋር ሲነፃፀር የተሻለና ሰፊ ሽፋን ያለው መሆኑ ነው። የዘዴውን ደካማ ጎን ስንመለከት ደግሞ የዘመድ አዝማድና የወዳጆችን ንብረት ሁሉ እንዲመዘገብ ማስገደድ የግል ነፃነትን የሚጋፉ ነው የሚል ክርክር የሚቀርብበት መሆኑ ነው። የመንግስት ባለሥልጣናትና ሠራተኞች ወዳጆችና ዘመዶች ሀብታቸውን እንዲያስመዘግቡ የሚጠየቁት ከባለስልጣቱ እና ከሠራተኞቹ ጋር ዝምድናና ወዳጅነት ስላላቸው እንደሆነ ግልፅ ነው። ይህንን ዝምድናና ወዳጅነት ብቻ መሰረት በማድረግ ይህን መሰሉን ግዴታ በሌሎች ወገኖች ላይ መጣል የለበትም የሚለው ክርክር ጠንካራ ነው። በተጨማሪም ዘዴው ከላይ ከተጠቀሱት ሁለት የምዝገባ ስልቶች የበለጠ ወጪ፣ ጊዜና አቅም የሚጠይቅ ነው። ይሁንና ከእነችግሩም ቢሆን እንደነፔሩ ያሉ የላቲን አሜሪካ ሀገራት ጥቅም ላይ እያዋሉት ይገኛል።

የሁሉንም ዜጋ ሃብት የመመዝገብ ዘዴ

የሁሉንም ዜጋ ሀብት የመመዝገብ ዘዴ ከዚህ በላይ ከተገለፁት ሶስት የምዝገባ ዘዴዎች አንፃር የላቀ ሽፋን የሚሰጥ ከመሆኑ አንፃር የሀብት ምዝገባን ዓላማ ለማሳካት የተሻለ እድል ይፈጥራል ተብሎ ይታመናል። ይሁንና በመንግስታዊ ኃላፊነት ወይም ተቋም በምርጫ፤ በሹመት ወይም በቅጥር ላይ የማይገኙ ሰዎችን ሀብት ሁሉ ለመመዝገብ የሚሞክር ዘዴ እንደመሆኑ ምክንያታዊነቱ የላላ፣ ምዝገባው በፈቃደኝነት ላይ ተመስርቶ የመፈፀም ዕድሉ ጠባብ እንዲሁም አድካሚና አስተዳደራዊ ወጪውም ከፍተኛ መሆን የዚህ የምዝገባ ዘዴ ደካማ ጎኖች ተደርገው ይወሰዳሉ።

የሀብት ማሳወቅና ምዝገባ ጥቅሞች

የሀብት ማሳወቅና ማስመዝገብ ጥቅሞችን ከሚከተሉት ሶስት ዋና ዋና ሁኔታዎች አንጻር መመልከት ይቻላል፡-

$11.  ሙስናን አስቀድሞ ለመከላከል (preventive function)

$12.  የሙስና ወንጀልን ምርመራ ለማቀላጠፍ (investigative function)

$13.  የህዝብ አመኔታን ለመፍጠርና ለማጠናከር (Trust building functions) ናቸው።

ከላይ ከተቀመጡት ሶስት ዋና ዋና ጥቅሞች ባሻገር ሌሎች ዝርዝር ጥቅሞችንም ማየት ይቻላል። እነሱም፡-

$1·         ዜጎች የመንግስት ኃላፊዎችና ሠራተኞች ያላቸውን ሀብት ለማወቅ ስለሚያስችላቸው፣ በመንግስት አስተዳደር ላይ ያላቸው እምነት ይበልጥ ከፍ ይላል፣ ዜጎች በመንግስት ኃላፊዎችና ሠራተኞች የሀብትና የንብረት ይዞታ ላይ ሊያነሱ የሚችሉትን በማስረጃ ላይ ያልተደገፈ ጥርጣሬና ሃሜት ይቀንሳል፣ በዚህም የመንግስታዊ አገልግሎት ሰጪ አካላት ውጤታማነት እንዲጨምር ያግዛል፣

$1·         መልካም አስተዳደር እንዲሰፍን የራሱን አስተዋፅኦ ያደርጋል፣ ዜጎችና መንግስት በልማትና በሌሎች የመንግስት እቅዶችና ፕሮግራሞች ላይ የሚያደርጉትን ርብርብ በአንድ ልብ እንዲያከናውኑ አስተዋፅኦ ያደርጋል፤

$1·         ሙስናን ለመከላከልና ለመዋጋት በሚደረገው ርብርብ የማስረጃ ማሰባሰቡን ሂደት ለማቃለል ያግዛል፣

$1·         የፀረ-ሙስና ትግሉን ይበልጥ ለማጠናከር ይረዳል።

የሀብት ማሳወቅና ምዝገባ በኢትዮጵያ

 የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ መንግሥት የሀገሪቱን ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ማህበራዊ ሁኔታዎችን ሥር ነቀል በሆነ ሁኔታ በመቀየር መልካም አስተዳደር የተረጋገጠበት እና ግልጽነትና ተጠያቂነት የሰፈነበት መንግስታዊ አሠራርን ለመዘርጋት የየራሳቸው አስተዋፅኦ ያላቸው በርካታ እርምጃዎችን እንደወሰደና አሁንም በመውሰድ ላይ እንደሚገኝ ይታወቃል። ከእነዚህም መካከል የሲቪል ሰርቪስ ማሻሻያ ፕሮራሞችና የዚሁ አካል የሆኑ ንዑስ ፕሮግራም አንዱ ሲሆን በዚህ ንዑስ ፕሮግራም አማካኝነት ሀገራችን የተያያዘችው የልማት፣ የዲሞክራሲና የመልካም አስተዳደር ሥርዓደት ግንባታ በሙስናና በብልሹ አሰራር እንዳይደናቀፍ የፀረ-ሙስና ትግሉን በግንባር ቀደምትነት የሚያስተባብሩና የሚመሩ የፌዴራል እና የክልል የሥነ ምግባር እና የፀረ-ሙስና አካላት መቋቋማቸው፣ ሙስናን በወንጀልነት የሚፈርጁ ህግጋት በወንጀል ሕጉ መደንገጋቸው እና የሙስና ልዩ ባህሪያትን መሰረት ያደረገ የፀረ-ሙስና ልዩ የሥነ-ሥርዓትና የማስረጃ ህግ መውጣቱ ከላይ የተጠቀሱት የማሻሻያ ፕሮግራሞች አካልና ውጤት ተደርገው ሊወሰዱ የሚችሉ ናቸው። የተባበሩት መንግስታት ድርጅት የፀረ-ሙስና እንዲሁም የአፍሪካ ህብረት የፀረ ሙስና መከላከያና መዋጊያ ስምምነቶች መጽደቅ ከላይ የተመለከቱት ጠንካራ የመንግስት አቋምና እርምጃዎች ተጨማሪ ማሳያዎች ናቸው።

መንግስት ከላይ በተዘረዘሩት ጥረቶቹ ብቻ ሳይወሰን የመንግስት አሠራርን በግልጽነትና በተጠያቂነት ላይ ለመመስረት፣ ሙስናና ብልሹ አሰራርን ለመከላከል እና መልካም አስተዳደርን ለማስፈን፣ እንዲሁም የመንግስት የሥራ ኃላፊነት እና የግል ጥቅሞች ሳይቀላቀሉ በየራሳቸው መንገድ የሚመሩበትን ግልጽ ሥርዓት በመዘርጋት ሊፈጠር የሚችለውን የጥቅም ግጭት ለማስወገድ በኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞድራሲያዊ ሪፐብሊክ ሕገ መንግሥት አንቀፅ 55(1) መሠረት የሀብት ማሳወቂያና ማስመዝገቢያ አዋጅ ቁጥር 668/2002 ሆኖ ሚያዚያ 4 ቀን 2002 ዓ.ም አውጥቷል።

የሀገራችን የሀብት ማሳወቂያና ማስመዝገቢያ ሕግ የተዘጋውም ከላይ በዝርዝር ያየናቸውን የሌሎች አገሮች የሀብት ማሳወቅና ምዝገባ ተሞክሮዎች እንዲሁም የአገራችንን ነባራዊ ሁኔታ በማገናዘብ ነው። ሕጉ የተሟላ ይሆን ዘንድም በዝግጅት ወቅት የውጪ አማካሪዎች በጥናት እንዲሳተፉ ከመደረጉም በላይ በተለያዩ የህብረተሰብ ክፍሎች እንዲተችና እንዲዳብር ተደርጓል።

የሀገራችን የሀብት ማሳወቂያና ማስመዝገቢያ አዋጅ ሕጋዊ መሰረቶች

 በአገራችን የተደነገገውን የሀብት ማሳወቂያና ማስመዝገቢያ አዋጅ ቁጥር 668/2002 ከሕግ አንፃር ያሉትን ሕጋዊ መሰረቶች ስንመለከት በዋነኛነት ተጠቃሽ የሚሆኑት፡-

$1·         በ1987 የወጣው የኢ.ፌ.ዲ.ሪ ሕገ መንግስት አንቀጽ 12

$1·         በ1997 የተሻሻለው የፌዴራል የስነምግባርና ፀረ ሙስና ኮሚሽን ማቋቋሚያ አዋጅ ቁጥር 433/1997፤

$1·         ኢትዮጵያ ተቀብላ ያፀደቀቻቸው የተባበሩት መንግስታት የፀረ-ሙስና ኮንቬንሽን እና የአፍሪካ ሕብረት የሙስና መከላከያና መዋጊያ ኮንቬንሽን እና

$1·         በ1996 ዓ.ም የወጣው የኢ.ፌ.ዲ.ሪ. የወንጀል ሕግ ናቸው።

እነዚህን ዘርዘር አድርገን ስንመለከትም፡-

$11.  የኢ.ፌ.ዲ.ሪ. ሕገ መንግስት አንቀጽ 12 የመንግሥት አሰራር ግልጽነትና ተጠያቂነትን በሚመለከት እንደመርህ የሚወሰድ ድንጋጌ ነው። መርሁ ግልጽነትና ተጠያቂነትን የሚያካትት ሲሆን የመልካም አስተዳደርም የማዕዘን ድንጋይ ነው። የግልጽነትና የተጠያቂነት አሠራር የመንግስት ሥራ በግልጽ ሕግ እና የአሰራር ሥርዓት ላይ ተመሥርቶ ማከናወንን፤ የግል ጥቅምን ከሕዝብ ጥቅም ጋር አለማደባለቅን፤ በህጋዊ ሥልጣ ብቻ መገልገልን እና እናዚህ በተጓደሉ ጊዜ ተጠያቂነት ማስከተሉን ይጨምራል። በዚህ መሰረት የመንግስት አሠራር ለሕዝብ ግልጽ በሆነ መንገድ መከናወን አለበት የሚለው የኢ.ፌ.ዲ.ሪ ሕገ መንግስት አንቀጽ 12(1) አንዱ የሀብት ማሳወቂያና ማስመዝገቢያ አዋጅ ሕጋዊ መሰረት ነው።

$12.  በተሻሻለው የፌዴራል የሥነ-ምግባርና የፀረ-ሙስና ኮሚሽን ማቋቋሚያ አዋጅ ቁጥር 433/1997 አንቀጽ 7(7) የመንግስት ባለሥልጣናትና በሕግ ሀብታቸውንና የገንዘብ ጥቅሞቻቸውን እንዲያስመዘግቡ ግዴታ የተጣለባቸውን የመንግስት ሠራተኞች ሀብትና የገንዘብ ጥቅሞች መዝግቦ የመያዝ ወይም ተመዝግበው እንዲያዙ የማድረግ ኃላፊነት ለኮሚሽኑ ተሰጥቶታል። ይህም ለአዋጁ መውጣት ሌላው ሕጋዊ መሰረት ነው።

$13.  አገራችን ያጸደቀቻቸው የተባበሩት መንግስታት ድርጅት የፀረ-ሙስና ኮንቬንሽን እና የአፍሪካ ሕብረት የሙስና መከላከያና መዋጊያ ኮንቬንሽኖችም እንደ ቅድም ተከተላቸው በአንቀጽ 8 እና 7 አባል ሀገራት በአገሮቻቸው ሕግ መሠረት የመንግስት ባለሥልጣናትን የሀብትና የገንዘብ ጥቅም ምዝገባ እንዲያከናውን ደንግገዋል። በተጨማሪ በኢ.ፌ.ዲ.ሪ ሕገ-መንግስት አንቀጽ 9(4) መሠረት ኢትዮጵያ የጸደቀቻቸው ዓለም አቀፍ ስምነቶች የኢትዮጵያ ህግ አካል እንደመሆናቸው ሀገሪቱ ከላይ የተጠቀሱትን የፀረ-ሙስና ስምምነቶች ተግባራዊ ማድረግ ይጠበቅበታል። ሀገራችን የአፍሪካ አንድነት ድርጅት እና የአፍሪካ ሕብረት ግንባር ቀደም መሥራችና መቀመጫ እንደመሆኗ እንደ አባል አገር በግል ድንጋጌዎቹን ሥራ ላይ ከማዋል በተጨማሪ ኮንቬንሽኖቹን በመተግበር በኩል ከፍተኛ የአርአያነት ሚና መጫወት ይጠበቅባታል።

$14.  ሌላው ለሀብት ማሳወቂያና ማስመዝገቢያ አዋጅ ሕጋዊ መሰረት የሚሆነው በ1996 ዓ.ም ተሻሽሎ የወጣው የኢ.ፌ.ዲ.ሪ የወንጀል ሕግ ውስጥ የተካተቱት ድንጋጌዎች ሲሆኑ እነሱም፡-

$1-    ሀብትና ንብረቱን የማስመዝገብ ኃላፊነት ያለበት ሰው ንብረቱን፣ የፋይናንስ አቋሙን ወይም ስጦታ መቀበሉን ሳያስመዘግብ ቢቀር እስከ አምስት ዓመት በሚደርስ ቅጣት እንደሚቀጣ በወንጀል ሕጋችን አንቀጽ 417/2/ መደንገጉ፤

$1-    ገንዘቡን ወይም ሀብቱን ያገኘው በህጋዊ መንገድ መሆኑን ማስረዳት ያልቻለ የንብረቱ መወረስ እንደተጠበቀ ሆኖ እስከ አምስት ዓመት በሚደርስ እስራት እንደሚቀጣ የኢ.ፌ.ዲ.ሪ የወንጀል ሕግ አንቀጽ 419 መደንገጉ፤

$1-    ንብረቱን እንዲያስመዘግብ በሕግ ግዴታ የተጣለበት ሰው ንብረቱን በሌላ ሰው ስም ማለትም በወንጀል ድርጊት የተገኘን ገንዘብ ወይን ንብረት ሕጋዊ አስመስሎ ቢያቀርብ ደግሞ በወንጀል ህጋችን አንቀጽ 684 መሠረት እንደሚቀጣ መደንገጉ ናቸው።

ምዝገባ የሚመለከተው ሰው ሀብቱን በሌላ ሰው ስም ሲያስመዘግብ ወይም በተለያዩ ምክንያቶች ላያስመዘግብ የሚችልባቸውን አጋሚዎች በማሰብ የህጉን ውጤታማነት የሚጠራጠሩ ወገኖች አሉ። እዚህ ላይ ልብ ልንለው የሚገባው ነገር ማንኛውም ወንጀል ተፈፅሞ ወንጀሉ መፈፀሙ ሳይታወቅ ወይም ወንጀሉ መፈጸሙ ታውቆም ወንጀለኛው ሳይታወቅ በተለያዩ ምክንያቶች የሚቀርበት ሁኔታ ሊኖር ይችላል። በተመሳሳይ ሁኔታ ሀብት የማሳወቅና የማስመዝገብ ግዴታ የተጣለበት ሰውም ሀብቱንና የገቢ ምንጮቹን ሳያስመዘግብ የሚቀርበት ሁኔታ ሊኖር ይችላል። ይሁንና መታየት ያበት ዋናው ነገር የህግ ማዕቀፍ መፈጠሩ፣ የሥርዓቱ መዘርጋትና አብዛኛው ሰው ወደ ሥርዓቱ የሚገባበት ሁኔታ መመቻቸቱ ነው። ከዚህ በተጨማሪም በአፈፃፀም ረገድ የሚታዩ ተግዳሮቶች ከጊዜ ወደ ጊዜ እየተቀረፉ እንደሚሄዱ እና አፈፃፀሙን የሚፈታተኑ ወገኖች ቢኖሩ እንኳን ቁጥራቸው እየተመናመነ እንደሚሄድ ታሳቢ ማድረግ ተገቢ ነው።

በአጠቃላይ የህጉ መውጣት ከላይ የተዘረዘሩት የተመቻቹ ሕጋዊ መሰረቶች ስላሉት ሀብታቸውን ማስመዝገብ የሚገባቸው ሰዎች ሳያስመዘግቡ ሊቀሩ የሚችሉበት ዕድል መኖር የህጉን መውጣት አስፈላጊነት የሚቀንሰው አይሆንም።

የኢትዮጵያ የሀብት ማሳወቅና ምዝገባ ሕግ አዘገጃጀት

በቀዳሚዎቹ ክፍሎች በአገራችን የሀብት ማሳወቂያና ማስመዝገቢያ ሕግን ለመደንገግ ሕጋዊ መሰረቶች መኖራቸውን፣ ሕጉም ሙስናን አስቀድሞ ለመከላከል፣ የሙስና ወንጀል ምርመራን ለማቀላጠፍና የህዝብ አመኔታን እንደሁኔታው ለመፍጠርና ለማጠናከር እንደሚረዳ እንዲሁም እያንዳንዱ አገር ከራሱ ነባራዊ ሁኔታ በመነሳት ይበልጥ ዓላማዬን ያሳካልኛል ያለውን የሀብት ማሳወቂያና ማስመዝቢያ ዘዴ እየመረጠ ተግባራዊ በማድረግ ዓለም አቀፍና አካባቢያዊ ስምምነቶችን ሥራ ላይ ለማዋል ጠቀሜታ እንዳለው ለማብራራት ተሞክሯል። ከዚህ አንፃር ለሀገራችን የተሻለው የሀብት ምዝገባ ዘዴ የትኛው ነው? የሚለውን ጥያቄ ለመመለስ በቅድመ ዝግጅት ወቅት ስለተከናወኑ ዋና ዋና ተግባራትና በፖሊሲ አቅጣጫዎች ላይ አጠር ያለ ማብራሪያ መስጠቱ ተገቢ ይሆናል።

ሕጉ ከመርቀቁ በፊት የሌሎች ሀገሮችን ተሞክሮ መሠረት በማድረግና የአገራችንን ነባራዊ ሁኔታ ከግምት በማስገባት የምዝባው ህግና የሚዘረጋው ሥርዓት የሚመሰረትበትን የፖሊሲ አቅጣጫ በግልጽ ለማወቅ ቀደም ሲል የተጠቀሱት አማራጮች በኮሚሽኑ አማካኝነት ለጠቅላይ ሚኒስትር ጽ/ቤት እንዲቀርቡ ተደርጓል። የእያንዳንዱን አማራጭ ጠንካራና ደካማ ጎኖች፣ የተሻለ የተባውን አማራጭ ጭምር በያዘው የውሳኔ ሀሳብ ላይ ቀጥሎ የተመለከተው የፖሊዲ አቅጣጫ የተሰጠ ሲሆን ውሳኔው የሚረቀቀውን ህግ ይዘት በመወሰን ረገድ ጉልህ ድርሻ ነበረው።

$1·         መንግስት የህዝብ ተመራጮችና የመንግሥት ተሿሚዎች ሁሉ ሀብታቸውን እንዲያስመዘግቡ፤ በዚህም የግልጸኝነት እና የተጠያቂነት አሰራር እንዲኖር፣ ለዚህም የሚረዳ ሥርዓት እንዲዘረጋ የማያወላውል ቁርጠኛ አቋም ያለው መሆኑ፣

$1·         የሚዘረጋው የሀብት ምዝገባ ሥርዓት ሙስናን በመከላከል ረገድ ሊያበረክት የሚችለው የመንግስት ሠራተኛውንም ጭምር የሚያካትትበት አግባብ እንዲኖር፣

$1·         የህዝቡን ተሳታፊነትና ባለቤትነት ለማረጋገጥ የሀብት ማሳወቅ እና ምዝገባ መረጃ ያለአንዳች ገደብ ለህብረተሰቡ ተደራሽ እንዲሆን መፈለጉ ናቸው።

የሀገራችን የሀብት ማሳወቂያና ማስመዝገቢያ ሕግ ሲቀረጽ ከላይ በተዘረዘሩት የፖሊሲ አቅጣጫዎች ላይ በመመስረት ዓለም አቀፍ ተሞክሮዎችን ከሀገራችን ተጨባጭ ሁኔታ ጋር ለማጣጣም ጥረት ተደርጓል። እያንዳንዱ አገር እንደየራሱ ሁኔታ ችግሬን ይበልጥ ይፈታልኛል በሚለው የራሱ መንገድ የሀብት ማሳወቂያና ማስመዝገቢያ ሕግ ተግባራዊ የሚያደርግ ቢሆንም በበርካታ አገሮች ያለው የሀብት ምዝገባ ለሚከተሉት ዋና ዋና ጥያቄዎች መልስ ለመስጠት ይሞክራል። በሀብት ማሳወቅና ምዝገባ ረገድ አንዱ አገር ከሌላው አገር የሚመሳሰልበት ወይም የሚለይበት ምክንያትም በአንድ መልኩ ወይም በሌላ ለእነዚህ ጥያቄዎች በሚሰጥ መልስ ላይ የተመሠረተ ነው። ይህም፡-

$1·         ሀብታቸውን ማሳወቅና ማስመዝገብ ያለባቸው እነማን ናቸው?

$1·         የሚመዘገበው ሀብት የትኛው ነው?

$1·         በመዝገብ የተያዘው መረጃ ለሕዝብ በምን ዓይነት ሁኔታ ይገለፃል?

$1·         ምዝገባ መካሄድ ያለበት መቼና በምን ያህል ድግግሞሽ ነው?

$1·         ሀብትን ያለማስመዝገብ ምን ምን ቅጣቶችን ያስከትላል?

የመጀመሪያው የሀብት ማሳወቅና ምዝገባ ረቂቅ ሕግ ለሚኒስትሮች ምክር ቤት ከመላክ በፊት በተለያዩ መድረኮች ለመንግስት መስሪያ ቤቶችና የልማት ድርጅቶች ተወካዮች፣ ለክልል የሥነ-ምግባርና የፀረ-ሙስና ኮሚሽን ተወካዮች፣ ለወጣቶችና ለሴቶች ተወካዮች፣ ለሚዲያ ተቋማሰት፣ ለሲቪል ማህበረሰብና ለሃይማኖት ተቋማሰት ተወካዮች ረቂቅ ሕጉ ቀርቦ ውይይት የተደረገበት ሲሆን ከየመድረኮቹ በተገኙ ግብዓቶችም ረቂቅ ሕጉን ይበልጥ ለማዳበር ተችሏል። ረቂቅ ሕጉ በሚኒስትሮች ምክር ቤት ተደግፎ ለኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ከቀረበ በኋላም ምክር ቤቱ በጠራው የህዝብ ማሳተፊያ መድረክ /Public Hearing/ ላይ የተለያዩ የህብረተሰብ ክፍሎች ያነሷቸው በርካታ አስተያየቶችና ጥያቄዎች ረቂቁን ይበልጥ በማዳበር ረገድ የራሳቸውን አስተዋጽኦ አድርገዋል።

­­

የኢትዮጵያ ሀብት ማሳወቂያና ማስመዝገቢያ አዋጅ ይዘት

የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ሚያዚያ 4 ቀን 2002 ዓ.ም ያፀደቀው የሀብት ማሳወቂያና ማስመዝገቢያ አዋጅ ቁጥር 668/2002 በአራት ክፍሎች፣ በ25 አንቀጾችና በ50 ንዑስ አንቀጾች የተደራጀ ነው። ይኸውም፡-

መግቢያው ሀብትን ለማሳወቅና ለማስመዝገብ የወጣው አዋጅ ሊያስፈፅም የፈለገውን ዓላማና የሕገ መንግስቱን አንቀጽ 55(1) መሠረት በማድረግ መታወጁን ይገልጻል።

ክፍል አንድ፡-

ጠቅላላ ድንጋጌዎችን ያቀፈ ሆኖ የአዋጁን አጭር ርዕስ፣ በአዋጁ ውስጥ ጥቅም ላይ ከዋሉት ውስጥ አሻሚ ሊሆኑ ይችላሉ ተብለው የተለዩ ቃላት ትርጓሜንና የአዋጁን የተፈፃሚነት ወሰን ይዟል።

$1·         የተፈፃሚነት ወሰንን በሚመለከት አዋጁ በፌዴራል መንግሥት፣ በአዲስ አበባና በድሬዳዋ ከተሞች አስተዳደር ተሿሚዎች፣ ተመራጮችና የመንግስት ሠራተኞች ላይ ተፈፃሚ የሚሆን ነው፤

$1·         አዋጁ ትርጓሜ በሚለው አንቀጽ 2/4/ በተሿሚነት የዘረዘራቸው፤

$1-    የሪፐብሊኩን ፕሬዚዳንት፣ ጠቅላይ ሚኒስትሩን፣ ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትሩን፣ ሚኒስትሮችን፣ ሚኒስትር ዴኤታዎችን፣ ምክትል ሚኒስትሮችን፣ ኮሚሽነሮችን፣ ምክትል ኮሚሽነሮችን፣ ዋና ዳይሬክተሮችንና ምክትል ዋና ዳይሬክተሮችን፣

$1-    የአዲስ አበባና የድሬዳዋ ከተሞች አስተዳደሮች ከንቲባዎችንና ሌሎች ተሿሚዎችን፣

$1-    የመደበኛና የከተማ ነክ ፍርድ ቤቶች ፕሬዝዳንቶችን፣ ምክትል ፕሬዝዳንቶችንና ዳኞችን፤

$1-    የመከላከያ ሠራዊትና የፖሊስ ተሿሚዎችን፤

$1-    አምባሳደሮችን፣ የቆንስላዎችና የሌሎች የዲፕሎማቲክ ሚሲዮን ኃላፊዎችን፤

$1-    ዋና ኦዲተርንና ምክትል ዋና ኦዲተርን፤

$1-    የብሔራዊ ባንክ ገዥና ምክትል ገዢን፤

$1-    የመንግሥት የልማት ድርጅት የሥራ አመራር ቦርድ አባላትን፣ ሥራ አስኪያጆችንና ምክትል ሥራ አስኪያጆችን፤

$1-    የመንግሥት የከፍተኛ ትምህርት ተቋሞች ፕሬዝዳንቶችንና ምክትል ፕሬዝዳቶች ናቸው።

የአዋጁን አንቀጽ 2/4/ /ለ/ እና /መ/ን በቅርበት ስናነብ የተሿሚዎች ዝርዝር በዚህ ሳይወሰን የአዲስ አበባና የድሬዳዋ ከንቲባዎችና ሌሎች ተሿሚዎች፣ እደዚሁም የመከላከያና የፖሊስ ተሿሚዎችን ይጨምራል። ይሁንና አዋጁ የድሬዳዋና የአዲስ አበባ ሌሎች ተሿሚዎች እነማን እንደሆኑ ያልዘረዘረ ወይም ያላመለከተ ሲሆን የመከላከያና የፖሊስ ተሿሚዎችንም በተመሳሳይ መንገድ ሳይዘረዝር ቀርቷል። ታዲያ አዋጁ የአዲስ አበባና የድሬዳዋ፣ የመከላከያና የፖሊስ ተሿሚዎችን በዝርዝር ባለማመልከቱ እነዚህ ተሿሚዎች እነማን እንደሆኑ በምን ዓይነት መንገድ መለየት ይቻላል?

የሀብት ማሳወቂያና ማስመዝገቢያ ሕግ ረቂቅ ላይ ግብዓት ለማሰባሰብ በተጠሩ መድረኮችና አዋጁ ከጸደቀ በኋላ አዋጁን ለማስረጽ በተዘጋጁ የውይይት መድረኮች ተመሳሳይ ጥያቄዎች ተነስተው ሰፊ ውይይት ተደርጎባቸዋል። እጅግ ጠቃሚ ግባቶችም ተገኝተዋል። ተሿሚዎችንና ተሿሚ ያልሆኑትን ለመለየት ከሚያስችሉተ መስፈርቶች ቀዳሚ የሚሆነው የፌዴራል መንግስት ተሿሚዎችን ከሌሎች ተሿሚዎች ለመለየት የተደነገገ የህግ ማዕቀፍ መኖር ነው። ይሁንና ይህ ሕግ በተሟላ ሁኔታ ስለሌለ ይህ የመፍትሄ አቅጣጫ በራሱ ምሉዕ ሊሆን አልቻለም። በዚህም ምክንያት ክፍተቱን ለሙላት የአዲስ አበባና የድሬዳዋ አስተዳደሮች በራሳቸው ሕግ ወይም አሠራር በተሿሚነት የለዩአቸውን መውሰድ የተሻለው አማራጭ ሆኗል። የመከላከያንና የፖሊስ ተሿሚዎችንም በተመሳሳይ መንገድ የየተቋማቱን ደንብ፣ መመሪያ ወይም አሰራር እንደመነሻ በመውሰድ ተሿሚዎችን ተሿሚ ካልሆኑት ለመለየት ይቻላል። ስለዚህ የሀብት ማሳወቅደና ምዝገባ አዋጅ በትርጉም ክፍሉ የአዲስ አበባና የድሬዳዋ ከተማ አስተዳደሮችን እንደዚሁም የመከላከያና የፖሊስ ተሿሚዎችን ለመለየት የማይቻል አላደረገውም።

የመንግስት ሠራተኞችን በተመለከተ በአዋጅ ቁጥር 668/2002 አንቀጽ 2 ንዑስ አንቀጽ 6 ከ‘ሀ’ - ‘ሐ’ የተጠቀሱት በግልጽ የተመላከቱ በመሆናቸው እንዳለ ተወስደዋል። ነገር ግን ኮሚሽኑ ሌሎች ሀብት የሚያስመዘግቡ ሰራተኞችን እንዲለይ በሚፈቅደው በዚሁ አዋጅ አንቀጽ 2 ንዑስ አንቀጽ 6/‘መ’ መሰረት ቀጥታ ውሳኔ የሚሰጡ፤ በውሳኔ ላይ ተፅዕኖ ማሳረፍ የሚችሉ ወይም ውሳኔ የማይሰጡ ቢሆንም ከሥራቸው ወይም ከሙያቸው አንጻር ለጥቅም ግጭት በሚያጋልጥ የሥራ መስክ ላይ የተሰማሩ ሠራተኞች በሀብት አስመዝጋቢዎች ዝርዝር ውስጥ እንዲካተቱ ተደርጓል።

ክፍል ሁለት፣

ይህ ክፍል የአዋጁን ዋና ዋና ጉዳዮች አካቶ የያዘ ሲሆን በዝርዝር ሲታይ የሀብት ምዝገባው የሚመለከተው ማንን እንደሆነ፤ ምዝገባው የሚያካትተውን ሀብት፣ ምዝገባውን ስለሚያስፈፅመው የመንግስ አካል፣ ስለምዝገባ ወቅት፣ በምዝገባ ሥርዓት ውስጥ የገባ አስመዝጋቢ ግዴታዎች፣ የምዝገባን ትክክለኛነት ስለማረጋገጥ፣ ስለምዝገባ መረጃ ተደራሽነትና ሀብትን አለማስመዝገብ የሚያስከትለውን ተጠያቂነት የሚመለከቱ ድንጋጌዎችን ይዟል።

ክፍል ሶስት፤

የጥቅም ግጭትን ስለማሳወቅ የተደነገጉ ድንጋጌዎችን የያዘ ሲሆን ስጦታን፣ መስተንግዶንና የጉዞ ግብዣን የሚመለከቱ ሁኔታዎችን፣ የጥቅም ግጭትን ለማስወገድ መውሰድ ስላለበት እርምጃ፣ የጥቅም ግጭት ከተከሰተ በኋላ ስለሚወሰድ እርምጃና የጥቅም ግጭትን ያለማሳወቅ ስለሚያስከትለው ውጤት የሚዘረዝር ነው።

ክፍል አራት፤

ይህ የአዋጁ የመጨረሻ ክፍል ሲሆን ጥቆማን፣ የአዋጁን ተፈፃሚነት ማረጋገጥን፣ ቅጣትን፣ ተፈፃሚነት የማይኖራቸው ሕጎችን፣ ደንብና መመሪያ የማውጣት ስልጣንና አዋጁ የሚፀናበትን ጊዜ የተመለከቱ ልዩ ልዩ ድንጋጌዎችን የያዘ ነው።  

ምንጭ፡- የፌዴራል የስነምግባርና የጸረ ሙስና ኮምሽን

 

መ.ተ

አንደኛ ደረጃ ትምህርቴን በተማርኩበት ጊዜ አንድ የተማሪ መጽሐፍ ለሁለትም ለሦሥትም አንዳንዴ ለአራት እና ለአምስትም ተሰጥቶናል። የተማሪ ለመማርያ መጽሐፍ ጥመርታው አሁን በእጅጉ ተሻሽሏል። ያኔ ተጨማሪ የጠቅላላ ዕውቀትም ሆነ ማጣቀሻ እንዲሁም የልቦለድ መጻሕፍት ማግኘት የማይታሰብ ነበር። በንጉሠ ነገሥታዊ አገዛዝ ዘመን የተሻለ የእንደዚህ ዓይነት የጠቅላላ ዕውቀት እና የልቦለድ መጻሕፍት እንደነበሩ ግን አሁን ድረስ የዘለቁትን መጻሕፍት ተንተርሶ መመስከር ይቻላል። ይህ  ከብዙ ዓመታት በፊት የሆነ ነው። አሁን በያዝነው የጥር ወር መጀመርያ አካባቢ ደግሞ ከሀገረ አሜሪካ የተሰማው ከተማሪዎች ንባብ ጋር የተሰማው ዜና ደግሞ ብዙዎችን ያስገረመ ነው ተብሎለታል።

የአራት ዓመቷ ሕፃን አንድ ሺህ መጻሕፍት አነበበች መባሉን በመገናኛ ብዙኀን ሰምተናል። የቅድመ ሙዋለ ሕፃናት ተማሪ የሆነችው ይህቺው በአሜሪካ የምትገኝ ሕፃን የንባብ ፍቅር እንዲያድርባት የቤተሰቦቿ ሚና አያጠያይቅም። ብዙዎች ይህን ዜና ያነበቡ ወይም የሰሙ እና ያዩ ሰዎች እኔ ምን ያህል መጻሕፍት አንብቤአለሁ ልጄስ ንባብ ላይ እንዴት ናት/ ነው ብለው መጠየቃቸውም የማይቀር ነው። መልሱንም ራሳቸው ያውቁታል። ከዛም አንፃር ኃላፊነታቸውን ይወጣሉ ወይንም ያፈነግጣሉ።

ወደ ተነሳንበት ርዕሰ ጉዳይ  ስንመለስ ለልጆቻችን ማለትም ለተማሪዎች ተጨማሪ መጻሕፍት እንደሚያስፈልጉ የተረዳን ምን ያህሎቻችን እንደሆንን የእያንዳንዳችን ቤት ይቁጠረን። መጻሕፍቱ እንደሚያስፈልጉ ግን ምንም አያጠራጥርም። እንዲያውም በዚህ መስክ አንቱ የተባሉ ምሁራን ልጆች (ተማሪዎች) ተጨማሪ መጻሕፍት ቢያነቡ በመደበኛ ትምህርታቸው ውጤት ላይ ገንቢ አስተዋጽዖ እንደሚኖረው ይስማማሉ። የተማሪ መጽሐፍ ውስንነትን በመቀነስ ተማሪዎች አጠቃላይ ዕውቀታቸውን ከፍ እንዲያደርጉም ያግዛሉ። የተማሪዎችን የማንበብ ዝንባሌ በመጨመር አንባቢ ትውልድ በመፍጠሩ ሒደት ወሳኝ ሚናም ይጫወታሉ። በደንብ (በጣም) እንዲያነቡም ያነሳሳል። የኋላ ኋላ የራሳቸውን ሕይወት ራሳቸውን ችለው (ጥገኛ ሳይሆኑ) እንዲመሩም እንደሚያግዛቸው ነው የዘርፉ አጥኚዎች የሚናገሩት።

ተጨማሪ አጋዥ መጻሕፍቱ ተማሪዎቹ ከተማሪ መማርያ መጻሕፍት የዘለለ ዕውቀት እንዲኖራቸውም ያደርጋሉ። ሌሎች የተማሪዎች ሥራዎችን ማለትም ከመደበኛ ትምህርት ውጪ ያሉትን ሥራዎችንም ያበለጽጋሉ። ከዚህም ሌላ ተማሪዎች በግላቸው መረጃ የመሰብሰብ ዓቅማቸውንም ተጨማሪ መጻሕፍት በማንበብ ያጎለብቱበታል። ተጨማሪ መጻሕፍት ለተማሪዎቻችን ማቅረብ ሌሎችም በርካታ ጠቀሜታዎች ይኖሩታል። በሌላ በኩል የተማሪ መጽሐፍ በአንድ ርእሰ ጉዳይ ላይ ብቻ አጠንጥኖ የሚጻፍ ነው። ከመማርያ መጽሐፍ ውጪ ያሉ መጻሕፍት ግን በተለያየ ርእሰ ጉዳይ ላይ ስለሚጻፉ የተማሪውን የመረጠውን ርእሰ ጉዳይ የማንበብ አማራጩንም ያሰፋለታል። እርስዎም የሚያነበውን የመምረጥ ዕድሉን ለልጅዎ ቢተዉ ይመከራል። የተቻሎትን ያህል መጽሐፍ ማቅረቡን ግን አይዘንጉ።

በዚህ መልኩ ከመጻሕፍት ንባብ ጋር ቀድሞ መተዋወቅ  ከኋላ የንባብ እና የአጠቃላይ ትምህርት ስኬት እና ውድቀት እንደሚገናኝ በተደረገ ጥናት ተረጋግጧል።

ጥራት ያለው ትምህርት ያለ ተጨማሪ መጻሕፍት እውን መሆን አይችልም። ይህም ተራ ድምዳሜ ሳይሆን ከተማሪ መማርያ መጻሕፍት (Student Text Book) ውስንነቶች ጋር በእጅጉ የተቆራኘ ነው። በማንኛውም ዘመናዊ ሥርዓተ ትምህርት  ተገቢ የሆኑ ተጨማሪ መጻሕፍትን ጨምሮ ሌሎች የንባብ ቁሳቁስ ማሟላት ወሳኝ ነው። ይህን ጥያቄ ወላጆች ብቻ ሳይሆኑ ሌሎች የሚመለከታቸው አካላትም ጭምር መመለስ እንዳለባቸው እሙን ነው። ስለዚህ መጻሕፍቱን ወላጆችም ይሁኑ የአካባቢው ማኅበረሰብ ትምህርት ቤትም ሆነ መንግሥት እና የረድኤት ድርጅት ማሟላት ይኖርባቸዋል።

መጻሕፍቱ ከተሟሉ በኋላ ወይም በሒደት እየተሟሉ የሚመጣው ቀጣይ ጥያቄ መጻሕፍቱ የት ይቀመጡ የሚለው ይሆናል። በእርግጥ ይህ ቀላል ጥያቄ ሊመስል ይችላል። መልሱ ግን በተግባር የታገዘ ስለሚሆን ቀላል አይሆንም። ሁላችንም የምንስማማበት ግን ተማሪዎቻችን በቀላሉ ሊያገኙአቸው በሚችሏቸው ቦታዎች ተጨማሪ መጻሕፍቱ ይቀመጡ የሚል ይሆናል። እነዚህም ቦታዎች የተማሪዎቹ መኝታ ቤቶች፣ መጫወቻ ቦታዎች፣ አብያተ መጻሕፍት፣ የተማሪዎቹ ቦርሳ፣ የወላጆች መኪና እና የትምህርት ቤት መጓጓዣ መኪናዎች ወዘተ መቀመጥ ይችላሉ።

በየትኛውም ርእሰ ጉዳይ ላይ ይጻፍ የትም ይቀመጥ በቂ መጻሕፍት አዘጋጅተናል ወይ ብለው ወላጆች፣ መምህራን፣ ትምህርት ቤቶችም ሆኑ መንግሥት ራሳቸው ጠይቀው ራሳቸው እና በወረቀት ያለ ሳይሆን በመሬት ያለ እውነታው የሚመልሱት ጥያቄ መጠየቅ ይኖርባቸዋል። እርስዎ እንደ ወላጅ ይህን እስካሁን አላደረጉ ከሆነ ቢያንስ ከአሁን በኋላ ማድረግ ይችላሉ። ለልጅዎ ትምህርት ቤት ከሚሰጠው ውጪ በየወሩ አንድ ተጨማሪ መጽሐፍ ለመግዛት በወር የአንድ ሳምንት የልጅዎን የምሳ ወጪ ወይም የመዝኛኛ ማዕከል ወጪን አያክልም። የመዝናኛ ማዕከል ከተነሳ ማዕከላቱ ከነዥዋዥዌ፣ አምሳለ ፈረስ ግልቢያ፣ ሚዛን እና ክብደት… እኩል ለተዝናኚ ልጆች መጻሕፍት ቢያኖሩ ለነገው ትውልድ አንባቢ መሆን ማዕከላቱም አስተዋጽዖ አበረከቱ ማለት ነው።

ስለነዚህ መጻሕፍት በሕንድ በተደረገ ጥናት ከተጠየቁ ተማሪዎች መካከል 97% ለተጨማሪ ንባብ የተቀመጡላቸውን መጻሕፍት እንደወደዷቸው ተናግረዋል። በዚህ መልኩ እየወደዱ የሚያነቧቸው መጻሕፍት ለልጆቹ ዕውቀት መዳበር ብቻ ሳይሆን ለቃላት ሀብታቸው መዳበርም ይጠቅማሉ። የተቀሩት 3% ተማሪዎች ተጨማሪ መጻሕፍቱን ያልወደዱት ተጨማሪ አዲስ ነገር ስላላገኙባቸው መሆኑን ገልጸዋል። መጻሕፍቱ ለተማሪዎቹ በሚገባ ቀላል ቋንቋ መጻፍ እንዳለባቸው መታወቅ አለበት። ይህ በሌሎችም ሀገራት ያለ እውነታ ይመስላል።

ከዚህ ርዕሰ ጉዳይ ብዙም ሳይራቅ የተባበሩት መንግሥታት የሳይንስ፣ የትምህርት እና የባሕል ድርጅት (ዩኔስኮ) ስለመጻሕፍት አቅርቦቱ በመሠረታዊ የትምህርት ቁሳቁስ ኢኒሸቲቩ “የትምህርትን ጥራት ማሻሻል ተገቢና ደረጃቸውን የጠበቁ መጻሕፍት እና ሌሎች ቁሳቁስ ለተማሪዎቹ ለራሳቸው እና ለመምህራኑ በማቅረብ ላይ ይመሠረታል” ብሏል።

አቅርቦቱን አሻሽለን ተማሪዎቻችን ተጨማሪ መጻሕፍት ማግኘት ሲጀምሩ በመግቢያ ላይ እንደተጠቀሰችው የዐራት ዓመት ሕፃን አንድ ሺህ መጻሕፍት ባያነቡ እንኳ የተሻለ ማንበብ እንደሚችሉ ይታመናል። ልጆችዎ በዚህ መልኩ የንባብን ጎራ ተቀላለቅለው አንባቢ እንዲሆኑ  እርስዎ ምን አስበዋል? የልጆችዎን የነገ ተስፋ በንባብ እራሳቸው እንዲያለመልሙ ዛሬ የእርስዎ ሚና ሚዛን ያነሳል። እና አሁኑኑ ወደ ተግባር ይሒዱ።

(ይህ ጽሁፍ የቀረበዉ ሆሄ የሥነ ጽሁፍ ሽልማት ከሰንደቅ ጋዜጣ ጋር በመተባበር ነው። ሆሄ የሥነ ጽሁፍ ሽልማት የንባብ ባህል እና ሥነ ጽሑፍ በማበረታታት የንባብ ባህል በሀገሪቱ እንዲስፋፋ ለማድረግ፣ በየዓመቱ የላቀ ስራ ለሚያበረክቱ ደራሲያን እና ፀሀፍት ሽልማት እና እውቅና ለመስጠት፣ የልጆች የንባብ ክህሎት ለማዳበር የሚረዱ የተለያዩ ፕሮግራሞችን ለማካሄድ ኖርዝ ኢስት ኢቬንትስ ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲና የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቤተመዛግብት እና ቤተመጻሕፍት ኤጀንሲ በጋራ የሚያዘጋጁት ሽልማት ነው።)

በይርጋ አበበ

 

ከአፍሪካ አገራት ይልቅ የአህጉሪቱን መሪዎች ያቀራርባል የሚባልለት የአፍሪካ ህብረት ዓመታዊው የመሪዎች ስብሰባ በአዲስ አበባ ሲካሄድ ቆይቶ ትናንት ፍጻሜውን አግኘቷል። የህብረቱ ኮሚሽነር ሆነው ለአራት ዓመታት ያገለገሉት ደቡብ አፍሪካዊቷ ዶክተር ንኮሳዛና ዲላሚኒ ዙማን በቀድሞው የቻድ ውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ሙሳ ፋኪ መሃመት በመተካትና ለ33 ዓመታት ከህብረቱ ራሷን አግልላ የቆየችው ሞሮኮ ተደጋጋሚ ተማጽኖዋ ይሁንታን አግኝቶ በድጋሚ አባል እንድትሆን በመፍቀድ ተጠናቋል። የየአገራቱ መሪዎች ስልጣናቸውን በፈቃዳቸው መልቀቅ በሚቸገሩበትና በአማካይ ከ20 ዓመት ላላነሰ ጊዜ በስልጣን ላይ በሚቆዩበት አህጉረ አፍሪካ፤ ከየአገራቱ ይልቅ የህብረቱ ሹም ሽር ፍጹም ዴሞክራሲያዊ ነው ሊባልለት ይችላል።  

በ1955 ዓ.ም በቀዳማዊ ኃይለሥላሴ አስተባባሪነት የተቋቋመው የቀድው የአፍሪካ አንድነት ድርጅት ከ1993 ዓ.ም ጀምሮ ደግሞ የአፍሪካ ህብረት የተባለው የአህጉሪቱ ግዙፍ ፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ድርጅት ሲመሰረት ይዞ የተነሳው ዓላማ ከፍተኛ ነበር። ለአብነት ያህልም ህብረቱ በድረ-ገጹ ባሰራጨው ጽሁፍ ካሰፈራቸው የህብረቱ ዓላማዎች መካከልም “በአህጉሩ ልማትንና እድገትን ማሳለጥ፣ ሙስናንና ድህነትን መታገል እና በአፍሪካ የሚስተዋሉትን በርካታ ግጭቶች መቋጫ ማበጀት” የሚሉት ይገኙበታል። (The African Union seeks to increase development, combat poverty and corruption, and end Africa's many conflicts)

የአፍሪካ ህብረት ከምስረታው ጀምሮ ይጠራበት የነበረውን ስያሜ ወደ ጎን በማለት አሁን በሚጠራበት ስያሜው (የአፍሪካ ህብረት) እንደ አዲስ ከተቋቋመ ዘንድሮ ገና 15 ዓመቱ ቢሆንም ስያሜውን ሲቀይር መነሻ ያደረገው የአውሮፓ ህብረትን በመሆኑ የአፍሪካ ህብረትን ያለፉት ዓመታት ጉዞ ከአውሮፓ ህብረት ስራዎች ጋር በማስተያየት ያዘጋጀነውን ጽሁፍ ከዚህ በታች አቅርበነዋል። 

 

የአፍሪካ ህብረት በአውሮፓ ህብረት ጫማ

በኢትዮጵያዊው ንጉስ አጼ ኃይለሥላሴ አስተባባሪነትና በጥቂት አፍሪካዊያን ወዳጆቻቸው ተባባሪነት በአዲስ አበባ የተሰመረተው የአፍሪካ አንድነት ድርጅት? በ1993 ዓ.ም ወደ ሌላ ምዕራፍ መሸጋገሩን ሲገልጽ “የአውሮፓ ህብረትን ተሞክሮ በመውሰድ” የሚል ሀረግ አስቀምጧል። የአውሮፓ ህብረት በስሩ 28 አገራትን (ብሪታኒያ ከአባልነት ራሷን አግልላ ቁጥሩ በአንድ ቀንሷል) የያዘ ሲሆን የራሱ ፓርላማ፣ ፍርድ ቤት እና የአውሮፓ ህብረት ምክር ቤት የመሳሰሉት ተቋማትን የሚያንቀሳቅስ ሲሆን የአፍሪካ ህብረት በበኩሉ እነዚህን ተቋማት አቋቁሞ ወደ ስራ መግባቱን አስታውቋል።

ከረጅም የጸረ ቅኝ ግዛት ትግል በኋላ ነጻነታቸውን ያገኙት የ1950ዎቹ የአህጉሪቱ ጥቂት አገራት መሪዎች ተመሳሳይ እጣ እንዳይደርስባቸው በተጠናከረ ክንድ ጠላትን መመከት እንዳለባቸው መሪዎቹ ስለተረዱ “የአፍሪካ አንድነት ድርጅት”ን የመሰረቱበትን ምክንያት ገልጸዋል። ሆኖም የ1990ዎቹ የአህጉሪቱ መሪዎች ከአንድነት (Unity) ይልቅ ህብረት (Union) ይሻለናል ብለው በአውሮፓዊያኑ አምሳያ ተቋማቸውን እንደገና አዋቀሩ። ይህን የስያሜ ለውጣቸውንም ሽግግር ሲሉ ጠሩት። ህብረቱም ጠላትን በጋራ ከመመከት ይልቅ በአህጉሪቱ ውስጥ ሰላምና መረጋጋት እንዲሰፍን፣ ዴሞክራሲ አብቦ እንዲያፈራ፣ ድህነትና ጉስቁልና ተወግዶ ብልጽግና እና ልማት እንዲሰፋፋ እና በአፍሪካዊያን ጉዳይ ላይ አፍሪካዊያን የራሳቸውን መፍትሔ እንዲያዘጋጁ በተባበረ ክንድ መስራት ዓላማው አድርጎ ተነሳ።

ሆኖም የአፍሪካ ህብረት ድክመቱ ከአውሮፓ ህብረት ጋር በስያሜ እና በአደረጃጀት እንጂ በአፈጣጠር ፈጽሞ የተለየ በመሆኑ የታሰበውን ለውጥ ማምጣት ሳይችል ቆይቷል። ይህን ለማለት ጊዜው ገና ቢሆንም ህብረቱ ዓላማ አድርጎ የተነሳውን ከግብ ያደርሳል ተብሎ ተስፋ እንዳይጣለበት ያደረገው አቋምና አቅመ ቢስ መሆኑ ነው። ለዚህ ደግሞ እንደ ማረጋገጫ የሚወሰደው ለ25 እና ከዛ በላይ ዓመታት ምርጫ የሚባል ነገር የማያካሂደውና ወረቀት ላይ የሰፈረ ህገ መንግስት እንኳን የሌለው የኤርትራ መንግስት የህብረቱ አባል ሲሆን በዓለም አቀፉ የጦር ወንጀለኞች ፍርድ ቤት በዘር ማጥፋት ወንጀል የተከሰሱትን የሱዳኑ ኦማር አልበሽር ለዓለም አቀፉ የጦር ወንጀለኞች ፍርድ ቤት ካለማቅረቡም በላይ በውስጥ አሰራሩም እንኳን መጠየቅ አልቻለም። በየአምስት ዓመቱ ነፃና ዲሞክራሲያዊ ምርጫ የምታካሂደው ጋናም ከኤርትራ እኩል የህብረቱ አባል አገር ናት፡፡ በ1997 ዓ.ም በኢትዮጵያ በተካሄደው ምርጫ ምክንያት በተከሰተው አለመረጋጋት ላይ የራሱን አዎንታዊ ሚና ከመጫወት ይልቅ የአንድ ወገን ምስክር ሆኖ ከመቅረብ የዘለለ ሚና ሊጫወት አልቻለም። በአህጉሪቱ በሚካሄዱ ምርጫዎች በታዛቢነት በሚመደቡ የህብረቱ ታዛቢ ቡድኖች በአብዛኛው የተቃዋሚ ፓርቲ አመራሮችና ደጋፊዎች ዘንድ አመኔታን ማግኘትም አልቻሉም። ለዚህ ደግሞ ምክንያቱ የህብረቱ አቋምና አቅም ነው።

በቅርቡ በጋምቢያ በተካሄደውና በውዝግብ በተጠናቀቀው ምርጫ ላይ የቀድሞው የአገሪቱ መሪ ያህያ ጃሜህ “ከወንበሬ የሚያነቀሳቅሰኝ ማን ወንድ ነው” ብለው ለያዥ ለገላጋይ ሲያስቸግሩ አሁንም የአፍሪካ ህብረት “ይህ ነገር አይበጅም ዝም ብለው በሰላም ስልጣንውን ያስረክቡ” ብሎ አልገሰጻቸውም። እንዲያውም ከህብረቱ ይልቅ የምዕራብ አፍሪካው “ኢኮዋስ” በያህያህ ጃሜህ ላይ ጠንከር ባለ መልኩ አቋም ሲወስድ ታይቷል።

በሊቢያ በተፈጠረው አለመረጋጋት በየቀኑ የንጹሃን ዜጎች ደም እንደ ውሃ ሲፈስ አሁንም ህብረቱ የአገሪቱን ሰላም በራሱ መንገድ ለመመለስ ከመሞከር ይልቅ የዓለም አቀፉን ማህበረሰብ እርዳታ ሲማጸን ይታያል። ከየትኛውም አህጉር ይልቅ ለአፍሪካ ቅርብ በሆነ ርቀት ላይ እየነደደ ያለው የሶሪያ እና የየመን መሬት ነገ ወደ ጎረቤት የአፍሪካ አገራት እንዳይተላለፍ በህብረቱ በኩል የተደረገ ጥረት መኖሩ አልተገለጸም። በምስራቅ አፍሪካ ከሚገኙ 11 አገራት መካከል ስምንቱ የፓርቲ ወይም የመሪ ለውጥ ሳያዩ ወደ ሩብ ክፍለ ዘመን የተጠጋ ጊዜ ሲያሳልፉ መንግስታቱ ለዜጎቹ ተመችተው ነው ወይስ በመንግስታቱ የሚደረገው አፈና ስለበረታ በጠብመንጃ ሀይል እየገዙ ነው ብሎ የማጣራት ስራ ሲሰራም አይታይም።

በአጠቃላይ በአፍሪካ ጉስቁልናውና ድህነቱ እያየለ ከመሆኑ ጋር በተያያዘ (በተለይም በምስራቅ አፍሪካ) ወጣቶች ለተሻለ የስራ እድል ፍለጋ ባህርንና ጫካን እያቋረጡ ሲሰደዱ ማየት አዲስ አይደለም። በእርስ በእርስ ጦርነት ከምትናጠው ሶሪያ ቀጥሎ በዓለም ላይ ከፍተኛ ቁጥር ያለው ስደተኛ ያስመዘገቡ አገራት የሚገኙት በምስራቅ አፍሪካ ሲሆን በተለይም የኢትዮጵያ፣ የሶማሊያ እና የኤርትራ ዜጎች ከፍተኛውን ቁጥር ይይዛሉ። የደቡብ ሱዳን ዜጎችም እንዲሁ። በአውሮፓ ህብረት አምሳያ የተዋቀረው የአፍሪካ ህብረት ዜጎቹ በአውሮፓዊያን ደረጃ ተድላንና ነጻነትን እንዲጎናጸፉ ባያደርግ እንኳን ወደዛ የሚያደርሳቸውን መንገድ ሲቀይስ አልታየም በማለት አስተያየታቸውን ለሰንደቅ ጋዜጣ የሰጡ ምሁራን ተናግረዋል።

 

 

የህብረቱን አዳራሽ የቤታቸውን ያህል የሚያውቁት መሪዎች

በአህጉረ አፍሪካ መንግስታት አንድ ጊዜ ወደ ስልጣን ይውጡ እንጂ ጊዜያቸውን ጠብቀው ከስልጣን ይወርዳሉ ብሎ መናገር ይከብዳል። በተለይ በአብዛኛው ምስራቅ እና ሰሜን አፍሪካ እንዲሁም በተወሰኑ ምዕራብና ደቡብ የአህጉሪቱ ክፍል የሚገኙ አገራት መሪዎቻቸው ለረጅም ዓመታት ስልጣን ላይ የሚቆዩባቸው ናቸው። መሪዎቹ ዘመናትን የተሻገረ የስልጣን ዘመንን ለራሳቸው የሚደርቡ መሆናቸውን ተከትሎ በአፍሪካ ህብረት ስብሰባዎች ላይ በህብረቱ አዳራሽ የማይጠፉ መሪዎች ጥቂት አይደሉም።

ህብረቱ በመፈንቅለ መንግስት ስልጣን የሚይዙ መሪዎችን እውቅና በመከልከል መፈንቅለ መንግስት ከሕጉሪቱ እንዲጠፋ የበኩሉን ሚና መጫወቱ ጠንካራ ጎኑ ነው፡፡ በምስራቅ አፍሪካ ክፍለ አህጉር ከሚገኙት 11 አገራት (ትንሿን ደቡብ ሱዳንን እና ለረጅም ዓመታት መንግስት አልባ ሆና የቆየችዋን ሶማሊያን ጨምሮ) መካከል የስምንቱ አገራት መሪዎች ማለትም የሱዳኑ ፊልድ ማርሻል ኦማር አልበሽር፣ የጅቡቲው ኦማር ጊሌ፣  የብሩንዲው ንኩሩንዚዛ፣ የሩዋንዳው ፖል ካጋሜ፣ የዩጋንዳው ይወሪ ሙሶቬኒ፣ የኤርትራው ኢሳያስ አፈወርቂ እና የኢትዮጵያው መለስ ዜናዊ ለ20 እና ከዛ በላይ ዓመታት የህብረቱን ስብሰባዎች የተካፈሉ መሪዎች ናቸው።  

ከሰሜን አፍሪካ ክፍል ደግሞ የሊቢያው ኮሎኔል ሙአመር ጋዳፊ፣ የግብጹ ሆስኒ ሙባረክ፣ የአልጀሪያው አብዱላዚዝ ቡቶፍሊካ፤ ከደቡባዊ ዞን የዝምባብዌው ሮበርት ሙጋቤ ከምዕራቡ ደግሞ የላይቤሪያው ቻርለስ ቴይለር፣ የጋምቢያው ያህያ ጃሜህ እና የመሳሰሉት የአፍሪካ መሪዎች የአፍሪካ ህብረት ስብሰባዎችን በቋሚነት የሚታደሙ ናቸው። የእነዚህን መሪዎች የስልጣን ዘመን መርዘም ምክንያቱን ህብረቱ ያጣራ አይመስልም ወይም ደግሞ “ሆድ ሲያውቅ ዶሮ ማታ” ብሎ አልፎታል።

 

 

ህብረቱ የመሪዎቹ ወይስ የአገራቱ?

የአፍሪካ አንድነት ድርጅትም ሆነ በአሁኑ መጠሪያው የአፍሪካ ህብረት ከተቋቋመባቸው ዓላማዎች መካከል በዋናነት የተቀመጡት በአባል አገራቱ መካከል የፖለቲካና የኢኮኖሚ ትብብር መፍጠር፣ ጦርነትና ግጭቶችን ማስወገድ፣ ዴሞክራሲ እና ሰብአዊ መብቶች የአህጉሪቱ ዜጎች እንዲያገኙ ጥረት ማድረግ የሚሉት ቀዳሚዎቹ ናቸው።

ከላይ የተቀመጡት የድርጅቱ ዋና ዋና ዓላማዎች እንደሆኑ ተደጋግሞ የሚገለጽ ቢሆንም እስካሁንም ድረስ ከአንድ ነጥብ ሶስት ቢሊዮን በላይ የሚሆነው የአህጉሩ ህዝብ ዴሞክራሲን በተገቢው መጠን ያገኘበት ጊዜ በእጅጉ ውስን ነው። አንዳንድ ጊዜማ ዴሞክራሲ ለአፍሪካዊያን ቅንጦት የሆነ ይመስል የፍትህና የመልካም አስተዳደር እጦት የሚያስለቅሳቸው የአፍሪካ ልጆች ቁጥር የትየለሌ ነው። ድህነትን አስወግዳለሁ ያለው የአፍሪካ ህብረት አሁንም ዜጎቹ በድህነትና በስደት ሲሰቃዩ እያየ መልስ መሰጠት አልቻለም።

በቅርቡ የዓለም ባንክ ተወካይ በአዲስ አበባ ተገኝተው የዓመቱን የአህጉሪቱን የንግድ ልውውጥ ይፋ ባደረጉበት ወቅት የገለጹት “የአፍሪካ ኢኮኖሚ ችግሩ የእርስ በእርስ የንግድ ልውውጥ ያልተዘረጋ በመሆኑ ነው” ሲሉ ነበር የተናገሩት። በኢኮኖሚ እና በፖለቲካ ግንኙነት ላይ እንደሚሰራ የገለጸው የአፍሪካ ህብረት እስካሁንም በተመሳሳይ የገንዘብ ኖት የሚጠቀሙ አገራትን መፍጠር አልቻለም። እስከ 2023 ባሉት ዓመታት ተመሳሳይ የገንዘብ ኖት መጠቀም የሚያስችለውን አሰራር እንደሚሰራ የአፍሪካ ህብረት የገለጸ ቢሆንም መቼ እና እንዴት ተገባራዊ እንደሚሆን የሰጠው መግለጫ የለም። ለዚህም ነው የአፍሪካ ህብረት የመሪዎቹ ወይስ የአገራቱ እየተባለ የሚተቸው።  

 

የድህነት ከበርቴው ህብረት

የአፍሪካ ህብረት ለሰራ ማስኬጃ ወይም ለሰላም ማስከበር አገልገሎት የሚጠቀምበትን ገንዘብ የሚያገኘው ከአባል አገራቱ መዋጮ በመሰብሰብ፣ ከአውሮፓ ህብረትና ከአሜሪካ መንግስት በሚደረግለት ድርጎ መሆኑን ህብረቱ ለህዝብ በለቀቀው መረጃው አስታወቋል። ከዚህም በተጨማሪ ደግሞ እንደ ኮሎኔል ሙአመር ጋዳፊ አይነት የስልጣንና የንዋይ ባለጸጋዎች የሚያደርጉለት ድጎማም አንዱ የገቢው ምንጭ እንደነበረ ይገልጻል። ነገር ግን ከህብረቱ የገቢ ምንጮች መካከል ዋና ዋናዎቹ ድጋፋቸውን እንደማይቀጥሉ ህብረቱ አረጋግጧል። ለአብነት ያህልም ከበርቴው ሙአመር ጋዳፊ ሲሞቱ ለአውሮፓ ህብረት ከፍተኛ ገንዘበ የምትለግሰዋ እንግሊዝ ራሷን ከህብረቱ ማግለሏ እና አዲሱ የአሜሪካ ፕሬዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ በአፍሪካ ላይ የሚወስዱት ፖሊሲ ግልጽ አለመሆን ለአፍሪካ ህብረት የገንዘብ ምንጭ ስጋት ፈጣሪዎች ናቸው።

በተለይ የአሜሪካ እርዳታ መቀዛቀዝ ህብረቱ በሰላም ማስከበር ስራው ላይ እንቅፋት እንደሚሆንበት ሳይሸሽግ አላለፈም። ትናንት በድጋሚ የህብረቱ አባል የሆነችዋን ሞሮኮንና በእድሜ ትንሿን ደቡብ ሱዳንን ሳይጨምር ከ53 የህብረቱ አባል አገራት መካከል 12ቱ ብቻ የሚጠበቅባቸውን መዋጮ በአግባቡ እየተወጡ እንደሆነ ህብረቱ በአንድ ወቅት ባወጣው መግለጫ አስታውቆ ነበር። በዚህም መነሻ መሰረት በህብረቱ ስብሰባ ላይ ከሚገኙት 53 አገራት መሪዎች ውስጥ 41 ሌሎቸ በደገሱት ድግስ ላይ እጃቸውን ታጥበው ወደ መስሪያ የሚቀርቡ ናቸው ማለት ነው። አገራቱ ለምን መዋጯቸውን በአግባቡ እንደማይከፍሉ ከህብረቱ የተገለጸ ነገር ባይኖርም ሰንደቅ ያነጋገረቻቸው ሰዎች የሰጡት ምላሽ “አገራቱ በራሳቸው የውስጥ ጉዳያቸው ላይ ፋታ የማይሰጥ ድህነት መኖሩ እና ህብረቱ ጠንከር ብሎ አባላቱን ክፍያ እንዲፈጽሙ አለመጠየቁ” የሚሉት ይገኙበታል። ለዚህም ህብረቱ ለራሱ ጉዳይ ገንዘብ ልመና የሌሎችን እጅ የሚመለከት አድርጎት እንደቆየ ገልጿል።

 

 

ዶሮ ብታልም ጥሬዋን

ከዚህ ንዑስ ርዕሰ ቀደም ብዬ የድህነት ከበርቴው ህብረት በሚለው ንዑስ ርዕስ ስር የህብረቱ የስራ ማስኬጃ እና ለሰላም ማሰከበር ተልዕኮው የሚሆን የገንዘብ ችግር እየገጠመው መሆኑን ገልጬ ነበር። ይህን ችግር የተረዳው ህብረቱም የተለያዩ የገቢ ምንጭ ማግኛ መንገዶችን እየፈለገ መሆኑን በ28ኛው መደበኛ ጉባኤው የገለጸ ሲሆን ከእነዚህ መንገዶች መካከልም ወደ አህጉሪቱ ከሚገቡ ሸቀጦች ላይ ቀረጥ በመጣል ገንዘበ መሰብሰብ የሚለው ይገኝበታል። በዚህ መልኩ ከሚሰበሰብ ታክስም የህብረቱን ዓመታዊ የስራ ማስኬጃ የገንዘብ አቅም ከ180 ሚሊዮን ዶላር ወደ 400 ሚሊዮን ያሳድገዋል ተብሏል።

በአባል አገራቱ መካከል ቀልጣፋ የንግድ ልውውጥ እንዲፈጠር መንገዶችን ከማመቻቸት ይልቅ አሁንም አህጉሪቱ የውጭ ምርቶች ማራገፊያ ሆና እንድትቀጥል የፈረደባት ይመስላል ሲሉ አስተያየታቸውን ለዚህ ጸሁፍ አቅራቢ የሰጡ ምሁራን ተናገረዋል። የህብረቱን እቅድም “ዶሮ ብታልም ጥሬዋን” ሲሉ ተዘባብተውበታል።

                          

ኮርያ ላይ ሆኜ አድዋን ሳስባት

Wednesday, 01 February 2017 13:54

 

በዳንኤል ክብረት

የኮርያ የጦርነት መታሰቢያ ሙዝየም


በኮርያ ዋና ከተማ ሶኡል፣ ናምዮንግ ዶንግ፣ ዮንግሳን-ጉ (29 Itaewon-ro, Namyeong-dong, Yongsan-gu, Seoul) በሚገኘው የጦርነት መታሰቢያ ሙዝየም ግድግዳዎች ላይ በኮርያ ጦርነት ወቅት ከመላው ዓለም ተሰባስበው ሲዋጉ የተሠዉ ወታደሮች ስም ዝርዝሮች ተጽፈዋል። በዚህ ዝርዝር ውስጥ ኢትዮጵያ 121 ወታደሮቿን መሠዋቷ ተገልጧል። ከሁሉም ሀገሮች ብዙ ወታደሮችን ያሰለፈችውና ብዙ ወታደሮቿንም ያጣችው አሜሪካ ናት። የአሜሪካ ወታደሮች ዝርዝር በየግዛታቸው ረዥሙን ግድግዳ በሁለት እጥፍ ሞልቶታል።


ይህን ሙዝየም ስጎበኝ ሁለት ነገሮች በሐሳቤ ይመጡ ነበር። ኢትዮጵያ ሀገራችን በታሪኳ እጅግ ብዙ ጦርነቶችን አድርጋለች። በጦርነቱ ተጎድተናል፤ በጦርነቱም ተጠቅመናል። የሕይወት ጥፋት፣ የንብረት ጉዳት ደርሶብን፣ ማኅበራዊ ቀውሶችንም በተሸከምን የተጎዳነውን ያህል ሀገራችንን ከጠላት ጠብቀን በማወቆየታችን ነጻነት የሚያስገኘውን መንፈሳዊና ቁሳዊ ጥቅምም አግኝተናል። በነጻነታችን ላይ ቆመን ሌሎች ነጻ እንዲሆኑም ታግለናል። ጦርነቶቻችን የዛሬዋን ሀገራችንንና የዛሬዎቹን ሕዝቦቻችንን አሁን ባሉበት መልክ ሠርተዋቸዋል። ይህ ሁሉ ቢሆንም የኢትዮጵያን የጦርነት ታሪክ የሚያሳይ አንድም የጦርነት መታሰቢያ ሙዝየም ግን የለንም።


በኢትዮጵያ ምድር የነበሩ ጦርነቶችን፤ ጦርነቶቹ በሀገሪቱ ላይ ያደረሱትን አዎንታዊና አሉታዊ ተጽዕኖዎች፣ በጦርነቶቹ የነበረውን አሰላለፍ፣ ትጥቅ፣ ስንቅ፣ ወታደራዊ አደረጃጀት፣ የጦርነቱ መሪዎችንና ተሳታፊዎችን፣ የተሠዉ ጀግኖቻችንን፣ የተፈናቀሉ ወገኖቻችንን፣ የወደመ ንብረታችንን፣ የተገኘ ነጻነታችንን ሊያሳይ የሚችል ብሔራዊ ሙዝየም ያስፈልገን ነበር።

 

በኮርያ ጦርነት የተሠዉ የኢትዮጵያ ወታደሮች ስም ዝርዝር


በዚህ ሙዝየም ከጦርነት ጋር የተያያዙ መዛግብት ይቀመጡበታል፣ ከጦርነት ጋር የተያያዙ ቅርሶች ይሰበሰቡበታል፣ ከጦርነት ጋር የተያያዙ ፎቶዎች፣ ሥዕሎችና ቪዲዮዎች ይታዩበታል፤ ጀግኖቹ ይከበሩበታል፤ አጥፊዎቹ ይወቀሱበታል፤ ሀገርን ሀገር አድርጎ ለማቆየት የተከፈለው መሥዋዕት ይዘከርበታል፤ ካለፈው ትምህርት ይወሰድበታል፤ለወደፊቱ ጥንቃቄ ይደረግበታል። የጦርነት መታሰቢያ ሙዝየም ስለሌለን ከጥንት እስከ ዛሬ አባቶቻችን እንዴት ተጋድለው፣ በምን ተጋድለው፣ ምን ለብሰው ተጋድለው፣ ምን ሰንቀው ተጋድለው፣ እንዴት ዘምተው ተጋድለው፣ እንዴት ተደራጅተው ተጋድለው ይህችን ሀገር እንዳቆዩዋት መልክ ባለው ደረጃ ታሪኩን ለመዘከር አልቻልንም። የቀድሞ መሣሪያዎቻችን እየጠፉ፣ የቀድሞ ወታደራዊ ማዕረጎች እየተረሱ፣ የቀድሞ የስንቅ ማዘጋጃ ሞያዎችና ዕቃዎች እየቀሩ፣ የቀድሞ የጦርነት ዐውዶች ለሌላ ተግባር እየተቀየሩ ይገኛሉ።


ካለፈው ለመማር ባለመቻላችን ጦርነቶችን ደጋግመናቸዋል፤ ዛሬም ወደ ጦርነት የሚያመራው መንፈሳችን እንዳለ ነው። ለግጭቶች መፍቻ የሚሆኑ በቂ መንገዶችንም አልተለምንም። ካለፈው በሚገባ የማይማር የትናንቱን ስሕተት ለመድገም የተረገመ ነው ይባላልና።

 

በኮርያ ጦርነት የተሠዉ የአሜሪካ ወታደሮች ስም ዝርዝር


ሌላው ጉዳይ ደግሞ ለሀገራቸው ሲሉ መሥዋዕት የከፈሉ ጀግኖቻችን ጉዳይ ነው። ለመሆኑ በአድዋ ጦርነት የተሰለፉ ጀግኖች ስም ዝርዝር ይታወቃል? ተጽፎ ሊገኝበት የሚችል ይፋዊ መዝገብስ አለን? አድዋን ከተራራነት ወደ ታሪካዊ ሙዝየምነት ሳንቀይረው 115 ዓመታት አለፉ። አድዋና ማይጨው ቦታ እንጂ ሥፍራ ሊሆኑ አልቻሉም። በኮርያ ጦርነት ጊዜ አሜሪካ 36,574 ወታደሮች ሞተውባታል። የእነዚህ ሁሉ ወታደሮች ስም ዝርዝር በጦርነት መታሰቢያ ሙዝየሙ ላይ ተጽፏል። በጉራዕ፣ በጉንዲት፣ በዶጋሊ፣ በአድዋ፣ በማይጨው፣ በመተማ፣ በሶማልያ፣ በባድሜ የተሠዉት ወታደሮቻችን ለመሆኑ ስንት ናቸው? እነማንስ ናቸው? መቼ ነው ይፋዊ ዝርዝራቸው የሚነገረው? የሰው ዋጋ ተከፍሎ እንደዋዛ የምናልፈውስ እስከ መቼ ነው? የኛን ጦርነቶች ተዋጊዎች ዝርዝር ሁሉን ማወቅ ያስቸግር ይሆናል። የምናውቃቸውን ዘርዝረን ለረሳናቸው ደግሞ ‹ያልታወቀው ወታደር› የተሰኘውን ሐውልት ማቆም እንችላለን። ያለፉትን የሚረሳ ሰው ራሱ የሚዘነጋበትን መንገድ የሚጠርግ ነው ይባላል። መታሰቢያችን ከዘመናችን ማለፍ የሚችለው የቀደሙትን መታሰቢያ ከዘመናቸው ማሳለፍ ከቻልን ነው።

 

የአድዋ ተራሮች


የኮርያ የጦርነት ሙዝየም በጀግንነትና በኩራት የሚዘክራቸውን ኮርያውያንንና የየሀገሩን ባለውለታዎች ሳይ የሀገሬ ጀግኖች ያሳዝኑኛል። ዋጋ በከፈሉባት ሀገር እነርሱን የሚያስታውስና ታሪካቸውን በየትውልዱ ሊቀርጽ የሚችል፣ ክብራቸውንና ደረጃቸውን የጠበቀ መታሰቢያ አላገኙም። ምናልባትም የሚያዝነው መንፈሳቸው ይሆን ሀገሪቱን በየዘመናቱ አዙሪት ላይ የሚጥላት?¾

 

ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ጥቃቅን እና አነስተኛ የፈጠራ ስራዎች በየአካባቢው እየተስፋፉ ይገኛሉ። ይሄን ዕድል በመጠቀምም በርካታ ሰዎች እንደ ሳሙና እና ሌሎች የባልትና ውጤቶችን በየቤታቸው እያዘጋጁ ለገበያ ሲያቀርቡ ይታያሉ። በተለይ ፈሳሽ ሳሙናን በተመለከተ ስልጠና የሚሰጡ ትናንሽ ተቋማት ከባልትና ውጤቶች መካከል አንዱ የሆነው ኮምጣቴ ወይም አቼቶ ይገኝበታል። እንደስራ ፈጠራ አዲስ ነገር ለመሞከር ያላቸው ተመሳሽነት ሊበረታታ ይችላል። ነገር ግን ይህ ምርት ሲመረት የጥራት ደረጃውን በጠበቀ መልኩ እና አስፈላጊውን የምግብ ይዘት አሟልቶ ስለመዘጋጀቱ ምንም አይነት መረጃ የለም። ምርቶቹ በሚቀርቡባቸው ማሸጊያዎች ላይም ምንም አይነት ማብራሪያ አይገኝም። ምርቶቹ ለምግብነት የሚውሉ እንደመሆናቸው መጠን ደረጃቸው እና የምግብ ይዘታቸው በደንብ ተገልፆ መቅረብ ይኖርበታል። የንፅህና መጠበቂያ የሆኑ ደረቅና ፈሳሽ ሳሙናዎችን በውሃ ማስወገድ ስለሚቻል ያን ያህል አሳሳቢ ባይሆንም ምግብ ነክ በሆኑ ነገሮች ላይ ግን ጥንቃቄ ማድረግ የሚያስፈልግ ይመስለኛል። ይዘታቸው እና ደረጃቸው ተረጋግጦ በምን መልኩ መጠቀም እንደሚገባም ግልፅ የሆነ መመሪያ ማስቀመጥ የደረጃዎች ባለስልጣን ኃላፊነት ነው። ዛሬ በእነዚህ ምርቶች ላይ ቁጥጥር ማድረግ ካልተቻለ በቀጣይ ሌሎች በርካታ የምግብ እና የመጠጥ አይነቶች በየመንደሩ ውስጥ ተዘጋጅተው ስላለመቅረባቸው እርግጠኛ መሆን አይቻልም። ልክ እንደ ጠላ እና አረቄ ማንኛውም ሰው ብድግ ብሎ በየቤቱ እያዘጋጀ ለገበያ ሊያቀርባቸው ይችላል። እነዚህ የጥራት ደረጃቸው እና የምግብ ይዘታቸው በሳይንሳዊ መንገድ ያልተረጋገጠ የምግብ አይነቶች ይዘውት የሚመጡት የጤና ችግር ደግሞ በቀላሉ ሊታይ አይገባም። የሚመለከተው አካል ከአሁኑ መፍትሄ ሊያፈላልግለት ይገባል።

ማህሌት - ከመገናኛ


Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100
Page 3 of 149

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us