You are here:መነሻ ገፅ»arts»news admin - Sendek NewsPaper
news admin

news admin

የስኳር ገበያ በዋንኛነት በአቅርቦትና በፍላጎት መካከል በተፈጠረ ሰፊ ክፍተት እና አዳዲስ የስኳር ልማት ፕሮጀክቶች በተያዘላቸው ጊዜ መጠናቀቅ ካለመቻላቸው ጋር በተያያዘ ምክንያት ሀገሪቱ በከፍተኛ የውጪ ምንዛሪ በማውጣት ስኳርን ከውጪ ገዝታ ለማቅረብ ተገዳለች። ከስኳር ኮርፖሬሽን በተገኘ መረጃ መሠረት ሀገሪቱ በየዓመቱ በአማካይ ሁለት ሚሊዮን ኩንታል ስኳር ከውጭ ገዝታ ለማስገባት ከሁለት ነጥብ ስድስት ቢሊዮን ብር በላይ ወጪ ታደርጋለች። ይህ እንደኢትዮጵያ ላለ ታዳጊ ሀገር ከባድ ነው። በተለይ ደግሞ የስኳር ፕሮጀክቶችን በወቅቱ ማጠናቀቅ ካለመቻል አቅም ጋር ተያይዞ እንዲህ ዓይነቱ ክስተት ሲያጋጥም እንደዜጋ ማስቆጨቱ አይቀርም።

አዎ! ከተጀመሩ የስኳር ፕሮጀክቶች ውስጥ ያለአጥጋቢ ምክንያት በዝርክርክ አሠራሮች ጭምር የዘገዩ እንዳሉ የሚታወቅ ነው። እንደተንዳሆ ስኳር ፋብሪካ ዓይነቶቹ የሙከራ ጊዜያቸውን ሳያልፉ እክል ገጥሟቸዋል። ፕሮጀክቶቹ የገጠሟቸው ችግሮች በእርግጥም ከማስፈጸም አቅም ማነስ ጋር ብቻ የተገናኙ ናቸው ወይንስ የሙስናና ብልሹ አሠራር ውጤቶች የሚለው ራሱን የቻለ ምርመራ የሚያስፈልገው ጉዳይ ቢሆንም በመካከሉ ሀገርና ሕዝብ እየተጎዳ ነው።

ሀገሪቱ በስኳር ምርት ከራስዋ አልፎ ለውጪ ገበያ ለማቅረብ በማቀድ በብድርና በዕርዳታ በተገኘ ገንዘብ ከ2003 ዓ.ም ጀምሮ የሚከናወኑ ሰፊ የስኳር ፕሮጀክቶች ባለቤት ናት። የእነዚህን ፕሮጀክቶች በጀት በብድርና በዕርዳታ የሚገኝ በመሆኑ በአግባቡና በቁጠባ በመጠቀም በተያዘላቸው የጊዜ ገደብ መሠረት ተጠናቀው ወደሥራ መግባት ነበረባቸው። ነገርግን በዋንኛነት በማስፈጸምና በመፈጸም አቅም ውስንነት ምክንያት እየተጓተቱ ያሉ ፕሮጀክቶች ግን ዛሬም አሉ። በመንግሥት አንዳንድ አመራሮች ጭምር “እየሰራን፣ እያጠፋንም ጭምር ቢሆን እንማራለን!” የሚል አመክንዮ አልባ አስተሳሰብ ምክንያት የህዝብና የሀገር ሐብት ለብክነት፣ ሀገር ለአላስፈላጊ ወጪ የምትዳረግበት ሁኔታ መታየቱ በእጅጉ አስደንጋጭ ነው።

መሠረታዊ ትምህርት ወይንም ዕውቀት በህዝብ ሐብትና ንብረት እያጠፉ የሚገኝ አይደለም። መሠረታዊ የእውቀት ምንጭ መደበኛ ት/ቤቶች (ዩኒቨርሲቲዎች) ናቸው። በዩኒቨርሲቲዎች አካባቢ የሚታዩ የትምህርት ጥራት ችግሮች በመፍታት ጥራት ያለው የተማረ ትውልድን መገንባት በዋንኛነት የመንግሥት ኃላፊነት ነው። ተማሪዎች ወደሥራ ሲገቡም ከአዳዲስ ቴክኖሎጂዎችና አሠራሮች ጋር እንዲተዋወቁ ድጋፍ ማድረግም ተገቢ ነው። ለዚህም ይረዳ ዘንድ መንግሥት የቴክኖሎጂ ሽግግርና የተለያዩ የሥራ ላይ ሥልጠናዎች የሐብት ብክነት በማያስከትል መልኩ እንዲከናወን የማድረግ ግዴታውን ሊወጣ ይገባል።

በስኳር ልማት ዘርፍም የአቅም ውሱንነት እንደምክንያት እየቀረበ የህዝብ ሐብትና ጊዜን የሚበላበት አካሄድ እንዲያከትም መንግሥት ተገቢውን የማስተካከያ እርምጃ ሊወስድ ይገባል። ዘርፉ ከገጠመው ውስብስብ የማስፈጸም ችግር በቶሎ እንዲወጣ ልምድና ችሎታው እንዲሁም የትምህርት ዝግጅቱ ላላቸውን ምሁራን በርን መክፈት ያስፈልጋል። ምሁራንን በከፍተኛና መካከለኛ የዘርፉ አመራር ጭምር በማሳተፍ የሕዝብ ሐብትና ጊዜን እያጠፉ የመማርን አመክንዮ አልባ አስተሳሰብ መዋጋትም ተገቢ ይሆናል።

ስለዚህም ስኳር ፋብሪካዎችን በማስፋፋት ሒደት እያቆጠቆጡ ያሉ ስኳር ለመላስ የቆረጡ የሥራ ኃላፊዎችን መታገል ጊዜ የሚሰጠው አይደለም። ምክንያቱም የስኳር ፋብሪካ ገንብቶ ማምረት እድሜ የጠገበ ሳይንስ በመሆኑ በየሰበብ አስባቡ እዚህም እዚያም የሚታዩ ጥፋቶች አሳማኝ ምክንያት ያላቸው አይደሉምና ነው።¾

 

አማረ ሲሳይ (www.abyssinialaw.com)

መግቢያ


በአሁኑ ወቅት በስፋት ተቀባይነት ካገኙ የሰብአዊ መብት ድንጋጌዎች በወንጀል ተከሰው ለጠበቃ የመክፈል አቅም ለሌላቸው ሰዎች የሕግ ድጋፍ መስጠት አንዱ ነው። በመሆኑም ተከላካይ ጠበቃ የማግኘት መብት የተከሰሱ ሰዎች ካሏቸው ሕገ-መንግስታዊ መብቶች ቀዳሚው ነው ቢባል ማጋነን አይሆንም። ለምን ቢሉ በዓለማቀፋዊም ይሁን በአሕጉራዊ ስምምነቶች እንዲሁም በዝርዝር ብሄራዊ ሕጎች እውቅና የተሰጣቸውና ጥበቃ የሚደረግላቸው የተከሰሱ ሰዎች መብቶች የሚከበሩበት በመሆኑ ነው።


የተከሰሱ ሰዎች ፍርድ ቤት ሲቀርቡ ሊከበሩላቸው የሚገቡ በርካታ መብቶች አሏቸው። ከእነዚህ ውስጥ በዳኝነት አካላት ፊት በእኩልነት የመታየት፣ ጥፋተኝነታቸው እስካልተረጋገጠ ድረስ ንፁህ ተደርገው የመገመት፣ ፍትሀዊ በሆነና በግልጽ ችሎት የመዳኘት፣ የተፋጠነ ፍርድ የማግኘትና ይግባኝ የማቅረብ መብቶች ይገኙበታል። በተጨማሪም ክሱን በጽሁፍ የማግኘት፣ ተከሳሾች በራሳቸው ላይ ያለመመስከር፣ የመከላከያ ምስክሮችንና ማስረጃዎቻቸውን የማቅረብ፣ ለአቃቤ ሕግ ምስክሮች መስቀለኛ ጥያቄ የማቅረብ፣ እንዲሁም በመንግሥት እጅ የሚገኙ ማስረጃዎችን የማግኘት መብቶቻቸውም ሳይጠቀሱ የማይታለፉ ናቸው።


ይሁን እንጂ እነዚህ ሁሉ በበርካታ ሕገ-መንግስታት፣ በዓለማቀፋዊና በአሕጉራዊ የሰብአዊ መብት ስምምነቶች እውቅና ያገኙ መብቶች ብዙውን ጊዜ ሲከበሩ ሳይሆን ሲጣሱ ነው የሚታየው። ይህም የሚሆነው ለእነዚህ መብቶች መከበር መሰረታዊ የሆነው የተከሰሱ ሰዎች ተከላካይ ጠበቃ የማግኘት መብት ሕጉ ላይ በተቀመጠው ልክ በተግባር እየተፈጸመ ባለመሆኑ ነው።


ከዚህም በመነሣት የመብቱን መከበርና አለመከበር በማየት ብቻ መሠረታዊ የተከሰሱ ሰዎች መብቶች መከበራቸውንና መጣሳቸውን መገንዘብ ይቻላል። በመሆኑም ይህ ጽሑፍ በዚህ መነሻነት ተከላካይ ጠበቃ የማግኘት መብት በተለያዩ ሕጎች ያለውን ጠቅላላ ገጽታ በቀጣዮቹ ሁለት ክፍሎች ለመዳሰስ ይሞክራል።

 

ተከላካይ ጠበቃ የማግኘት መብት ሕጋዊ መሰረት


ተከላካይ ጠበቃ የማግኘት መብት በተለያዩ ሀገሮች ሕገ-መንግሥታት በተለያየ መልኩ ሠፍሮ ይገኛል። የተወሰኑ የአፍሪካ ሀገሮችን ለአብነት ስንመለከት እንደ ቦትስዋና ያሉ ሀገሮች የተከሰሱ ሰዎች በራሳቸው ወጪ ተከላካይ ጠበቃ እንዲያቆሙ ያደርጋሉ። ሌሎችም እንደ ሱዳን ያሉ ሀገሮች በከባድ ወንጀሎች ለተከሰሱ ሰዎች ብቻ በመንግሥት ወጪ የሕግ ጠበቃ እንዲቆምላቸው ይፈቅዳሉ።


እንደ ላይቤሪያ ባሉ ሀገሮች ደግሞ በየትኛውም የወንጀል ዓይነት የተከሰሱ ሰዎች በራሳቸው አቅም በሕግ ጠበቃ ለመወከል ካልቻሉ በመንግሥት ወጪ በሕግ ባለሙያ የመታገዝ መብት ይሰጣቸዋል። አብዛኞቹ እንደ ደቡብ አፍሪካ ያሉ ሀገሮች ግን የተከሰሱ ሰዎች ተከላካይ ጠበቃ እንዲያገኙ የሚፈቅዱት ፍትሕ የሚጓደል ሆኖ ሲገኝ ነው። ከዚህም ባሻገር በወንጀል ጉዳይ ለተከሰሱ ሰዎች የመከላከል መብታቸውን የሚፈቅዱ ነገር ግን በማን ወጪ የሚለውን በግልጽ በሕገ-መንግሥታቸው ያላመላከቱ ወደ ሃያ የሚሆኑ ሀገሮች በአሕጉ ራችን መኖራቸውን ጥናቶች ያሳያሉ።


ተግባራዊ አፈጻጸሙ ገና ብዙ የሚቀረውና ከሀገር ሀገር የሚለያይ ቢሆንም፣ ከዚህ በላይ በተገለጸው መሰረት ተከላካይ ጠበቃ የማግኘት መብት ሕገ-መንግሥታዊ እውቅና እንዳለው መገንዘብ ይቻላል። ይሁን እንጂ ይኸው መብት ተፈጻሚነት የሚኖረው በየትኛው የክርክር ሂደት ማለትም በቅድመ-ክስ፣ በክስ ወይም ከክስ በኋላ እንደሆነ ከላይ ለአብነት የተጠቀሱት ሕገ-መንግሥታት የሚሉት ነገር የለም። በመሆኑም የመብቱ ሕገ-መንግሥታዊነት የይስሙላ እንዳይሆን? የሚል ጥያቄ ያጭራል።

 

ተከላካይ ጠበቃ የማግኘት መብትና ዓለማቀፍ የሰብአዊ መብት ስምምነቶች


በወንጀል ጉዳዮች ክርክር ጊዜ ተከላካይ ጠበቃ በመንግሥት ወጪ ማቆም በራሱ መብትና ለሌሎች የተከሰሱ ሰዎች መብቶች መከበር ዓይነተኛ ቅድመ-ሁኔታ መሆኑ አያጠያይቅም። ይህም መብት የሚመነጨው በበርካታ ዓለማቀፍ የሰብአዊ መብት ስምምነቶች ውስጥ ከተደነገጉት እንደ ፍትሕ የማግኘት መብት፣ ንጹሕ ሆኖ የመገመት መብት፣ ሚዛናዊ የፍርድ ሂደትና በሕግ ፊት እኩል መሆን ካሉ መሰረታዊ መርሕዎች ነው። በብዙ የሰብአዊ መብት ስምምነቶች የተገለጸው የፍትሕ ተደራሽነትም ለተከሰሱ ሰዎች ሰብአዊ መብቶች መጠበቅ ያለው ሚና ሳይጠቀስ የሚታለፍ አይደለም።

ሀ. ሁሉን አቀፍ የሰብአዊ መብቶች መግለጫ


ይህ መግለጫ በሀገሮች ላይ የአስገዳጅነት ውጤት ባይኖረውም በርካታ ሕገ-መንግሥታትና የሰብአዊ መብት ሰነዶች የሚተረጎሙት እሱን መነሻ አድርገው መሆኑ አይታበልም። በመሆኑም መግለጫው በአንቀጽ 11 (1) በወንጀል የተከሰሰ ማንኛውም ሰው ክሱ በይፋ በሚሰማበት ግልጽ ፍርድ ቤት በሕግ መሰረት የመከላከል መብቱ እንዲጠበቅለት በጥቅል ሁኔታ አስቀምጧል።


በዚሁ መግለጫ አንቀጽ 10 መሰረት “ማንም ሰው በመብቶቹና ግዴታዎቹ እንዲሁም በተከሰሰበት ማንኛውም ጉዳይ ውሳኔ ለማግኘት ሙሉ የእኩልነት መብቱ ተጠብቆ ነጻ በሆነና አድልዎ በሌለበት ፍርድ ቤት ሚዛናዊና ይፋ የሆነ ፍርድ የማግኘት መብት አለው”፡፡ ከዚህ ድንጋጌ መገንዘብ የሚቻለው መግለጫው ለተከራካሪዎች እኩልነትና ለሚዛናዊ ፍርድ በግልጽ ጥበቃ የሚሰጥ መሆኑን ነው፡፡ ሚዛናዊ የፍርድ ሒደት የሚኖረው ደግሞ ግለሰቦች በግልጽ በሚታወቅ ሕግ የተከሰሱበትን ነገር ተረድተው በሕግ ባለሙያ እገዛ ከተከራከሩ መሆኑ የሚያጠያይቅ አይደለም።

ለ. የሲቪልና የፖለቲካ መብቶች ዓለማቀፍ ስምምነት


ተከላካይ ጠበቃ በመንግሥት ወጪ ከማግኘት መብት ጋር በተያያዘ ዓለማቀፋዊ ከሆኑ ስምምነቶች ውስጥ የሲቪልና የፖለቲካ መብቶች ስምምነት በቀዳሚነት ይጠቀሳል። ስምምነቱ በአንቀጽ 14 (1) ሰዎች ሁሉ በፍርድ ቤቶችና በዳኝነት አካላት ፊት በእኩልነት መታየት አለባቸው በማለት ጥበቃ ሲሰጥ በንኡስ አንቀጽ 3 /መ/ ራሱ በተገኘበት የመዳኘት፣ ራሱን በግል ወይም በመረጠው ጠበቃ የመከላከል፣ ጠበቃ ከሌለው ትክክለኛ ዳኝነት የሚጓደል ሆኖ ሲገኝና የገንዘብ አቅሙ የማይፈቅድ ሲሆን ሳይከፍል ጠበቃ ወይም የሕግ አማካሪ ዕርዳታ የማግኘት መብት እንዳለው ያረጋግጣል።
ይህ ስምምነት በወንጀል ጉዳይ የተከሰሱ ድሃ ሰዎች በመንግሥት ወጪ የሕግ ጠበቃ እንዲያገኙ ፈራሚ ሀገሮች ላይ ግዴታ የሚጥል ቢሆንም፣ የስምምነቱ አንቀጽ 14 (3) /መ/ በሁለት መስፈርቶች የታጠረ ነው ማለት ይቻላል። ይኸውም ተከሳሹ በመንግሥት ወጪ ጠበቃ የሚቆምለት በግሉ ለማቆም አቅም ከሌለውና ፍትሕ የሚጓደል ሲሆን ነው የሚሉት ሲሆኑ ለሀገሮች ሰፊ ፍቅድ ሥልጣን የሚሰጡ ናቸው።


የተባበሩት መንግሥታት የሰብአዊ መብቶች ኮሚቴ እንዲህ ዓይነቱን ፍቅድ ሥልጣን የስምምነቱ ፈራሚ ሀገሮች እንዴት መጠቀም እንዳለባቸው በጠቅላላ አስተያየት ቁጥር 32 ማብራሪያ ሰጥቷል። በማብራሪያውም መሰረት ሀገሮች ፍትሕ የሚጓደል ሲሆን የሚለውን ሲተረጉሙ የወንጀሉን ከባድነትና እስከ ይግባኝ የመሄድ እድሉን ሁሉ ታሳቢ ሊያደርጉ ይገባል። በተጨማሪም ወንጀሉ ከባድ በሆነ ጊዜ ተከሳሾች በየትኛውም የክርክር ሂደት የሕግ ጠበቃ በመንግሥት ወጪ ሊቆምላቸው ይገባል ይላል። ሆኖም ግን በቀላል ወንጀሎች ጊዜም ፍትሕ ሊዛባ የሚችልበት ሁኔታ መኖሩን ማብራሪያው ግምት ውስጥ አላስገባም።


ማብራሪያው በተጨማሪነት እንደሚገልጸው በመንግሥት ወጪ የሚቆም ማንኛውም ተከላካይ ጠበቃ አቅም ያለውና የያዘውን ጉዳይ ውጤታማ ሊያደርግ የሚችል መሆን አለበት። ሌላው በማብራሪያው የተካተተው ነጥብ የሕግ ባለሙያው ምስክሮች በሚሰሙበት ጊዜ የግድ መገኘት ያለበት ከመሆኑም በላይ ከተከሳሹ ጋር በመመካከር ካልሆነ በቀር በሞት ሊያስቀጣ በሚችል ወንጀል ተከሳሹ ሳያውቅ የይግባኝ መብቱ ሊቋረጥ አይገባም። እንደዚሁም ፍርድ ቤትን ጨምሮ ማንኛውም አካል በመንግሥት ወጪ የሚቆመውን የሕግ ባለሙያ ሥራ ማደናቀፍ አይኖርበትም። ማብራሪያው ሲያጠቃልል ሀገሮች በዚህ አግባብ ካልሠሩ ስምምነቱን እንደመጣስ ያስቆጥርባቸዋል።

 

ሐ. የሕጻናት መብቶች ዓለማቀፍ ስምምነት


ይኸው ስምምነት ለሕጻናት ሊሰጣቸው ስለሚገባ የሕግ ድጋፍ በተወሰነ መልኩ ይደነግጋል። በዚህም መሰረት የስምምነቱ አንቀጽ 37 /መ/ ማንኛውም ነፃነቱን እንዲያጣ የተደረገ ሕጻን የሕግ እርዳታ ባፋጣኝ ማግኘት እንዳለበት ይገልጻል።


አንቀጽ 40 (2) ደግሞ በወንጀል የተከሰሰ ማንኛውም ሕፃን ለቀረበበት ክስ መከላከያ አዘጋጅቶ ለማቅረብና ጉዳዩ በሚሰማበት ጊዜ የሕግ እርዳታ ያገኛል ይላል። ይሁንና እነዚህ ድንጋጌዎች ጥቅል ከመሆናቸው ባለፈ በወንጀል የተከሰሱ ሕጻናት በመንግሥት ወጪ የሕግ ጠበቃ ሊቆምላቸው የሚገባ መሆኑን በግልጽ አያመላክቱም።

 

መ. የአስገዳጅነት ውጤት የሌላቸው ዓለማቀፋዊ ሰነዶች


ከዚህ በላይ ከተብራሩት ዓለማቀፋዊ የሰብአዊ መብት ስምምነቶች በተጨማሪ የተባበሩት መንግሥታት በመንግሥት ወጪ የሚሰጥ የሕግ ድጋፍን የሚመለከቱ በርካታ ሰነዶች አውጥቷል። ከእነዚህ ውስጥ በጠበቆች ሙያ ላይ የሚያተኩረው መሰረታዊ መርሕ (UN basic principles on the role of lawyers) አንዱ ሲሆን በመጀመሪያውና በስድስተኛው መርሕ የፍትሕን ተደራሽነት በእኩል ለሁሉም ዜጎች ለማረጋገጥ መንግሥታት በየትኛውም የክርክር ሂደት በራስ ወጪ ተከላካይ ጠበቃ ማቆም ለማይችሉ ተከሳሾች ነፃ የሕግ ድጋፍ መስጠት ይቻላቸው ዘንድ በቂ በጀት ሊመድቡ እንደሚገባ ይገልጻል። መርሕ 1 በተለይ ሰዎች ሁሉ በሕግ ፊት እኩል ናቸው የሚለውን በመያዝ ሀገሮችም ሆኑ የሕግ ሙያው በራሱ በሕግ ባለሙያ የመታገዝ መብት ያለምንም የዘር፣ የሃይማኖት፣ የቀለም፣ የጾታ፣ የሁኔታ ወዘተ ልዩነትና አድልዎ ሳይደረግበት ለማንኛውም ሰው ተደራሽ መሆን አለበት ሲል ያስቀምጣል።


የተባበሩት መንግሥታት በወንጀል የፍትሕ ሥርዓትና በነፃ የሕግ ድጋፍ ተደራሽነት ላይ ያወጣው መርሕና መመሪያም (UN principles and guidelines on access to legal aid in criminal justice systems) በተመሳሳይ በመርሕ 3 በወንጀል ጉዳዮች የሕግ ጠበቃ በራሳቸው ወጪ ማቆም የማይችሉ ሰዎች ከተያዙበት እስከ ክርክሩ መጨረሻ ሂደት ፍትሕ የሚጓደል ሆኖ ሲገኝ እንደ ጉዳዩ አጣዳፊነትና ውስብስብነት እንዲሁም እንደ ቅጣቱ ክብደት በሕግ ባለሙያ ሊታገዙ የሚገባ መሆኑን አስቀምጧል። በመርሕ 2 መሰረት ደግሞ የነፃ ሕግ ድጋፉን ሥርዓት ለማጠናከር ሀገሮች አስፈላጊውን የሰው ኃይልና በጀት ማሟላት ይኖርባቸዋል። በተጨማሪም በመርሕ 2 እንደተገለጸው ሀገሮች ነፃ የሕግ ድጋፍ የመስጠት ኃላፊነትና ግዴታ ያለባቸው መሆኑን በመገንዘብ ዝርዝር ሕግ ማውጣት ያለባቸው ሲሆን የሚወጣውም ሕግ ተደራሽ፣ ውጤታማ፣ ዘላቂና ተአማኒነት ያለው መሆን አለበት።


ይሁን እንጂ እነዚህ ሰነዶች እንደ ዓለማቀፍ የሰብአዊ መብት ስምምነቶች ሁሉ ሀገሮች ላይ አስገዳጅ ግዴታ የሚጥሉ አይደሉም። ነገር ግን ሀገሮች የሕግ ማእቀፍ ሲያዘጋጁም ሆነ የፖሊሲ አቅጣጫ ሲነድፉ ለመነሻነት የሚጠቅሙ ወሳኝ ሰነዶች መሆናቸው አይካድም። በመሆኑም ሰነዶቹ ዓለማቀፉ ሕብረተሰብ በወንጀል ጉዳዮች ስለሚሰጥ ነፃ የሕግ ድጋፍ ወቅታዊ አቋሙን የገለጸባቸው በመሆናቸው ከአስገዳጅነት የዘለለ አስተዋፅኦ አላቸው ተብሎ ይታመናል፡፡


ተከላካይ ጠበቃ የማግኘት መብትና አሕጉራዊ የሰብአዊ መብት ስምምነቶች


በወንጀል ጉዳይ የተከሰሱ ሰዎች የቀረበባቸውን ክስ ለመከላከል ከሚያስችሏቸው በርካታ አማራጮች አንዱ በመንግሥት ወጪ የሚሰጥ የሕግ ድጋፍ መሆኑን ከፍ ብሎ የተገለጹት ዓለማቀፋዊ የሰብአዊ መብት ስምምነቶች ያስረዳሉ። በዚህ ረገድ አሕጉራዊ የሰብአዊ መብት ስምምነቶችስ ምን ይላሉ? የሚለው ደግሞ በሚከተለው ዳሰሳ ይመለሳል።


አሕጉሮችም እንደ ሀገሮች ዓለማቀፍ የሰብአዊ መብት ስምምነቶችን የሚፈርሙ ሲሆን በየአሕጉራቸው ደግሞ በአባል ሀገሮች ላይ ተፈጻሚነትና አስገዳጅነት ያላቸው የሰብአዊ መብት ስምምነቶችን በራሳቸው ሥልጣን ያወጣሉ። በዚህም መሰረት በአፍሪካ፣ በአውሮፓና በአሜሪካ አሕጉሮች ወጥተው ሥራ ላይ ያሉ የሰብአዊ መብት ስምምነቶችን በዋናነት መጥቀስ ይቻላል።

 

የአፍሪካ የሰብአዊ መብት ስምምነቶች


ሀ. የአፍሪካ የሰዎችና የሕዝቦች መብቶች ቻርተር


ይህ ቻርተር ከአሕጉ ራችን የሰብአዊ መብት ሰነዶች ቀዳሚው ነው። ቻርተሩ በአንቀጽ 7 (1) /ሐ./ እንደሚደነግገው ጸንተው በሚገኙ ስምምነቶች፣ ሕጎችና ልማዶች ዋስትና የተሰጣቸው መሠረታዊ መብቶቹን የሚጥሱ ድርጊቶች ሲፈጸሙበት ማንም ሰው በራሱ ወይም በመረጠው አማካሪ አማካኝነት ሥልጣን ላላቸው ብሔራዊ አካላት በደሉ እንዲሰማለት የማድረግ መብት አለው፡፡


እዚህ ላይ ሊነሳ የሚገባው ጥያቄ ራሱ ለመረጠው ጠበቃ የሚከፍለው ገንዘብ ባይኖረውስ የሚለው ሲሆን በቻርተሩ አንቀጽ 2 መሰረት ይሄው ድንጋጌ ለሁሉም አፍሪካዊያን በእኩልነትና አድሎአዊነትን ባስወገደ ሁኔታ ተፈጻሚነት እንዲኖረው በወንጀል ጉዳይ ለተከሰሱና በራሳቸው አቅም ጠበቃ ማቆም ለማይችሉ ሰዎች በመንግሥት ወጪ የሕግ ባለሙያ እገዛ እንዲያገኙ በሚያስችል መልኩ መተርጎም ይኖርበታል። አለበለዚያ ድንጋጌው ፅንሰ-ሀሳባዊ ሆኖ ከሚቀር በቀር ትርጉም አይኖረውም።


በተጨማሪም የቻርተሩ አንቀጽ 4 ማንኛውም ሰው በሕይወት የመኖር መብት እንዳለው ይገልጻል። ይሁንና አሕጉሩ የሞት ፍርድን ተግባራዊ የሚያደርጉ በርካታ አባል ሀገሮች ያሉበት ከመሆኑ አንጻር “የመብቶች ሁሉ እናት” የሚባለው ይህ መብት ያለ አግባብ በሚካሄድ የክርክር ሂደት ሊታጣ ይችላል። በመሆኑም መንግስት ቢያንስ እስከ ሞት ሊያስቀጡ በሚችሉ ከባድ የወንጀል ጉዳዮች ለተከሰሱ ሰዎች በነጻ ጠበቃ የማቆም ግዴታ ውስጥ ካልገባ የመብቱ መከበር ከወረቀት የዘለለ አይሆንም።

 

ለ. የአፍሪካ ሕጻናት ደህንነትና መብቶች ቻርተር


ይህ ቻርተር በአንቀጽ 17 በወንጀል ጉዳይ ከሚሰጥ ነጻ የሕግ ድጋፍ ጋር የተያያዙ የተወሰኑ ድንጋጌዎችን ይዟል። በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (1) መሰረት ማንኛውም የተከሰሰ ወይም ጥፋተኛ ሆኖ የተገኘ ሕጻን ከልጅነቱ አኳያ ልዩ እንክብካቤና ጥበቃ የማግኘት መብት አለው።


በተለይም ደግሞ የዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (2) /ሐ/ እንደሚለው የተከሰሱ ሕጻናት መከላከያቸውን ሲያዘጋጁም ሆነ ሲያቀርቡ የቻርተሩ አባል ሀገሮች የሕግና ሌላም ተገቢ እገዛ መስጠት አለባቸው። ስለሆነም የወንጀሉና የቅጣቱ ዓይነት ምንም ይሁን ምን ሀገሮች በወንጀል ጉዳይ የተከሰሱ ሕጻናት በሕግ ባለሙያ እንዲወከሉ የማድረግ ግዴታ እንዳለባቸው ከዚህ ድንጋጌ መገንዘብ ይቻላል።

 

ሐ. የአስገዳጅነት ውጤት የሌላቸው አሕጉራዊ ሰነዶች


ከፍ ብሎ ከተጠቀሱት ቻርተሮች በተጨማሪ የአፍሪካ የሰዎችና ሕዝቦች መብቶች ኮሚሽን በወንጀል ጉዳይ የሚሰጥ ነጻ የሕግ ድጋፍን ተግባራዊ ለማድረግ የሚረዱ በዛ ያሉ የመፍትሔ ሀሳቦችን /Resolutions/ አውጥቷል። ከእነዚህም ውስጥ የዳካር መግለጫ፣ ሚዛናዊ የፍርድ ሂደት መብትና የሕግ እገዛ መርሕዎችና መመሪያዎች እንዲሁም የላሎንጌ መግለጫ በዋናነት ይጠቀሳሉ።


እንደ አውሮፓዊያን አቆጣጠር በ1999 ዓ.ም የወጣው የዳካር መግለጫ /Dakar Declaration resolution on the Right to a Fair Trial and Legal Aid in Africa/ የሚያተኩረው በሚዛናዊ የፍርድ ሂደት መብትና ነጻ የሕግ ድጋፍ ላይ ሲሆን በአንቀጽ 9 የፍትሕ ተደራሽነት ሚዛናዊ የፍርድ ሂደት መብት ወሳኝ አካል መሆኑን በግልጽ ያስቀምጣል። በመሆኑም መግለጫው መንግሥታት በወንጀል ጉዳዮች የሚሰጥን ነጻ የሕግ ድጋፍ ማረጋገጥ አለባቸው ሲልም ከፍተኛ ኃላፊነት ይጥልባቸዋል።


በዚሁ አንቀጽ እንደተጠቀሰው አብዛኞቹ በወንጀል ጉዳይ የሚከሰሱ ሰዎች የተለያዩ የሕግ አገልግሎቶችን ለማግኘት ፍርድ ቤቶችም ሆኑ የሕግ ሙያተኞች የሚያስከፍሏቸውን ከፍተኛ ወጪ ለመሸፈን የሚያስችል አቅም የላቸውም። ስለዚህ ሚዛናዊ የፍርድ ሂደት መብት ይበልጥ ውጤታማ እንዲሆን ካስፈለገ መንግሥታት ለድሃ ሰዎች ነጻ የሕግ አገልግሎት የመስጠት ግዴታ ውስጥ መግባት አለባቸው።


የመግለጫው የመፍትሔ ሀሳብ በአጽንዖት እንደሚለው የአፍሪካ የሰዎችና ሕዝቦች መብቶች ቻርተር አባል ሀገሮች በወንጀል ጉዳይ ለተከሰሱ ድሃ ሰዎች ነጻ የሕግ ድጋፍ የሚሰጡባቸውን መንገዶች በአስቸኳይ ሊመረምሩ ይገባል። ይህም ተከላካይ ጠበቆችንና የተለያዩ የነጻ ሕግ ድጋፍ ማዕቀፎችን ይጨምራል። በመግለጫውም ሆነ በመፍትሔ ሀሳቡ በጥቅል እንደተቀመጠው መንግሥታት ከጠበቆችና ከሙያ ማኅበራት፣ መንግሥታዊ ካልሆኑ ድርጅቶች፣ ከሰብአዊ መብት ድርጅቶችና ከፍርድ ቤቶች ጋር በመተባበር ለድሃ ሰዎች የሚሰጠውን ነጻ የሕግ ድጋፍ ውጤታማ ማድረግ ይጠበቅባቸዋል።


በ2001 ዓ.ም ደግሞ የአፍሪካ የሰዎችና ሕዝቦች መብቶች ኮሚሽን የዳካር መግለጫን መሰረት ያደረጉ ሚዛናዊ የፍርድ ሂደት መብትና የሕግ እገዛ መርሕዎችና መመሪያዎች /Principles and Guidelines on the Rights to a Fair Trial and Legal Assistance in Africa/ አውጥቷል። መርሕዎቹም በብሔራዊ ሕጎች ሊካተቱ የሚገቡ ከነጻ የሕግ ድጋፍ ጋር የተያያዙ ልዩ ልዩ የመፍትሔ አቅጣጫዎችን ይጠቁማሉ።


በእነዚህ መርሕዎች አንቀጽ 5 /ሰ/ መሰረት መንግሥታት የሕግ ባለሙያዎችን ተደራሽነት ለሁሉም ዜጎች ያለምንም አድልዎ የሚያረጋግጡ አስተማማኝ አሠራሮችን ሊከተሉ ይገባል። በተጨማሪም መንግሥታትና የሕግ ባለሙያ ማኅበራት የኅብረተሰቡን ንቃተ-ሕሊና በማሳደግ እንዲሁም በሕግ የተሰጡ መብቶቹንና ግዴታዎቹን በማስገንዘብ የሕግ ባለሙያዎች መሰረታዊ መብቶችንና ነጻነቶችን ለማስጠበቅ ያላቸውን ሚና የማሳወቅ ኃላፊነት አለባቸው።


የመርሕዎቹ አንቀጽ 5 /ሸ/ በወንጀል ክርክር ጊዜ ፍትሕ የሚጓደል ሆኖ ሲገኝ ለተከሳሾቹ በመንግሥት ወጪ የሕግ ባለሙያ እገዛ መሰጠት እንዳለበት ሲደነግግ ፍትሕ የሚጓደለው መቼ ነው? የሚለውን ለመወሰን ሁለት ዓይነት መስፈርቶችን አስቀምጧል። እነዚህም የወንጀሉ አደገኛነትና የቅጣቱ ከባድነት ናቸው። ለትክክለኛ ፍትሕ ሲባል ይግባኝን ጨምሮ ማናቸውም ከባድ ጉዳዮች ምን ጊዜም የጠበቃ እገዛ ያስፈልጋቸዋል።


ይኸው ተመሳሳይ አንቀጽ በመንግሥት ለሚሰጥ ነጻ የሕግ ድጋፍ የሚመደቡ የሕግ ባለሙያዎች ማሟላት የሚገቧቸውን መስፈርቶችም ይዘረዝራል። በዚህም መሰረት ባለሙያዎቹ ብቁ መሆን ይኖርባቸዋል። ከያዙት ጉዳይ አኳያም አስፈላጊውን የሥራ ልምድና ክሕሎት ሊይዙ ይገባል። እንደዚሁም በማንኛውም የመንግሥት አካል ፊት ሙያዊ ነጻነታቸውን ማስጠበቅ የሚችሉ መሆን አለባቸው።


በ2004 ዓ.ምም ኮሚሽኑ በወንጀል የፍትሕ ሥርዓት ነጻ የሕግ ድጋፍን ተደራሽ የሚያደርግ የላሎንጌ መግለጫንና የድርጊት መርሐ-ግብር /Lilongwe Declaration on Accessing Legal Aid in the Criminal Justice System in Africa and Plan of Action/ ያወጣ ሲሆን መግለጫው በአንቀጽ 1 በወንጀል የፍትሕ አስተዳደር ለሚሰጥ ነጻ የሕግ ድጋፍ እንደ መብት ዕውቅና ይሰጣል።


ይኸው አንቀጽ ነጻ የሕግ ድጋፍ የሕግ ምክርን፣ የፍርድ ቤት ውክልናን፣ የንቃተ-ህግ ትምህርትንና የሽምግልና ስራን በሚያካትት መልኩ ሰፍቶ መተርጎም እንዳለበትም ይገልጻል። እንደዚሁም በነጻ የሕግ ድጋፍ አሰጣጡ ሂደት የሚሳተፉ አጋር አካላት ውስጥ መንግስታዊና መንግስታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች፣ ሀይማኖታዊ የበጎ አድራጎት ድርጅቶች፣ ማህበረሰብ አቀፍ ድርጅቶች፣ የሙያ ማኅበራትና የትምህርት ተቋማት መካተት እንዳለባቸው ያስገነዝባል።


በተጨማሪም በዚህ አንቀጽ መሰረት መንግሥታት ውጤታማና ግልጽ ነጻ የሕግ ድጋፍ ለድሃ ዜጎቻቸው መስጠት ይችሉ ዘንድ በቂ በጀት መመደብና እርምጃ መውሰድ ይጠበቅባቸዋል። ነጻ የሕግ ድጋፉ በየትኛውም የወንጀል ክርክር ሂደት መሰጠት ያለበት መሆኑን ደግሞ የመግለጫው አንቀጽ 3 ይደነግጋል።


ሀገሮች ነጻ የሕግ ድጋፍ የመስጠት ግዴታቸውን ለመወጣት የሚያስችላቸው ወጥ መንገድ የለም። ይሁንና ሁሉንም ዓይነት የነጻ ሕግ ድጋፍ አሰጣጥ ዘዴዎች አቀናጅቶና አደራጅቶ የመምራት ኃላፊነት አለባቸው። በመግለጫው አንቀጽ 6 እንደተጠቀሰው መንግሥታት ለድሃ የኅብረተሰብ ክፍሎች የፍትሕ ተደራሽነትን የማረጋገጥ ኃላፊነታቸውን ለመወጣት የሚያግዟቸው ብዙ የነጻ ሕግ ድጋፍ አሰጣጥ መንገዶች አሉ።
ከእነዚህም ውስጥ በመንግሥት ወጪ የሚቋቋሙ የተከላካይ ጠበቆች ጽ/ቤቶች፣ የፍትሕ ማዕከላት፣ የጠበቆች ማኅበራት፣ የከፍተኛ ትምህርት ተቋማት የሕግ ትምህርት ቤቶች ወዘተ ዋና ዋናዎቹ ናቸው። ለነጻ የሕግ ድጋፉ የትኛውም ዘዴ ቢመረጥ አገልግሎቱን ከሚሹ ተገልጋዮች ፍላጎት አኳያ መደራጀት ይኖርበታል።


በመግለጫው አንቀጽ 9 ሥር እንደተመለከተው በብዙ የአፍሪካ ሀገሮች የሚሰጠው ነጻ የሕግ ድጋፍ አገልግሎት በለጋሾች ዕርዳታ ላይ የተመሰረተ ነው። ስለሆነም በማንኛውም ጊዜ ሊቋረጥ ይችላል። በዚህም ምክንያት ዘለቄታ ያለው የነጻ ሕግ ድጋፍ አሰጣጥ ሥርዓት መዘርጋት ያስፈልጋል።
ነገር ግን ከዚህ በላይ የተተነተኑት ሰነዶች እንደ ቻርተሮቹ የአስገዳጅነት ውጤት የላቸውም። ሆኖም ሰነዶቹ የአፍሪካ ኅብረት በወንጀል ጉዳዮች ስለሚሰጥ ነፃ የሕግ ድጋፍ የያዘውን አቋም በግልጽ ያሳውቃሉ። ስለዚህ የአሕጉሩን አባል ሀገሮች ብሔራዊ የሕግ ማዕቀፎች ለማዘጋጀት በመነሻነት የማገልገል ሚና አላቸው።

የአውሮፓና የአሜሪካ የሰብአዊ መብት ስምምነቶች


ሀ. የአውሮፓ የሰብአዊ መብቶች ስምምነት


ይህ ስምምነት በአንቀጽ 6 (3) /ሐ./ ማንኛውም በወንጀል የተከሰሰ ሰው ራሱን በራሱ ወይም በመረጠው ጠበቃ ወይም ለጠበቃ የመክፈል አቅም ከሌለው ፍትሕ የሚጓደል ሆኖ ሲገኝ መንግሥት በነጻ በሚያቆምለት ጠበቃ የተከሰሰበትን ጉዳይ የመከላከል መብት አለው ሲል ይደነግጋል። ሆኖም አንቀጹ ፍትሕ የሚጓደለው መቼ ነው? ተብሎ ለሚነሣ ጥያቄ በቂ መልስ የሚሰጥ አይደለም።


በመሆኑም የአውሮፓ የሰብአዊ መብቶች ፍርድ ቤት ፍትሕ የሚጓደል ሆኖ ሲገኝ የሚለውን ድንጋጌ ሲተረጉም ግምት ውስጥ የሚያስገባቸው መስፈርቶች አሉ። እነሱም የጉዳዩ ውስብስብነት፣ የቅጣቱ ከባድነትና ተከሳሹ ራሱን ለመከላከል ያለው አቅም የሚሉት ሲሆኑ እነዚህን መስፈርቶች በአግባቡ መመዘን ከተቻለ ትክክለኛ ፍትሕ ለመስጠት ወሳኝነት አላቸው።


በተጨማሪም የአውሮፓ የሰብአዊ መብቶች ኮሚሽን እንደሚለው በወንጀል ጉዳይ የተከሰሱ ሰዎች የሕግ ጠበቃ ከሌላቸው በሚዛናዊ የፍርድ ሂደት የሚኖራቸውን መብቶች አውቀው ሊያስከብሩ አይችሉም። ስለሆነም ኮሚሽኑ በጠበቃ የመታገዝ መብት ለሌሎች መብቶች መከበር ዋና መሰረት መሆኑን ያረጋግጣል።


ለ. የአሜሪካ የሰብአዊ መብቶች ስምምነት


የአሜሪካ የሰብአዊ መብቶች ስምምነት ደግሞ በአንቀጽ 8 (2) /መ/ በወንጀል የተከሰሰ ሰው ራሱን በራሱ የመከላከል ወይም በመረጠው ጠበቃ የመታገዝና ከጠበቃው ጋር በነጻነት ብቻውን የመገናኘት መብት እንዳለው ይደነግጋል። በተጨማሪም በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (2) /ሠ./ በወንጀል የተከሰሰው ሰው የተከሰሰበትን ጉዳይ በራሱ ወይም በመረጠው ጠበቃ አማካኝነት ለመከላከል የማይችል በሆነ ጊዜ በመንግሥት ወጪ የሚቆም ጠበቃ የማግኘት የማይገሰስ መብት አለው ሲል በግልጽ ያስቀምጣል።


በዚህ ድንጋጌ ውስጥ በሌሎች ስምምነቶች የተለመደው ፍትሕ የሚጓደል ሆኖ ሲገኝ የሚለው ጥቅል አነጋገር አልተካተተም። ይህም መሰረታዊ ነጥብ ስምምነቱን የሚያስፈጽሙና የሚተረጉሙ አካላት በጥቅል ድንጋጌው ሳቢያ የሚቸገሩበትን ሁኔታ ያስቀራል። ጠቅለል ሲልም የስምምነቱ አባል ሀገሮች በወንጀል ለተከሰሱ ሰዎች ያለ ምንም ቅድመ-ሁኔታ በመንግሥት ወጪ ጠበቃ የማቆም ግዴታ ያለባቸው መሆኑን መረዳት ይቻላል። (ይቀጥላል)

መላኩ ገብርኤል በኢትዮጵያ

Wednesday, 28 December 2016 14:05

 

 በጥበቡ በለጠ

 

ዛሬ ታህሳስ 19 ቀን ነው። በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ-ክርስትያን ውስጥ በደማቅ ሁኔታ ከሚከበሩት ዓመታዊ በዓላት መካከል የዛሬዋ ዕለት ናት፤ መላኩ ገብርኤል።

 

እንደ ሌሎች በዓላት በብሔራዊ ደረጃ ሥራ ተዘግቶ ባይከበርም በዕለተ ገብርኤል በርካታ የቤተ-ክርስትያኒቱ ምዕመናን እና ምዕመናት በገብርኤል ቀን ሥራ አይሰሩም። ዋነኛ ትኩረታቸው በዓሉን ማክበር ነው። ገበሬው አያርስም፣ አያርምም፣ አያጭድም። የገብርኤልን ታቦት ያጅባል። ከገብርኤል ጋር በመንፈስ ይገናኛል። ፅዋ ይጠጣል። ፅዋ ያወጣል። የገብርኤል ታቦታት በዛሬው ዕለት በመላው ኢትዮጵያ ወጥተው ይነግሳሉ። በከፍተኛ ድምቀት ታጅበው ወደ መንበረ ክብራቸው ይገባሉ።

 

በተለይ በምስራቅ ኢትዮጵያ በድሬዳዋ እና በሐረር ከተሞች መዳረሻ ላይ የሚገኘው ቁልቢ ገብርኤል በዋናነት ከሚደምቁት የበዓል ማዕከላት ውስጥ ተጠቃሽ ነው። ከመላው ኢትዮጵያ እና ከባሕር ማዶ ያሉ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ሃይማኖት ተከታዮች የሚጐርፉበት የእምነት ቦታ ነው። ያ አካባቢ በዛሬው ዕለት እጅግ ከፍተኛ አማንያን እና አማኒያት የሚገኙበት ነው። በዚህም ሳቢያ በአካባቢው ያለው የንግድ እንቅስቃሴ በከፍተኛ ደረጃ ይደምቃል። ሆቴሉ፣ ምግቡ፣ አልባሳት ሽያጩ፣ ስዕለቱ፣ እርዱ ወዘተ በተለየ ሁኔታ ድምቅምቅ ይላሉ።

 

ከዚሁ ጋር ተያይዞ የደቡብ ኢትዮጵያ ዋነኛዋ መናሃሪያ የሆነችው አዋሳ ከተማ መካከል ላይ ተገማሽሮ የሚታየው ባለ ግርማ ሞገሱ የአዋሳ ገብርኤል ቤተ-ክርስትያንም በእጅጉ እየደመቀ ከመጣ በርካታ ዓመታትን እያስቆጠረ ነው። አዋሳ ለምዕመናን ጉዞ የተመቸች በመሆኗ እና ዙሪያ ገባዋ በብዙ ውብ ነገሮች የተከበበች በመሆኗ የሃይማኖት ተጓዦች ቤተሰቦቻቸውን ጭምር በማስከተል ወደ አዋሳ ይጓዛሉ። በዚህም ሳቢያ አዋሳ የአማኒያን ማዕከል /Pillegremage Centre/ እየሆነች መጥታለች።

 

እነዚህ ሁለት ቦታዎች በዋናነት ይጠቀሱ እንጂ፣ የገብርኤል በርካታ ታቦታት መነሻ የሆነ አንድ አስገራሚ ስፍራ እዚህ ኢትዮጵያ ውስጥ አለ። ሰሜን ሸዋ። ከአዲስ አበባ ወደ ደብረብርሃን ከተማ ስንጓዝ፣ ሸኖ የምትባል ከተማ ከመድረሳችን በፊት “ሺ ፈጅ ገብርኤል” የሚባል በቆርቆሮ ታፔላ የተፃፈ ማስታወቂያ እናገኛለን። ቀስቱ ወደሚያመለክትበት ስንሄድ የቡልጋን ጥልፍልፍ ተራሮች እና ገደላ ገደሎች እናገኛለን።

 

ሰሜን ሸዋ ቡልጋ ውስጥ ይህ “ሺ ፈጅ ገብርኤል” እየተባለ የሚጠራው የተራራው ጉብታ ላይ ሆነው ሲያዩት ጥልቅ ገደል ነው። ያንን ገደላማ ቦታ ለመውረድ እጅግ ጠባብ መንገድ አለች። ያቺ መንገድ አንድ ሰው ብቻ ነው የምታስኬደው። ለመተላለፍ ቆም ተብሎ በጥንቃቄ መተላለፍ ይቻላል። ያቺ ጠባብ መንገድ ሳት ካለች ከጥልቅ ገደል ውስጥ ይዛ ታነጉዳለች።

 

ያቺን ጠባብ፣ ቀጭን እና እጅግ ቁልቁለታማ መንገድ ለመጓዝ ከፍተኛ ብልሃት ይጠይቃል። መንገዷ በተፈጥሮዋ የተዘቀዘቀች ቁልቁለት ስለሆነች ሳንወድ በግድ ታሯሩጠናለች። ግን ደግሞ፣ መደገፊያ የሚሆን መቋሚያ በእጃችን ከያዝን እንደምንም ፍጥነታችንን እየቀነስን መሮጣችን አይቀርም። ቁልቁለቱ አደገኛ ከመሆኑ የተነሳ “ሞት ባናቴ” የሚባሉ ቦታዎች ሁሉ አሉ። “ሞት ባናቴ” በጣም ጠባብ ቦታ ነች። የምታድጥ ቦታ ነች። ካዳጠች መመለሻ የለም። አስፈሪ ነው። ገደል ውስጥ መግባት ነው። ይህን አስፈሪ ቦታ ቡልጋዎች “ሞት ባናቴ” አሉት።

 

እነ “ሞት ባናቴን” አልፎ ረባዳው ቦታ ለመድረስ በትንሹ 1፡30 ሰዓት ይፈጃል። ረባዳው ቦታ ሲደርስ ያዞራል። ምድሯ ትሽከረከርብናለች። ምክንያቱም ለ1፡30 ሰዓት ያህል በቀጭኗ መንገድ በሶምሶማ እየተሽከረከርን ተራራውን እየዞርን ስለወረድን ነው። ረባዳው ምድር ላይ “ሺ ፈጅ ገብርኤል” አለ። ለመሆኑ “ሺ ፈጅ ገብርኤል” ማለት ምንድን ነው?

 

“ሺ ፈጅ” ማለት ሺ የገደለ ማለት ነው። ታዲያ እንዴት ሺ የገደለ ገብርኤል ይባላል? ገብርኤል ሺ የገደለው ለምንድን ነው? ሺ ፈጅ ገብርኤል ለምን ተባለ? የሚሉ ጥያቄዎች በአዕምሯችን መመላለሳቸው አይቀርም።

 

ይህ ቡልጋ ውስጥ የሚገኘው ሺ ፈጅ ገብርኤል እጅግ ታሪካዊ ከሚባሉ አብያተ-ክርስትያናት መካከል አንዱ ነው። በ16ኛው መቶ ክፍለ ዘመን በግራኝ አሕመድ የሚመራው ጦርነት ለ15 ዓመታት ሲካሄድ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ-ክርስትያን ከፍተኛ ጉዳት እየደረሰባት ነበር። ታቦታት እና የቤተ-ክርስትያኒቱ የእምነት መገለጫዎች የጦርነቱ ሰለባ ሆኑ። ከጦርነቱ አደጋ ለመሸሸግ ይህ የቡልጋ ተራራማ እና ገደላማ ቦታ አመቺ ሆኖ ተገኘ። እናም የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ በተ-ክርስትያን በርካታ ታቦታት እና ንዋየ ቅዱሳት ከግራኝ ጥፋት እየሸሹ መቀመጫቸው ቡልጋ ውስጥ ሆነ። የግራኝ ጦር ያንን እጅግ ጥልቅ ገደል እና ተራራ የሚሞክረው አልነበረም። በዚህም ምክንያት ቡልጋ የቤተ-ክርስቲያኒቱን አንጡራ ሀብቶች ሸሽጋ ማኖር የቻለች የክፉ ቀን ጋሻ መከታ ነች።

 

ግራኝ አሕመድ በጦርነቱ እየገሠገሠ፣ እያሸነፈ የሸዋን መንግስት ጥሎ ወደ ሰሜን ተጓዘ። የሸዋ መንግስት ከመንበረ ስልጣኑ ተነስቶ ወደ ሰሜን ተጓዘ። የግራኝ ጦርም ድል እየቀናው ወሎን፣ ጐጃምን፣ ትግራይን፣ ጐንደርን መቆጣጠር ጀመረ። መላው ኢትዮጵያን በ15 ዓመታት ጦርነት ውስጥ ሊቆጣጠር አንዲት ቦታ ብቻ ቀረችው። ኢትዮጵያን በሙሉ የያዘው ግራኝ የመጨረሻውን ጦርነት ጐንደር ላይ ዘንታራ በር ተብላ በምትታወቀው ቦታ አደረገ። ይህችን ጦርነት ካሸነፈ የኢትዮጵያ መሪ ሊሆን ነበር። ነገር ግን ግራኝ ከዚያ ሁሉ ድል በኋላ ጐንደር ውስጥ በተካሄደው ጦርነት ተገደለ። የ15 ዓመታቱ የመከራ ዘመን አበቃ።

 

ከጦርነቱ በኋላ እዚህ ቡልጋ ውስጥ ተደብቀው የነበሩት የቤተ-ክርስትያኒቱ ሀብቶች ወደየመጡበት አጥቢያ መመለስ ጀመሩ። ቡልጋ ሸሽጐ ያኖረውን ታቦታት እና ንዋየ ቅዱሳት ለዘመናት ሲመልስ ኖሯል። ዛሬ “ቁልቢ ገብርኤል” እየተባለ የሚጠራው ታቦትም ወጥቶ የሄደው ከዚሁ ከቡልጋ ገደል እና ዋሻ ውስጥ ነው።

 

እንዲህ እያለ ዘመናት ተቆጠሩ። አጤ ምኒልክ ዘመን ላይ ሲደርስ ከቡልጋ ዋሻ ውስጥ የገብርኤል ታቦት ወጥቶ ወደዚህ ወደ አዲስ አበባ መጣ። የቡልጋው ገብርኤል አዲስ አበባ ውስጥ ቤተ-መንግስት ገባ። አሁን ግቢ ገብርኤል የሚባልበት ቦታ አረፈ። ይህ የቡልጋው ገብርኤል ከመጣ በኋላ ሰላም ጠፋ። በሽታ በዛ። የሰዎች ሞት በዛ። የአፄ ምኒልክ ቤተ-መንግስት ውስጥ እና በአዲስ አበባ የሰዎች ሞት በረከተ። ምክንያቱ ምን እንደሆነ የሚናገር ጠፋ።

 

ታዲያ አንድ ቀን፣ አንድ መነኩሴ ከምኒልክ እልፍኝ ካልገባሁ ብለው ለያዥ ለገራዥ አስቸገሩ። ለምንድን ነው ከምኒልክ ዘንድ የሚገቡት ሲባሉ፣ “የምነግራቸው ምስጢር አለኝ” አሉ። ከዚያም ተፈቀደላቸውና ቤተ-መንግስት ገቡ። ከአፄ ምኒልክ ጋር ፊት ለፊት ተገናኙ። ለጥ ብለው እጅ ነሱ። ምኒልክም ጠየቁ። ጉዳይዎ ምንድን ነው? አሉ።

 

መነኩሴውም እንዲህ አሉ፡-

“ጃንሆይ… እኔ የመጣሁት ማታ ሕልም አይቼ ነው” አሉ።

ምኒልክም “ምን ዓይነት ሕልም አዩ?” አሉ።

መነኩሴውም ያዩትን ሕልም መናገር ጀመሩ። “ጃንሆይ፣ ማታ ሕልም ያየሁት ይህን የቡልጋውን የገብርኤል ታቦት ነው። የቡልጋው ገብርኤል ተቆጥቷል” አሉ።

 

ምኒልክም ጠየቁ፡- “ለምን?”

“ቦታዬ ቡልጋ ነው። ከቡልጋ መውጣት አልፈልግም። ካለቦታዬ ነው የመጣሁት። ወደ ቡልጋ መልሱኝ እያለ ነው። ለዚህም ነው በቤተ-መንግስትዎ እና በአዲስ አበባ ሞት የበዛው” በማለት መነኩሴው ለአፄ ምኒልክ ተናገሩ።

ምኒልክም ገረማቸው። ጉዳዩ እውነት እንደሆነ አመኑ። እንዲህም አሉ፡-

 

“ለዚህ ኖሯል ለካ ፈረሴ ዳኘውም የሞተው። ለካ ሕዝቤም ያለቀው በዚህ ምክንያት ነው? ታዲያ ይሄ የምን የቡልጋው ገብርኤል ነው? ይሄማ ሺ ፈጅ ገብርኤል ነው” አሉ ምኒልክ። ከዚያም የቡልጋው ገብርኤል ስሙ ተቀይሮ ሺ ፈጅ ገብርኤል ተባለ። ታቦቱ ወደ ቦታው ቡልጋም ተመለሰ። ለዚህ ነው ሺ ፈጅ ገብርኤል የሚባለው። ስም ያወጡለት አፄ ምኒልክ ናቸው። የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ-ክርስትያን በርካታ ታቦታት ተሸሽገው የቆዩበት ስፍራ ቢኖር ይህ ቡልጋ ውስጥ የሚገኘው ሺ ፈጅ ገብርኤል ተብሎ የሚጠራው ቦታ ነው።

 

በነገራችን ላይ ቡልጋ ለአዲስ አበባ በ70 ኪ.ሜ. ርቀት ላይ የሚገኝ ቦታ ነው። በ1929 ዓ.ም ኢጣሊያ ኢትዮጵያን ስትወር እና ለአምስት ዓመታት ስትቆይ ፈፅሞ ያልተቆጣጠረችው የኢትዮጵያ ግዛት ይህን የቡልጋን መሬት ነው። የቡልጋ አርበኞች የፋሽስት አውሮፕላኖች በየጊዜው የሚጥሉባቸውን ቦምብ እና ጢስ ተቋቁመው፣ መሬታቸውን ሳያስደፍሩ፣ በመጨረሻም አዲስ አበባን ከፋሽስቶች መንጋጋ አስለቅቀው መጋቢት 28 ቀን 1933 ዓ.ም ኮሎኒያሊዝምን ከኢትዮጵያ ምድር የደመሰሱ ሕዝቦች ናቸው። በቡልጋዎች አነጋገር እና ትውፊት የኢጣሊያን ፋሽስት አብሯቸው የደመሰሰው ሺ ፈጅ ገብርኤል ነው። ሺ ፈጅ ገብርኤል ከኛ ጋር ሆኖ ነው ፋሺስቶችን የደመሰሰው እያሉ ከዓመታት በፊት የቡልጋ አርበኞች አጫውተውኛል። እናም ገብርኤል የኢትዮጵያ ጠባቂ ተደርጐም ይታመንበታል። ቡልጋዎች ሺ ፈጅ ገብርኤልን ይዘው ኢትዮጵያን ከባርነት፣ ከመከራ፣ ከቅኝ ግዛትነት ማስለቀቃቸውን ሲናገሩ መስማት ያስደምማል። ለዚህም ነው በየዓመቱ ታህሳስ 19 ቀን ቡልጋ ወርጄ ሺ ፈጅ ገብርኤል ደርሼ፣ ተሳልሜ አመስግኜ የምመጣው።

 

ገብርኤል በኢትዮጵያዊያኖች የኦርቶዶክስ ሃይማኖት ተከታዮች ዘንድ ፈጥኖ ደራሽ መላዕክ ነው። የነገሩትን የሚሰማ፣ የለመኑትን የሚፈፅም፣ ከጭንቅ ከመከራ የሚገላግል መላዕክ ነው እያሉ ያምኑበታል። ለዚህም ነው ከሊቅ እስከ ደቂቅ የኦርቶዶክስ አማኒያን ከመላኩ ገብርኤል ጋር በፍቅር የተቆራኙት። ለመሆኑ መጽሐፍ ቅዱስ ስለ ገብርኤል ምን ይላል?

 

መጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ገብርኤል ብስራት ነጋሪ ነው። አብሳሪ መልዐክ። እየሱስ ክርስቶስ ከድንግል ማርያም እንደሚወለድ ለማርያም ያበሰረ እርሱ ነው። እናም በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ሃይማኖት ውስጥ ገብርኤል ግዙፍ ስፍራ ይዞ ይገኛል።

 

አማኒያን ሰዎች ለገብርኤል የሚሳሉት እና የሚለማመኑት የሚሰማ መልዐክ ነው በማለት ነው። ምላሹም ብስራት ነው ይላሉ። ደስታን የሚያበስር፤ መልዐክ በማለት ይጠሩታል።

 

ገብርኤል በመፅሐፍ ቅዱስ ውስጥ በሉቃስ ወንጌል ምዕራፍ አንድ ቁጥር 19 ላይ ከቅድስት ድንግል ማርያም ጋር ውብ የሆነ ቃለ-ምልልስ /Dialogue/ ያደርጋሉ። ይህ ቃለ-ምልልስ ከሃይማኖት ባሻገር ጥበባዊ ልህቀት /Literary quality/ አለው። እንዲህም ይላል፡-

 

“በስድስተኛውም ወር መልዐኩ ገብርኤል ናዝሬት ወደምትባል ወደ ገሊላ ከተማ ከዳዊት ወገን ለሆነው ዮሴፍ ለሚባል ሰው ወደ ታጨች ወደ አንዲት ድንግል ከእግዚአብሔር ዘንድ ተላከ። የድንግሊቱም ስም ማርያም ነበረ። መልዐኩም ወደ እርሷ ገብቶ - ደስ ይበልሽ፣ ፀጋ የሞላብሽ ሆይ፣ ጌታ ከአንቺ ጋር ነው፤ አንቺ ከሴቶች መካከል የተባረክሽ ነሽ አላት። እርስዋም ባየችው ጊዜ ከንግግሩ በጣም ደነገጠችና - ይህ እንዴት ያለ ሰላምታ ነው? ብላ አሰበች። መልዐኩም እንዲህ አላት - ማርያም ሆይ በእግዚአብሔር ፊት ፀጋ አግኝተሻልና አትፍሪ። እነሆም፣ ትፀንሻለሽ ወንድ ልጅም ትወልጃለሽ፤ ስሙንም ኢየሱስ ትይዋለሽ። እርሱ ታላቅ ይሆናል። የልዑል ልጅም ይባላል። ጌታ አምላክም የአባቱን የዳዊትን ዙፋን ይሰጠዋል፤ በያዕቆብ ቤትም ላይ ለዘላለም ይነግሳል፤ ለመንግሥቱም መጨረሻ የለውም። ማርያምም መልዐኩን - ወንድ ስለማላውቅ ይህ እንዴት ይሆናል? አለችው። መልዐኩም መልሶ እንዲህ አላት - መንፈስ ቅዱስ በአንቺ ላይ ይመጣል፤ የልዑልም ኃይል ይፀልልሻል፤ ስለዚህ ደግሞ ከአንቺ የሚወለደው ቅዱሱ የእግዚአብሔር ልጅ ይባላል። እነሆም ዘመድሽ ኤልሳቤጥ፤ እርስዋ ደግሞ በእርጅናዋ ወንድ ልጅ ፀንሳለች፤ ለእስዋም መካን ትባል ለነበረችው ይህ ስድስተኛ ወር ነው። ለእግዚአብሔር የሚሳነው ነገር የለምና። ማርያምም - እነሆኝ የጌታ ባርያ እንደ ቃልህ ይሁንልኝ አለች። መልዐኩም ከእርስዋ ሄደ።”

 

ኢትዮጵያ ውስጥ ሃይማኖታዊ ክብረ በዓሎች የራሳቸውን የማንነት አሻራ ይዘው ስለሚመጡ የብዙዎችን ትኩረት ይስባሉ። ጥምቀቱ፣ ገናው፣ መስቀሉ… ሃይማኖትን መሠረት አድርገው የሚከወኑ ናቸው። የኢትዮጵያም መገለጫ ሆነው ያገለግላሉ። የዛሬውም በዓለ ገብርኤል ከፍተኛ የሀገር ውስጥ ቱሪዝም የሚካሄድበት ነው። ብዙ ምዕመናን አካባቢያቸውን ጥለው በመሄድ ገብርኤልን ያከብራሉ። በስርዓት ከተጠቀምንበት የሀገር ውስጥ ቱሪዝምን ከሚያስፋፉ ክብረ በዓሎች አንዱ ነው። መልካም በዓል ይሁንላችሁ።

 

የፊታችን ቅዳሜ ታህሳስ 22 ቀን 2009 ዓ.ም የአንጋፋው ደራሲ እና ገጣሚ የኢ/ር ታደለ ብጡል ክብረት 90ኛ ዓመት የልደት በዓል በግሎባል ሆቴል ወዳጅ አድናቂዎቻቸው በተገኙበት ይከበራል። ከቀኑ 5፡30 የሚጀመረው ይህ የልደት በዓል የተለያዩ መርሃ ግብሮችም አሉት። የፎቶግራፍ ጉብኝትም ይደረግበታል። ማትዮስ ገ/ማርያም የልደት ዝግጅቱን አስተባባሪ ኮሚቴ ሰብሳቢ ለሰንደቅ ጋዜጣ በላኩት ደብዳቤ የኢ/ር ታደለን ታሪክ ሰብሰብ አድርገው በሚከተለው መልኩ አቅርበውታል።

 

 

በሥነ ፅሁፍ፣ (በኪነ ጥበብ፣ በቴክኒክ፣ በኢኮኖሚ፣ በማኅበራዊ እና በወታደራዊ መስክ ተሰማርተው፣ የተጣለባቸውን አደራ ተቀብለው፣ ለአገርና ለወገን ፋይዳ ያለው ሥራ በመሥራት አገራቸውን በቅንነት ያገለገሉ፣ ነበሩ፤ ዛሬም አሉ፣ ወደፊትም ይኖራሉ። እነዚህን የመሳሰሉት ዜጎች፣ ኃላፊነታቸውን የተወጡት ደሞዝ እየተሰጣቸው ቢሆንም እንኳን፣ ምስጋና ሊቸራቸው ይገባል።

 

ከዚህ በተጓዳኝ፣ በራሳቸው በጎ ፈቃድ እና ፍላጎት ተነሳስተው፣ ለሕዝብ ጥቅም፤ ለአገር ብልጽግናና ሰላም፣ ደከመኝ፣ ሰለቸኝ ሳይሉ፤ ዕውቀታቸውን ሳይደብቁ፣ ለገንዘባቸው ሳይሳሱ እና ጉልበታቸውን ሳይቆጥቡ፣ ለሕዝብ ዕድገት እና ለአገር መሻሻል ከፍተኛ ባለውለታ ከሆኑት ሰዎች አንዱ ኢንጂነር ታደለ ብጡል ክብረት ናቸው ብንል ማጋነን አይሆንም።

 

ኢንጂነር ታደለ ብጡል ክብረት ታህሳስ 21 ቀን 1919 ዓ.ም አዲስ አበባ ተወለዱ። በአራት ዓመታቸው፣ አዲስ አበባ በሚገኘው ባለወልድ ቤተክርስቲያን ግቢ አብነት ትምህርታቸውን ጀምረውና ዳዊት ደግመው እንደጨረሱ የቃል ትምህርታቸውን ቀጥለው ከአቡነ ማቴዎስ የድቁና ማዕረግ ተቀበሉ። ጣሊያን ከአገራችን ከተባረረች በኋላ የባላባት ልጆች ትምህርት ቤት ገብተው ዘመናዊ ትምህርታቸውን ተከታተሉ። የሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት መግቢያ ከወሰዱት 60 ተማሪዎች መሐከል ፈተናውን ካለፉት 17 ልጆች ጋር ታደለ ብጡል ክብረት ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት በመስከረም ወር 1935 ዓ.ም ትምህርት ጀመሩ። የመጀመሪያው አንድ ዓመት የክለሳ ትምህርት ከተሰጣቸው በኋላ፣ መደበኛው የ2ኛ ደረጃ ትምህርት መስጠት ተጀመረ። በ4ኛው ዓመት በ1940 ዓ.ም ተፈትነው አለፉ። ወዲያውኑ በኢትዮጵያ መንግሥት ባንክ ተቀጥረው እስከ 1948 ዓ.ም ድረስ ሲሰሩ ቆዩ። በዚሁ ዓመት ወደ አሜሪካ ሄደው በ1953 ዓ.ም በስትራክቸራል ዲዛይን የመጀመሪያ ሲቪል ኢንጂነሪንግ ዲግሪ ተቀበሉ። ከዚያ ወደ ስዊድን ሀገር ሄደው በጆንማትሰን ኩባንያ ተቀጥረው የቬኔግሬን የሪሰርች ማዕከል ግንባታ ላይ መሥራት ጀመሩ። በዚህ መሀከል የ1953 ዓ.ም የእነጀነራል መንግሥቱ ንዋይ የመንግሥት ለውጥ ለማድረግ ያደረጉትን ጥረት፣ ስዊድን አገር አምባሳደር ከነበሩት ወዳጃቸው አቶ ተፈሪ ሻረው እና ከቅርብ ጓደኛቸው ኢንጂነር አሰፋ ብርሃነ ሥላሴ ጋር ሆነው መፈንቀለ መንግሥቱን ደገፉ። ሆኖም የመንግሥት ግልበጣ ሙከራው ስለከሸፈ ሁሉም ፓስፖርታቸውን በመነጠቃቸው ለስደት ተዳረጉ።

 

በዚህ ምክንያት የጆን ማትሰን ኩባንያ ባለቤት የሆነው ሰው፣ ወደ ኢትዮጵያ ገብቶ የመስራት ፍላጎት ስለነበረው፣ ኢንጂነር ታደለን ከሥራ አባረራቸው። በዚህ መሐል፣ ቀደም ሲል እዚህ አዲስ አበባ ገብቶ የግዮን ሆቴልን የመዋኛ ገንዳ የሰራው መሐንዲስ ጉስታቭሰን፣ ለምን እኛ ቢሮ አትሰራም ብሎ ጠየቃቸው። ኢንጂነር ታደለ፤ ጉስታቭለን ከሚሰራበት ሀዩስ ኮንሱልት ቢሮ ተቀጥረው ሁለት ዓመት ከሰሩ በኋላ የራሳቸውን የሪል ስቴትና የግንባታ ድርጅት አቋቁመው ለግላቸው ይሰሩ ጀመር። በዚህም አሮጌ ቤቶችን እየገዙ አድሶ በማከራየት ሥራ ተሰማርተው በቂ ሀብት ለማግኘት በቁ።

 

ኢትዮጵያ ውስጥ ድርቅ በመከሰቱ የወሎ እና የትግራይ ሕዝብ በረሀብ እያለቀ መሆኑን ከዲምቢልቢ ፊልም እንዳዩ የአገራቸውን ሕዝብ ለመርዳት ከስዊድን ሕዝብ ከስምንት ሚሊዮን ብር በላይ የሚያወጣ መድኀኒት፣ የሆስፒታል አልጋ፣ የኤክስሬይ መሣሪያ ስላገኙ የትራንስፖርቱን ወጪ ከራሳቸው ገንዘብ በመክፈል ቁሳቁሶቹን አምጥተው ለእርዳታ ማስተባበሪያ ኮሚሽነር ለአቶ ሽመልስ አዱኛ ስላስረከቡ በደብዳቤ አመስግነዋቸዋል።

ከዚያ ቀጥሎ ስድስት ጊዜ ከስዊድን እየተመላለሱ በመምጣት ለኢትዮጵያ ሬዲዮና ቴሌቭዥን ከድኩማን ድርጅት፣ ለገበሬዎች ማህበርና ለዕድገት በህብረት ተማሪዎች፣ ለከፍተኛ 14፣ ቀበሌ 12 ነዋሪዎች 300 ሕፃናት የሚማሩበት ትምህርት ቤት ሰርተው በነፃ አስረክበዋል። እነዚህና ሌሎች በጎ ሥራዎቻቸው “በአቶ አክሊሉ አበሩ የተዘጋጀው የኢንጂነር ታደለ ብጡል ክብረት የሕይወት ታሪክ አርዓያነት” በሚባለው መጽሐፍ የተገለፀ በመሆኑ መፅሐፉን ማንበብ ጥሩ ይሆናል።

 

እኚህ ሰው የአክሱም ሐውልት ከጣሊያን አገር ተነቅሎ በጥንት ስፍራው ይቆም ዘንድ ከጣሊያን የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ጋር ከተደራደሩት ሰዎች አንዱ ናቸው። ሀውልቱን የመመለስ የአዎንታ መልስ ከጣሊያን መንግሥት ከተገኘ በኋላ ሐውልቱን ለመንቀል ለመጓጓዝ እና በጥንት ስፍራው አክሱም ከተማ መልሶ ለመትከል በተደረገው ጥናት እና ምርምርም ኢንጂነር ታደለ ከፍተኛ ሚና ተጫውተዋል።

 

ለእነዚህ ከፍተኛ ተግባሮቻቸው የሚከተሉት ሽልማቶች ተሰጥቷቸዋል።

1.  የወርቅ ሜዳሊያ፣ ከኢፌዴሪ መንግሥት ፕሬዚዳንት ዶክተር ሙላቱ ተሾመ

2.  የወርቅ ካባ፣ ከክልል አንድ መስተዳድር ፕሬዚዳንት

3.  ሐውልቱን ለማስመለስና መልሶ ለማቆም ባደረጉት ሀገራዊ ፍቅር ያለበት እንቅስቃሴ፣ የአክሱም ሕዝብ በመደሰቱ፣ የአክሱም ሐውልቶች ቅርፅና ሐረግ ያለበት ከእንጨት የተሰራ፣ ታጣፊ የፎቶግራፍ ማቀፊያ ሸልመዋቸዋል።

በበጎ አድራጎት ሥራቸው ትምህርት ቤቶችን በመክፈታቸው እና ለኢትዮጵያ ቱሪዝም ዕድገት ላደረጉት ጥረት ከሌሎች ድርጅቶች የሚከተሉትን ሽልማቶች አግኝተዋል።

1.  የ2008 ዓ.ም የዓመቱ በጎ ሰው ድርጅት ሽልማት በቅርስና ባህል ዘርፍ

2.  ከንባብ ለሕይወት ድርጅት የዕድሜ ዘመን ታላቅ የጥበብ ባለውለታ ዋንጫ

3.  2002 እስከ 2009 ዓ.ም የዲካ ትራቭል ኤንድ ሎጅስ አስጎብኝ ድርጅት የዳይሬክተሮች ቦርድ ሰብሳቢ በመሆን ለፈፀሟቸው ከፍተኛ ተግባራት ዋንጫ ተሸልመዋል።

እንዲሁም ለአዲስ አበባ ዲዛይን ትምህርት ቤት፣ ለያሬድ ሙዚቃ ትምህርት ቤት እና ለኢትዮጵያ መስማት የተሳናቸው ማኅበር ላደረጉላቸው ልዩ ልዩ ድጋፎች ሁሉም የሚከተሉትን ሽልማቶች ሰጥተዋቸዋል።

1.  ለአዲስ አበባ ዲዛይን ትምህርት ቤት፣ ከፊንላንድ ኤምባሲ ለምነው ባስገኙት 650ሺህ ብር ባለ ሁለት ፎቅ ቤት በማሰራታቸው ከኢፌዲሪ ፕሬዚዳንት እጅ የተማሪዎች መመረቂያ የሆነ ውብ ሥዕል ተሸልመዋል።

2.  የያሬድ ሙዚቃ ትምህርት ቤትን እና የአዲስ አበባ ዲዛይን ትምህርት ቤት ወደ ዩኒቨርስቲ ደረጃ ከፍ እንዲል በኮሚቴ አባልነታቸው ላደረጉት ከፍተኛ አስተዋፅኦ በሁለቱ ትምህርት ቤቶች ስም በዲዛይን ትምህርት ቤቱ ዳይሬክተር በአርቲስት በቀለ መኮንን እጅ አንድ ውብ ሥዕል ተሸልመዋል።

3.  የኢትዮጵያ መስማት የተሳናቸው ማኀበር የሕፃናት ትምህርት ቤትና የማኀበሩን የመሰብሰቢያ አዳራሽ ከፊንላንድ ኤምባሲ እና ከካናዳ ድርጅት ለምነው በአገኙት ገንዘብ ሙሉ እድሳት እንዲደረግ ላደረጉት አስተዋፅዖ ከማህበሩ ፕሬዚዳንትና ከፊንላንድ መስማት የተሳናቸው ማኀበር ተሸልመዋል።

በራሳቸው በጎ ፈቃድ ለአገር እና ለወገን ጠቃሚ ሥራ ለሰሩ ሰዎች ክብር እና ምስጋና ተችረዋል። የሕይወት ተሞክሯቸውን ለወጣቱ እንዲያካፍሉ መድረክ ብናዘጋጅ ኖሮ የዛሬው እና መጪው ትውልድ የእነሱን አርዓያነት ተከትሎ ለአገርና ለወገን የሚጠቅም ተግባር እንዲፈፅሙ ይበረታቱ ነበር። ይህን ባለማድረጋችን በአሁኑ ጊዜ ወጣቱ ከአገሩ ባህል ለራቀ የውጭ አገር ተግባራት ተገዢ ሆኗል። ይህን የባዕድ አገር ባህል ወረራ ለመቋቋም የሚያስችል ትምህርት እና ምክር ለወጣቱ ሊሰጥ ይገባል እንላለን።

የሰንደቅ ጋዜጣ ዝግጅት ክፍልም ለኢ/ር ታደለ ብጡል ክብረት መልካም ልደት በማለት ምኞቱን ይገልፃል።

በይርጋ አበበ 

ከ80 በላይ ብሔረሰቦች እና ብሔሮችን የያዘው የኢትዮጵያ ግዛት ላለፉት 25 ዓመታት በኢህአዴግ እየተመራ ሲሆን 547 መቀመጫዎች ያሉት የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ደግሞ ላለፉት 14 ወራት በኢህአዴግ አባሎች ብቻ ተይዟል። በአገሪቱ የመድብለ ፓርቲ ስርዓት በህግ ደረጃ የጸደቀ እና እውቅና የተሰጠው ቢሆንም ከ1983 ዓ.ም ጀምሮ የአገሪቱን ሁሉንም ክፍሎች በትጥቅ ትግል የደርግን መንግስት አስወግዶ ስልጣን ከያዘው ከኢህአዴግ እና አጋር እያለ ከሚጠራቸው የአምስቱ ታዳጊ ክልሎች (ሶማሊያ፣ ሀረሪ፣ ቤኒሻንጉል ጉሙዝ፣ አፋር እና ጋምቤላ) ገዥ ፓርቲዎች ውጭ የፖለቲካ ስልጣን የተረከበ ሀይል አልታየም። ይህ ክስተትም ኢህአዴግን “ስልጣኑን ለማካፈል የማይሻ እና የፖለቲካ አመለካከት ብዝሃነትን መቀበል የሚከብደው” እየተባለ እንዲተች አድርጎታል። የመድረክ ማዕከላዊ ኮሚቴ አባሉ አቶ ጥሩነህ ገምታ “የፓርቲ ፖለቲካ በኢትዮጵያ” በሚለው መጽሃፋቸው “ህወሓት/ኢህአዴግ የሚከተለው አብዮታዊ ዴሞክራሲ አውራ ፓርቲነት የተለያየ አመለካከት ያላቸውን የኢትዮጵያ ህዝቦች በአገር ስሜት ማስተባበርና ማሳተፍ የማይችል ከቻይናው አዲሱ ዴሞክራሲ የተቋጬ ዲቃላ ርዕዮተ ዓለም የሚከተል ድርጅት ነው” ሲሉ ይገልጹታል። አቶ ጥሩነህ አያይዘውም “ኢህአዴግ በባህሪው የመድብለ ፓርቲ ስርዓትን (የፖለቲካ አመለካከት ብዝሃነትን) ለመቀበል የሚከብደው ነው” ይላሉ።

በ2008 ዓ.ም ኅዳር ወር ጀምሮ በኦሮሚያ ክልል በተቀሰቀሰው ህዝባዊ ቁጣ እና በኋላም በአማራ ክልል ከተፈጠረው ተመሳሳይ ሁነት በኋላ ገዥው ፓርቲ ወደ ውስጡ ተመልክቶ ችግሮቹን ለይቶ በማውጣት ከህዝብ ጋር በመወያየት በጥልቀት ተሃድሶ እንደሚያደርግ ቃል መገባቱ የሚታወቅ ነው። እንደተባለውም በአቶ ኃይለማሪያመ ደሳለኝ አማካኝነት በ2008 ዓ.ም መስከረም ወር ላይ የተሾሙት የገዥው ፓርቲ ጎምቱ ካቢኔዎች (የፌዴራል መንግስቱ ባለስልጣናት) ለአንድ ዓመት ስልጣን ላይ ከቆዩ በኋላ በሌላ ጓዶቻቸው ተተክተው እነሱ ደግሞ ወደ ሌላ ቦታ ተዘዋውረው እንዲሰሩ ሹመት ተሰጥቷቸዋል። ይህ የፌዴራል መንግስቱ ተሞክሮም የኢህአዴግ አባል ፓርቲዎች በሚያሰተዳድሯቸው ክልሎች ተፈጻሚ በመሆን በርካታ የክልል፣ የከተማ አስተዳደር፣ የዞን፣ የክፍለ ከተሞች እና የወረዳዎች ካቢኔ ሹም ሽሮች ተካሂደዋል። በዚህ ዝግጅታችን በአገራችን ሰፊ የቆዳ ሰፋት እና ከፍተኛ የህዝብ ቁጥር የያዘውን የኦሮሚያን ክልል ፖለቲካዊ ብዝሃነት (Political Diversity) ሁኔታ ለመመልከት እንሞክራለን።

 

የኦሮሞ ፖለቲካ በ25 ዓመታት ውስጥ

በአገሪቱ ፖለቲካ ላይ ተሳተፎ እያደረጉ ከሚገኙ ዘውጌ የፖለቲካ ፓርቲዎች መካከል የኦሮሚያን ክልል የሚያስተዳድረው የኦሮሞ ህዝቦች ዴሞክራሲያዊ ድርጅት (ኦህዴድ) እና በክልሉ የኦህዴድ ተቀናቃኝ የሆነው የኦሮሞ ፌዴራሊስት ኮንግረስ (ኦፌኮ) ይገኙበታል። እነዚህ ሁለት ፓርቲዎች በተለያዩ የፖለቲካ ግለቶች እና ውዝግቦች ታጅበው በክልሉ እየተንቀሳቀሱ ሲሆን በተለይ የአራት ኪሎውን ቤተ መንግስትም ሆነ የፍላሚንጎውን የኦሮሚያን ጬፌ (የኦሮሚያ ክልል መንግስት) ወንበር መጨበጥ ያልቻለው ኦፌኮ ከሚያቀርባቸው ፖለቲካዊ አቤቱታዎች መካከል ኦህዴድ እንዳልንቀሳቀስ ቀፍድዶ ይዞኛል የሚለው ክሱ ቀዳሚው ነው። በሌላ በኩል ደግሞ በክልሉም ሆነ በብሄረሰቡ ተመራጭ “እኔ ነኝ” ሲል በድፍረት ይናገራል። ለዚህም አንዱ ማሳያው አድርጎ ኦፌኮ የሚያቀርበው “ላለፉት 25 ዓመታት በኦሮሚያ ክልል የተረጋጋ ሁኔታ አለመኖሩን በተለይም በተደጋጋሚ ጊዜ በክልሉ የሚነሳው ህዝባዊ አመጽ እና ባለፈው አንድ ዓመት ሙሉ በክልሉ የነገሰው ውጥረት ምክንያቱ ኦህአዴድ በክልሉ ህዝብ ያለመፈለጉ ምክንያት የፈጠረው ነው። ለዚህ ደግሞ ኦህዴድ ለክልሉ ህዝብ መስራት ከሚገባው በታች መስራቱ ነው” ኦፌኮ አያይዞም ኦሀዴድን በሙስና እና በኪራይ ሰብሳቢነት ይከሰዋል።

የክልሉ ገዥ ፓርቲ ኦህዴድ በበኩሉ “ኦፌኮ ለኦሮሞ ህዝብ ሰላምና ልማት የሚያበረክተው አንዳች ረብ ያለው ፓርቲ እንዳልሆነ ደጋግሞ ይገልጻል። የራሱን ፕሮግራም ተመልክቶ ለክልሉ ህዝብ የሚበጀውን አጀንዳ ከመቅረጽ ይልቅ የተሰሩ ልማቶችን በመንቀፍ ጊዜውን ያጦፋል” በማለት ይተቸዋል። በኪራይ ሰብሳቢነትና በሙስና ላይ ያለውን አቋም በተመለከተም የቀድሞው የፓርቲው ሊቀመንበርና የክልሉ ፕሬዝዳንት አቶ ሙክታር ከድር የኦህዴድን 25ኛ ዓመት የምስረታ በዓል አስመልክቶ ለመንግስታዊ አዲስ ዘመን ጋዜጣ በሰጡት ቃለ ምልልስ “በፓርቲያችን ውስጥ ሙስና እና ኪራይ ሰብሳቢነት መኖሩን በግምገማችን ለማወቅ ችለናል። በዚህ ላይ በወሰድናቸው ተከታታይ እርምጃዎችም ኪራይ ሰብሳቢነትን በገጠሩ ክፍል ሙሉ ለሙሉ በሚያስችል መልኩ ማጥፋት ብንችልም በከተማዎች ግን ችግሩ ስር የሰደደ ከመሆኑ ጋር በተያያዘ ገና ብዙ ይቀረናል።” ሲሉ ተናግረው ነበር። 

 

 

የኦህዴድ ተሃድሶ

ከኢህአዴግ አባል ድርጅቶች መካከል ኦህዴድ በተደጋጋሚ ጊዜ የአመራር እና አባላት ግምገማ በማካሄድ ተስተካካይ የለውም። የቀድሞው የኢፌዴሪ ፕሬዝዳንት ዶከተር ነጋሶ ጊዳዳ “ዳንዲ የነጋሶ መንገድ” በሚለው መጽሃፋቸው በአንድ ወቅት “3000 የፓርቲው አባላት መባረራቸውን” አስታውቀዋል። ከዚያ ጊዜ በኋላም ቢሆን ኦህዴድ ከቀድሞው የክልሉ ፕሬዝዳንት ጁነዲን ሳዶ እና የፓርቲው ማዕከላዊ ኮሚቴ አባል አልማዝ መኮ ጨምሮ በርካታ ከፍተኛ አመራሮቹ በግምገማ ከመሰናበታቸውም በላይ በፖለቲካ አመለካከታቸው ልዩነት ምክንያት ከአገር ሲኮበልሉ እና አገር ውስጥ ሆነው ሲቃወሙ ይታያሉ።

ካለፈው ዓመት ጀምሮ አሁንም በአገሪቱ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ እንዲደነገግ ያደረገው በገዥው ፓርቲ ላይ የተነሳው ህዝባዊ ቁጣ የአንበሳውን ድርሻ የሚይዘው በኦሮሚያ ክልል ያለው ተቃውሞ መሆኑን ተከትሎ ኦህዴድም ራሱን ገምግሞ የመፍትሔ እርምጃዎችን ለመውሰድ እየተንቀሳቀሰ መሆኑን ቀደም ባሉት ሳምንታት አስታውቋል። ከዚህ የፓርቲው እርምጃዎች መካከል ደግሞ አንዱ የሆነው ከፓርቲ አመራሮቹ እና ከክልሉ የመንግስት ኃላፊዎች ላይ የካቢኔ ሹም ሽር ማድረጉ ይገኝበታል። በዚህ የካቢኔ ሹም ሽሩ መሰረትም የክልሉን ፕሬዝዳንት ሙክታር ከድርን በቀድሞው የክልሉ የጸጥታ ዘርፍ ኃላፊ በአቶ ለማ መገርሳ የተካ ሲሆን የፓርቲውን ምክትል ሊቀመንበር ወይዘሮ አስቴር ማሞን ደግሞ በውጭ ጉዳይ ሚኒስትሩ ዶክተር ወርቅነህ ገበየሁ ተክቷል።

በወቅቱም አዲሱ የክልሉ ፕሬዝዳንት አቶ ለማ መገርሳ “በመንግስት መዋቅር ውስጥ የሚታየውን የኪራይ ሰብሳቢነት አመለካከት በህዝብ አገልጋይነት ለመተካት ልዩ ትኩረት እንሰጠዋለን። ወጣቱን በኢኮኖሚ ተጠቃሚ ማድረግ፣ የክልሉን ሰላምና ጸጥታ ማረጋጋት እና ከህዝቡ የሚነሱ የመልካም አስተዳደር እና የልማት ጥያቄዎችን ትኩረት ሰጥቶ መስራት ይኖርብናል” ሲሉ ተናግረው ነበር። 

የክልሉ መንግስት የኮምዩኒኬሽን ጉዳዮች ቢሮ ኃላፊ የነበሩት አቶ ፈቃዱ ተሰማ በበኩላቸው ከሰንደቅ ጋዜጣ ጋር ባደረጉት ቃለ ምልልስ “በክልላችን ለሚገኙ ወጣቶች የስራ እድል በመፍጠር ከኢኮኖሚው ተጠቃሚ ማደረግ፣ ለህዝብ የሚቀርቡ አገልግሎቶችን ማሻሻል፣ ህዝቡ ሲያነሳቸው የነበሩ ጥያቄዎችን መመለስ፣ ከድንበሮች ጋር ተያይዞ የሚነሱ ግጭቶችን መፍታት፣ በኢንቨስትመንት ስም የተፈናቀሉ አርሶ አደሮችን ማቋቋም እና ተገቢውን የህግ ማዕቀፍ ማዘጋጀት እና የክልሉን ሰላምና ጸጥታ ማረጋጋት” ሲሉ የአዲሱን ካቢኔ የመጀመሪያ የቤት ስራዎች መናገራቸው ይታወሳል።

ኦህዴድ ከክልሉ የመንግስት መዋቅር እና ከከፍተኛ የፓርቲ አመራሮች ሹም ሽር ማግስት ደግሞ ሰሞኑን (ባሳለፍነው ሰኞ) በምዕራብ አርሲ እና በጅማ ዞኖች እንዲሁም በጅማ እና ሻሸመኔ ከተሞች የካቢኔ ሹም ሽር አካሂዷል። ይህ እርምጃም ከህዝብ ለሚነሱ ጥያቄዎች አፋጣኝ መልስ ለመስጠትና የመልካም አስተዳደር ችግሮችን ለመፍታት እንደሚረዳ ኦህዴድ ገልጿል። በሌላ በኩል ደግሞ የካቢኔ ሹም ሽሮችና የፓርቲው የተሃድሶ ስራ በክልሉ ለሚነሱ የህዝብ ጥያዎችና አለፍ ሲልም ህዝባዊ ተቃውሞዎች የሚሰጡት ምላሽ ሊኖር አይችልም ሲሉ የኦፌኮ ምክትል ሊቀመንበር አቶ ሙላቱ ገመቹ ተናግረዋል።

 

 

የኦፌኮ አቤቱታ

ኦፌኮ ሊቀመንበሩ ዶከተር መረራ ጉዲና “ከሽብርተኛ ድርጅት አመራር (የአርበኞች ግንቦት 7 ሊቀመንበር ፕሮፌሰር ብርሃኑ ነጋ)” ጋር ተገናኝቶ በመወያየት የጸረ ሽብርተኝነት አዋጁን ተላልፈዋል ተብለው ታስረው ክስ ተመስርቶባቸዋል። ተቀዳሚ ምክትል ሊቀመንበሩ እና በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ የውጭ ቋንቋዎች አስተማሪ የሆኑት አቶ በቀለ ገርባ ወደ አሜሪካ ሂደው “ከአሸባሪው” ኦነግ ጋር በመገናኘት የሽብር ተልዕኮ ለመፈጸም ተነጋግረው መጥተዋል በሚል ክስ ተመስርቶባቸው እስር ቤት ከገቡ ዓመት አልፏቸዋል። የፓርቲው ዋና ጸሃፊ አቶ በቀለ ነጋ ደግሞ ከማንኛውም የፖለቲካ ተሳትፎ እና ማንኛውንም ጋዜጣዊ መግለጫ እንዳይሰጡ በቤታቸው በቁም እስር ከዋሉ ዓመት አልፏቸዋል፤ የእሳቸው ምክትል አቶ ደጀኔ ጣፋም እስር ላይ ናቸው። ከዚህ በተረፈ ደግሞ ሌሎች በየደረጃው የሚገኙ የፓርቲው ከፍተኛ አመራሮች ለእስር መዳረጋቸውን ፓርቲው ይናገራል።

የኦፌኮ ምክትል ሊቀመንበር አቶ ሙላቱ ገመቹ “ፓርቲያችን ኦፌኮም ሆነ ሊቀመንበራችን ዶክተር መረራ እንደሚታወቀው ሰላማዊ የስልጣን ሽግግርን የምንመኝ ነን። በጠብመንጃ ስልጣን ይዞ የአገሩን ዜጋ ከሚጠራጠር የአገዛዝ ስርዓት ተላቀን የምንፈልገው ሰላምና ዴሞክራሲ የሁላችንም በሆነችዋ አገራችን ላይ እንዲሰፍን የምንታገል ሰዎች ነን” ብለዋል። በቅርቡ የኦሮሞ ህዝቦች ዴሞክራሲያዊ ድርጅት (ኦህዴድ) በአመራሮቹ ላይ ሹም ሽር አካሂዷል ተሃድሶ እያደረገም ይገኛል። ይህ የክልሉ ገዥ ፓርቲ እንቅስቃሴ በእናንተ እና በክልሉ ለሚንቀሳቀሱ የፖለቲካ ፓርቲዎች የሚኖረው ጠቀሜታ አይኖርም ወይ? ለሚለው የሰንደቅ ጋዜጣ ጥያቄ መልስ የሰጡት አቶ ሙላቱ “አዲሶቹ አመራሮች እኮ የሚሰሩት የቀድሞዎቹን እንጂ የስርዓት ለውጥ ወይም የሲስተም ለውጥ የሚያመጡ አይደሉም። የህዝቡ ጥያቄ እኮ እርቅ ይውረድ፣ ከአለአግባብ የታሰሩ ሰዎች ይፈቱ፣ የስርዓት ለውጥ ይምጣ እንጂ እናንተ እርስ በራሳችሁ እየተለዋወጣችሁ ታድሰናል አትበሉን አላልንም ነው። ስለዚህ የዚህ ፓርቲ ተሃድሶም አልኮው መለዋወጥ ይበልጥ አፈናውን እና እስሩን ያባብሰዋል እንጂ የተሻለ ዴሞክራሲ እና መረጋጋትን ሊያመጣ አይችልም” ሲሉ ገልጸዋል።

በቅርቡ ለእስር የተዳረጉትን የፓርቲውን ሊቀመንበር ዶክተር መረራ ጉዲናን የእስር ቤት ሁኔታ በተመለከተ ደግሞ “ዶክተር መረራ ተጠርጥሮ ቢታሰርም በወዳጆቹ እንዳይጠየቅ ተደርጓል። ይህ ደግሞ የግለሰቡን ሰብአዊና ህገ መንግስታዊ መብት መጣስ ነው። በሌላ በኩል ጠበቆቹ አቶ ወንድሙ ኢብሳ እና ዶክተር ያዕቆብ ኃይለማሪያም እንዲጠይቁት የተደረገውም እጆቹን በካቴና ታስሮ እና በፖሊስ ታጅቦ ሲሆን ለተወሰነ ደቂቃ ብቻ (30 ደቂቃ) ነው እንዲያነጋግሩት የተፈቀደው። ከዚህ በተረፈ ደግሞ ምንም እንኳ ሰውየው የጤና ችግር ቢኖርበትም በአሁኑ ወቅት ግን ጤንነቱ ደህና መሆኑን ጠበቆቹ ነግረውናል” ብለዋል።

 

በድንበሩ ስዩም

ድምፀ መረዋ፣ ባለ ልዩ የሙዚቃ ግርማ ሞገስ የታደለችው ባለቅኔዋ ድምፃዊት እጅጋየሁ ሽባባው (ጂጂ) አባይ ላይ ካዜሙና ከተቀኙ የጥበብ ሰዎች መካከል እንደ ሎሬት ፀጋዬ ገ/መድህን ሁሉ ወደር አላገኘሁላትም።

የማያረጅ ውበት የማያልቅ ቁንጅና፣

የማይደርቅ የማይነጥፍ ከዘመን የጸና፣

ከጥንት ከፅንስ አዳም ገና ከፍጥረት፣

የፈሰሰ ውሃ ፈልቆ ከገነት፣

ግርማ ሞገስ. . .

ያገር ፀጋ ያገር ልብስ

ግርማ ሞገስ . . .

እያለች ውብ ዜማ ታቀነቅናለች

አሁን አሁን ስለ አባይ መፃፍም ሆነ መናገር ጥንቃቄ የሚያስፈልገው ነገር ሆኗል። ምክንያቱም አባይ በሀገራት መካከል ትልቅ የፖለቲካ፣ የኢኮኖሚ እና የህልውና ጉዳይ እየሆነ በመምጣቱ ነው። ኢትዮጵያ ደግሞ አባይ ላይ የነበራት ታሪካዊ፣ ተፈጥሮአዊ ብሎም የባለቤትነት መብቷን ተነፍጋ ለረጅም ዓመታት በድህነት እና በጎስቋላነት ስትዳክር የኖረች አገር ነች። ከቅርብ ዓመታት ወዲህ አባይ ላይ ያላትን ፍትሃዊ መብቶች በማንሳት ወደ ልማት ስትገባ በተለይ የግብፅ አንዳንድ ምሁራንና ፖለቲከኞች መብታቸው የተነካ በማስመሰል ብዙ እሰጣ አገባ ውስጥ ገቡ።

በግብፆች ታሪክ ውስጥ አባይ ከደም፣ ከአጥንታቸው እና ከመንፈሳቸው ጋር የተቆራኘ እንደሆነ ብዙዎች ይናገራሉ። እርግጥ ነው የግብፅ ሥነ-ፅሁፎች፣ ቴአትሮች፣ ፊልሞች፣ ትረካዎች፣ ግጥሞች ወዘተ የኪነ-ጥበብ ሥራዎች አባይን የታሪካቸው አካል ሳያደርጉ አይነሱም። ይህ የብዙ ዘመን ተግባራቸው ነው። ምሁሮቻቸው አባይ ላይ ለአያሌ ዘመናት የጥናትና የምርምር ፅሁፎችን ሲያቀርቡ ኖረዋል። አንዳንድ የግብፅ ተመራማሪዎች በአጠኗቸው እና ምክር በሰጡባቸው ጥናቶች አባይን ከምንጩ አንቆጣጠርም የሚል ሃሳብ ሁሉ ያለው ነገር ፅፈዋል። ከዚህም አልፈው በኢትዮጵያ የውስጥ ፖለቲካ ውስጥ በመግባት ሀገሪቱ ላይ ተፅዕኖ ፈጣሪ የመሆን እቅድ የነበራቸው ፖለቲከኞች ከወደ ግብፅ ብዙ ናቸው።

ኢትዮጵያም የውስጥ ጉዳዮቿ መብረጃ አጥተው ለብዙ መቶ ዓመታት በችግሮች ውስጥ ዳከረች። የእርስ በርስ ጦርነቶች፣ ረሐቡ፣ ድርቁ፣ ድህነቱ አቅመ ቢስ አድርጓት ብዙ ቆየች። ይህ የመከራ ጉዞ እንዳይቀጥል ያሏትን ተፈጥሮአዊ ሀብቶች ለመጠቀም ደፋ ቀና ማለት ጀመረች። ከነዚህ የተፈጥሮ ሐብቶቿ መካከል አንዱ እና ዋነኛው አባይ ነው። ስለዚህ ታላቁን የኢትዮጵያ ሕዳሴ ግድብ መገንባት ጀመረች። ታዲያ በዚህ ወቅት ኢትዮጵያ ግብጽ አገር ሄዳ የሰው ድንበር ጥሳ የገባች እስኪመስል ድረስ ጫጫታው በረታ። ይሄን ጫጫታ የሚያበርድ ጉዳይ ከጦርነት እና ከግጭት በመለስ አንድ ነገር አስፈላጊ ነው። ይህም ዲፕሎማሲ ነው። ኢትዮጵያ የአባይ ወንዝን በጋራ የመጠቀም ፍትሃዊ ጉዳዮች ላይ የሚያተኩሩ አያሌ ነገሮችን ማከናወን ጀመረች። በተለይ በውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር በኩል የሕዝብ ለሕዝብ የዲፕሎማሲ ግንኙነት እንዲፈጠር ትልቅ እንቅስቃሴ ሲደረግ ቆይቷል። ያ እንቅስቃሴ ብዙ አዎንታዊ ፍሬዎችን አፍርቷል።

ከዚሁ ጎን ለጎን ደግሞ አባይ ላይ የጥናትና ምርምር ፅሁፎችን በመስራት ረጅም ዘመናት ያስቆጠሩ ኢትዮጵያዊ ምሁራንን በማሰባሰብ ፅሁፎቻቸውን የማሳተም ስራ ተከናወነ። ይህም በተደራጀ ዕውቀት ኢትዮጵያ እንድትናገር የሚያስችላትን አንደበት የሚፈጥርላትን አጋጣሚ ያመጣል ተብሎ ይታሰባል።

በቀደሙት ዘመናት ላይ በአባይ ወንዝ ላይ የጥናትና ምርምር ጽሁፎችን የሚሰሩ የኢትዮጵያ ምሁራን በመንግስትም ሆነ በተቋማት እምብዛም አይደገፉም ነበር። ብዙዎቹ በራሳቸው ጥረትና ትጋት ብሎም መቆርቆር ነበር አባይ ላይ የሚፅፉት።

ከቅርብ ጊዜ ወዲህ እንዲህ አይነት ምሁራን በመንግስት በኩል ጠቀሜታቸው ወደር የሌለው በመሆኑ ተቀባይነታቸው ትልቅ ሆኗል። እነዚህ ምሁራን አባይን ከታሪክ፣ ከባለቤትነት፣ ከሕጋዊ ጉዳዮች ጋር በማያያዝ እና ከታችኛው ተፋሰስ ሀገራት ጋር እንዴት በጋራ ማደግስ መበልፀግስ ይቻላል በሚሉ በጣም ጠቃሚ በሆኑ ጉዳዮች ላይ ከኢትዮጵያ አልፎ አካባቢያዊ ፋይዳ ያላቸውን ምርምሮች ሲያካሂዱ ኖረዋል።

የቀድሞው የኢትዮጵያ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር የነበሩት ዶ/ር ቴዎድሮስ አድሃኖም በአንድ ወቅት በራዲሰን ብሉ ሆቴል የአፍሪካ ህብረት መፅሄት ሲመረቅ ሲናገሩ፣ አባይ ላይ የሚያተኩር የምሁራን ፅሁፎች ያሉበት የጥናትና የምርምር መፅሔት መታተም አለበት አሉ። ዶ/ር ቴዎድሮስ ይሄን ሊናገሩ የቻሉበት ምክንያት በዚያን ወቅት የግብፅ ፖለቲከኞች እና አንዳንድ ምሁራን ኢትዮጵያ እየገነባች ያለችውን ታላቁን የህዳሴ ግድብ በመቃወም በሀገሪቱ መፃኢ እድል ላይ ሲሸርቡ በማስተዋላቸው ነው። ዶ/ር ቴዎድሮስ ሲናገሩ በዕውቀት ላይ የተመሠረተ የጥናትና ምርምር ፅሁፎችን በማውጣት እና በመነጋገር ዲፕሎማሲያዊ ጥረት ማድረግ እንደሚገባ ጠቆሙ። ሁላችንም የጠራ እና የተስተካከለ ዕውቀት እንዲኖረን ምሁራን ብዙ አስተዋጽኦ እንዲያደርጉ ጥረት ማድረግ ይገባናል አሉ።

በዶ/ር ቴዎድሮስ አሳሳቢነት መሠረት በማድረግ ኒው አርትስ ኤንድ ካልቸር አድቨርት የተሰኘ ኢትዮጵያዊ ኩባንያ ምሁራንን አሰባስቦ አባይ ላይ ጥናትና ምርምር የሚያቀርብ መጽሔት ለማዘጋጀት የሚያስችለውን ምክረ ሃሳብ /Proposal/ ሰርቶ ለውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር አቀረበ። ውጭ ጉዳይ ሚኒስቴርም ምክረ ሃሳቡን ተቀብሎ አብሮ በትብብር ለመስራት ለድርጅቱ የድጋፍ ደብዳቤ ፃፈ። ኒው አርትስ ኤንድ ካልቸር አድቨርትም ወደ ስራው ገባ። ሥራው እንዲህ በቀላሉ የምንወጣው ሆኖ አልተገኘም ትላለች የፕሮጀክቱ ዋናው አስተባባሪ የፊልም ባለሙያዋ እና ደራሲት ኤሚ እንግዳ። እንደ ኤሚ ገለፃ በምሁራን በኩል ወዲያው የሆነ አፋጣኝ ምላሽ አግኝተናል። ነገር ግን ፕሮጀክቱ ሀገራዊ ጥቅም እና ፋይዳ ያለው ስለሆነ በአንድ ጊዜ ብቻ ተሰርቶ መቆም እንደሌለበት እና ለዚህም ፕሮጀክት ድጋፍ የሚደርጉ አካላትን የማፈላለጉ ስራ እና የማሳመኑ ተግባር ቀላል አልነበረም ትላለች። ነገር ግን ጊዜም ወስደን ቢሆን ሌሎች ስራዎቻችንም ሆነ ራሳችንን ጎድተን የታለመውን ሃሳብ ከውጤት አድርሰነዋል ትላለች።

ከእልህ አስጨራሹ ጉዞ በኋላ ውጤታማ የሆነ ተግባር ላይ እንደተደረሰ ኤሚ ትናገራለች። አባይን የልማት አጀንዳ ከማድረግ አንፃር ኢትዮጵያም ሆነች የተፋሰሱ አገራት ያላቸውን የታሪክ፣ የሕግ፣ የባለቤትነት እና ከሌሎችም አንጻር በተፋሰሱ ውስጥ ያሉት ሕዝቦችና አገራት በጋራ መጠቀም እንዲችሉ Cooperative Waters የተሰኘ የጥናትና ምርምር ፅሁፎችን የያዘ መፅሔት መታተሙን ትገልጻለች።

በዚህ መጽሔት ውስጥ የሚገኙት የጥናትና የምርምር ውጤቶች ከኢትዮጵያ አልፎ ለተፋሰሱ አገራት ዜጎችና ለሚመለከታቸው አካላት በሙሉ ጠቀሜታው የጎላ እንደሆነም አውስታለች። በተፋሰሱ ውስጥ ያሉት አገራት ከአባይ ወንዝ ላይ ፍትሃዊ የሆነ አጠቃቀምና፣ ሀገራት ካሉበት የድህነት ወለል ከፍ ለማለት የሚያስችላቸውን ተግባራት እንዲያከናውኑ አባይን የመጠቀም ስትራቴጂዎችንም ያሳያል።

ኢትዮጵያ በአባይ ወንዝ ላይ ከተመራመሩ በርካታ ምሁራቿ መካከል ትልልቅ ስም ያላቸው ዜጎቿ በመፅሔቱ ላይ ተሳትፈዋል። መፅሔቱ የኢ.ፌ.ዲ.ሪ ም/ጠቅላይ ሚኒስትር የአቶ ደመቀ መኮንን መልዕክት ከመያዙም በተጨማሪ የቀድሞው የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ዶ/ር ቴዎድሮስ አድሃኖም የፃፉትም ፅሁፉ ታትሟል። ከነርሱ በተጨማሪም የውሃ፣ መስኖ እና ኤሌክትሪክ ምኒስትር የነበሩት አቶ ሞቱማ መቃሳም ለመፅሔቱ አዘጋጆች ሰፊ ቃለ-መጠይቅ ሰጥተዋል። ከነርሱ በተጨማሪም የታላቁ የኢትዮጵያ ሕዳሴ ግድብ ፕሮጀክት ማናጀር የሆኑት ኢንጂነር ስመኘው በቀለ The Grand Ethiopian Renaissance Dam Project በሚል ርዕስ ፅፈዋል። ስለ ህዳሴው ግድብ አጠቃላይ ሁኔታ የፃፉበት ነው። የሕዳሴው ግድብ ሀገራዊም ሆነ አካባቢያዊ ጠቀሜታቸውን በፅሁፋቸው ዳሰዋል።

ከኢንጂነር ስመኘው በቀለ በተጨማሪ በአባይ ወንዝ ላይ ለረጅም ዓመታት ሲመራመሩ የቆዩት እና የብዙ የጥናትና ምርምር ሰነዶች ባለቤት የሆኑት ዶ/ር ያዕቆብ አርሳኖ Hydro – politics of the Nile- Prospects for Cooperation በሚል ርዕስ የጥናት ፅሁፍ አሳትመዋል። አባይን በጋራ የመጠቀም ፍትሃዊ አካሄድን ያዩበት ጥናት ነው። ዶ/ር ያዕቆብ አርሳኖ ኢትዮጵያ አባይ ላይ ጉዳይ ሲኖራት ከፊት መጥተው የሚሰለፉ ታላቅ ምሁር ናቸው።

ኢንጂነር ጌዲዮን አስፋውም International Panel of Experts (IPOE); Enhancing Cooperation on the Nile through Negotiations on the Grand Ethiopian Renaissance Dam (GERD) በሚል ርዕስ ጥናት ፅፈዋል። እርሳቸውም በዚሁ በታላቁ የኢትዮጵያ ሕዳሴ ግድብ ላይ የሶስትዮሽ የድርድር መድረክ ላይ በከፍተኛ ኃላፊነት ኢትዮጵያን ወክለው እየሰሩ ስለሆነ የካበተ ልምዳቸውንና ዕውቀታቸውን ያካፈሉበት ጽሁፍ ነው።

ዶ/ር ታደሰ ካሳ ደግሞ The Nile Basin Cooperative Framework Agreement; Prospects for Sustainable cooperation በሚል ርዕስ በተፋሰሱ ዙሪያ ስለነበሩ የስምምነት፣ የድርድር ማዕቀፎችና አጠቃላይ ሕጋዊ በሆኑ ርዕሰ ጉዳዮች ላይ ሰፊ ዕውቀት የሚያስጨብጥ ፅሁፍ አቅርበዋል።

ዶ/ር ደረጀ ዘለቀ ደግሞ Beyond the Cooperative Framework Agreement; Opportunities for Nile Cooperation through International Water Law በሚል ርዕስ ፅፈዋል። በፅሁፋቸው ውስጥ አባይን ለልማት የመጠቀምን ሂደት ከዓለም አቀፍ የውሃ ሕግ አንጻር የተነተኑበት ግሩም ፅሁፋቸው ነው።

ፋሲል አምደጽዮን ደግሞ Time to Think about Ethiopia’s post – GERD Nile policy በሚል ርዕስ ፅፈዋል። ከታላቁ የኢትዮጵያ ሕዳሴ ግድብ በኋላ ኢትዮጵ ልታገኛቸው የምትችላቸውን ጉዳዮች ያሳዩበት ጽሁፍ ነው።

በአጠቃላይ ሲታይ Cooperative Waters የተሰኘው የጥናትና ምርምር መፅሔት በአባይ ወንዝ ላይ ያለንን ዕውቀት ለማስፋትና ለማጠናከር ብሎም በዕውቀት የታጠቀ ተደራዳሪ እንዲያደርገን ብርቱ ድጋፍ ያደርግልናል ስትል የፕሮጀክቱ ዋና አስተባባሪ ኤሚ እንግዳ ትናገራለች።

ለዚህ የጥናትና ምርምር መፅሔት ዕውን መሆን ከውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር እና ከምሁራን በተጨማሪ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ-ክርስትያን እና የኢትዮጵያ እስልምና ጉዳዮች ካውንስል የሃይማኖት መሪዎችና ቤተ-እምነታቱ ግዙፍ የሆነ ድጋፍ አድርገዋል። ልክ እንደ እነርሱ ሁሉ አፍሮ ፅዮን ኮንስትራክሽን እና ዮቴክ ኮንስትራክሽን ሰፊ ድጋፍ አድርገዋል። የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ፣ የድሬዳዋው ቪታ ስፕሪንግ ውሃ፣ ብሔራዊ አልኮልና አረቄ ፋብሪካ፣ ሙለር ሪል ስቴት፣ ኮካኮላ እና ናይል ፔትሮሊየም የፕሮጀክቱ ዋነኛ አጋሮች ሆነው በዕውቀት ላይ የሚደረገውን ሥራ አጋዥ ሆነዋል።

ይህ Cooperative Waters የተሰኘው መፅሔት የፊታችን ቅዳሜ ከ4፡00 - 6፡00 ሰዓት እዚህ አዲስ አበባ ውስጥ በራማዳ አዲስ ሆቴል የመንግስት ባለስልጣናት እና የሃይማኖት መሪዎች ብሎም የአባይ ተፋሰስ ምሁራን በሚገኙበት ስነ-ስርዓት እንደሚመረቅ ኤሚ እንግዳ ገልጻልናለች።     

 

ሆሄ የስነ ፅሁፍ ሽልማት የንባብ ባህልን ለማሳደግ እና ጸሀፍትን ለማበረታታት በየአመቱ የሚካሄድ የስነ ጽሁፍ ሽልማት ፕሮግራም ሲሆን በ2009 ዓ.ም የመጀመሪያውን የሽልማት ዝግጅት ያካሂዳል። በዚህም ከመስከረም 1 ቀን 2008 ዓ.ም እስከ ጳጉሜ 5 ቀን 2008 ዓ.ም ድረስ የታተሙ መጽሀፍት ለውድድሩ እየተመዘገቡ እንደሚገኙ የፕሮግራሙ አዘጋጆች ገልጸዋል።
በዘንድሮው ውድድር የሚሳተፉት መፃህፍት በሶስት ዘርፎች የተመደቡ ሲሆን ረጅም ልብ ወለድ፣ የግጥም መፅሀፍት እና የልጆች መፅሀፍት ተካተዋል። የምዝገባውም ጊዜ እስከ ታህሳስ 19 ድረስ የሚቆይ ሲሆን፤ በቀሪው የአንድ ሳምንት ጊዜ በ2008 ዓ.ም በተጠቀሱት ዘርፎች መጻሀፍት ያሳተሙ ደራሲያን ለውድድሩ እንዲመዘገቡ ጥሪ እናስተላልፋለን ሲሉ የሽልማት ፕሮግራሙ አስተባባሪ የሆኑት አቶ ዘላለም ምህረቱ ገልጸውልናል።
እንደ ፕሮግራም አስተባባሪው ገለፃ ለውድድሩ ብቁ የሚሆኑት መጻህፍት የመጽሀፉ የመጀመሪያ ዕትም 2008 ዓ.ም መሆን ሲገባው በአማረኛ ቋንቋ የተፃፉ እና በኢትዮጵያዊያን ጸሀፍት የተፃፉ መሆን አለባቸው። የትርጉም ስራዎች ለዚህ አመት ውድድር ተሳታፊ እንደማይሆኑና ለውድድር የሚቀርቡት ስራዎች በመጽሀፍት መልክ ታትመው የቀረቡ እንደሆኑ ተገልጧል።
ለውድድር የሚቀርቡ መጽሀፍትን የመፅሀፉ ደራሲ ወይም አሳታሚ ድርጅት ለውድድሩ እንዲመዘገቡ ማድረግ እንደሚችል የተገለፀ ሲሆን፤ ለውድድሩ መፅሀፍትን በሚያስመዘግቡበት ጊዜ የመፅሀፉን ርዕስ እና የመፅሀፉን ሶስት ቅጅ ማቅረብ እንደሚጠበቅባቸው አስተባባሪው ገልፀዋል።
መጽሀፍትን ለውድድሩ ለማስመዝገብ ደራሲያን ወይም ተወካዮቻቸው ቦሌ ሞርኒንግ ስታር ሞል ቢሮ ቁጥር 420 በሚገኘው የኖርዝ ኢስት ኤቨንትስ ቢሮ በአካል በመምጣት ወይም ስድስት ኪሎ በሚገኘው የጀርመን የባህል ተቋም በመቅረብ አልያም በፖስታ ሳጥን ቁጥር 15200 ‹‹ለሆሄ የስነ ጽሁፍ ሽልማት›› በሚል የተቀባይ አድራሻ በመላክ መመዝገብ እንደሚቻል አስረድተዋል።
በተጨማሪም ማንኛውም የህብረተሰብ ክፍል በዚህ አመት ውድድር ላይ ሊካተቱ ይገባቸዋል የሚላቸውን በ2008 ዓ.ም የታተሙ መጽሀፍት በስልክ ቁጥር 09 88 12 12 12 በአጭር የፅሁፍ መልዕክት እስከ ታህሳስ 19 ቀን 2009 ዓ.ም ድረስ ባለው ጊዜ ቢያሳውቁን መጽሀፍቱን በሽልማት ድርጅቱ በኩል በመግዛት ለውድድሩ ተሳታፊ እንዲሆኑ ማድረግ የሚቻልበት አማራጭ መኖሩንም ገልፀውልናል።

የማስታወቂያዎቻችን ጉዳይ

Wednesday, 21 December 2016 14:36

በከተማችን የተለያዩ አካባቢዎች እንዲሁም በከተማዋ መግቢያ እና መውጫዎች ላይ በብዛት ከሚስተዋሉ ነገሮች መካከል የሚሰቀሉ ማስታወቂያዎች ተጠቃሽ ናቸው። እነዚህ ማስታወቂያዎች በተለያየ ይዘት እና መጠን ተዘጋጅተው ድርጅቶች እና አገልግሎቶች የሚተዋወቁባቸው ናቸው። እነዚህ ማስታወቂያዎች ድርጅት እና አገልግሎት ሰጪን ከተጠቃሚ ጋር በማገናኘቱ ረገድ ከፍተኛ ጠቀሜታ ያላቸው ቢሆንም፤ ጐን ለጐን ግን ጥቂት የማይባሉ ጉዳቶች (እንከኖች) አሏቸው። የመጀመሪያው እንከን የከተማን ገፅታ መቀየር ነው። ማስታወቂያዎቹ እንደየባህሪያቸው የተለያየ ይዘት ያላቸው ስለሆኑ በተለያየ ቀለም እና መጠን ነው የሚቀርቡት። ይህ የተደበላለቀ ሁኔታ ደግሞ ከተማዋ ወጥ የሆነ መልክ እንዳይኖራት የማድረግ ባህሪይ አለው። ሌላው የእነዚህ ማስታወቂያዎች አሉታዊ ገፅታ ደግሞ በወቅቱ መወገድ ባለመቻላቸው የሚያስከትሉት ችግር ነው። ብዙዎቹ ማስታወቂያዎች አንድ ጊዜ ከተሰቀሉ በኋላ አስታውሶ የሚያነሳቸው አይኖርም። ለአንድ ወቅት ብቻ ታስበው የተሰቀሉ ማስታወቂያዎች ሳይቀሩ ጊዜያቸው ካለፈ በኋላ ከተሰቀሉበት ሳይወርዱ ይቆያሉ። በዚህ ቆይታው ወቅት ፀሐይና ዝናብ ስለሚፈራረቁባቸውም ወረቀቶቻቸው እና ሸራዎቻቸው የመሰነጣጠቅ፣ ብረቶቻቸውም የመነቃቀል ችግር ይፈጠራል። በዚህም ሳቢያ ለእይታ ጥሩ ካለመሆናቸውም በተጨማሪ አካባቢን የማቆሸሽ እንዲሁም እይታን የመጋረድ ሁኔታ ይፈጥራሉ።

አንድ አስተዋዋቂ ድርጅቱን ወይም አገልግሎቱን በአደባባይ ለማስተዋወቅ ሕጋዊ መብት ካለው አካል ፈቃድ ማግኘት እና ስምምነት መፈፀም ግዴታው ነው። በስምምነቱ ውስጥ ደግሞ ማስታወቂያው በአደባባይ ለምን ያህል ጊዜ እንደሚቆይ የሚቀመጥ የጊዜ ገደብ ይኖራል የሚል እምነት አለኝ። እናም የማስታወቂያው የአደባባይ የጊዜ ቆይታ እንደተጠናቀቀ ማስታወቂያው እንዲነሳ ይህ ሕጋዊ ፈቃድ ያለው አካል ማስገደድ አለበት። አሁን እየተመለከትን ያለነው ግን በርካታ ማስታወቂያዎች አንድ ጊዜ ከተሰቀሉ በኋላ የሚነሱት ሌላ በቦታው የሚሰቀል ማስታወቂያ ሲገኝ ብቻ ነው። ይሄንን ለማረጋገጥ ለተወሰነ ጊዜ በከተማዋ ውስጥ ዞር ዞር ማለት በቂ ነው። ከተማዋን አጥለቅልቋት የሚታየው እንዲህ ዓይነት ማስታወቂያ ነው።

አቶ እንዳለ - ከሰሜን ሆቴል

 

ካስትል ወይን ጠጅ ባለሁለት ነጥብ አምስት ሊትር የካርቶን እሽግ የወይን ጠጅ ለገበያ ማቅረቡን አስታወቀ። የፋብሪካው የማርኬቲንግና ሽያጭ ኃላፊዋ ወ/ት አለምፀሐይ በቀለ ባሳለፍነው ሐሙስ (ታህሳስ 6 ቀን 2009 ዓ.ም) በራማዳ ሆቴል ምርቱን ባስተዋወቁበት ወቅት እንደተናገሩት፤ “እነዚህ የካርቶን የወይን ምርቶች ከውጪ ሀገር ይገቡ  ነበር፡፤ በአሁኑ ሰዓት ግን ለምርቱ አስፈላጊ የሆነውን አዲስ ቴክኖሎጂ ተጠቅመን በማምረት ለገበያ አቅርበናል” ብለዋል።

ይህ አዲሱ የካርቶን የወይን ጠጅ እስከሚያልቅ ድረስ ምንም አይነት አየር የማስገባትም ሆነ የመበላሸት ስጋት አይኖርበትም የተባለ ሲሆን፤ ለጊዜው መጠናቸው 2 ነጥብ አምስት ነው ያሉት ኃላፊዋ በቀጣይ ግን እንደሚጨምር ጠቁመዋል። በአሁኑ ወቅት በገበያው ላይ ያለው የሮዝና የነጭ ወይን ጠጅ ቀለም ያለው እንደሆነም በመግለጫወ ተብራርቷል።

ካስትል ወይን ጠጅ ፋብሪካ በሚያቀርባቸው የአኬሲያ እና በሪፍት ቫሉ የወይን ምርቶቹ የውጪ ምንዛሬን ከማዳኑም ባሻገር፤ ሀገር አቀፍና ዓለም አቀፍ ገበያዎችን የመሳብ አቅም ላይ መድረሱም ተወርቷል። የምርቱን ጥራትና ደረጃ ከመጠበቅ ባሻገርም በኢትዮጵያ ውስጥ የሚታየውን የወይን ጠጅ መስተንግዶ ለማሻሻል እየሰራ እንደሚገኝ የገለጹት ወ/ት ዓለምፀሐይ፤ በሆቴል መስተንግዶ ለማሰልጠን ባለሙያዎች አጋዥ ይሆናል የተባለትን የመስተንግዶ ስርዓት በዲቪዲ ማሰራጨት መጀመራቸውንም ተናግረዋል። ይህም ለቱሪዝሙ እንደአንድ መስህብ የሚፈጥር ሲሆን፤ የወይኑን አይነት ማወቅ በራሱ እንግዶችን በተገቢው መንገድ ለማስተናገድ ያግዛል ተብሏል። ይህንንም ስልጠና ከሬስቶራንቶችና ከሆቴሎች በተጨማሪ ለመስተንግዶ ማሰልጠኛዎች ጋር በመቀራረብ መስራት ስለመጀመራቸው ይፋ አድርገዋል።

ካስትል ወይን ጠጅ ፋብሪካ እ.ኤ.አ. በ2007 ዓ.ም በ520 ሚሊዮን ብር ኢንቨስትመንት መቋቋሙ የተገለፀ ሲሆን፤ በአሁኑ ወቅት 1ነጥብ 4 ሚሊዮን ጠርሙስ አጠቃላይ የዓመታዊ ምርቱ አቅም ሆኗል። በሀገር አቀፍ ደረጃ 11 በመቶ የገበያ ሽፋን የያዘ ሲሆን፤ 28 ደረጃቸውን የጠበቁና በቴክኖሎጂ የታገዙ የመጥመቂያ ማሽኖች አሉት።

ካስትል ወይን ጠጅ ለ11 አገራት ምርቱን የሚያቀርብ ሲሆን፤ በዝዋይ አካባቢ በ162 ሄክታር ላይ ስራውን የጀመረ ቢሆንም አሁን ላይ የ82 ሄክታር የማስፋፊያ ስራ በመስራት ላይ መሆኑም ተገልጿል። በአጠቃላይ ለ850 ሰዎች የስራ ዕድል ስለመፍጠሩ ሰምተናል።  

ቁጥሮች

Wednesday, 21 December 2016 14:34

2 ነጥብ 6 ሚሊዮን        በ2008 ዓ.ም የስራ ዕድል የተፈጠረላቸው ዜጐች ቁጥር፣

200 ሺህ                 በ2009 የመጀመሪያው ሩብ ዓመት የስራ እድል ያገኙ ዜጐች ቁጥር፣

2 ነጥብ 1 ሚሊዮን        በ2009 ዓ.ም የስራ ዕድል ይፈጠርላቸዋል ተብሎ የታቀደ ዜጐች ቁጥር፣

ምንጭ፤ አዲስ ልሣን ጋዜጣ /ታህሳስ 8 ቀን 2009 ዓ.ም/


Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100
Page 4 of 144

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us