You are here:መነሻ ገፅ»arts»news admin - Sendek NewsPaper
news admin

news admin

 

በዮሴፍ አለሙ

 

ኢትዮጵያ ከ10 አመት በላይ በየአመቱ ከ8 በመቶ እስከ 11 በመቶ ፈጣን የሚባል  ኢኮኖሚያዊ እድገት እያስመዘገበች  መሆኗን ድረ-ገፁ CIA WORLD FACTBOOk  ያለፈው ጥር 12 ቀን 2017 በፈረንጆች አቆጣጠር ትኩስ መረጃውን እንካችሁ ይለናል። በሚገርም  ሁኔታ ከ188ቱ የIMF አባል አገሮች መካከል  ፈጣን  ኢኮኖሚያዊ እድገት በማስመዝጋብ ኢትዮጵያችን በ5ኛ ደረጃ ላይ ተቀምጣለች። ይህ ፈጣን  ኢኮኖሚያዊ እድገትም አስተማማኝና ቀጣይነት አለው ከሚባለው የግብርና እና የአገልግሎት ዘርፍ የመጣ መሆኑን ድረ-ገፁ ይገልፃል።


ነገር ግን ፍትሀዊ ነው ከሚባለው ከእስካንድኒቪያን ሀገሮች ኢኮኖሚ አንፃር ሲታይ  ይህ የኢትዮጵያ ፈጣን የሚባለው ኢኮኖሚያዊ እድገት ሁሉንም ኢትዮጵያዊ  ያማከለ ወይንም ያዳረሰ ባለመሆኑ ምክንያት  ኢትዮጵያችን በኢኮኖሚ ዕድገት ከአፍሪካ  በዝቅተኛ ደረጃ ላይ ተቀምጣለች፡፡  ይህ ማለት በኢኮኖሚስቶቹ ቋንቋ ኢትዮጵያ አንፃራዊ አይደለም፡፡ ፍፁም ያልተመጣጠነ ኢኮኖሚያዊ እድገት ያላት አገር ሲል  ዝቅ አድርጎ አስቀምጧታል - ይህ በቁጥር  ሲገለፅ   ኢትዮጵያ 33 በመቶ ያልተመጣጠነ የሀብት ክፍፍል  የታየባት ሀገር ሲል በ173ኛ ደረጃ ላይ ያስቀምጣታል በ2011ዱ ጥናት መሰረት ። ሆኖም ግን  ኢትዮጵያችን ድህነትን ታግላ ለመጣል፥ ድህነትን ታሪክ ለማድረግ ደፋ ቀና እያለች መሆኗንን  ድረ-ገፁ  CIA  ባይክድም  እውነታው ግን ኢትዮጵያችን ካላት ፈጣን የሆነ የህዝብ እድገትና የአጭር ጊዜ የእድገት ጅማሮ ምክንያት በፕላኔታችን ላይ አሁንም ድረስ  ድሀ ከሚባሉት ተርታ መሆኗን ይገልፃል።


ሌላኛው  ተጨማሪ እንቅፋት ከዓለም የአየር ንብረት ጋር ተያይዞ  ዝናብ ወቅቱን  ጠብቆ ባለመዝነቡ ምክንያት ከ30 ዓመት በኋላ ድጋሚ በ2015/2016 የተከሰተው ድርቅ ብዙ ሚሊዮን ኢትዮጲያዊውያንን ለረሀብ   አጋልጧል። ለዚህ ደግሞ ትልቁ ምክንያት 80 በመቶ ኢትዮጵያዊ በግብርና የሚተዳደር መሆኑ ነው። ነገር ግን በዚሁ አጋጣሚ የአገልግሎት  ዘርፉ ደግሞ ግብርናውን በመከተል  ለአገሪቱ  GDP ዕድገት ከፍተኛ ድርሻ እያደረገ ይገኛል።


የመሬት ባለቤትነትን በተመለከተ፦  መንግስትም  ሆነ  ግለሰቡ መሬት ላይ የጋራ የሆነ የባለቤትነት መብት እንዳላቸው   በህገ-መንግስቱ  ላይ የተብራራ  ቢሆንም  ነገር ግን የግለሰቡ  መብት መሬቱን ተከራይቶ ወይም ተኮናትሮ  ለ99 አመት  የመጠቀም መብት እንጂ  መሬቱን የመሸጥም ሆነ የግሉ የማድረግ እንዲሁም በመሬቱ ዋስትና ላይ ተመስርቶ ገንዘብ የመበደር  መብት እንደሌለው  ይጠቅሳል።


በህገ-መንግስቱ መሰረት ግለ-ሰቡ መሬቱን ተከራይቶ የመጠቀም  መብት ይኑረው እንጅ  በአጠቃላይ መሬቱን  በበላይነት የመቆጣጠር ስልጣን ያለው መንግስት ነው እንደ ሲ.አይ.ኤ ዎርልድ ፋክት ቡክ /CIA world  FACTBOOk/ ተጨማሪ መረጃ፡፡ ነገር ግን እንደሚታወቀው ይህ 80 በመቶ በግብርና የሚተዳደረው ገበሬ የረጅም ጊዜ የኪራይ /lease/ መብት  እንዲኖረው በሰነድ የተደገፈ ህጋዊ የማረጋገጫ ደብተር  ተሰጥቶታል።
እንደሚታወቀው በፈረንጆች ከ2005  ጀምሮ መንግስት መሬትን አስመልክቶ አዲስ ስርዓትን በመዘርጋት ማንኛውም የድሮ  የመሬት ባለይዞታዎች ሁሉ ሰነድ ላይ  እንዲመዘገቡ በማድረግ  እያንዳንዱ ገበሬ የረጅም ጊዜ የሊዝ መብት እንዲኖረው  የማረጋገጫ ደብተር ሰጥቶታል ሲል ሲ.አይ.ኤ  ህገ-መንግስቱን  መሰረት አድርጎ አስቀምጦታል። በመጀመሪያው የመሬት ጥናት መሰረት ይህ በሰነድ የታቀፈ የይዞታ  ማረጋገጫ ደብተር እያንዳንዱ አርሶ አደር  መሬቱን  ለማልማት በየትኛውም የልማት አማራጭ ያለውን ሀይል መሬቱ ላይ በማፈሰስ ከእርከን እስከ መስኖ ልማት ድረስ እንዲያለማ መልካም  የሚባል መነሳሳትን ፈጥሮለታል ይለናል  ድረ-ገፁ CIA።


ነገር  ግን እንደ ድረ-ገፁ ዘገባ ይህ የመሬት የይዞታ መብት በአዲስ አበባ ፍትሀዊነት በጎደለው አካሄድ ማለትም  ለሙስናና ለብልሹ አሰራር የተጋለጠ በመሆኑ ምክንያት አፈፃፀሙ ዝቅተኛ በሚባል ደረጃ እየተፈፀመ መሆኑን በጥናት ደርሼበታለው ሲል CIA  አስረግጦ ይናገራል። ለዚህ ደግሞ ኢትዮጵያ ‘በትሬዲግኢኮኖሚክስ' ጥናት መሰረት 32 በመቶ ሙስና የተጠናወታት ሀገር መሆኗንና  በደረጃ  ሰንጠረዥ ደግሞ  108ኛ ላይ መቀመጧ ሀገሪቷ ኪራይ ሰብሳቢዎችና ሙሰኞች የበዙባት ሀገር ለመሆኗ ጥሩ ማስረጃ ነው ለማለት ያስደፍራል።


ሌላው ይህ ድረ-ገፅ  ኢትዮጵያ  ከውጭ ገበያ የምታገኘው የምንዛሪ ገቢ በይበልጥ  እያቀረበችው ካለው የአገልግሎት ዘርፍ የመነጨ  ነው ይለናል። ለዚህ የአገልግሎት ዘርፍ ደግሞ የኢትዮጵያ አየር መንገድ  ኢትዮጵያ ወደ ውጭ የምትልካቸውን የግብርና ምርቶችን ቡናን ጨምሮ  በማስከተል ቀዳሚ  ተምሳሌት ነው ይለናል። ቡናን ካነሳን ደግሞ ቡና ለኢትዮጵያችን  የውጭ ምንዛሬ  በማስገኘቱ ረገድ ከፍ ያለ ቦታ ቢኖረውም ሌሎች ምርቶች ማለትም ወርቅ፣ ጥራጥሬ፣ የቅባት እህሎች፣ ጫት፥ ከብቶችን፥ እንዲሁም የአበባ ምርትን ጨምሮ ጠቃሚ በሚባል ደረጃ ለውጭ ገበያ እያቀረበች መሆኑን የCIA  ጥናታዊ ዘገባ ያስረዳል። በሀገሪቱ ነገር ግን   ለውጭ ምንዛሪ ከምትልካቸው አጠቃላይ ምርቶች መካከል የፋብሪካ ውጤቶች ከ8 በመቶ በታች መሆናቸውን መረጃው ይጠቁማል። ኢትዮጵያ በውጭ ገበያ ላይ ምርቶችን በማቅረቡም ሆነ በመግዛቱ በኩል አሁንም ድረስ ኢትዮጵያ  ያልተሻገረቻቸው ገና ብዙ ሰንሰለታማ ችግሮች  እንዳሉባት ጠቅላይ ሚኒስተሩ አቶ ኃይለማርያም ደሳለኝ ሳይቀር በቅርቡ ማብራሪያ  የሰጡበት ጉዳይ ነው፡፡


የመዋእለ ሀብት ፍሰትን/ኢንቬስትመንትን/ በተመለከተ፦ በባንክና የኢንሹራንስ አገልግሎት   ዘርፍ ላይ የመዋእለ ንዋይ ፍሰት፥ በቴሌኮሙኒኬሼን እንዲሁም በጥቃቅንና  አነስተኛ ብድርና ቁጠባ ኢንቬስትመንት ላይ  ለሀገር ውስጥ ኢንቬስተሮች ብቻ የተፈቀደ  ሲሆን በጨርቃ ጨርቅና በቆዳ ውጤቶች  ላይ፥ በግብርናው መስክ  በተለይም ለኢንዱስትሪው የሚበጁ ጥሬ እቃ ምርቶችን በማምረቱ ረገድ እንዲሁም መብራትንና የመብራት ግብዐት የሆኑ መሳሪያዎችን  በማምረቱ በኩል ደግሞ የውጭ ባለሀብቶች ይበልጥ እንዲሳተፉበት እየተደረገ ነው።


ሌላው CIA world  ማወቅ አለባችሁ የሚለን እውነታ  ኢትዮጵያ ኢኮኖሚዋ በእቅድ ላይ የተመሰረተ /planned/ መሆኑን ነው። ለዚህ ደግሞ ባለፈው በፈርንጆች 2015 ማብቂያ ላይ መንግስት ከ2016-2020፤   2ኛውን የእድገትና ትራንስፎርሜሺን /GTP II/ ዘመን አስመልክቶ የ5 አመት እቅድ ይፋ ማድረጉ  ኢትዮጵያ በእቅድ የምትመራ ኢኮኖሚ እየተገበረች መሆኗን  ጥሩ ማሳያ ነው ይለናል ድረ -ገፁ።


በዚህ በሁለተኛው የእድገትና ትራንስፎርሜሺን አቅድ  ኢትዮጵያ ለኢንዱስትሪው ዘርፍ ትኩረት ሰጥታ ትሰራለች የሚለን ድረ ገፁ በተለይም በጨርቃጨርቅና በቆዳ ምርቶች እንዲሁም  በኢንዱስትሪው ውስጥ አልፈው ለውጭ ገበያ የሚቀርቡ የግብርና ምርቶችን ጭምር  ለውጭ ምንዛሪ ብታቀርብ የተሻለ አማራጭ ሊኖራት እንደሚችል በዚህ በሁለተኛው የ5 አመቱ የዕድገትና የትራንስፎርሜሽን እቅድ ውስጥ አቅዳ ደፋ-ቀና እያለች መሆኗን መረጃው ይጠቁማል።


በተጨማሪም የሀይል ግንባታና ስርጭትን አስመልክቶ፣ የመንገድ ግንባታ የባቡር ሀዲድን ጨምሮ እንዲሁም ኤርፖርቶችንና የኢንዱስትሪ ፓርኮችን በመገንባትና በማስፋፋቱ በኩል  ኢትዮጵያ   በአዲሱ የመሰረተ-ልማት ግንባታ  ውስጥ  አቅዳ እየተንቀሳቀሰች ትገኛለች።


በኢንዱስትሪው ዘርፍ በኩል ደግሞ  የነበረውን 16 በመቶ የኢንዱስትሪ ጉዞ  ከግብርናው እና ከአገልግሎት ዘርፉ ጎን ተራምዶ   ለአገሪቱ የGDP እድገት  ከፍተኛ ሚና እንዲጫወት ለማድረግ ኢትዮጵያ ኢንዱስትሪውን ሊደግፉላት  የሚችሉ ከህዳሴው ግድብ በተጨማሪ ሶስት ታላላቅ  የሀይል ምንጭ ግድቦችን በመገንባትና እንዲሁም ሌሎች ሊተኩ የሚችሉ  የተፈጥሮ የሀይል አማራጮችን ጭምር  ተጠቅማ  ወደ 10320 ሜጋ ዋት  ከፍ በማድረግ አስተማማኝ የሀይል ክምችትን ለመገንባት አቅዳለች ይለናል  ድረ -ገፁ   CIA።


ድረ-ገፁ ኢትዮጵያ ከሁሉም  ጎረቤቶቿ ጋር መልካም የሚባል የንግድ ትስስር ለመፍጠር  በመስመር ግንባታው ዘርፍ  ማለትም ኢሌክትሪካል ሲስተም የተገጠመለት የባቡር ሀዲድ መስመርን በመገንባት ባለችበት የቀጠናው ዞን ተስፋ የሚጣልበት ኢኮኖሚያዊ አማራጭ ሊፈጥርላት ይችላል ሲል ይጠቅሳል።  ለዚህ ደግሞ በመጠናቀቅ ላይ ያለው ኢትዮ-ጅቡቲ  የባቡር ሀዲድ ኢትዮጵያ በባቡር መስመር ግንባታ ላይ  ያላትን  ቁርጠኝነት በደንብ ያሳያል የሚለን ድረ-ገፁ እናም ኢትዮጵያ ከሁሉም ጎረቤቶቿ  ጋር ለመገናኘት ወደ ፊት ወደ ጎረቤቶቿ የምትገነባቸው የባቡር መስመሮችም ከዚሁ ከኢትዮ-ጅቡቲ መስመር ጋር  እንዲጣመሩ በማድረግ  በቀጠናው ዞን የረባ የገበያ ትስስር በመፍጠር የንግድ ግንኙነቱን ማሳለጥ ብቻም ሳይሆን ማህበራዊ መስተጋብርን  የባህል ልውውጥን ጨምሮ ጥሩ የሚባል ቅርርብና ትውውቅን ይፈጥራል ሲል ያስቀምጣል ድረ ገፁ።


ኢትዮጵያ በኤርፖርት ግንባታና የማስፋፋት ስራዎችም ላይ እቅዷን ለመተግበር ከፍተኛ ትግል እያደረገች መሆኗን ድረ-ገፁ በአይኔ በብረቱ  አረጋግጫለሁ ይለናል። ለምሳሌ   በአመት እስከ 25 ሚሊዮን ደንበኞችን እንዲያስተናገድ በአዲስ አበባ ኤርፖርት እየተገነባ ያለው  ተጨማሪ  የማስፋፊያ ተርሚናል በዚሁ አመት በ2017 ተጠናቆ ደንበኞቹን ለማስተናገድ ክፍት ይሆናል የሚለን ድረ-ገፁ በተጨማሪም ሀገሪቷ  ሌሎች ተጨማሪ 19 የአየር  ጣቢያዎችን /terminals/ በመገንባት የነበረውን 49 የመዳረሻ ክልል   ወደ  68  ከፍ በማድረግ ለመኪና መዳረሻ ምቹ ያልሆኑ ተራራማና በረሀማ ቦታዎች ላይ ጭምር አዳዲስ የሀገር ውስጥ የመዳረሻ ተርሚናሎችን ለመገንባት በአምስት አመቱ እቅዷ መሰረት እየተንቀሳቀሰች ለመሆኗ  ምስክር ነኝ ይለናል ።


እንደሚታወቀው  ኢትዮጵያ ሰንሰለታማ ኮረብታዎች የሚጎረብጧት አገር ብትሆንም  ነገር ግን እስከ አሁን በ100ሺ ኪ.ሜ የሚሰፈሩ መንገዶችን በመገንባት ከዚህ ቀደም በመንገድ ችግር ከእያንዳንዱ የሀገሪቱ የግንኙነት  መረብ  ተነጥለው ለነበሩ ቦታዎች ሀገራዊ ትስስር እንዲኖራቸው መልካም የሚባል  እድሎችን ፈጥራለች።  ሌላው  ኢትዮጵያ  ፍፁም አዲስ የሆነ አለምአቀፋዊ  ኢርፖርት በፈረንጅ በ2025ቱ የአምስት አመት እቅዷ ላይ ይፋ በማድረግ  ግንባታውን ትጅምራለች ሲል CIA በተስፋ ጠብቁ ይለናል።


በዚሁ በያዝነው  ወር አጋማሺ፦ መጋቢት 14/2017 ላይ ደግሞ  https፡//en.m.Wikipedia.org  ድረ-ገፅ CIA WORLD FACTBOOk ን ምንጭ አድርጎ የኢትዮጵያን ኢኮኖሚ በየደረጃው፣ በአይነት በአይነቱ በቁጥር አሰላስሎ  በድረ-ገፁ ላይ እንደሚከተለው አቅርቦታል።
ኢትዮጵያ  በ2016   ወደ 67 ነጥብ 43 ቢልዮን ዶላር ጠቅላላ /ኖሚኒያል/ GDP በማስመዝገብ 70ኛ ደረጃ ላይ ተቀምጣለች። በ2014  የ10 ነጥብ 2 በመቶ፥ በ2016 ደግሞ የ6 ነጥብ 5 በመቶ የGDP እድገት እንዲሁም በ2015 ጥናት መሰረት ደግሞ የ10 ነጥብ 1 በመቶ የዋጋ ግዥፈት ተመዝግቦባታል። ሌላኛው  IMF በ2016 ባጠናው መሰረት ይህ አመታዊ GDP  ለ99 ነጥብ 4  ሚልዮን ህዝብ  አመታዊ የነፍስ ወከፍ ገቢ ሆኖ  ሲሰራ 739 ነጥብ 4 ዶላር ወይም  ብር 16 ሺ 266 ብር ከ8 ሳንቲም ይደርሰዋል ይለናል፡፡፡


የአገሪቱ አመታዊ  የGDP እድገት  በየዘርፉ ሲፈተሽ፦   ግብርናው 40 ነጥብ 5 በመቶ በመሸፈን ከፍተኛ ድርሻ ቢኖረውም የአገልግሎት ዘርፉ ደግሞ ከግብርናው በላይ ተራምዶ  43 ነጥብ 3  በመቶ በመሸፈን ለኢኮኖሚው እድገት  ዎሳኝ ሚና ማስመዝገቡን የ2015 ጥናት ያሳያል ። ኢንዱስትሪውም ቢሆን  16 ነጥብ 2 በመቶ በመሸፈን  ጅምሩ ጥሩ በሚባል ደረጃ ተመዝግቧል።
ነገር  ግን በ2014 ጥናት መሰረት 29 ነጥብ 6 በመቶ የሚሆነው  ኢትዮጵያዊ በቀን 1 ነጥብ 90 ዶላር  ወይም  በብር  41 ነጥብ 80 በማግኘት ከድህነት ወለል በታች ኑሮውን የሚገፋ ነው ሲል ጥናቱ ያሳያል።


በ2016 ጥናት መሰረት በሰው ሀይል አቅርቦት ኢትዮጵያችን 50 ነጥብ 97 ሚልዮን በመሽፈን 14ኛ ደረጃ ላይ  ተመዝግባለች። ነገር ግን በስራ  አጥ ቁጥር 17 ነጥብ 50 በመቶ  /እንደ 2012 ጥናት/  በመሸፈን 163ኛ ደረጃ ላይ ተቀምጣለች። በተጨማሪም በ2016 ጥናት መሰረት  ኢትዮጵያ ውስጥ  ስራ /business/  ለመስራት ባለው ምቹ ያልሆነ  የቢሮክራሲ  ውጣ ውረድ ውጥንቅጥ ምክኒያት ሀገሪቱን በ159ኛ ደረጃ ላይ አስቀምጧታል።


ኢትዮጵያ  የ3 ነጥብ 163  ዶላር ቢልዮን ዶላር  ምርቶቿን፦ቡናን፥ ጫትን፥ ወርቅን፥ የቆዳ  ውጤቶችን፥ ከብቶችን እና የቅባት ምርቶችን  በውጭ ገበያ ትሸጣለች። በተቃራኒው ደግሞ አይሮፕላንና ማሺኖችን፣ ብረታብረቶችን፥ የኤሌክትሪክ ግብአቶችን፥ ነዳጅና ተሽከርካሪዎችን ኬሚካልና የማዳበሪያ ምርቶችን ጭምር  በ15 ነጥብ 87 ቢልዮን ዶላር ከውጭ ገበያ  ትገዛለች።


የኢትዮጵያን ምርቶች በመግዛቱ በኩል  ሲዉትዘርላንድ  14 በመቶ፥ ቻይና 11.7 በመቶ በመሸፈን ቀዳሚ ሲሆኑ አሜሪካ 9 ነጥብ 5 በመቶ ኔዘርላንድ  8 ነጥብ 8 በመቶ ሳውዲአረቢያ 5 ነጥብ 9 በመቶ እና  ጀርመን (2015 ጥናት መሰረት) 5 ነጥብ 7 በመቶ በመሸፈን ከ3 እስከ 6 ያለውን ደረጃ ይዘዋል።


በሌላ በኩል  ደግም ለኢትዮጵያ ምርቶቻቼውን  በማቅረቡ ረገድ  ቻይና 20 ነጥብ 4 በመቶ በመሸፈን በቀዳሚነት ደረጃ ምርቶቿን ለኢትዮጵያ ታቀብላለች። አሜሪካ 9 ነጥብ 2  በመቶ፥ ሳውዲአረቢያ 6 ነጥብ 5 በመቶ እና በ2015 ጥናት መሰረት  ህንድ 4 ነጥብ 5 በመቶ በመሸፈን ከ2 እስከ 4 ያለውን ደረጃ በመሸፈን ተቀምጠዋል።¾


‘በተረፈ ወርቁ

 

እንደ መንደርደሪያ፡-


ባሳለፍነው ሳምንት ዕለተ ማክሰኞ ምሽት የምስክር ጌታነው ሚዲያና ፕሮሞሽን ድርጅት ከአሻም ሬዲዮ ዝግጅት ክፍል ጋር በመተባበር የማንነት ዜማ ቁጥር - ፩ የሚል በርካታ ታዳሚዎች የተገኙበት፣ የኢትዮጵያዊነት የረጅም ዘመን ታሪክ፣ ገናና ሥልጣኔ፣ አኩሪ ባህልና ታላቅ ማንነት የገነነበት ውብ ዝግጅት በኢትዮጵያ ብሔራዊ ቤተ-ተውኔት/ትያትር ኣዳራሽ አቅርቦ ነበር።


ይህ የኢትዮጵያዊ ባህላዊ መሣሪያዎችና አጨዋወት (በእርግጥ እዚህ ላይ በመድረኩ የቀረቡት ባህላዊ ሙዚቃ መሳሪያዎች ለአብነትም፡- እነ በገና፣ ማሲንቆ፣ ዋሽንት፣ መለከትና ክራር ውሱንና ምናልባትም ደግሞ ከፊል ኢትዮጵያን በአብዛኛው ደግሞ ሰሜናዊውንና መካከለኛውን ኢትዮጵያን የሚወክሉ ናቸው ማለት ይቻላል የሚቻል ቢሆንም ቅሉ)፤ ጥሩና ሊበረታታ የሚገባው መልካም ጅማሬ መሆኑን ግን በደማቁ ላሰምርበት እወዳለኹ።


‹የማንነት ዜማ› ዝግጅት ባልደረቦች በዚህ የመጀመሪያ የተሳካ ዝግጅታቸው ያደረጉትን ጥረታቸውንና እንዲሁም ይህ ዝግጅት የተሳካ እንዲሆን አስፈላጊውን ሁሉ ድጋፍ በማድረግ ሀገራዊ ግዴታውን እየተወጣ ያለውን ‹የአቢሲኒያ ባንክን› እጅጉን እያደነቅኩ ለወደፊቱም ይህ ‹የማንነት ዜማ› ዝግጅት - ወደ ደቡብ፣ ምዕራብና ምሥራቅ ኢትዮጵያ ተጉዞ፣ ዘልቆ ለሕዝብ/ለአደባባይ ያልበቁ፣ እምብዛም የማናውቃቸውንና የማንነታችን አሻራ መገለጫ የኾኑ የባህል መሣሪያዎቻችን የሚተዋወቁበትን መድረክ እንዲያስቡበት እግር መንገዴን አስተያየቴን ለመለገስ እወዳለኹ።


በዚህ ‹የማንነት ዜማ› ዝግጅት ላይ ወጣቱ የሙዚቃ ተመራማሪ ሠርፀ ፍሬ ስብሐት ባቀረበው ጥናታዊ ጽሑፍ ላይም እንደጠቀሰው፤ ‹‹የደራሼ ሕዝቦች የትንፋሽ መሳሪያ ዓለም በ፳ኛው መቶ ክ/ዘመን የደረሱበትን፣ ያጠኑትንና ለዓለም ያስተዋወቁትን የሙዚቃ ስልት ደራሼዎች ከረጅም፣ በርካታ ዓመታት በፊት ይጠቀሙበት እንደነበር አንስቷል።›› ይህ በሙዚቃው ሳይንስ ዓለም ኢትዮጵያውያንን የሙዚቃ ስልት በሚገባ እንዲጠና፣ ተገቢው እውቅና እና ክብር እንዲያገኝ በማድረግ ረገድ የራሱ የሆነ ድርሻና ጠቀሜታ ሊኖረው እንደሚችል አያጠራጥርም።


ለአብነትም ከሺሕ ዘመናት በፊት ዓለም ስለ ሙዚቃ ሳይንስ ገና ማውራት ባልጀመረበት የጥንት ዘመን ኢትዮጵያዊው ማሕሌታይ ቅዱስ ያሬድ የተለያዩ የዜማ ስልቶችን በመድረስ፣ ለዜማዎቹ ምልክት/ኖታ በማዘጋጀት ግንባር ቀደም ቢሆንም በዓለማችን በሚታወቁ ስማቸው በገነነ በሙዚቃው ደራሲዎችና አቀንባሪዎች ስም ዝርዝር ውስጥ ስሙ እንደሌለ በቁጭት አንስቷል ሠርፀ።


በእርግጥም ለራሳችን ታሪክ ባዕድ፣ ለባህላችንና ለቅርሳችን እምብዛም ዋጋ የማንሰጠና የውጩን/የምዕራቡን ዓለም አብዝተን ለምናማትር ለእኛ - እንደ ቅዱስ ያሬድና በሌላውም መስክ ያሉ ባለታሪኮቻችንን፣ ጀግኖቻችንን ሌላው ዓለም በክብር ተቀብሎ ዋጋ ይሰጠዋል ብሎ ማሰብ የዋህንት ነው የሚኾነው። ለምን ሲባል ‹‹ባለቤቱ የናቀውን አሞሌ ባለእዳ አይቀበለውም!›› ነውና። ሰርፀ የአዲስ አበባው ዩኒቨርሲቲ ቅዱስ ያሬድ የሙዚቃ ትምህርት ቤት ተገንብቶ በተመረቀበት ጊዜ ግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ያደረጉትን ታሪካዊ ንግግራቸውን በመጥቀስ፡-


‹‹… ይህ ትምህርት ቤት የራሳችንን የባህል የሙዚቃ መሳሪያዎችና ዜማ ስልቶች በሚገባ የሚጠናበት ተቋም እንዲሆነን ነው ያስገነባነው …።›› የሚለውን ንግግራቸውን በማስታወስ ይህ በቅዱስ ያሬድ ስም የተቋቋመው አንድ ለእናቱ የኾነው የሙዚቃ ትምህርት ቤት ስለ ቅዱስ ያሬድ ታሪክና ዜማዎች የሚሰጠው ኮርስ ለአንድ ሴሚስተር ብቻ የተወሰነ መኾኑንና ለሀገራዊ ዜማ መሳሪያዎች ይልቅ ትልቅ ትኩረት የተሰጠው ለምዕራባዊው የሙዚቃ መሳሪያዎችና ስልት መኾኑን በቁጭት አንስቷል።


የባህል/ሀገሪኛ የሙዚቃ መሳሪያዎችን ለብሔራዊ ማንነት ግንባታ ያላቸው ፋይዳ:-


በሀገረ ጀርመን ማርቲን ሉተር ዩኒቨርሲቲ የሙዚቃ አጥኚና ተመራማሪዋ ዶ/ር ትምክህት ተፈራ፣ ‹‹The Role of Traditional Music among East African Societies: The Case of Selected Aerophones›› በሚል አርዕስት ባስነበቡት የጥናት ጽሑፋቸው፤ ‹‹ባህላዊ የሙዚቃ መሳሪያዎች በማንኛውም ኅብረተሰብ መካከል የእርስ በርስ ትስስርን፣ አንድነትን በማጠናከር፣ እንዲሁም በዕለት ተዕለት ማኅበራዊ ግንኙነቶችና መስተጋብሮች- በኀዘንና በደስታ፣ በሠርግና በሞት፣ በባህላዊና በሃይማኖታዊ ክዋኔዎች፣ ግዛትን ሀገርን ከወረራሪ ለመከላከል በሚደረጉ በዘመቻና በጦርነት ወቅት ያላቸውን ፋይዳ ከፍተኛ መኾኑን …›› በበርካታ ምሳሌዎች አስደግፈው አብራርተው ይገልጹታል።


እንደ ኢትዮጵያ ባሉ የበርካታ ሕዝቦች፣ ብሔር ብሔረሰቦች የሚኖሩባት ሀገር ባህላዊ የሙዚቃ መሳሪያዎቻችንና ጨዋታዎች - ለኢትዮጵያዊ ማንነት ኅብረ ቀለማትን ያጎናጸፉ፣ ለብሔራዊ አንድነታችን፣ ለነጻነት ተጋድሎአችንና ለጀግንነት ታሪካችን ልዩ ውበትን ያላበሱ፣ ድርና ማግ ኾነው በጥበብ ያስዋቡን፣ የእኛነታችን አሻራ መገለጫዎቻችን፣ ሕያው ቅርሶቻችን ናቸው። በእርግጥም የኢትዮጵያ ባህላዊ መሳሪያዎች የሙዚቃ አጨዋወት ስልት በጨረፍታና በጨለፍታ የታየበት የብሔራዊ ትያትር ‹የማንነት ዜማ ቁጥር- ፩› ዝግጅት ባህላዊ መሣሪያዎቻችንና የሙዚቃ ስልቶቻችን ከማንነታችን፣ ከታሪካችን፣ ከባህላችን ጋር ያላቸውን ተዛምዶና ጥብቅ ቁርኝት ለማሳየት የሞከረ ነው።


በዚህ ደማቅ ዝግጅት ላይ የኢትዮጵያ ቤ/ክ ታሪክና ቅርስ ተመራማሪ፣ ደራሲና ጦማሪ (Blogger) ዲ/ን ዳንኤል ክብረት ባቀረበው ንግግር፣ የማንነታችንና የአንድነታችን ኅብረ ቀለማት መገለጫ የኾኑት ቋንቋዎቻችን፣ የሙዚቃ መሳሪያዎቻችንና ስልቶቻችን፣ ታሪኮቻችን፣ ቅርሶቻችን ዛሬ ዛሬ ‹‹የእኛና የእናንተ›› የሚል የልዩነት ግምብን የገነባንባቸው፣ የልዩነት መስመር ያሰመርንባቸውና የፍርሃትና የጥላቻ ዘር የዘራንባቸው አደገኛ ማሳዎች ኾነውብናል በማለት ነበር የገለጸው። በእርግጥም ልዩነታችን የውበታችን መገለጫ፣ የአንድነታችን ውብ ኅብረ-ቀለማት አድርገን ከመውሰድ ይልቅ ማለቂያ የሌለው በሚመስል ሙግት ... ያለፈው ታሪካችን ላይ ተቸክለን ወደፊት የመራመዱ ነገር ለብዙዎቻችን ጭንቅ ሆኖብናል።


‹‹ታሪክ የኅብረተሰብ የዕድገት መሠረት ቁልፍ ነው።›› ‹‹ታሪክ የትውልድ መሸጋገሪያ ድልድይ ነው።›› የሚለው አባባል ለአብዛኞቻችን የሚሠራ እውነታ አይመስልም፤ እናም ውርክቡ፣ ንትርኩ ቀጥሏል። የትናንትና ታሪካችን ወዲያና ወዲህ እንዳንል እግረ ሙቅ የገባንበት፣ ራሳችንን የቆለፍንበት ያሰርንበት ወኅኒ እየሆነብን ነው። ይህን በበርካታ ምሳሌዎች ማስረዳት ይቻላል። ለአብነትም ባሳለፍነው ሰሞን ያከበረነው የዓድዋ ድል በተመለከተ በተለያዩ ድረ ገጾች፣ በማህበራዊ/በሶሻል ሚዲያው ‹‹ጦር አወርድ›› ያሉ የሚመስሉ ታሪካችንን ማዕከል ያደረጉ ውርክቦች፣ ንትርኮች፣ እሰጥ አገባዎችን ... እያዘንን፣ እየተሳቀቅንና እረ ለመሆኑ ወዴት እየሔድን ነው በሚል ፍርሃትና ሥጋት ዐይተናል፣ ሰምተናል።


እንዲህ ዓይነቶቹን በመካከላችን ጥላቻን፣ በቀልን፣ ሥጋትን የሚዘሩ እኩይ የክፋት ዘሮችን ለማምከን ከመንግሥት፣ ከሃይማኖት አባቶችና መሪዎች፣ ከምሁራን ባሻገርም የጥበብ ዝግጅቶች፣ የጥበብ ሰዎች ትልቅ አቅም እንዳላቸው አያጠራጥርም። ባሳለፍነው ማክሰኞ ምሽት በብሔራዊ ቤተ ተውኔት አዳራሽ ‹የማንነት ዜማ ቁጥር- ፩› በሚል የቀረበው የባህላዊ ሙዚቃ መሳሪያዎችን የአጨዋወት ስልቶች ትዕይንትና የጥናት መድረክም እርስ በርሳችን በሚገባ እንድንተዋወቅ፣ በፍቅርና በቅንነት መንፈስ፣ በአድናቆት እንድንተያይ መንገድን የሚያመቻችና ልዩነቶቻችን የውበታችን መገለጫ አሻራ መኾናቸውን የምናይበት መልካም አጋጣሚን የፈጠረ ዝግጅት ነው ማለት ይቻላል።

 

እንደ መውጫ- ማጠቃለያ፡-
ኪነ ጥበብ በአንድ አገር ሕዝቦች ታሪክ፣ ቅርስና ማንነት እንዲሁም በፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ጉዳዮችና በሰው ልጆች የዕለት ተዕለት ማኅበራዊ ግንኙነቶች ላይ ያለው ጉልህ አስተዋፅኦና ድርሻ ከፍተኛ እንደሆነ ግልፅ ነው። የኦክስፎርዱ የኢኮኖሚክስ ምሁር፣ ሐያሲና የሥነ ጽሑፍ ሰው ጋሽ አስፋው ዳምጤ ‹‹ፎረም ፎር ሶሻል ስቴዲስ›› ለሁለት ዓመታት በተከታታይ ባደረገው ‹‹ልማትና ባህል በኢትዮጵያ›› በሚለው የውይይት መድረክ ላይ ‹‹ሥነ ጥበብና ልማት›› በሚል ባቀረቡት የጥናት ጽሑፋቸው፡-


‹‹… ሰው በተፈጥሮው ከአራዊት ወይም ከእንሰሳት የሚዛመድባቸውን ባሕርያት መሞረድ፣ ማለዘብ፣ እና የሰብአዊነት ባሕርያቱን ማጎልበት፣ ብሎም የማኅበራዊ ሕይወት ንቃቱን ከፍ በማድረግ፣ በጎና ሁለተናዊ ለሆኑ የልማት የጋራ ግቦች ለመነሳሳት ምቹ የሚያደርገው የአስተሳሰብ ዝንባሌ እና አመለካከት በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ መንገድ የጥበብ ዘርፎች ሁሉ ዓላማና ግብ ነው።›› በማለት ኪነ ጥበብ በሰው ልጆች ማኅበራዊ መስተጋብር ውስጥ ያለውን ሁለተናዊ ፋይዳ እንዲህ ገልጸውታል።


በኪነ ጥበብ ዘርፍ ውስጥ ከሚካተቱትና ከፍጥረት ወይም ከሰው ልጆች ታሪክ ጅማሬ ዘመን ጋር አቻ ሊባል በሚችል በጥንታዊነቱ የሚነሳው ሙዚቃ በሰው ልጆች ማኅበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ፖለቲካዊ ሕይወት ውስጥ ትልቅ አሻራ እንዳለው ብዙዎች የዘርፉ ምሁራን ይስማሙበታል። እናም ከዚህ እውነታ ጋር በተያያዘም ባህላዊ የሙዚቃ መሳሪያዎቻችንና ዜማዎቻችን ለብሔራዊ ማንነታችን፣ አንድነታችን፣ ኩራታችን ያላቸው ድርሻ ጉልህ መሆኑ ሊሰመርበት ይገባል።


በአሜሪካ የኮሎምቢያ ዩኒቨርሲቲ ምሁር የኾነው ሴሲሊ ሞሪሰን፣ the Role of Folk Song in Identity Process በሚል ርዕስ ባስነበበው ጥናታዊ ጽሑፉ፡-
‹‹Folk music, from the birth of the idea of the nation state, has been one means of expressive culture used to generate, define, and reinforce national identity ...›› ለብሔራዊ ማንንትና አንድንት ግንባታ ባህላዊ ሙዚቃ ያላቸው ፋይዳ ከፍ ያለ ነው። ስለሆነም ‹የማንነት ዜማ› አዘጋጆች የኢትዮጵያዊነት የረጅም ዘመናት ታሪካችን፣ ማንነታችን፣ የነጻነታችን አኩሪ ተጋድሎ፣ ሕያው ቅርሶቻችን፣ ባህላችን፣ ብሔራዊ አንድነታችንና ውበታችን … ወዘተ ጎልተው የሚታይባቸውን እንዲህ ዓይነቶቹን የኪነ ጥበብ ዝግጅቶችን በስፋት እንዲቀጥሉበትና እንዲሁም መንግሥት፣ የባህል ተቋማቶቻችን፣ የመገናኛ ብዙኃኖቻችን የጀመሩትን ሥራ አጠናክረው በመቀጠል፣ በማበረታታት የበኩላቸውን ድርሻ እንዲወጡ እግረ መንገዴን በማስታወስ ልሰናበት።
ሰላም!!¾

በይርጋ አበበ

ውዝግብና መወነጃጀል፤ አለፍ ሲልም መወቃቀስና መጠላለፍ “መለያው” የሆነው ያለፉት 26 ዓመታት የኢትዮጵያ ፖለቲካ በተለይ ካለፉት 12 ዓመታት ወዲህ ተዳክሞ ታይቷል። በተቃዋሚ ፓርቲዎችና በገዥው ፓርቲ መካከል ከሚፈጠረው አለመግባባትና አተካሮ በዘለለ ተቃዋሚ ፓርቲዎች በመካከላቸው ባለባቸው የመጠላላትና ያለመተማመን ችግር የተነሳ አንዱ ሌላውን ሲወነጅለው አንደኛው ሌላኛውን “ተለጣፊና የጥቅም ተካፋይ” እያለ በአደባባይ ሲዘልፈው መስማት የተለመደ ሆኗል።

ከዚህም ባለፈ አንድ ፓርቲ በውስጠ ዴሞክራሲ እጦት ሲታመስና ህልውናውን እስከማጣት ድረስ አደጋ ላይ ወድቆ ማየትም አዲስ አይደለም። በተለይ ከኃላፊነቱ የተነሳው አንድ የተቃዋሚ ፓርቲ ስራ አስፈጻሚ በተተኪው ላይ አሉታዊና አፍራሽ ወሬዎችን ከመንዛት ጀምሮ ለድብድበ እስከመገባበዝ ሲደርስም ተመልክተናል። ለአብነትም በቅርቡ ከፓርቲ ኃላፊነቱ የተነሳው በአቶ ይልቃል ጌትነት የሚመራው የቀድሞው የሰማያዊ ፓርቲ ስራ አስፈጻሚ ቡድን እና በአቶ የሽዋስ አሰፋ የሚመራው አዲሱ ስራ አሰፈጻሚ ላይ እርስበርስ የሚያደርጉት ሹኩቻ ማንሳት በቂ ነው።

ይህን ሁሉ ውስብስብ ፈተና የተጋፈጠው የኢትዮጵያ ፖለቲካ ሰሞኑን አንድ ክስተት አስተናግዷል። ከተመሰረተ ወደ 25 ዓመታትን ያስቆጠረው የመላው ኢትዮጵያ አንድነት ድርጅት (መኢአድ) እና አምስት ዓመታትን እንኳን ያላስቆጠረው ሰማያዊ ፓርቲ በጋራ ለመስራት መስማማታቸውን በጋራ በሰጡት ጋዜጣዊ መግለጫ አስታውቀዋል። እነዚህ ሁለት የዕድሜ ልዩነት ያላቸው ተቃዋሚ ፓርቲዎች በጋራ ለመስራት ከመስማማታቸውም በዘለለ ተዋህደው ለመቀጠል ስለሚችሉበት ሂደት እየተዘጋጁ መሆናቸውን 68 ገጽ ባለው የጋራ ስምምነት ሰነድ አስታውቀዋል።

ይህ የሁለቱ ፓርቲዎች ስምምነት ካለፉት ጊዜያት ተመሳሳይ ክስተቶች በምን ይለያል? የፓርቲዎቹ ቅድመ ድርድር ሂደት ምን ይመስላል? በሁለቱ ፓርቲዎች መከካከል ያለው ተፈጥሯዊ ልዩነት በምን አይነት ሰው ሰራሽ መፍትሔ ሊጠብ ይችላል? የሚሉትንና ተያያዥ ነጥቦችን ከዚሀ በታች አቅርበነዋል።

 

 

የአበራሽን ጠባሳ ያዬ በእሳት አይጫወትም

በኢህአዴግ የስልጣን ዘመን በተቃውሞ ጎራ ህጋዊ ፈቃድ አግኝቶ በመንቀሳቀስ የመጀመሪያው ፓርቲ የቀድሞው “የመላው አማራ ህዝብ ድርጅት (መአህድ) ወይም የአሁኑ የመላው ኢትዮጵያ አንድነት ድርጅት (መኢአድ)” ነው። የቀድሞው የጥቁር አንበሳ ሆስፒታል የቀዶ ጥገና ህክምና ስፔሻሊስትና በተለይም በደርግ የስልጣን ዘመን የመጀመሪያዎቹ ወራት የቀዳማዊ ኃይለስላሴ የግል ሃኪም የነበሩት ፕሮፌሰር አስራት ወልደየስ አማካኝነት የተቋቋመው መአህድ አንጋፋና በኢትዮጵያ የተቃውሞ ፖለቲካ ትግል እንቅስቃሴ ውስጥ ያለው ሚና ቀላል አይደለም። በመኢአድ እና ሰማያዊ የስምምነት ፊርማ ስነስርዓት ላይ ስለ መኢአድ የፖለቲካ ትግል ታሪክ የተናገሩት የመኢአዱ ሊቀመንበር ዶክተር በዛብህ ደምሴ “በአንድም ሆነ በሌላ መንገድ የመኢአድን በር ሳይረግጥ ያለፈ ፖለቲከኛ እና የፖለቲካ ፓርቲ የለም” ሲሉ ተደምጠዋል። የሰማያዊ ፓርቲ አቻቸው አቶ የሽዋስ አሰፋ በበኩላቸው ከዶክተር በዛብሀ ጋር የሚስማማ አስተያየት ሰጥተዋል።

እንደ ሁለቱ ፓርቲዎች ጎምቱ ሰዎች አሰተያየት “መኢአድ” በአገሪቱ ውስጥ ለሚንቀሳቀሱ የተቃዋሚ ፓርቲዎችና ፖለቲከኞች መፈጠር ምክንያት ቢሆንም ከአቻ ፓርቲዎች ጋር በጣምራነት ለመስራት ያደረገው ጥረት ግን እዚህ ግባ የሚባል አይደለም። ለዚህ ደግሞ ምክንያቱን ዶክተር በዛብህ ደምሴ ሲናገሩ “በ1997 ዓም ኢህአዴግን መገዳደር የቻለውን ቅንጅትን መፍጠር የቻለው መኢአድ ቢሆንም በቅንጅት አባል ፓርቲዎች አመራሮች መካከል በተነሳ ያልተገባ ውዝግብ ፓርቲው የታሰበውን ያህል ሊንቀሳቀስ አልቻለም” ሲሉ ተናግረዋል። ከቅንጅት መፍረስ በኋላም መኢአድ ከቀድሞው አንድነት ለፍትህና ለዴሞክራሲ ፓርቲ (አንድነት) ጋር ለመቀናጀት ወይም ለመዋሃድ ጥረት ቢያደርግም በውጫዊና ውስጣዊ ችግሮች የፓርቲዎቹ አብሮ የመስራት ጥረት ሳይሳካ ቀርቷል። ከ1997 ዓም በፊትም ቢሆን መኢአድ ከጉያው ከበቀለው ኢዴፓ ጋር በጋራ ለመስራት ጥረት አድርጎ የነበረ ቢሆንም ሳይሳካ መቅረቱ የቅርብ ሩቅ ታሪክ ሰነድ ነው።     

ከላይ የተጠቀሱት ክስተቶች በተቃዋሚ ፓርቲዎች መካከል አለመተማመንን ፈጥረዋል። በዚህም ምክንያት ተነጋግሮና ተግባብቶ በጋራ ከመስራት ይልቅ ተሳሳይ ዓላማ፣ ርዕዮተ ዓለም፣ የትግል ስልት እና ፖሊሲ ያላቸው ፓርቲዎችም ቢሆኑ በራሳቸው መንገድ መሄድን መርጠው በተናጠል ሲንቀሳቀሱ ይታያሉ። ፓርቲዎችን ከሚደግፈው ህዝብም “ወይ ተባበሩ ወይ ተሰባበሩ” የሚል ተደጋጋሚ ጥያቄ ሲቀርብ ከፓርቲዎቹ የሚሰጠው ምላሽ “ከማን ጋር ልተባበር ማንን ልመን?” አይነት መልስ ነው። ይህም አገሬው “እባብ ያየ በልጥ በረየ ወይም የአበራሽን ጠባሳ ያዬ በእሳት አይጫወትም” እንደሚለው ለቀጣይ ድል ከመንቀሳቀስ ይልቅ ሁልጊዜ ያለፈውን ውድቀት ብቻ እያነሱ በራሳቸው ትራክ ይሄዳሉ። የሮጡ እየመሰላቸውም በቆሙበት ይረግጣሉ ወይም በወታደራዊ ቋንቋ “ባለህበት ሂድ” እንዲሉ የቆሙበትን መሬት ደጋግመው ይረግጣሉ።

የቅንጅት ተሞክሮ ለመኢአድ - ሰማያዊ አብሮ የመስራት ስምምነት

በ1997 ዓም በተካሄደው ምርጫ “ክስተት” የነበረው ቅንጅት ለአንድነትና ለዴሞክራሲ ፓርቲ አንደኛ ዓመት የምስረታ በዓሉን በቅጡ ሳያከብር መሪዎቹ ወደ ቃሊቲ የወረዱ ሲሆን የቅንጅቱ አባል ፓርቲዎችም ወደየጎሬያቸው ሲገቡ ጊዜ አልፈጀባቸውም ነበር። ወይም በአጭር ቋንቋ ቅንጅት ፈረሰ። የመኢአዱ ሊቀመንበር ዶክተር በዛብህ ደምሴ ለቅንጅት መፍረስ ምክንያቱ የእነ ቶሎ ቶሎ ቤት ግድግዳው ሰንበሌጥ መሆኑ እንደሆነ ገልጸዋል። ዶክተር በዛብህ ሀሳባቸውን ሲያጠናክሩም የቅንጅት አባል ፓርቲዎች ጥልቀት ያለው ውይይት አለማድረጋቸውን ተናግረዋል። ውይይታቸው ሾላ በድፍኑ መሆኑ ደግሞ በአመራሮቹ መካከል አለመግባባትን ከመፍጠሩም በላይ “እኔ ያልኩት ካልሆነ” አይነት “ፊውዳላዊ” አካሄድ ለቅንጅት ውድቀት አንዱ እና ዋናው ምክንያት እንደሆነ ተገልጿል።

መኢአድና ሰማያዊስ እስከ ውህደት የሚዘልቅ በጋራ ለመስራት የሚያስችላቸውን ስምምነት ሲፈራረሙ ከቅንጅት ውድቀት ምን ትምህርት ወስዳችኋል? ተብለው ከመገናኛ ብዙሃን ባለሙያዎች ተጠይቀው ነበር። አመራሮቹ መልሰ ሲሰጡም “ላለፉት አራት ወራት ከሁለቱም ፓርቲዎች የተውጣጣ ስድስት አባላት ያሉት ኮሚቴ ተዋቅሮ ስራውን ሲያከናውን ቆይቷል። ከግል ጥቅምና ዝና ይልቅ ለህዝብና ለአገር ጥያቄ ቅድሚያ መስጠት ስለሚቻልበት ጉዳይ ሰፊ ጥናት ተደርጓል። ሁለቱ ፓርቲዎች በመመሪያቸው፣ በደንቦቻቸው እና በፕሮግራሞቻቸው ተመሳሳይ ናቸው። በመሆኑም የሁለቱ ፓርቲዎች ውህደት የሚደረገው በአካላዊ ሳይሆን የአእምሯዊ ውህደት በመሆኑ በቀላሉ የሚፈርስ አይሆንም” በማለት እዚህ ወሳኔ ላይ ከመድረሳቸው በፊት ሰፊ የጥሞና ጊዜ መውሰዳቸውን አስታውቀዋል። በዚህም መሰረት መኢአድና ሰማያዊ በጋራ ከመስራት ጀምሮ እስከ ውህደት የሚያደርሰው ግንኙነት “የእናቴ መቀነት አደናቀፈኝ” ብሎ በቀላሉ ተወለካክፎ እንደማይወድቅ ነው የገለጹት። 

የእድሜ ልዩነት የሚፈጥረው የአስተሳሰብ ክፍተት

መኢአድ እንደ ፓርቲም ሆነ የፓርቲው አመራሮች እንደ ግለሰብ እና ሰማያዊም ሆነ የፓርቲው አመራሮች እድሜ ልዩነት መኖሩ ግልጽ ነው። ከመኢአድ አመራሮች መካከል አብዛኞቹ ከ50ዎቹ መጨረሻ ጀምሮ እስከ 70ዎቹ መገባደጃ ላይ የሚገኙ በእድሜ የገፉ ሲሆን የሰማያዊ አቻዎቻቸው ደግሞ ከ40ዎቹ መጀመሪያ ቢበዛ አጋማሽ የሚያልፍ አይደለም። እንዲያውም አንዳንዶቹ የ40ኛ ዓመት ልደታቸውን ያላከበሩም አሉበት።

የ25 ዓመት የትግል ዘመን ያስቆጠረውን መኢአድን የሚመሩት አንጋፋዎቹ የፓርቲው መሪዎች አምስት ዓመታትን እንኳን ያልደፈነውን ሰማያዊ ፓርቲን ከሚመሩት ወጣቶች ጋር ትልቅ የሚባል የእድሜ ልዩነት ስላለ የአስተሳሰብና የውሳኔ ሰጭነት ክፈተት አይፈጠርም ወይ? ተብለው ተጠይቀው ነበር። የሁለቱ ፓርቲዎች አመራሮች ግን ይህ የእድሜ ልዩነት የሃሳብ ልዩነትን አቻችሎ ለመሄድ እንቅፋት እንደማይሆን ገልጸው “ልጅ ከአባቱ እየተማረ አባቱን እንደሚተካ ሁሉ ሰማያዊ ፓርቲም ከአያቱ እየተማረ አያቱን (መኢአድን) ይተካል” ሲሉ መልስ ሰጥተዋል። 

ፓርቲዎች ባለፉት ጊዜያት አብሮ ለመስራት (ለውህደት፣ ለቅንጅት እና ለግንባር) ያደረጓቸው ጥረቶች ያልተሳኩት በእድሜ ልዩነት ሳይሆን በሌሎች ችግሮች መሆኑን የመኢአዱ ሊቀመንበር ዶክተር በዛብህ ደምሴ ገልጸዋል። ዶክተር በዛብህ በመግለጫቸው “ጥልቅና ዝርዝር በሆነ መልክ ባለመጠናት ወደ ወህደት መሄድ፣ የሃሳብ ልዩነት ሲያጋጥም በመቻቻል ፖለቲካዊ መፍትሔ ከማስቀመጥ ይልቅ ወደ መጠላለፍ መግባት፣ እኔ ያልኩት ይሁን የሚል መንፈስ ማሳደር እና ከህዝብ አጀንዳ ይልቅ ለግል ስብዕና መጨነቅ” ለፓርቲዎቹ አብሮ የመስራት ጥረት መኮላሸት ዋና ዋና ምክንያት መሆናቸውን ገልጸዋል።

ቀደም ባሉት ጊዜያት የተለያዩ ፓርቲዎች አብሮ ለመስራት ያደረጓቸውን ጥረቶች አለመሳካት ምክንያቶች በደንብ ለይተን አውቀናቸዋል ካላችሁ እናንተስ በዚህ አዙሪት ችግር ውስጥ ላለመግባታችሁ የምትሰጡት ዋሰትና ምንድን ነው? የሚል ጥያቄ ለሁለቱ ፓርቲ አመራሮቸ ቀርቦላቸው ነበር።  

የሰማያዊ ፓርቲ ሊቀመንበር አቶ የሽዋስ አሰፋ እስካሁን የተደረጉ የውህደትም ሆነ የቅንጅትና የግንባር ሂደቶች የታሰበውን ያህል ውጤት ማምጣት ባይችሉም ሙከራዎቹን በዜሮ ማባዛት እንደማይገባ ተናግረዋል። ሆኖም የአሁኑ የሁለቱ ፓርቲዎች ጥረት እስከቀራኒዮ የሚጓዝ እንደሆነ እምነታቸውን ገልጸው ለዚህም እሳቸውም ሆኑ ፓርቲያቸው እንዲሁም የመኢአድ አመራሮችና አባላት ከፍተኛ መስዋእትነት እንደሚከፍሉ ተናግረዋል። “እስካሁን የተካሄዱ ደርድሮች ሁሉ የስርዓት ለውጥ አምጥተዋል ባይባልም ለሰላማዊ ትግል መጎልበት ያደረጉት አስተዋጽኦ ግን አሊ የማይባል ነው” ያሉት አቶ የሽዋስ “ገዥው ፓርቲ እየኖረ ያለው በራሱ ጥንካሬ ሳይሆን በተፎካካሪዎች ድክመት ነው። ይህ ድክመትም ትብብሮችን አድርጎ እስከመጨረሻው የማስቀጠል ቁርጠኝነት የማይታይባቸው መሆኑ ነው” በማለት ተናግረዋል። የመኢአድና የሰማያዊ ወደ ውህደት የሚያመራ አብሮ የመስራት ስምምነት ግን በቀያፋ ግቢ የሚገታ ሳይሆን እስከ ቀራኒዮ የሚጓዝ መሆኑን አጽንኦት ሰጥተው ተናግረዋል።  

የመኢአዱ ሊቀመንበር ዶክተር በዛብሀ በበኩላቸው “ሁለቱ ፓርቲዎች (መኢአድና ሰማያዊ) በረጋ ጥናት ላይ ተመርኩዘው ወደፊት ለሚያደረጉት ውህደት በር ከፋች መሆኑን ላረጋግጥ እወዳለሁ” ሲሉ የስምምነቱን ደረጃ ገልጸዋል። ይህ ስምምነትም በሁኔታዎች የሚለዋወጥ ሳይሆን ለዓላማው የታመነ መሆኑን ገልጸዋል። ዓላማውን ሲያስቀምጡም “ኢህአዴግን መገዳደር የሚችልና በምርጫ ኢህአዴግን አስወግዶ ሊተካ የሚችል ግዙፍ የፖለቲካ ፓርቲ መመስረት” እንደሆነ ተናግረዋል።

መደምደሚያ

የመኢአድ እና ሰማያዊ ፓርቲዎች በጋራ የመስራት ስምምነት በብሔራዊ ምርጫ ቦርድ የህግ ድጋፍ ሳያስፈልገው መካሄድ እንደሚችል የተገለጸ ሲሆን የፓርቲዎቹን ተደራሽነትና አደረጃጀት ይዘትም አቶ አዳነ ጥላሁን ገልፀዋል። በአብዛኛው የአገሪቱ ክፍል በሚያስብል መልኩ ሁለቱ ፓርቲዎች አባላትና ጽ/ቤት እንዳላቸው የገለጹት የመኢአዱ ዋና ጸሀፊ አቶ አዳነ ጥላሁን ሁለቱ ፓርቲዎች ለምን በጋራ መስራት እንደሚገባቸው የኮሚቴውን ሪፖርትም አቅርበዋል። በተናጠል የሚወጣውን የሁለቱን ፓርቲዎች ገንዘብና ጊዜ ከመቆጠብም በላይ በአባላት መካከል መግባባትን የሚፈጥር መሆኑንም ገልጸዋል።

ሁለቱ ፓርቲዎች በደረሱበት ስምምነት ዙሪያ አስያየታቸውን ለሰንደቅ ጋዜጣ የሰጡ ግለሰቦች እንደገለጹትም “ልዩነትን በመቻቻል መፍታት የሚችል የሰለጠነ ፖለቲካ በአገራችን አለመዳበሩ የታሪካችን አንዱ አሳዛኝ ክፍል ነው።  እነዚህ ፓርቲዎች እስከ ውህደት የሚዘልቁ ከሆነ በዋናነት የሚጠቀመው የአገሪቱ ህዝብና ስልጣን ላይ ያለው ፓርቲም ጭምር ነው። ምክንያቱም ህዝቡ የተደራጀ አማራጭ እንዲኖረው ሲያደርግ ኢህአዴግም ራሱን እንዲፈትሽ አስገዳጅ መፍትሔ ይፈጠርለታል” ሲሉ የተናገሩ ሲሆን “ሆኖም እንዳለፉት ጊዜያት ሁሉ የአሁኑ ሙከራም በአጭር እንዳይደናቀፍ በተለይ በፓርቲዎቹ አባላት ደጋፊዎችና አመራሮች መካከል ሰፊ ስራ ሊሰራ ይገባል እንጂ ሁል ጊዜ ድክመትንና ውድቀትን በገዥው ፓርቲ እያሳበቡ መሄድ ለማንም አይበጅም” በማለት መልዕክታቸውን አስተላልፈዋል።  

“ፖለቲካ ብዙ ፈተናዎች የሚያጋጥሙት ዘርፍ ሲሆን በተለይ እንደ ኢትዮጵያ ባሉ ዴሞክራሲ ባልሰፈነበትና ድህነት በተንሰራፋበት አገር ፈተናው ድርብ ይሆናል” ያሉት ሌላው አስተያየት ሰጪ በበኩላቸው “እየሱስ ክርስቶስ በጌቴሴማኔ የአትክልት ቦታ ሆኖ ሲጸልይ ቢቻልህስ ይህች ጽዋ ከእኔ ትለፍ አለ። ሆኖም ጽዋውን መጠጣቱ እንደማይቀር ሲያውቅ እስከ ቀራኒዮ ድረስ ታምኖ ዓላማውን አሳክቷል። እነዚህ ፓርቲዎችም ሲመቻቸው ተዋህደው ሲከፋቸው የሚለያዩ ሳይሆን ውስጣቸውን እየፈተሹና ውጫዊ ፈተናዎችን ደግሞ እየተቋቋሙ እስከ መጨረሻው ሊጓዙ ይገባል እንጂ መሃል ላይ ተደናቅፈው ሊወድቁ አይገባም” በማለት አስተያየታቸውን ሰጥተዋል።

  

           

ትንሳኤን በቅዱስ ላሊበላ

Wednesday, 12 April 2017 12:09

 

በጥበቡ በለጠ

ብዙ ሰው የትንሳኤን በአል ለማክበር ወደ እየሩሳሌም እየሔደ ነው። እውነትም እየሩሳሌም ብዙ ነገሮች አሉ። ነገር ግን የኛው ቅዱስ ላሊበላ እዚሁ ኢትዮጵያ ውስጥ ዳግማዊት እየሩሳሌምን መስርቷል። ላስታ ላሊበላ! ቡግና ወረዳ፣ ሮሐ ከተባለች ቦታ። ትንሳኤን እዚያ ነኝ። ስለዚህ ባወራለት ስለማልጠግበው ቅዱስ ላሊበላ በዚህ ሕማማት ውስጥ ትንሽ ባጫውታችሁስ?

 

የላሊበላ ቤተሠቦች የዛጉዌ ሥርወ-መንግሥት ነገስታት ናቸው። አባቱ ዣን ሥዩም ይባላል። እናቱ ኪዮርና ትባላለች። የተወለደው ቡግና አውራጃ ላስታ ውስጥ በ1101 ዓ.ም እንደሆነ የቤተ-ክርስትያን መረጃዎች ያመለክታሉ። በተወለደ ጊዜም ንቦች እንደከበቡት ይነገራል። ንቦች ማር ባለበት ቦታ አይጠፉም። እናም ላሊበላ ማር ሆኖ ሣይታያቸው አልቀረም። አፈ-ታሪክ እንደሚያወሣው ላሊበላ የሚለው መጠሪያ ስሙም የተገኘው ከዚሁ ከማር ጋር በተያያዘ ነው። ላል ማለት ማር ሲሆን ላሊበላ የሚለው ሥም ማር ይበላል የሚል ትርጉም እንደሚሠጥ ይነገራል። ይህ እንግዲህ ከዛሬ 800 አመታት በፊት በነበረው የአገውኛ ቋንቋ ውስጥ ያለ ትርጉም መሆኑ ነው።

 

ላሊበላ በተወለደ ጊዜ ስለ እሡ ብዙ ነገር ይነገር ነበር። ይህም የአባቱን ዙፋን እንደሚወርስ፣ ኢትዮጵያ ላይ እንደሚነግስ ሀገረና ሕዝብ እንደሚመራ ታላቅ ሠው እንደሚሆን በስፋት ይነገር ነበር። በዚህ ምክንያት ያባቱ ልጆች የሆኑት ወንድሙ እና እሕቱ ይጠሉት ነበር። ላሊበላን ለማጥፋት ይጥሩ ነበር።

 

ላስታ ውስጥ ታዋቂ የቤተ-ክሕነት ሠው የሆኑት አፈ-መምህር አለባቸው ረታ እንደሚተርኩት ከሆነ ያባቱ ልጅ እህቱ ላሊበላን መርዝ አበላችው። እንዲሞት። እናም ሞተ። ግን ደግሞ ከሞቱም ነቃ። ምክንያቱም ፈጣሪ ጊዜክ አልደረሠም አለው። ጌታም እንዲህ አለው፡- አንተ ላሊበላ በስሜ አብያተ-ክርስትያናትን ታንፃለህ። ላንተም መጠሪያ ይሆናሉ። የክርስትያኖችም መሠብሠቢያ ትሠራለህ ይለዋል።

ላሊበላም ለጌታ እንዲህ ይጠይቀዋል፡- ሰለሞን እንኳን እየሩሳሌምን ሲሠራ ዝግባውንም ፅዱንም ከፋርስ እና ከልዩ ልዩ ቦታዎች እያመጣ ነው። እኔ በየትኛው አቅሜ ነው አብያተ-ክርስትያናትን የማንፀው? ይለዋል።

 

ጌታም እንዲህ መለሠ፡- ከአንድ ቋጥኝ ድንጋይ ትፈለፍላለህ። አንተ ላሊበላ አንፅካቸው እንድትባል ነው እንጂ የማንፃቸው እኔ ነኝ አለው። ከዚያም ላሊበላ ከሞተበት ነቃ ይላሉ አፈ-መምህር አለባቸው ረታ የቤተ-ክርስትያንን ገድለ ላሊበላ እየጠቃቀሡ።

 

ሌላው የላሊበላ ታሪክ እንደሚያወሣው በመንድሙ እና በእህቱ አማካይነት ችግር ቢደርስበትም ራዕይ ታይቶት ትዳር ይመሠርታል። ባለቤቱ መስቀል ክብሯ ትባላለች። የተጋቡት በቁርባን ነው። ነገር ግን ከወንድሙ እና ከእህቱ የሚደርስበትን ጫና ለመቋቋም ከባለቤቱ ጋር ሆኖ ተሠደደ። እሡ ወደ እየሩሳሌም ሔደ። ባለቤቱ ደግሞ አክሡም ውስጥ አባ ጴንጤሊዮን ከሚባል ገዳም ገባች።

 

ላሊበላ በእየሩሳሌም 12 አመታት ያሕል ቆየ። በዚህ ጊዜ በርካታ ትምህርቶችን ቀሠመ። እብራይስጥ እና አረብኛን መናገር መፃፍ ቻለ። ከብዙ ሠዎች ጋር ተገናኝ።

እዚህ ኢትዮጵያ ውስጥ ደግሞ ሌላ ክስተት ተፈጠረ። ላሊበላ እንዲሠደድ ምክንያት የሆነው ወንድሙ ንጉስ ሐርቤይ በፀፀት ውስጥ ገብቷል። መንፈሡ ተረብሿል። ፈጣሪ እየወቀሠኝ ነው ይላል። ወንድምህ ላሊበላ እንዲሰደድ አድርገሃል፤ ይሔ ሐጥያት ነው፤ ስለዚህ ወንድምህን ፈልገህ ወደ ሐገሩ አምጥተህ፤ ይቅርታ ጠይቀህ ዙፋኑን ለእሡ ስጥ ይለዋል።

 

በመጨረሻም ላሊበላ ከእየሩሳሌም ወደ ሐገሩ መጥቶ አባ ጴንጤሊዮን ገዳም ውስጥ የምትገኘውን ባለቤቱን መስቀል ክብሯን ይዟት ወደ ላስታ ይመጣል። ወንድሙ ሐርቤይ ደግሞ የኢትዮጵያን ሕዝብ ሠብስቦ ጠበቀው። ድንጋይ ተሸክሞ ይቅርታ ጠየቀው። ወንድሜ ላሊበላ እንድትሠደድ ያደረኩ እኔ ነኝ። ለዚህም ስራዬ ጌታ ሲገፅፀኝ ቆይቷል፤ እናም ይቅረ በለኝ አለው። ላሊበላም ይቅርታ አደረገለት። ሐርቤይም የኢትዮጵያን ንጉስነት ትቶ ለላሊበላ ሠጠው። ጌታ ነግሮኛል። የኢትዮጵያ ንጉሥ አንተ ላሊበላ ነህ አለው። እናም የስልጣን ሽግግሩ ከሐርቤይ ወደ ላሊበላ በሠላም ተሸጋገረ።

 

ንጉሥ ላሊበላ ወደ ኢትዮጵያ የፖለቲካና የአስተዳደር ሕይወት ውስጥ በ1157 ዓ.ም ብቅ አለ። ላሊበላ ቄስ እና ንጉስ ነው። እጁ ላይ መቋሚያና መስቀል፣ አንደበቱ ላይ ትህትናና አስተዳደር የበዙበት የ12ኛው መቶ ክፍለ ዘመን አስገራሚ መሪ ሆኖ መጣ።

ቀደም ሲል በፈጣሪ እንደተነገረው የሚታወቀውንም የአብያተ-ክርስትያናቱን ግንባታ ጀመረ። በ23 አመታት ውስጥ 10 አብተ-ክርስትያትን ከአለት ፈልፍሎ ሠራ። እነዚህ አብያተ ክርስትያናት ዛሬም ድረስ የሠው ልጅ ምስጢራት ሆነው አሉ። እንዴት እንደታነፁ በግንባታው ላይ ማን እንደተሣተፈ፣ እንዴትስ እንደታሠቡ ወዘተ የሚተነትን የኪነ-ሕንፃ ፈላስፋ አልተገኘም። በዚህም ምክንያት የብዙ ጭቅጭቆች እና ውዝግቦች ምክንያት ሆኖ ለበርካታ አመታት ቆይቷል።

 

የአብያተ-ክርስትያናቱ የአሠራር ምስጢር ባለመታወቁ የተነሣ የሐይማኖት ሠዎች መላዕክት ላሊበላን እያገዙት በ23 አመታት ሠርቶ አጠናቀቃቸው ይላሉ። ቀን እሡ እየሠራ ሌሊት መላዕክት እሡ የሠራውን አጥፍ እያረጉለት ተሠርተው ተጠናቀቁ የሚሉ በርካታ የቤተ-ክርስትያን መረጃዎች አሉ።

 

በሌላ መልኩ ደግሞ የውጭ ሀገር የኪነ-ሕንፃ ባለሙያዎች ናቸው የሠሯቸው የሚሉ ፀሐፍትም አሉ። የላሊበላን ኪነ-ሕንፃዎች ለመጀመሪያ ጊዜ መጥቶ በማየት እና ለአለም በማስተዋወቅ ረገድ ፖርቹጋላዊውን ቄስ ፍሪንሲስኮ አልቫሬዝ የሚደርስ የለም። አልቫሬዝ በ1520 ዓ.ም ወደ ኢትዮጵያ መጥቶ ከጐበኘ በኋላ The Portuguese  Mission in Abyssinia የተሠኘ ግዙፍ መፅሃፍ አሣተመ። በዚህ መፅሃፍ ውስጥ ስለ ቅዱስ ላሊበላ ኪነ-ሕንፃዎች አሠራር የሚከተለውን ብሏል፡-

 

እነዚህን የቅዱስ ላሊበላን አብያተ-ክርስትያናት ላላያቸው ሠው ይህን ይመስላሉ ብዬ ብናገር የሚያምነኝ የለም። ነገር ግን ስለ እነሡ የምፅፈው ሁሉ እውነት መሆኑን በሐያሉ በእግዚአብሔር ስም እምላለሁ በማለት ፅፏል። አልቫሬዝ ያየውን ነገር ማመን አልቻለም ነበር። ላላያቸው ሠው ደግሞ ይህን ይመስላሉ ብሎ ማስረዳትም ከባድ ነው። ማንም አያምነኝም ብሎ ሠጋ። እናም ቄሡ አልቫሬዝ ማለ፤ ተገዘተ።

በአልቫሬዝ መፅሃፍ ውስጥ ሌላው አጨቃጫቂ ጉዳይ አብተ-ክርስትያናቱን ማን ሠራቸው የሚለው ነገር ነው። አልቫሬዝ እንደፃፈው ማነው የሠራቸው ብሎ ሲጠይቅ ፈረንጆች ናቸው የሠሯቸው ብለው ቄሶች ነገሩኝ ብሏል።

 

ታዲያ ከዚያ በኋላ የመጡ የሐገር ውስጥ እና የውጭ ፀሐፍት አብዛኛዎቹ ማለት ይቻላል ፈረንጆች ሠሩት ወደሚለው እምነት አዘንብለው ቆይተው ነበር።

የሐገራችን ታዋቂ ፀሐፊዎቸ ሣይቀሩ የላሊበላን ኪነ-ሕንፃዎች ሣይቀሩ የላሊበላን ኪነ-ሕንፃዎች የሠሯቸው የውጭ ሀገር ሠዎች እንደሆኑ ጭምር ፅፈዋል። ለምሣሌ ታላቁ ኢትዮጵያዊ ደራሲ ብላቶን ጌታ ኀሩይ ወ/ስላሴ በ1921 ዓ.ም ባሣተሙት ዋዜማ በተሠኘው መፅሐፋቸው ተክለፃዲቅ መኩሪያ የኢትዮጵያ ታሪክ አክሱም ኑቢያ ዛጉዌ በተሠኘው በ1931 ዓ.ም ባሣተሙት መጽሐፍ ብርሃኑ ድንቄ አጭር የኢትዮጵያ ታሪክ ብለው በ1941 ዓ.ም ባሣተሙት መጽሐፍ ዶ/ር ሥርጉው ሀብለስላሴ Ancient and Medieval Ethiopian History በተሠኘው መጽሐፋቸው እና ሎሎችም ጎምቱ የኢትዮጵያ የታላላቅ የታሪክ ፀሐፊዎች የላሊበላ ኪነ-ሕንፃዎች አሠራር ላይ የውጭ ሀገር ሠዎች ተሣትፏቸውን ፅፈዋል። እነዚህ ደራሲያን ፅሁፋቸው የተጠቀሙበት ምንጭ የውጭ ደራሲያንን ፅሁፍ ነው።

 

እነዚህን ፅሁፎች ሁሉ ያነበበችው እና ከእንግሊዝ ወደ ኢትዮጵያ የመጣችው ሲልቪያ ፓንክረስት በላሊበላ አብያተ ክርስትያናት አሠራር ላይ ሠፊ ጥናትና ምርም ጀመረች። ከጥናቷ ውስጥ ዋነኛው ጉዳይ አለምን መዞር ነበር። እንደ ላሊበላ አብያተ-ክርስትያናት ጋር የሚመሣሠሉ ኪነ-ሕንፃዎች በሌሎች ሐገሮች መኖርና አለመኖራቸውን ለማረጋገጥ አለምን አሠሠች። ከዚያም አንድ ውጤት ላይ ደረሠች።

 

ሲልቪያ ፓንክረስት Ethiopia :- A Cultural History የተሠኘ ግዙፍ መጽሐፍ አሣተመች። በዚህ በፅሃፍ ውስጥ የቅዱስ ላሊበላ አብተ-ክርስትያናት አሠራር የአለማችን ብርቅዬ ጥበቦች መሆናቸውን ገለፀች። በአለም ላይም በየትኛውም ሀገር ይህን መሳይ ጥበብ እንደማይገኝ ፃፈች እንደ ሲልቪያ አባባል እነዚህ የቅዱስ ላሊበላ ኪነ-ሕንፃዎቸ የኢትዮጵያዊያኖች ብቻ ጥበቦች ናቸው በማለት ገለፀች። የውጭ ሀገር ሠዎች ሠርተዋቸው ቢሆን ኖሮ ተመሣሣያቸውን በሌላ ሀገር አገኝ ነበር። ነገር ግን አላገኘሁም እያለች ሲልቪያ ፅፋለች።

 

ሲልቪያ ስትገልፅ ላሊበላ የአክሡም ዘመን ቀጣይ ኪነ-ሕንፃ ነው። ይህ ጥበብ በኢትዮጵያ ውስጥ እያደገ እና እየበለፀገ መጥቶ ላሊበላ ዘንድ ሲደርስ በእጅጉ ፍፁምነትን ተላብሶ መውጣቱን ፅፋለች። ሲልቪያ ላሊበላን ጨምሮ አያሌ የኢትዮጵያን ታሪኮች በመፃፍ በአለም ላይ ያስተዋወቀችን ታላቅ እንግሊዛዊት ናት። ሲልቪያ ኢትዮጵያ በኢጣሊያ ወራሪ ሐይል ስትወረር ለሐገራችን የታገለች የቁርጥ ቀን ወዳጃችን ናት። ወደ ኢትዮጵያም መጥታ እዚሁ ኖራ ነው ይህችን አለም በሞት የተሠናበተችው። በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ኃይማኖትም ተጠምቃ የክርስትና ስም ወጥቶላት ኖራለች። ቀብሯም የተፈፀመው እዚሁ ቅድስት ስላሴ ካቴድራል ነው።

 

የሲልቪያ ፓንክረስት ብቸኛ ልጅ የሆኑት አንጋፋው የታሪክ ሊቅ ኘሮፌሠር ሪቻርድ ፓንክረስትን ስለ ላሊበላ አብተ-ክርስትያናት አሠራር ተደጋጋሚ ቃለ-መጠይቅ አድርጌላቸው ነበር። እርሣቸው ሲናገሩ ኢትዮጵያ ውስጥ ከላሊበላ በፊት ከ150 በላይ አብያተ-ክርስትያናት ከቋጥኞች እየተፈለፈሉ ተሠርተዋል። ያ ጥበብ እያደገ መጥቶ ነው ላስታ ቡግና ውስጥ፣ ቅዱስ ላሊበላ ካለምንም የኮንሥትራክሽን ስህተት ብርቅዬ ኪነ-ሕንፃዎችን ገነባ። ይሔ ጥበብ የመነጨው ከዚሁ ከኢትዮጵያ ውስጥ ነው በማለት ሪቻርድ ፓንክረስት ይገልፃሉ።

 

የኢትዮጵያ እስራ ምዕት/ሚሊኒየም/ን በማስመልከት አንድ ዶክመንተሪ ፊልም በ1999 ዓ.ም ከጓደኞቼ ከኤሚ እንግዳ እና ከአመለወርቅ ታደሰ ጋር በመሆን ሠርተን ነበር። ፊልሙ የ1፡30 ሲሆን ሙሉ በሙሉ ትኩረቱን ያደረገው በቅዱስ ላሊበላ ኪነ-ሕንፃዎችና ታሪክ ላይ ነበር። የፊልሙ ርዕስ Lalibela:-Wonders and Mystery ይሠኛል። በአማርኛ ላሊበላ ትንግርትና ምስጢራት ልንለው እንችላለን።

 

በዚህ ፊልም ውስጥ በርካታ የታሪክ ሠዎች የኪነ-ሕንፃ ባለሙያዎች እና ተንታኞች  ተሣትፈውበታል። ፊልሙ እ.ኤ.አ 2007 ዓ.ም ለንደን የሚገኘው የብሪትሽ ሙዚየም ምርጥ የአፍሪካ ዳክመንተሪ ብሎት ለንደን ውስጥ ቀኑን ሙሉ እንዲታይ አድርጐታል። ከዚያ በኋላ ደግሞ በልዩ ልዩ የአውሮፓ ከተሞች አንዲሁም በአሜሪካ የአለም ባንክ ጽ/ቤት እና በበርካታ ስቴቶች እንዲታይ ተደርጓል።

 

ይህ ፊልም የተሰራበትት የአቀራረፅ ጥራቱ እና ቴክኖሎጂው የረቀቀ ሆኖ አይደለም። ፊልሙ የተወደደው በውስጡ ባለው የቅዱስ ላሊበላ ታሪክ ነው። በሠው ልጁ ታሪክ ውስጥ ኘላኔቷ ካሏት ትንግርቶች መካከል አንዱ ላሊበላ በመሆኑ ነው።

ላሊበላ ፎቅ ቤትን ወደ ላይ አይደለም የሰራው። እለት እየፈለፈለ ወደ ታች ነው የሠራው። ሰዓሊ እና ቀራፂ የሆነው የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲት የሥነ-ጥበብ መምሕር የሆነው በቀለ መኮንን ሲናገር የሰው ልጅ ወደ ታች ፎቅ ቤት የሠራው እዚህ ኢትዮጵያ ውስጥ ነው ይላል። እሡም ቅዱስ ላሊበላ ነው።

 

ዶ/ር አያሌው ሲሣይ የአገው ሕዝቦችና የዛጉዌ ሥርወ መግንስት ታሪክ የተሠኘ መፅሐፍ አላቸው። በዚህ መጽሐፋቸው ውስጥ ስለ ዛጉዌ ሥርወ መንግሥት እና ስለ ነገስታቱ ብዙ ማብራሪያ ሠጥተዋል። በተለይ ስለ ቅዱስ ላሊበላ ሲፅፉ የዚህ ንጉስ ዘመን መንግሥት የኢትዮጵያ የብርሃን ዘመን እንደነበር አውስተዋል።

 

በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ መምህር የሆነው አርክቴክት ፋሲል ጊዮርጊስ በላሊበላ ኪነ-ሕንፃዎች አሠራር ጥበብ በፍቅር የወደቀ ሠው ነው። ምክንያቱም የአብራኩን ክፋይ ልጅን ቤተ-ላሊበላ በማለት ስም ሰይሞለታል። ላሊበላ ለራሡ ማረፊያ የሚሆን ቤት አልሠራም። ቤተ-መንግስቱ የት እንደሆነ አይታወቅም። ነገር ግን በርካታ አብያተ-ክርስትያናትን አሣንጿል። ለዚያም የአሠራራቸው ምስጢር እስከ ዛሬ ድረስ ምን እንደሆነ አይታወቅም። ስለዚህ ፋሲል የላሊበላን ቅንነት እና ጥበበኝነት ለማስታወስ የልጁን ስም ቤተ-ላሊበላ በማለት ሰየመው።

 

ላስታ ውስጥ ተወልደው ለከፍተኛ ደረጃ ከደረሡ ሰዎች መካከል አንዱ ዲያቆን መንግሥቱ ጐበዜ ነው። መንግሥቱ ጐበዜ በታሪክ የመጀመሪያ ድግሪውን ሲሠራ በላሊበላ ላይ ነው ጥናቱን ያደረገው። ሁለተኛ ድግሪውን በአርኪዮሎጂ ሲሠራም መንግሥቱ ጐበዜ ጥናት ያደረገው በላሊበላ ኪነ-ሕንፃዎች ላይ ነው።

 

የዚህች ኘላኔት ድንቅዬ ስራ ነው ላሊበላ በማለት የሚናገሩት ኘሮፌሰር ዴቪድ ራፍካይንድ ናቸው። ኘሮፌሰር ራፍካይንድ በአሜሪካ እና በአውሮፓ የታወቁ የአርክቴክቸር /የኪነ-ሕንፃ/ ታሪክ ተመራማሪ ናቸው። እርሣቸው ሲናገሩ ላሊበላ እንዴት እንደተሠራ ማወቅ አስቸጋሪ ነው ይላሉ። ለምሣሌ አለት ሲፈለፈል ምን ታስቦ ነው? አርክቴክቱ ማነ ነው? ምን ላይ ዲዛይኑ ተሠራ? የመሣሠሉት ጥያቄዎች በሙሉ መመለስ አይችሉም። ስለዚህ ምስጢር ወይም Mystery ነው በማለት ኘሮፌሰር ዴቪድ ራፍካይንድ ይገልፃሉ።

 

ላሊበላ ሀገሩ ኢትዮጵያን 40 አመታት መርቷታል። በዘመነ ስልጣኔ የሐገሩን ዜጐች መብትና ጥቅማቸውን ጠብቆ የኖረላቸው መሪ ነበር። ግብፆች በአባይ ወንዝ ላይ ያላቸውን የበላይነት ያስቆመም መሪ ነበር። አባይን እገድባለሁ እያለ በየጊዜው ስለሚነሣ ግብፅ ለኢትዮጵያ  መንግሥት የሚገባውን ወሮታ በየጊዜው ትከፍል ነበር።

 

ላሊበላ ቄስ ሆኖ ሲቀድስ፣ ንጉስ ሆኖ ሀገረ ኢትዮጵያን የመራ የ12ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ስመ ገናና መሪ ነበር።

ኢትዮጵያን በአለም ላይ ስመ ገናና እንድትሆን ካደረጓት ስራዎች መካከልም የቅዱስ ላሊበላ ፍልፍል ኪነ-ሕንፃዎች ናቸው። የተባበሩት መንግሥታት የትምህርት፣ የሣይንስ እና የባሕል ድርጅት እፁብ ድንቅ ከሆኑ የሠው ልጅ ስራዎች መካከል አንዱ አድርጓቸው በአለም ቅርፅነት ከመዘገባቸው ቆይቷል። ላሊበላ በሠራቸው ስራዎች ዛሬም ድረስ ኢትዮጵያ ትጠቀማለች።

 

ዛሬ ምሽት ላይ የገና በአል ላስታ ላሊበላ ውስጥ እጅግ በደመቀ ሁኔታ ይከበራል። ከሐገሪቱ ልዩ ልዩ ስፍራዎች የመጡ ምዕመናን እና ከአለም ዙሪያ ገናን ላስታ ውስጥ ለማክበር የሚመጡ ሠዎች 10 የላሊበላን ረቂቅ ኪነ-ሕንፃዎችን ያያሉ።

 

 

በአንደኛው ምድብ፡-

1ኛ ቤተ-መድኃኔዓለም

2ኛ ቤተ-ማርያም

3ኛ ቤተ -መስቀል

4ኛ ቤተ-ደናግል

5ኛ ቤተ-ደብረ ሲና /በጣራው ስራ ቤተ-ሚካኤል፤ ቤተ ጐልጐታና የሥላሴ መቅደስ

 

በሁለተኛው ምድብ

6ኛ ቤተ-ገብርኤልና ሩፋኤል /በአንድ ጣሪያ ውስጥ ያሉ/

7ኛ ቤተ-መርቆርዮስ

8ኛ ቤተ-አማኑኤል

9ኛ ቤተ-አባሊባኖስ

በብቸኛነት ራሡን ችሎ የሚገኝ

10ኛ ቤተ-ጊዮርጊስ ናቸው።

 

በሰሞነ ህማማት በተለይ የቅዱስ ላሊበላ እና የጌታችን የመድሃኒታችን የእየሡስ ትንሳኤ በአል በተለየ ሁኔታ ይከበራል።

ዶ/ር አያሌው ሲሣይ በመጽሐፋቸው ሲገልፁ የአከባበሩ ሥነ-ሥርዓት በሌሎች የኢትዮጵያ አብያተ ክርስትያናት በሙሉ ከሚደረገው ለየት ያለና እጅግ በጣም የደመቀ በጣሪያ-የለሸ ቦታ ላይ የሚከናወን ነው። የአስሩ የላሊበላ አብያተ-ክርስትያናትና የዙሪያ ገቡ አድባራት ካህናት/መዘምራን ዲያቆናት ቀሳውስት/ በጥንግ ድርግብ፣ በሸማ፣ በካባ፣ በማጌጥ እና ማበሸብረቅ መቋሚያ፣ ፀናጽል፣ ከበሮ፣ መስቀል፣ ዣንጥላ እና የመሣሠሉትን ይዘው ግማሾቹ ማሚጋራ ተብሎ በሚታወቀው በቤተማርም የቋጥኝ አጥር ዙሪያ ከላይ ወጥተው በመደርደር ሲሰለፉ ቀሪዎቹ በበኩላቸው ከታች ከግቢው ከወለሉ በመሆን ቤዛ ኩሉ ዓለም ዮም ተወልደ ይላሉ። ሲተረጐምም የዓለም መድሐኒት ተወልደ። የሚለውን የቅዱስ ያሬዳን ዕዝል ዜማ ተራ በተራ እየተቀባበሉ ይወርብታል። ይዘምሩታል።

ላሊበላ ኪነ-ሕንፃው ተአምር፤ ሐይማኖታዊው ክብረ-በዓል መንፈስን የሚያፀዳ ቦታው የተባረከና የቅዱሣን ደብር ነው። ላስታ ላሊበላን እንያት።

ማረሚያ

Wednesday, 12 April 2017 12:11

ማረሚያ

በሰንደቅ ጋዜጣ 12ኛ ዓመት ቁጥር 604 ላይ በወጣው የ “መዝናኛ” አምድ ስር “. . .  በጋምቤላ ክልል ጎባ ወረዳ. . . “ የሚለው “በቤንሻንጉል ጉምዝ ክልል በጉባ ወረዳ” ተብሎ እንዲነበብ ከይቅርታ ጋር እንጠይቃለን። 

ግልፅ መረጃ ለህዝቡ ይሰጥ

Wednesday, 12 April 2017 12:10

 

ታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ኢትዮጵያዊያን ተስፋ ከጣልንባቸው ትላልቅ ግንባታዎች መካከል አንዱ ነው። ግንባታው በአምስት ዓመታት ውስጥ ተጠናቆ በሀገሪቱ ያለውን የመብራት ኃይል ችግር ከመቅረፍም ባለፈ ሀገሪቱን እና ህዝቧን ከድህነት ያላቅቃል የሚል ትልቅ ግምት የተሰጠው ፕሮጀክትም ነበር። እንደታሰበው ሳይሆን ቀርቶ ግንባታው ከተጀመረ ዘንድሮ ስድስተኛ ዓመቱን አክብሯል። እንኳን እንዲህ አይነት ግዙፍ ፕሮጀክት ይቅርና ሌሎች ጥቃቅን ስራዎችም በታቀደላቸው የጊዜ ገደብ ውስጥ መጠናቀቅ ሲያቅታቸው የሚስተዋል በመሆኑ የፕሮጀክቱ መዘግየት ብዙም ላያስደንቅ ይችላል። ነገር ግን ስለ ግንባታው ከስር ከስር ለህዝቡ መረጃ መስጠት ተገቢ ይመስኛል። እየደረሱን ያሉት ተባራሪ መረጃዎች እየጠቆሙን የሚገኙት ግንባታው በዚህን ያህል ፐርሰንት አድጓል የሚለውን ነገር ብቻ ነው። ከዚህ በዘለለ ግን ግድቡ ዓመት በጨመረ ቁጥር በመገናኛ ብዙሃን በኩል የሚሰጠን ምንም አዲስ መረጃ የለም። ዘንድሮም ከአምናው የተለየ የተነገረን ወይም ያየነው አዲስ ነገር የለም።

 

የህዳሴ ግድቡ ኃላፊነቱም ሆነ የመጠቀም መብቱ የአንድ አካል ወይም የተወሰነ ቡድን ሳይሆን የመላው ኢትዮጵያዊ ህዝብ ነው። ለዚህም ነው እያንዳንዱ ሰው ለማለት በሚያስደፍር መልኩ ሁሉም ኢትዮጵያዊ አቅሙ የቻለውን ነገር ሁሉ ለግንባታው አስተዋፅኦ ሲያበረክት የቆየው፤ አሁንም እያበረከተ ያለው። ነገር ግን ህዝቡ ኃላፊነቱን እየተወጣ መሆኑ ከግምት ውስጥ ገብቶ ስለግድቡ በቂ እና ግልፅ የሆነ መረጃ እንዲያገኝ እየተደረገ አይደለም። ምናልባት የቴክኒክ እና ምስጢራዊ መረጃዎችን ይፋ ማድረግ በግንባታው ላይ አሉታዊ ተፅእኖ ሊያሳድር የሚችልበት አጋጣሚ እንዲፈጠር ያደርግ ይሆናል። ነገር ግን ስራውን በማያሰጋ መልኩ ህዝቡ ሊገባው በሚችል መንገድ አንዳንድ መረጃዎች ቢሰጡ መልካም ነው። ሌላው ቀርቶ ህዝቡ ያዋጣው ገንዘብ በምን ሁኔታ ስራ ላይ እየዋለ እንደሚገኝ እና ለግንባታውም እያበረከተ ያለውን አስተዋፅኦ በተመለከተ መረጃ ቢሰጠው፣ በህዝብና በመንግስት መካከል መተማመንን ለመፍጠር ከመርዳቱም በተጨማሪ ሌሎችም ለግንባታው የራሳቸውን አስተዋፅኦ እንዲያበረክቱ ያነሳሳቸዋል የሚል ሃሳብ አለኝ።

 

                                    በስልክ የተሰጠ አስተያየት   

ቁጥሮች

Wednesday, 12 April 2017 12:09

17 ቢሊዮን ዶላር          ተኪ ምርቶችን ወደ ሀገር ውስጥ ለማስገባት ባለፈው ዓመት ብቻ የወጣ ወጪ፤

 

ከ15 ሚሊዮን ዶላር በላይ   የሲሚንቶ ምርት በዓመት እያስገኘ ያለው ገቢ፤

 

59 ቢሊዮን ብር           ከ2008 ዓ.ም ወዲህ ተኪ ምርቶችን በማዘጋጀት ማስቀረት የተቻለው የውጭ ምንዛሪ፤

 

                        ምንጭ፡- አዲስ ዘመን ጋዜጣ ሚያዝያ 2 ቀን 2009 ዓ.ም 

 

“ማንበብ ሙሉ ሰው ያደርጋል” በሚል መሪ ቃል በደብረማርቆስ ከተማ ጎዛምን ሆቴል የስነ-ፅሁፍ ምሽት መሰናዳቱን ዘመራ መልቲ ሚዲያና ፕሮዳክሽን አስታወቀ። ቅዳሜ (ሚያዝያ 7 ቀን 2009 ዓ.ም) ከምሽቱ 11፡30 ሰዓት የሚጀምረው ይህ የጥበብ ድግስ አንብበው ለወገን የሚያጋሩት ማንኛውንም አይነት መፅሐፍ በማበርከት መሳተፍ እንደሚቻል አዘጋጆቹ ተናግረዋል። የተሰበሰበው መፅሐፍ ለህዝብ ቤተ መፅሐፍት እንደሚበረከት የተጠቆመ ሲሆን፤ በመፅሐፉ የውስጥ ገፅ ላይ የለጋሹን ስምና ፊርማ እንዲኖርበትም አዘጋጆቹ ጠይቀዋል። የስነ-ፅሁፍ ምሽቱን ለመታደም አንድ መፅሐፍ እንደመግቢያ ይዞ መገኘት በቂ ሲሆን፤ ከጥበብ ድግሱ ባለፈ የመፅሐፍ ንባብን ለማበረታታት የሚያግዙ መጣጥፎች፣ የወግና የስነ-ግጥም ስራዎች እንዲሁም ጭውውቶች እንደሚቀርቡ የፕሮግራሙ አዘጋጆቹ ለሰንደቅ ጋዜጣ ተናግረዋል። 

 

ከስምንት ተከታታይ ውይይቶች በኋላ መቋጫ ያገኘው የፓርቲዎች የድርድር መድረክ ከተራ ጭቅጭቅ በዘለለ ሀገራዊ ፋይዳ ባላቸው ጉዳዮች ዙሪያ ማተኮር አለበት።

ለስምንት ተከታታይ ጊዜ የተደረጉ ውይይቶችን ተከታትለናል። በአብዛኛው በመከባበር እና ልዩነቶችን በማስተናገድ የተጠናቀቀ ስብሰባ ነበር። በየትኛውም መመዘኛ ልዩነቶች የአንድን መድረክ ሕይወት የሚያሳዩ እንጂ በአሉታዊ ሁኔታ የሚነሱ አይደሉም።

የሚፈጠሩ ልዩነቶችን በጠረጴዛ ዙሪያ አስቀምጦ ለመፍታት የተሄደበት ርቀት በራሱ በአዎንታዊ ጐኑን የሚያሳይ ነው። ከዚህ በበለጠ ደግሞ ልዩነቶችን አቻችሎ ዋናውን ሀገራዊ ስዕል በመመልከት ለድርድር ተዘጋጅቶ መቅረብም ተገቢነቱ ከፍ ያለ ነው። በተለይ ኢዴፓ በመጨረሻው ስብሰባ ላይ ያቀረበው አስታራቂ አጀንዳ በምሳሌነቱ የሚነሳ ነው። እንዲሁም ገዢው ፓርቲ ተቀራርቦ ለመስራት ያሳየው ትዕግስትና የመድረክ አጠቃቀም በአዎንታዊ ጎኑ የሚነሳ ነው። ሌሎች ፓርቲዎችም ያበረከቱት አስተዋፅኦ እንዲሁ የሚመሰገን ነው።

መስተካከል ያለበት ቁልፍ ጉዳይ ግን ነገሮችን በመሰነጣጠቅ አላስፈላጊ ትርጓሜዎች በመስጠት የሚካሄደው ክርክር ነው። አንዳንዱ ግለሰብን ሳይቀር ለማጥቃት የሚያደርገውን እንቅስቃሴ ተመልክተናል። የፓርቲ መሪዎች እስከመሰዳደብ ሲደርሱም ተመልክተናል። ፈጽሞ ከሀገራዊ አጀንዳዎች ጋር ግንኙነት የሌላቸው መበሻሸቆች ሲሰነዘሩ ታዝበናል። ሌሎችም ባሕሪዎችን አስተውለናል። ፈጽሞ ከፖለቲካ መሪዎች የሚጠበቅ ባለመሆኑ መታረም አለበት እንላለን።

እስካሁን በፖለቲካ ፓርቲዎቹ በኩል በትዕግስት ዴሞክራሲያዊ ሥርአቱን ለማጎልበት ለሄዱበት ርቀት ሊመሰገኑ ይገባል።፡ በልዩነት የወጡትም ደረጃ በደረጃ እየመከሩ ወደ ዋናው ውይይት የሚገቡበት ሁኔታም ቢመቻች የበለጠ ሁሉም ወገን አትራፊ መሆኑን ማስታወስ እንወዳለን።¾

 

በይርጋ አበበ

ኢትዮጵያ በባህላዊ ማዕድን አውጪዎች የምታገኘው ገቢ በዘመናዊ መንገድ ከሚገኘው የተሻለ መሆኑ ተገለጸ።

በኢትዮጵያ ከእድገትና ትራንስፎርሜሽኑ ገቢ ውስጥ 3 በመቶ የሚሆነውን ድርሻ የሚይዘው እና አጠቃላይ ከውጭ ንግዱ 19 በመቶውን የሚሸፍነው የማዕድን ዘርፍ መሆኑን በኢፌዴሪ የማዕድን፣ የተፈጥሮ ጋዝና የነዳጅ ሚኒስቴር የገበያ ልማት ዳይሬክተር አቶ ተወልደ አባይ ገልጸዋል። አቶ ተወልደ አያይዘውም ከዚህ አኃዝ ውስጥ ከ70 እስከ 80 በመቶ የሚሆነውን ድርሻ የሚይዘው በባህላዊ መንገድ የሚወጣው ማዕድን መሆኑን ተናግረዋል።

ባለፉት ስምንት ወራት ብቻ ወርቅ ታንታለምና ኦፓል በዘመናዊ መንገድ ተመርተው ወደ ውጭ ገበያ በመላክ 62 ሚሊዮን ዶላር ሲገኝ ተመሳሳይ ማዕድናት በባህላዊ መንገድ ተልከው የተገኘው ገቢ ግን 72 ሚሊዮን ዶላር ነው። በአንደኛው የእድገትና ትራንስፎርሜሽን ዘመንም በባህላዊ መንገድ ከሚመረቱ ማዕናት አንድ ነጥብ ሰባት ቢሊዮን ዶላር መገኘቱን የገለጹት አቶ ተወልደ በሁለተኛው ጂቲፒ አንድ ነጥብ ስምንት ቢሊዮን ዶላር ለማግኘት መታቀዱን ተናግረዋል።

በኢትዮጵያ ከአንድ ነጥብ ሁለት ሚሊዮን በላይ ዜጎች በባህላዊ ማዕድን ቁፋሮ በተለይም በወርቅና በፕላቲኒየም ማምረት ስራ መሰማራታቸውን የገለጹት ዳይሬክተሩ ሆኖም ከዘርፉ የሚጠበቀውን ያህል አገሪቱ ልትጠቀም አመቻሏን ተናግረዋል። ይህን ችግር በተመለከተም በተደረጉ ጥናቶች የችግሮቹ ምንጮች ተለይተው መቀመጣቸውን ገልጸው ወደተሻለ ምርታማነትና አምራቾቹም ተጠቃሚ የሚሆኑበትን አሰራር እየተተገበረ መሆኑን አቶ ተወልደ አያይዘው ተናግረዋል።

በተያያዘ ዜና በኢትዮጵያ ነዳጅ ለማውጣት እየተደረገ ያለው ፍለጋ መቀጠሉን በኢፌዴሪ የማዕድን ተፈጥሮ ጋዝና ነዳጅ ሚኒስቴር የነዳጅ ፈቃድና አስተዳደር ዳይሬክተር ዶክተር ቀጸላ ታደሰ ተናገሩ። ዶክተር ቀጸላ በአገሪቱ እየተካሄደ ያለውን የነዳጅ ፍለጋና ቁፋሮ በገለጹበት ወቅት እንዳስታወቁት “በአፋር ክልል፣ በአባይ ተፋሰስ፣ በመቀሌ ተፋሰስ፣ በኦጋዴን እና በሰገን ስምጥ ሸለቆ” እየተካሄደ ያለው ፍለጋ ተስፋ ሰጪ መሆኑን ገልጸው ነዳጁ በዚህ ቀንና በዚህ ዓመት ይወጣል ብሎ መናገር እንደማይቻል ተናግረዋል።

የነዳጅ ፍለጋው በእርግጥ ይገኛል ወይ መቼስ ሊወጣ ይችላል? ተብለው የተጠየቁት ዶክተር ቀጸላ “የነዳጅ ቁፋሮ እንደ ቁማር” ነው ያሉት ዳይሬክተሩ ነዳጅን በተመለከተ በእርግጠኛነት አለ ብሎ መናገር የሚችል ባለሙያ እንደሌለ ገልጸው ሆኖም ተስፋ መቁረጥ ሳይኖር ፍለጋው መቀጠሉን ተናግረዋል። ለነዳጅ ፍለጋ አንድ ጉድጓድ ለመቆፈር እስከ 50 ሚሊዮን ዶላር የሚፈጅ መሆኑን የገለጹት ዶክተር ቀጸላ እንደዚህ አይነት ከባድ በጀት የሚጠይቀውን ስራ የኢትዮጵያ መንግስት ወጪ ሳያወጣ በነዳጅ አምራች ካምፓኒዎች ሙሉ ወጪ ፍለጋው እየተካሄደ መሆኑን ተናግረዋል።¾


Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100
Page 3 of 160

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us