You are here:መነሻ ገፅ»arts»news admin - Sendek NewsPaper
news admin

news admin

ቁጥሮች

Wednesday, 29 November 2017 12:50

 

30ሺህ ሜትሪክ ቶን                                በ1986/87 ተመርቶ የነበረው የሰሊጥ ምርት መጠን፤

 

430 ሺህ ሜትሪክ ቶን                             በ2008/09 የተመረተው የሰሊጥ ምርት፤

 

1 ሚሊዮን 537ሺህ 102 ሜትሪክ ቶን        ከ2003 እስከ 2008 ዓ.ም በሀገሪቱ የተመረተው ሰሊጥ መጠን፤

 

3 ሚሊዮን                                           በሰሊጥ ምርት ላይ የተሰማሩ አርሶ አደሮችና አልሚ ባለሃብቶች ቁጥር፤

 

            ምንጭ ፡- የኢትዮጵያ ምርት ገበያ ባለስልጣን፤

በይርጋ አበበ

የሰማያዊ ፓርቲ የቀድሞው የህዝብ ግንኙነት ኃላፊ አቶ ዮናታን ተስፋዬ ይግባኝ ተቀባይነት አግኝቷል።

የፌዴራሉ ይግባኝ ሰሚ ፍርድ ቤት ከትናንት በስቲያ ሰኞ በዋለው ችሎት ከወራት በፊት የፌዴራሉ የስር ፍርድ ቤት አቶ ዮናታንን “በፀረ-ሽብርተኝነት ሕግ አንቀፅ ስድስት ላይ የተቀመጠውን ተላልፏል” ሲል የስድስት ዓመት ከስድስት ወር የእስር ቅጣት አሳልፏል።

የአቶ ዮናታን ተስፋዬ ጠበቃ አቶ ሽብሩ በለጠ ከሰንደቅ ጋዜጣ ጋር ባደረጉት ቃለ ምልልስ “ዮናታን በፌስ ቡክ አድራሻው ያስተላለፈው ፅሁፍ ሃሳብን በነፃ የመግለፅ ሕገ መንግሥታዊ መብቱን ተጠቅሞ ያደረገው እንጂ ወንጀል አይደለም የሚል ነበር ያቀረብነው ይግባኝ። ይህን እንዲከላከልም በፀረ-ሽብርተኝነት ሕጉ አንቀጽ ስድስት ተጠቅሶ እንዲከላከል ነበር የተቀጠረው። ዮናታን በግል አድራሻ ያደረገው የሃሳብ ልውውጥ ፈጽም ወንጀል ስላልሆነ በነፃ ይሰናበት የሚል እና በአማራጭነትም የፀረ-ሽብርተኝነት ህጉን ተላልፏል የሚል አንዳችም ነገር የለም። ሽብርተኛ እና ሽብርተኝነት በሌለበት ሽብርተኝነትን አበረታቷል መባሉ አግባብ አይደለም። ስለዚህ ተመጣጣኝ ቅጣት ነው ሊሰጠው የሚገባ የሚል ነበር” ብለዋል። ይግባኝ ሰሚ ፍርድ ቤቱም የመጀመሪያውን አማራጭ ሳይቀበለው ቀርቶ ሽብርተኛ እና የሽብርተኛ ተግባር ሳይኖር አበረታቷል የሚለው የከፍተኛውን ፍርድ ቤት ውሳኔ ውድቅ አድርጎታል። ነገር ግን አቶ ዮናታን በግል አድራሻው “የሰው ህይወት ከሚጠፋ የትኛውም ንብረት ቢወድም ይሻላል ሲል የፃፈው በመደበኛው የኢፌዲሪ የወንጀል ህግ አንቀጽ 257 ስር ጥፋተኛ ያደርገዋል ብሎ የሶስት ዓመት ከስድስት ወር ቅጣት አሳልፏል” ሲሉ ጠበቃው ተናግረዋል።

አቶ ሽብሩ ስለ ደንበኛቸው የጤንነት እና የእስር ቤት አያያዝ በተመለከተ ላቀረብንላቸው ጥያቄ “ከወራት በፊት በነበረው የፍርድ ቤት ቀጠሮ ከታሰረበት ዝዋይ ማረሚያ ቤት በቪዲዮ ኮል ቀርቦ አይቸዋለሁ። ያኔ ደህና ነበር። በአሁኑ ቀጠሮ ግን አላየሁትም” ብለዋል።

አቶ ዮናታን ተስፋዬ ታህሳስ 18 ቀን 2008 ዓ.ም በሽብርተኝነት ተጠርጥሮ በቁጥጥር ስር መዋሉ ይታወሳል።

በይርጋ አበበ

ከቅርብ ዓመታት ወዲህ የስንፈተ ወሲብ ህክምና በወንዶች በኩል ውጤታማ መሆኑን ዶ/ር አንተነህ ሮባ የተባሉ የሙያው ሐኪም ተናገሩ።

ዶ/ር አንተነህ ሰሞኑን ለመገናኛ ብዙሃን በሰጡት ጋዜጣዊ መግለጫ እንደተናገሩት ከአሜሪካ በመጣ ዘመናዊ የህክምና ማሽን ህክምና እየሰጡ መሆናቸውን የገለፁ ሲሆን በእስካሁኑ የህክምና ሥራቸውም በወንዶች በኩል ውጤት ማምጣታቸውን ተናግረዋል። ሆኖም ግን ሴቶች የችግሩ ሰለባ ቢሆኑም በተለያዩ ምክንያቶች ህክምናውን እያገኙ እንዳልሆኑ ገልጸዋል።

በሽታው አስጊ መሆን የሚጠረጠር ባይኖርም የህክምናው ወጭ ከፍተኛ በመሆኑ ኢትዮጵያዊያን ህክምናውን በቀላሉ እንዳያገኙ ያደርጋል። የህክምናው ወጭ እንዲቀንስ የሚደረግበት መንገድ የለም ወይ? ተብለው ከጋዜጠኞች የተጠየቁት ዶ/ር አንተነህ “የህክምናው ዋጋ ከፍተኛ የሆነው የመድሃኒቱ ዋጋ በዶላር ስለሚገዛ ነው እንጂ የህክምናው ወጭ እና ለማሽኑ የሚከፈለው ዋጋ አይደለም። መድሃኒቱ በዶላር ከመገዛቱም በላይ የቀረጥ ዋጋውም ከፍተኛ ስለሆነ ነው” ብለዋል።

ዶ/ር አንተነህ ሮባ አያይዘውም ከቅርብ ዓመታት ወዲህ በኢትዮጵያ ያለው የአመጋገብ እና የኑሮ ሁኔታ በመቀየሩ ስኳርና ደም ግፊትን የመሳሰሉ ተላላፊ ያልሆኑ በሽታዎች መስፋፋታቸውን ተናግረዋል። በተለይ ስኳር በአፍሪካ ኢትዮጵያዊን በቀዳሚነት እያጠቃት መሆኑን ተናግረዋል።

በይርጋ አበበ

 

የገጣሚ በቃሉ ሙሉ ሁለተኛ መጽሐፍ የሆነው “የማያልቅ አዲስ ልብስ” የግጥም መድብል የፊታችን ሐሙስ በዋቢ ሸበሌ ሆቴል ይመረቃል። በምረቃ ሥነ-ሥርዓቱ ላይ ወጣትና አንጋፋ ገጣሚዎች፣ ደራሲያን እና አርቲስቶችን ጨምሮ ጥሪ የተደረገላቸው እንግዶች ይገኛሉ ተብሏል። በዕለቱ ገጣሚያኑ ኤፍሬም ሥዩም፣ ሰለሞን ሳህሌ፣ መኳንንት መንግሥቱ እና ረድኤት ተረፈ የግጥም ሥራ የሚያቀርቡ ሲሆን አርቲስት ፈቃዱ ከበደ የወግ ፅሁፍ ያቀርባል። አንጋፋዎቹ ደራሲያን ኃይለመለኮት መዋዕል እና ገጣሚና ፀሐፊ ተውኔት አያልነህ ሙላት ተጋባዥ ናቸው።

ብሥራተ ገብርኤል አካባቢ ከሚገኘው ግዙፍ የገበያ ማዕከል ሥራውን የጀመረው “እንይ ሲኒማ” ለአገርኛ ፊልሞች ቅድሚያ ሰጥቶ እንደሚሰራ ገልጿል።

 

ሲኒማ ቤቱ ባሳለፍነው ቅዳሜ አብራጃው ላይ በይፋ ሲከፈት ታዋቂ አርቲስቶች እና ጥሪ የተደረገላቸው እንግዶች ተገኝተዋል። የሲኒማ ቤቱ የመጀመሪያ የሆነው ፊልምም የታዬ ሲሆን “ዕርቅ ይሆን” የተሰኘው ፊልም ተመርጦ ለእይታ ቀርቧል።


የሲኒማ ቤቱ መከፈት ለአገርኛ ፊልሞችና የፊልም ባለሙያዎች አማራጭ ይሆናል ያሉት የሲኒማ ቤቱ ኃላፊዎች፤ በአሁኑ ወቅት ለአገርኛ ፊልሞች ጊዜው ፈታኝ ቢሆንም ይህንን አስቸጋሪ ጊዜ እያወቁ እንደገቡበት ተናግረዋል።

በጥበቡ በለጠ

 

የቀድሞው ፕሬዘደንት መቶ አለቃ ግርማ ወ/ጊዮርጊስ በ1951 ዓ.ም “አየርና ሰው” የተሰኘ በአየር የበረራ ታሪክ ላይ ተመርኩዞ የተጻፈ መጽሀፍ በድጋሚ ታትሞ ነገ ከጥዋቱ 2፡30 ጀምሮ በቢሾፍቱ አየር ሀይል ቅጽር ግቢ ውስጥ በልዩ ወታደራዊ ስነ ስርአት ይመረቃል። የመቶ አለቃ ግርማ ወ/ጊዮርጊስ ከ1930 ዎቹ መጀመሪያ ላይ የአየር ሀይል ባልደረባና አብራሪ ሆነው ስራ የጀመሩ ናቸው። ታሪካቸውም ከመጀመሪያዎቹ የተማሩ የአየር ኃይል መኮንኖች ምድብ ውስጥ ይጠራሉ። ከአየር ኃይልነት እስከ ሀገር ፕሬዘዳንትነት ሀገራቸውን አገልግለዋል። በድርሰት አለም ውስጥም የደራሲያን ማህበር ከመስራች አመራር አባላት መካከል አንዱ ናቸው።

 

ይህ ነገ አያሌ ታዳሚያን በሚገኙበት ስነ ስርአት በደብረዘይት ቢሾፍቱ አየር ኃይል ግቢ ውስጥ የሚመረቀው ይህ መጽሀፍ በበረራ ታሪክ ውስጥ በአማርኛ በ1951 ዓ.ም የታተመ የመጀመሪያው መጽሀፍ ነው። ስለዚሁ መጽሀፍ ግርማ ሲጽፉ የሚከተለውን ብለዋል።

 

አየርና ሰው የተሰኘውን መጽሐፍ ስጽፍ በዚያን ጊዜ እንግሊዝኛ የተማሩ ብዙ ሰዎች ባልነበሩበት ጊዜ ነበር ፈረንሳይኛ ማወቅ የግድ ይላል።

 

ስለዚህ ኢትዮጵያውያን ወገኖች ስለአየር ንቅናቄ ስለማያውቁ አይሮኘላንን ቴክኖሎጂ ያስገኘው ነገር መሆኑን በአማርኛ በመጻፍ አስተዋጽኦ ለማድረግ አሰብኩ።

 

የአየር ንቅናቄ ታሪክ ከ400 ዓመታት በፊት በእውቁ ሳይንቲስት ኢጣሊያዊ ሊዎናርዶ ዳቪንቺ ተተለመ። ከመትለምም አልፎ ንድፈ ኃሳቡን ጻፈ። ሄሊኮኘተር የምትመስል ስዕል በመሳል ከአየር የከበደ ነገር በየአር ውስጥ ለመንሳፈፍ የሚችል መሆኑን ገልጾ ጻፈ።

 

ይሁን እንጂ የሊዎናርዶ ዳቪንቺ ሀሳብ ይፋ ወጥቶ ዋጋ ያገኘው በተጻፈ በ190 ዓመቱ ነው። በተፃፈ በ190 ዓመቱ ፍልስፍናው ከተገለጸ በኋላ ሰው እንዳሞራ በአየር ውስጥ የመብረር ምኞቱ እየሰፋ ሄዶ በ1903 ዓ.የብስክሌት ጠጋኞች የሆኑ የራይትስ ልጆች አልቪራና ዊልበር ራይትስ በትንሽ ሞተር የታገዘ የመጀመሪያውን ከአየር የከበደ መሣሪያ ሠርተው በአየር ውስጥ ከ40 ሜትር በላይ በረሩ። ይህ ነው የአውሮኘላን ታሪክ።

 

ከአየር የከበደ መሣሪያ በአየር ላይ በረረ። የሌዎናርዶ ዳቪንቺ ህልም እውን ሆነ።”

 

የቀድሞው የኢ.... ፕሬዚደንት ግርማ ወልደጊዮርጊስ

 መጽሀፉን በተመለከተ ዶክተር ዳዊት ዘውዴ 2002 . የሚከተለውን ጽፈው ነበር።

ክቡር ኘሬዚዳንት ግርማ ወልደ ጊዮርጊስ የመቶ አለቃ በነበሩበት ጊዜ አየርና ሰው በሚል ስያሜ አሳትመውት የነበረውን የእድሜ ባለጸጋ መጽሐፍ ከሃምሣ አንድ ዓመታት በኋላ እንደገና እንዲታተም የተባበሩትን በቅድሚያ ላመስግናቸው።

መጽሐፉ የሰው ልጅ ከተፈጥሮ የቀሰመውን እውቀት በማዳበር እንዴት አይሮኘላንና ሌሎችንም በራሪና ተንሳፋፊ መሣሪያዎችን ሊፈጥር እንደቻለ የሚያስረዳና የሚያስተምር ቋሚ ሰነድ ነው በውስጡ ያካተታቸው ጉዳዮች የዘመኑን ሁኔታ ያንፀባርቃሉ።

አርና ሰው የተባለው መጽሐፍ መሠረት ያደረገው ክቡር ኘሬዚዳንት ግርማ በነበራቸው የበረራ ፍቅርና ዝንባሌ ላይ ሲሆን ሌዎናርዶ ዳቪንቺ በፀነሰው ንድፍ ላይ ተንተርሰው የራይትስ ወንድማማች የማብረር ችሎታቸውን እንዴት እንደገነቡና ዘመናዊ የአየር አገልግሎት እንዴት እንደዳበረ እየተራቀቀም እንደመጣ በዝርዝር ይተነትናል። ቀደም ብለው የተደረጉ ምርምሮችን መሠረት አድርገው የዘመናችን የበረራ ምጥቀትና እድገት የቴክኖሎጂ ፈሩ ከምን ተነሥቶ የት እንደደረሰ ባቀረቡበት በዚህ መጽሐፍ ውስጥ ቁም ነገሮችን ቀላልና ግልጽ በሆነ ዘዴ አስተላልፈውልናል።

መጽሐፉ ወቅታዊና ዘመናዊ የአየር አገልግሎት ለሰው ልጅ ያበረከተውን ከፍተኛ ጥቅም አጉልቶ ከማሳየቱም በላይ በሰዎች መካከል ግንኙነትን በማዳበር ወሳኝ ሚና እንደተጫወተ በማስገንዘብ መገናኘት ቋንቋ ለቋንቋ ለመግባባትና የአንዱን የሥልጣኔ እርምጃ ሌሎች ተካፋይ ለመሆን እንዲችሉ ምክንያት ነው ይላል አይሮኘላን የሰውን ልጅ የጠቀመውን ያህል በአንደኛውና በሁለተኛው ዓለም ጦርነቶች ጊዜና ከዚያም ወዲህ ያደረሳቸው ጉዳቶች በዚሁ መጽሐፍ ተገልጸዋል። በዓለም ዙሪያ በሥራ ሲዘዋዎሩ ከአይሮኘላን የበረራ ጉዞ ጋር የተያያዙ ገጠመኞችንም በዚሁ መጽሐፍ ውስጥ አክለዋል።

ለመጀመሪያ ጊዜ አይሮኘላን ወደ ኢትዮጵያ ሲመጣ የነበረውን ሁኔታ ክቡር ኘሬዚዳንት ግርማ ወልደ ጊዮርጊስ በታሪክነት መዝግበውታል። በአገራችን የአየር መጓጓዣ እንዴት እያደገ እንደመጣና ለሥልጣኔ ጉዞ ተጨማሪ ድጋፍ እንደሆነም በሰፊው አውስተውታል። ራሳቸው ተካፋይ የሆኑበትና የሰለጠኑበት ሙያ በኢትዮጵያ እንዴት እንደተስፋፋም መጽሐፉ በሰፊው ያብራራል። የሲቪል አቪዬሽን አገልግሎት ከበረራው ጋር ተጣምሮ በኢትዮጵያ ማደጉንም ይገልጣል።

ወቅታዊና በሥነ-ጽሑፍ ምርምር የተደገፈ መጽሐፍ ከመሆኑም በላይ ሰው ከአየር ጋር ያለውን የተፈጥሮና የሥነ-ጥበብ ጥምር ታሪካዊ ግንኙነቶችን በጥልቀት አጉልቶ ያሳያል።

በጊዜው የመቶ አለቃ አሁን ኘሬዚዳንት ግርማ ወልደ ጊዮርጊስ በዚህ መጽሐፍ የሥነ-ጽሑፍ ችሎታቸውንም አስመስክረዋል።

 

ዳዊት ዘውዴ (ዶክተር)

ታህሣሥ 2002 .

ከዚህ ሌላ ደራሲው የመቶ አለቃ ግርማ /ጊዮርጊስ ስለ መጽሀፋቸው ላይ 1951 . አንድ አስገራሚ ነገር ጽፈዋል። የጻፉት ስለ አጼ ኃይለስላሴ ልጅ ስለ ልዑል መኮንን ነው። ይህም እንዲህ ይነበባል።

ግርማዊ ሆይ

ልዑል መኰንን መስፍን ሐረር ከጠላት ወረራ በኋላ የመብረር ትምህርት ሲጀመር ከመጀመሪያዎቹ በራሪዎች አንዱ ከመሆናቸው በላይ በመብረር ላይ በነበራቸው ጥልቅ ፍቅር ምክንያት የግል አውሮኘላኖች እየገዙ ሲያመጡ መንግሥቱ በዚያን ጊዜ ለትምህርት የነበረው አውሮኘላኖች ቁጥር ያነሰ ስለነበረ አብዛኛውን ጊዜ በልዑልነታቸው አውሮኘላን እንጠቀም ነበር።

ከዚህም ሌላ በመኖሪያ ቤታቸው ልዩ ልዩ ግብዣና የትምህርት ሲኒማዎችን እያሰናዱ በየጊዜው ያደርጉልን የነበረው እርዳታ ለትምህርታችን መስፋፋት የቱን ያህል እንደጠቀመን በዚች አጭር መግለጫ አትቶ ለመጨረስ አይቻልም።


ልዑልነታቸው ሰው አቅራቢ፣ ደግና ቸር፣ ደፋር ጅግና፣ አስተዋይ፣ አስተተዳዳሪ ከትልቅ መሪ የሚጠበቅ ችሎታና ቁም ነገር በሙሉ አሟልቶ የሰጣቸው በመሆናቸው የምንመለከታቸው እንደ አንድ መስፍን ሳይሆን እንደ ታላቅ ወንድማችን ነበር።

ልዑልነታቸው የመብረር ልምምድ ሲያደርጉ በነበረበት ጊዜ አብሮ የመብረር ዕድል ያጋጠመን ብዙዎቻችን በመብረር በነበራቸው ችሎታና ፈቃድ አድናቂዎቻቸው ነን።

ይህን የመሰለ የሞራል ደጋፊ የችግር ተካፋይ መሪ ከመካከላችን በመለየታቸው በአየር ሥራዎች ዙሪያ ለሚገኙት ከፍ ያለ ኃዘን እንደደረሰ ግልጽ ነው።

የሰው መታሰቢያው ለትውልድ የሚያልፈው በሐውልት የተቀረጸ በጽሑፍ የሰፈረ ሲሆን፣ መሆኑን በማመን በበኩሌ ልዑልነታቸው በአየር ሰዎች መሀል መታሰቢያ እንዲኖራቸው በማሰብ ቀደምት የአየር ጥናት መግለጫ የሆነችውን ይህቺን መጽሐፍ በታላቅ ትሕትና አበረክታለሁ።

ባሪያዎ

የመቶአለቃግርማወልደጊዮርጊስ።

ከዚህ በመለጠቅም መጽሀፋቸው ላይ የሚከተለውን መግቢያ ጽፈዋል።

 

መግቢያ

ሰው ራሱን ካወቀበት ጊዜ ጀምሮ በአንዳንድ ነገሮች ላይ ልዩ ዝንባሌ ይኖረዋል።

በልጅነቴ መኖሪያዬ ጃንሜዳ ልዑል አልጋ ወራሽ ግቢ ሲሆን የምማረው ተፈሪ መኰንን ትምህርት ቤት ነበር።

በዚያን ጊዜ አውሮኘላን የሚያርፈው ጃንሜዳ ላይ ስለነበር በየዕለቱ ሲነሣና ሲያርፍ የልጅነት ጠባይ እያታለለኝ በማየት ሰዓት አሳልፍ ነበር። በዚህ ምክንያት አስተማሪዬ አቶ ኮስትሬ ወልደ ጻድቅ ይቀጡኝ የነበረው ምሑራዊ ቅጣት የአየር ሰው ለመሆን ከነበረኝ ምኞት ጋር የተያያዘ በመሆኑ ሳስታውስ እኖራለሁ።

ምንም እንኳን ለማመን አስቸጋሪ ቢመስል በዚያን ዘመን በአውሮኘላኑ ጭራና ክንፉ ላይ የሚታየው ተነቃናቂ ክፍል የአውሮኘላኑ ማዘዣ መሆኑ ይገባኝ ነበር። እጅግ ያስደንቀኝ የነበረው አውሮኘላኑ ሲነሣ ከግራና ከቀኝ ክንፉ ጎኑ ሰዎች ደግፈው እየሮጡ ለመነሳት ሲል ይለቁት የነበረው ነው። አየር ኃይል ትምህርት ቤት እስከገባሁና የአየርን ንቅናቄ ምሥጢር እስካወቅሁ ድረስ ይህ የሚደረግበትን ምክንያት ለመረዳት ጊዜ  ወስዶብኛል በትምህርት ረገድ ሁኔታውን ጠልቄ ስከታተል በዚያን ዘመን የነበሩ አውሮኘላኖች ፍጥነታቸው በጣም ዝግ ያለ ሆኖ ንፋስ ስለሚያስቸግራቸው የመነሻ ፍጥነት እስኪያገኙ ድረስ ሚዛናቸውንና አቅጣጫቸውን ጠብቀው እንዲሔዱ ለማድረግ የተፈጠረ ዘዴ መሆኑን ለመረዳት ቻልሁ።

ለምሳሌ ያህል የነበሩትን አውሮኘላኖች ፍጥነት ለመገመት ይጠቅማል ብዬ የማስታውሰው ከዕለታት አንድ ቀን አንድ አውሮኘላን በእንጦጦ በኩል ለማረፍ ጃንሜዳን ሲጠጋ አፈ ንጉሥ አጥናፌ ግቢ ውስጥ ከባሕር ዛፍ ላይ ተንጠልጥሎ ቀረ። የኢትዮጵያ አውሮኘላን ከባሕር ዛፍ ላይ ያርፋል እየተባለ ስለተወራ አገራችንን ለመውረር ይሰናዳ የነበረው ጠላታችን ተሸብሮ ነበር ይባላል። ምክንያቱ ግን የአውሮኘላኑ ፍጥነት በጣም ያነሰ ከመሆኑም በላይ አውሮኘላኑ ቀላል ስለ ነበረ ነው አውሮኘላኑ የባሕር ዛፎችን ቅርንጫፎች ሰባብሮ ጠንከር ያለው አንጠልጥሎ ሲያስቀረው በአውሮኘላኑ ውስጥ የነበሩት ነጂዎች ካደጋ የዳኑት።

ይህ በእኛ ሀገርና በእኛው እድሜ የተደረገ ሆኖ እኛም የዓይን ምስክር ስንሆን የሰው ልጆች በአውሮኘላን ኢንዱስትሪ መሻሻልና መለዋወጥ እጅግ ከፍ ካለ የእውቀት ደረጃ ላይ በአሁኑ ጊዜ የደረሱበት ሲገመት ያለፈው ለሰሚ የቆየ ተረት ይመስላል። የሆነውን ጽፎ ማቆየት ጠቃሚ ነው። ስለዚህ በተለይም ስለ አቪየሽን ቴክኒክ በውጭ አገር ቋንቋ የተጻፉትን በማንበብ ዘመናዊውን የቴክኒክ እርምጃ ለመከታተል ለማይችሉ አንባቢዎች የአየርና ሰው በሚል አርእስት የጻፍኩት ልዩ ልዩ ሐሳብ በጋዜጣ ካሁን በፊት በየጊዜው ተገልጿል።

ይህንኑ በመጽሐፍ ቅፅ ባዘጋጀው የበለጠ ይጠቅም ይሆናል በማለት በራሴ ልምድ /ኤክስፔሪየንስ/ ያገኘሁዋቸውንና በመከታተልም የደረስኩባቸውን የምትገልጽ ይህችን የመጀመሪያ የአየር ጥናት መግለጫ መጽሐፍ ለአየር ሥራ መስፋፋት ይጥሩ ለነበሩት ለተወዳጁ መስፍን ልዑል መኰንን ኃይለሥላሴ መታሰቢያ አድርጌ ለማበርከት ደፈርኩ።

 

የአዕዋፍ የመብረር ዘዴ

የክንፍ ባለቤቶች አዕዋፍ እንደምን እንደሚበሩ ማጥናት የመብረር ምኞት የነበራቸው ሁሉ ለአሳባቸው ማረፊያ ምክንያት ሆነ። ትላልቅና ትናንሽ አሞራዎች እንደምን እንደሚበሩና ሚዛናቸውንም እንደሚጠብቁ በክንፋቸው እንደምን እንደ ሚጠቀሙባቸው ማጥናት ለአሁኑ ጊዜ መብረር ዋና መሠረት ነው።

አዕዋፋት ሊበሩ የሚችሉት ክንፋቸውን በማጠፍና በመዘርጋት ነው። ማናቸውም ሕይወት ያለው ፍጥረት ራሱን የሚረዳበት ልዩ ልዩ አካል ከፈጣሪው ተሰጥቶታል። የአዕዋፋት ክንፋቸውን ስንመለከት ለሚኖሩበት አገር የአየር ሁናቴ በመጠናቸው ተገቢ የሆነ መሣሪያ አላቸው በብርድ አገር የሚሩት የውስጥ ሰብ የላይ ድርብ ሲኖራቸው በቆላ አገር የሚኖሩት ጅማታማ ሆነው ለነፋስ የሚሆን ክንፍ አላቸው። እንደሌላው ፍጡር ሁሉ እነዚህ ፍጥረታት የሚኖሩት ፈጣሪያቸው ባደላቸው መልካም መሣሪያ አማካይነት ነው።

ረጅምና አጭር፤ መሐከለኛ ሚዛን የሌለው በራሪ አሞራ እስካሁን ድረስ አልታየም። የአሞራ ክንፍ ብዙ ጊዜ ካገለገለ በኋላ በርጅና ምክንያት አልፎ አልፎ ላባው ይወድቃል። አወዳደቁም ከሁለት ክንፎቹ አንድ አንድ ላባ በትክክል ይወድቃል እንጂ ከያንዳንዳቸው ሁለት ወይም ሦስት አይወድቅም። አገልግሎታቸውን የፈጸሙት ላባዎቻቸው ምንም በርጅና ምክንያት ቢወድቁ በሚወድቁት ልክ አዲስ ላባዎች ከሥር ይበቅላሉ። አዲሶቹ ላባዎች አሮጌውን እየገፉ ያድጉና በአዲስ ጉልበት አገልግሎታቸውን ይቀጥላሉ። ይህም መለዋወጥ የሚከናወነው አሞራው ባለው ክብደት መጠን ለመብረር የተወሰነለትን ርቀት ከበረረ በኋላ ነው።

እያንዳንዱ አዕዋፍ በሰማይ ላይ ልዩ ልዩ የመብረር ዘዴ አለው። ክንፉን ለማጠፍ ከፍ ያለ ጉልበት ስለሚያስፈልገው ማናቸውም አዕዋፍ የሚበላው ምግብ እንደ ነዳጅ የሚያበረው በመሆኑ በብዙ ይመገባል።

በአገራችን በጣም ከታወቁት ለምሳሌ ያህል ከበራሪዎች ውስጥ አንበጣን እንመልከት። አንበጣ ምንም እንኳን አወጣጡ እንደትል ሆሄ የመብረር ዕድሜው ያጠረም ቢሆን መብረር ከቻለበት ወድቆ እስከ ሚያልቅበት ጊዜ ድረስ በእህልና በማናቸውም ለምለም ቅጠል ላይ የሚያደርሰው አደጋ ከፍ ያለ ነው።

አንበጣ በሰማይ ላይ እየበረረ ለመቆየት የሚችለው በላዩ ላይ ያለው ስብ እስኪያልቅ ድረስ በመሆኑ ስለዚሁ ጉዳይ ጥናት ካላቸው ሊቃውንት ታውቋል። አንድ አንበጣ በራሱ ክብደት ልክ በቀን ውስጥ ይበላል ተብሏል። እንግዲህ አንድ አንበጣ ሁለት ግራም ክብደት ቢኖረው በቀን ሁለት ግራም መመገብ አለበት። የአንድ አንበጣ መንጋ 125 ቶን ክብደት ሲኖረው ሙሉ ቀን ለመብረር 125 ቶን ምግብ መመገብ ይኖርበታል። ኃይልና ብርታት የሚሰጠው ስብ ሲያልቅ ሌላ ለመጨመር ወደ ምድር ይወርዳል። ከስቶና በጣም ርቦት ስለሚወርድ በመሬት ላይ ያገኘውን ማናቸውንም ነገር ሳይመርጥ ጥርግ አድርጐ ይበላል።

ለረጅም ጉዞ የሚያበቃ ስብ ካጠራቀመ በኋላ እንደገና መሬት ለቆ ይነሣና ንፋስ ወደ መራው ሥፍራ ይበራል። በዚህ ምሳሌ ማስረዳት የምፈልገው በአየር ላይ የሚበር ሁሉ ከፍ ያለ ምግብ እንደሚጨርስ ወይም እንደሚያስፈልገው ነው። ይሁን እንጂ ሰው ክንፍ የሌለው ፍጡር ስለሆነ በምግብ ኃይል በሰማይ ላይ ሊበር አይችለም። ነገር ግን ለሰው ልጆች ጥበብ ስለተገለጠ ምንም ራሳቸው ክንፍ አውጥተው መብረር ባይችሉ ክንፍ ያለውን ሠርተው ለመብረር በመቻላቸው ከአዕዋፍ ጋር ተስተካክለዋል ሊባል ይቻላል። የመብረርን ትምህርት ያስተማረ ወይም ለማስተማር ምክንያት የሆነው በቆላ አገር የሚኖር ትልቁ ጆፌያማ አሞራ ነው።

የመብረርን ዘዴ በትክክል በጆፌ አሞራ ለመቅዳት ቢሞክርም ሰው ባየ ጊዜ ፈጥኖ በመነሣት ስለሚሸሸ ገና አልተቻለም። አሞራ የሚነሣውና የሚያርፈው የነፋሱን አቅጣጫ በመከተል ነፋስ ወደነፈሰበት ነው። ንፋሱ ጠንካራ በሆነ ጊዜ ፈጥኖ ለመነሣት ይችላል። ከመሬት ወደ ሰማይ ሲነሣ ለትንሽ ጊዜ በመሬት ላይ ያኰበኩባል። ይህንኑ ለመገንዘብ አሞራ በአረፈበት ሥፍራ ንፋስ ወደሚነፍስበት ወገን ድንጋይ ቢወረውር ነፋሱ ወደ ነፈሰበት ካልተነሣ መውደቁን ስለሚያውቅ ለመነሣት የሚያስችለውን የነፋስ ኃይል እስኪያገኝ እያኰበኰበ ሰው ወዳለበት እንኳን ቢሆን ይሮጣል።

በበጌምድር ጠቅላይ ግዛት ከወዴት እንደመጡ ያልታወቁ ልዩ ምልክትና ቀለበት ያላቸው ሁለት አሞራዎች በአንድ ሥፍራ አርፈው ሰው በደረሰባቸው ጊዜ ተነስተው ለመብረር ወደ ሰውዬው አኰበኰቡ ሰውዬው አደጋ የሚጥሉበት መስሎት አንደኛውን በዱላ ደብድቦ ሲገድለው ሁለተኛው ፖስተኛ የያዘውን ፖስታ እንደያዘ አመለጠ ተብሏል። ይህን በሰማሁ ጊዜ የመብረርን ጥበብ አስታወስኩ ምንም እንኳን እቦታው ሆኜ ሁኔታውን ባላይ በግምት እንደመሰለኝ ፖስታ የያዙ እነዚህ ሁለት አሞራዎች ከተለቀቁበት ወደ ሥፍራቸው ለመድረስ ሲጓዙ ደክሞአቸው ወይንም የአየሩን ሁናቴ ለማሳለፍ አርፈዋል። በድንገት የደረሰባቸው ሰው የሚመጣው ከወደንፋሱ አቅጣጫ ስለነበር ሳይደርስባቸው ከሰውዬው ዘንድ ደረሱ። ያላወቀውና ካሁን ቀደም ያልደረሰበት ነገር ስለአጋጠመው ሰውየው ደንግጦ ራሱን ለማዳን ባደረገው መከላከል ከአሞራዎቹ አንዱን ለመግደል ተገደደ። ባልታሰበ አደጋ ጓደኛው በሞት ቢለየውም አንደኛው መልክተኛ መልክቱን ለማድረስና ግዳጁን ለመፈፀም በኃይል በሮ አመለጠ።

የመብረር ፍቅር ካደረብኝ ጊዜ ጀምሮ በተፈጥሯቸው የመብረር እድል የተሰጣቸውን ሁሉ ማጥናት ወደድሁ። በሰማይም ሆነ በመሬት በራሪ የሆነ ነገር ባየሁ ጊዜ አተኩሬ ሳልመለከት አላልፍም። በምዘዋወርበት ጊዜ ሁሉ በመንገድ ዳር የቆሙና ከመንገድ ውጭ በመሬት የዕለት ምግባቸውን የሚቃርሙ አሞራዎች ደንግጠው በሚነሱበት ሰዓት የአየርን አቅጣጫ በመከተል ሰው ወዳለበት ሲመጡ እደነቅ ነበር። ይህ የሚሆንበትን ምክንያት ለማወቅ ሜቴዎሮሎጂ ላልተማረ ሰው አስቸጋሪ ነው። አሞራዎች ይህን የሚያደርጉት ባለማወቅና አደጋ ባለመፍራት ሳይሆን ፈጥኖ ለመነሣት ፈጣን ንፋስና ሙቀት አየር ስለሚያስፈልጋቸው ነው። ከዚህም በቀር ንፋስ በኋላ የሆነ እንደሆነ የሚበቃ ፍጥነት ባለማግኘት ወድቀው የሞት አደጋ እንደሚደርስባቸው ስለሚያውቁ በትንሽዋ ሞቃት አየር ለመጠቀም በሚነሱበት ጊዜ ወደ መንገድ መብረር ግድ ይሆንባቸዋል።¾

ሮዴዢያ፤ ዚምባብዌ …?

Wednesday, 22 November 2017 12:51

በሳምሶን ደሳለኝ

 

የሰሞኑ የዚምባብዌ ፖለቲካዊ ቀውስ የጀመረው ሮበርት ሙጋቤ በባለቤታቸው ግፊት ምክትል ፕሬዝዳንት የነበሩትን ኤመርሰን ምናንጋግዋ ‘ታማኝ አይደሉም' ብለው ከሥስልጣን ካባረሯቸው በኋላ ነበር። የኤመርሰን ምናንጋግዋን መባረር ይፋ ያደረጉት የኢንፎርሜንሽን ሚኒስትሩ ሳይመን ካሃያ ሞዮ ምናንጋግዋ “ታማኝ'' አይደሉም ሲሉም ተደምጠዋል።


በገዢው ፓርቲ "አዞው" በሚል ስም የሚታወቁት ምናንጋግዋ፣ ከሥልጣን ከተወገዱ በኋላ "ዛኑ ፒኤፍ ፓርቲ አንተና ሚስትህ እንደፈለጋችሁ የምታደርጉት የግል ንብረታችሁ አይደለም" ሲሉ ሙጋቤን ተችተውም ነበር። የቀድሞው የደህንነት ሹም የነበሩት ምናንጋግዋ ፕሬዝዳንት ሙጋቤን የመተካት ተስፋ የተጣለባቸው መሪ ነበሩ።


ምናንጋግዋ ከሥልጣን በመነሳታቸው የሮበርት ሙጋቤ ባለቤት የሆኑት ግሬስ ሙጋቤ ባለቤታቸውን በመተካት ቀጣይ የዚምባብዌ መሪ እንደሚሆኑ በበርካቶች ዘንድ ተገምቶም ነበር። ከዚህ በፊት ቀዳማዊት እመቤት ግሬስ ሙጋቤ ምክትል ፕሬዝዳንቱን ከስልጣናቸው እንዲያነሱ ሮበርት ሙጋቤን በተደጋጋሚ ይወተውቱ እንደነበርም ይነገራል።


ከሳምንት በፊት ግሬስ ሙጋቤ በሃራሬ ለተሰበሰቡ ደጋፊዎቻቸው ባደረጉት ንግግር ''እባቡ በሃይል ጭንቅላቱን መመታት አለበት። በፓርቲው ውስጥ መከፋፈል እና አለመግባባትን የሚፈጥሩትን ማስወገድ አለብን። ወደ ቀጣዩ የፓርቲያችን ስብሰባ በአንድ መንፈስ ነው መሄድ ያለበን'' ሲሉ በምናንጋግዋ ላይ ሲዝቱ ተሰሙ። ግሬስ ሙጋቤ ይህን ባሉ ከጥቂት ጊዜ በኋላ ኤመርሰን ምናንጋግዋ ለህይወቴ ሰግቻለው ብለው ሃገር ጥለው ሸሹ።


ሙጋቤ ምክትላቸውን ካባረሩ ከአንድ ሳምንት በኋላ ነበር የሀገሪቱ ጦር በፓርቲው ውስጥ እየተደረገ ባለው ጉዳይ ጣልቃ ልገባ እችላለሁ ሲል ማስጠንቀቂያ የሰጠው። ከ90 የሥራ ባልደረቦቻቸው ጋር በመሆን ነበር የዚምባብዌ ጦር ኃይል ጄነራል ኮንስታንቲኖ ቺዌንጋ ገዢውን ፓርቲ ለማጥፋት የሚንቀሳቀሱ ኃይሎች ከድርጊታቸው ካልተቆጠቡ ጦሩ ጣልቃ እንደሚገባ በጋዜጣዊ መግለጫቸው ያስጠነቀቁት።


ቀጥለውም የዚምባብዌ ጦር ብሔራዊ ቴሌቪዥን ጣቢያ የሆነውን ዜድ ቢ ሲን ተቆጠጠረ። ጦሩ በሰጠው መግለጫ "ይህ መፈንቅለ-መንግሥት አይደለም፤ በፕሬዝዳንት ሙጋቤ ዙሪያ የሚገኙ ወንጀለኞች ላይ እርምጃ የመውሰድ ተልዕኮ እንጂ። ጦሩ የመንግሥትን ስልጣን ለመቆጣጠር አልተንቀሳቀሰም" ሲል በመግለጫው ጠቅሶ ፕሬዝዳንት ሮበርት ሙጋቤ እና ቤተሰቦቻቸው ደህንነታቸው የተጠበቀ መሆኑን አረጋገጠ።


የአፍሪካ ሕብረትም ሆነ የደቡባዊ አፍሪካ የልማት ማሕበረሰብ (ሳድክ) መፈንቅለ-መንግሥት አካሂደው ስልጣን ለያዙ አካላት ዕውቅና አይሰጡም። የደቡብ አፍሪካው መሪ ጃኮብ ዙማ ሳድክን በመወከል በዚምባብዌ የሚካሄድ ማንኛውንም ዓይነት ሕገ-ወጥ የሥልጣን ሽሽግግር በማሕበረሰቡ ተቀባይነት የለውም ሲሉ ተሰምተዋል። በደቡብ አፍሪካ የዚምባብዌ ልዑክ የሆኑት አይዛክ ሞዮ መፈንቅለ መንግሥት አለመኖሩን ጠቁመው መንግሥት በተለመደ መልኩ ሥራውን እያከናወነ ነው ብለዋል።


እስካሁን የጦሩን እንቅስቃሴ ማን እየመራው እንደሆነ የታወቀ ነገር ባይኖርም ጦሩ በሚሰጠው ተደጋጋሚ መግለጫ እያደረገ ያለው 'መፈንቅለ-መንግሥት' እንዳልሆነና ተልዕኮውን ሲያጠናቅቅ ነገሮች ወደቀድሞው እንደሚመለሱ ማሳወቁን አላቋረጠም።


ባለፉት ሁለት ቀናት የዛኑፒኤፍ ፓርቲ ያልተጠበቀ ውሳኔ አስተላልፏል፡፡ ሮበርት ገብሬኤል ሙጋቤን ከፓርቲው ሊቀመንበርነት አንስቷል፡፡ እንዲሁም ግሬስ ሙጋቤን ከፓርቲው አባሯቸዋል፡፡ ለዛሬ በምልሰት የፕሬዝደነት ሮበርት ሙጋቤ እና የሮዴዢያ አያን ስሚዝ ታሪካዊ ሒደቶችን እናስቃኛለን፡፡


*** *** ***


የቀድሞው ጠቅላይ ሚኒስትር የአሁኑ የዚምባብዌ ፕሬዝደንት ሮበርት ገብርኤል ሙጋቤ እ.ኤ.አ. ፌብርዋሪ 21 ቀን 1924 በሃራሬ የተወለዱት። የዘጠና ሶስት ዓመቱ ሮበርት ሙጋቤ አንድ ነጥብ ስምንት ሜትር ይረዝማሉ፡፡ እምነታቸው የሮማ ካቶሊክ ሲሆን፣ ርዕዮተ ዓለማቸው ደግሞ ማርክሲስት ነው፡፡ አባታው ገብርኤል ማቲቢሊ ሲሆኑ፣ እናታቸው ቦና ይባላሉ፡፡ የቀድሞ ባለቤታቸው ሳሊ ሃይፍሮን (1987-1992) ሲባሉ አሁን በጋብቻ የተጣመሯቸው ግሬስ ሙጋቤ (1996-) ይባላሉ፡፡ የአምስት ልጆች አባት ሲሆኑ፤ እስከ ጁን 20 ቀን 2017 ያላቸው ተቀማጭ 10 ሚሊዮን የአሜሪካ ዶላር መሆኑ ተዘግቧል፡፡


ሮበርት ሙጋቤ ለአባታቸው ገብርኤል ማቲቢሊ ሶስተኛ ልጅ ናቸው፡፡ ታላቅ ወንድማቸው በ1934 አርፏል፡፡ አባትየውም ቤተሰቡን በትኖ በዚህ አስቸጋሪ ወቅት ርቆ ሄዷል፡፡ በሮማን ካቶሊክ ውስጥ ሙጋቤ፣ ስለእየሱስ ክርስቶስ በሚገባ ተምረዋል፡፡ ኩታማ በሚባል ኮሌጅ ገብተው ትምህርታቸውን ተከታትለዋል፡፡ አስተማሪም ለመሆን በቅተዋል፡፡ በዚህ ሳይወሰኑ በደቡብ አፍሪካ ፎርት ሃሬ ገብተው ተምረዋል፡፡ ሙጋቤ በአርት ካገኙት ዲግሪ በተጨማሪ ከስድስት ዲግሪ በላይ ተምረው አግኝተዋል፡፡ ከተመረቁ በኋላም ቻሊምባና መምህራን ማሰልጠኛ ኮሌጅ ከ1955-1958 አስተምረዋል፡፡ በዚህ ወቅት በማርክሲስት አስተሳሰብ እና በጋናው ኩዋሜ ኒከሩማ ከፍተኛ ተፅዕኖ ሥር ወድቀው እንደነበር ማጣቀሻዎች ያሳያሉ፡፡


እ.ኤ.አ. በ1958 ሙጋቤ የማስተርስ ዲግሪያቸውን ለመስራት ወደ ጋና አቀኑ፡፡ ቀድሞውኑ በኩዋሜ ኑክሩማና አስተሳስብ የተጠለፉት ሙጋቤ፣ በጋና ቆይታቸው አርነት በጣም ራባቸው፡፡ ከቀኝ ገዢዎች ነፃ የወጣችውን ጋናን ሲመለከቱ፣ በውስጣቸው በርካታ ነገር አጫረባቸው፡፡ በ1960 ወደ ምዕራባዊ ሮዴዢያ ተመልሰዋል። ወደ ሀገራቸው ሲገቡ ባዩት ነገር እጅግ ደነገጡ፤ ተቆጩም፡፡ አዲሱ የኢያን ስሚዝ የሮዲዢያ አገዛዝ በሺዎች የሚቆጠሩ ነጮችን በዚምባብዌ ኢኮኖሚውን እና ፖለቲካውን ተቆጣጥረው ጥቁር ዜጐች የበይ ተመልካች ሆነው ሲመለከቱ ደግሞ የአርነት ደውል በሕሊናቸው ዳግም አስተጋባ፡፡ ለነጩም ለጥቁሩም የተመቻቸ ዚምባብዌን ለመፍጠር ትግል ውስጥ ገቡ፡፡


ሙጋቤ የአርነት ታጋይ ናቸው፡፡ በተለይ ዚምባብዌ ሮዴሺያ ተብላ በምትጠራበት ጊዜ ከእንግሊዝ ቀኝ ግዛት ለማላቀቅ በተደረገው እልህ አስጨራሽ ትግል በወጣትነታቸው ተሳታፊ ነበሩ፡፡ በወቅቱ የማርክሲዝም አስተሳሰብ ከፍተኛ አፍቃሪና ተከታይ ነበሩ፡፡ በነበራቸው ንቁ ተሳትፎ ናሽናል ዴሞክራቲክ ፓርቲ ፀሐፊ ሆኑ፡፡ በፓርቲው ውስጥ ከፍተኛ መሰረት በመዘርጋትና ተቀባይነታቸውን ከፍ በማድረግ ሶሻሊስት ናሽናሊስ ሙቨመንት ወይም ዛኑ (ZANU) የተባለ ፓርቲ በመመስረት እንግሊዝን ከዚምባቡዌ ጠርጎ ለማስወጣት አጀንዳ ቀርጸው ተንቀሳቅሰዋል፡፡


የሮበርት ገብሬኤል ሙጋቤ ሥርነቀል እንቅስቃሴ በእንግሊዞች ባለመወደዱ በ1964 እርስ ቤት ወረወሯቸው፡፡ ለ10 ዓመታትም ታሰሩ ሙጋቤ በእስር ቤት ሆነውም የውጭ ወራሪዎችን ሕዝብ እንዲታገላቸው እና ዚምባብዌን ነፃ ሀገር ማድረግ እንዳለባቸው ከመናገር አልተቆጠቡም፡፡ ሕዝቡም እንዲበረታ የሚችሉትን ድጋፍ ሁሉ ያደርጉ ነበር፡፡ እንዲሁም በዚህ የእስር ጊዜያቸው ከሳወዝ አፈሪካ ዩኒቨርሲቲ ና ከዩኒቨርሲቲ ኦፍ ለንደን በርቀት ትምህርቶች ተምረው ሁለት የህግ ዲግሪዎች አገኙ።


ሙጋቤ በአርነት እንቅስቃሴ ውስጥ National Democratic Party (1960-1961), Zimbabwe African People's Union (1961-1963), Zimbabwe African National Union (1963-1987), Zimbabwe African National Union-Patriotic Front (1987-Present) እነዚህን የፖለቲካ ፓርቲዎች በመፍጠርና በማዋሃድ ከፍተኛ ትግል በማድረግ የነፃነት ጉዟቸውን በአስተማማኝ ደረጃ በመምራትና ለድል እንዲበቁ ዋጋ የከፈሉ ምርጥ ጥቁር አፍሪካዊ ታጋይ ናቸው፡፡

የነጮች አገዛዝ ለምን እንዲያከትም ተደረገ


እ.ኤ.አ. 1965 ሮዴዢያ፣ በአይን ስሚዝ መሪነት ከዩናይትድ ኪንግደም ነፃ ሀገር መሆኗን አወጀች፡፡ ዚምባብዌ በወቅቱ ግማሽ ሚሊዮን በሚጠጉ ነጮች ትተዳደር የነበር ሲሆን የፖለቲካ እና የኢኮኖሚ የበላይነትም በነጮቹ እጅ የተያዘ ነበር፡፡ ይህን የነጮች የበላይነት ተከትሎ በመጀመሪያ በዩናይትድ ኪንግደም ቀጥሎ በተባበሩት መንግስታት ማዕቀብ በዚምባቡዌ ላይ ተጥሏል፡፡ ይህንን የነጮች የበላይነት በመቃወም በ1972 ለሰባት ዓመታት ያህል የዘለቀ ጦርነት በጥቁር ብሔርተኞች እና በሮዴዢያ የፀጥታ ኃይሎች መካከል ተደርጓል፡፡


በ1970ዎቹ ማዕቀብ እና የፖለቲካ ጫናዎች በሮዴዢያ አገዛዝ ላይ የበረታ ነበር፡፡ በ1976 በተደረገው የፖለቲካ ድርድር አብዛኛው ሕዝብ ውክልና ወደ ሚያገኝበት የመንግስት ሥርዓት እንዲለወጥ ከስምምነት ተደረሰ፡፡ ይህንን ድርድር ተከትሎ በ1979 ሁሉንም ዘር ያካተተ ምርጫ ተደረገ፡፡ በምርጫው ግን ዛኑ (ZANU) እና ዛፑ (ZAPU) ፖለቲካ ፓርቲዎች እንዳይሳተፉ ታገዱ፡፡ ይህንን በዛኑ እና በዛፑ የተጣለውን እገዳ በመቃወም ዩናይትድ ኪንግድም እና አሜሪካ ባደረጉት ከፍተኛ ጫና አዲስ ምርጫ በ1980 ዳግም ተደረገ፡፡ ሮበርት ገብርኤል ሙጋቤ በምርጫው አሸናፊ ሆነው ተመረጡ፡፡ ሮዴዢያም ወደ ዚምባቡዌ በሚል ስም መጠሪያ ተለወጠ፡፡

የምዕራብ ሮዴዢያ ኤክስኪዊቲቨ ካውንስል፣ 1933


በ1891 ነበር፣ ሮዴዢያ የሚባለው አካባቢ ብሪቲሽ ሳውዝ አፍሪካ ካምባኒ በሚል አስተዳደር ውስጥ የተጠቃለለው፡፡ ይህንን ተከትሎ በርካታ ነጮች ወደ አካባቢው በመምጣት ሰፍረዋል፡፡ እነዚህ ነጮች ከደቡብ አፍሪካ ሕብረት ጋር ከመቀላቀል፣ ደቡብ ሮዴዢያ በሚል ስያሜ ለብቻቸው አስተዳደር ፈጠሩ፡፡ ትንሽ ከቆዩ በኋላም ራሳቸውን ማስተዳደር የሚያስችላቸውን ሥርዓት ዘረጉ፡፡ ማለት፣ የዩናይትድ ኪንግድም ጫና በቀነሰ መልኩ አስተዳደራቸውን ዘረጉ፡፡ በ1936 እና በ1941 የሮዴዢያን የእርሻ መሬቶች ለነጮች እና ለጥቁሮች ተከፋፈለ፡፡ ለም መሬቶችን ነጮቹ ሲወስዱ፣ ሌላውን ለጥቁሮቹ አስተላለፉ፡፡ ምዕራብ ሮዴዢያ ከሰሜን ሮዴዢያ (ዛምቢያ) እና ኔሳላንድ (ማላዊ) ጋር ውህደት በመፈጸም በብረቲሽ ኮመንዌልዝ ቅኝ ግዛት ሥር በመጠለል ራሳቸውን የሚያስተዳድሩ ሀገሮች በመሆን፣ ሮዴዢያ፣ ተብለው ተጠሩ፡፡ ሮዴዢያ ከእንግሊዝ ቅኝ ግዛት ተላቃ ራሷን የቻለች ሀገር ለመሆኑን ፍላጎት ብታሳይም፣ በወቅቱ የእንግሊዝ ቅኝ ገዢዎች የአብዛኛው ሕዝብ ውክልና ወዳለው አስተዳደር ካልተለወጠ አዲስ አስተዳደር እንዲመሰረት ፈቃደኛ ሳይሆኑ ቀሩ፡፡ ሶቨየት ሕብረት፣ የአይን ስሚዝን ዘረኛ መንግስት በመቃወም አቋሟን አንጸባርቃለች፡፡ ብሬዥኔቭ ለዘረኛው አያን ስሚዝ አገዛዝ እንግሊዝ የኢኮኖሚ ድጋፍ እና የመሣሪያ አቅርቦት ታደርጋለች ሲሉ በወቅቱ ከሰዋል፡፡

 

አያን ዳግላስ ስሚዝ (1919-2007) የሮዴዢያ ጠቅላይ ሚኒስትር


የእንግሊዝ የ1965 ፖሊሲ በሳሊስበሪ (የዛሬዋ ሃራሬ) የከተመውን የአይን ስሚዝን አገዛዝ አልተቀበለም፡፡ የጦር መሣሪያ ድጋፍ፣ ወደ እንግሊዝ የሚላኩ እቃዎች ላይ ማዕቀብ፣ የትምባሆ ግዢን ላይ እገዳ ጥለዋል፡፡ ከቀጥተኛ ጦርነት በአገዛዙ ላይ ከመክፈት በኢኮኖሚ ጫና አገዛዙን ለመጣል የተደረገ ሙከራ ነበር፡፡ ሆኖም በማእቀቡ ፖርቹጋል (ሞዛምቢክ እና አንጎላ) እና ደቡብ አፍሪካ አልደገፉትም፡፡ እንዲሁም እገዳው በወቅቱ የተጣለ ቢሆንም ጃፓና ምዕራብ ጀርመን እና ቤልጂየም ከሮዴዢያ ጋር የንግድ ልውውጥ ያደርጉ ነበር፡፡ ስለዚህም የአያን ስሚዝ መንግስትን ጫና ውስጥ ለማስቀመጥ አልተቻለም፡፡


ማዕቀቡ ይህ ነው የሚባል ውጤት ሳያመጣ በመቅረቱ በኖቬምበር 1964 በሮዴዢያ ነፃ ሀገር በመሆን ጥያቄ ላይ ሕዝበ ውሳኔ ተደረገ፡፡ ሃምሳ ስድስት በመቶ ነፃ ሀገር እንድትሆን ድምጽ ሰጡ፡፡ በኖቬምበር 11 ቀን 1965 የአያን ስሚዝ አገዛዝ ነፃ ሀገር መሆናቸው በይፋ አወጁ፡፡ ሮዴዢያም ነፃ ሀገር ሆነች፡፡ ዓለም ዓቀፉ ሕብረትሰብ ግን እውቅና አልሰጣቸውም፡፡ እንደውም የአማፃያን መንግስት አድርጎ ነው የተቀበላቸው፡፡ ሆኖም ለአምስት አመታት በነፃ መንግስት ደረጃ ተዳድረዋል፡፡

 

የሮዴዢያ ዲሞግራፊ


በ1970 በነበረው የሕዝብ ቆጠራ ስታስቲክስ፣ 228ሺ 296 አውሮፓውያን፣ 15ሺ 154 ኦሪጅናቸው የተቀላቀሉ፣ 8ሺ 965 ኤዢያዎች በሮዴዢያ ነበሩ፡፡ የጥቁር አፍሪካዊያን ቁጥር 4 ሚሊዮን 846ሺ 930 ሲሆን ሃያ አንድ በመቶ እጥፍ ከነጮቹ ይበልጡ ነበር፡፡ ሰላሳ በመቶ የሚሆኑት ነጮች ጥምር ዜግነት የነበራቸው ናቸው፡፡ በ1960ዎቹ መረጃዎች እንደሚያሳዩት 42ሺ ነጮች ግዛቱን ለቀው ተሰደዋል፡፡ አብዛኞቹ የብሪቲሽ ዝርያ ያላቸው ነበሩ፡፡


የሮዴዢያ የጫካ ጦርነት


የዚምባቡዌ አፍሪካ ናሽናል ዩኑየን እና የዚምባቡዌ አፍሪካንስ ፒፕልስ ዩኒየን ለነፃነት ከሚታገሉ ግንባር ቀደም ሃይሎች ነበሩ፡፡ ትግላቸው የጀመረው በ1960ዎቹ አካባቢ ሲሆን ኢላማ ያደረጉት ሮዴዢያን ነው፡፡ ሮበርት ሙጋቤ በ1969 የዛኑ ፓርቲ መሪ ሆኑ፡፡ በ1972 የትንሽ ነጮች የበላይነት ያለበትን አገዛዝ ለመጣል ወደ ትጥቅ ትግል በሰሜን ምስራቅ ሮዴዢያ በኩል ገቡ፡፡ የሽምቅ ውጊያ ማረፊያቸውንም በሞዛምቢክ ግዛት ውስጥ አደረጉ፡፡ ከቻይና ድጋፍ ያገኙ ነበር፡፡ በሌላ በኩል ጆሹዋ ንኮማ የሚመራው የዚምባቡዌ አፍሪካንስ ፒፕልስ ዩኒየን በምዕራብ ሮዴዢያ ውጊያ ከፍቷል፡፡ ከዛምቢያ ግዛት በመነሳት ነበር ጥቃት የሚከፍቱት፡፡ ወደ ውጊያው ቀጠና የገቡት፡፡ ከሶቨየት ሕብረት ድጋፍ ያገኙም ነበር፡፡ ሁለቱም የፖለቲካ ኃይሎች ከነበራቸው የፖለቲካ ርዕዮተዓለም አንፃር ከሶሻሊስ ሀገሮች ድገፍ ያገኙ ነበር፡፡ ትግሉ፤ በጥቂት ነጮች የበላይነት በተያዘው ኢኮኖሚና ፖለቲካ እና በጭቁን ጥቁር ሕዝቦች መካከል እልህ አስጨራሽ ትግል ነበር፡፡


በ1974 ሞዛምቢክና አንጎላ ከፖርቱጋል ቅኝ ግዛት ነፃ ወጡ፡፡ የሁለቱም ሀገሮች መሪዎች ማርክሲስቶች ስለነበሩ፣ የደቡብ አፍሪካ ሀገሮች የሃይል ሚዛን ወደ ማርኪስቶች አዘነበለ፡፡ የደቡብ አፍሪካ ሕብረት ቀጨጨ፡፡ የደቡብ አፍሪካ የውጭ ግንኙነት ፖሊሲ ሮዴዢያ ላይ አነጣጠረ፡፡ ዛምቢያ፣ ታንዛኒያ እና ሞዛፒክ በድንበራቸው ዙሪያ ወደጦርነት ውስጥ ገቡ፡፡ ቻይና እና ሶቨየት ሕብርት ድጋፋቸውን አጠናክረው ሰጡ፡፡ እነሮበርት ሙጋቤ ነገሮች ሁሉ ወደ እነሱ እያዘነበሉ መምጣታቸውን አወቁ፡፡ ትግላቸውንም አፋፋሙት፡፡

 

ወሳኝ ለውጥ የተደረገበት ሁኔታ


በ1976 ጦርነቱ ተቀጣጠለ፡፡ የሮዴዢያ የፀጥታ ኃይሎች ከሞዛምፒክ ድንበር ጠባቂዎች ጋር ውጊያ ገጠሙ፡፡ የሮዴዢያ አየር ኃይል የሞዛምፒክ ግዛት በመዝለቅ ድብደባ ፈጸመ፡፡ ድብደባውን ተከትሎ በሁለቱ ሀገሮች መካከል የነበረው ድንበር ተዘጋ፡፡ ሮዴዢያ በሞዛምፒክ ትገለገልበት የነበረው የባቡር ትራንስፖርት ተቋረጠ፡፡ የገቢ እና የውጭ ንግዷ ቀዘቀዘ፡፡ የቱሪዝም ኢንዱስትሪዋ በሽምቅ ኃይሎች ትንኮሳ ደበዘዘ፡፡


ይህ በእንደዚህ እያለ፤ በ1976 በምዕራብ ጀርመን ውስጥ የአሜሪካው የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ሄነሪ ኪስንገር ከደቡብ አፍሪካ ጠቅላይ ሚኒስትር ጋር መገናኘታቸውን ተከትሎ፤ አሜሪካ ደቡብ አፍሪካን ጫና ውስጥ የሚያስገባ ጥያቄ አቀረበች፡፡ የደቡብ አፍሪካ መንግስት አያን ስሚዝ ላይ ጫና በማሳደር ወደ ብዙሃን ውክልና ወዳለው የመንግስት አስተዳደር ሮዴዢያ አገዛዝ በሁለት ዓመት ውስጥ እንዲገባ ማስገደድ እንዳለባቸው፣ ሄነሪ ኪስንገር ቀጭን ትዕዛ አስተላለፉ፡፡ የአሜሪካን ጫናን መቋቋም ያቃታቸው የደቡብ አፍሪካው ጠቅላይ ሚኒስትር፣ በቀረበው ሃሳብ ተስማሙ፡፡ አያን ስሚዝ በበኩሉ በደቡብ አፍሪካ ክህደት እንደተፈጸመበት ቢቆጥረውም፣ ሃሳቡን በመቀበል ለዘብተኛ የነፃነት ታጋዮች ወደ ሥልጣን ቢመጡም ብዙ ችግር እንደሌለው አድርጐ ተቀበለው፡፡ ሆኖም አክራሪ ብሔርተኛ የነበሩት ሙጋቤ እና ንኮማ ወደ ሥልጣን መምጣት እንደሌለባቸው ከስምምነት ደረሱ፡፡ እንዲሁም የፖለቲካ ስልጣናቸውን ቢያጡም የኢኮኖሚ የበላይነታቸው ተጠብቆ እንዲቀጥል ፍላጎታውንም አሳይተዋል፡፡


ሆኖም ግን በአሜሪካ፣ በእንግሊዝ፣ በሶሻሊስት ሀገሮች እና በተባበሩት መንግስታት ጫና በ1980 በተደረገው ሀገር አቀፍ ምርጫ ሮበርት ገብርኤል ሙጋቤ የዛኑ ፒኤፍን ፓርቲን በመወከል ፕሬዝደንት ሆነው ተመረጡ፡፡

 

 

በይርጋ አበበ

ብሥራተ ገብርኤል አካባቢ ከሚገኘው ግዙፍ የገበያ ማዕከል ሥራውን የጀመረው “እንይ ሲኒማ” ለአገርኛ ፊልሞች ቅድሚያ ሰጥቶ እንደሚሰራ ገልጿል።

ሲኒማ ቤቱ ባሳለፍነው ቅዳሜ አብራጃው ላይ በይፋ ሲከፈት ታዋቂ አርቲስቶች እና ጥሪ የተደረገላቸው እንግዶች ተገኝተዋል። የሲኒማ ቤቱ የመጀመሪያ የሆነው ፊልምም የታዬ ሲሆን “ዕርቅ ይሆን” የተሰኘው ፊልም ተመርጦ ለእይታ ቀርቧል።

የሲኒማ ቤቱ መከፈት ለአገርኛ ፊልሞችና የፊልም ባለሙያዎች አማራጭ ይሆናል ያሉት የሲኒማ ቤቱ ኃላፊዎች፤ በአሁኑ ወቅት ለአገርኛ ፊልሞች ጊዜው ፈታኝ ቢሆንም ይህንን አስቸጋሪ ጊዜ እያወቁ እንደገቡበት ተናግረዋል። 

 

በይርጋ አበበ

 

የገጣሚ በቃሉ ሙሉ ሁለተኛ መጽሐፍ የሆነው “የማያልቅ አዲስ ልብስ” የግጥም መድብል የፊታችን ሐሙስ በዋቢ ሸበሌ ሆቴል ይመረቃል። በምረቃ ሥነ-ሥርዓቱ ላይ ወጣትና አንጋፋ ገጣሚዎች፣ ደራሲያን እና አርቲስቶችን ጨምሮ ጥሪ የተደረገላቸው እንግዶች ይገኛሉ ተብሏል። በዕለቱ ገጣሚያኑ ኤፍሬም ሥዩም፣ ሰለሞን ሳህሌ፣ መኳንንት መንግሥቱ እና ረድኤት ተረፈ የግጥም ሥራ የሚያቀርቡ ሲሆን አርቲስት ፈቃዱ ከበደ የወግ ፅሁፍ ያቀርባል። አንጋፋዎቹ ደራሲያን ኃይለመለኮት መዋዕል እና ገጣሚና ፀሐፊ ተውኔት አያልነህ ሙላት ተጋባዥ ናቸው።

ወጣቱ በሠላማዊ መንገድ ሥልጣንን መንጠቅ አለበት

ሜጀር ጄኔራል አበበ ተክለሃይማኖት

 

በይርጋ አበበ

 

የህወሓት ታጋይና በኋላም የአየር ኃይል አዛዥ የነበሩት ሜጀር ጄኔራል አበበ ተ/ሃይማኖት ከአየር ኃይል አዛዥነታቸውና ከህወሓት/ኢህአዴግ አባልነታቸው ራሳቸውን ካገለሉ በኋላ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ አስተማሪ ሆነው ቆይተዋል። በኋላም በጡረታ ተገልለዋል። ኢህአዴግ ሥልጣን መልቀቅ የነበረበት በ1987  ዓ.ም ነበር። ሆኖም ሁልጊዜም እኔ አውቅልሃለሁ በሚለው አመሉ እሥካሁን ሥልጣን ላይ ቆይቷል ሲሉ ይናገራሉ። በወቅታዊ አገራዊ ጉዳዮች ላይ ከሰንደቅ ጋዜጣ ጋር ሰፋ ያለ ቃለምልልስ አድርገዋል። ይህንንም ቃለምልልስ ለአንባቢያን በሚመች መልኩ አዘጋጅተን አቅርበነዋል።

 

ሰንደቅውይይታችንን በወቅታዊ ጉዳይ እንጀምር። አገራችን የምትገኝበት ፖለቲካዊ ሁኔታ እንዴት ያዩታል?

ጄኔራል አበበ- ጠቅለል አድርገን ስናይ ሁለት ነገሮችን እናገኛለን። የመጀመሪያው ወቅታዊ ጉዳይ ነው። በሌላ በኩል ደግሞ መሠረታዊ የሕገ-መንግሥት ጉዳይ አለ። ሕገ-መንግሥት በእኔ አመለካከት የኢትዮጵያን የሰላም፣ የዴሞክራሲ እና የልማት ጉዞ የቀየሰ ሕገ-መንግሥት ነው። ለኢትዮጵያም የሚበጃት አሁን ያለው ሕገ-መንግሥታዊ ሥርዓት ነው። ሕገ-መንግሥታዊ ሥርዓቱ ችግር የለበትም። ችግር ያለበት በፖለቲካው የመንግሥት ሥርዓቱ ነው። ይህ ችግር ደግሞ መሠረታዊ የዴሞክራሲ ችግር ነው። የዴሞክራሲ ችግር ባይኖርበት ኖሮ አሁን ያለው ፖለቲካዊ ቀውስ አይታይም ነበር።

በነገራችን ላይ የፖለቲካ ቀውስ የሌለበት አገር ያለ አይመስለኝም። በአውሮፓም ሆነ በአሜሪካ አለ። ልዩነቱ እነሱ ያለው የቀውሱ ደረጃ እና ቀውሱ የሚፈታበት መንገድ ነው። በእነሱ የችግር መፍቻ ተቋሞች አሉ። እኛ ግን እንደዚህ አይነት መሠረታዊ የሕዝብ ጥያቄዎች በሚነሱበት ጊዜ መልስ ሊሰጡ የሚችሉ ተቋሞች የሉንም።

ሰንደቅቀውስ መፍቻ ተቋማት የሚሏቸው የዴሞክራሲ ተቋሞች የሚባሉትን ነው፤ የሲቪክ ማኅበራትን?

ጄኔራል አበበ- ሲቪክ ማኅበራትም፣ ፓርቲዎችም፣ ሕግ አውጭውም፣ ሕግ አስፈፃሚውም ሆነ ሕግ ተርጓሚውም እነዚህ በሙሉ እየሰሩ አይደሉም። ስለዚህ የሕዝቡን ፍላጎት ለመመለስ የሚያስችል ሁኔታ የለም። የሕዝብን ጥያቄ በሰላም መፍታት ስላልተቻለ ነው ሕዝቡ ወደ ኃይል እየሄደ ያለው። በመሆኑም አሁን ያለው ፀረ-ዴሞክራሲ አያያዝ ካልተፈታ ወደ ትልቅ ችግር ነው የምናመራው። ነገር ግን ይህን ወቅታዊ ቀውስ ወደተሻለ ደረጃ መቀየር የሚቻልበት ዕድል አለ ብዬ አስባለሁ።

ከዚህ በፊትም ኢትዮጵያ ውስጥ ቀውሶች ነበሩ። ነገር ግን አሁን ያለውን ቀውስ የፌዴራል ሲስተሙ የፈጠረው እንደሆነ ሲናገሩ እሰማለሁ። በደርግ ጊዜ ሁሉ ጦርነት ሲካሄድ የፌዴራል ሥርዓት ስለነበረ አይደለም፤ ሁሉ ሕዝብ ያለቀው። አሁን ያለው ችግር የተፈጠረው በፌዴራል ሥርዓቱ ሲስተም ሳይሆን የግለሰብና የቡድን መብት ባለመከበሩ ነው።

ሰንደቅየፌዴራል ሥርዓቱ የአንድነታችን መሠረት ነው ተብሎ በተደጋጋሚ ቢነገርም፤ ቋንቋን መሠረት ያደረገው የአገሪቱ የፌዴራል ሥርዓት ግን በተለያዩ አጋጣሚዎች የሚነሱ ግጭቶችን የብሔር መልክ እያላበሳቸው ይገኛል። ለዚህ ደግሞ ችግሩ የፌዴራል ሥርዓቱ ሥረ-መሠረት ያደረገው ዘውግን በመሆኑ ነው ይባላል። እውን የቀደመው ሀሳብዎ ለዚህ መልስ አለው?

ጄኔራል አበበ- በእርግጥ የከፋ ጦርነት የነበረው በደርግ እና በኃይለሥላሴ ዘመን ነው። ጦርነቱ የተከናወነውም ብሔሮችና ብሔረሰቦች ተደራጅተው የሚያካሂዱት ነበር። ለምሳሌ በትግራይ ህወሓት እንዲሁም በኦሮሚያ ኦነግ ያውም እስከመገንጠል የሚሄድ ጦርነት ነበር። አሁን የሚሆነውን ሥንመለከት ግን ዴሞክራሲ በመጥፋቱ የተፈጠረ መሆኑን ነው። ምክንያቱም ማስተንፈሻ የሚሆነው ዴሞክራሲ በመጥፋቱ ሕዝቡ ወደ አላስፈላጊ መንገድ እንዲሄድ ያደርገዋል። ይህዘርንማዕከል ያደረገ ጥቃት አድሃሪ ነው። በጣም መጥፎ ነው።

ግን ይህ ነገር እንዴት መጣ? የሚለው ጥያቄ ሲነሳ፤ ለምሳሌ በኦሮሚያ የነበረውን ግጭት ብናነሳ፤ ሕዝቡ ያነሳውን ጥያቄ የክልሉ ገዥ ፓርቲ ኦህዴድ በሰላማዊ መንገድ መፍታት አልቻለም። ስለዚህ በዚህ መሀል መንገዱ የተሳሳተ ይሆናል። ሰላማዊ በሚሆንበት ጊዜ እና ጥያቄዎች በዴሞክራሲያዊ መንገድ በሚፈቱበት ጊዜ የትምክህት እና ጠባብነት አመለካከቶች ቦታ አይኖራቸውም። ነገር ግን ተቃራኒው በሚሆንበትና በነፃነት መነጋገር በማይችልበት ጊዜ ወደ አንድ ጫፍ ይሄዳል። ይህ ደግሞ በጣም መጥፎ ነው።

ጥያቄው ይህ ለምን ሆነ? ብለን ሥንጠይቅ ዴሞክራሲ እንዲኖር የሚጠይቀው ሕገ-መንግሥታዊ ሥርዓት፤ ዴሞክራሲ ሳይኖር ሲቀር የሚፈጠር መሆኑን ነው። ምክንያቱም ዴሞክራሲ ከሌለ መንግሥታዊ ሥርዓቱ ፌዴራላዊ ይሁን ወይም ሌላ የከፋ ጦርነት እና ግጭት ይፈጠራል። በደርግ ጊዜ የነበረውን ማየት ይቻላል። በደርግ ጊዜ ሕገ-መንግሥቱም ሆነ ፖለቲካው ፀረ-ዴሞክራሲያዊ ነበር። አሁን ግን ሕገ-መንግሥቱ ዴሞክራሲያዊ ሲሆን፤ ፖለቲካው ደግሞ ፀረ-ዴሞክራሲያዊ ነው። ስለዚህ ህዝቡ ጥያቄ ያቀርባል። ይህ በሚሆንበት ጊዜ ከሁሉም ፅንፍ ያለው ሰላማዊና ዴሞክራሲያዊ ውይይት መካሄድ ነበረበት። ግን ደግሞ ማካሄድ አልተቻለም እንጂ ቢካሄድ ኖሮ መፍትሄ ይመጣል። ይህ በማይሆንበት ጊዜ ግን አጋጣሚውን ፅንፈኛው ኃይል ይጠቀምበትና የብሔር መልክ ያላብሱታል።

ሰንደቅእርስዎ በሚሉት የፌዴራል ሥርዓቱ ችግር የለበትም ብለን እንስማማ። ሕገ-መንግሥቱንም ችግር የለበትም ብለን እንቀበል። ነገር ግን የፌዴራል ሥርዓቱንም ሆነ ችግር የለበትም የሚሉትን ሕገ-መንግሥት የመሠረተው የፖለቲካ ሥርዓት ዴሞክራሲን ሰጥቶ ለመቀበል ተፈጥሯዊ ባህሪ አለው?

ጄኔራል አበበ- ይህ የአገራችን ተጨባጭ ሁኔታ (Context) ነው። እኛ ያደግንበት ፊውዳል ሥርዓት ነው። ልጅ በነፃነት ከወላጆቹ ጋር መነጋገር በማይቻልበት ሁኔታ ተቀርጾ ያሳደገን ሥርዓት ነው። ለዴሞክራሲ መታገል አለብኝ እያልክም ቢሆን ብዙ እንቅፋቶች ያጋጥሙሃል። በአንድ በኩል በመሪዎች በኩል መሳፍንታዊ አስተሳሰብ አሁንም አለ። በሌላ በኩል ቅድም ያልኩት የተቋማት አለመኖር መሪዎች መስፍናዊ አስተሳሰብ ቢኖራቸው እንኳን የመሪዎችን መጥፎ ባህሪ መግታት ይችሉ ነበር። ለምሳሌ በአሜሪካ ዶናልድ ትራምፕ መጥፎ ባህሪ ቢኖራቸውም ዴሞክራሲያዊ ተቋማት ስላሉ የትራምፕን ባህሪ መግታት ይችላሉ። ወደ እኛ አገር ስታመጣው እነዛ ተቋማት የሉንም። ይህ ደግሞ በአጭር ጊዜ የምትገነባው አይደለም። የረጅም ጊዜ ሥራ ነው። ይህ በመሆኑም አሁን ወደዛ ለመሄድ ሽግግር ላይ ነን ማለት ይቻላል። ያም ሆኖ ለስልጣናቸው ብቻ የሚያስቡ መጥፎ ሰዎችም አሉበት። ነገር ግን ያደግንበት ማኅበረሰብ እና የደሞክራሲ ተቋማት አለመኖር እነዛን መጥፎ ሰዎች ይገቱ ነበር። አሁን ችግሩ ምን መሰለህ? በሚነሱ ወቅታዊ ጉዳዮች ላይ ሰፋፊ ውይይት አናደርግም። ለምሳሌየትግራይ የበላይነት አለየሚል ነገር አለ። መኖሩም ሆነ አለመኖሩ እኮ በግልፅ ውይይት አይደረግበትም። በድብቅ አለ ይባላል። ነገር ግን የትግራይ የበላይነት መኖሩም ሆነ አለመኖሩ በግልፅ በቴሌቪዥን (ለምሳሌ በኢትዮጵያ ቴሌቪዥን) ግልፅና ዴሞክራሲያዊ ውይይት ቢካሄድበት እውነታው ታውቆ ይታረም ነበር። ነገር ግን ይህ አልተካሄደም። ስለዚህ ሁሉም ኋላ ቀር የሆኑ አስተሳሰቦች ዴሞክራሲያዊ ከባቢ በሚኖርበት ብዙ ጊዜ በኢህአዴግ ጠባብነት እና ትምክህት የሚሉ ነገሮች መልስ ያገኛሉ። ነገር ግን በመጀመሪያ የኢህአዴግ ፀረ-ዴሞክራሲያዊ አስተሳሰቡጠላትብሎ መፈረጁ ነው። ጠባብነትና ትምክህት ግን አርሶአደሩም ጋር አለ፣ ላብአደሩም፣ ባለሀብቱም ውስጥ አለ። ከራሱ ከኢህአዴግ ውስጥም አለ። ለዛ ነው ኢህአዴግጠላትሲል እኔ የምጠላው።

ሰንደቅሰውን በአስተሳሰቡ ጠባብና ትምክህት ብሎ በጠላትነት መፈረጅ በራሱ የጠባብነትና የትምክህተኝነት ባህሪ ነው ብሎ መውሰድ ይቻላል?

ጄኔራል አበበ-  ይህ ፀረ-ዴሞክራሲያዊነት ነው። በጣም ያሳስታል። ምክንያቱም ኅብረተሰቡ ውስጥ ብዙ የማይመቹ አስተሳሰቦች አሉ። እነዚህ አስተሳሰቦች ሲመጡጠላትብለህ ከፈረጅከው ያለህን ጉልበት በሙሉ ተጠቅመህ ትዋጋለህ ማለት ነው። አሁን ግን እሱ አይደለም መሆን ያለበት። አንተ ያላመንክበትን ሁሉጠላትካልከው ጠቅላላ የዴሞክራሲ-የለም ማለት ነው። እሱ ደግሞ ትልቅ ችግር ነው። አሁን ካለንበት ቀውስ ለመውጣት መደረግ ያለበት ሕገ-መንግሥቱን መተግባር ነው። ዓለም ላይ ያሉ መብቶችን ሁሉ ያካተተውን ሕገ-መንግሥት ተግባራዊ አድርገን መወያየት ባለመቻላችን ነው አሁን የገባንበት ቀውስ የተፈጠረው። ሕገ-መንግሥቱን መሠረት አድርገን ተወያይተን ወደ መፍትሄ ካልመጣን ግን የበለጠ አደገኛ ነው የሚሆነው።

ሰንደቅ- ሕገ መንግሥቱ ይከበር ወይም ተግባራዊ ይደረግ ሥንል በውስጡ ያሉት መብቶች ሳይሸራረፉ ይጠበቁ ማለታችን ነው። ከሕገ መንግሥቱ መብቶች አንዱ የመደራጀት ነፃነት ነው። በዚህ አንቀፅ መሠረት   የተደራጁ ተቃዋሚ ፓርቲዎች አማራጭ ሃሳባቸውን ለህዝብ እንዳያቀርቡ ሰላማዊ ሰልፍ መጥራትን ጀምሮ ሌሎች መብቶች ተጋፈናል። በተለይ  ለአሥር ወር በዘለቀው አስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ይህ የመብት ጥሰት ተደርጎብናል  ሲሉ ይናገራሉ። በዚህ መልኩ የተፈለገው ለውጥ መምጣት ይችላል?  

ጄኔራል አበበ- አይመጣም። ግን ምንድን ነው ከአዋጁ በፊትም እኮ ያው የመብት ጥሰት ነበረ። በእርግጥ አዋጁ በወቅቱ የነበረውን ችግር ለመፍታት አስፈላጊ ነበር። ፀረ-ዴሞክራሲያዊ የሆኑ አካሄዶች የነበሩት ግን ከአዋጁ በፊትም ነበር፤ በተለይ 1997 . በኋላ። 1997 . የኢትዮጵያ ሕዝብ ምን ማድረግ እንደሚችል ኢህአዴግ አየ። ከዛ ሁሉም የመንግሥት ተልዕኮ አስፈፃሚዎች (Missionaries) በሙሉ የሕዝብን መብቶች ለመንጠቅ ነው የተጠቀሙበት።

ሰንደቅ1997 ምርጫ በኋላ የዴሞክራሲ ምህዳሩን ያጠባሉ የተባሉ አዋጆች (የፕሬስ ሕግ፣ የፀረ ሽብር አዋጅ፣ የበጎ አድራጎት ድርጅቶች አዋጅና የምርጫ ስነምግባር ሕግ) ወጥተዋል ሲሉ ሞጋቾች ያቀርባሉ። በዚህ ሁሉ የኢህአዴግ አመራሮች የጋራ ውሳኔ ሰጭነት ቀርቶ አቶ መለስ ሙሉ በሙሉ በሚያስብል መልኩ ወደፊት የቀረቡበት ጊዜ ነበርም የሚሉ አሉ። ወቅቱን የዴሞክራሲ ብርሃን   የጠፋበት የጨለማ ዓመታት ተብሎ ሊጠራ ይችላል?

ጄኔራል አበበ-  የጨለማ ዘመንየሚለው ተብራርቶ ካልቀረበ አስቸጋሪ ነው። ግን 1997 . አንድ የዴሞክራሲ ብልጭታ ነበር። ክስተቱ አገራችን ወደፊት የምትሄድበት ዕድል ነበር። ነገር ግን ያን ዕድል አጣነው። ዕድል ያመለጠን በኢህአዴግ ብቻ አልነበረም። ተቃዋሚዎችም ዝግጁ አልነበሩም። በእርግጥ ዋናው ተዋናይ ኢህአዴግ ነው። ያን ዕድል በማጣታችን ደግሞ ፀረ-ዴሞክራሲያዊነቱ እየባሰበት መጥቷል። በዚህ መልኩ ከሆነ እየተነጋገርን ያለነው 1997 ክስተት አንድ ትልቅ የብርሃን ብልጭታ ነበር። ግን ያን አጣነው። ነገር ግን ያን አጋጣሚ ከተማርንበት አሁንም ሌላ ዕድል አለን ብዬ አስባለሁ። ህዝቡ በሰላም የጠየቀውን ጥያቄ መመለስ የሚችል ስልጣን በጉልበት መጠየቅ ጀምሯል። ስለዚህ ኢህአዴግ እንዳለፉት ጊዜያት ሕዝቡን እንደፈለገ ማድረግ አይችልም። ቀጣዩ ምርጫም ተስፋ የምናይበት ይሆናል ብዬ ተስፋ አደርጋለሁ። ምክንያቱም ኢህአዴግ እንደፈለገው ኮሮጆ የሚሰርቅበት አጋጣሚ ይኖራል ብዬ አልጠብቅም። ስለዚህ ከተጠቀምንበት ቀጣዩ ምርጫ ሌላ የብርሃን ብልጭታ የምናይበት ይሆናል።

ሰንደቅቀጣዩ ምርጫ ሊካሄድ ሁለት ዓመታት ብቻ ናቸው የሚቀረው። አሁን አገሪቱ ውስጥ የፖለቲካው አየር መፋዘዝ ይታይበታል እየተባለም ይነገራል። በዚህ ፖለቲካ አየር ቀጣዩን ምርጫ የዴሞክራሲብልጭታያመጣል ብለን ተስፋ ማድረግ አንችላለን?

ጄኔራል አበበ- አሁን መመዘኛው እሱ አይደለም። መመዘኛው 2008 . ጀምሮ ሕዝቡ ምን እያደረገ ነው የሚለው ነው። 2008 . ጀምሮ እስካሁን ሕዝቡአልገዛምእያለ ነው። ይህ ደግሞ ለዴሞክራሲ መሠረታዊ ጥያቄ ነው። እኔም ተስፋ የማደርገው በዚህ ነው። ኢህአዴግ ይፈልጋል፣ አይፈልግም አይደለም ጥያቄው። አሁን ያለው ሁኔታ ከኢህአዴግ ቁጥጥር ውጭ ስለሆነ ማድረግ ያለበት ብቸኛ አማራጭ የሕዝብን ፍላጎት መስማትና ከእሱ ጋር መሄድ ነው። ይህን ማድረግ ካልቻለ ሕዝቡ እንደማይገዛለት ያውቀዋል፣ አይቶታልም።

ብዙ ሰው የሚመለከተው አሁን የተፈጠረውን የሕዝቡን አልገዛም ባይነት መጥፎ ጎኑን ብቻ ነው። እሱም የብሔር ግጭት የሚመስለውን ብቻ ነው። ነገር ግን ይህ ዘርን ለይቶ ማጥቃቱ ታርሞ የሕዝቡ አልገዛም ባይነት መጀመሩ ላይ ትኩረት ማድረግ ይገባል። አልገዛም የሚል ሕዝብ ማምጣት አስቸጋሪ ቢሆንም፤ ሕዝቡ ራሱ ያመጣው በመሆኑ ኢህአዴግ ሌላ አማራጭ የለውም። ወይ ስልጣኑን መተው፤ አለዚያ ሕዝቡ የሚለውን መስማት ይገባዋል።

ሰንደቅ- በተቃዋሚ ኃይሉ በኩል ያለውን በተመለከተስ?

ጄኔራል አበበ- የረባ ተቃዋሚ እኮ የለም። በእርግጥ የረባ ተቃዋሚ እንዳይኖር አንዱና ዋናው ምክንያት ኢህአዴግ ነው። ኢህአዴግ ይታወቃል፣ ጨቋኝ በመሆኑ ብዙ ነገር አበላሽቷል። በዚህም አሥቸጋሪ ፖለቲካ ፈጥሯል። ከዚህ በተጓዳኝ ግን ራሳቸው ተቃዋሚዎችም የራሳቸው ድክመት አለባቸው። ጠንካራ ተቃዋሚ ሁልጊዜ የሚታገለው በአሥቸጋሪ ሁኔታ ውስጥም ሆኖ እንጂ አልጋ በአልጋ በሆነ ሁኔታ ብቻ አይደለም። በራሳቸው መተማመን የላቸውም። ለዚህም ነው ብዙዎችን ተቃዋሚዎችተቃዋሚዎችአይደሉም የምለው። የተወሰኑ ጠንካራ ተቃዋሚዎች መኖራቸውን ግን አልክድም። እነሱም ቢሆኑም ግን በውስጣቸው ዴሞክራሲያዊ ባህሪ የላቸውም። አይተማመኑም። ምንም እንኳን ኢህአዴግ ገንዘብና ስልጣን ስላለው የፈለገውን ማድረግ ቢችልም፤ ሁልጊዜኢህአዴግ ነው የሚከፋፍለንማለት ከመጀመሪያውም አልነበሩም ማለት ነው። አሁን የተፈጠረውን የሕዝብ ሁኔታ እንኳን መጠቀም አልቻሉም።

በኦሮሚያ እና በአማራ ከተፈጠረው የሕዝብ ተቃውሞ ባልተናነሰ እንዲያውም በባሰ መልኩ በትግራይ ያለው ሕዝብ ወደ አመፅ አልሄደም እንጂ ህወሓትን ከመጥላት አኳያ ሥናየው የበለጠ እንደሆነ ነው። ግን ይህን የሚጠቀምበት ተቃዋሚ የለም። ስለዚህ እንደዚህ ያለ የተመቻቸ ሁኔታ ተቃዋሚዎች ተፈጥሮላቸው ነበር፤ አልተጠቀሙበትም እንጂ። በእርግጥ መንግሥት እየጨቆናቸው ለመሆኑ ጥያቄ የለኝም ግልፅ ነው። ግን ትግል ነው እስካሉ ድረስ ይህን የሕዝብ መነሳሳት መጠቀም ነበረባቸው። በአጠቃላይ በተቃዋሚዎችም ሆነ በኢህአዴግ በኩል ስታየው ፖለቲካችን ውስጥ ያለው ችግር ያመጣው መሆኑን ነው። በመሠረቱ ፖለቲካችን ችግር አለበት።

ሰንደቅበአገሪቱ ከሚንቀሳቀሱ ሰላማዊ ፓርቲዎች አንዱ ኦፌኮ ነው። ይህ ፓርቲ ከሊቀመንበሩ  ር መረራ ጉዲና ጀምሮ ተቀዳሚ ምክትል ሊቀመንበሩ፣ ዋና ፀሐፊውና ሌሎች አመራሮቹ ታሥረውበታል። ፓርቲው   የመሪዎቹን እሥር ምክንያት የፖለቲካ አመለካከት እንደሆነ ነው የሚገልፀው።በዚህ ሁኔታ ነው ያለሁትየሚለውን ፓርቲ የትግል እንቅስቃሴ መተቸት ተገቢ ነው?

ጄኔራል አበበ- የፖለቲካ መሪዎች መታሰር በትግሉ ላይ ተፅዕኖ የለውም ማለቴ አይደለም። ግን አንድ ወይም ሁለት አመራር ታሰሩ ብሎ ትግል ማቆም ከመጀመሪያውም ድርጅቶቹ አልነበሩም ማለት ነው። እንደነገርኩህ መንግሥት ጨቋኝ (Impressive) ነው። ግን በዚህ ጨቋኝ ሥርዓት ውስጥ ሆነህም መታገል እስከመረጥክ ድረስ ልታደርግ የምትችለው የተፈጠረልህን የሕዝብ ድጋፍ ተጠቅመህ መታገል ነው። ኦፌኮ ያልከው ፓርቲ እኮ ኦሮሚያ ውስጥ ሁሉ ሕዝብ በመንግሥት ላይ አልገዛም ብሎ ተነስቶለታል። ሕዝቡ እኮ አምጿል፤ እንዲያውም አንዳንድ ቦታማ ጠብመንጃ እስከማንሳትም ደርሷል። ስለዚህ ፓርቲው ጠንካራ ከሆነ ምንም እንኳን መሪዎቹ መታሰራቸው ቢጎዳቸውም ይህን እድል በሚገባ መጠቀም አለባቸው። በእርግጥ በዚህ መሀል ብዙ ወጣት ምሁራን በመታየታቸው እነዛን ወጣቶች በማቀፍ መሥራት ይቻላል። ዴሞክራሲያዊ የሆነውን ሕገ-መንግሥት መሠረት አድርገን ሕዝቡ ውስጥ ከሰራን ሰላማዊ በሆነ መንገድ ማሸነፍ እንችላለን። በደርግ ጊዜ ይህ አይቻልም ነበር። ምክንያቱም ሕገ-መንግሥቱ በራሱ ፀረ-ዴሞክራሲያዊ ነበር።

አሁን ምንድነው መሰለህ? ይህ የእኛ ትውልድ ያበቃለት የሞተ ትውልድ ነው። ላለመሞት ይንገዳገዳል እንጂ የሞተ ትውልድ ነው። አሁን ከላይ ያሉት ህወሓት ውስጥ ያሉት አመራሮች ለምሳሌ ላለመሞት ይንገዳገዳሉ እንጂ  የሞተ ትውልድ ነው። ሰው ሲሞት ከመሞቱ በፊት ይንፈራገጣል አይደል? በዛ ትውልድ አመራር እየሆነ ያለውም ነው። ስለዚህ በአገራችን እየሆነ ያለውን በተመለከትን ጊዜ ሊያድናት የማችለው ወጣቱ ብቻ ነው። ግን ደግሞ ወጣቱ አልተደራጀም። ሽማግሌውም አልቻለም፤ ወጣቱም አልተደራጀም በዚህ መሀል ፖለቲካዊ ቀውስ አለ።

ስለዚህ በተለይ ወጣቱ ምሁር በደንብ መዘጋጀትና መደራጀት አለበት። በተወሰነ ደረጃም ኦሮሚያ ውስጥ የሚታየው እሱ ነው። አሁን የኦሮሚያ ፕሬዝደንት አቶ ለማ የሚናገረው ነገር ወደ ተግባር ሲቀየር ምን ሊሆን እንደሚችል በኋላ የሚታይ ቢሆንም  ምርጥ ምርጥ የሆኑ ሃሳቦች ያቀርባል። ፕሬዝደንት ለማ የሚያቀርበውን የመሰለ ሃሳብ እኮ ሌሎቹ አያቀርቡም። ሌሎቹ እኮ በራሳቸው ግምገማ፤ በራሳቸው ጥልቅ ተሃድሶ በሚሉት ወንጀለኛ አስተሳሰብ ጥልቅ ጉድጓድ ውስጥ ገብተው ነው የወጡት።

የአቶ ለማ አስተሳሰብ በተግባር ስናየው ሌላ ሊሆንም ይችላል ወይም ደግሞ ጥሩ ሊሆን ይችላል። መለካት የምንችለው በአሁኑ አቋሙ ስለሆነ ወጣቱ ትውልድ ይህችን አገር ይምራት ለምለው ሃሳቤ እሱ ምልክት ነው።

ሰንደቅከወራት በፊት በትግርኛ ከሚታተም መፅሔት ጋር ባደረጉት ቃለምልልስ ወጣቱ ምሁር ካረጀው አመራር ላይ በስልት ስልጣኑን መረከብ አለበት ብለው ነበር። በዚህ ሀሳብዎ ላይ የሚነሱ አስተያየቶች አሉ። ሃሳብዎ ሥርዓቱ ታድሶ እንዲቀጥል ነው? በሌላ በኩል ደግሞ በስልት ስልጣኑን መንጠቅ ሲባል እንዴት ነው የሚነጥቀው?

ጄኔራል አበበ- ጥያቄው እኮ የትኛው ነው የሚታደሰው? የሚለው ነው። በነገራችን ላይ ተሃድሶ የሚለውን ነገር ኢህአዴግ አጨማልቆታል፤ አልወደውም። እኔ የምለው ሕገ-መንግሥታዊ ሥርዓቱ እንዲጠናከር ነው። የሚያጠናክረው ደግሞ የዴሞክራሲያዊ ትውልድ ነው። የእኛ 60ዎቹ ትውልድ የፊውዳል አሥተሳሰብ እና ዴሞክራሲያዊ አስተሳሰብ ይዞ በመሃል እየጠፋ ያለ ትውልድ ነው። አሁን ያለው ትውልድ ግን ቢያንሥ ስለዴሞክራሲ ገና ከመጀመሪያ ደረጃ ጀምሮ ተምሯል። ስለ ሕገ-መንግሥት ያውቃል፤ የአሜሪካን ምርጫ ያያል፤ የሌሎች አገራትንም ያያል። በእኛ አገርም ቢሆን ችግር ቢኖርበትም እንኳን ምርጫ ያያል። ችግር ቢኖርበትም እዚሁ አገርም ጋዜጦች አሉ። ቴሌቪዥን ያያል። በዚህ መልኩ ነው ያደገው። በእኛ ጊዜ ግን ይህ ሁሉ አልነበረም። እኔ ራሴ ከመቀሌ ከመጣሁ በኋላ ነው ቴሌቪዥን ያየሁት።

ይህ ትውልድ ግን ገና ሲያድግ ሳይፈልገው ነው ዴሞክራሲያዊ አስተሳሰብ እየገባበት ያደገው። ይህ ትውልድ ገና ስላልተደራጀ ችግር አለበት።  ለመደራጀት ትንሽ ጊዜ ያስፈልገዋል።

ይህ ሥርዓት ይታደሳል፣ አይታደስም? የሚለውን ለማየት የሚታደስ እንኳን ቢሆን ሊታደስ የሚችለው በወጣቱ ትውልድ እንጂ አሁን ባሉት ኋላ ቀር ሽማግሌዎች አይደለም። ይህ ችግር ከህወሓት ብቻ ሳይሆን ከብአዴንም ያለ ነው። በአንፃራዊነት ደኢህዴን እና ኦህዴድ ትንሽ ይሻላሉ። እዛም እዚህም ቢሆን የሚታደሰውና ይህችን አገር የሚያድነው ወጣቱ ትውልድ ሰላማዊ በሆነ መንገድ ስልጣንመንጠቅሲችል ነው። ስልጣን ላይ ያለ ሰው ስልጣኑን አይሰጥም። ስለዚህ ወጣቱ ስልጣኑን መንጠቅ ነው ያለበት። ካልሆነ ግን በልመና አይሰጠውም።

አሁን ባለው ሁኔታ ወጣቱ ስልጣኑን ከሽማግሌዎች ላይ በሰላማዊ መንገድ መንጠቅ የሚችልበት ምቹ ሁኔታ አለ። ምንም እንኳ ወደተሳሳተ መንገድ ሊያመራ የሚችል የሕዝብ አመፅ ቢኖርም፤ ሕዝብ አልገዛም ማለት በመጀመሩ ይህን እድል መጠቀም ይችላል። በእርግጥ እንደነገርኩህ በአንዳንድ አካባቢዎች የሕዝቡ አመፅ ከጎኑ ያሉ ሌሎች ኢትዮጵያውያንን እየጎዳ ነው። ይህ ክስተት አካሄዱ ሥህተት ቢሆንም፤ በአጠቃላይ ሲታይ ግን ሕዝቡ ጠያቂ እየሆነ መሆኑን ያሳያል።

ሰንደቅሥልጣን ላይ ያለው ነባር አመራር ዴሞክራሲያዊ አይደሉም እያሉንነ ው። ዴሞክራሲያዊ አስተሳሰብ የሌለው አመራር ዴሞክራት የሆነ ተተኪ ወጣት ሊያፈራ ይችላል ብሎ መውሰድ ይቻላል?

ጄኔራል አበበ- ምን መሰለህ በእቅድ አይደለም፤ በአጋጣሚ (Default) ነው። ደጋግሜ እንደነገርኩህ ዴሞክራሲያዊ የሆነ ሕገ-መንግሥት አለ። በሕገ-መንግስቱ መሠረትም ፓርቲዎች ሲቋቋሙ ታያለህ። ወጣቱ ከመጀመሪያ ደረጃ /ቤት ጀምሮ በሲቪክስና የሥነምግባር (ሥነዜጋ) ትምህርት ስለ ዴሞክራሲ፣ መብት እና ፖለቲካ ተምሯል። ከዛ ባይማር እኮ በዕለት ተዕለት ህይወቱ የሚታየው አስተምሮታል። 1997 . ምርጫ አንድ ትልቅ አስተማሪ ነው። ምንም እንኳ ትንሽም ቢሆን ሰንደቅን ጨምሮ ሪፖርተር፣ አዲስ አድማስ ጋዜጦች አሉ። ከእነዚያ እያነበበ ወጣቱ ይማራል። ለዚህ ነው በእቅድ (Design) አይደለም በዲፎልት ነው የምልህ። በዲዛይን ቢሆንማ አይወድቅም። ኢህአዴግ ሳያስበው የሠራቸው ብዙ መልካም ሥራዎች አሉ። ለምሳሌ ጥራታቸው ላይ ችግር ቢኖርበትም ዩኒቨርስቲዎች ተስፋፍተዋል። የአንደኛ እና ሁለተኛ ደረጃ /ቤቶችም በየቀበሌውና ወረዳው ተከፍተዋል። ሌሎች መሠረተ ልማቶችም እንዲሁ። እሱ (ኢህአዴግ) በሄደበት መንገድ የማይሄድ ደሞክራቲክ ትውልድ እየተፈጠረ ነው።

ሁልጊዜ አንድ አመራር ወይም መንግሥት ሲያረጅ የሰራውን ጥሩ ሥራ እያበላሸ ይሄዳል። ለምሳሌ ድህነትን በመቅረፍ አኳያ ኢህአዴግ ጥሩ ነገር ሰርቷል። ይህ ግን ከሕዝቡ ጋር ካልሄደ መቃብሩ ነው የሚሆነው። ምክንያቱም ኢህአዴግ ቢፈልግም ባይፈልግም ዴሞክራቲክ ማኅበረሰብ እየተፈጠረ ነው። ኢህአዴግ ከዚህ ለውጥ ጋር መራመድ አቃተው። ይህ ደግሞ ተፈጥሯዊ ነው። በእኔ አመለካከት ኢህአዴግ እስከ 1987 . ብቻ ነበር አገርን የማስተዳደር ኃላፊነቱን የተወጣው። ከዛ በኋላ ማድረግ የነበረበትእኔ አልችለውም የሚችሉት የተማሩት ወጣቶቹ ናቸው፣ ቀስ በቀስ ስልጣኑን ያዙማለት ነበረበት። ግን ድንቁርናም ተጨምሮበት እኔ ሁልጊዜ እችለዋለሁ የሚል ነገር መጣ። ያም ሆነ ይህ ግን አሁን ኢህአዴግ ፈለገም፣ አልፈለገም ይህችን አገር ወደፊት መምራት የሚችል ምሁር አለ። ፈለገም፣ አልፈለገም ኅብረተሰቡ አልገዛም ማለቱን ሊረዳ ይገባል።¾    

Page 3 of 186

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us