You are here:መነሻ ገፅ»arts»news admin - Sendek NewsPaper
news admin

news admin

 

በጋዜጣው ሪፖርተር

በአገር አቋራጭ የብስኪሌት ውድድር ላይ የነበሩ የትግራይ፣ የአማራና የድሬደዋ ተወዳዳሪዎች የመኪና አደጋ አጋጥሟቸው ለማቋረጥ መገደዳቸውን ተናገሩ። የኢትዮጵያ ብስክሌት ስፖርት ፌዴሬሽን ጽ/ቤት ኃላፊ አቶ አየነው ጌታቸው በበኩላቸው አደጋው መከሰቱን አምነው የአካልና የንብረት ካሣ እንዲደረግ ስለመጠየቃቸውም ለሰንደቅ ጋዜጣ ተናግረዋል።

የኢትዮጵያ ሕዳሴ ግድብ የመሠረት ድንጋይ የተጣለበት 6ኛ ዓመት የበዓል አከባበርን ምክንያት በማድረግ ከአዲስ አበባ እስከ አሶሳ በ56 ተወዳዳሪዎች አማካኝነት የተካሄደ ሲሆን፤ 653 ኪሎ ሜትር የፈጀውን ውድድር ትራንስ ኢትዮጵያ አንደኛ፤ መሰቦ ሲሚንቶ ሁለተኛ እንዲሁም ጉና ንግድ ስራዎች ሦስተኛ በመውጣት በቡድን ማሸነፋቸው ታውቋል።

በውድድሩ አጋማሽ ላይ ነቀምት የደረሱት ግንባር ቀደሞቹ ተወዳዳሪዎች ማለትም የአማራው ሲሳይ፣ የትግራዩ ክብሮምና የድሬዳዋው ጀማል የተባሉ ተወዳዳሪዎች ድንገት ወደመንገድ በገባ ኮድ35 የቤተሰብ መምሪያ ፒካፕ መኪና አደጋ እንደዳረሰባቸው ተናግረዋል። የፌዴሬሽኑ ጽ/ቤት ኃላፊ በበኩላቸው ወደነቀምት መግቢያ “ባኮ” የተባለ አካባቢ ችግሩ መፈጠሩን አስታውሰው፤ አደጋው ግን የመኪና ግጭት ሳይሆን ድንገት ወደመንገድ የገባው መኪና ወደኋላ እንዲመለስ በተሰጠው ትዕዛዝ መሰረት በመመለስ ላይ ሳለ የተከሰተ መሆኑን አስረድተዋል። በተለይ ጉዳቱ የደረሰበትና በጉባ የሕዳሴ ግድብ ፕሮጀክት ያገኘነው የአማራ ክልሉ ተወዳዳሪ ሲሳይ ባህሩ በግራ እጁ ላይ ያጋጠመውን የመሰበር አደጋ ጨምሮ ከፍተኛ ጉዳት የደረሰበት መሆኑን ብንመለከትም፤ የፌዴሬሽኑ ኃለፊ ግን ይህ ክስተት በቀጣዩ ቀን ያጋጠመ እንጂ ከመኪና አደጋ ጋር የተያያዘ አይደለም ብለዋል። ያጋጠመውን አደጋ ተከትሎ ሁሉም ተወዳዳሪዎች ወደነቀምት ሆስፒታል ተወስደው ህክምና የተደረገላቸው ሲሆን፤ ሲሳይን ጨምሮ በበነጋታው በቀጠለው የብስክሌት ውድድር ላይ ተሳታፊ ነበር ብለዋል። ነገር ግን ሲሳይ የብስክሌቱ ጐማ መተንፈስ አጋጥሞት በመውደቁ ህመሙ እንደከፋበትና ስብራቱም ያጋጠመው በዚህ ወቅት እንደነበር ኃላፊው ተናግረዋል።

ብስክሌተኛ ሲሳይ በበኩሉ ለአደጋው መፈጠር የከተማው የፀጥታ ክፍሎችን ተጠያቂ ያደረገ ሲሆን፤ የኢትዮጵያ ብስኪሌት ፌዴሬሽን በበኩሉ ጉዳዩን በነቀምት ወረዳ 7 ፖሊስ ጣቢያ ክስ መመስረታቸውን አስታውሰው ለደረሰባቸው የአካልና የንብረት ውድመትም በዐቃቤ ሕግ በኩል አስረድተው በቀጣይ የነቀምት ወጣቶችና ስፖርት ቢሮ ውክልናውን ወስዶ የካሣ ጥያቄያችንን እንዲመልስ እናደርጋለን ብለዋል።

ከአዲስ አበባ የተነሱት ተወዳዳሪዎች በአምቦ፣ በባኮ፣ በነቀምት፣ በጊምቢና በነጂ አድርጐ አሶሳ ለመድረስ የሰባት ቀን ጊዜን የወሰደ የ653 ኪሎ ሜትር የሚሸፍን ውድድር መሆኑን ሰምተናል።

በይርጋ አበበ

ከ2008 ዓም ህዳር ወር ጀምሮ ለተከታታይ የሰላም መደፍረስ የገጠመው የኢትዮጵያ ምድር ለበርካታ ዜጎች ህልፈት እና በቃፍ ላይ ላለው የአገሪቱ ኢኮኖሚ መድቀቅም ምክንያት ሲሆን ለገዥው ፓርቲ ኢህአዴግም ሆነ በአገሪቱ ፖለቲካ ላይ ተሳትፎ ባላቸው ምሁራንና ፖለቲከኞች ራስ ምታት መሆኑ የአደባባይ ምስጢር ነው። ይህ ችግር ተባብሶም አገሪቱ ወደከፋ እልቂት ሳታመራ ችግሩ በጊዜ መፍትሔ እንዲያገኝ የአገሪቱ ገዥ ፓርቲ ለ21 አገር አቀፍ የፖለቲካ ፓርቲዎች በጉዳዩ ላይ ድርድርና ውይይት እንዲያደርጉ ጥያቄ አቀረበ። ጥር 3 ቀን 2009 ዓም ለፖለቲካ ፓርቲዎች በተጻፈ ደብዳቤ የተገለጸውም ይኸው ጉዳይ እንደሆነ ደብዳቤው ይገልጻል።

በኢህአዴግ ጥሪ የቀረበላቸው ፓርቲዎቹም ሊካሄድ ስለታሰበው ድርድር የሚረዱ የቅድመ ዝግጅት መርሆች ላይ ለሰባት ጊዜያት (መድረክ እና መአሕድ ለስድስት ጊዜ ብቻ ነው የተሳተፉት) ውይይት ካደረጉ በኋላ በተለይ “ድርድሩን ሶስተኛ ወገን ይምራው” በሚለው ነጥብ መስማማት ባለመቻላቸው ከመድረክና ከመአሕድ በተጨማሪ ስድስት ፓርቲዎች ራሳቸውን ከድርድሩ ውጭ ማድረጋቸውን ገልጸዋል። ገዥው ፓርቲ በበኩሉ “ድርድሩ በዙር እየተመራ ቢካሄድ ጉዳቱ ምን ላይ ነው?” ሲል ይጠይቅና “አደራዳሪ የምትሉትን ቅድመ ዝግጅት ርሱት ይህን ማድረግ ካልቻላችሁ ግን ጉዟችን እዚህ ላይ ሊቆም ይገባል” ሲል አቋሙን በግልጽ አስቀምጧል።

የኢትዮጵያ ህዝብ የፖለቲካ ፓርቲዎች ከሚያደርጉት ድርድር አንዳች ለውጥ አገኛለሁ ብሎ ተስፋ አድርጎ የነበረ ቢሆንም በሁለቱ ወገኖች አለመግባባት ድርድሩ ሳንካ ተፈጥሮበታል። ለመሆኑ ሁለቱ ወገኖች በዚህ አቋማቸው ከቀጠሉ በአገሪቱ የተፈጠረው ችግር ወዴት ሊያመራ ይችላል ስንል የተለያዩ የፖለቲካ ፓርቲዎች ያወጧቸውን መግለጫዎችና አመራሮችን ጠይቀን ከዚህ በታች አቅርበነዋል።

የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ አንድነት መድረከ (መድረክ) መጋቢት 22 ቀን 2009 ዓም ባወጣው መግለጫ “የኢህአዴግ አገዛዝ ሥልጣን ከያዘበት ጊዜ ጀምሮ በሕገ መንግሥቱና በተለያዩ ህጎችም የተደነገጉትን እና በተለያዩ ወቅቶች ቃል የገባቸውን ሰብአዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶች አከባበርና የመድበለ ፓርቲ ሥርዓት ግንባታን ተግባራዊ ማድረግ ባለመቻሉ፤ በሀገራችን የፖለቲካ ምህዳር በርካታና እጅግ ውስብስብ የሆኑ ችግሮች አጋጥመውናል። ለእነዚህ ዘርፈ ብዙ ችግሮች በሰላማዊ አግባብ ወቅታዊ መፍትሄ እንዲሰጣቸው ሰላማዊ ተቃዋሚ ፓርቲዎችና የተለያዩ የህብረተሰብ ክፍሎች በሰላማዊ አግባብ ሲጠይቁና ሲታገሉ የቆዩ ቢሆንም፤ ከኢህአዴግ ሰሚ ጆሮ ስለተነፈጉ ችግሮቹ ከጊዜ ወደ ጊዜ እየተበራከቱና ይበልጥ እየተወሳሰቡ መጥተው፤ ሀገራችንን በአሳሳቢ ሁኔታ ውስጥ ከተዋት ይገኛሉ። በዚህም ምክንያት ሀገራችን በአሁኑ ጊዜ በአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ አስተዳደር ስር በኮማንድ ፖስት አማካይነት ሁኔታዎችን ሃይል በመጠቀም ለማረጋጋት በሚሞከርበት እጅግ ፈታኝ ወቅት ላይ እንገኛለን” በማለት በአገሪቱ የተከሰተውን ችግር ምክንያት ነው ብሎ ያመነበትን አስቀምጧል።

 መድረክ በመግለጫው አያይዞም “የኢህአዴግ አገዛዝ ለሕዝባችን ሰላማዊ የመብት ጥያቄዎች በሕጋዊ አግባብ ተገቢውን ምላሽ በመስጠት ፈንታ በኃይል ለማፈን መንቀሳቀሱና መድረክና ሌሎችም ሀቀኛ ተቃዋሚ ፓርቲዎች የፖለቲካ ምህዳሩን በመዝጋት ኢህአዴግ የፈጠራቸውን ችግሮች በትክክል ነቅሶ በማውጣት ተጨባጭ መፍትሄ ሊያስገኝ የሚያስችል ድርድር ለማካሄድ ለብዙ ዓመታት ሲያቀርቡ ለቆዩት ጥያቄዎች ኢህአዴግ አዎንታዊ ምላሽ ነፍጎ በመቆየቱ ችግሩን እንዲባባስ አድርጎታል” ሲል ይገልጻል። መድረክ ሀቀኛ ተቃዋሚ ሲል የሚገልጸው በምን መመዘኛ ነው ተብለው የተጠየቁት የመድረኩ ኃላፊዎች “በፖለቲካ ፓርቲዎች የጋራ ምክር ቤት አባል በመሆኑን ከኢህአዴግ ጋር የጥቅም ተጋሪ ያልሆኑትን ነው” ሲሉ መልሰዋል።

ከፖለቲካ ፓርቲዎች ድርድር በቅድመ ሁኔታ ባለመስማማት ራሱን ያገለለው ሌላው ፓርቲ ሰማያዊ ነው። ፓርቲው “በነጻና ገለልተኛ አደራዳሪ ያልተመራ ድርድር ለህዝብ ጥያቄ ትክክለኛውን መልስ አያመጣም” ሲል ያወጣውና ለዝግጅት ክፍላችን በላከው መግለጫ “ኢህአዴግ በግንቦት 2007 ዓም በተካሄደው ምርጫ መቶ በመቶ ድል ተጎናጽፌያለሁ ብሎ አውጆ መስከረም 2008 ዓም መንግስት ቢመሰርትም ጥቂት ወራትን እንኳን በሰላም ማስተዳደር አቅቶት ሀገሪቱ በተቃውሞ መታመስ ጀመረች” ሲል የችግሩን መነሻ ይገልጻል። ሰማያዊ ፓርቲ ከድርድሩ መውጣቱን በገለጸበት መግለጫው “አንድ ገዥ ፓርቲ ነጻ አደራዳሪ የምትለውን ትንሽ ጥያቄ መልሶ መደራደር ካልቻለ ለሌሎች ትልልቅ ህዝባዊ ጥያቄዎች መልስ ይሰጣል ብሎ ፓርቲያችን አያምንም። በመሆኑም ፓርቲያችን ከዚህ በኋላ ነጻና ገለልተኛ አደራዳሪ በማይመራው ቅድመ ድርድር ሂደቶች ላይ እንደማይሳተፍ ለኢትዮጵያ ህዝብ እናሳውቃለን” ብሏል። “ሆኖም ገዥው ፓርቲ ኢትዮጵያ ያለችበትን አስቸጋሪ ሁኔታ ተረድቶ የአቋም ለውጥ ካመጣ ፓርቲያችን ሁሌም ለውጥ ለሚያመጣ ድርድር ዝግጁ መሆኑን እንገልጻለን” ሲል አቋሙን ግልጽ አድርጓል። ከሰንደቅ ጋዜጣ ጋር አጠር ያለ ቃለ ምልልስ ያደረጉት የፓርቲው ሊቀመንበር አቶ የሽዋስ አሰፋ “እዚህ ውሳኔ ላይ (ከቅድመ ድርድሩ መውጣትን) የደረስነው በስራ አስፈጻሚው ሙሉ ድምጽ ነው” ብለዋል።

 “ለሀገራችን የፖለቲካ ምህዳር ችግሮች ትክክለኛ መፍትሔ ለማስገኘት ኢህአዴግ ከሀቀኛ ተቃዋሚ ፓርቲዎች ጋር ውጤታማ የሆነ ድርድር ሊያካሂድ ይገባል” በሚል ርዕሰ መግለጫ ያወጣም መድረክ “መድረክ ከነሐሴ 2001 ዓ.ም ጀምሮ ከኢህአዴግ ጋር ለመደራደር ከሁሉ አስቀድሞ የሀገራችን ተጨባጭ የፖለቲካ ምህዳር ችግሮች ለመፍታት የሚያስችል ውጤታማ ድርድር በማካሄድ ተጨባጭ መፍትሄዎችን ለማስገኘት ሲጠይቅ ቢቆይም፤ ኢህአዴግ ግን በሀገራችን ወቅታዊና ነባራዊ ተጨባጭ የፖለቲካ ችግሮች ላይ በማያተኩሩና ተጨባጭ መፍትሄም በማያስገኙ ጉዳዮች ላይ ለፕሮፓጋንዳ ፍጆታ ያህል ከአንዳንድ ፖለቲካ ፓርቲዎች ጋር በፈጠረው “የጋራ ም/ቤት እየተወያየሁ ነኝ” እያለ ካላአንዳች ተጨባጭ ውጤት እስከ አሁን ቆይቷል። በእነዚህ በከንቱ በባከኑት ጊዜያት የሀገራችን የፖለቲካ ምህዳር ከድጡ ወደ ማጡ እየወረደ በአሁኑ ወቅት እጅግ አስቸጋሪ ሁኔታ ውስጥ አድርሶን ይገኛል” ብሏል። ፓርቲው አያይዞም “ኢህአዴግ በጠራው የድርድር ቅድመ ዝግጅት ላይ የመተማመኛ እርምጃዎች ኢህአዴግ መውሰድ እንዳለበት” አስታውቆ እንደነበር ገልጿል። መድረክ ያስቀመጠው የመተማመኛ እርምጃ “በዚሁ ድርድር ላይ በግምባር ቀደምትነት ሊሳተፉ የሚገባቸው የመድረክ ምክትል ሊቀመንበር ዶ/ር መረራ ጉዲናን ጨምሮ፤ በሰላማዊ ትግል እንቅስቃሴ ላይ እያሉ የታሰሩብን የተቃዋሚ ፓርቲዎች አመራር አባላት በሙሉ በአስቸኳይ እንዲፈቱ እና የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ መነሳት ይገኙባቸዋል” የሚሉ እንደነበር ገልጾ “ሆኖም ግን ከኢህአዴግ ጋር ስብሰባ ከተጀመረ ወዲህ ከሁለት ወራት በላይ የቆየን ቢሆንም፤ የጠየቅናቸው የመተማመኛ እርምጃዎች እስከ አሁንም ተግባራዊ አለመደረጋቸው በግንኙነቱ ላይ ተስፋ እንዳይኖረን አድርጓል” ብሏል።

የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ለቀጣዮቹ አራት ወራት መራዘሙን የተቃወመው መድረክ ምክንያቱን ሲያስቀምጥም “መላውን ህዝባችንን በከፍተኛ የታጠቀ ሰራዊት ተፅዕኖ ስር ተሸማቅቆ እንዲኖር ያስገደደው አዋጅ አሁንም ለተጨማሪ አራት ወራት መራዘሙ፤ የመብት ጥያቄ አንስቶ ከፍተኛ መስዋዕት የከፈለውን ህዝብ ቁጣና ምሬት የሚያባብስ እርምጃ እንጂ ለህዝቡ ጥያቄዎች ምላሽ አይሆንም!” በማለት ነው። የሰማያዊ ፓርቲ ሊቀመንበር በበኩላቸው “የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ መራዘም በአገሪቱ ያሉ ቸግሮች ከኢህአዴግ አቅም በላይ መሆናቸውን ማሳያ ነው” ሲሉ ተናግረዋል።

 

 

ድርድሩን የገጠመው ሌላ ፈተና

ኢህአዴግ የጠራው የድርድር ሀሳብ ተቃውሞ የገጠመው ከአደራዳሪ ነጻና ገለልተኛ መሆን ብቻ አይደለም። መድረክ ድርድሩ የ22 ፓርቲዎች ስብሰባ ሳይሆን የሁለትዮሽ ወይም ሀሳባቸው ተቀራራቢ የሆኑ ፓርቲዎች በመሪ ተደራዳሪ እንዲደራደሩ የሚል ነው። እንደ መድረክ አቋም የፖለቲካ ድርድር በ22 ፓርቲዎች መካሄዱ “ጉንጭ አልፋ ክርክር” ከመሆን አይዘልም። ይህን አቋሙን በመግለጫ ሲያስታወቅም “መድረክ በአሁኑ ወቅት በሀገራችን ዋና ተቃዋሚ ፓርቲ እንደመሆኑ እና በፖለቲካ ምህዳሩ መዘጋት ምክንያት ከፍተኛ በደል በራሱ፤ በመሪዎቹና በአባላቱ ላይ እየደረሰ እንደመሆኑ፤ ከሌሎች መሰል ፓርቲዎች ጋር ወይም ለብቻው የተቃዋሚ ፖለቲካ ፓርቲዎቹና ኢህአዴግ በጋራ በሚስማሙባቸው አጀንዳዎች ላይ ከቀሩት ፓርቲዎች ጋርም በጋራ ስብሰባ ላይ እየተወያየ፤ ከኢህአዴግ ጋር የሁለትዮሽ ድርድር የማካሄድ መሪ ወይም ተቀዳሚ ሚና እንዲኖረው ባቀረብነው አካሄድ ላይም ኢህአዴግ መስማመት አልፈለገም። በዚህ ስምምነት ላይ መድረስ ሳይቻል ከቀረ በኋላም መድረክ በርካታ ራሱ በቀጥታ ከኢህአዴግ ጋር መደራደር ያለባቸው አስቸኳይና አንገብጋቢ ጉዳዮች እንደመኖራቸው በሁለትዮሽ ለመደራደር ያቀረበው አማራጭ ሃሳብም አዎንታዊ ምላሽ አላገኘም። ይህ የኢህአዴግ አቋም ድርድሩ በሁለትዮሽ በአስቸኳይ ተካሂዶ ችግሮችን በተጨባጭ ለመፍታት ውጤታማ እንዳይሆን የሚያደርግ ስለሆነ ሲጀምርም ኢህአዴግ የድርድር አጀንዳ እንዳልነበረው ዳግመኛ ማረጋገጫ ነው” በማለት አሰታውቋል።

መድረክ በመግለጫው አክሎም “በዚህ ትክክለኛ የድርድር ባህሪይ በሌለውና ቀደም ሲል ኢህአዴግና አንዳንድ የፖለቲካ ፓርቲዎች መስርተው ከቆዩት “የፖለቲካ ፓርቲዎች የጋራ ም/ቤት” ከሚባው አካል ውይይት ጋር በሚመሳሰልና ውጤታማ ሊሆን በማይችል የ22 ፓርቲዎች ውይይት ሂደት ውስጥ መቀጠል ተገቢ ሆኖ ስላላገኘነው ከላይ የተጠቀሰውን የሁለትዮሽ የድርድር አማራጭ ለኢህአዴግ አቅርበን ምላሽ በመጠባበቅ ላይ እንገኛለን። በመሆኑም መድረክ ባቀረባቸውና ፈጣንና ተጨባጭ ውጤቶችን ሊያስገኝ የሚችለው የሁለትዮሽ ድርድር በኢህአዴግና በመድረክ መካከል በአስቸኳይ እንዲጀመር በኢህአዴግ በኩል ፈቃደኛነቱ በአስቸኳይ እንዲገልፅ አጥብቀን እንጠይቃለን” ሲል አቋሙን ግልጽ አድርጓል።

 

ሌሎች ፓርቲዎችስ ምን አሉ?

ኢህአዴግ ድርድሩ ሊካሄድ የሚገባው በነጻና ገለልተኛ አደራዳሪ ሳይሆን ራሳችን ተደራዳረዎቹ በዙር እናደራድር ሲል በድርድሩ ኢህአዴግን ወክለው የቀረቡት አቶ አሰመላሽ ወልደስላሴ እና አቶ ሽፈራው ሽጉጤ ተናግረዋል።

መድረክና ሰማያዊ ቀደም ብለው አቋማቸውን ያሳወቁ ሲሆን የመላው አማራ ህዝብ ድርጅት (መአሕድ)ም የሁለቱን ፓርቲዎች ዱካ ተከትሎ ያለ አደራዳሪ መደራደር አልፈልግም ሲል አቋሙን ገልጿል። ኢዴፓ፣ መኢአድ፣ ኢብአፓ፣ ኢራፓ እና መኢዴፓ “ያለ አደራዳሪ መደራደር አንፈልግም ሆኖም ከድርድሩ መውጣታቸንንም ሆነ በድርድሩ መቀላችንን የምናሳውቀው በፓርቲያችን ማዕከላዊ ኮሚቴ ውሳኔ መሰረት ነው” ሲሉ ተናግረዋል።   

በአቶ አየለ ጫሜሶ የሚመራው ቅንጅት፣ አንድነት፣ መኢብን፣ የገዳ ስርዓት አራማጅ ፓርቲ እና ሌሎች ፓርቲዎች ድርድሩን በዙር እየተመሩ ከኢህአዴግ ጋር ለመደራደር ዝግጁ መሆናቸውን አሳውቀዋል።  

የፖለቲካ ፓርቲዎቹ ድርድር ቅድመ ዝግጅት ሚያዝያ 2 ቀን 2009 ዓም የሚቀጥል ይሆናል። በዚያ እለትም ሰማያዊ መድረክ እና መአሕድ የማይሳተፉ መሆኑን ከአሁኑ አሰታውቀዋል። ድርድሩ ምን መልክ ሊኖረው እንደሚችልም ወደፊት የምናየው ይሆናል።  

ከፌዴራል ትራንስፖርት ባለስልጣን፤

የተከሰተ “ፍጥጫ”. . . የለም፣ . . . ተቀራርቦ መወያየትና ሕጋዊ አካሄድ መከተል ግን ያስፈልጋል!

(ከጭነት ትራንስፖርት ብ/ማ/ ዳይሬክቶሬት)

 

መጋቢት 13 እና 20 ቀን 2009 ዓ.ም በወጡት የሰንደቅ ጋዜጦች “ምላሽ የሚሻው ፍጥጫ. . .” “. . . በመሸበር ማደር. . .” የሚሉት ርዕሶች የተሳሳቱ ስለሆነ መታረም አለባቸው። መ/ቤቱ ከማንም ጋር “ፍጥጫ” ውስጥ የገባበት ሁኔታ የሌለና ካደራጃቸው የትራንስፖርት ማህበራትና ድርጅቶች፣ ባለድርሻ አካላት ጋር ጠንካራ የሥራ ግንኙነት ያለውና የሬጉላቶሪ ሚናውን እየተወጣ መሆኑን በቅድሚያ እንዲታወቅ እናሳስባለን።

 

በጋዜጦቹ ላይ የሠፈሩትን ሐሰቦች ተመልክተናል። በዋና ዋና ጉዳዮች ላይ የሚከተለው ማብራሪያና ምላሽ በጋዜጣ እንዲወጣ እንጠይቃለን።

 

ዝግጅት ክፍሉ በመጀመሪያው ጋዜጣ ገፅ 4 ላይ ባለስልጣን መ/ቤት አዋጅን በመመሪያ እንደሚጥስ በመግለፅ “በማንአለብኝነት” አካሄድ እንደሚሄድ . . ወዘተ በማለት ተገቢነት የሌላቸውን ቃላቶች በመጠቀም ከኃላፊነት በወጣ ስሜት ጽፏል። ዝግጅት ክፍሉ መ/ቤቱ የሚያከናውናቸውን ትላልቅ ሕዝባዊና አገራዊ ጉዳዮችን ቀረብ ብሎ መጠየቅና መረዳት ባይችል ቢያንስ ያለው ዲሞክራሲያዊና ልማታዊ ሥርዓት ባሕርይ መ/ቤቱ በማን አለብኝነት እንዲሄድ የማይፈቅድለት መሆኑን እንኳን ማወቅ ይገባው ነበር። ዝግጅት ክፍሉ ትክክለኛና የተሟላ መረጃ ሳይኖረው ወደ አንድ ወገን አድልቶ ዳኝነቱን ለእራሱ አድርጎ ፈርጇል። እንዲህ ዓይነት ሚዛናዊነት አለ ወይ? በቃለ- ምልልሱም ቢሆን ቃላቶችን ከሃሳብ ውስጥ ነጥሎና አጉልቶ በማሳየት አሻሚና የተለየ መልዕክት እንዲያስተላልፉ አድርጎ ተጠቅሞባቸዋል። ይህ የጋዜጠኝነት የሙያ ሥነምግባር መገለጫ ለመሆኑ ለእኛ ግልጥ አይደለም። የተለየ ተልዕኮ ከሌለ በስተቀር።

 

ወደዋናው ጉዳይ ስንመለስ መጋቢት 13/2009 በወጣው ጋዜጣ ላይ ከሰፈሩት መካከል አዋጅን በመመሪያ በመሻር ማህበራት ተወዳዳሪ እንዳይሆኑ ፈርሰው እንዲደራጁ እንደተደረገ፣ መመሪያ ቁጥር 1/2006 በማህበራት ሕልውናና ዕድገት ላይ ችግር ማስከተሉ፣ ሞዴል መተዳደሪያ ደንብ.. ማህበራት የራሳቸውን ደንብ እንደ ጥንካሬያቸውና ተጨባጭ ሁኔታ በነፃነት እንዳያወጡ እንዳደረጋቸው. . . ወዘተ የሚሉት ተጠቅሰዋል።

 

በመሰረቱ ከ2006 ዓ.ም በፊት የነበሩት የጭነት ትራንስፖርት ማህበራት አደረጃጀትና ሥራ አፈፃፀም ሲታይ ዘመናዊ ተሽከርካሪዎችንና አገልግሎት የጨረሱ ኤንትሬዎችን በአንድ ማህበር ያደራጀ፣ አገራችን እያስመዘገበች ካለችው ፈጣን የኢኮኖሚ ዕድገት ጋር የሚመጣጠን ዕድገትና የአገልግሎት ጥራት የሌለው፣ በዘመናዊ አሰራርና በጠንካራ ውድድር ላይ የተመሰረተ አሰራር የማይከተልና ኢንቨስትመንት ሳቢ ያልነበረ፣ በዋጋም ቢሆን ውድ እንደነበረ. . ከዋና ዋና ገጽታዎቹ ጥቂቶቹ እንደሆኑ የቅርብ ጊዜ ትዝታ ነው። ይህንን ኋላ ቀር አደረጃጀትና አሰራር የኢኮኖሚ ዕድገቱ ከሚጠይቀው ፍላጎት ጋር ማጣጣም የግድ ስለነበረ በጭነት ትራንስፖርት ኢንዱስትሪው ውስጥ የአመለካከት ለውጥ በማምጣት የተወዳዳሪነት አቅሙን በአደረጃጀትና በአሠራር በማሳደግ የአገልግሎት ጥራትና ቅልጥፍና ማምጣት አስፈላጊ ነው።

 

በመሆኑም መ/ቤቱ በአዋጅ 468/97 በተሰጠው ስልጣንና ተግባር መሠረት በንግድ የመንገድ ማመላለስ ሥራ ላይ የተሰማሩ ማህበራትን የመመዝገብ፣ ስለ አሰራራቸው መመሪያ የማውጣትና የመከታተል በተሰጠው ስልጣን መሰረት መመሪያ ቁጥር 1/2006 አውጥቶ ተግባራዊ በማድረግ ላይ ይገኛል። በአዲሱ አደረጃጀት በዘርፉ አገልግሎት አሰጣጥና በሥራው ላይ በተሰማሩ ባለንብረቶች ዘንድ ውጤቶች ተገኝተዋል። ማህበራት አደረጃጀታቸውና አሰራራቸው በመሻሻሉ በገበያ ውስጥ ተወዳድረው የመርከቦችን ጭነት በጨረታ በመውሰድ መሥራት መቻላቸው፣ አዲሱ አደረጃጀት ከበፊቱ የተሻለ የውድድር አሰራር በመፍጠሩ በየዓመቱ በሺህ የሚቆጠሩ አዳዲስ የጭነት ተሸከርካሪዎች ወደ ዘርፉ መቀላቀላቸው፣ አምና ተከስቶ ከነበረው የዝናብ እጥረት ጋር በተያያዘ የተገዛው ከፍተኛ መጠንያለው ስንዴና የአፈር ማዳበሪያ እንዲጓጓዝ በማህበራትና ድርጅቶች የተደረገው ሀገራዊ ርብርብና የተመዘገበው ውጤትና ለዚህ የተሰጠው ዕውቅና . .  ወዘተ ብቻ እንደ አብነት ማንሳት ይበቃል። በመሆኑም በመመሪያው ላይ የሚታዩ ክፍተቶችን ለይቶ በጥናት ላይ በመመስረት ወቅታዊ እንዲሆንና እንዲሻሻል ሃሳብ ማቅረብ አግባብ ሆኖ እያለ ወደ ድሮ እንመለስ. . መመሪያው ለማህበራት ያመጣው ጠቀሜታ ስለሌለ መፍትሔው “የማህበራት ህብረት” መመስረት ነው የሚለው መንደርደሪያ የሚያስኬድ አይደለም።

 

ሌላው መመሪያው እያንዳንዱ የጭነት ተሸከርካሪ ባለንብረት የማህበር አባል የመሆን ግዴታ እንደሚጥልበት የተገለፀው ሃሳብ የተሳሳተ ነው። መመሪያው በአዋጅ የተፈቀደውን በግል፣ በማህበርና በኩባንያ ተደራጅቶ መሥራትን አይከለክልም። አሁንም በርካታ በግላቸው የሚሰሩ ትራንስፖርተሮች አሉና።

 

ሌላው ሞዴል መተዳደሪያ ደንብን አስመልክቶ የቀረበው የተሳሳተ ሃሳብ ነው። ሞዴል መተዳደሪያ ደንቡ ስለማህበራት ዓላማ፣ ተግባርና ኃላፊነት፣ ስለ አባልነት፣ መብትና ግዴታ፣ ስለማህበራት ድርጅታዊ አወቃቀር፣ ስልጣንና ተግባር፣ ስለ ማህበራት ሥራ አመራር ቦርድ እና ኦዲትና ኢንስፔክሽን አመራረጥ፣ ስለ ፋይናንስ አስተዳደር. . . ወዘተ አካቶ የያዘ፣ ማህበራት ተመሳሳይ ዓላማ፣ አደረጃጀትና አሰራር  እንዲኖራቸው የሚያደርግ ሰነድ ነው። ይህንን ደንብ እንደመነሻ በመውሰድ ማህበራት የራሳቸውን ደንብ አዘጋጅተው በጠቅላላ ጉባዔ ያፀድቃሉ። ሀቁ ይህ ሆኖ እያለ ሞዴሉ የማህበራትን ነፃነት የሚጋፋ ነው ማለት አግባብ አይደለም።

 

መ/ቤቱ/ዳይሬክቶሬቱ ከመልካም አስተዳደር አንጻር የሚታዩ ችግሮችን በስፋት ለይቶ በአጭር፣ በመካከለኛና በረዥም ጊዜ የሚፈቱትን በዕቅድ በማካተት ከሕዝብ ክንፍ ጋር በቋሚ መድረክ በየጊዜው እየገመገመ በርካታ ችግሮች ፈቷል። እየፈታም ይገኛል። ይህ በቅርቡ የሕዝብ ክንፍ ኮሚቴ ለትራንስፖርት አመራሮች ባቀረበው ሪፖርት ተቀባይነት ያገኘ እውነታ ነው። በዘርፉ የሚታዩ ክፍተቶች በተለያዩ የጋራ መድረኮች በየጊዜው የሚገመገሙበት ሁኔታ እያለና ሃሳብን መግለፅ እየተቻለ ሌላ አካሄድ መጠቀም ለምን እንዳስፈለገ ለእኛ ግልጽ አይደለም። በተለይም ከድለላ ሥራ ጋር በተያያዘ የሚታዩትን ችግሮች በወሳኝነት መልኩ ለመቅረፍ የተጀመረውን የተቀናጀ አሰራር ማጠናከር እንደተጠበቀ ሆኖ የአንድ ወገን ጥረት ብቻ በቂ ስለማይሆን እኔም ከችግሩም ከመፍትሔውም የራሴ ድርሻ አለኝ ብሎ (. . . የተቀሩት ጣቶች ወደ ባለቤቱ ያመልክታሉና. . እንደሚባለው) የተጀመረውን የለውጥ ትግል መቀላቀል እንጂ ዳር ቆሞ ተጠያቂነትን ወደ አንድ ወገን ለማላከክ መሞከር በመካሄድ ላይ ላለው ለውጥ የሚያግዝ አይደለም።

 

መጋቢት 20/2009  በታተመው ጋዜጣ ላይ “በወቅቱ አልነበርኩም” ማለት ለቀረበው ጥያቄ ማህበራት በአዲስ መልክ ማደራጀት ሲጀመር አልነበርኩም ነው እንጂ ተጠያቂነትን ወደ ሌላ አካል ለማስተላለፍ እንደመፈለግ ተደርጎ የተተረጎመው ትክክል ያልሆነና ቅንነት የጎደለው አስተሳሰብ ነው። መታወቅ ያለበት ዳይሬክቶሬቱ መ/ቤቱ ያወጣውን መመሪያ ተግባራዊ የማድረግ ኃላፊነትና ግዴታ ያለበት ብቻ ሳይሆን መመሪያው እምርታዊ ለውጥ እያመጣ መሆኑን በትክክል የሚያምን መሆኑን ነው።

 

በአጠቃላይ የተነሱት “የማህበራት ሕብረት ባለድርሻ አካላት” ሀሳቦች አዲስ አይደሉም። አዲስ የሚያደርጋቸው ጉዳይ ቢኖር በቅርቡ ትራንስፖርተሮች ከተቋቋሙበት ዓላማ ውጪ ህጋዊ ባልሆኑ ተግባራት ላይ እንዳይሳተፉ የሚያሳስቡ ደብዳቤዎች ለማህበራት ወጪ መደረጋቸውን ተከትሎ መምጣቱ ነው። የ“ማህበራት ህብረት”ን ለመመስረት አስፈላጊነቱንና ኢኮኖሚያዊ ጠቀሜታውን ሳይንሳዊ በሆነ ሁኔታ ከሌሎች ካደጉ አገሮች ልምዶች ጋር ተተንትኖ በመሠረቱ ሃሳቡ ላይ ተቀራርቦ መወያየት፣ መተማመን ላይ መድረስና ሕጋዊ መሰረት እንዲኖረው ማድረግ እራሱን ችሎ ሊሄድ የሚችል ሃሳብ ነው። ይህንን አካሄድ በፍጥጫ መልክ መተርጎም በትራንስፖርት አገልግሎት መለወጥና መሻሻል ያለባቸው ሥራዎች ቢኖሩም የተደረጉ ጥረቶችንና የተመዘገቡ ስኬቶችን ማሳነስና ጥላሸት መቀባት ወደ “ማህበራት ህብረት” ምስረታ ማማ የሚወስድ መንገድ መሆን የለበትም። በአገራችን እየተካሄደ ያለው የኢኮኖሚ መዋቅራዊ ሽግግር ማህበራት ወደ አክሲዮን ማህበረት እንዲሸጋገሩ ግፊት የሚያደርግ እንጂ ሌላ አደረጃጀት የሚጠይቅ አይመስለንም።   

ቅዱሳን መጽሐፍት

Wednesday, 05 April 2017 12:26

 

በጥበቡ በለጠ

ቅድስና ከረከሰውና ከተበላሸው የስጋ ህይወት ውጭ ባለው ሌላኛው መንፈሳዊ ህይወት ውስጥ ለመኖር የሚመጣ ዓለም ነው። ቅዱስ ሲባል ሙሉ ህይወቱን ለሰማይ አምላክ የሰጠ፣ ከኛ ምድራዊያን የዓለም ህዝቦች በጣም በተሻለ ለፈጣሪ የቀረበ ነው።

ይህ ከላይ በርዕስነት የቀረበው ሃሳብም እንደኛ ስጋና ነብስ ተሰጥቶት ባይንቀሳቀስም በውስጡ ፍፁም መንፈሳዊ ህይወትን የሚቃኝ ነው። ከመንገዶች ሁሉ ወደ ፈጣሪ የሚወስደውን የተሻለ መንገድ የሚመራን፣ ብርሃን ረጭቶልን የነፍስን ደማቅ ዓለም የሚገልፅልን እና የሃሰትን መንገድ እንዳንሻ የሚያደርግ ነው ይላሉ የእምነት ሰዎች።

በዘመናዊው የዲሞክራሲ ፅንሰ ሃሳብ ውስጥ ሲዳክሩ የነበሩ እና በሶሻሊዝም መርህ ውስጥ ጭልጥ ብለው ወዛደራዊ ዓለማቀፋዊነት፣ የላብ አደር፣ ብሎም በማርክሲስት ሌኒኒስት ፍልስፍና ህግጋት ይመሩ የነበሩ ሰዎች ሀሳቡን አይቀበሉትም። የነሱ ቅዱሳት ሌሎች ናቸው። እነዚህን ሁለት ፅንፎች ለማወዳደር ጊዜውም መድረኩም አይበቃም። ይሁን እንጂ ለሚሊዮኖች የመንፈስ ምግብ ስለሆኑት ቅዱሳን መፃህፍት ለዛሬ ትንሽ እናውጋ።

በረጅሙ ወደ ኋላ መለስ ብለን እንንደርደርና እንነሳ። ከክርስቶስ ልደት በፊት በ850 አመተ ዓለም ስነ-ፅሁፍ ሱሜሪያዊያን፣ ቻይናዊያን፣ ግሪኮችና ሮማዊያን ዘንድ እንደ ዳበረ ታሪክ ያወሳል። ይህ የስነ-ፅሁፍ ፈለግ ከእምነቱም በአለማዊ ህይወቱም እያጣቀሰ ነበር ሲራመድ የቆየው።

ወደ ሀገራችን ኢትዮጵያም ስንመጣ በተለይ በአራተኛው ክፍለ ዘመን ወይም እ.ኤ.አ በ340 አመተ ዓለም ንጉሥ ኢዛና ከባዕድ አምልኮ ወደ ክርስትናው ዓለም ሲገባ አዳዲስ ነገሮች መጡ። አንደኛው በተለይ ለብዙ ዘመናት ከተንሰራፋው ባዕድ አምልኮ ወጥቶ ክርስትናው ላይ ወዳጅነት ሲመሰረት በቃል ስብከት ከማድረግ በተጨማሪ በጽሁፍም የተጀመረበት ወቅት በመሆኑ ነው። ቅዱስ ሃሳቦች በጽሁፍ መስፈር የጀመሩበት ጊዜ መሆኑ በታሪክ ድርሳን ውስጥ ቁልጭ ብሎ ሰፍሯል።

በቀደመው ዘመን ለተጠራበት ነገር ሁሉ አለሁ ብሎ ግንባር ቀደም የሚሆነው የግዕዝ ቋንቋ ለዚህም እምነት መስፋፋት አለበት ብሎ ከተፍ ያለው እሱ ነበር። በተለይ የክርስትናው እምነት ውስጣቸው ገብቶ ፍፁም ሀሴትን የሚሰጣቸው ሰዎች ግዕዝ የመላዕክት ቋንቋ ነው ሲሉ በስፋት ይሰማሉ።

በመጀመሪያ ደረጃ የጽህፈቱ ተግባር ያቀናው መፅሐፍ ቅዱስን ወደ መተርጐም ነው። ከመፅሐፍ ቅዱስም በመጀመሪያ የተተረጐመው ብሉይ ቀጥሎም ሀዲስ ኪዳን ነበር።

ከብሉይ ኪዳን ጋር ሲነፃፀር አጭር ነው። ሁለቱም የተተረጐሙት በግዕዝ ነው። ግዕዝ የትርጉም ስራ ማከናወኛ ሆነ የተባለውም ከዚህ ዘመን ጀምሮ ነው። በተለይ ብሉይ ኪዳን እንደየ አተረጓጐሙ እና ሁኔታው አንዳንድ ችግሮች ነበሩበት የሚሉ የስነ-መለኮት ተመራማሪዎች ያጋጥሙ ነበር።

አንዳንድ ሰዎች ብሉይ ኪዳን የተተረጐመው ከኢብራይስጥ ነው ይሉ ነበር። ሌሎች ደግሞ ኧረ ተው ከግሪክ ቋንቋ ነው ትርጓሜ የመጣው” ብለው ምንጩን ለማግኘት ደፋ ቀና የሚሉ ታታሪ ተመራማሪዎች አሉ። እባካችሁ የጠራውን አንዱን እውነታ ንገሩን ብለው ዳር ቆመው ወሬ የሚጠብቁ እንደ እኔ አይነት ሰዎችም መኖራቸውን አትዘንጉ። አለቃ ኪዳነወልድ ክፍሌ ብቻ ናቸው የተተረጐመው ከግሪክ ቋንቋ ነው በማለት በሙሉ ልብ የተናገሩት።

እነዚህ ቅዱሳት መፃህፍት የተተረጐሙት በሃይማኖት ምክንያት ከሶሪያ ተሰደው የመጡ መነኮሳት እንደሆኑም ሹክ የሚሉ ፀሀፍት አሉ። እነዚህ ፀሐፊዎች የሚያነሱት መረጃ ደግሞ እንደ ቄስ፣ አርባ የመሳሰሉ ቃላትን በመንቀስ የተገኙት ከሶርያ ነው የሚል አዝማሚያ አላቸው።

በቅርቡ አንድ ጆሽዋ የተባለ አይሁዳዊ ፎቶግራፍ አንሺ ወደ ኢትዮጵያ መጥቶ ነበር። የመጣበት ምክንያት ስለ ቤተ-እስራኤላውያን የብዙ ሺ አመታት የኢትዮጵያ ቆይታና ተግባር በፎቶ ግራፍ ሊያነሳ ነበር። በርግጥም ብዙ ነገር ተሳክቶለታል። ይህን ሰው አግኝቼው ኢትዮጵያን እንዴት ትገልፃታለህ አልኩት። ጆሽዋም ፈገግ ብሎ አንዳንዴ ሀገሬ እስራኤል ያለሁ የመስለኛል አለኝ። ምነው አልኩት። እሱም የተለመደውን ፈገግታውን እያሳየኝ ኢትዮጵያ ውስጥ እስራኤል በጣም ትጠቀሳለች። በየቤተ ክርስትያኑ የእስራኤል አምላክ ይባላል። በላሊበላ አብያተ ክርስትያናት፣ በጐንደር አብያተ መንግሥታት ግድግዳ ላይ ሁሉ የዳዊት ኮከብ አለ፣ ቄሶቹ ስማቸው ‘ካህን' ይባላል። እኔ ሀገር ደግሞ ‘ካህን' ይባላሉ። እነዚህንና የመሳሰሉት ነገሮች ሳይ ሀገሬ ያለሁ እየመሰለኝ ነው አለኝ።

ኢትዮጵያ ሀገራችን ከብዙ ሀገሮች ጋር በነበራት ግኑኙነት የተነሳ ከየሀገራቱ የምታገኛቸውን ታላላቅ ምልክቶችና አርማዎች በማስታወሻነት በቤተክርስትያኖቿ ውስጥ አስቀምጣቸዋለች። በተለይም ደግሞ ከክርስትናው እምነት በፊት የነበሩትንም አርማዎች ሁሉ ከየሀገራቱ ተጠቅማባቸዋለች። አንዳንዱን ደግሞ ወደ ሀገርኛም ቀይራ ከራሷ እምነትና ቀኖና ጋር አዋህዳቸዋለች። ለምሳሌ ኦርጅናሌው የዳዊት ኮከብ ምልክት ከ800 አመታት በሆናቸው ቤተ-ክርስትያኖች ውስጥ ይገኛል። አስገራሚው ነገር ይኸው ምልክት ወደ ኢትዮጵያውኛ ተቀይሮ መሀሉ ላይ የመስቀል ምልክት ተደርጐበት የቅዱስ ላሊበላ ማህተም ነው ይባል ነበር።

ከዚህ ሌላ በህንድ ሀገር ውስጥ የፀሐይ ምልክት ነው የሚባለው የስዋስቲካ አርማ በሀገራችን አብያተ ክርስትያናት ከአንድ ሺ አመታት በላይ አገልግሎት ላይ ውሏል። ዛሬም በየሄድንበት ታሪካዊ የእምነት ቦታዎች ላይ ሁሉ እናየዋለን። ኢትዮጵያ የየሀገራቱ የታሪክ ማህደር ሆና መቆየቷን የምታስመሰክርባቸው ሁኔታዎች በርካታ ናቸው ማለት ይቻላል። በአጠቃላይ ግን ይህን ምልክት አዶልፍ ሂትለር ለአገዛዙ ዘመን አርማ አድርጐት መቆየቱም መረሳት የለበትም።

ወደ ጀመርነው ቅዱሳን መፃህፍት እንመለስ። እስከ ሰባተኛው ክፍለ ዘመን ድረስ ቅዱሳን መፃህፍት ወደ ኢትዮጵያ በሙሉ ተተርጉመው አልቀዋል። በዚህም የግዕዝ የቃላትና የመንፈስ ሀብቱ በልፅጓል። እንዲያውም ከራሱ አልፎ ለዓለም ስነ-ጽሁፍ አንድ ውለታ አድርጓል። ለምሣሌ መጽሐፈ ሔኖክ በሌላው ዓለም በጦርነትና በተለያዩ ምክንያቶች ጠፍቶ ነበር። በኋላ በግዕዝ ውስጥ ተገኘ። ከግዕዝ ውስጥ ተተርጉሞ እንደገና ለዓለም ተሠራጭቷል። በሀገራችን የቋንቋ አርበኛ ወይም ጀግና ቢኖር ኖሮ ግዕዝ ቋንቋ ላበረከተው ውለታ ከዩኔስኰ አንዳች ነገር ያስደርግ ነበር። ከታሰበ አሁንም ግዜ አለ።

ግዕዝ ከቅዱሳት መፃህፍት ሌላ የሃይማኖት ማስተማሪያ ሰነዶችም እንደተፃፉበት የቋንቋ ሊቁ ዶ/ር አምሳለ አክሊሉ በጥናታቸው ላይ ገልፀዋል። ከእነዚህ ውስጥም የሚከተሉትን ማየት ይቻላል።

ቄርሎስ

ቄርሎስ የትርጉም መፅሐፍ ነው። መፅሐፉ ስሙን የወሰደው መግብያው ውስጥ በፃፈው ሰውዬ ቄርሎስ በሚባለው ሰውዬ ነው። ምሁራን እንደሚናገሩት ቄርሎስ መግቢያውን እንጂ መፅሐፉን በጭራሽ አልፃፈውም ይላሉ።

ይህ መፅሀፍ ሦስት ክፍሎች አለት፡-

1.  የቄርሎስ መግብያ ሀተታ

2.  ስለ ክርስቶስ፣ ስለ ሥላሴ ባህሪ የተሰጠን ሀተታ የሚያካትቱ ናቸው።

ሀተታው ክርስቶስን መሠረት አድርጐ ነው የተፃፈው። ልዩ ልዩ የትምህርት ፅሁፎችም አሉበት። ይህ መፅሐፍ የተተረጐመበት አመት በስድስተኛው መቶ ክፍለ ዘመን እንደሆነ Weischer የተባለ ሰው እ.ኤ.አ በ1971 በኢትዮጵያ ጥናትና ምርምር መጽሔት ላይ ፅፎታል።

ፊሳሊጐስ

በኢትዮጵያ ውስጥ በትርጉም ስራ እኔ በበኩሌ ከፍተኛ ቦታ የምሰጠው መጽሐፍ ቢኖር ይሄኛው ነው። ጉዳዩ አስገራሚ ነው።

ይህ ፅሁፍ /ትርጉም/ የስነ-ፍጥረት ሀተታ ነው። ስለ ልዩ ልዩ እንስሳትና ማዕድናት የተፈጥሮ ባህሪ በሰፊውና በጥልቀት የሚገልፅ መፅሐፍ ነው። የመፅሀፉ ዓላማ የክርስትና እምነት ማስተማርና ማስፋፋት ነው። ታሪክ ፀሐፊዎች እንደሚያስረዱት መጽሐፉ በግብፅ እስክንድርያ ከ200-300 ድህረ ክርስቶስ በሦስት ቋንቋ የተፃፈ ነው ይላሉ።

ለመጀመሪያ ጊዜ ወደ ግዕዝ የተተረጐመው ከግሪክ ነው። ወደ ኢትዮጵያም እንዲገባ ምክንያት ሆነውታል ተብለው በሰፊው የሚነገርላቸው ሶርያዊያን መነኮሳት ናቸው። ኮንቲሮሲኒ የተባሉት አጥኚ ገለፁት የሚባለው እውነታ፣ መጽሐፉ የተተረጐመው የመጀመሪያዎቹ ቅዱሳት መፃህፍት ከተተረጐሙ በኋላ እንደሆነ ነው። ይህ መጽሐፍ በመካከለኛው ዘመን ሰፊ ተቀባይነት የነበረው ሃሳብ እንደነበር ይወሳል። በኋላ ግን ይላሉ አጥኚዎች፣ ጉዳዩ ዋጋ እያጣ የመጣው ዘመናዊ የሳይንስ እውቀት እየተስፋፋ ሲመጣ እንደሆነ ይገልፃሉ። ኢትዮጵያ ውስጥ ግን ዛሬም ተቀባይነቱን ሳይለቅ በቀሳውስት ዘንድ ለዘለዓለም ይኖራል።

ስርዓተ መነኮሳት

በግብፅ ውስጥ በተለይም በሰባተኛው መቶ ክፍለ ዘመን ስርዓተ መነኮሳት ተስፋፍቶ እንደነበር የቋንቋን ውልደትና እድገት የሚያጠኑ ምሁራንም ሆኑ ስነ-መለኮታውያን ያስረዳሉ። ኢትዮጵያ ደግሞ ከአራተኛው መቶ ክፍለ ዘመን ጀምሮ ከግብፅ ጋር የጠበቀ ግንኙነት ስለነበራት ይህ የምንኩስና እና የብህትውና ህይወት በዚህችው ሀገር ተስፋፍቶ ኖሯል። ዛሬም እያየለ መጥቷል። ከግብፅም ሆነ ከማንኛውም ሀገር በልጧል። የሀገራችን ገዳማት ውስጥ ምንኩስናው ተበራክቶ ይታያል።

ለጊዜው ሰፊ ጥናት ያልተደረገበት አባ ባኮምዮስ የሚባል ሰው ግብፅ ውስጥ የብህትውና ኑሮ ጀመረ። ይህ መነኩሴ ራሱ ባህታዊ ብቻ አልሆነም። ህግም አውጥቷል። እሱ ያወጣው ህግ በግሪክና በላቲን ተፅፎ በዓለም ላይ ተበትኗል። በዚህ መሠረት ስርአተ መነኮሳት በሚል ርዕስ ኢትዮጵያ ውስጥ ተተርጉሟል። ለኢትዮጵያዊያን መነኮሳት መንገድ ጠራጊና መሪ እንዲሁም መሠረት ሆኗል። ከኢትዮጵያ የቤተ-ክርስትያን ህግጋትና ሁኔታ ጋር ተስማሚ እንዲሆን ነው የተተረጐመው:: ዛሬ ኢትዮጵያን የመነኮሳት ምድር ያደረጋት መጽሐፍ እሱ ነው እያሉ ብዙዎች ጣታቸውን ይቀስሩበታል።

ቀሳሪዎቹ ደግሞ ከእምነት ኬላ አምልጥው በአለማዊው ህይወት አስበው፣ አውጥተው፣ አውርደው ቃላት የሚሰነዝሩ ናቸው። የዓለም ፖለቲካዊ አካሄድ ግምት ውስጥ በማስገባት ማብራሪያ ይሰጣሉ። የዛሬዋን ግብፅ ጠቁመው ለኢትዮጵያ የሰጠችንን ‘የቤት ስራ' በትጋት እየሰራንላት ነው እያሉ በአደባባይም ባይሆን በባንኮኒ ጨዋታ የሚያወጉኝ ምሁራን አሉ።

ምሁራኑ የአባይን ወንዝ ጉዳይ የጨዋታ መክፈቻ አድርገው ወደ ታላቁ ሀሜት ይገባሉ። አንደኛው ሀሜት እነዚህ የእምነት ቀኖናዎች፣ ዶግማዎች ጠንካራ ትዕዛዞች ወዘተ. ድሮ ድሮ ከግብፅ ወደ ኢትዮጵያ ሲሰነዘሩ የቆዩ ነበሩ። ግብፆቹ እርግፍ አድርገዋቸው ሲተው ኢትዮጵያዊያኖቹ ደግሞ የበለጠ አስፋፍተዋቸው ይዘዋቸዋል። እናም ቆም ብለን አሰብ አድርገን የአባይን ጨዋታ እናምጣ ይላሉ።

‘እምነት እየጠነከረ ሲሔድ ድህነትን ያስከትላል’ የሚል ቀመር ያላቸውም አሉ። እንደ ማስረጃም የሚያዩት የሃይማኖት ሰዎችንም ወይም መሪዎችን የፈሰሰ ውሃ እንኳን አያቀኑም የሚሏቸው በርካታዎች ናቸው። ሃይማኖታዊ ስርዓተ ትምህርቱም ተስፋፍቶ በመላው ህዝብ ላይ የስራን ባህል እንዳይቀንስ የማንቂያ ደወል ቢጤ ጥቆማ ያደርጋሉ በዓለማዊ መንገድ የሚያስቡት ሰዎች። ከ366 የአመቱ ቀኖች ውስጥ ስራ አይሰራባቸውም የሚባሉት ተቆጥረው ሲወጡ አስደንጋጭ ነው። ስለዚህ ጥንቡን የጣለውን የድህነት ገጽታችንን መለስ ብለን መመልከትና አንኳሩን ምክንያት ማወቅ አለብን።

*   *   *   *

ኤፒክ ምንድን ነው?

ኤፒክ በጥንት ግሪካዊያን ዘንድ የዳበረ ስነ-ፅሑፍ ሲሆን ረጅም፣ ተውኔታዊ ሳይሆን ተራኪ፣ ጀግናዊ ግጥም ነው። የሰውን ልጅ ታላላቅ ክንዋኔዎች፣ ጥበቦች፣   አፈ-ታሪኮች፣ ሌሎችንም የሀገርና የህዝብ ታሪኮች የያዘ ነው።

የኤፒክ ገፀ-ባህሪያት

የኤፒክ ገፀ-ባህሪያት ሁለንተናዊ /Universal/ ናቸው። ከራሳቸው እድል ጋር የሰዎችን ወይም የሀገርን እድል ይዘው ስለሚነሱ ታላላቅ ጀግኖች /Hero's/ የሚያትት ነው።

ለምሳሌ ያህል ግሪካዊው ዓይነ ስውር ደራሲ የነበረው ሆሜር ሁለት መፃህፍትን ፅፏል። ኦልያድ እና ኦዲሴይ የተሰኙ። የኦልያድ ገፀ-ባህሪ Achilles ይባላል። አኪሊስ የጦር ጀግና ሲሆን በሱ ምትክ ጓደኛው ይሾማል። እንዲህ አይነት ትራጄዲ የሚደርስባቸው ገፀ-ባህሪያት በስነ-ፅሁፍ ውስጥ አኪሊስ ታይፕ /Achilles Type/ በመባል ይታወቃሉ።

የኦዲሴ ገፀ-ባህሪ ኦዲስስ /Odysseus/ ሲሆን ከጦር ሜዳ ቤቱ ለመድረስ መከራውን ያየ ሰው ነው። ቤቱ ሲደርስ ሌላ ችግር ተፈጥሮ ይጠብቀዋል። ይህ ዓይነት ትራጄዲ የሚገጥማቸው ገፀ-ባህሪያት /Odysseus Type/ ይባላሉ።

መቼት /Setting/

የኤፒክ መቼት እጅግ ሰፊ ነው። በምድር፣ በሰማይ፣ በባህር፣ በአውሎ ነፋስ፣ በጫካ ... ሊፈፀም ይችላል።

በኤፒክ ውስጥ ገፀ-ባህሪያት ከፍተኛ ትግሎችን ያደርጋሉ። የማይታወቁ መናፍስት፣ የማይታወቁ ኃይሎች ሁሉ ተሳታፊ ይሆናሉ። ይህም ማለት በታሪኩ ውስጥ መለኮታዊ ኃይላት ሁሉ ተሳታፊዎች ናቸው።

በአቀራረቡ ከፍተኛ የትረካ ብልሀት የሚታይበት ነው። በግጥም፣ በምጣኔ፣ በሉአላዊ /Elevated/ ቋንቋ የሚቀርብ ነው። የጥበብን አማልክት እየተማፀነ የመሄድ ዘዴ አለው።

ታሪኩ በንግርት /Foreshadowing/ አልያም በምልሰት /Flashback/  ሊቀርብ ይችላል። ብቻ እንደ የሁኔታው“ እና አመቺነቱ ይቀያየራል።

በታሪኩ ውስጥ የሚካተቱት ገፀ-ባህሪያት በአብዛኛው ታላላቅ ገዢዎች፣ ሀብት እውቀት ፀጋ ያላቸው ብቻ ልዕለ ሰብአዊያን ናቸው።

ኤፒክ የአንድ ዘመንን ታሪክ ብቻ አያወሳም። በዘመነ ሂደት ውስጥ የሚታዩትን ለውጦች እንቅስቃሴዎች እየመዘዘ ውብ በሆነ ቋንቋ ያሳየናል።

ኤፒክ በሁለት ይከፈላል። አንደኛው የቃል /Oral ወይም Primary epic/ በመባል ሲታወቅ ሁለተኛው ደግሞ የፅሁፍ /Written ወይም Secondary epic/ ይባላል።

ከሆሜር ኤፒኮች ሌላ በዓለም ከሚታወቁት ውስጥ በ10ኛው ክፍለ ዘመን የተፃፈው የዴንማርክን ታሪክ የሚገልፀው Beowulf የተሰኘው መፅሐፍ ነው። መፅሐፉ የDanish Kingdom Beowulf የተባለው ጀግና ሆርትጋር ከተማን ለመታደግ ከድራጐን ጋር ያደረገውን ትግል የሚያወሳ ነው።

ሌላው በቨርጂል የተፃፈው Aeneid የተሰኘው ኤፒክ ነው። በ14ኛው ክፍለ ዘመን የተፃፈው ይኸው የሮማ ኤፒክ ብትሮይ መውደቅ በኋላ ስለነበረው Aeneid ስለተባለው ጀግና የተፃፈ ነው።

Tasso የተባለው ፀሐፊም Jerusalem delivered የተሰኘ ኤፒክ በ16ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ፅፏል። ኤፒኩ የክሩሴድ /የመስቀል/ ጦርነትን የሚያሳይ እና የየሩሳሌምን ነፃ መውጣት የሚገልፅ ነው።

Paradize lost እና Paradize regain የተሰኙትም መፃህፍት ከዚህ ሰልፍ የሚቀላቀሉ ናቸው።

ዛሬ ዛሬ ግን የኤፒክ ፅሁፎች አይፃፉም። ጀግና ደራሲ ስለጠፋ ነው የሚሉ አሉ። ኢትዮጵያ ደግሞ ይህን ስነ-ፅሁፍ ሳትሞክረው እስከ አሁን ድረስ አለች። አንድ የኤፒክ ጀግና ትወልድ ይሆን?

ለፌደራል ትራንስፖርት ባለስልጣን፤

አንበሳውን እያሳዩዋችሁ ፋናውን ካላየሁ አላምንም

ለምን ትላላችሁ?

ከሙሉዓለም ፍቃዱ (ከአዲስ አበባ)

ረቡዕ መጋቢት 13 ቀን 2009 ዓም በተሰራጨው ሰንደቅ ጋዜጣ ላይ ምላሽ የሚሻውየትራንስፖርት ማሕበራት ሕብረትና የባለሥልጣኑ መስሪያ ቤት ፍጥጫ በሚል ርዕስ የተሰናዳውንና ከመ/ቤቱ ባለሥልጣን ጋር የተደረገውን ቃለ-ምልልስ  አነበብኩ። ነገረ-ሀሳቡን ጉዳዩ ከሚመለከታቸው ወጃጆቼም ጋር ተወያየሁበት።

የትራንስፖርት ዘርፍ አገልግሎት በአንድ አገር፣ ኢኮኖሚያዊ፣ ማኅበራዊ፣ ባህላዊና ሥነ-ልቦናዊ ዕድገት ዙሪያ ያለው ጠቃሚነት ከሥነ-ተፈጥሯችን የተቀናጀ የአሰራር ሥርዓት ጋር ተመሳሳይነት ያለው ነው። መንገድ በሁለንተናችን እንደተዋቀረ የደም ሥር ሲሆን ተሽከርካሪዎች ደግሞ በውስጡ የተለያዩ ጠቃሚ ንጥረ-ነገሮችን ይዞ እንደሚያመላልሰው ደም ይመሰላሉ። የሁለቱ ተፈጥሯዊ መንትያ አሰራር ለሰውና ለአገር ሕልውና አይተኬ ሚና የሚጫወቱ አውታራት የመሆናቸው ነገር ተመሳሳይና አንድ ነው። ልዩነታቸው ከፈጣሪ የሆነው፣ የሕይወታችን መንገድና ትራንስፖርት በረቂቅ ጥበብና ፍጽምና የሚመራ ሲሆን፣ ሰው ሰራሹ መስመርና የማጓጓዣው አገልግሎት ግን፤ ከአህያ፣ ፈረስና ጋሪ ጀምሮ እስካለንበት የዘመናዊ ተሽከርካሪዎች ጥቅም ድረስ የሰውን ፍላጎት ሳያረካ ዛሬም ድረስ መሻሻልን እንደጠየቀ ያለ አምሣላዊ ክንዋኔ ነው። በመቀጠልም ከማሰላሰሌ በኋላ በውስጤ የተመላለሰውን ሀሳብና ትዝብታዊ ዕይታዬን ጉዳዩን በእውነትና በግልጽ ላስተናገደው ሰንደቅ ጋዜጣ ለመጻፍ ወሰንኩ።

 

የመደራጀት መብትና የውይይቱ ፋይዳ

ወደ ርዕሰ ነገሬ ከመግባቴ በፊት፣ በኛ በኢትዮጵያውያን  ዘንድ በግልም ሆነ በጋራ በሚያጋጥሙን ችግሮችና ከዚያም ጋር ተያይዞ በሚሰማን ቅሬታ ዙሪያ፣ የማናምንበትንና ያልፈቀድነውን ነገር እምቢ/አይደለም! ብሎ ፊት ለፊት በተቃውሞ ከመጋፈጥ ይልቅ በየደረጃው ወደተቀመጡ ባለሥልጣናት ስንቀርብ፤ በደሌን ይረዱልኛል፣ ችግሬን ያስወግዱልኛል የሚል ተላላ ዕምነት በልባችን በማሳደር፣ ዕንቁ መብታችንን በኩርፊያ፣ በፍርሃትና በዝምታ ከፈን ገንዘን ተዐምራዊ ውጤት የመጠበቃችን፣ ራስን አታላይ የጋራ ባህሪያችንን ሁላችንም በያለንበት መስክ በልባች የምናምነው ሀቅ ነው። ባይፈርድልን እንኳን፣ ዛሬ ባይሆን ነገ ይፈጸምልኛል በሚል ተስፈኝነት ተሸብበን፣ በአፍ አምነንና በልብ መንነን፣ የምንመለስና ዘወትር ያደባባዩን በሹክሹክታ ማውራት የሚመቸን፣ ለመብትና ጥቅማችን ባይተዋር የሆንን፣ ፀፀትና ቁጭት በደባልነት የተቆራኙን ማኅበረሰብ ነን።

 ባለሥልጣኖቻችንም ከሁሉም ተርታ ዜጋ ይበልጥ ጊዜያቸውን፣ ዕውቀታቸውንና ጉልበታቸውን ጭምር ለሕዝብ አገልግሎት ያቀረቡና ግዴታም ያለባቸው፣ ስለተቀበሉት አደራና ኃላፊነትም ሊደክሙ የተገባ መሆኑ ይዘነጋል። ሕዝብን ዝቅ ብሎ በእውነት፣ ታዛዥነትና በትህትና ማገልገል ግዴታቸው መሆኑ ይረሳና፤  የግብርና ታክስ ግዴታዎቻቸውን እየተወጡ፣ ደሞዝ በሚከፍሏቸው የእንጀራቸው ጌቶች ላይ (በሕዝብ)፣ እንዳሻቸው የመናገር፣ የማድረግና የማስደረግም መብት ያላቸው ተደርጎ የመወሰዱና የመታመኑ ጉዳይ የብዙ ማኅበራዊ፣ ኤኮኖሚያዊና መዋቅራዊ ችግሮቻችን ጠባሳ ሆኖ እንዳለ በታሪክም የተመዘገበና ዛሬም በተግባር ከነአንገፍጋፊ ምሬቱ የምንጋተው ፍቺ ያጣንለት እንቆቅልሻችን ነው። ይህ በቢሮክራሲው አካባቢ ያለ የተለመደ ገዢ ባህሪ፣ ሰብዓዊም ሆነ ቁሣዊ ልማትን ከማነጽ ይልቅ፣ የመናድ ጸባይ ስላለው ሳንፈራና ሳንታክት በየአጋጣሚውና በየመድረኩ ልንዋጋው፣ ልናርመውና ልንገስጸው ይገባል።

በመቀጠልም የዜጎችን በተለያየ የሙያ፣ የዕምነትና የአመለካከት ዘርፎች በነፃነት የመደራጀት መብትን አስመልክቶ የኢፌዲሪ ሕገ-መንግሥት በግልጽ የተቀመጠውን የዜጎች ሁሉ የማይገሰስ የጋራ መብትን መነሻ አድርገን እንጂ ዝም ብለን በቀቢጸ ተስፋ የተነሳሳን አለመሆኑ ሊታወቅልን ይገባል። የሕጎች ሁሉ የበላይ ሆኖ፣ በሕገ-መንግሥቱ የተቀመጠው መሠረታዊ መብት ደግሞ፣ ወደ መሬት ወርዶ የሰብዓዊና የዜግነት መብቶቻችንና ጥቅሞቻችን እስትንፋስ እንዲሆን፣ በየጊዜውና በየደረጃው የመተርጎሚያ አዋጆች፣ መመሪያዎችና ድንጋጌዎች ከማዕቀፉ ክበብ ይወጡለታል። ይህንንም ስል ጊዜና ሁኔታዎች በተለዋወጡ ቁጥር፣ በነበረበት የሚፀና ምንም ነገር የለምና የሚወጡ ልዩ ልዩ መመሪያዎችም ቢሆኑ እንደሚከለሱና እንደሚታደሱ የሚታወቅ ነው። ከዚህ በመለስ ግን ብዙ ዜጎቻችን፣ ዋጋ የከፈሉበትንና መንግሥትም በጽናት ሲለፋበትና ሲደክምበት የኖረውን፣ እንደ ተራራ ከፍ ብሎ የሚታየውን የዜጎችን ሁሉ ሕገ-መንግሥታዊ መብት፣ መመሪያ እያጣቀሱ መሸራረፍና መፃረር ወንጀልና ኢ-ሕገ-መንግሥታዊነት ነው። ለሚኒስትሮች ምክር ቤት በዐዋጅ የተሰጠን ደንብ የማውጣት ሥልጣን በአቋራጭ/በሾኬ ጠልፎና ሽሮ ደርሶ መመሪያ አውጪ የሆኑት የባለሥልጣኑ መ/ቤት ሹማምንት፤ እንዴት? ተብለው ሲጠየቁ ‹‹… ማደራጀት በአዋጅ የተሰጠን ሥልጣን ነው..›› የሚል ዐይነ-ደረቅ ምላሽ በመስጠት የጋዜጠኛውንም የኛንም ልብ የሚያደርቁት የዳሬክቶሬት ዳይሬክተር አቶ አለማየሁ ወልዴ ምላሽ ሁኔታ፤ አንበሣውን እያሳዩት ፋናውን ካላየሁ አላምንም ብሎ ችክ እንዳለው አውቆ የተኛ ተሟጋች ከመሆን አይዘልምና፤ አደብ ገዝተው እርምት ቢያደርጉ ለክብራቸውም፣ ለሥራችንም እንደሚበጅ ሊመከሩ የሚገባ አይመስለኝም። ጨው ለራሱ ሲል መጣፈጥ አለበትና።

በእኔ በኩል ግን ሕገ-መንግሥታዊ መብትን መሠረት በማድረግ ‹‹ብሔራዊ የደረቅ ጭነት ትራንስፖርት ማኅበራት ሕብረት› በወርሃ ታህሣሥ 2008 ዓም በጠቅላላ ጉባዔ ሙሉ ፈቃድና ተሳትፎ ሲመሰረት የባለሥልጣኑ መ/ቤት እንዲገኝ መጋበዙ ትራንስፖርት ባለሥልጣኑ ትራንስፖርተሩ ሲደራጅ የዳር ተመልካች ሳይሆን ባለቤትም ነው ከሚል እሳቤና ዕምነት በመነጨ ነበር። ሆኖም ግን ባይገኙም ጠ/ጉባዔው 11 የዳሬክተሮች ቦርድና 3 የኦዲትና ኢንስፔክሽን አባላትን መርጦ ምሥረታውን ዕውን በማድረግ ለሚመለከተው የመንግሥት አካልም በጊዜውና በአግባቡ አሳውቋል።

ይህ ሲሆን፣ በምሥረታው አስፈላጊነትና፣ በክልከላው መካከል ያለው ግራ-ገብ ዕውነታ፣ እንዳለ ሆኖ፤ የማኅበራቱ ሕብረት የባለሥልጣን መሥሪያ ቤቱን የማይተካ፣ መሪ የመንግሥትነት መዋቅራዊ ሚና፣ እንደሌለ በመቁጠር ሳይሆን፣ ሁለቱም አካላት በየራሳቸው መደላድልና ማዕቀፍ ውስጥ፣ ወንበር-ገፍ ባልሆነ ጥምረት፣ አብረው ለተመሠረቱበት ዓላማ የመሥራታቸውን አስፈላጊነትና ጠቃሚነት ከልብ በሚያምን የተረጋገጠ የግንዛቤ መሠረት ላይ በመቆም ነው። ይህም ከማንአለብኛዊ ግላዊ፣ ቡድናዊውና ስሜታዊ ጥቅም አንጻር ሳይሆን፤ ከአገራዊ አስፈላጊነቱና ጠቀሜታው አንጻር በማመዛዘን ጭምር እንደሆነ የባለሥልጣን መ/ቤቱ ሊያውቅ ይገባል። ከሁሉም በላይና በተለይም ደግሞ ግለሰቡ ስሜታዊና ምክንያታዊ ያልሆነ፣ በተቃርኖ የተሞላ ተራ ምላሽ ከመስጠት ይልቅ ጋዜጣዊ መግለጫ መስጠቱን ባይደፍሩት ይበጃቸው ነበር ይሰማኛል።

የባለሥልጣን መሥሪያ ቤቱ እመራዋለሁ የሚለውን የዘርፍ ችግር፣ በጊዜው ማወቅና ለመፍትሄውም በቅድሚያ መትጋት ያንንም ሚዛናዊ፣ ግልጽና ከሸፍጥ በፀዳ አግባብ መሳየትና ማረጋገጥ፣ የባለድርሻ የኃላፊነት ወጉና ግዴታውም መሆኑ የሚታመንና የሚገባም ነው ብዬ  አምናለሁ። የየመዋቅሩ ኃላፊዎች ሕገ-መንግሥታዊ መሠረትነት ያለውን፣ በሕብረት የመደራጀት ሰብዓዊ ፍላጎትን፣ በቅንነትና በጥልቀት የመረዳት፣ በስኬታማነቱ ዙሪያም የሚፈጠሩ ተያያዥ ችግሮችን፣ በግልጽና በጋራ መድረክ በመምከር፣ የሚና ወሰኖችን በመለየት፣ ከአደረጃጀቱ ጋር ተያይዘው የተፈጠሩና የሚፈጠሩ አላስፈላጊ የሀብትና ንብረት ብክነትን በሚያስወግድ ብልሃት፣ ማገዝና መሥራት፣ ለሁሉም ወገን ዘላቂ ጥቅም እንደሚያረጋግጥ የሚታመን ይመስለኛል። መንግሥትም ይሄንን ጉዳይ በአትኩሮት እንደሚከታተለው አልጠራጠርም። ምክንያቱም መንግሥታችን በጥልቅ ተሃድሶው ማግስት “ያልዘራሁት በቀለብኝ፤ ዱባ ያልኩት ቅል ሆነብኝ” ከሚል ያረፈደ ጸጸት እዋላጅ ፍጻሜ በኋላ፤ ይሄ ሁሉ ጉድ በኔ መዋቅር ውስጥ አለ እንዴ? ማለት አይፈልግምና።

አስገራሚው የባለሥልጣኑ መሥሪያ ቤት በዐዋጅ የተቋቋሙ 80 ማኅበራትን ያለ ጥናት በትኖ መዋቅራዊ የአሰራር ስህተት እንዳልፈጠረ ሁሉ ዛሬ መዘዙ ተጠያቂነት ሲያስከትል፣ አቶ አለማየሁ ቀደም ሲል በነበሩበት የሥልጣን እርከን ዘርፉን ሲያተረማምሱ አንደነበር፣ እንደማናውቅና መረጃም እንደሌለ በመቁጠር፣ ወደ ግላዊ ሚና አውርደው፣ የኃላፊ በሳል ምናባዊ ባህሪን በማያንጸባርቅ ቃል “ … በጊዜው እኔ አልነበርኩም … የተከፋፈሉት ማኅበራት እንጂ፣ ግለሰቦች አይደሉም…. ተጠያቂዎች የቦርድ አባላትና ሥራ አስኪያጆች ናቸው። …. እኛ ማኅበራትን እንጂ ንብረታቸውን አናስተዳድርም።በማለት ገመናቸውን በማይሸፍን የሰበብ ጢሻ ስር ሲወሸቁ በግርምት ታዝቤያቸዋለሁ። እኚህ ግለሰብ ባለሥልጣን በማናለብኝነት በንብረታችንና በብዙ ሺህ ቤተሰቦቻችን ሕይወት፣ አሰቃቂ ፍርድ ከመስጠታቸው በላይ፣ አገርንም በሚጎዳ አቅጣጫ እንደተንቀሳቀሱ ሊታመንና ሊገቱ ይገባል። ለመሆኑ በዚህ የሥልጣን ዕርከን የተቀመጠ ጎምቱ ኃላፊ፣ ንብረታቸውንና ባለቤቶቹን ከማኅበሩ ነጥሎ፣ በከፊል እንደሚያገባውና በከፊል ደግሞ እንደማያገባው፣ በግዴለሽነት ሲናገር መስማት ታዛቢን አያደናግርም? ለመሆኑ ንብረቱ ከሌለ ማኅበሩስ እንዲኖር ይጠበቃል? መለስ ይሉና ደግሞ ‹‹ …እስከማውቀው ክፍተቶች ነበሩ።… ጥርት ባለ ሁኔታ አልተገባበትም።›› ይሉናል።

ከአዲሱ የማኅበራት አደረጃጀት ጋር በተያያዘ፣ አዋጁ አንድ ሰው ከአንድ ማኅበር ሥምሪት በላይ ሊንቀሳቀስ አይችልም በሎ ክልከላ ቢያደርግም ባለሥልጣን መሥሪያ ቤቱ ግን አዋጁን ጥሶ አንድን ሰው በንብረቱ የደረጃዎች መለያየት ምክንያት ከአንድ ማኅበር በላይ በሁለትና በሦስት ቦታ እንዲከፋፈል አስገድዶታል። መስፈርቱ በመኪኖች የአገልግሎት ዕድሜ ማለትም ከ1-10 ዓመት 1ኛ ደረጃ፤ ከ10-20 ዓመት 2ኛ ደረጃ፤ ከ20 ዓመት በላይ ደግሞ 3ኛ ደረጃ በማለት መደልደሉ፣ አንድን ባለንብረት በተለያዩ ማኅበራት እንዲደራጅ ማስገደዱ፣ ንብረቱን ለመቆጣጠርና ለማስተዳደር አመቺ ካለመሆኑም በላይ፣ የገዛ ንብረቱን የማስተዳደር መብትና ጥቅሙን እንደሚያሳጣው ሲገለጽላቸው ደግሞ ከሦስት ዓመታት በኋላ ‹‹… የመመሪያውን አስቸጋሪነት በመመልከት፣ ድጋሚ ለመከለስ እየሰራን ነው።›› ይላሉ። ስለመደራጀታችን ካላቸው፣ ግልጽ የወጣ ጥላቻና፣ ከተጋቡት የእልህ መንፈስ አንጻር ከዚህም በላይ የእንግልትና የእንክርት ጊዜ እንደሚያመቻቹልን ለመገመት የነበረውንና አሁንም አብሮን ያለውን ችግር ማየት ብቻ በቂ መስለኛል። በመንግሥታችንም በኩል በመዋቅሩ ተሸጉጠው ጥቅመኛ የግል ሥራቸውን የሚሰሩ ችግር አባባሽ አረሞችን ከህዝብ ጎን በመሰለፍ ከምርታማ የሥራ አካባቢው በግምገማ በመለየት መንቀል ይገባዋል የሚል ጽኑ ዕምነት አለኝ።

አንድ የአገሪቱ ወሳኝ የልማትና ዕድገት አውታር ዘርፍስ፣ የገጠመው የተዝረከረከ ችግር ይህን ያህል ጊዜ መቆየት ይገባው ነበር? አንድስ ባለሥልጣን እንዲህ በጣም ወሳኝ በሆነ ዘርፍ ላይ ከ20 ዓመታት በላይ ፈላጭ ቆራጭ ሆኖ የበላዩቹን የመጠምዘዝ ጉልበት እስኪኖረው መቆየቱ ሊመረመር አይገባምን? የባለንብረቶች ማኅበራት ግላዊ፣ ቡድናዊና አገራዊ ጥቅማቸውን አርቀው በማሰብ፣ በሰለጠነ አግባብ ተደራጅተው ሲገኙ፣ ባጎደሉት ሞልቶ ከማገዝና ከማበረታታት ውጪ እንደ ባላንጣ በተቃርኖ ቆሞ ‹‹… ገና ጉዳቱና ጥቅሙ መጠናት አለበት።››፤ ‹‹.. እነሱ ማኅበራቱን እኛ እንምራ ነው የሚሉት …›› በሚል ገበርና ፈርሱ ባልለየ ድንፋታና ዘለፋ፣ በግልጽ ሀሳብ ላይ ውስብስብ ስሜት የሚፈጥር መደዴ ምላሽ መስጠት አስፈላጊ ነውን? ለመሆኑ ጥያቄው በተቋም ደረጃ የማኅበራት ህብረት እንዳልሆነ ሁሉ ‹‹ሰዎቹ›› እያሉ ያብጠለጠሏቸው የሕብረቱ ቦርድ አመራሮች በአዋጅ የተሰጣቸውን መንግሥታዊ ሥልጣን ቀምተው እኛ እንምራ አሉ እንዴ? ጥያቄው ተደራጅቶ በህብረት የመስራት እንጂ የሥልጣን ጥያቄ ነበር? ማንም እውነቱ ቸል ሲባል፣ በደንታ ቢስ ንግግር ሲጎነተልና በሚጎዳ ዝምታ ሲገፋ አይወድም። እውነት የማኅበራት ሕብረት ምሥረታ መንገድና መድረሻ ከባለሥልጣን መሥሪያ ቤቱ ኃላፊዎች ዕይታና መረዳት የተሰወረ ሆኖ ነውን? ወይንስ የግሎባላይዜሽን ዘመንን ባልዋጀ ኋላ ቀር፣ አምባገነናዊና ሰወርዋራ አካሄድ፣ አገራዊና ክልላዊ ተወዳዳሪነታችንን ለማቀጨጭ ነው? እንደ እኔ ግን የግለሰቡ ዓላማ የራሱንና የጥቂቶችን ጥቅም የሚያስጠብቅ አሰራርን ማዕከል ያደረገ ግፈኛና አድሏዊ አሰራሩን ለመቀጠል ግትር መሆኑ፤ በሕብረት ተደራጅቶ በበለጠ ጥንካሬ በመሥራት ላይ ያለንን የጋለ ስሜት ለመበረዝ ካለው ጭካኔ በላይ ሊጤን፣ ሊመረመርና ሊጋለጥ የሚገባው ነቀርሳ አከል ችግር እንዳለ የሚመለከተው አካል ሁሉ አኳኋናቸውን ልብ እንዲለው ላሳስብ እወዳለሁ።

ማኅበራት በህብረት መደራጀታችንን እንደ ነውር ቆጥረው ‹‹ሕገ-ወጦች›በማለት የዘለፉንና ያብጠለጠሉን እኚህ ባለሥልጣን፤ ጋዜጠኛው ‹‹… ደንብ የማውጣት ሥልጣን ለሚኒስትሮች ምክር ቤት የተሰጠ ሆኖ ሳለ፣ የትራንስፖርት ባለሥልጣን ከምን መነሻ ተንደርድሮ መመሪያ ሊያወጣ ቻለ?›› ሲል ላነሳላቸው የህግ ጥሰት ጥያቄ ከህግ ክፍላቸው መልስ ቢሰጥ እንደሚሻል ተናግረው በ‹‹አይመስለኝም›› ዘለውታል። ለምን? እውነት ምላሹ የህግ ሊቀ-ጠበብትነትን የሚጠይቅ፣ ለትርጉም የሚያሻማ ይዘት ኖሮት ነው? ሞዴል መተዳደሪያ ደንብን በተመለከተም  ‹‹…ማኅበራት ተወዳዳሪ ሊያደርጋቸው የሚያስችላቸውን መተዳደሪያ ደንብ ማውጣት ይችላሉ። እኛ የምናቀርብላቸው ሞዴል በዝቅተኛ ደረጃ ማሟላት ያለባቸውን ነው።›› ሲሉ መልሰዋል፣ እውነት አለመሆኑን ግን ማኅበራት እናረጋግጣለን። እኛ በምናፈሳችሁ ብቻ ተንቆርቆሩ ዓይነት አባዜ እንዳለባቸው የታወቀ የአደባባይ ምሥጢር ነው።

ሌላው አሳዛኝም ኃላፊነት የጐደለው ተግባር እንደሆነ የተሰማኝ፣ በመ/ቤቱ የተመዘገቡ ማኅበራት በዐዋጅ 468/1997 በተደነገገው መሠረት የተደራጁ ናቸው? ሳያሟሉ የተመዘገቡ የሉም? አደረጃጀቱ ከኪራይ ሰብሳቢነት የፀዳ ነው? ተብሎ ሲጠየቁ ፈቃድ አውጥተው ሲሰሩ የነበሩ ከ300-500 የሚደርሱ ማኅበራት እንደነበሩና ነገር ግን ፈቃዳቸውን መልሰው መክሰም ሲገባቸው፣ ቀድሞ በተሰጣቸው የተሻረ ፈቃድ እየተጠቀሙ፣ የሥምሪት መውጫ ደረሰኝ እየቆረጡ የሚሰሩ እንዳሉ አምነዋል። ማመናቸው ጥሩ ነው። ግን ደፈር ብለው የጭነት መኪኖች ሳይኖራቸው በባለሥልጣን መሥሪያ ቤቱ ተመዝግበው፣ ፈቃድ ተሰጥቷቸው አየር ባየር የሚሰሩ አጉራሽ ደላሎች እንዳሉም ቢያምኑ አደንቃቸው ነበር። የመረጥነውና ያከበርነው መንግሥትም በግለሰቦች የተቀማውን ሕዝብ አገልጋይ መዋቅሩን ማስመለስ እንዳለበት በአጽንዖት ላሳስብ እወዳለሁ። ምክንያቱም የባለሥልጣን መ/ቤቱ ኃላፊዎች ወደ ቀውስ የሚመራ አሰራርን በሚያመክን መርህ በሚጓዝ መንግሥት ስር ያሉ አይመስሉምና። ባለሥልጣን መሥሪያ ቤቱ ተቆጪ፣ ገሳጭ፣ ተቆጣጣሪ፣ ተው እረፍ፣ የሚለው አካል ያለ አይመስለውም። በተለያየ ጊዜ ከባለድርሻ አካላት የሚቀርቡለትን አቤቱታዎች ሰምቶና አጣርቶ መልስ የሚሰጥ የበላይ አካል እንደሌለ ነው የሚገባን። ለመሆኑ በመልካም አስተዳደር ንቅናቄ መድረክ መ/ቤቱ ችግር እንዳለበት የጥናቱ ሠነድ አሳይቷል። ሆኖም ግን ለውጥ ሲጠበቅ ውሃ ቢወቅጡት እንቦጭ ሆነና ይሄው እንዳለን አለን። በሪፖርት ብቻ የተገኘ መሻሻል እንዳለ በማስቀመጥ የምናውቀውንና በደባልነት አብሮን ያለውን ችግር እንደተቀረፈ በማስመሰል ሊያልፉት ሞክራሉ። ወደታችም ተወርዶ ተገልጋዩ የሚያነሳውንና የሚያውቀውን ከመስማት እንደማስተንፈሻ ከመስማት በዘለለ የችግሩን ሥር በገደምዳሜ ማለፍ እንጁ በእውነት የመዳሰሱ ጉዳይ የህልም እንጀራ ሆኖብናል።

ሚኒስቴር መ/ቤቱ በጉያው ብዙ ኪራይ ሰብሳቢ ሙሰኞች፣ አሉባልተኞችና ከሕዝብ የሚያለያዩት አታላዮች እንዳሉ በተካሄዱ ግምገማዎች ጠንቅቆ ያውቅ ይመስለኛል። ወይንስ የዕርምት እርምጃ ለመውሰድ በማያስችል ደረጃ ይሆን ይሄንን መጠነ ሰፊ ችግር የተመለከተው? እነዚህ በወገናዊነትና በጥቅማጥቅም የተገነባ ህብረት የመሠረቱ ‹‹የልማት ተቆርቋሪዎች››ን ጠራርጎ የትራንስፖርቱን ዘርፍ ለመታደግ ጊዜ የማይሰጠው አደጋ ከፊቱ እንደተደቀነ ቢያውቅም ላሳስብ እወዳለሁ። የዕርምት ውጤቱንም ለማየት እጓጓለሁ። ባለሥልጣኑ፣ ጋዜጠኛው ስለ ሕገ-ወጥ ማኅበራት ሲጠይቃቸው፤ መውጫ ሲቆርጥ ስለተገኘ አንድ ሰው ያወራሉ። ያ ግለሰብ ተቋማዊ ውክልና እንዳለው ተስቷቸው  ይሆን? ይህ ምላሽ ጥያቄውን ካለመረዳት ሳይሆን፣ ሆነ ተብሎ የተዛባ ግንዛቤ ለመፍጠር በግዴለሽነት የተነገረ እንደሆነ ግልጽ ነው። አንባብያን፤ ባለሥልጣን መ/ቤቱ በፈረሰ ማኅበር ስም፣ መውጫ እየቆረጡ የሚሰሩ ሕጋዊ ያልሆኑ ማኅበራት የሚፈጥሩትን ችግር፣ ለዓመታት ማስወገድ ያልቻለው፣ በምን አይበገሬ የጀርባ ምክንያት ይሆን? በባለሥልጣን መሥሪያ ቤቱ ውስጥ በዜጎች መካከል አድሏዊ አሰራር የሚያራምድ አካል እንዳለስ ይህ ማረጋገጫ አይሆንም? ጥቂቶችን ለመጥቀም ተብሎ ብዙሃንን የሚበድል የዝርፊያ ትስስር በቁጥጥር ሥርዓት የሚይዘውስ መቼ ይሆን?

የማኅበራቱ ሕብረት፣ የአገራችን ሕገ-መንግሥትና ልማታዊ መንግሥታችን፣ ባመቻቹት ዕድል ተጠቅመው፣ በተባበረ ኃይል በጋራ እንስራ፣ ብለው መደራጀታቸው ይሄን ያህል ውዝግብ ሊያስነሳ የሚገባ ነበር? በሕገ-ወጦች አሰራርና ሙስና-ወለድ መሻረክ፣ እርምጃ ለመውሰድ ይህን ሁሉ ጊዜ የዘገየ ባለሥልጣን፣ ምነው ለመጽደቅ ብቅ ባለች የህብረት አደረጃጀት ቡቃያ ላይ በጭካኔ የመንቀል እርምጃ ለመውሰድ ፈጠነ?

የተቋማዊ ኅልውናቸውን አከርካሪዎች የሆኑትን ትራንስፖርተሮች፣ በማን አለብኝነትና አርቆ ማሰብ በተለየው ጥድፊያ፣ ከሥራችን ከነቀሉና ካጠወለጉ በኋላ፣ ጥረታቸውንና ተስፋቸውን ሁሉ እንደ በጋ ዳመና ከበታተኑ፣ ወደ ኪሳራና ተስፋቢስነት አዘቅትም ከወረወሩን በኋላ፣ ዛሬ የሚነገራቸውን እውነት አንሰማ ብለው፣ ጉልበተኛው ጊዜ ሀሳብና ጥያቄያችን አግባብ መሆኑን ነገ ሲያረጋግጥላቸው ያጠወለጉትንና የነቀሉትን ተቋማዊ ኅልውና ከየት አምጥተው መልሰው ሊተክሉ ይሆን? ግርምትንና ብስጭትን እየፈጠረብን ያለው የባለሥልጣኑ መሥሪያ ቤት አይነኬ ባለሥልጣናት እየፈጠሩት ያለው አሳረኛ ትርምስስ መቼ ያበቃ ይሆን?

ለመሆኑ በአገራችን ተመሳሳይ አደረጃጀቶች የሉም?

የሠራተኞች ማኅበራት ህብረት አለ፣የሙያ ማኅበራት ህብረቶች ፌዴሬሽኖችና ኮንፌዴሬሽኖችም አሉ፤ የየራሳቸው ሕጋዊ ሰውነት ያላቸው ዓለም አቀፍና አገር-በቀል የልማትና ሰብዓዊ ድርጅቶችም በዓላማቸው ተመሳሳይነት የተነሳ በአንድ የሕብረት ጥላ ሥር ተደራጅተው እንደሚንቀሳቀሱ እናውቃለን። (ሲ.አር.ዲ.ኤ ከ300 የማያንሱ ማኅበራትን ያቀፈ፣ የኢትዮጵያ መሠረታዊ ትምህርት መረብ ከ30 የማያንሱ የተለያዩ ማኅበራትን በአንድነት ያቆራኘ፣ የኢትዮጵያ አርብቶ አደሮች የጋራ መድረክ ከ50 የማያንሱ ድርጅቶችን ያሰባሰበ … ወዘተ። ተቀናጅተው በአንድነት መሥራታቸው ጥቅም እንጂ ጉዳት አላስከተለም። በመንግሥትም በኩል ይሄንን አደረጃጀት የሚያስተናግድ ማዕቀፍ አሰናድቶ የመንቀሳቀሻ መስኩን አስፍቶላቸዋል። ይህ ለአገራችንና ለወገናችን ሲጠቅም እንጂ ሲጎዳ አልታየም። ታዲያ የኛስ በህብረት መደራጀት ጉዳቱ ምን ላይ ይሆን? ለጋራ ጥቅማችንና ዕድገታችን መልካም ዕድል ፈጥራል ወይስ የሥጋት ምንጭ ነው?

ሌላው ጉዳይ ከወራት በፊት በባለሥልጣን መ/ቤቱ ጠያቂነት ተጠንቶና ተሠንዶ እንዲቀርብ የተደረገው የኬንያ፣ የደቡብ አፍሪካና የናይጄሪያ የአደረጃጀትና አሰራር ተሞክሮዎችን  እንዲያመላክት የቀረበው ሠነድ፣ ከተወሸቀበት ወጥቶ እንዲመረመር፣ የአገራችንም ማኅበራት ህብረት እንደ እህት ማኅበራት፣ ሕጋዊ ዕውቅና አግኝቶ የተሳለጠ ድንበር ተሸጋሪ የትራንስፖርት አገልግሎት መስጠት እንዲችል፣ የትራንስፖርት ሚኒስትር፣ ከፌዴራል መንግሥት ጋር መክሮ፣ ለባለሥልጣን መ/ቤቱ አመራር እንዲሰጥ፣ የተጀመረው አርዓያዊ የመደራጀት መብት፣ ተከብሮና ተጠናክሮ፣ የዜግነት መብትና ግዴታችንን በአግባቡ እንድንጠቀምበት፣ አፋጣኝ እርምጃ ቢወሰድ እኛም፣ መንግሥታችንም፣ አገራችንና መላው ዜጋዋ ሁሉ በጋራ ተጠቃሚ እንደምንሆን በሁላችንም ዘንድ የሚታመን ነው ብዬ አምናለሁ።

 

እንደ ማጠቃለያ

የባለሥልጣን መ/ቤቱ፣ የጭነት ትራንስፖርት ብቃት ማረጋገጫ ዳሬክቶሬት ዳሬክተር፣ አቶ አለማየሁ ወልዴ፣ መንግሥት ዐዋጅና መመሪያ ባያወጣ እንኳን፣ ይህ ጤናማ በህብረት የመደራጀትን ጉዳይ፣ እሳቸውን በግል ሊያስቆጣና ሊጎዳ የሚችልበት ይፋ የወጣ የአደባባይ ምክንያት ባይኖርም፤ በዚህ መልክ በሚዲያ መገለጣቸው በግል ለእሳቸውና ለሚመሩት መዋቅር የጀርባ ጦስ እንዳለው መጠርጠር ተገቢ ይመስለኛል። በሕብረት የመደራጀትን አስፈላጊነት የመገንዘብ ብቃት አንሷቸው እንዳልሆነም የያዙትን ማዕረግ ካስገኘላቸው  በልምድ ከዳበረ በሳል ዕውቀታቸው አንጻር መጠርጠር ፌዘኛ እንደሚያሰኘኝ ግልጽ ነው። ይሄ ሁሉ ሆኖ ግን የሚያምኑበትንም ነገር በመልካም ቃልና ሚዛናዊ ምክንያት፣ በወዳጅነት መንፈስ ማስረዳትም ለምን እንዳልሰመረላቸው ሲታሰብ የዋህ ልብን ያጠራጥራል። ባለሥልጣኑ ምንም እንኳን ያለው ዐዋጅ የመደራጀት መብት ፈቅዶ፣ ዝርዝሩን ባያስቀምጥም ክልከላ እንዳላደረገ አጠናቀው እንደሚያውቁ ቢገባንም፤ ‹‹በሕገ-መንግሥት ላይ የተጠቀሰውን የመደራጀት መብት ብቻ እንደ ፍጹም መብት አድርጎ ወደ መደራጀት መብት መሄድ አይደለም፡›› በማለት ይቀጥሉና ምፀት በሚመስል አግቦ ‹‹እኛም ዓላማቸውን ተቀብለን፣መንግሥት እንዲፈቅድ በጋራ ግፊት ማድረግ አለብን። እኛም አጋዥ እንፈልጋለን።›› በማለት ቀኙን እያሳዩ ግራ ያጋቡናል። በሌላም በኩል አንዳንዴ የዕድል ነገር ሆኖ አንዳንድ ሰው በክፉነት ብቻ ሳይሆን አሳሳች ባሳሳታቸው ሰዎች ምክንያት በጥሩነቱም ሊነቀፍ ይችላል። እናም ክቡርነትዎ በዕውቀት ማነስም ሆነ በመረጃ ስህተት መልካም ሰብዕናዎንና የተከበረ ወንበርዎን ያለአግባብ ተጋፍቼም ከሆነ ልታረም ዝግጁ ነኝ። እስኪ የከርሞ ሰው ይበለን።¾

 

በጥበቡ በለጠ

ከነገ በስቲያ አርብ መጋቢት 29 ቀን 2009 ዓ.ም ከምሽቱ 11፡30 ጀምሮ በዋቢ ሸበሌ ሆቴል ውስጥ የትንሣኤን በዓል ምክንያት በማድረግ ግጥም እና በገና 3 የሥነ -ጽሑፍ ምሽት የተሰኘ ፕሮግራም ይካሔዳል።

ፕሮግራሙን ያዘጋጀው ኢጋ ሚዲያ እና ኮሚኒኬሽን ሲሆን የዘንድሮውም መርሃ ግብር ለሦስተኛ ጊዜ እንደሚካሔድ ለሰንደቅ ጋዜጣ በላከው መግለጫ ጠቁሟል። በዚሁ አርብ ምሽት ላይ በሚካሔደው ዝግጅት ወጣት እና አንጋፋ ገጣሚያን እንደሚሳተፉ የገለፀ ሲሆን፣ ከነዚህም ውስጥ ሰለሞን ሳህለ፣ ደምሰው መርሻ፣ መስፍን ወ/ተንሳይ፣ ምልዕቲ ኪሮስ፣ ምንተስኖት ማሞ፣ ረድኤት ተረፈ እና ሌሎችም እንደሚገኙበት ገልፆልናል። ከዚህም በተጨማሪ የግልና የቡድን የበገና ድርደራ (ከ20 በላይ በሚሆኑ የበገና ደርዳሪዎች፣ የቡድን የመሰንቆ ጨዋታ ወግ፣ እንጉርጉሮ እና ሌሎችም የኪነ-ጥበብ ዝግጅቶች በመሶብ የባህል ሙዚቃ ቡድን ታጅበው እንደሚቀርቡ ተገልጿል። በዚህም ዝግጅት ላይ ሁሉም የማህበረሰብ ክፍል ተገኝቶ እንዲታደም ጥሪ ቀርቦለታል።

ችግሩ ከመሠረቱ ነው

Wednesday, 05 April 2017 12:24

በሀገራችን ያለው የትምህርት ጥራት ችግር በየጊዜው ወቀሳ ሲሰነዘርበት ቆይቷል። ከሰሞኑ እንደተገለፀው ከሆነ ደግሞ የስምንተኛ ክፍል ብሔራዊ ፈተና ማለፊያ ውጤት ለማምጣት የሚቸገሩ ልጆች ቁጥር ከጊዜ ወደ ጊዜ እየጨመረ መጥቷል። የማለፊያ ነጥቡ በየጊዜው ዝቅ እንዲል ቢደረግም እንኳን ብዙዎች የተቀመጠውን ዝቅተኛ የማለፊያ ነጥብ ለማምጣት እየተቸገሩ ናቸው ተብሏል። እንዲያውም በአንዳንድ ትምህርት ቤቶች ፈተናውን ከሚወስዱት ተማሪዎች ግማሽ ያህሎቹ የማለፊያ ውጤት ማምጣት እያቃታቸው መሆኑን በጉዳዩ ላይ የሚመለከታቸው አካላት ገልፀዋል። እንደምክንያት የተቀመጡትም የማኅበራዊ ድረ-ገጾች መስፋፋት፣ የመዝናኛ አማራጮች መብዛት እንዲሁም የመምህራን እና የርዕሰ መምህራን አለመሟላት ናቸው።

እዚህ ላይ ትኩረት ሊደረግበት የሚገባ ሌላ ነጥብ ያለ ይመስለኛል። በአሁኑ ጉዜ በየትምህርት ቤቶቹ የሚሰጠው ትምህርት ጥራቱን የጠበቀ መሆን ይገባዋል። የመምህራን እጥረት አለ ከማለታችን አስቀድሞ ያሉት መምህራን ተተኪ ትውልድ ለማፍራት እና ለመቅረፅ ብቁ ናቸው ወይ? የሚለውን ጥያቄ መመለስ ያስፈልጋል። ዛሬ ላይ መምህር የሆነው ትናንት ተማሪ የነበረ ሰው እንደመሆኑ ትናንት ያገኘውን እውቀት ነው ለተማሪው ሊያካፍል የሚችለው። የዛሬው መምህር ትናንት ጥራቱን የጠበቀ ትምህርት አግኝቶ ቢሆን ኖሮ ዛሬ እንዲህ አይነት ተማሪን አያፈራም ነበር። ይሄ የሚያመለክተው ችግሩ ያለው ከስር ጀምሮ መሆኑን ነው። ሦስት ወይም አምስት ዓመታትን በዩኒቨርሲቲ አሳልፎ ነገር ግን በተማረው ትምህርት ዙሪያ አንድ የመመረቂያ ጽሁፍ መስራት የሚያቅተው ተማሪ ነው ያለው። ለዚህ ማሳያ የሚሆነው ደግሞ የመመረቂያ ጽሁፎችን ገንዘብ እየከፈሉ የሚያሰሩ ተመራቂዎችን ቁጥር ማወቅ ብቻ በቂ ነው። ታዲያ በእንዲህ ዓይነት ሁኔታ ትምህርቱን አጠናቆ ወደ ስራ የገባ መምህር ምን ዓይነት ተማሪ እንዲያፈራ ነው የምንጠብቀው? ከፍተኛ የትምህርት ተቋማትም ተማሪዎቻቸውን አስተምረው ከማስመረቅ በዘለለ ምን ያህል ክህሎት አዳብረዋል የሚለው የሚያሳስባቸው አይመስልም። አሁን ያለንበት ደረጃ ላይ እንድንደርስ እና እየከፈልን ያለነውን ዋጋ እንድንከፍል ያደረገን ከጥራት ይልቅ ለብዛት ቅድሚያ መስጠታችን ነው። አሁንም ቢሆን ችግሩን ከስሩ ጀምሮ መቅረፍ ይቻላል። በተማሪው ላይ ማነጣጠር ብቻ ሳይሆን የመምህሩም መሠረት ሊጠነክር ይገባዋል።¾    

ቁጥሮች

Wednesday, 05 April 2017 12:24

ባለፉት ስድስት ወራት

8 ነጥብ 1 ቢሊዮን ብር           የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ፣ ልማት ባንክ እና መድን ድርጅት ያስመዘገቡት ትርፍ፣

469 ነጥብ 83 ቢሊዮን ብር       ድርጅቶቹ ያላቸው ጠቅላላ ሀብት፣

43 ነጥብ 21 ቢሊዮን ብር        የቦንድ ኩፖንን ጨምሮ ድርጅቶቸ ወደ ኢኮኖሚው ያሰራጩት ገንዘብ መጠን፣

ምንጭ፤ የመንግስት የፋይናንስ ድርጅቶች ኤጀንሲ¾

በአዲስ አበባ ከተማ በኮልፌ ቀራኒዮ ክፍለከተማ ወረዳ 1 በተለምዶ ቆሼ በተባለው ስፍራ መጋቢት 2 ቀን 2009 ዓ.ም በደረሰው የቆሻሻ መደርመስ አደጋ በርካታ ወገኖቻችን ለሞትና ለጉዳት መዳረጋቸውን በከፍተኛ ሐዘን የማንስታውሰው ነው። አደጋው ከተሰማ በኋላ በአንድ በኩል በሕይወት የተረፉ ወገኖችን ለማፈላለግ ከፍተኛ ርብርብ የተደረገ ሰሆን በሌላ በኩል ለተፈናቀሉና ለተጎዱ ወገኖች ሕዝብና መንግሥት የተቻላቸውን ድጋፍ በገንዘብና በዓይነት ሲያደርጉ ከርመዋል። የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር አደጋ ለደረሰባቸው የአካባቢው ነዋሪዎች ሰሞኑን የገንዘብና የመኖሪያ ቤት መስጠቱ በእጅጉ የሚያስደስት ዜና ነው።

አደጋው በተፈጠረበት አካባቢ የሚኖሩ ነዋሪዎች ሕጋዊ ያልሆኑትንም 96 አባወራ ነዋሪዎች ጨምሮ ለልማት ተነሺዎች ሊሰጡ የነበሩ ቤቶችን በአስቸኳይ በማጠናቀቅ ነው አዳዲስ ቤቶችን በኪራይ መስጠቱ ትልቅ እርምጃ ነው። ለእነዚህ ቤቶች መንግስት 24 ሚሊዮን ብር በላይ ወጪ አውጥቶባቸዋል። በዚያ ክፉ አደጋ ቤት የፈረሰባቸው 102 አባወራዎች ሲሆኑ ለ96ቱ ቤት በኪራይ፣ 6ቱ ደግሞ 10/90 ቤት ተገዝቶ ተሰጥቷቸዋል። ህጋዊ ቤታቸው ለፈረሰባቸው 16 አባወራዎች ለእያንዳንዳቸው በነበራቸው የመሬት መጠን ልክ ቦታና ቤት መስሪያ አንድ አንድ ሚሊዮን ብር ተሰጥቷቸዋል።

የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር እንዲህ ዓይነቱን እርምጃ መውሰዱ ያስመሰግነዋል። የኢትዮጵያ ሕዝብም ወገኖቹን ለማገዝና ለመደገፍ ያደረገው ርብርብ እጅግ የሚያኮራ ነው። በቀጣይም ቆሼ የዜጎች የአደጋ ሥጋት ቀጠና እንዳይሆን መስራትም ከከተማው አስተዳደር የሚጠበቅ እርምጃ ነው።¾

 

በዶ/ር ሙሉጌታ

የኢትዮጵያ መንግሥት ሁለተኛው የአምስት ዓመት የዕድገትና የትራንስፎርሜሽን ዕቅድ (ከ2008- 2012) ዘላቂ ልማትን ለማረጋገጥ በሚደረገው ጥረት ለአየር ንብረት ለውጥ የማይበገር አረንጓዴ ኢኮኖሚ መገንባት አማራጭ የለሽ ጉዳይ መሆኑን አስቀምጧል። ሰነዱ ጥናቶችን ጠቅሶ እንዳሰፈረው አስፈላጊ እርምጃዎች አስቀድሞ ካልተወሰዱ እ.ኤ.አ እስከ 2050 ባለው ጊዜ በኢትዮጵያ የሙቀት መጠን ከ1 ነጥብ 7 ዲግሪ ሴንቲግሬድ እስከ 2 ነጥብ 1 ዲግሪ ሴንቲግሬድ ሊያድግ እንደሚችል ተገምቷል። ይህ የሙቀት መጠን የምግብ ዋስትና እንዳይረጋገጥ፣ የተለያዩ ተላላፊ በሽታዎች (ለምሳሌ ወባ፣ ትኩሳት፣ ኮሌራና የመሳሰሉት) በወረርሽኝ መልክ እንዲከሰቱ፣ የመሬት መጎሳቆልና የመሠረተ ልማት ውድመት እንዲከሰት ሊያደርግ ይችላል። ይህንን አደጋ ለመቀነስና የአረንጓዴ ኢኮኖሚ ለመገንባት የሚያስችልና ኢትዮጵያ በ2017 የመጀመሪያ ደረጃ መካከለኛ ገቢ ላይ ከደረሱ ሀገራት ተርታ ለማሰለፍ የተቀመጠው ራዕይ መሠረት ያደረገ ለአየር ንብረት ለውጥ የማይበገር የአረንጓዴ ኢኮኖሚ ስትራቴጂ ተቀርጾ በመጀመሪያው የዕድገትና የትራንስፎርሜሽን ዕቅድ ዘመን ጀምሮ የትግበራ መርሐ ግብር እየተዘጋጀ ይገኛል። ከዚህ ጋር በተያያዘ በተፋሰስ ልማት በህዝባዊ ንቅናቄ ሰፊ ጥረት የተደረገና አጥጋቢ ውጤት እየተመዘገበበት ሲሆን በሁለተኛው የእቅዱ ዘመን ይህ መልካም ጀምር በተለየ ትኩረት ተጠናክሮ ተግባራዊ እንደሚደረግ ሰነዱ ይጠቅሳል።

ለአየር ንብረት ለውጥ የማበገር አረንጓዴ ኢኮኖሚን ለመገንባት የተፈጥሮ ልማትና ሐብት አስተዳደርን ማጠናከር፣ ከአየር ንብረት ለውጥ ጋር መጣጣም (Adaptation to climate change) እና የከባቢ አየር ሙቀት ሳቢ ጋዞች ልቀት ሥርየት (Mitigation of Greenhouse Gases) ዋነኛ ስትራቴጂዎችን ተግባራዊ ማድረግ ትኩረት የሚሰጠው ይሆናል።

አረንጓዴ ኢኮኖሚ ግንባታ ስትራቴጂ መሠረታዊ አቅጣጫዎች የከባቢ ሙቀት ሳቢ ጋዞች ልቀት በመቀነስ ለምግብ ዋስትናና ለአርሶ እና  አርብቶ አደሩ ገቢ መሻሻል በሚረዳ ሁኔታ የሰብልና የእንስሳት ምርትን ማሻሻል፣ የካርቦን ልቀትን ለመቀነስና ለኢኮኖሚና ሥነምህድራዊ አገልግሎት ለማዋል ካለው ፋይዳ አኳያ ደንን መጠበቅና ማልማት፣ ከታዳሽ ኃይል ምንጭ የኤሌክትሪክ ኃይል በሰፊው በማመንጨት ለአገር ውስጥና ለተጠናው ገበያ ማቅረብ እና ከዘመናዊ ኢነርጂ ቆጣቢ ቴክኖሎጂዎችን በትራንስፖርት. ኢንዱስትሪና በሕንጻ ኮንስትራክሽን ዘርፎች በመጠቀም እምርታዊ ለውጥ ማምጣት የተለየ ትኩረት እንደሚሰጠው ያስቀምጣል።

አየር ንብረት ለውጥ የማይበገር ኢኮኖሚ የመገንባት ግብ፣ ስትራቴጂና ቀጣይ አቅጣጫዎቹን በተመለከተ ዶ/ር ሙሉጌታ መንግሥት በጠ/ሚኒስትሩ ልዩ ጽ/ቤት አየር ንብረት ለውጥ ዳይሬክተር በቅርቡ ለመገናኛ ብዙሃን ያቀረቡት የግንዛቤ ማስጨበጫ ሰነድ እንደሚከተለው ተጠናቅሮ ቀርቧል።

የአረንጓዴ ኢኮኖሚ ራዕይ

በ15 አመታት ዉስጥ በአየር ንብረት ለዉጥ የማይበገር አረንጓዴ ኢኮኖሚ በመገንባት መካከለኛ ገቢ ያላቸዉን ሀገሮች ለመቀላቀል እንደሚሰራ መንግስታችን በ2003 አስታዉቋል። ለዚህ ራእይ መሳካት የሚረዳዉን የአረንጓዴ ልማት ስትራቴጂንም በዚሁ ወቅት ይፋ አድርጓል። በአሁኑ ወቅት በየሴክተሩ የአየር ንብረት ለዉጥን የመቋቋም አቅምን (ለአየር ንብረት ለዉጥ የማይበገር ሴክተርን) መገንባት የሚያስችልን ሰትራቴጂ በመነደፍ ላይ ነዉ። በግብርና ሴክተራችን ስትራቴጂዉ በመጠናቀቅ ላይ ሲሆን በሌሎች ሴክተሮች ደግሞ ስራዉ ተጀምሯል። በዚህ ጽሁፍ ትኩረት የሚደረግበት የአረንጓዴዉ ስትራቴጂያችን ነዉ።

በእድገትና ትራንስፎርሜሽን እቅዳችን እንደተጠቀሰዉ ሀገራችንን በ15 አመታት ዉስጥ የመካከለኛ ገቢ ኢኮኖሚ የማድረግ አላማ አንግቦ መንግስታችን በመንቀሳቀስ ላይ ነዉ። የአረንጓዴ ኢኮኖሚ ስትራቴጂያችን የሚጨምረዉ ነገር የመካከለኛ ገቢ ኢኮኖሚ የመገንባት ራእያችንን የጥራት ደረጃ ከፍ ማድረግ ነዉ። በዚህም መሰረት የምንገነባዉ የመካከለኛ ገቢ ኢኮኖሚ አረንጓዴ ነዉ። ይህም የሚሆነዉ የኢኮኖሚያችን መጠንና መዋቅር ወደ መካከለኛ ገቢ ኢኮኖሚ በምንቀይርበት ወቅት ስትራቴጂያችን በወጣበት አመት የነበረዉን የሙቀት አማቂ ጋዞች ልቀት መጠን ባለበት እንዲቆይ በማድረግ ነዉ። በወቅቱ ሀገራችን በየአመቱ የምትለቀዉ አማቂ ጋዞች መጠን 150 ሜጋ ቶን (በካርቦን ዳይኦክሳይድ ሲለካ) ነበር። መንግስታችን የአረንጓዴ ልማት አማራጭን ባይከተል ኖሮ ይኖር የነበረዉ አመታዊ የሙቀት አማቂ ጋዞች ልቀት መጠን 400 ሜጋ ቶን ይደርስ ነበር። የአረንጓዴ ኢኮኖሚ የልማት አማራጭን በመከተላችን ግን አመታዊ ልቀታችን ባለበት እንዲቆይ ይደረጋል።

ከፍ ብሎ እንደተጠቀሰዉ የ2002 የኢትዮጲያ አመታዊ የሙቀትአማቂ ጋዞች የልቀት መጠን 150 ሜጋ ቶን ነበር። በዚህ መሰረት ሀገራችን ለአየር ንብረት ለዉጥ ያለባት ተጠያቂነት ከቁጥር የማይገባ ነዉ። ኢኮኖሚያችን ለብዙ አመታት በተከታታይ እድገት ካስመዘገበ በኋላም እንኳ ያለዉ አመታዊ የነፍስ ወከፍ ልቀት መጠን ሁለት ቶን ነዉ። ከሌሎች ሀገሮች ጋር ሲነጻጸር በጣም ትንሽ ነዉ። ለምሳሌ በአዉሮፓ ሕብረት ዉስጥ አማካኙ የነፍስ ወከፍ ልቀት አስር ቶን ሲሆን በአሜሪካና አዉስትራሊያ ደግሞ ሃያ ቶን ነዉ።የኢትዮጲያ አመታዊ የልቀት መጠን ከአለም አመታዊ የልቀት መጠን ጋር ሲነጻጸር 0.3 ከመቶ ነዉ።

ከ150 ሜጋ ቶን ሙቀት አማቂ ጋዞች ዉስጥ 87 ከመቶ የሚሆነዉ የሚመጣዉ ከመሬት ጋር ተያያዥነት ባላቸዉ የኢኮኖሚ እንቅስቀሴዎች ነዉ። እነዚህም ከደን፤ ሰብል ምርት፤ አፈር አጠቃቀም፤ እና እንሰሳት እርባታ ጋር የተያያዙ ናቸዉ። የሀይል፤ ትራንስፖርት፤ እንዱስትሪ፤ እና ቤቶችና ሕንጻዎች እያንዳንዳቸዉ ሶስት ከመቶ ድርሻ አላቸዉ።

በግብርናዉ ሴክተር የከብት እርባታና የሰብል ምርት በቅደም ተከተል ዋነኞቹ የሙቀት-አማቂ ጋዞች ልቀት ምንጭ ናቸዉ። ሀገራችን በአሁኑ ወቅት ያላት የቀንድ ከብት መጠን (ማለትም በ2002) ወደ 50 ሚሊዮን ይጠጋል። እንዲሁም 100 ሚሊዮን የሚጠጉ የቀንድ-ያልሆኑ የቁም ከብቶች በሀገሪቱ እንዳለ ይታመናል። የቁም ከብቶች ሚቴን የተባለዉን ሙቀትአማቂ ጋዝ ከምግብ ማብላላት-ስርአታቸዉ ጋር በተያያዘ ይለቃሉ። እንዲሁም ናይትረስ ኦክሳይድ የተባለ ሙቀትአማቂ ጋዝ ከቁም ከብቶች እበት ጋር ተያይዞ ወደ ከባቢዉ አየር ይለቀቃል። ከሀገራችን አመታዊ ሙቀት አማቂ ጋዞች ልቀት ዉስጥ 40 ከመቶ የሚሆነዉ (65 ሜጋ ቶን) ከቁም ከብት ጋር የሚያያዝ ነዉ። የሰብል ምርት የሙቀት አማቂ ጋዞች ልቀት ምንጭ የሆነበት ምክኒያት ማዳበሪያ ስለምንጠቀምና የሰብል ቅሪቶች ሰበሰብሱ ሙቀት አማቂ ጋዝ ስለሚፈጥሩ ነዉ።

ከደን ሀብታችን ጋር ተያይዞ የሚመጣዉ የሙቀት አማቂ ጋዞች መጠን 55 ሜጋ ቶን ነዉ። ከዚህ ዉስጥ 50 ከመቶዉ የሚሆነዉ ለእርሻ ተብሎ ከሚካሄደዉ የደን ምንጠራ ምክኒያት ነዉ። የተቀረዉ ደግሞ የማገዶና ጣዉላ ፍላጎትን ለማሟላት  በሚደረግ ህጋዊና ሕገወጥ የዛፍ ቆረጣ ጋር ይያያዛል። በትራንስፖርት ሴክተር 75 ከመቶ የሚሆነዉ ልቀት የሚመነጨዉ ከየብስ ትራንስፖርት ሲሆን በዋናነት ከሸቀጦች ማጓጓዣና ኮንስትራክሽን መኪኖች ጋር ይያያዛል። 23 ከመቶ የሚሆነዉ ከአየር ትራንስፖርት የተነሳ ነዉ።

የሀይል ሴክተሩ ድርሻ ትንሽ የሆነበት ምክኒያት የሀይል ምንጫችን ታዳሽ በመሆኑ ነዉ። 90 ከመቶ የሚሆነዉ የሀይል ምንጭ የሀይድሮ-ኤሌክትሪክ ነዉ። በሀይል ምርት የተነሳ ሀገሪቱ የምትለቀዉ አመታዊ የጋዝ መጠን ከ5 ሜጋ ቶን ያነሰ ነዉ። በአለም አቀፍ ደረጃ ከአንድ ሀገር አመታዊ የልቀት መጠን በአማካኝ 25 ከመቶ የሚሆነዉ የሚመነጨዉ ከሀይል ምርት ጋር በተያያዘ ነዉ።

ኢንዱስትሪ በሀገሪቱ ኢኮኖሚ ባለዉ ውስን ድርሻ የተነሳ የልቀት ድርሻዉም ሶስት ከመቶ (4 ሜጋ ቶን) ነዉ። ከዚህ ዉስጥ 2 ሜጋ ቶን የሚሆነዉ ከሲሚንቶ ምርት ጋር የሚያያዝ ነዉ። የማዕድን እና ጨርቃጨርቅና ቆዳ ኢንዱስትሪዎች ድርሻ በቅደም ተከተሉ 32 እና 17 ከመቶ ነዉ። ከብረታ ብረት፤ ኢንጂነሪንግና፤ ኬሚካል ኢንዱስትሪዎች የሚወጣዉ ከአጠቃላይ የኢንዱስትሪዉ ልቀት ሁለት ከመቶ ነዉ።

ቤቶችና ሕንጻዎች በአመት ወደ 5 ሜጋ ቶን ያህል ጋዝ ይለቃሉ። በዋናነት ከደረቅና ፈሳሽ ቆሻሻ የሚመነጭ ነዉ፤ ወደ 3 ሜጋ ቶን የሚደርሰዉ። 2 ሜጋ ቶን የሚሆነዉ ደግሞ በከተሞች ዉስጥ በቤትና በድርጅቶች ሀይል ለማመንጨት በሚዉሉ ጀነሬተሮች ይወጣል።

ሀገራችን የምትከተለዉ ታላቅ የእድገት ጎዳና እና ከሚጠበቀዉ የሕዝብ ቁጥር እድገት የተነሳ የሀገራችን የልቀት መጠን ካለበት አመታዊ 150 ሜጋ ቶን ወደ 400 ሜጋ ቶን ያድጋል ተብሎ ይገመታል። የነፍስ-ወከፍ ልቀታችን ደግሞ ከ1.8 ወደ 3 ቶን ከፍ ይላል። ይህ የሚሆነዉ ልቀትን ለመቀነስ ምንም ሙከራ ካልተደረገና እስከ አሁን የተጓዝንበትን ጎዳና ይዘን ከቀጠልን ነዉ።

የቀንድ ከብት መጠን ከ15 እስከ 20 አመታት ዉስጥ ከ 50 ሚሊዮን ወደ 90 ሚሊዮን ያድጋል ተብሎ ይጠበቃል። ይህን ተከትሎ አመታዊ የልቀት መጠኑ ከ65 ወደ 125 ሜጋ ቶን ያድጋል። የሰብል ምርት ከ19 ሚሊዮን ወደ 71 ሚሊዮን ቶን ይጨምራል። ይህ የሚሆነዉ ማዳበሪያን በስፋት በመጠቀምና  ለሰብል ምርት የሚዉለዉን የመሬት መጠን በማስፋት ነዉ። ይህን ተከትሎ አመታዊ ልቀት ከ12 ወደ 60 ሜጋ ቶን ይጨምራል። ከደን ምንጠራና መመናመን ጋር ተያይዞ የሚመጣዉ ልቀትም እንዲሁ ይጨምራል። የልቀት መጠኑ የማይጨምርበት ብቸኛ ሴክተር ሀይል ነዉ። ከትራንሰፖርት የሚመነጨዉ የልቀት መጠን ከ5 ሜጋ ቶን ወደ 40 ሜጋ ቶን ይጨምራል። ኢንዱስትሪ በየአመቱ 20 በመቶ እድገት ያሳያል ተብሎ ይጠበቃል። ይህ ከሆነ ከኢንዱስትሪዉ የሚመነጨዉ የልቀት መጠን በአጠቃላይ በየአመቱ 16 ከመቶ እያደገ በመሄድ ከ15-20 ባሉት አመታት 71 ሜጋ ቶን ይደርሳል።

የአረንጓዴ ኢኮኖሚ ስትራቴጂ ምሰሶዎች

የአረንጓዴ ኢኮኖሚ የመገንባት ራእያችን ባጭሩ የሙቀት-አማቂ ጋዞችን ልቀት (ኢኮኖሚዉ አድጎ የመካከለኛ ገቢ ደረጃ ቢደርስም እንኳ) አሁን ባለበት እንዲቆም/እንዲረጋጋ ማድረግ ነዉ። የአረንጓዴ ስትራቴጂያችንን በማዳበር ሂደት ዉስጥ የአረንጓዴ ራእያችንን ለማሳካት ይረዳሉ የተባሉ ወደ 150 የሚጠጉ ፕሮጀክቶችና ፕሮግራሞች ተለይተዉ ነበር። ከእነዚህ ዉስጥ ደግሞ ወደ ስልሳ የሚሆኑት አራት መስፍርቶችን በመጠቀም ተመርጠዋል። መስፈርቶቹ የሚከተሉት ናቸዉ። አንደኛ፤ ኢትዮጲያ ነባራዊ ሁኔታ ፕሮጀክቱ/ፕሮግራሙ ያለዉ አግባብነትና (ተስማሚነትና) ፕሮጀክቱን/ፕሮግራሙን ለመፈጸም ያለን ተቋማዊና የቴክኒክ አቅም። ሁለተኛ ፕሮጀክቱ/ፕሮግራሙ በእድገትና ትራንስፎርሜሽን እቅዳችን የተቀመጡ ግቦችን ለማሳካት ያለዉ አስተዋእጾ። በተለይ ፕሮጀክቱ/ፕሮግራሙ ድህነትን ለመቀነስ፤ የምግብ ዋስትናን ለማረጋገጥ፤ አመታዊ የሀገር ዉስጥ ምርትን ለመጨመር፤ የሀገር ዉስጥ የካፒታል ክምችትን በመፍጠር፤ ኤክስፖርትን በመጨመር፤ እንዲሁም ለገንዘብ ስርአቱ ያለዉ አስተዋእጾ ተገምግሟል። ሶስተኛ፤ ፕሮጀክቱ/ፕሮግራሙ ልቀትን ለመቀነስ ያለዉ አስተዋዕጾ። በመጨረሻም፤ ፕሮጀክቱ/ፕሮግራሙ ልቀትን በመቀነስ ያለዉ አዋጪነት ከወጪ አንጻር ተገምግሟል።

እነዚህ ስልሳ ፕሮጀክቶችና/ፕሮግራሞች በሰባት ሴክተሮች ተሰባጥረዉ የሚገኙ ናቸዉ። የአረንጓዴ ልማት ስትራቴጂያችን እነዚህን ስልሳ ፕሮጀክቶችና/ፕሮግራሞች ይዘረዝራል። በዚህ ክፍል የስትራቴጂያችን ምሰሶዎቸ የምንላቸዉን እንዳስሳለን። ስትራቴጂያችን በአራት ምሰሶዎች የተዋቀረ ነዉ።

የተሻሻሉ የግብርና አሰራሮችን  ስለመጠቀም

በሰብል ምርትና እና እንሰሳት እርባታ የተሻሻሉ አሰራሮችን በመጠቀም የምግብ ዋስትናን ማስፈን፤ የገበሬዉን ገቢ መጨመርና፤ ልቀትን መቀነስ ይቻላል። የግብርናዉ ሴክተር የኢኮኖሚያችን ወሳኝ ክፍል ሆኖ እንደሚቀጥል ይታመናል። በእድገትና ትራንስፎርሜሽን እቅዳችን መሰረት የግብርናዉ ክፍለ-ኢኮኖሚ በአማካኝ በየአመቱ ስምንት ከመቶ በላይ ያድጋል ተብሎ ይጠበቃል። ግብርናዉ በዚህ ፍጥነት ማደግ በግብርና ላይ ሕይወታቸዉን የመሰረቱ ቤተሰቦች ገቢ ከመጨመርና የምግብ ዋስትናን ቁጥሩ እያደገ ለሚሄድ ሕዝብ ከማረጋገጥ በላይ የዉጭ ንግዳችንን ይደግፋል፤ የግብርናን ምርት እንደ ግብአት በሚጠቀሙ የቀላል ኢንዱስትሪዎችን እድገትን ያግዛል። 

ሀገራችን እስከዛሬ በተከተለችዉ የልማት አማራጭ መንገድ በመቀጠል አመታዊ የስምንት ከመቶ እድገትን ማሳካት ይቻላል። ነገር ግን እንደወትሮዉ የሚደረገዉ የግብርና አሰራርና እድገት የሚያመጣቸዉን መዘዞች ልብ ማለት ይገባል። ከመዘዞቹ አንዱ ከፍተኛ የሆነ የግብርና መሬት መስፋፋት ነዉ። ይህ የሚሆነዉ ደግሞ አሁን ያሉንን ደኖች በመመንጠር ነዉ። እንዲሁም ከፍተኛ የአፈር መሸርሸር እና የሙቀትአማቂ ጋዞች ልቀት ያስከትላል።

 እንዲሁም የቀንድ ከብት እርባታችን በዚሁ ከቀጠለ ያሉን የቀንድ ከብቶች ቁጥር በእጥፍ ጨምሮ ከሀገራችን የመሸከም አቅም በላይ ይሆናል።

የአረንጓዴ ኤኮኖሚ የልማት አማራጭን የምንከተል ከሆነ ግን የግብርናዉን ክፍለ-ኢኮኖሚ እድገት ሳንገታ እላይ የተጠቀሱትን መዘዞች ማስወገድ ያቻላል። ይህ የሚሆነዉ፤ የግብርና መሬትን ከማስፋፋትና የከብትን ቁጥርን ከመጨመር ይልቅ፤ የከብትና የሰብልን ምርታማነት በመጨመር ነዉ። የሚከተሉትን እርምጃዎች በመዉሰድ የግብርናዉን ክፍለ-ኢኮኖሚ አረንጓዴ ማድረግ ይቻላል።

·         የተሻሻሉ ግብአቶችን በመጠቀምና ተረፈ-ምርትን በአግባቡ በማስተዳደር የግብርና መሬት መስፋፋትን መቀነስ፤

·         ደኖችን መንጥሮ አዲስ የእርሻ መሬት ከመፍጠር ይልቅ የተራቆቱ አካባቢዎችን በማከምና አነስተኛ፤ መካከለኛ፤ እና ከፍተኛ መስኖዎችን በመጠቀም ተጨማሪ የእርሻ መሬት መፍጠር፤

·         ዝቅተኛ-ልቀት ያላቸዉን የግብርና ቴክኒኮችን (ለምሳሌ፤ የተፈጥሮ ማዳበሪያ፤ ካርቦን እና ናይትሮጅን ማመቅ የሚችሉ ተክሎች) ማስተዋወቅ፤

·         የእንሰሳት እርባታ ክፍለ-ኢኮኖሚዉን ዉጤታማነትና አዋጪነት በማሳደግ ምርታማነትን መጨመር፤ የተሻለ የህክምና እና የገበያ አገልግሎቶችን በማቅረብ በእያንዳንዱ የቁም ከብት የሚገኘዉን ምርት ማሳደግ፤ አንድ ከብት ከትዉልድ እስከእርድ የሚቆይበትን ጊዜ ማሳጠር፤

·         ዝቅተኛ ልቀት ያላቸዉን የፕሮቲን ምንጮች (ለምሳሌ ዶሮ) ማስተዋወቅ፤ በስጋ ፍጆታችን የዶሮ ስጋን ድርሻ ሰላሳ በመቶ በመጨመር ከፍተኛ የሆነ ልቀት መቀነስ ይቻላል፤

·         የእርሻ አሰራርን መካናይዝ ማድረግ፤ ለማረስና ለመዉቃት ከከብት ይልቅ ማሽንን መጠቀም፣

·         የግጦሽ መሬትን በአግባቡ በመጠቀም ምርትን እና በአፈር ዉስጥ ታምቆ ያለዉን የካርቦን መጠን መጨመር፣

እዚህ ላይ ልብ ሊባል የሚገባዉ ነገር እላይ የተዘረዘሩ ስራዎች ባለ ብዙ ጥቅም መሆናቸዉን ነዉ። የሙቀት-አማቂ ጋዞችን ከመቀነስ አልፈዉ የአርሶና አርብቶ አደሩን ገቢ ያሳድጋሉ። የምግብ ዋስትናን ያረጋግጣሉ። እንዲሁም የግብርና ክፍለ-ኢኮኖሚዉን ዘላቂነት ባለዉ መልኩ ያሳድጋሉ።

ደኖችን ለካርቦን ማመቂያነት መጠበቅና ማልማት

ደኖችን በተመለከተ የምንወስዳቸዉ እርምጃዎች የአረንጓዴ ስትራቴጂያችን ሁለተኛዉ ምሰሶ ናቸዉ። ከደኖቻችን የምናገኘዉን ስነ-ምህዳራዊ አገልግሎቶችና በአመታዊ የሀገር ዉስጥ ምርት ያላቸዉን አስተዋዕጾ ለማስቀጠል የደኖችን መጥፋትንና መመናመን ማቆም ይኖርብናል። ዛፎቻችን የጫካ ማር፤ ቡና፤ ጣዉላ ምርት መሰረቶች ናቸዉ።በዚህ መልክም የአመታዊ የሀገራችን ምርት አራት ከመቶ የሚሆነዉ ምንጩ ደኖቻችን ናቸዉ። ከዚህ በተጨማሪ ደኖቻችን የተለያዩ ስነ-ምህዳራዊ አገልግሎቶች መሰረት ናቸዉ። የአፈርና የዉሀ ሀብቶቻችንን በመጠበቅ፤ ለብዝሐ-ሕይወት ጠለላ በመሆን፤ ካርቦንን ከከባቢ አየር በመምጠጥና በማመቅ፤ የአካባቢ አየር ጥራትን በመጠበቅና፤ የመሬት ለምነትን በመጨመር፤ ደኖች ከፍተኛ አስተዋእጾ ያደርጋሉ።

ነገር ግን የኢትዮጵያ ደኖች አደጋ ላይ ናቸዉ። በተለይ በገጠር አካባቢዎች ከ80 በመቶ በላይ የሀይል ፍላጎትን ለማሟላት የማገዶ እንጨት ስራ ላይ ይዉላል።፡ ከጊዜ ወደ ጊዜ ቁጥሩ እየጨመረ የሚሄደዉን ህዝብ ፍላጎት ለማሟላት ተጨማሪ ደን ለማገዶ እንጨትና ለእርሻ መሬት ሲባል ይወድማል። እስካሁን የተከተልነዉን የልማት ጎዳና ካልቀየርን (የአረንጓዴ ልማት መንገድን ካልመረጥን)  በ2002 እና 2022 መካከል ባለዉ ወቅት ዘጠኝ ሚሊዮን ሄክታር የሚሆን ደን ይወድማል ተብሎ ይጠበቃል። በዚሁ ወቅትም አመታዊ የማገዶ እንጨት ፍጆታ በ65 ከመቶ ያድጋል። ይህም 22 ሚሊዮን ቶን የሚገመት የደን መመናመንን/መራቆትን ያመጣል።

የአረንጓዴ ልማት ስትራቴጂያችን ደኖችን አስመልክቶ ሁለት አቅጣጫዎችን ያስቀምጣል።

·         ሀይል ቆጣቢ ምድጃዎችን በማሰራጨትና አማራጭ ሀይልን የሚጠቀሙ ማብሰያና መጋገሪያ ቴክኖሎጂዎችን በማስተዋወቅ የማገዶ እንጨት ፍላጎትን መቀነስ

·         የደን መልሶ ማልማት ስራዎችን ማካሄድና የደን ሀብቶቻችንን ዘላቂነት ባለዉ መልኩ ማስተዳደር። ይህን ማድረግ ከደን የሚለቀቁትን ሙቀት አማቂ ጋዞች ከማስቀረት አልፎ ደኖቻችን የካርቦን መጣጮች ያደርጋቸዋል።

ከታዳሽ ምንጮች የምናመርተዉን ኃይል መጨመር

የኤሌክትሪክ ሀይል የዘመናዊ ኢኮኖሚ ዕድገት ወሳኝ አስቻይ ሁኔታ እንደሆነ ብዙዎች ይስማሙበታል። ከተሞችን ከመመስረትና ከማስተዳደር አንስቶ እስከ ኢንዱስትሪና እርሻ እንቅስቃሴዎች ድረስ እጅግ በጣም አስፈላጊ ነዉ። ሀይል በበቂ ሁኔታና የኢኮኖሚ እድገትን በሚደግፍ መልኩ ካልተመረተ የልማት ማነቆ ይሆናል። ይህን አስመልክቶ የኢንዱስትሪ ስትራቴጂያችን የሚከተለዉን ያስቀምጣል። “ለኢኮኖሚ ልማት እጅግ በጣም ተፈላጊ ከሆኑት የመሰረተ ልማት አገልግሎቶች አንዱ የኤሌክትሪክ ሀይል ነዉ። የኤሌክትሪክ ሀይል ለቤት መብራትና ለሀይል ምንጭነት ከማገልገል አልፎ በየትኛዉም የኢኮኖሚ እንቅስቃሴ በሀይል ምንጭነት ይገባል። በመሆኑም አስተማማኝ በዋጋም ተወዳዳሪ የሆነ የኤሌክትሪክ ሀይል አገልግሎት መኖር በአለም ገበያ ተወዳዳሪ ለመሆን እጅግ በጣም ተፈላጊ ነዉ። አገራችን አካባቢን የማይበክልና በዋጋም ተወዳዳሪ መሆን የሚችል ሰፊ የሀይድሮ ኤሌክትሪክ እምቅ ሀብት አላት። ይህንን ሀብት በማልማት ተወዳዳሪ በሆነ ዋጋ ለተጠቃሚዎች በማቅረብ በአለም ገበያ የመወዳደር አቅማችን በከፍተኛ ደረጃ ማሻሻል ይቻላል። ከዚያም አልፎ ያለን የሀይድሮ ኤሌክትሪክ እምቅ ሀይል ለአስርት አመታት በአገር ዉስጥ ልንጠቀምበት ከምንችለዉ በላይ ስለሆነ ይህንኑ አልምተን ለጎረቤት አገሮች በመሸጥ ከፍተኛ ገቢ ልናገኝበት እንችላለን”::

የኤሌክትሪክ ሀይል በመሰረቱ ለሌሎች የኢኮኖሚ እንቅስቃሴዎች አመቺ ሁኔታን ከመፍጠር አልፎ በራሱ እንደ ኢኮኖሚ እንቅስቃሴም ነዉ። የኢንዱስትሪ ስትራቴጂያችን ይህን አስመልክቶ እንዲህ ይላል፡ “የኤሌክትሪክ ሀይል አቅርቦት እንደሌላዉ የመሠረተ ልማት አገልግሎት ሁሉ የሚፈለግበት ዋነኛዉ ምክኒያት፤ ለሌሎች የኢኮኖሚ ዘርፎች ልማት መሠረታዊ ተፈላጊነት ያለዉ ግብአት በመሆኑ ነዉ። ይህ እንደተጠበቀ ሆኖ አገልግሎቱ በተጨማሪ ከፍተኛ ግምት የሚሰጠዉ የኢንቬስትመንትና የስራ እድልን ይፈጥራል።”

የኢትዮጲያ ኢኮኖሚ በየአመቱ 10 ከመቶ እንዲያድግ የሀይል አቅርቦታችን በየአመቱ 14 ከመቶ ማደግ ይኖርበታል። ይህን በየጊዜዉ የሚያድግ የሀይል ፍላጎት ለማርካት ሀገራችን በቂ የተፈጥሮ ሀብቶች አሏት። እነዚህ የተፈጥሮ ሀብቶች ሀይድሮን፤ እንፋሎትን፤ ጸሀይንና እና ነፋስን ያካትታል። ሁሉም ዜሮ ሊባል የሚችል ልቀት ያላቸዉ  ናቸዉ። በአግባቡ ከተጠቀምንበት ከነዚህ ታዳሽ ምንጮች በሀገር ዉስጥ ከምንፈልገዉ በላይ የኤሌክትሪክ ሀይል ማመንጨት እንችላለን። ኢትዮጲያ ከሀይድሮ ከ45000 ሜጋ ዋት በላይ የኤሌክትሪክ ሀይል ማመንጨት እንደምትችል ይታመናል። በቅርብ የተደረገ ግምገማ ኢትዮጲያ ከነፋስ ከ አንድ ሚሊዮን ሜጋ ዋት በላይ ሀይል የማመንጨት እድል እንዳላት ያሳያል። ከመሬት ዉስጥ እንፋሎት ከ 5000 ሜጋ ዋት በላይ ሀይል ማምረት ይቻላል።

እነዚህን የተፈጥሮ ጸጋዎች በአግባቡ ከተጠቀምንባቸዉ በሀገር ዉስጥ ከምንፈልገዉ በላይ የኤሌክትሪክ ሀይል ማመንጨት እንችላለን። የሀገር ዉስጥ የሀይል ፍላጎት  በ2022 70 ቴራ-ዋት-አወር ይደርሳል ተብሎ ይገመታል። ነገር ግን መወሰድ ያለባቸዉ የሀይል ቁጠባ እርምጃዎችን በመዉሰድ ይህን የሀይል ፍላጎት በ 19 ቴራ-ዋት-አወር መቀነስ ይቻላል። በመሆኑም የሀይል ምርታችንን በመጨመርና በቁጠባ በመጠቀም ንጹህ የኤሌክትሪክ ሀይል ወደ ጎረቤት ሀገሮች ኤክስፖርት ማድረግ ይቻላል። ወደ ዉጭ ሀገር የምንልከዉ ንጹህ የኤሌክትሪክ ሀይል የሚተካዉ ከብስባሸ ምንጮች የሚመነጭ ሀይልን በመሆኑ የሙቀት አማቂ ጋዞች ልቀትን በእጅጉ ይቀንሳል። ጎረቤት አገሮችም በአንጻሩ እርካሽ ሀይል ማግኘት ይችላሉ። ለምሳሌ  ጂቡቲን መዉሰድ ይቻላል። ጂቡቲ የሀይል ፍላጎቷን የምታሟላዉ በናፍጣ የሚንቀሳቀሱ የሀይል ማመንጫ ሞተሮችን በመጠቀም ነበር። ይህ እጅግ ብዙ ካርቦን ወደ ከባቢ አየር የሚለቅ አሰራር ነዉ። ከዛም በላይ ግን ሀገሪቱን ለከባድ የዉጭ ምንዛሬ ወጪ ዳርጓታል። ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ግን ሀገሪቱ የኤሌክትሪክ ሀይልን ከኢትዮጲያ ማስገባት ጀምራለች። ይህ በመሆኑ ለኤሌክትሪክ ሀይል የሚወጣዉን ወጪ ቀንሳለች፤ ከኢትዮጵያ

የሚመጣዉ ሀይል ዋጋዉ እርካሽ ከመሆኑ የተነሳ። እንዲሁም ሀገሪቱ በየአመቱ የምትለቀዉን የሙቀት አማቂ ጋዞች መጠን በእጅጉ እንዲቀንስ አስችሏታል።

ነገር ግን የታዳሽ ሀይል የማመንጨት አቅምን ማሳደግ ቀላል የሚባል ስራ አይደለም። የሀይል ማመንጨት አቅማችንን ለመጨመር ከ2002 እስከ 2022 ከ30 ቢሊዮን ዶላር በላይ ያስፈልገናል። ይህ በየአመቱ ወደ ሁለት ቢሊዮን ዶላር ማለት ነዉ። የአረንጓዴ ስትራቴጂያችን በሚወጣበት ወቅት አመታዊ ወጪያችን አንድ ቢሊዮን ዶላር ይጠጋ ነበር። ይህ ማለት በዛ ወቅት ከነበረዉ ወጪያችን እጥፍ በየአመቱ ያስፈልገናል ማለት ነዉ። ይህን የተለያዩ የገንዘብ  ምንጮችን በመጠቀም መሙላት ይቻላል። ታሪፍን ከማስተካከል ጀምሮ የግል ካፒታልና የአየር ንብረት ለዉጥ ፋይናንስን እስከ መጠቀም ድረስ። የአየር ንብረት ለዉጥ ፋይናንስና ንጹህ ሀይልን ወደ ጎረቤት አገሮች በመላክ እና ይህን በማድረግ ከሚገኝ የአየር ንብረት ክፍያ በመካፈል ወይም በእርዳታ የሚሰጥን የአየር ንብረት ገንዘብን በማግኘት።

በአጠቃላይ ንጹህና ታዳሽ የኤሌክትሪክ ሀይል አቅምን ማሳደግ ሌሎች ክፍለ-ኤኮኖሚዎች የአረንጓዴ ጎዳናን እንዲከተሉ ይረዳቸዋል። ለምሳሌ፤ ናፍጣንና ቤንዚን ከሚጠቀሙ የጭነት መኪኖች በኤሌክትሪክ ሀይል ወደሚሰራ ባቡር፤ ከናፍጣ ይልቅበኤሌክትሪክ የሚሰሩ የዉሀ መሳቢያ ሞተሮች መጠቀም። እንዲሁም ንጹህና ታዳሽ የኤሌክትሪክ ሀይል ወደ ዉጭ በመላክ ኢትዮጲያ የዉጭ ምንዛሬ አቅሟን ማሳደግ ያስችላታል፤ የዉጭ ምንዛሬን ወጪ በመቀነስና ገቢን በማሳደግ።

ወደ ዘመናዊና ኤነርጂ ቆጣቢ ቴክኖሎጂዎች መሸጋገር

አጫጭር የዕቅድ ዘመኖችና ዘመናዊ ቴክኖሎጂዎችን ለመከተል የሚጠይቀዉ መነሻ ገንዘብ ብዙ ከመሆኑ የተነሳ እርካሽ ነገር ግን ኋላ ቀር ቴክኖጂዎችን ለመጠቀም እንገደዳለን። እነዚህ አሮጌ ቴክኖሎጂዎች ወጪ ቆጣቢ አይደሉም። በመሆኑም የሚስገኙት ኤኮኖሚያዊ፤ ማህበራዊና፤ አካባቢያዊ ጥቅሞች ከአማራጭ ቴክኖሎጂዎች ጋር ሲነጻጸር አናሳ ነዉ።

የትራንስፖርት ክፍሉን እንደ ምሳሌ መዉሰድ ይቻላል። ከአዲስ አበባ ጂቡቲ ያለዉን የባቡር መስመር በማሻሻል የኤክስፖርት ንግድ ወጪን በእጅጉ መቀነስ ይቻላል። ነገር ግን ሁለቱን ሀገሮች የሚያገናኛቸዉን የመኪና መንገድ ማሻሻል የሚጠይቀዉ ወጪ ከባቡሩ አማራጭ በእጅጉ ያንሳል። ትራንስፖርትን ከመኪና ወደ ባቡር ማዞር የትራስፖርት ወጪን መቀነስ ብቻ ሳይሆን የወጪና-ገቢ ንግድን ለማቀራረብ ይረዳል፤ የብስባሽ ነዳጆችን ወጪ በመቀነስ። እንዲሁም ይህ አማራጭ፤ ልቀት ይቀንሳል፤ የመንገድ መጨናነቅን ያስቀራል፤ የአየር መበከል፤ የትራፊክ አደጋ ይቀንሳል።

የኢትዮጲያ የከተማ ነዋሪ ቁጥር በአመት 4.4 ከመቶ ይጨምራል። በ2022 አጠቃላይ የከተማ ነዋሪ ከ30 ሚሊዮን በላይ ይሆናል ተብሎ ይጠበቃል። የከተሞች መስፋፋት የመሠረተ-ልማት መስፋፋትን ይጠይቃል። ለምሳሌ የደረቅና ፈሳሽ ቆሻሻ አስተዳደር። በከተማዎች የደረቅና ቆሻሻ አስተዳደር ከፍተኛ የልቀት ምንጭ ነዉ።

በ2002 በተደረገዉ ግምገማ ከዋናዉ መስመር ዉጪ ባልተማከለ ሁኔታ ያለ የኃይል አቅርቦት ከሕንጻዎችና መኖሪያ ቤቶች ለሚለቀቀዉ ካርቦን ዋነኛ ምክኒያት ነዉ። ነገር ግን ይህን እርካሽና ታዳሽ ከሆኑ ምንጮች ሀይልን በከፍተኛ ደረጃ በማመንጨት መቀነስ ይቻላል። በአጠቃላይ የሚከተሉትን እርምጃዎች በመዉሰድ ከትራንስፖርት፤ ኢንዱስትሪና፤ የከተማ ኑሮ ጋር ተያይዞ የሚመጣዉን ልቀት መቀነስ ይቻላል።

·         ለሰዎችና እቃዎች ማጓጓዣ መኪናዎች የተሻሻለ የነዳጅ አጠቃቀም ደረጃ ማዉጣትና የድቅል እና ኤሌክትሪክ መኪኖችን ማስፋፋት/ማበረታታት፤

·         የመኪና ማጓጓዣን ለመቀነስ የኤሌክትሪክ ባቡር መስመር መዘርጋት፤

·         የከተማን ትራንስፖርት ማሻሻል፤ የከተማ ቀላል የኤሌክትሪክ ባቡር በመዘርጋትና ፈጣንና ወጪ ቆጣቢ የአዉቶብስ ትራንስፖርትን በመዘርጋት፤

·         ከዉጪ የሚገባን የብስባሽ ነዳጅ በባዮ-ንፍጣ እና ባዮ-ኤታኖል መተካት፤

·         በመኖሪያ ቤቶች፤ ንግድ ድርጅቶች እና ተቋማት የሀይል ቆጣቢ አምፖሎችን ማሰራጨት፤ ማበረታታት

·         ዘመናዊ ቴክኖሎጂዎችን በመጠቀም ከደረቅና ፈሳሽ ቆሻሻ ጋር ተያይዞ የሚመጣን ልቀት መቀነስ

·         አማራጭ ነዳጅና የሀይል ምንጭ፤ የምርት ግብአትና ሂደትን በመጠቀም፤ ከሲሚንቶ ምርት ጋር በተያያዘ የሚመጣን ልቀት መቀነስ።

ጉዞ-እንደ-ወትሮዉ አያዋጣም/አያዛልቅም

ከላይ ባሉት ክፍሎች የአረንጓዴ ልማት ምንነትና የአረንጓዴ ልማት ስትራቴጂያችን ዋነኛ ምሰሶዎች ላይ መግለጫ ተደርጓል። በዚህ ክፍል ለምን ሀገራችን የአረንጓዴ ኤኮኖሚ ግንባታ ላይ ማተኮር አስፈለጋት፤ ዋናዉ ቁም ነገር ልማት ማምጣት ነዉ እንጂ የኢኮኖሚዉ ወይም የልማቱ ቀለም (አረንጓዴ ሆነ ግራጫ ወይም ቡናማ) ምን ይሰራልናል፤ እንደዉም የአየር ንብረት ለዉጥና የተፈጥሮ መቆራቆዝ ተጠያቂዎቹ ያደጉት ሀገሮች ከኢንዱስትሪዉ አብዮት ጀምሮ ያለምንም ተጠያቂነት የሚለቁት ሙቀት አማቂ ጋዞች ሆኖ ሳለ እንደ ኢትዮጲያ ያሉ ሀገሮች ለምን የኢኮኖሚና የፓሊሲ ነጻነታቸዉን ይገድባሉ የሚሉትና ተያያዥ ጉዳዮች ይዳሰሳሉ። በአጭሩ የመንግስታችን ዋነኛ የመካከለኛ ዘመን አላማ ሀገሪቱ መካከለኛ ገቢ ያላቸዉ ሀገሮች ተርታ ማስገባትና (ለዚህም ኢኮኖሚዉን ማሳደግና መዋቅሩን መለወጥ ያስፈልጋል) ድህነትን በመቀነስ የህዝቦችን ኑሮ ማሻሻል ነዉ። የአረንጓዴ ልማት ስትራቴጂያችን ከዚህ አላማችን የሚያዘናጋን ሳይሆን ይህን አላማችንን ለማሳካት የተሻለ መንገድን የሚጠቁም ነዉ።

ከዚህ በላይ ለመጥቀስ እንደተሞከረዉ የአረንጓዴ ልማት አማራጭን የምንከተለዉ ለድህነት ማጥፋት አላማችን አጋዥ ስለሆነ ነዉ። ድህነትን ለማጥፋት፤ መካከለኛ ገቢ ያላት ሀገር ለመገንባት፤ እስከ አሁን የተከተልነዉን መንገድ ብንከተል ዘላቂነት አይኖረዉም። አያዋጣም። የግብርና ምርቶች ፍላጎት መጨመርና ያልተሻሻሉ ወጪ ቆጣቢ ያልሆኑ የግብርና አሰራሮች የተፈጥሮ መሰረታችንን ከሚገባዉ በላይ ያቆረቁዛሉ። በሰብል የሚሸፈነዉ የመሬት መጠን ጨምሯል። ይህ የሚሆነዉ ደኖችን በመመንጠር ነዉ። የእርሻ መሬት በአንድ ሄክታር በጨመረ ቁጥር የደን መጠን በ0.7 ሄክታር እንደሚቀንስ ከ1993 እስከ 2001 ባለዉ ወቅት ታይቷል። አንድ ሄክታር ተጨማሪ የእርሻ መሬት ለማግኘት 0.7 ሄክታር ደን መመንጠር ይጠይቃል። በ2022 የእርሻ መሬት አሁን ካለዉ 12.6 ሚሊዮን ሄክታር ወደ 27 ሚሊዮን ሄክታር ይጨምራል ተብሎ ይጠበቃል። ይህ የሚሆነዉ የእርሻ መሬት መስፋፋትና የደን መመንጠር ጥማድ ከ1993 እስከ 2001 ከታየዉ 0.7 ሄክታር ወደ 0.55 ሄክታር ይቀንሳል ተብሎ ተገምቶ ነዉ። እንዲህም ሆኖ ይህ የእርሻ መሬት መስፋፋት ወደ ሰባት ሚሊዮን ሄክታር ደን መመንጠርን ያስከትላል። የደን መመንጠሩ የግብርናዉን ምርታማነት በእጅጉ ስለሚጎዳዉ ምርትን ባለበት ደረጃ እንኳ ለማስጠበቅ በየአመቱ እጅግ መጠኑ የሚጨምር ደን መመንጠር ይኖርበታል። በአጭሩ ይህ አሰራር ዘላቂነት የለዉም። አያዋጣም።

ሌላ ምሳሌ እንዉሰድ፤ እስከ አሁን ያለዉ አሰራር ከቀጠለ የከብቶች ቁጥር 2010 ከተገመተዉ 50 ሚሊዮን በሀያ አመት ዉስጥ ወደ 90 ሚሊዮን ማደግ ይኖርበታል ተብሎ ይገመታል። ይህ ሀገራችን መሸከም ከምትችለዉ በላይ ነዉ። በደን ሀብታችን ላይ ሌላ ተጨማሪ ጫና ነዉ። ለግጦሽ መሬት ሲባል ተጨማሪ ደን መመንጠሩ ነዉ። በእንደዚህ ሁኔታ እንኳን መካከለኛ ገቢ ያለዉ ሀገር ልንገነባ፤ ድህነትን ልንቀንስ ይቅርና፤ የያዝነዉን ድህነት ይዘን መቀጠል እንኳ የማንችልበት ደረጃ እንደርሳለን። ታላቁ መሪያችን ባንድ ወቅት እንደተናገረዉ የተፈጥሮ ሀብት መሰረቱ እየተናደ፤ ድህነትን ማስቀጠል የማንችልበት ደረጃ እየደረስን ነዉ።

የገንዘብ አቅርቦት

የአቀድነዉን እድገት ለማሳካት የሚያስፈልጉትን ኢንቨስትመንቶች እዉን ለማድረግ ትልቁ የገንዘብ ችግር ነዉ። አሁን በማገባበድ ላይ ያለነዉን የእድገትና ትራንስርፎርሜሽን ዘመን ከሃምሳ ቢሊዮን በላይ ዶላር ለመሰረተ ልማት ግንባታ ያስፈልገናል። ከዚህ ዉስጥ ግማሽ ያህሉ በዉጭ ምንዛሬ የሚፈለግ ነዉ። የሀይል አቅርቦትን ለመጨመር በሚደረጉ ፕሮጀክቶች ብቻ ከ38 ቢሊዮን ዶላር በላይ እስከ 2022 ድረስ ያስፈልጋል። የዉሀ አገልግሎቶችን ለማስፋፋት በአመት 1.2 ቢሊዮን ዶላር ይፈጃል። በአሁኑ ወቅት በቁጠባና ኢንቨስትመንት መካከል ሰፊ ልዩነት ይታያል። በእድገትና ትራንስፎርሜሽን ዘመኑ ዉስጥ የኢትዮጲያ አመታዊ የሀገር ዉስጥ ምርቷ ዉስጥ 27.5 ከመቶ የሚሆነዉን ኢንቨስትመንት ላይ ልታዉለዉ አቅዳለች። ነገር ግን አማካኝ አመታዊ የቁጠባ ደረጃ ገና 11.9 ከመቶ ነዉ። የዉጭ ቀጥተኛ ኢንቨስትመንት፤ እርዳታ፤ እና አለም አቀፍ የገንዘብ ዝዉዉር ልዩነቱን ለመሙላት አይችሉም። ከሚያስፈልገዉ ዉስጥ 55 ከመቶ የሚሆነዉ በዉጭ ምንዛሬ የሚፈለግ ነዉ። በመሆኑን ከፍተኛ የሆነ የገንዘብ ፍሰት (ከዉጭ) ይጠይቃል።

የአረንጓዴ ልማት አማራጭ ይህን የገንዘብ እጥረት ለመሙላት ይረዳናል። በተባበሩት መንግስታት የአየር ንብረት ለዉት አቃፊ ስምምነት መሰረት በኢንዱስትሪ የበለጸጉ ሀገሮች ኢትዮጲያን የመሰሉ ሀገሮች የሚወስዱትን ልቀትን የመቀነስ እርምጃ በገንዘብና ቴክኒክ መደገፍ እንዳለባቸዉ ይደነግጋል። ከዚህ በተጨማሪ እንደተገለጸዉ በኮፐንሀገኑ ጉባኤ ያደጉት ሀገሮች በማደግ ላይ ላሉት ሀገሮች የሚሰጡትን የገንዘብ ድጋፍ በ2012 በአመት 100 ቢሊዮን ለማድረስ ተስማምተዋል። በታላቁ መረያችን የተመራዉና በተባበሩት መንግስታት ጸሃፊ የተሰየመዉ ከፍተኛ አማካሪ ቡድንም ይህን ያህል ገንዘብ ማግኘት አስቸጋሪ ቢሆንም እንደሚቻል ግን አረጋግጧል። ከኮፐንሃገኑ ጉባኤ በኋላ በተደረጉ ተከታታይ ጉባኤዎች ይህ ዉሳኔ ማረጋገጫ አግኝቷል። በአሁኑ ወቅት የአረንጓዴ የአየር ንብረት ፈንድ የሚባል ተቋም ተመስርቶ እንቅስቃሴ ለመጀመር ዝግጅት ላይ ይገኛል።

እንዲሁም በአለም አቀፍ ደረጃ እየተጠናከረ የመጣዉ የካርቦን ገበያ ተጨማሪ የገንዘብ ምንጭ ነዉ። ሀገሮችና ኩባንያዎች ልቀትን በመቀነስ የሚያገኙትን ክሬዲት በካርቦን ገበያ መሽጥ ይቻላል። ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ይህ ገበያ የመቀዛቀዝ አዝማሚያ ቢያሳይም ወደፊት ተመልሶ ይጠናከራል ተብሎ ይጠበቃል።

እንደ ኢትዮጲያ ያሉ በልማት ወደኋላ ቀርተዉ የነበሩ ሀገሮች የገንዘብ እጥረታቸዉን ለመሙላት አለም አቀፍ ኩባንያዎችን ለመሳብ ጥረት ቢያደርጉም እነዚህ ኩባንያዎች በእነዚህ ሀገሮች ረጅም-እድሜ ለሚወስድ የመሰረተ ልማት ላይ ገንዘባቸዉን ለማፍሰስ እምነት የላቸዉም፤ ወይም ከፍተኛ የሆነ ትርፍ ማየት ይፈልጋሉ።በመሆኑም የገንዘብ እጥረታቸዉን ለመሙላት አረንጓዴ የልማት ጎዳናን ቢመርጡ ያዋጣቸዋል። ምክኒያቱም ከአረንጓዴ ልማት ጋር የሚያያዙትን የገንዘብ ምንጮች ለመድረስ ይረዳቸዋል። እናም ኢትዮጲያ የአረንጓዴ ልማት ግቧን የሙቀት አማቂ ጋዞችን ልቀት ባለበት ለማቆም ስትል ትገልጸዋለች። እንዲሁም የአረንጓዴ ልማት ፕሮጀክቶችና ፕሮግራሞችን ምርጫ ለማድረግ የተጠቀምንባቸዉ መስፈርቶች ዉስጥ ሁለቱ ከልቀት መቀነስ ጋር በቀጥታ የተያያዙ ናቸዉ። ለዚህ ሁሉ ምክኒያት ሀገራችን ልቀቱን መቀነስ ዋና ሃላፊነቷን ተግባሯ አድርጋ ወስዳ ሳይሆን ከአየር ንብረት ለዉጥ ጋር ተያይዞ የሚመጣዉ የገንዘብ መጠን ከምንቀንሰዉ የልቀት መጠን ጋር ስለሚቆራኝ ነዉ። ከዚህ በተጨማሪ አረንጓዴ ልማት ማለት ልቀትን መቀነስ ብቻ እንዳልሆነ በግልጽ ሊታወቅ ይገባል። ገንዘብ ማለት ዶላር ብቻ አይደለም። ነገር ግን ብዙ ሀገሮች ለአለም አቀፍ ግብይቶች ስለሚጠቀሙበት በብዛት ዋጋዎች በዶላር ይገለጻሉ። ይህ ማለት ግን ገናዘብ ዶላር ብቻ አይደለም። እንዲሁም አረንጓዴ ልማት ግባቸን በሙቀት አማቂ ጋዞችን በመቀነስ የተገለጸዉ በአየር ንብረት ለዉጥ መድረኮች መገበያያዉን መግባቢያዉ ልቀት መቀነስ ስለሆነ ነዉ እንጂ አረንጓዴ ልማት ከልቀት መቀነስ በላይ ነዉ። በአጭሩ አረንጓዴ ልማት በሀገራችን የልማታችንን ዘላቂነት ማረጋገጫ ነዉ።

እያደገ የሚሄድ የነዳጅ ወጪ

ስትራቴጂያችን በወጣበት ወቅት ሀገራችን ብስባሽ ነዳጅ ከዉጭ በመግዛት ከአመታዊ ምርቷ አራት ከመቶ የሚሆነዉን ታጠፋለች። ይህ ትልቅ ወጪ ነዉ። ይሄ የሀገሪቱን የዉጭ  ምንዛሬና ወርቅ መጠባበቂያ ክምችት ጋር እኩል ነዉ። ይህ በዚህ ከቀጠለ ወጪዉ በ2022 የሀገሪቷን አመታዊ ምርት ሰባት ከመቶ ይሆናል። የአረንጓዴ ስትራቴጂችን ንፁህና ታዳሽ የተፈጥሮ ፀጋዎቻችንን አሟጦ በመጠቀም የነዳጅ ወጪያችንን ከመቀነስም አልፎ ተጨማሪ የዉጭ ምንዛሬ ለማግኘት ይረዳናል። ሸቀጦችን በሀገር ዉስጥ ከቦታ ቦታ እና ወደ ወደብና ሀገር ዉስጥ በማጓጓዝ ብዙ ነዳጅ ይዉላል። ከታዳሽ ምንጮች ከሚመነጨዉ ሀይል የሚታገዘዉ የባቡር መስመሮች የነዳጅ ፍጆታን በመቀነስ ከብዙ ወጪ ይታደጉናል።

 

ካረጁ ቴክኖሎጂዎች ጋር ተጣብቆ ወደኋላ የመቅረት አደጋ

የአረንጓዴ ኤኮኖሚ አለም አቅፍ እንቅስቃሴ ነዉ። ከዚህ ጋር ተያይዞ ሰፊ የቴክኖሎጂ ለዉጥ እየታየ ነዉ። በመሆኑም ይህን አለም አቀፍ እንቅስቃሴ መከተል ከአሮጌ ቴክኖሎጆዎች ጋር ተጣብቆ ወደ ኋላ ከመቅረት  ያድነናል። እንዲሁም ከዚህ ጋር ተያይዞ ተወዳዳሪነታችን ይጨምራል።

ከዚህ አንጻር ዘግይቶ ከመጀመር አሁን መጀመር እንደሚሻል የኢኮኖሚ ባለሙያዎችም  ሆኑ ልምድ ያሳያል። ይህ የሆነበት ምክኒያት ገና መሰረተ ልማቶቻችን በመገንባት ላይ በመሆናቸዉና፤ መሰረት ልማቶች ለረጅም ጊዜ ስለሚቆዩ፤ ትንሽ ቆይቶ ከማፍረስ አሁኑኑ ምርጫችንን ማስተካከል ይረዳናል።

ጤና እና ተዛማጅ ጥቅሞች

የአረንጓዴ የልማት መንገድ ተጓዳኝ የሆኑ የጤና ጥቅሞች አሉት። ለምሳሌ ካረጁና ነዳጅ ቆጣቢ ባልሆኑ መኪኖች የተነሳ የሚከሰተዉ የአየር መበክል ከፍተኛ ጉዳት በጤና ላይ ይደርሳል። ስለዚህ ዘመናዊ የሀይል ምንጮችን በማስፋፋትና ደረጃቸዉ የተሻሻለ ቴክኖሎጂዎችን በመጠቀም የሕዝባችንን ጤና ማሻሻል እንችላለን።

ኢትዮጵያ ኃላፊነት እንደሚሰማት አገር

ንም እንኳ ለአየር ንብረት ለዉጥ ተጠያቂዎቹ አሁን ያደጉት ሀገሮች ቢሆኑም ኢትዮጲያና መሰል ሀገሮች የችግሩ ገፈት ቀማሾች እንደሆኑ ከዚህ ቀደም ባሉት የፅሁፉ ክፍሎች ተገልጧል። በመሆኑም ለችግሩ መፍትሄ በመፈለግ ረገድ ግንባር ቀደም ሆነዉ መገኘት አለባቸዉ። ያለበለዚያ የፉክክር ቤት ሳይዘጋ ያድራል እንዲሉ፤ የችግሩ ስፋት እየጨመረ ይሄዳል።

የአለም የካርበን ልቀት እድገት/ጭማሪ ባስቸኳይ ከቆመ በኋላ፤ በጣም ፈጣን በሆነ መልኩ መቀንስ ይኖርበታል።  በመሆኑም ስላደጉ ሀገሮች የካርቦን ልቀት ብቻ የምናወራበት ጊዜ አልፎበታል።  የካርቦን ልቀት ቅነሳ በማደግ ላይ ባሉ አገሮችም ጭምር ማድረግ አስፈላጊ ነዉ። ሳይቃጠል በቅጠል እንዲሉ መፍትሄ የመሻት ጊዜዉ አሁን ነዉ። ሲያድር እርምጃ መዉሰድ የበለጠ አስቸጋሪ እየሆነ ይመጣል።

በመሆኑም እንደ አንድ ሀላፊነት እንደሚሰማት ሀገር ኢትዪጲያም ለዚህ የሰዉ ልጆች የጋር ተግዳሮት ቁጥጥር ስር መዋል የበኩሏን ትወጣለች። በእርግጥ የኢትዮጲያ አመታዊም ሆነ የነፍስ ወከፍ ልቀት መጠን እጅግ በጣም ትንሽ ነዉ። ነገር ግን ዝም ብለን ብንቀመጥ ይህ መጠን ይጨምራል። በመሆኑም የአረንጓዴ ኢኮኖሚ የመገንባት እቅዳችን ሀገራችን ከሚጠበቅባት በላይ በመሄድ ለሌሎች ምሳሌ ልትሆን እንደምትችል ተስፋ እናደርጋለን።

ኢትዮጲያ ከአየር ንብረት ለዉጥ ትግሉ የምታደርገዉ አስተዋእጾ በድንበሯ ብቻ የታጠረ አይደለም። እንደዉም ንጹህና ታዳሽ የኤሌክትሪክ ሀይልን ወደ ጎረቤት ሀገሮች በመላክ የእነዚህን ሀገሮች ልቀት ለመቀነስ ታስቻላለች።

ሌላዉ በተደጋጋሚ የሚነሳዉ ጉዳይ ለምን እኛም እንደ አደጉት ሀገሮች እየበከልን አናድግም፤ ምን አስጨነቀን፤ እነሱም በክለዉ ነዉ ያደጉት የሚሉ ተያያዥ ሃሳቦች ናቸዉ። ታላቁ መሪያችን አቶ መለስ ዜናዊ አፍሪካን ወክሎ በተለያዩ መድረኮች መሟገቱ ይታወሳል። በአንድ ወቅት በደቡብ አፍሪካ ደርባን ከተማ ተመሳሳይ ጉዳይ ተነስቶ የመለሱትን  አንስቶ ማለፉ ተገቢ ነዉ። እነሱ መበከላቸዉ እኛ ካሳ ለመጠየቅ ምክኒያት ይሆነናል እንጂ እኛም እንደነሱ እየበከልን ለመቀጠል ፍትሀዊ መሰረት አይሆነንም ሲሉ አቶ መለስ ዜናዊ ተናግረዋል።

የአረንጓዴ ኢኮኖሚ አፈጻጸም ግምገማ

በአየር ንብረት ለዉጥ የማይበገር አረንጓዴ ኢኮኖሚ የመገንባት ራእይ ሲወጠን ለዚህ ራእይ እዉንነት ሁለት አይነት ስትራቴጂዎች ይወጣሉ ተብሎ ታስቧል። በመሆኑም የአረንጓዴዉ ኢኮኖሚ ስትራቴጂ እንዳለቀ፤ ትኩረቱ ለአየር ንብረት ለዉጥ የማይበገር ኢኮኖሚ የመገንባት ስትራቴጂ ላይ ዞሯል። እናም ባሁኑ ወቅት ለግብርናዉ ክፍለ ኢኮኖሚ ይህ ስትራቴጂ ረቂቅ ተዘጋጅቷል። ለዉሀና ኤነርጂም ተመሳሳይ ስትራቴጂ እየተዘጋጀ ነዉ።

ከዚህ በተጨማሪ ተቋማዊ አቅምን መገንባት ሌላኛዉ ትኩረት ነበር። ለምሳሌ ያህል ዋና ዋና የሚባሉት ሴክተር ሚኒስትሪዎች ይህን የሚመለከት ቡድን እንዲያቋቁሙ ተደርጓል። እንዲሁም በባለስልጣን ደረጃ ተዋቅሮ የነበረዉ የአካባቢ ጥበቃ መስሪያ ቤት ደረጃዉና ሃላፊነቱ አድጎ አሁን የአካባቢ ጥበቃን ደን ሚኒስቴር ሆኗል።

ገንዘብና ኤኮኖሚ ልማት ሚኒስቴር በኩል ለአየር ንብረት ለዉጥ የማይበገር አረንጓዴ ኢኮኖሚ ለመገንባት የሚያግዘዉን የገንዘብ ፋሲሊቲ አቋቁሟል። የእንግሊዝና የኦስትሪያ መንግስታት ወደ ሃያ ሚሊዮን ፓዉንድ እርዳት ወደዚህ ፋሲሊቲ አስተላልፈዋል።

በቅርብ ጊዜ የወጣዉ አዲስ የኤነርጂ አዋጅም ከዚህ ራእያችን ጋር አብሮ መታየት ያለበት ነገር ነዉ። ባዲሱ አዋጅ መሰረት የኤነርጂ ባለስልጣን መስሪያ ቤት የኤነርጂን ቁጠባና አጠቃቀም የመቆጣጠር ስልጣን አለዉ።

ከዚህ በላይ ያሉት የዝግጅት ስራዎች እንዳሉ ሆኖ በግንባታና አፈጻጸም ላይ ያሉ የአረንጓዴ ልማት ፕሮጀክቶችም መረሳት የለባቸዉም። እነዚህም የሚከተሉትን ይጨምራል፡ የባቡር መስመር ስራና ሀይል የማምረት ስራ፤ ኤነርጂ ቆጣቢ ምድጃና አምፖል ስርጭት፤ እና የደን ልማት ዝግጁነትን ያካትታል።

እላይ በሚገባ እንደተገጸዉ የአረንጓዴ ልማት ስትራቴጂያችን ከሰፊዉ የልማት አቅጣጫችን ተለይቶ መታየት የለለበት ነገር ነዉ። በመሆኑም ቀጣዩ ዋና ስራ ይህን ስትራቴጂ ከቀጣዩ የእድገትና ትራንስፎርሜሽን እቅድ ጋር ማጣጣም ይሆናል።

(*ይህ ፁሑፍ በፎረም ፎር ኢንቫይሮመንት አማካይነት የሚታተመው «አክርማ» መጽሔት ላይ የታተመ ነው።)


Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100
Page 4 of 160

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us