You are here:መነሻ ገፅ»arts»news admin - Sendek NewsPaper
news admin

news admin

 

በይርጋ አበበ

 

በኢትዮጵያ ከፍተኛ ሊግ (ሱፐር ሊግ) ተወዳዳሪ የሆኑት የአማራ ክልሉ ባህር ዳር ከነማ እና የትግራዩ ሽረ እንደስላሴ እግር ኳስ ክለቦች ጨዋታ ለአራተኛ ጊዜ ትናንት ተራዘመ።
የባህር ዳር ከነማ እና ሽረ እንደስላሴ ጨዋታ ባሳለፍነው ቅዳሜ በሰበታ ስታየም ይካሄዳል ተብሎ የነበረ ሲሆን እንደገና ወደ ለገጣፎ ከተማ እንዲዛወር ተደርጎ ጨዋታው በዕለቱ ሳይካሄድ ቀረ። ክለባቸውን ለመደገፍ ከባህር ዳር ወደ አዲስ አበባ የመጡ የባህር ዳር ከነማ ደጋፊዎች ለሰንደቅ ጋዜጣ እንደገለጹት ጨዋታው እንደማይካሄድ ተነግሯቸው ወደ ከተማቸው እየተጓዙ ሳለ ደጀን ከተማ ሲደርሱ ጨዋታው በኦሜድላ ሜዳ እንደሚካሄድ ሲነገራቸው ተመልሰው አዲስ አበባ ገብተው አደሩ።


ሆኖም ጨዋታው ሊጀመር የሁለቱም ቡድኖች ተጫዋቾች እያሟሟቁ እና ዳኞችም የጨዋታውን ተሰላፊዎች ከመዘገቡ በኋላ ጨዋታው እንደማይካሄድ እንደተነገራቸው ከደጋፊ ማህበሩ የሚዲያ አባል የሆነው ቃልኪዳን ጠና ተናግሯል።
ጨዋታው በሽረ ከተማ መካሄድ የነበረበት ቢሆንም በወቅታዊ የጸጥታ ችግር ምክንያት በገለልተኛ ሜዳ እንዲካሄድ በፌዴሬሽኑ መወሰኑ ይታወሳል። ለአራተኛ ጊዜ የተራዘመው ጨዋታ መቼ እንደሚካሄድ ለማጣራት ከኢትዮጵያ እግር ኳስ ፌዴሬሽን ኃላፊዎች ያደረግነው ጥረት አልተሳካም።

 

በጌትሽ ጎችቭስኪ

 

...መረራ ቦተሊካ የጀማመረው አምቦ ሁለተኛ ደረጃን ሲማር ነው። ያኔ አምቦ በራስ መስፍን ስለሺ አስተዳደር ስር ትናጥ ነበር። ቄሮው መረራ በዚህ ጊዜ ለሰላማዊ ሰልፍ አምቦ ላይ ከፍሬንድስ ጋር ተቃውሞ ወጣ። /የወንዙ ልጅ ፀጋዬ ይሄኔ ሳይሆን አይቀርም ለአምቦ የተቀኘላት፤
ምነው አምቦ?


እንዳልነበርሽ የደም ገንቦ


እንዳልነበርሽ ንጥረ ዘቦ


ከጠበልሽ ሲሳይ ታልቦ...


ዛሬ እንደዚህ ምነው አምቦ?/


...አአዩ ሲገባም ፖለቲካል ሳይንስ መረጠ። የመኢሶን ወጣት ክንፍ አመራር ሆነ። በመኢሶን እና ደርግ ፍቅር መሃል ንፋስ ሲገባ፤ በ1970 ዓም ታሰረ። ደርግ አስረኛውን የአብዮት በአል ሲያከብር፤ መስከረም ሁለት 1977 ዓ.ም ላይ በምክትል ፕረዘዳንቱ ፍስሃ ደስታ በኩል፤


"አብዮታችን ለተጎናፀፈው ዘላቂ ድል የደስታው ተሳታፊ እንድትሆኑ ምህረት ተደረጎላችኋል" ብሎ እስረኞችን ለቀቀ። ከነዚህ መሀል አንዱ ሰባት አመታት ማእከላዊ የነጠቀበት እና እድሜው 28 ዓመት የደፈነው መረራ ጉዲና ነበር።


በአአዩ ትምህርቱን ቀጠለ። የመጀመርያ ዲግሪውን በማእረግ ያዘ። ግብፅ- ካይሮ ከሚገኝ የአሜሪካን ዩኒቨርስቲ ሁለተኛ ዲግሪው የመማር እድል አገኘ። በፖለቲካል ሳይንስ ኤም ኤውን ጨርሶ ተመልሶ አአዩ በመምህርነት ቀጠለ። ፒኤችዲውን ከሆላንድ ዘሄግ ያዘ።


ፖለቲካል ሳይንስን ጥግ ድረስ ተምሮ ጥግ ድረስ አስተማረ። ...የኢህአዴግን የጫወታ ህግ ተከትሎ የፖለቲካ ፓርቲ አቋቁመ። በፖለቲካ ሰበብ ሰባት አመታት ቢሰረቅበትም፤ "ፖለቲካና ኮረንቲን በሩቁ" የሚለውን ተራ ብሂል የሚቀበል ተራ ሰው አይደለም። "ከፖለቲክስ በሸሸህ ቁጥር ካንተ ባነሱ ድንዙዞች እየተመራህ የበለጠ አሳርህን ታያለህ "ይልሃል እንጂ። ...በፖለቲካና ታሪክ አቋሙም፤ የኦሮሞ ብሔር ባለፉት ስርአቶች የተገፋ ነበር እያሉ ለሚያላዝኑትን መስሚያ ጆሮ የለውም።


"ኦሮሞ በአሮጌዋም ሆነ ባዲሲቱዋ ኢትዮጵያ ምስረታ ላይ ተገፊ ሳይሆን ተሳታፊ ነበር" የሚል ነው።


ነው! ...በሠላምም ጊዜ የበይ ተመልካችነት፤ በጦርነት ጊዜ ደሞ የተጨፍጫፊነት ታሪክ አይደለም ያለው ኦሮሞ። አብሮ በልቶ-ተበልቶ አብሮ ጨፍጭፎ-ተጨፍጭፎ ነው የዘለቀው። ስልጣን ሹዋሚም ሻሪም ሆኖ ነበር። የባህሉንም አሻራ ኢትዮጵያ ላይ አትሞ ኖሯል።


ለምሳሌ አጤ ሱስንዮስን ውሰድ። ኦሮሞ አምቦ አቅራቢያ ግንደበረት ውስጥ በጉዲፈቻ አሳድጎ ጎንደር ቤተ መንግስት ላይ ለንግስና አብቅቶታል። ...በየጁ ዳያናስቲ ብትልም አንጋሽም-አውራሽም-አውራጅም ነበር ኦሮሞ። ጦረኞቹ የየጁ ኦሮሞ መሳፍንት የያኔውን ጫወታ ህግን-ክብረ ነገስትን ተከትለው ለ80 አመታት አስተዳድረዋል። ከራስ አሊ ጉዋንጉል እስከ ትንሹ ራስ አሊ።


...የአጤ ምኒሊክ የጦር መሪዎች እና የቅርብ አማካሪዎችም የኦሮሞ ተወላጆች ነበሩ። የቅርብ ወዳጆችም ናቸው።አባ መላ የምንሊክን ተዝካር ሳይቀር በድብቅ ያወጡ ነበር። ራስ ጎበና እና ምኒልክ ልጅህን ለልጄ ተባብለው፤ ሸዋረጋ ምኒልክን/ለራስ ሚካኤል ከመዳራቸው ቀድሞ/ ለወዳጆ ጎበና አጋብተዋል። ከጋብቻው የተገኘው ልጅ ደጃዝማች ወሰንሰገድ ወዳጆ ጎበዝ የጦር አለቃ ነበር። እንደውም በምኒልክ የልጅ ልጅነቱ ለስልጣን ሁሉ ቀርቦ ነበር። ግን ወዳጆ በተፈጥሮ ድንክ ስለነበር መኳንንቱ ለመሪነት አይመጥንም ብለው ዘለውታል።


አዎን ! ኦሮሞ በሞደርን ኢትዮጵያ ግንባታ ወደ ዳር ተገፊ ሳይሆን ዋና ተሳታፊ ነበር። ነበር! ልክ እንደ ቄሮው መረራ፤ አምቦ ሁለተኛ ደረጃን ሲማር ሸቤ የተዶለው ቄሮው ሃጫሉ ሁንዴሳ፤ ባለፈው ቦሌ ላይ በጌሬርሳ "የፈረሶቻችንን ዱካ የአድዋ ተራሮች ላይ አለ "እያለ ሸልሏል። ልክ ነው! ሃጫሉ የአያቱን ወንድም የፀጋዬ ገ/መድህንን ግጥም እያነበበ ስላደገ ይህ አይጠፋውም...


/ዋ...አድዋ!


የአለት ምሰሶ አድማስ ጥግዋ፤


...እያለ ስለ አባ ጎራው፣ አባ ቃኘው፣ አባ መቻል/


ጎራው የገበየሁ፣ መቻል የፊታውራሪ ኃብቴ፣ ነፍሶ የደጃዝማች ባልቻ፣ ቃኘው የራስ መኮንን ፈረሶች ናቸው። የአድዋን ድል ያለነሱ እንዴት ማሰብ ይቻላል ታዲያ?


ባገር ውስጥ አመፅም፤ ከሚያምፁትም ሆነ ከሚያከሽፉት የኦሮሞ ተወላጅ በስፋት ተሳትፏል። በኢጆሌ ባሌ አመፅ በእነ ዋቆ ጉቱ የሚመራውን አመፅ ያከሸፈው ጄ.ጃገማ ኬሎ ነው። የ1953ቱ መፈንቅለ መንግስት ካከሸፉት ዋናው ጄ. ታደሰ ብሩ ነው። ደርጎች አጤው ስልጣን እንዲለቁ የፃፉትን ደብዳቤ ያደረሰውና ያነበበው ሻለቃ ደበላ ዲንሳ ነው። ቀይ ሽብርና ነጭ ሽብርም ላይ አሸባሪም ተሸባሪም ሆኖ ታሪክ ሰርቷል። ጄ.ተፈሪ በንቲ ሲገደል አስገዳዩ መንጌም የሸገር የጨርቆስ ልጅ ቢሆንም ኦሮሞ መሆኑን መፃፉ ላይ ያምናል። በ1981መፈንቅለ መንግስቱ ላይ እነ ጄ.ደምሴ ቡልቶን ቡድን ለማክሸፍ እነ ሻምበል መንግስቱ ገመቹ ተሳትፈዋል። በ1983 ግንቦት ላይ ከወያኔ እና ኦነግ መሪዎች- ከመለስ እና ሌንጮ ጋር ለመደራደር ተስፋዬ ዲንቃ ለንደን ነበር።


ታዲያ ኦሮሞ የሌለበትን የኢትዮጵያ ታሪክ እንዴት መፃፍ ይቻላል? ኦሮሞ የሌለበትን የሃገር ግንባታ ማውራትስ ቢሆን!? ለዚያ ነው መረራ ስለ ኦሮሚያ መገንጠል ሲጠየቅ የሚስቀው እና
"ኦሮሞ ግንድ ነው። ቅርንጫፎቹ ልገንጠል ቢሉ ነው የሚያምረው" የሚለው።


...ይህን አመለካከቱን ይዞ ታግሏል።


ዶር በ1997 የፓርላማ አባል ሆነ። ዶር መረራ በቀልድ እያዋዛ በአንድ ድንጋይ ሁለት ወፍ የሚመታ ፖለቲከኛ ነው። ነገር አያንዛዛም። ለምርጫው ዋዜማ የፓርቲዎች ውድድር ላይ ከአባዱላ ጋር ባንድ መድረክ ተገናኝቶ ነበር።


"አቶ ወይም ጄኔራል አባዱላ ዛሬ ስለ ኦነግ ሲያወሩ ስሜን ዘንግተውታል።መፃፋቸው ላይ ግን ሪፈረንሳቸው የኔ መፃፍ ነበር።"


/...በጫወታው ህግ መሰረት ወታደር የመከላከያ ሚኒስተር መሆን አይችልም። ጄኔራሉ ግን አቶ ተብሎ ሆኗል/


ከክርክር መድረኩ ሲወጡ አባዱላ መረራን እንዲህ አለው፤


"አቋምህ ምንድነው ?"


"ያው እንዳንተ ስፋቅ ኦነግ ነኝ።"


/መለስ ኦህዴዶችን ያላቸውን ጠቅሶ በነገር ሲወጋው ነው/


...ፓርላማ ውስጥ አንዴ አፈጉባኤዋ ለአስተያየት እድል ስትሰጠው፤


"እሺ ዶር መራራ ይቀጥሉ..."


"አመሰግናሎ ክብሪት አፈ ጉባኤ!"


/እሱ "መራራ" ከሆነ እሷ" ክብሪት" የማትሆንበት ምክንያት የለም።/


...መረራ አውሮፓ ደርሶ ይመለሳል። መለስ መረራን ፓርላማ ሲያገኘው እንዲህ አለና ሸነቆጠው፤


"እንደነ ብርሃኑ በዚያው የምትሸፍት መስሎኝ ነበር "


"ለመሸፈትማ ከአውሮፓ ይልቅ አምቦ ይቀርበኛል እኮ!"


...አሁን ዶር መረራ የሚኖርበት አሸዋ ሜዳ የአምቦ መውጫ ነው። ሜዳው ደሞ አሸዋ ሜዳ የሚል ስያሜ ያገኘበት ጉዳይ የመረራን ታሪክ አካል ነው። ለ10ኛ አብዮት በአል ታጠቅ የተሰበሰበው ሰልጣኝ ወታደር እዚህ ሜዳ ላይ ነበር የሰልፍ ልምምድ ያደረገው። ክረምት ላይ ጭቃው ሲያስቸግር ሬድ አሽ-ቀይ አሸዋ አፈሰሱበት። ስሙም በዚያው እሸዋ ሜዳ ተባለ። እዚህ የተለማመደው ሰልፈኛ ትርኢት ያቀረበ እለት ነው ወጣቱ መረራም በምህረት ከእስር የተፈታው።


...ዶር መረራ በ2002 ምርጫ ሲሳተፍ የውጭ ሚዲያ "ታሸንፋለህ ወይ ?" ብሎ ጠየቀው። መረራ የስታሊንን ንግግር ጠቅሶ፤ "People vote, we count." ብሎ ጋዜጠኛውን አዝንናናው። ቆጠራውን እንጂ ምርጫውን አሸንፋለው፤ ማለቱ ነው።እውነቱን ይመስላል። ትናንት አምቦ የወጣው ህዝብ፤ ምርጫውን አሸንፎ ቆጠራው ላይ መሸነፉን ይመሰክራል።

አውቀን ወይንስ ሳናውቅ?

Wednesday, 31 January 2018 13:17

 

አሰፋ አደፍርስ / This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

 

ዛሬ በኢትዮጵያ ስለሴቶች እኩልነት ሲወሳ በመስማቴ በጣም ደስ ብሎኛል። 

 

የሴቶች እኩልነት ለኢትዮጵያ አዲስ ሆኖ በብዙ የመገናኛ፤ በሬድዮና በጋዜጣስገለጽ፤ መንግሥትም አዎንታ ሰጥቶ ማየቱ በጣም ደስ የሚል ነው። ለመሆኑ ከኢትዮጵያ በሴቶች እኩልነት የቀደመ አገር ይኖር ይሆን ብዬ መጠየቅ ግድ ሆነብኝ። በዕድሜ ባለፀጋዋ ኢትዮጵያ በሥልጣኔም ቀደምት ብትሆንም፤ በዙሪያዋ የነበሩት ከኋላዋ የተነሱት ሁሉ ሊቀድሟት ችለዋል። ለምን? ብለን ብንጠይቅ፤ እንደዛሬው የመገናኛ ዘዴው ባላመቸበትና ሌሎች ዓይናቸውን ባልከፈቱበት ዘመን የቀደመችን ኢትዮጵያን ለመውረር ያልሞከረ አልነበረም። 

 

በመጀመሪያ የታላቁ የነቢዩ መሐምድ ተከታዎች የነቢዩን ትዕዛዝ ኢትዮጵያን አትንኳት ያሉትን በመዘንጋት ወይንም በመዳፈር የመጀመሪያውን ጦርነት የከፈቱባት የባህር በር አልባ እንድትሆን ያደርጓት የኒሁ ነብዩ ተከታዮች በመሆኑ የአክሱም ሥልጣኔ እየተዳከመ መምጣቱን ማስታወስ ተገቢ ይሆናል። ፈረንጆች እንደሚሉትና አንዳንድ የኢትዮጵያ ዘመናዊ የታሪክ ሙሑራንም ያንን ተከትለው አፈ ታሪክ አዎንታ እንደሚሰጡት ሳይሆን በዓለም የመጀመሪያዋ ንግሥት ዮዲት እንደነበረችና በንግድም ቀይ ባህርን አቋርጠው ወደ ሩቅ ምሥራቅና ሌሎችም አገራት ንግድ እንዲጀመር ፈር ቀዳጅ ንግሥት የኢትዮጵያ ንግሥት እንደነበረች በልኪስ በተባለ ስም የሚጠሯት አረቦች ጽፈዋል።


ይህም ሆነ ያ፤ የኢትዮጵያን ቀደምት ሥልጣኔ ለማመላክትና ከቀደምቷ የሮማን ስልጣኔ፤ ከግሪክና ከግብፅ የ883 ዓመታት ዕድሜ ካላት የዛሬዋ ታላቋ ብሪታኒያ፤ ከፈርንሣይና ከጀርመን ቀድማ የሴትን ነፃነት ያወጀች ኢትዮጵያ እንደሴት ጨቋኝ፤ ቀደም ብለን የጠቀስናቸው እንደሴት ነፃ አውጪ ሆነው ሲወራላቸው በመስማቴ ቅር ብሎኝ ይህንን ለመግለጽ ተገደድሁ።


በዓለም ላይ ለመጀመሪያ ጊዜ በ14ኛው ክፍለ ዘመን በታላቁና እንደፈላስፋ ይቆጠር በነበረው በዘረያቆብ ዘመነ መንግሥት ነበር የብትወደድ አምደመስቀል ባለቤት ብርሃን ዘመዳ የግራ ቢትወደድ፤ ልጇ መድህን ዘመዳ የቀኝ ቢትወደድነት ማዕረግ የተሾሙት። እንደዚሁም የዘራያቆብ ሴት ልጆች በወንዶች ቦታ ተተክተው ዋና ዋና ክፍላተ አገራትን በገዥነት መርተዋል፤ ዓመተ መሲህ የአማራ ጠቅላይ ገዥ፣ ድል ሰምራ የትግሬ ገዥ፣ አፅናፍ ሰምራ የጎጃም፣ ሮም ገነየላ የሸዋ፣ ፀብለ ማሪያም የቤጌምድር፣ መድህን ዘመዳ የዳሞት፣ ዓመተ ጊዮርጊስ የይፋት፣ ባህር መንገሻ የአንጎት፣ ሶፊያ የግድምና 10-አጽናፍሰገድ እነኝህ ሴቶች በ14ኛው ክፍለዘመን ከወንድ በላይ ሆነው ጠቅላይ ግዛቶችን ይመሩ እንደነበረ ታሪክ ምስክር ነው። በ1541 ዓ.ም ከመሐዲያን ጋር በተካሄደው ጦርነት፤ ጦሩ ሁለት ተከፍሎ አንደኛውን ንጉሠ ነገስቱ ሲመራ የሰሜኑን ጦር በበላይነት የመራችው ንግሥት ሰብለወንጌል ነበረች። እንግዲህ ከአገረ ግዥነት እስከ ጦር አዛዥነት የደረሱት ሴቶች በ14ኛውና በ15ኛው ዘመን በኢትይዕጵያ ነበር። ይህም ብቻ አይደለም።


በቅርቡ ልክ እንደምናውቀው አስመስለን የምናወድሳቸው የአደዋው ጀግናይቱ እቴጌ ጣይቱን የማይዘከር ኢትዮጵያዊ ያለ አይመስለኝም። እላይ እንደገልጽኩት የኢትዮጵያን ቀደምትነት ካሳየሁ በኋላ እስቲ የእንግሊዝን እንመልከት፤ የመጀመሪያዋ የእንግሊዝ ንግሥት ኤልሳቤት የነገሠችው በሴፕቴምበር 7 ቀን 1533 እስከ እለተ ሞቷ ነበር። በዚህ ሁኔታም ቀደምትነታችን ይያዝልኝ። የትናትናዋ ወጣቷ የእንግሊዝን የበኩር ልጅ አሜሪካንን እንመለከት፤ የመጀመሪያዋ የሴት ሴኔተር የተመረች ረቤካ ፌልተን ነበረች። እርሷም ያገለገለችሁ ለአንዲት ቀን ብቻ ነበር። እንዴት ተመረጥች እንዴትስ ወረደች? የባሪያ ባለቤት ብትሆንም ባሪያን ነፃ ለማውጣት የምትጥር ስለነበረ ሴትን ብሎ የባሪያ ነፃ አውጪ ከሚል ቁጭት ካንድ ቀን በላይ ሳትውል መውረዷ ተዘግቧል። ታዲያ ኢትዮጵያ የሴትን ነፃነት የማታከብር አድርጎ አሁን እንደተከበረ ነጋሪት ሲመታ ማየቱ ላገራችን የታሪክን ተቀዳሚነት የነፈግን አይሆንምን? እባካችሁ ለጋራ አገራችን የሚገባትን ክብር እንስጥና የግል ዝናንና ጥቅም ሁለተኛ ቢሆንስ!


ትናንትና በኛው ዘመን በእንግሊዞችና አሜሪካኖች የመንግስት ባለሥልጣን ሴቶች ባልነበሩበት በ20ኛ ክፍለ ዘመን መባቻ ላይ ኢትዮጵያ የውጭ ጉዳይ ም/ሚኒስትር ዮዲት እምሩ፤ የትምህርት ቤት ዲሬክተር ስንዱ ገብሩ፤ የምክር ቤት አባል፤ የሬድዮ ዜና አንባቢ ሮማን ወርቅ ካሣሁንና ዛሬም በሕይወት የምትገኝ ሒሌን መኩሪያን መጥቀስ በቂ ቢሆንም ሴት አርበኞቻችንን ረስቼ ሳይሆን ለናሙና ይህንን ካቀርብኩኝ በኋላ መቼ ነበር ታላቋ ቢሪታኒያ እኛ ዘንድ የደረችው ብለን ራሳችንን ብንጠይቅ፣ እንኳንስ ለታላላቅ ሹመት ቀርቶ ለመምረጥና ለመመረጥ እንኳ ዕድሉ የተሰጣቸው በ1960ቹ መሆኑን ተገንዝበን ይሆን? ታዲያ ቀደምቷ ኢትዮጵያ ለወሬ ማሟሻ ይመስል የሴቶች ነፃነት ዛሬ እንደተጀመረ ሲወራ የነበርነው አሜን ብለን መቀበል ስላላስቻለኝ ይህንን ማስታወሻ ለወገኖቼ አቅርቤ ባዶ ከበሮ ከመደለቅ ለማስታገስ ነውና ላሞች ባልዋሉበት ኩበት እንዳንለቅም አደራ እያልኩ ሁሉንም በአክብሮት አሳስባለሁ።

- የኢትዮጵያን ችግር ለመፍታት ከኢትዮጵያ ህዝብ ጋር እሠራለሁ፤ 

- የኢትዮጵያ ችግር አንቀጽ 39 ነው


ፕሬዝደንት ኢሳያስ አፈወርቂ

 

 

በዘሩባቤል ሳሙኤል

 

የኤርትራው ፕሬዚደንት አቶ ኢሳያስ አፈወርቂ ኣብርሃ። የሀገረ-ኤርትራ ብቸኛውና ፈላጭ ቆራጩ መሪ። ከሳሹ፣ ፖሊሱ፣ ዳኛው፣ አሳሪው፣ ፈቺው፣ መሐንዲሱ፣ ሐኪሙ፣ ጋዜጠኛው፣ ጠያቂው፣ ተጠያቂው፣ አስጠያቂው፣ የሁሉም መስሪያ ቤቶች ሚኒስትሩ …ሌላ ሌላም-‘ወዲ አፎም።’ በአንድ ወቅት “ከእኔ ወዲያ ኤርትራን የሚመራትን ሰው ፈጣሪም እንኳን አያውቀውም” ያሉን እኚህ ግለሰብ፤ ከመሰንበቻው አዲስ መለያ ለብሰው እና ላለፉት 26 ዓመታት በህቡዕ ሲያደርጉት የነበሩትን በገሃድ አምነው ፔትሮ ዶላር በፈጠረባቸው ቀቢፀ-ተስፋ ታብየው ብቅ ብለዋል።


ምንም እንኳን ሰውዬው የለበሱት አዲስ መለያ ከምን እንደተሰራና የትኛውን ዶላር ከፋይ ሀገር እንደሚወክል የሚያውቁት እርሳቸውና የላካቸው አካል ብቻ ቢሆኑም፤ የእኚህ ግለሰብ አዲሱ መለያ ከቁርበት የተሰራ ሆኖ አልባሾቹም የመካከለኛው ምስራቅ የፖለቲካ ቀውስ በጊዜያዊነት ያቧደናቸውና በቀጣናችን ላይ የራሳቸው ፍላጎት ያላቸው ወረፈኞች ናቸው። እናም አዲሱን ቁርበት “ተቆርብተው” እና እንደ ሩቅ አላሚና ተመራማሪ ጣራ…ጣራውን እያዩ፣ የተነገራቸውን እያስታወሱ…ሰሞኑን የኤርትራ ቴሌቪዥን የሰርክ ጋዜጠኞች ለሆኑትና ምናልባትም ራሳቸው በእጃቸው ፅፈው የሰጧቸውን ጥያቄ እንደ መፅሐፍ ቅዱስ ቃላት ሳይቀንሱና ሳይጨምሩ ለሚያንበለብሉት ለእነ ዑስማን ኢድሪስ ጋዜጣዊ መግለጫ ሰጥተዋል።


በዚህ መግለጫቸው ሰውዬው የመካከለኛው ምስራቅ ፖለቲካ በፈጠረባቸው ቀቢፀ- ተስፋ ተሞልተውና ቀደም ሲል ሲያልሙት የነበረውን የቀጣናው አውራ የመሆን ቅዥት ተንተርሰው፤ የምስራቅ አፍሪካን ችግር ለመፍታት መደረግ ስላለበት ጉዳይ፣ ኢትዮጵያ ውስጥ ለተፈጠረው ችግር የሀገራችን ህገ መንግስት አንቀፅ 39 ምክንያት ስለመሆኑ፣ ‘ግብፆች በሳዋ ወታደራዊ ማሰልጠኛ ውስጥ ጦራቸውን አስፍረዋል’ በማለት አልጀዚራ ቴሌቪዥን ስለዘገበው ሃቅ እንዲሁም ስለ ሌሎች ተያያዥ ጉዳዩች የቀጣናው አዋኪ የሆኑት ግለሰብ ማብራሪያ ሰጥተዋል። ነገሩ “ጅራፍ ራሱ ገርፎ፤ ራሱ ይጮሃል” እንዲሉት ዓይነት መሆኑ ነው።


ራሱን ገራፊ ሆኖ ራሱ የሚጮኸው የሆነው የአቶ ኢሳያስ የመግለጫ ጅራፍ፤ የኢትዮጵያን ችግር ለመፍታት ከኢትዮጵያ ህዝብ ጋር አብረው እንደሚሰሩ ነግረውናል። በሌላ ቋንቋ ‘የኢትዮጵያን መንግስት ከማንም ጋር ቢሆን ተቧድኜ አስወግደዋለሁ’ ማለታቸው ነው። የዚህ ፅሑፍ አንባቢ ይህን የ‘ወዲ አፎም’ን አቅምን ያላገናዘበና ‘አዛኝ መሳይ ቅቤ አንጓች’ ዲስኩር “ቀቢፀ-ተስፋ አንድ” ተደርጐ የሚወሰድ ነው።


የሻዕቢያን ማንነት በእዝነ አዕምሮው ማስታወስ ያለበት ይመስለኛል። ሻዕቢያ በመንግስትነት ከመዋቀሩ በፊት በሳህል ድንጋያማ ተራራዎች ላይ መሽጎ በጥገኝነት፣ በጦረኝነትና በፀረ-ዴሞክራሲያዊነት ዳንኪራ ሲውረገረግ የነበረ ኃይል ነው። ያም ሆኖ መንግስት ከሆነ በኋላ እንደ ተውሳክ የተጣቡትን እነዚህን የጥገኝነት፣ የጦረኝነትና የፀረ ዴሞክራሲያዊነት ደዌ በመተው ከዳንኪራ ተወዛዋዥነቱ ሰክኖ ምራቁን ይውጣል ብለው ያሰቡ የቀጣናው ሀገራት በርካታ ነበሩ።


ግና እንደ አለመታደል ሆኖ አሊያም ያደቆነው የሳህል ተራራ ሰይጣን አልለቅም ብሎት ሻዕቢያ እግሩን ሰዶ እና ተንፈላሶ የነገር አንቴናውን በመያዝ በምስራቅ አፍሪካ ሀገራት ውስጥ በጠብ አጫሪነት ይራወጥ ጀመር። የዳንኪራውን ዙር በማፍጠንም እንደ አጭር ርቀት ተወዳዳሪ የመንን፣ ሱዳንን፣ ኢትዮጵያንና ጂቡቲን ያተረማምሳቸው ያዘ። ለዚህ ፍጥነት ላልተለየው የትርምስ ሩጫው ዓለም አቀፉ ማህበረሰብ የሰጠው ምላሽ ግን ሁለት የማዕቀብ ሜዳሊያዎችን አንገቱ ላይ ማንጠልጠል ነው።


ዛሬ የቀጣናውን ችግር ለመፍታት ኢትዮጵያ ውስጥ ያለውን ችግር መፍታት እንደሚገባ ለጋዜጠኞቻቸው ሲነግሩ የነበሩት። ይህ የአቶ ኢሳያስ የተገላቢጦሽ አባባል “ጅብ የማያውቁት ሀገር ሄዶ ቁርበት አንጥፉልኝ አለ” የሚለውን ብሂል ያስታውሰኛል። ለነገሩ በመግቢያዬ አካባቢ እንደገለፅኩት፤ የሰውዬው አዲሱ መለያ ቁርበት በመሆኑ እርሱኑ መልሰን ልናነጥፍላቸው አንችልም። ‘ወዲ አፎም’ ማንና ምን እንደነበሩ ከቀጣናው ሀገራት በተለይም ከኢትዮጵያዊያን የተሰወረ አይደለምና።


የምስራቅ አፍሪካን ችግር ለመቅረፍ በቅድሚያ መወገድ ያለበት የአሸባሪዎች አዝማች በመሆን እንደ ጋጣ በሬ ቀጣናውን በማተረማመስ ላይ የሚገኘውና በዚህ ጠብ አጫሪ ባህሪውም ዓለም አቀፉ ማህበረሰብ ማዕቀቦችን የጣለበት በአቶ ኢሳያስ አምባገነናዊ አመራር የሚተዳደረው የኤርትራ መንግስት ነው። ምስራቅ አፍሪካ ሰላም አግኝታ በትብብር ልማት እንድታድግና ህዝቦቿም ከሽብርና ከጦርነት አደጋ እንዲላቀቁ ‘የወዲ አፎም’ ጦር ሰባቂና ጥገኛ መንግስት ማክተም ይኖርበታል።


ሻዕቢያ ከተወገደ፤ በሱዳን በኩል የቤጃ እንቅስቃሴ በሚል የሚታወቁ የዚያች ሀገር አማፂያንን የማደራጀትና ለሌሎች በተላላኪነት የመስራት ተግባሩ ያበቃል። ሻዕቢያ ከተወገደ፤ የኢትዮጵያንና የህዝቦቿን ሰላም ለማወክ ያዘጋጃቸው እነ ግንቦት ሰባት፣ እነ ኦነግ፣ እነ ኦብነግና እነ አልሸባብ የሚረዳቸው አይኖርም። ሻዕቢያ ከተወገደ፤ ፍሩድ የሚሰኘውን የጂቡቲ አማፂ ቡድን እያስታጠቀ ሰላሟን የሚነሳት ሃይል አይኖርም። ሻዕቢያ ከተወገደ፤ ወንድም የሆነው የሶማሊያ ህዝብ ከአልሸባብ የሽብር ጥቃት ድኖ የሰላም አየርን ይተነፍሳል። ከቀጣናው ህዝቦች ጋር በልማት ተሳስሮ ወደፊት ይገሰግሳል። ሻዕቢያ ከተወገደ፤ አዲሷ ሀገር ደቡብ ሱዳን በኤርትራው መንግስት ‘የቀይ ባህር ኮርፖሬሽን’ አማካኝነት በአጅ አዙር ከመበዝበዝና ሰላሟንም ከማጣት ትድናለች። በአጠቃላይ ሻዕቢያ ከተወገደ፤ ቀጣናው ሰላም፣ ልማትና ዴሞክራሲ የሰፈነበት ይሆናል። የሰሜኑ የሀገራችን ህዝብ እንደሚለው ‘ሀገር ጫታ’ ይሆናል።


እዚህ ላይ ስድስት ሚሊዩን የሚጠጋ ህዝብን የሚመሩት የኤርትራው ፕሬዚዳንት (ግማሽ የሚሆነው የርሳቸውን አገዛዝ በመፍራት እየተሰደደ መሆኑን ልብ ይሏል!) የኢትዮጵያን መንግስት ለመጣል በህልማቸው ስለማሰባቸው ምንም ማለት የሚያስፈልግ አይመስለኝም። ምክንያቱም የርሳቸው ሃሳብ የኢፌዴሪ የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ቃል አቀባይ አቶ መለስ ዓለም እንዳሉት ‘የባህረ ሰላጤው ቀውስ የፈጠረው ቀቢፀ-ተስፋ’ ስለሆነ ነው። የሀገራችን አርሶ አደር “ድሃ በህልሙ ቅቤ ባይጠጣ ኖሮ፣ ንጣት ይገድለው ነበር” እንደሚለው፤ ርሳቸውም በህልማቸው የኢትዮጵያን መንግስት እየጣሉ ማደራቸው ከምኞት የዘለለ ትርጓሜ የሚሰጠው አይሆንም።


ዳሩ ግን ወደ እውኑ ዓለም ሲመለሱ ምናልባት ለአረቦች ያከራዩት የአሰብ ወደብ ያስገኘላቸው ዶላር አሊያም የአንዳንድ የኢትዮጵያ ጠላቶች “አይዞህ” ባይነት እንደተገነባ ቤት መሰረት አልባ መሆኑን ማወቃቸው የሚቀር አይመስለኝም። “ለምን?” ቢሉ፤ ይህ የህልም ዓለም ወሬያቸው አንድም፣ በኢትዮጵያ መንግስትና ህዝብ ለውጭ ኃይሎች ያለውን የማይታጠፍ ምልከታ ስለሚያውቁት፣ ሁለትም ህዝባዊውን የኢፌዴሪ መከላከያ ሰራዊትን ማንነት ከሻዕቢያና ሞራሉ ላሽቆ በየቀኑ በስደት ለኢትዮጵያ የፀጥታ ሃይሎች እጁን ከሚሰጠው ሰራዊቱ በላይ እማኝ የሚያውቀው ስለማይገኝ ነው። እናም ያኔ የህልም ቅቤያቸው ሳያወዛቸው ቀርቶ ንጣት በንጣት እንዳደረጋቸው ይገነዘቡታል ብዬ አስባለሁ።


ያም ሆነ ይህ አቶ ኢሳያስ አፈወርቂ ዛሬ ለኢትዮጵያና ለኢትዮጵያዊያን አሳቢ መስለው የማናነጥፍላቸውን አዲስ ቁርበት እንደ ኩታ ደርበው ቢመጡም፤ በትጥቅ ትግሉ ወቅት የትግራይ ህዝብ በረሃብ አደጋ ሲጠቃ ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ (ህወሓት) የህዝቡን ህይወት ለመታደግ ሻዕቢያ በተቆጣጠራቸው የሱዳን ድንበር በኩል እህል ለማስገባት ሲሞክር አካባቢውን በመዝጋት በሰው ልጅ ስቃይ ሲሳለቅ የነበረ ፀረ ህዝብ ኃይል ነው። ከነፃነት በኋላም ቢሆን ኤርትራ ውስጥ የነበሩ ዜጎቻችንን ንብረቶች እንዲሁም ፈፅሞ ኢ-ሰብዓዊነት በተሞላበት ሁኔታ የጥርስ ወርቆቻቸውን ሳይቀር በፒንሳ አስወልቀው የዘረፉና ያስዘረፉ፣ በጠብ አጫሪነት ባህሪያቸው ባድመንና አካባቢውን በመውረር በአስር ሺህዎች ለሚቆጠሩ የሁለቱ ሀገራት ዜጎች ሞትና አካል ጉዳት ምክንያት የሆኑ፣ ኢትዮጵያን ለመበታተን ከአሸባሪዎችና ከፀረ ሰላም ሃይሎች ጋር ሲሰሩ የነበሩ እንዲሁም ታሪካዊ ጠላቶቻችን ለሆኑ የውጭ ኃይሎች ተወርዋሪ ድንጋይ በመሆን “በኮሚሽን” እየሰሩ ያሉ የሀገራችንና የህዝቦቿ ደመኛ ጠላት ናቸው።


እናም ትናንትም ይሁን ዛሬ እኚህ ግለሰብ የኢትዮጵያዊያንና የህዝቦቿ ጠላት ሆነው ሲያበቁ፤ በምንም ዓይነት ፖለቲካዊ ቀመር ለእኛ ሊያሰቡልን አይችሉም። ሰውዬው የኢትዮጵያ ህዝቦች ዕድገት ለማወክ ሲሰሩና ሲያሰሩ የመጡ፣ ገፅታችንን ለማጉደፍ ወደ ሀገራችን አሸባሪዎችን ቦንብ አስታጥቀው አስርገው ለማስገባት የሚጥሩ፣ ‘ምናልባት ኢትዮጵያና ግብፅ በህዳሴው ግድብ ሳቢያ ጦርነት ውስጥ ሊገቡ ይችላሉ’ በሚል ቀሽም ስሌት የለመዱትን “የኮሚሽን ስራ” ለማከናወን ካይሮ እንደ ውሃ ቀጂ በግልፅና በስውር ሲመላለሱ የነበሩ ናቸው። እናስ እኚህ ግለሰብ እንደምን ዛሬ የእኛ አሳቢ ሆነው ‘የኢትዮጵያ ህዝብን እደግፋለሁ …ምንትስ’ ሊሉ ይችላሉ?—ርግጥ የዚህን ጥያቄ ምላሽ የሚያውቁት እርሳቸውና የሳህል በረሃው ሰይጣን ብቻ ይመስለኛል።


ሰውዬው ማንነታቸውን አብጠርጥሮ የሚያውቀውን የኢትዮጵያን ህዝብ ባልፈጠረባቸውና በሌለ ማንነታቸው ለመሸንገል ከመሞከር ይልቅ፤ እንደለመዱት አረቦቹን ‘ወላሂ…በእናንተው መጀን ይሁን!’ እያሉ ዶላራቸውን በመቃረም ጥገኛ ፍላጎታቸውን ቢወጡ የሚበጃቸው ይመስለኛል። ምክንያቱም ርሳቸው በጉያቸው አቅፈው ከያዟቸው አሸባሪዎችና ፀረ ሰላም ኃይሎች በስተቀር እዚህ ሀገር ውስጥ ኢትዮጵያን ለባዕዳን አሳልፎ የሚሰጥና አስመራ ቁጭ ብሎ እንደፈለገው በሚያወራ ግለሰብ የህልም ቅዥት እንደ ቦይ ውሃ የሚነዳ ዜጋ ስለሌለ ነው። እኛ ኢትዮጵያዊያን እንደ ርሳቸው ስራ ፈት አይደለንም። በላባችንና በአንጡራ ሐብታችን ደክመን በመስራት እየተለወጥን የምንገኝ ህዝቦች ነን። እንደ ርሳቸው በጥገኝነት አስተሳሰብ ተውጠን በሌሎች ዕድገት ላይ ዓይናችን ደም የሚለብስ አይደለንም። ለእንዲህ ዓይነቱ ዘበዘባ ዲስኩርም ጆሯችን መስሚያው ጥጥ ነው። በቃ! ኦሮማይ!...


እንደ እውነቱ ከሆነ ‘ወዲ አፎም’ እንኳንስ ለኢትዮጵያዊያን አሳቢ ሊሆኑ ቀርቶ ‘ታግዬ ነፃ አወጣሁት’ ለሚሉት የራሳቸው ዜጋም የሚያስቡ አይደሉም። እንደሚታወቀው የአስመራው አስተዳደር ቀጣናውን በሽብር ተግባር የትርምስ አውድማ ለማድረግ ከሚጎነጉነው ሴራ ባሻገር፤ በሀገሩ ውስጥም “ነፃነት አምጥቼልሃለው” የሚለውን የራሱን ህዝብ እያተራመሰ መውጫና መግቢያ አሳጥቶታል። ኤርትራን እየመራ ያለውና ከስያሜው ጋር ሆድና ጀርባ መሆኑ የሚታወቀው “ህዝባዊ ግንባር ለዴሞክራሲና ለፍትህ” (ህግደፍ) ባለፉት 26 ዓመታት ህዝቡን በጭቆና ሰቆቃና በአፈና ቀንበር ቁም ስቅሉን እያሳየው ይገኛል። ዛሬ የኤርትራ ህዝብ አቶ ኢሳያስን እንደ ጦር በመፍራትና መግቢያ እንጂ መውጫ ቀዳዳ የሌለውን የግዳጅ ብሔራዊ ውትድርና አገልግሎትን በመሸሽ ወደ ጎረቤት ሀገር እየተመመ ነው። አንዳንድ ፀሐፍት ይህን ወደ ጎረቤት ሀገሮችና በባህር ላይ ህይወቱን ሰውቶ እንደ ጎርፍ የሚፈሰውን ወንድም ህዝብ ስደት ከመፅሐፍ ቅዱስ ጋር እያዛመዱ “ዘፀአት” (Exodus) ይሉታል።


ሻዕቢያ በሀገሩ ውስጥ ምርትና ምርታማነትን ከማሳደግና ከማስፋፋት ይልቅ መሳሪያ ገዝቶ አሊያም ከላኪዎቹ እየተቀበለ አሸባሪዎችን በማስታጠቅ እንደ ምርት ወደ ጎረቤት ሀገሮች በመላክ ስራ ላይ የተጠመደ አስተዳደር ነው። በመሆኑም የሀገሩን ህዝብ ኑሮ መለወጥ የሚያስብበት ጊዜ የለውም። ይባስ ብሎም በህዝቡ ላይ የቋያ እሳትን በመለኮስና ስርዓቱን አስመልክቶ ትንፍሽ እንዳይል እግር ተወርች አስሮት አበሳውን ማብላት ስራዬ ብሎ ተያይዞታል።


የአስመራው ቡድን በመንግስትነት ራሱን ካደራጀበት ከዛሬ 26 ዓመት በፊት በዜጎቹ ጉልበትና ዕውቀት እንዲሁም በሀገሩ ተፈጥሮአዊ ፀጋዎች ለማደግ ከማሰብ ይልቅ፤ በሌሎች ሀገራት አንጡራ ሃብት ላይ በጥገኝነት በመንጠላጠል ለመበልፀግ የሚፈልግ የቀቢፀ-ተስፈኞች ስብስብ ነው። ግና ዛሬ ድረስ ቀቢፀ-ተስፋው የሰመረለት አይመስልም።


በዚህም ሳቢያ በቅርቡ ኤርትራ ውስጥ የወጣውን “የቢሻ ወርቅ ማዕድን” የህግደፍ የኢኮኖሚ ጉዳዩች ኃላፊና የአቶ ኢሳያስ የእጅ ቦርሳ ያዥ በሆኑት እንዲሁም በቅፅል ስማቸው “ሓጎስ ኪሻ” እየተባሉ በሚጠሩት ሓጎስ ገ/ህይወት አማካኝነት ሲበዘብዝ ከርሟል። ይህ አልበቃ ብሎት የሀገሪቱን ወደብ በቀጣናው ላይ የራሳቸው ፍላጎት ላላቸው አረቦች ለ30 ዓመታት አከራይቷል። ሆኖም ከገንዘቡ ለህዝቡ ጠብ ያለለት ነገር የለም። የኤርትራ ህዝብ ከተፈጥሮ ፀጋዎቹ ሊጠቀም ቀርቶ በሻዕቢያ ምክንያት ውሎና አዳሩ በሰቀቀን የተሞላ፣ ህይወቱን ሸጦና ከሻዕቢያ ጦር ጥይት አምልጦ የጎረቤቶች ደጅ ጠኝና የባህር አዞዎች ሲሳይ እየሆነ ነው። እናም እንዲህ ዓይነቱ መሪ እንኳንስ ለኢትዮጵያዊያን ሊያስብ ቀርቶ የራሱን ከስደት ተራፊ ዜጋ በአግባቡ ቢመራ እሰየው ነበር። ማን ነበር—“ፅድቁ ቀርቶ በወጉ በኮነነኝ” ያለው?...


የህልም ዓለም መንግስት አውራጅ የሆኑት አቶ ኢሳያስ የኢትዮጵያ ችግር በኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ ህገ መንግስት ላይ የተቀመጠው አንቀፅ 39 ነው ለማለት እንኳን ትንሽ “ሼም” አልተሰማቸውም። በረሃ በነበሩበት ወቅት ከህወሓት ጋር በአንቀፅ 39 ሳቢያ ሲጨቃጨቁ እንደነበር የተናገሩትም ዓይናቸውን በጨው አጥበው ነው።


ኤርትራ በአንድ ሰው የምትመራና ተቋማቶቿን ሁሉ አቶ ኢሳያስ የሚያዟቸው ሀገር ብቻ አይደለችም። በዚያች ሀገር ውስጥ ስለ ህገ መንግስት፣ ስለ ሰብዓዊ መብቶችና ስለ ዴሞክራሲያዊ ምርጫ ማሰብ በቅንጦትነት የሚታይ ነው። በአፍሪካ ውስጥ ብቸኛዋ ህገ መንግስት የሌላት ሀገር ኤርትራ ሳትሆን የምትቀር አይመስለኝም። የዚያች ትንሽ ሀገር ህገ መንግስት ኢሳያስ አፈወርቂ ናቸው። መብት ሰጪውና ነሺው ርሳቸው ናቸው። በቃ በዚያች ሀገር ውስጥ ሌላ ማንም የለም። ‘ወዲ አፎም’ ራሳቸውን የዕድሜ ልክ ገዥ አድርገው ስለሚቆጥሩ የስልጣን ገደባቸው ህገ መንግስት በሚባል “መዘዘኛ ሰነድ” ውስጥ እንዲጠቀስባቸው አይፈልጉም። በዚህም ሳቢያ ህገ መንግስት የሚባለውን ሰነድ እንደ ተላጠ የኤሌክትሪክ ሽቦ ይፈሩታል።


ኤርትራዊያን ዴሞክራሲያዊ ምርጫ የሚባል ነገርን የሚሰሙት ከጎረቤቶቻቸው ነው። በሀገረ ኤርትራ ውስጥ ህገ መንግስት እንዲኖር የጠየቀ፣ ዴሞክራሲ እንዲኖር ያስጠየቀ አካል ‘ውርድ ከራሴ’ ነው ማለት ያለበት። መዘዙ የከፋ ነውና። ከዓመታት በፊት ህገ መንግስት እንዲኖር እንዲሁም ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶች እንዲሰፍኑ የጠየቁና ራሳቸውን “ጉጅለ-15” (ቡድን-15) እያሉ የሚጠሩ የቀድሞ የህግደፍ ባለስልጣናትና አባላት ዘብጥያ ወርደው የአቶ ኢሳያስ የኮንቴይነር እስር ቤቶች ሲሳይ ሆነዋል። በየቀኑ በመስኮት በኩል አንድ ሻይና አንድ ዳቦ የሚቀርብላቸው እኚህ የነፃነት ታጋዩች፣ አንዳንዶቹም በህይወት እንዳይኖሩ የተደረጉ ሲሆን፤ ሌሎቹ ደግሞ አካላቸው ጎድሎ በእስር እየማቀቁ ይገኛሉ።


የዛሬ ሶስትና አራት ዓመት ገደማ በብርጋዲየር ጄኔራል ሳልህ ኦስማን የሚመራው የኤርትራ ሜካናይዝድ ክፍለ ጦር 12 ታንኮችን ይዞ ከባሬንቱ ግንባር ተነስቶ ፎርቶ እየተባለ የሚጠራውና የኤርትራ ማስታወቂያ ሚኒስቴር የሚገኝበት ቦታን የተቆጣጠረው ኃይል፤ ማስታወቂያ ሚኒስቴሩን ከተቆጣጠረ በኋላ በቴሎቪዥን ለህዝቡ ከገለፃቸው ጉዳዩች ውስጥ የህገ መንግስት መኖር አለበት፣ የህዝቡ ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶች ሊገፈፉ አይገባም፣ በግፍ የታሰሩት የቀድሞ ታጋዮች መፈታት አለባቸው…ወዘተ. የሚሉ ጉዳዩች ተጠቃሽ ናቸው። ምንም እንኳን ይህ የእነ ብ/ጄኔራል ሳልህ ሙከራ በአቶ ኢሳያስ በተመሩ ሌሎች የሻዕቢያ ክፍለ ጦሮች አሻጥር ሳቢያ ቢከሽፍም ቅሉ፤ ክስተቱ ግን አቶ ኢሳያስ ህገ መንግስትን እንዲሁም ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶችን እንዴት እንደሚፈሯቸው የሚያመላክቱ ናቸው።


እንዲህ ዓይነቱ ህገ መንግስት የሌለውና ህገ መንግስት ጠያቂዎችን የሚገድልና የሚያስር አምባገነን እንደምን ስለ ኢትዮጵያ ህገ መንግስት ለማውራት ሞራል ይኖረዋል?፣ እንዴት ዓይኑን በጨው አጥቦ ያለ አንዳች ሃፍረት አንቀፅ 39 ኢትዮጵያ ውስጥ ለተፈጠረው ችግር ምክንያት ነው ይላል?...ህገ መንግስት ‘ቀይ ይሁን ጥቁር’ የማያውቅ ሰው እንደምን ስለ ህገ መንግስት ሊያወራ ይችላል?...እናስ አቶ ኢሳያስ የማያውቁት ሀገር እንዴት ይናፍቃቸዋል?...በእኔ እምነት ሰውዬው ስለ ኢትዮጵያ ህገ መንግስት ከማውራት ይልቅ “መጀመሪያ መቀመጫዬን” እንዳለችው እንስሳ ሀገራቸው ውስጥ እየተጠየቁ ያሉትን የህገ መንግስት መኖር ጥያቄ በአግባቡ ቢመልሱ በተገባ ነበር። የሰውዬው ልፈፋ ‘አልሞትኩም አለሁ’ ለማለት የተሰነዘረ ቢሆንም ቅሉ፤ እርሳቸው እንደ እርጎ ዝንብ ጥልቅ ስላሉበት የሀገራችን ህገ መንግስት ጥቂት ማውሳት ይገባል።


የኢፌዴሪ ህገ መንግስት በሀገራችን ብሔሮች፣ ብሔረሰቦችና ህዝቦች ሙሉ ፈቃድና ይሁንታ የፀደቀው በወርሃ ህዳር 1987 ዓ.ም ነው። ህገ መንግስቱ የመላው የሀገራችን ህዝቦች እንጂ የህወሓት፣ የብአዴን፣ የኦህዴድ አሊያም የደህዴን ወይም የሌላ ሀገራዊ ድርጅት አይደለም። ሊሆንም አይችልም። አንቀፅ 39 የዚህ ህገ መንግስት “ምሶሶ” (Pillar) ነው። ህዝቦች ተወያይተው ያመኑበትም አንቀፅ ነው። ይህ አንቀፅ ኢትዮጵያ ውስጥ የሚፈጠሩ ዴሞክራሲያዊ ጥያቄዎች መፍትሔ እንጂ አቶ ኢሳያስ በአላዋቂነት እንዳሉት ከቶም የችግር ምክንያት አይደለም። ርግጥ በአንቀፁ ከተገለፁት ጉዳዮች ውስጥ “የራስን መብት በራስ የመወሰን ዕድል እስከ መገንጠል” የሚለው ለህዝቦች የተሰጠው ዴሞክራሲያዊ መብት አንዱ ነው። ምንም እንኳን አቶ ኢሳያስ ስለ ዴሞክራሲያዊ መብት የተፃፈ ነገር ሁሉ ችግር መስሎ የሚታያቸው ግለሰብ ቢሆኑም፤ ይህ መብት በህገ መንግስቱ ላይ መቀመጡ ህዝቦች በጋራ ፍላጎትና ፈቃድ ላይ አንድነታቸውን እንዲያጠናክሩ የሚያደርግ ነው።
አቶ ኢሳያስ በተጠናወታቸው ፀረ ዴሞክራሲያዊነት አስተሳሰብ ምክንያት ‘ለምን ህገ መንግስት ይኖራችኋል? ለምን እንደ እኔ በነሲብ አትመሩም? አሊያም ለምን ስለ ህገ መንግስታችሁ ውስጥ ስለ ዴሞክራሲያዊ መብቶች ፃፋችሁ?’ ለማለት ካልፈለጉ በስተቀር፤ አንቀፁ የብሔርንና ተጓዳኝ ጭቆናዎችን ለማስወገድ ዋስትና ነው። ይህ መብት በህገ መንግስታችን ውስጥ ከተደነገገ በኋላ፤ ቀደም ሲል የመብቱን ጥያቄ ሲያነሱ የነበሩ ኃይሎች በፌዴራል ስርዓቱ ህብረት ውስጥ እንዲቀጥሉ ያደረጋቸው ነው።


አቶ ኢሳያስ መብቱ ቢጎመዝዛቸውም የመገንጠል መብት የስነ ልቦና ጫና እና ጥርጣሬን የሚያስወግድ የተሟላ ነፃነትን የሚሰጥ መሆኑን ልነግራቸው እሻለሁ። የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ ሕገ መንግሥት ለማንነቶች የተሟላ መብት ያጎናፀፈ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲ በመሆኑ በዓይነቱ ልዩና የላቀ የማንነት አያያዝ ምሳሌ ተደርጎ የሚወሰድ እንጂ እንደ ርሳቸው ወረቀትና ህግ አልባ እሳቤ የፀረ ዴሞክራሲያዊነት መገለጫ አይደለም። እናም ሰውዬው ስለ አንቀፅ 39 ከማውራታቸው በፊት ምንነቱን ማወቅና ለሀገራችን ህዝቦች ያስገኛቸውን ጠቀሜታ በተረዱት ነበር—ምንም እንኳን በሀገራችን የውስጥ ጉዳይ የማያገባቸው ቢሆንም።


ርግጥ አስመራ ቤተ መንግስት ውስጥ የሚገኘው መዝገበ ቃላት እንደሚያዘው ‘ውሸት በመርህ ደረጃ እውነት ነው።’ እናም ሰውዬው የግል ጋዜጠኛቸው ከሚመስሉት እነ ዑስማን ጋር ባደረጉት ቆይታ “ሳዋ ውስጥ የግብፅ ወታደሮች አለ የሚባለው ነገር በኢትዮ-ኤርትራ ጦርነት በፆረና ውጊያ ወቅት የግብፅ ወታደሮች አሉ በሚል የተነገረውን ውሸት ያስታውሰኛል” ብለዋል።


እኔ እስከሚገባኝ ድረስ አንድ ጉዳይ “አለ” ወይም “የለም” የሚል ጥያቄ የቀረበለት ሰው ምላሹን ከሁለቱ አንዱ መርጦ መስጠት እንጂ ዘሎ የጦርነት ታሪክን ማውራት አይገባውም። አቶ ኢሳያስ ግን ከጦርነት ጋር የካቶሊክ ጋብቻ የፈፀሙ ግለሰብ በመሆናቸው አንድን ጉዳይ ለማስረዳት ምሳሌያቸው ጦርነት መሆኑ የሚገርም አይደለም። ለነገሩ የ‘ወዲ አፎም’ ቅብጥርጥሮሽ ዛሬ የተጀመረ አይደለም። ውሸት መርሃቸውና የወቅታዊ ችግር ማብረጃቸው ነው። እዚህ ላይ ግብፅን በተመለከተ ከኢትዮ-ኤርትራ ጦርነት በፊትና በኋላ ያሉትን እንዲሁም በሰሞኑ መግለጫቸው ላይ የደሰኮሩትን ዋዣቂ ሃሳባቸውን ማንሳት እችላለሁ።


የሻዕቢያው መሪ ከነፃነት በኋላ በነበሩት ጥቂት ዓመታት ውስጥ እንደለመዱት ከዲያስፖራው ቀረጥ ለመሰብሰብ ወደ ውጭ አምርተው “…የግብፅ ፖለቲከኞች አተያይ ለረጅም ዘመናት የተዛባ ሆኖ መቆየቱ ብዙ የሚያከራክር አይደለም።…ግብፅ ለኤርትራ የምታደርገው ድጋፍ የኢትዮጵያን ሰላም ለማሳጣት ኤርትራን በመሳሪያነት ለመጠቀም እንጂ ኤርትራ ነፃነቷን አግኝታ ሉዓላዊት ሀገር እንድትሆን አልነበረም። ምክንያቱም ከግብፅ ትላልቅ ስትራቴጂካዊ ችግሮች መካከል የዓባይ ውሃ አንዱ ነው። ግብፅ በዓባይ ውሃ ላይ የሚኖራት የመቆጣጠር አቅም ውሃው የሚነሳበት አካባቢ ባሉ ሀገራት ውስጥ አለመረጋጋት ከመፍጠር ውጭ የሚሳካ አይደለም የሚል እምነት አላት።…” በማለት ተናግረው ነበር። ይህም በወቅቱ ሻዕቢያ ምን ያህል ከግብፅ ጋር ሆድና ጀርባ እንደነበር የሚያሳይ ነው።


አክሮባቲስቱ ኢሳያስ ግን በአስመራው ቤተ መንግስት ውሸት ከታሪ መዝገበ ቃላት ተመርተው ይህን ሃሳባቸውን ለመቀየር ጊዜ አልወሰደባቸውም። ያለ ጦርነት ለጥቂት ዓመታት እንኳን መኖር የማይችሉት ‘ወዲ አፎም’ ሀገራችንን ለመውረር ሲያስቡ ሮጠው የተሸጎጡት ግብፅ ጉያ ውስጥ ነው። ወረራቸው በጀግናው መከላከያ ሰራዊታችን ድባቅ መሪነት ከተቀለበሰ በኋላም ግብፅን አስመልክተው “…ላለፉት 30 እና 40 ዓመታት ግብፅ ከቀጣናችን በመውጣቷ ምክንያት በአባይ ተፋሰስና በመካከለኛው ምስራቅ አካባቢ ወሳኝ ሚና አልነበራትም። እናም የሽግግር መድረክ ተፈጥሮ ግብፅ ወደ ነበረችበት ኃያልነቷ መመለስ አለባት። ይህ የውጭ ግንኙነታችን መሰረታዊ አቋም ነው።…” ብለው እርፍ አሉት። የሻዕቢያ አዲሱ አቋም ቀደም ሲል ከኢትዮ-ኤርትራ ጦርነት በፊት ርሳቸው በአንደበታቸው እንዳሉት ከግብፅ ጋር የሚያደርጉት ግንኙነት ኢትዮጵያ እንዳትረጋጋ ማድረግ መሆኑን የሚያሳይ ነው። አቶ ኢሳያስ ባልተፃፈ የውጭ ግንኙነታቸው ላይ ኢትዮጵያን ለማተራመስ ከግብፅ ጋር ተስማምተዋል ማለት መሆኑንም የሚያረጋግጥ ነው።


ታዲያ ይህን አቋማቸውን ሰሞኑን ለሀገራቸው ጋዜጠኞች “…ከግብፅ ጋር ባለን ሁሉን አቀፍ ትብብር አሁን ባለንበት ደረጃ በአጭር ጊዜ ውስጥ ወደ ተሻለ ከፍታ ለማድረስ ወደ ኋላ የምንልበት ጉዳይ አይደለም። በየትኛውም ሁኔታ ወታደራዊና ፀጥታዊ ትብብር ለማድረግ ብንፈልግ እንኳን ወሬና ሐሜትን ፈርተን የምንተወው ጉዳይ አይደለም።” በማለት አጠናክረውታል። በእኔ እምነት ይህ የአቶ ኢሳያስ ከግብፅ ጋር ያላቸው ጊዜያዊ ወዳጅነት ጥገኛው መሪ የግብፆች ተላላኪ ሆነው ለመስራት ምን ያህል ዝግጁ መሆናቸውን የሚያሳይ ነው። ይህ የሰውዬው ለከፈላቸው ሁሉ በተላላኪነት የመስራት ፍላጎት በሀገራችን ሰላምና መረጋጋት ላይ ሊያመጣ የሚችለውን አደጋ የኢፌዴሪ መንግስት በቅርበት ሊከታተለው የሚገባ ይመስለኛል። የሰውዬው ሰሞነኛ ዲስኩር መነሻውና መድረሻው ይኸው የልብ ልብ የሰጣቸው ቀቢፀ-ተስፋ ስለሆነ ነው።


ያም ሆነ ይህ ግን ርሳቸው ‘ግብፆች ሳዋ ውስጥ አሉ ወይስ የሉም?’ ተብለው ለተጠየቁት የፆረናን ውጊያ እንዳስታወሱት፤ እኔም የርሳቸው አባባል የጦጢትና ጅብን አፈ ታሪክን ያስታውሰኛል። ነገሩ እንዲህ ነው።…ጦጢት ዛፍ ላይ ቁጭ ብላለች። አያ ጅቦ ደግሞ ወደ ላይ አንጋጦ ያወራል።…


አያ ጅቦ፦ “ጦጢት ሁሌም በርቀት እንደተያየን ነው። ለምን ከዛፉ ላይ ወርደሽ በቅርበት የሆድ የሆዳችንን አንጨዋወትም”


ጦጢት፦ “አይ አያ ጅቦ! እዚህም ሆኜ እኮ የምትናገረው ይሰማኛል። ግድ የለህም አንተም እዚያው፣ እኔም እዚህ ሆኜ መጨዋወት እንችላለን”


አያ ጅቦ፦ “ጦጢት ሙች አልበላሽም። ውረጂና እንጨዋወት”


ጦጢት፦ “እንዴ አያ ጅቦ፣ አሁን አልበላሽምን ምን አመጣው?” በማለት ምላሽ ሰጥታ ከፈገግታ ጋር አያ ጅቦን ታሰናብተዋለች።


ከዚህ አፈ ታሪክ የምንረዳው ነገር ቢኖር፤ አያ ጅቦ ጦጢትን ለመብላት ሲል ውረጅና እንጨዋወት የሚለው ተራ ብልጠት በጦጢት ብልህ አስተሳሰብ መክሸፉን ነው። አቶ ኢሳያስም ሳዋ ውስጥ ግብፆች መኖርና አለመኖራቸው ተጠይቀው ስለ ፆረና ማውራታቸው ልክ እንደ አያ ጅቦ ጅላጅል መንገድን መከተላቸው ያሳያል። ሆኖም እኛ ኢትዮጵያዊያን ግብፆች ሳዋ ውስጥም ይሁን አስመራው ቤተ መንግስት ውስጥ ቢገኙ የለመድነው ስለሆነ አይገደንም። ምክንያቱም የግብፆች ቅድመ አያቶችና አያቶች ላለፉት ረጅም ዘመናት ዓባይን ለመቆጣጠር ሲሉ ለ14 ጊዜያት ሊወሩን የመጡት በዚያው በኤርትራ በኩል ስለሆነ ነው። ግና ኢትዮጵያዊያን ማን መሆናችንና እንዴት መክተንና አሳፍረን እንደመለስናቸው ቅድመ አያቶቻቸውና አያቶቻቸው በአፈ ታሪክነት ሳይነገሯቸው የቀሩ አይመስለኝም። ምንም እንኳን ‘አያ ጅቦ’ ስለ ግብፆች የሳዋ ወታደራዊ ቤዝ ለማውራት ባይሹም፤ በኢትዮ-ኤርትራ ጦርነት ወቅት በፆረናም ይሁን በሌሎች ግንባሮች የሻዕቢያ ወታደሮች ፈርጥጠው ጥለው የሸሹትን የነፍስ ወከፍ መሳሪያዎችና ፈንጂዎች “በግብፅ የተሰሩ” (Made in Egypt) የሚሉ መሆናቸውን ‘አያ ጅቦ’ም ይሁኑ እኛ ጠንቅቀን እናውቃለን።


ያም ሆነ ይህ አቶ ኢሳያስ ከመሰንበቻው ‘አልሞትኩም ብዬ አልዋሽም’ ለማለት ያህል የመካከለኛው ምስራቅ የፖለቲካ ትኩሳት ባስገኘላቸው ሽርፍራፊ ዶላሮች የልብ ልብ ሰጥቷቸው ባልተለመደ ሁኔታ በቀቢፀ-ተስፋ በሀገራችን የውስጥ ጉዳይ ጣልቃ ለመግባት መሞከራቸው (በተለይም ግብፅ ሄደው ከተመለሱ በኋላ)፤ የሰውዬውን ማንነት የሚያሳይ ብቻ እንጂ ሌላ ትርጉም ሊሰጠው የሚችል አይደለም። ልፈፋቸው ከኤርትራ ቴሌቪዥን ሰሞነኛ ዲስኩር ማሟያ አሊያም ይህን እንዲናገሩ የላካቸው አካል የሰጣቸውን ዳረጎት ያህል እንኳን ሚዛን የሚደፋ አይደለም።


ሆኖም በአሁኑ ወቅት ሰውዬው “ሲሞቅ በማንኪያ፣ ሲቀዘቅዝ በእጅ” እንደሚባለው አሊያም ፈረንጆች እንደሚሉት “tasting the water” (ውሃው ይሞቃል ወይስ ይቀዘቅዛል) እያሉ እየሞከሩ መሆኑን መናገር ይቻላል። ሙከራቸው ግን የኢትዮጵያን ህዝብና ታሪክን ያላገናዘበ በመሆኑ የሚያስከፍላቸውን ዋጋ እንኳን በቅጡ የተገነዘቡት አይደለም።

 

(የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ አንድነት መድረክ)

 

ከምርጫ 2007 ዓ.ም ማግስት ጀምሮ በሀገራችን በተነሳው ሕዝባዊ ቁጣና ተቃውሞ፣ ውጥረት ውስጥ የገባው የኢህአዴግ መንግስት፣ መሪዎች ከ17 ቀናት “ጥልቅ ግምገማ” በኋላ የሰጡት መግለጫ፣ ለሀገሪቱ ዘርፈ ብዙ ፖለቲካዊ ቀውሶችና ችግሮች መፍትሔ መስጠት የሚችል አይደለም። ይልቁንም ከ3 ሳምንታት በላይ ግምገማ ያካሄደው የኢህአዴግ መንግስት ለብሔራዊ መግባባት ሲባል የፖለቲካ እስረኞችን እንደሚፈታና በዜጎች ላይ እጅግ ዘግናኝ ኢ-ሰብአዊ ድርጊት የሚፈፀምበትን ማዕከላዊ እስር ቤት እዘጋለሁ በማለት የፖለቲካ ውሳኔ ቢያሳልፍም እስከ ዛሬ ግን አብዛኛው የፖለቲካና የሕሊና እስረኞች አለመፈታታቸው የተሰጠው የኢህአዴግ መግለጫ ለፕሮፓጋንዳ ጠቀሜታ ነው የሚል ጥርጣሬ በሕብረተሰቡ ዘንድ አሳድሯል። የሕዝባዊ የተቃውሞው መሠረታዊ መንስኤ የኢትዮጵያ ሕዝብ በዴሞክራሲያዊ መንገድ የሥርዓተ መንግሥት ለውጥ ለማምጣት ያለው ተስፋ በመሟጠጡ ሲሆን፣ ኢህአዴግ ግን ችግሩን በበታች ሹመኞቹ ላይ በማሳበብ “ኢህአዴግ ይልቀቅ” የሚለውን የሕዝብ ጥያቄ አቅጣጫ አስቀይሮ፣ የካድሮዎችን የሥልጣን ሽግሽግ በማካሄድ “በጥልቅ እየታደስኩ ነኝ” በማለት ተጨፈኑ ላታልላችሁ እያለን ይገኛል።


“አለባብሰው ቢያርሱ በአረም ይመለሱ” እንዲል ኢህአዴግ በእንደዚህ ዓይነቱ ግልጽነት በጎደለው አካሄዱ አንድ ቦታ የተነሳውን ሕዝባዊ ተቃውሞ በዘመቻ መልክ ሊያረግብ ሲሞክር በሌሎች ቦታዎች የሚነሱ ተቃውሞዎች ሲፈታተኑት የሚኖር እንጂ፣ በሃገሪቷ ላይ ለሚያንዣብበው አደጋ ዘላቂ መፍትሄ መስጠት አይችልም። ለዚህም በ4ቱ የኢህአዴግ ብሔራዊ ድርጅቶች መግለጫ በተሰጠ ጥቂት ቀናት በኋላ ጥር 12 ቀን 2010 ዓ.ም በሰሜን ወሎ ዞን በወልድያ ከተማ የጥምቀትን በዓል ለማክበር በወጡት ወጣት ዜጎቻችን ላይ የተፈፀመው ግድያ አንዱ ማሳያ ነው። በሀገራችን በየአካባበው ለተከሰቱት የህዝባዊ ተቃውሞዎች ዋናው ምክንያት ህዝቡ በምርጫ ላይ ተስፋ ቆርጦ ወደ ሌላ የትግል አቅጣጫ መግባቱን በመቀበል፣ ነፃና ፍትሃዊ ምርጫ በእንግዲህ ለማካሄድ ቆራጥ አቋም ያልያዘ ቡድን በ17 ቀናት ግምገማው ቀርቶ ለ17 ወራት በግምገማ ተጠምዶ ቢከርምም የሀገራችን መሠረታዊ የፖለቲካ ችግሮች የሆኑት የፖለቲካ ምህዳር ችግሮች፣ ማለትም የነፃና ፍትሃዊ ምርጫ፣ የነፃ ፕሬስና ሲቪክ ማህበራት ያለመኖር ችግሮች፣ ብቃት ያለው ፍትሃዊ አስተዳደር፣ የመድብለ ፓርቲ ሥርዓት ግንባታ፣ የሰብዓዊ መብት መከበር መፍትሄ ሊያገኙ አይችሉም።


ሕዝቡ እያለ ያለው፣ “አሠራራችሁን አስተካክላችሁ በሥልጣችሁ ቀጥሉ” ሳይሆን “አገዛዛችሁ ይብቃን” እያለ ስለሆነ “ጥልቅ ተሐድሶ አድርገናል፣ በመካከላችን ያለውን ግንኙነት አስተካክለናል” የሚለው ጉንጭ አልፋና “ፋታ ስጡን” የጊዜ መግዣ የፖለቲካ ብልጠት፣ ህዝባዊ የተቃውሞ እንቅስቃሴ አድማሱን አስፍቶ በሀገር አቀፍ እንደሚስፋፋ ኢህአዴግ አዙሮ ማየት አቅቶት ሁኔታውን ወደ ነበረበት ለመመለስ የተስፋ ህልም የሚያልም ይመስላል። የሥርዓት ለውጥ የፈለገን ሕዝብ ከለውጥ በስተቀር የሚያረካው ነገር እንደሌለ መታወቅ ያለበት ጉዳይ እንደሆነም ማስገንዘብ እንወዳለን።


በኢህአዴግ ኮሚኒስታዊ ዴሞራሲያዊ ማዕከላዊነት የሚመራው መንግስታዊ ስርዓት የህዝቦቻችንን መብቶች በመንፈጉ ምክንያት የሚቀሰቀሱትን ተቃውሞዎች ለማርገብ፣ በየአካባቢው “የሰላም ጉባኤ” እያሉ የሰለቸ የካድሬ ቅስቀሳዎችን በማካሄድ፣ የሀገሪቱን ሁኔታ ለአገዛዛቸው ለማመቻቸት የሚያደርጓቸው ጥረቶችም ለችግሩ መፍትሄ አይሆኑም። ስለሆኑም ለኢህአዴጎች በግልፅ መነገር ያለበት እውነታ፣ በሚከተሉት አክራሪ ኮሚኒስታዊ ቀኖና ምክንያት ለሀገሪቱ ችግሮች መፍትሄ መስጠት የማይቻላቸው መሆኑ ነው። ሕዝቡ በነፃ፣ ፍትሃዊና ተዓማኒ ምርጫ በሀገራችን ፖለቲካ ሕይወት ላይ መወሰን መቻል ይኖርበታል። በመሆኑም ኢህአዴግ የህዝቡ ጥያቄ መልስ እንዲያገኝ፣ ሀገራቸውን ከአደጋ ለመታደግ ከሚፈልጉ ሀቀኛ ተቃዋሚ ፖለቲካ ፓርቲዎችና ሌሎች ወገኖች ጋር በሀገራችን መሠረታዊ ፖለቲካዊ ችግሮችና መፍትሄዎቻቸው ዙሪያ ብሔራዊ ውይይት የሚደረግበት ሰፊ መድረክ በሚዘጋጅበት ሁኔታ ላይ በአስቸኳይ ምክክር መጀመር ይኖበታል። ከዚህም ብሔራዊ ውይይት ሀገራችን ኢህአዴግ ከከተታት የፖለቲካ አዘቅት ውስጥ የምትወጣበት መፍትሄ ይገኛል የሚል እምነት አለን።

 

ድል ለኢትዮጵያ ህዝብ!!
የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ አንድነት መድረክ
ጥር 18 ቀን 2010 ዓ.ም
አዲስ አበባ

 

የአገር አቀፍ የፖለቲካ ፓርቲዎች ድርድርን አስመልክቶ፣
ከኢትዮጵያ ራዕይ ፓርቲ(ኢራፓ) የተሰጠ ጋዜጣዊ መግለጫ

 

ራዕይ ፓርቲ ከምስረታው ማግስት አንስቶ ለባፉት ዓመታት፣ በኢትዮጵያችን እየተካሄደ ላለው የነፃነት፣ የሉዓላዊነትና የአንድነት፣ የሠላም፣ የዲሞክራሲና የብልፅግና እልህ አስጨራሽ ሕዝባዊ ትግል፣ የራሱን አዎንታዊ አስተዋፅኦ በሣላማዊና ህጋዊ መንገድ ሲያበረክት ቆይቷል። በእነዚህም ከፍተኛ መስዋዕትነትን በጠየቁ የትግል ዘመናት ኢራፓ አገራችን አሁን ወደ ተዘፈቀችበት የህልውና ሥጋት እያመራች መሆኗን፣ አርቆ ከመገንዘብና አስቀድሞ ከመጠቆም አልፎ፣ ከወዲሁ ወደ ‘ብሔራዊ መግባባት’ መምጣት እንደሚገባን ለዘመናት ወትውቷል። አሁንም ቢሆን የብሔራዊ መግባባት አይቀሬ አስፈላጊነትን ሰርክ ከማስተጋባቱ በተጨማሪ፣ ለስኬታማነቱ እንደ ፓርቲ የሚቻውን መንገድ ሁሉ እየተጓዘ ይገኛል።


ገዢው የኢህአዴግ መንግሥት ግን ከየትኛውም አካል የሚመጣን የድርድር፣ የመግባባትና የእርቅ ጥያቄን ለዘመናት ከማንኳሰስና ከማንቋሸሽ አልፎ፣ ‘ማን ከማን ተጣላ’ በሚል ሲዘባበትና ሲሳለቅ እንደነበር የቅርብ ጊዜ ትዝታችን ነው። የኋላ የኋላ “”መንገዱን ጨርቅ ያድርግላችሁ!!” “ብትፈልጉ ሊማሊሞን ማቋረጥ ትችላላችሁ!!” እያለ በተረተባቸው፣ ፅኑ ፓርቲዎች፣ ቆራጥ ሠላማዊ ታጋዮች ብሎም በሰፊው ሕዝብ የደረሰበትን ፍፁም ሽንፈት በፀጋ ላለመቀበል እየዳዳው፣ በሲቃ ሲያዝ “ከሰማይ በታች ባሉ ጉዳዮች ሁሉ ለመደራደር ዝግጁ ነኝ፤” እያለ ሲለፍፍ ቆይቷል። በእንቅርት ላይ ጆሮ ደግፍ እንዲሉ ድርጅቱ ‘ከአናት የመበሰበሰ’ና ‘ከውስጥ የመንቀዝ’ አደጋዎች አላላውስ ሲሉት፣ እያጣጣረም ቢሆን በመጨረሻ ለአገር አቀፍ የፖለቲካ ፓርቲዎች የድርድር ጥሪ በማቅረቡ፣ እነሆ ድፍን አንድ ዓመት ያስቆጠረ ‘ድርድር’ ሲካሄድ ቆይቷል።


ምንም እንኳ ኢሕአዴግን ወደ ድርድር እንዲመጣ ያስገደዱት ገፊ ምክንያቶች ለማናችንም ግልጽ ቢሆኑም፣ በሂደቱ ምንአልባት ኢሕአዴግን ወደ - ሕዝባዊነት፣ ሕዝቡን ደግሞ ወደ -ሥልጣን ባለቤትነት ሊቀይሩ የሚችሉ እድሎች እንደሚፈጠሩ ተስፋ በመሰነቅ፣ ራዕይ ፓርቲም ወደ ድርድሩ ሊገባ ችሏል። ሆኖም ግን አምባገነኑ ኢሕአዴግ በአሳዛኝ ሁኔታ ‘ድርድሩን’ ለሕዝባዊ ትግሉ ማዳፈኛ፣ ለውረድልን ጥያቄው ማስታገሻ፣ ለፖለቲካ ፓርቲዎች ማስተንፈሻ፣ ለራሱ ደግሞ የማጣጣሪያ ትንፋሽ መግዢያ፣ አድርጎ ሲጠቀምበት ከርሟል። ከዚህ ዓይነት ጭፍን እርምጃዎች ታቅቦ ‘ድርድሩ’ ለአገራችንና ለሕዝባችን ይህ ነው የሚባል ተጨባጭ ውጤት እንዲኖረው በሚያስችል መንገድ ብቻ እንዲጓዝ በኢራፓ በኩል ሲደረጉ የነበሩ ትጉህ ጥረቶችን ሁሉ ከመግፋት አልፎ፣ በአንዳንድ አሸርጋጅ ተደራዳሪዎች የግፋ በለው ሽለላና ቀረርቶ በመታጀብ፣ በኢራፓና በልዑካን ተደራዳሪዎቹ ላይ “አሸባሪዎች” በሚል ጥቀርሻ እስከመስጠትም የዘለቀ ዛቻና ፉከራ መጠመድን ሥራዬ ብሎታል።


የኢትዮጵያ ራዕይ ፓርቲ ‘የድርድሩ’ የዓመት ጉዞ ለአገራችንም ሆነ ለሕዝባችን ያበረከተው ቁንጽል ታህል ፋይዳ እንዳልነበረውና፣ ከእንግዲህም ሊኖረው እንደማይችል፣ በተጨባጭ በመድረኩ በመገኘት ከመገምገም በዘለለ፣ በዚህ ‘ድርድር’ ተብዬ የፓርቲዎች ከንቱ ‘ድር - ድር’ ላይ በዚህ መልኩ መቀጠልን፣ ክቡር የሕይወት መስዋዕትነት እየከፈለበት ባለው የአይበገሬው ሕዝብ ኃያል የህልውና ትግል ላይ እንደመረማመድ ቆጥሮታል። “ሞታችንም ሆነ ትንሳኤያችን ከሕዝባችን ጋር ነው!! ከሚለው አቋማችን በመነሳት፣ ከ‘ፀፀትና ከይቅርታ’ ኑዛዜው ማግስት፣ አሁንም በአይቀሬው ሞቱ አፋፍ ላይ እንኳ ሆኖ፣ በማናለብኝነት ትምህክሀት፣ በንፁሃን ዜጎቻችን ላይ አረመኔያዊ ጭፍጨፋ እያፋፋመ ለሚገኘው ህውሓት መራሹ ኢሕአዴግ፣ እንደ ነፍስ መዝሪያነት እያገለገለ ከሚገኘው ‘ድርድር’ ኢራፓ ከጥር 16 ቀን፣ 2010 ዓ.ም ጀምሮ ራሱን ማግለሉን ያሳውቃል።


ሌሎች ተደራዳሪ አካላትም፣ በዚህ ወሳኝ ወቅት፣ ለኢሕአዴግ ነፍስ የመዝራት ግዳጅም ሆነ የመገነዝ ኃላፊነት እንደሌለባቸው በመገንዘብ፣ ጉዳዩን በጥልቀት አጢነው የየራሳቸውን ወቅታዊና ሕዝባዊ አቋም እንዲወስዱ ጥሪ እያቀረብን፣ እግረመንገዳችሁንም፣ የኢትዮጵያ ሕዝብ ከእንግዲህ ፈፅሞሊቀለበስ ወደ ማይችል ህጋዊና ሠላማዊ ትግል ማቄን ጨርቄን ሳይል መትመሙን ማመንና፣ የራበው ሕዝብ መንግሥቱን መብላቱ ባይቀርም፣ ማወራረጃም ሊያሰኘው እንደሚችል ከወዲሁ መገንዘብ እንደሚያሻ እናስታውሳለን።


በመጨረሻም እኛ ኢትዮጵያዊን አሁን ካለንበት የጥፋት ቋፍ ተላቀን፣ ህልውናችን አስጠብቀን መጓዝ ወደ ሚያስችለን ‘ሁሉ አቀፍ ብሔራዊ መግባባት’ እንመጣ ዘንድ፣ “የሠላማዊ ትግል መንገዶች ሁሉ ተዘግተውብናል” በማለት፣ ነፍጥ አንግበው በትጥቅ ትግል ላይ የሚገኙ ኢትዮጵያዊያንን ጨምሮ፣ ሁሉንም ባለድርሻ አካላትን፣ የማስተባበር ተነሳሽነቱንና ኃላፊነቱን ለመውሰድ ኢራፓ በሙሉ የሞራል አቅም ላይ እደሚገኝና፣ እየተጋጋመ ለመጣው ህጋዊና ሠላማዊ ሕዝባዊ ትግል የእርከንና የግለት እድገት፣ እንደ ሠላማዊ -ፓርቲ የራሱን አስተዋጽኦ ለማበርከት ከመቼውም ጊዜ በላቀ ሁኔታ ዝግጁ መሆኑን ይገልፃል።


“ እግዚአብሔር ኢትዮጵያን ይባርክ!!”

 

 

ገዙ አየለ መንግሥቱ (www.abyssinialaw.com)

 

የዋስትና ሰነዶች ባንኮች በተለይም ለደንበኞቻቸው ከሚሰጧቸው የብድር አገልግሎቶች መካከል ዋነኞቹ ናቸው። የዋስትና ሰነዶች በተለያዩ ስያሜዎች የሚጠሩ ሲሆን በዚህም መሠረት በእንግሊዝኛ ‘independent undertakings’, ‘performance bonds/guarantees’, ‘tender bonds/guarantees’, ‘independent (bank) guarantees’, ‘demand guarantees’, ‘first demand guarantees’, ‘bank guarantees’, and ‘default undertakings’ በሚሉ ስሞች ሊጠሩ ይችላሉ። ከዚህ በተጨማሪም እነዚሁ ሰነዶች ‘standby Letters of Credit’ ተብለው ሊጠሩ እንደሚችሉ የተለያዩ ጽሑፎች ያሳያሉ።


በዚህ መጽሐፍ ውስጥም የዋስትና ሰነዶች የሚለው ጥቅል ስያሜን ለመጠቀም የተሞከረ ሲሆን አንዳንዶቹ ስያሜዎችም የዋስትና ዓይነቶችን የሚያመለክቱ መሆኑን መገንዘብ ያስፈልጋል። የዋስትና ሰነዶች በባንኮች የሚሰጡት ደንበኞች የተለያዩ ስምምነቶችን ከሌሎች ሦስተኛ ወገኞች ጋር ፈጽመው ያለባቸውን ግዴታ በአግባቡ ለመወጣታቸው ከባንኮች ዋስትና እንዲሰጥላቸው በሚያቀርቡት ጥያቄ መሠረት ነው። የዋስትና ደብዳቤ የሚሰጠውም አንድን ሰው የብድር አገልግሎት ወይም እቃዎቸንና አገልግሎቶችን ለሌላ ሦስተኛ ወገን በብቃት እንዲያቀርብ መተማመኛ በመሆን ነው።


ዋስትና ሰነድም አንድ ሰው አንድን የተለየና የተወሰነ ሥራ ለሌላ ሰው ለመሥራት ግዴታ ከገባ ይኸው ሰው በውሉ መሠረት የገባውን ግዴታ መፈጸም የሚችል መሆኑን ለማረጋገጥ ሌላው ሰው የሚያቀርበው ውል ነው። (የፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የሰበር መዝገብ ቁጥር 47004 ተመልከቱ) የዋስትና ሰነዶች የባንክ የብድር ዓይነቶች ወይም የብድር አገልግሎት መሆናቸውን ከማየታችን በፊት ግን የዋስትና ሰነዶች ምን ማለት እንደሆኑ ማየቱ ተገቢነት ይኖረዋል።


የዋስትና ደብዳቤ አንድ ደንበኛ የፈለገውን የንግድ እንቅስቃሴዎችና ግንኙነቶችን እንዲፈጽም ለማስቻል ደንበኛው ለአቅራቢው ወይም የአገልግሎት ተግባር ለመፈጸም የተዋዋለውን ደንበኛ ሥራውን እንዲያከናውን ለማስቻል የሚሰጥ ደብዳቤ ሲሆን የዋስትና ደብዳቤውን የሚያዘጋጀው ባንክም ሰነዱ የተዘጋጀለት ደንበኛ ግዴታውን መወጣት ባይችል ለተጠቃሚው በቀጥታ ግዴታውን እንደሚወጣ በማረጋገጥ  የሚዘጋጅ ነው። የዋስትና ሰነዶችን በተመለከተ የሕግ ሽፋን የሰጠው የተባበሩት መንግስታት ኮንቬንሽን (UN Convention on Independent Guarantees and Standby Letters of Credit) የዋስትና ደብዳቤ ምን ማለት እንደሆነ እና የዋስትና ደብዳቤ ዓይነቶችንም ለመዘርዘር ሞክሯል።


በዚሁ አለም አቀፍ ሕግ መሠረትም የዋስትና ደብዳቤ በአዘጋጁ (በብዛት ባንኮች ሲሆኑ) ደብዳቤው ለተዘጋጀለት ተጠቃሚ ዋስትና የተገባለት ግዴታ በባለዕዳው የማይከፈል ቢሆን የዋስትና ደብዳቤውን የጻፉት ባንኮች ባለዕዳውን ተክተው ክፍያውን (ዕዳውን) ለመክፈል ዋስትና እንደሚሆኑ በመግለጽ የሚሰጥ ደብዳቤ ነው። ይሁንና ይህ ኮንቬንሽን የሚያገለግለው አለም አቀፍ የሆኑ ግብይቶችን በተመለከተ እንደሆነ ተገልጿል። ኮንቬንሽኑንም የፈረሙት ሀገሮች ጥቂት በመሆናቸው ሁሉም ሀገሮች በዚህ ስምምነት መሠረት ይዳኛሉ ባይባልም አብዛኛው ሀገራት ግን የዋስትና ሰነዶችን በተመለከተ በሚያወጧቸው ሕጎች የዚህን ስምምነት አንቀጾች ከግንዛቤ በመክተት ሊሆን ይችላል። ኮንቬንሽኑ በተለይም የተለያዩ ዓይነት የዋስትና ደብዳቤ ዓይነቶች እንዳሉ ደንግጓል።


በኢትዮጵያ ሕግ ከዋስትና ሰነዶች ጋር በተያያዘ መነሳትና መዳሰስ ካለበት ዋና ነጥቦች መካከል የዋስትና ደብዳቤ ምን ማለት እንደሆነ፤ የዋስትና ደብዳቤ ምን ምን ነገሮችን ማካተት እንዳለበት፤ የዋስትና ደብዳቤዎች ያላቸው ሕጋዊ አስገዳጅነት፤ የዋስትና ሰነዶች ከሌሎች የዋስትና ዓይነቶች (እንደ ሰው ዋስትና እና የንብረት ዋስትና) ጋር ያላቸው አንድነት እና ልዩነት፤ እንዲሁም የዋስትና ሰነዶች እየተሰራባቸው ካለው ልማዳዊ አሰራር መነሻ ያደረገ ሌላ ሕግ አስፈላጊነት እና የመሳሰሉት ነጥቦች መብራራት ያለባቸው ናቸው።


ዋስትና የገንዘብ፣ የሰው እንዲሁም የንብረት እና የሰነድ ዋስትና ሊሆን ይችላል። እነዚህ የዋስትና ዓይነቶች ግን በየራሳቸው ልዩነት ያላቸው ሲሆን ሁሉንም በተመሳሳይ መልኩ ትርጉም በመስጠት ወይም አንዱን በአንዱ እያቀያየርን መጠቀም በመደረታዊነት ያሉትን የተለያዩ የዋስትና ዓይነቶች እና ያላቸውን ጠቀሜታ የሚያጠፋ ይሆናል። በዋናነት በንብረት፤ በሰው እና በሰነድ ዋስትና መካከል ያለውን ልዩነት ለመገንዘብ የፍትሐብሔር ሕጉን ድንጋጌዎች መመልከት ያስፈልጋል።


የፍትሐብሔር ሕጉ የሰው ዋስትናን (Suretyships or Guaranteership) በተመለከተ ከአንቀጽ 1920 እስከ 1951 ድረስ ባሉት ድንጋጌዎች ሰፊ ሽፋን ሰጥቷል። እነዚህ የሕጉ ድንጋጌዎች ግን የሚገለጹት ስለ ሰው ዋስትና ሲሆን በዚህም መሠረት ግለሰቦች ራሳቸውን ለአንድ ብድር ዋስትና አከፋፈል ባለዕዳው በገባው ውል መሠረት ግዴታውን መፈጸም እንዲችል ለማረጋገጥ የሚሰጡት ዋስትና ነው። በፍትሐብሔር ሕጉ ላይ የተገለጹት ዋስትናን የተመለከቱት ድንጋጌዎች ከውል ሕግ ጋር የሚያያዙ በመሆናቸው የባንክ የብድር ግንኙነቶችን አስመልክቶ በባንክ የሚዘጋጁትን የዋስትና ደብዳቤዎችን የማይወክሉና የማይመለከቱ ናቸው።


በባንክ የሚዘጋጁት የዋስትና ደብዳቤዎች በባንኮች ከመዘጋጀታቸው በፊት ዋስትና ደብዳቤው እንዲዘጋጅለት የጠየቀው ደንበኛ የዋስትና ደብዳቤውን ከማግኘቱ በፊት ለደብዳቤው መሠረት የሆኑ ሁለት ዓይነት የተለያዩ እና በራሳቸው የቆሙ ውሎችን ይዋዋላል። አንደኛው ውል የዋስትና ደብዳቤው እንዲዘጋጅለት የጠየቀው ሰው ሊፈጽመው የገባው የአገልግሎት ወይም የአቅርቦት ወይም ሌላ ግዴታን የተመለከተና ከሦስተኛ ወገን ጋር የሚገባው ውል ነው። ሁለተኛው ውል ደግሞ የዋስትና ደብዳቤውን ከባንክ እንዲፈቀድለት የሚጠይቀው ሰው ከባንኩ ጋር የሚገባው ውል ነው።


ይህ ውል የዋስትና ደብዳቤ እንዲጻፍለት ጥያቄ ያቀረበው ሰው ደብዳቤው በባንኩ እንዲጻፍለት ባንኩ የሚጠይቀውን ዓይነት ዋስትና ማለትም የንብረት ወይም የጥሬ ገንዘብ ዋስትና በማቅረብ የሚዋዋለው የመያዣ ውል ነው። እነዚህ ሁለት ውሎችም እርስ በእርሳቸው የማይገናኙ እና በራሳቸው የቆሙ ናቸው ማለት ይቻላል። የዋስትና ደብዳቤው ደግሞ ከእነዚህ ውሎች በኋላ በባንኮች የሚሰጥ የዋስትና ሰነድ ሲሆን ይህንን በባንኮች ተዘጋጅቶ ለባለእዳው የሚሰጠውን ደብዳቤ ግን እንደ ውል ልንቆጥረው የምንችለው ሳይሆን በቅድሚያ ባንኮች እና የዋስትና ሰነዱን የጠየቀው ሰው በገቡት የመያዣ ውል አማካኝነት የሚዘጋጅ ደብዳቤ እንደሆነ የሚቆጠር ነው።  


በመሆኑም የዋስትና ደብዳቤው የሚዘጋጀው በባንኮች በመሆኑና በደብዳቤው ላይ የሚፈርመውም የሚያዘጋጀው ባንክ ብቻ በመሆኑና የዋስትና ደብዳቤው ላይ ዋስትና የተገባለት ሰውም ፊርማውን የማያኖር ሲሆን በደብዳቤው ላይም የምስክሮች ፊርማም ሆነ ስም በአብዛኛው አይቀመጥም። በመሆኑም ይህ ሁኔታ የሚያሳየው ደብዳቤውን ውል ለማለት የውል መሠረታዊ ሁኔታዎችን ያላሟላ መሆኑን ሲሆን ውል ነው የምንል ቢሆን እንኳን ከራስ ጋር የተደረገ ውል እንደሆነ ከመቆጠር ውጪ ሌሎች ውሎች የሚያሟሉትን ነጥቦች የሚያሟላ አይደለም።


በዚህም መሠረት የዋስትና ደብዳቤን ለማዘጋጀት በአብዛኛው የሚቀርበው የመያዣ ንብረት በመሆኑና የሰው ዋስትና በፍትሐብሔር ሕጉ በተቀመጠው መሠረት የዋስትና ደብዳቤ ለመጻፍ እንደመያዣ የማይቀርብ በመሆኑ በሰው ዋስትናና በሰነዶች ዋስትና መካከል መሠረታዊና ሰፊ ልዩነት እንዳለ መገንዘብ ያስፈልጋል ማለት ነው። በመሆኑም ይህ የዋስትና አገልግሎት በዋናነት ሰውን እንደዋስትና ወይም እንደ መያዣ ማቅረብን የሚመለከት አይደለም። ለዚህም ይመስላል የፍትሐብሔር ሕጉ ራሱ የሰው ዋስትናን እንደ አንድ የዋስትና ዓይነት በዘረዘረበት የሕጉ ድንጋጌዎች አሁን ባንኮች የሚጠቀሙባቸውን የመልካም ሥራ አፈጻጸም ዋስትና፣ የውል ማስከበሪያ ዋስትና፣ የጨረታ ማስከበሪያ ዋስትና ደብዳቤዎችንና ሌሎችንም የተለያዩ ቅድመ ሁኔታዎችን መሠረት አድርገው እና ለተለያዩ ዓላማ የሚውሉትን የዋስትና ዓይነቶችም ቢሆን ለመዘርዘር ያልቻለው።


በሀገራችን በተለይም እነዚህ የዋስትና ዓይነቶች በአለም አቀፍ ደረጃም በተግባር ላይ መዋል የጀመሩትና ይህ ልማድም ወደ ሀገራችን ገብቶ በባንኮች መተግበር የጀመረውም የንግድ ሕጉና የፍትሐብሔር ሕጉ ከወጡ በኋላ በመሆኑ የዋስትና ሰነዶችን በተመለከተ የፍትሐብሔር ሕጉን መሠረት በማድረግ የሚሰጡ የፍርድ ቤት ውሳኔዎችም ሆነ የሕግ ትርጉሞች በመሠረታዊነት እነዚህ በባንኮች በአገልግሎት ላይ የሚውሉ የዋስትና ሰነድ ዓይነቶችን የማይወክሉ የሚሆኑት። በአለም አቀፍ ደረጃም ቢሆን የዋስትና ሰነዶችን በተለይም (Independent Letter of Guarantees)  በተመለከተ በኮድ መልክ የወጣውና በአብዛኛው ሀገሮችና ተቋማት አገልግሎት ላይ የሚውለው URDG 458 የሚባለው ሰነድ ሲሆን ሰነዱም ከጥቂት አመታት በኋላ URDG 758 በሚል ተሻሻሎ ቀርቧል። ስለዚህም የዋስትና ሰነዶች ታሪካዊ አመጣጥና በተግባር አገልግሎት ላይ መዋል የጀመሩትም የኢትዮጵያ የፍትሐብሔርና የንግድ ሕግ ከወጡ በኋላ መሆኑን መገንዘብ ይቻላል።


በፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በሰበር መዝገብ 47004 በተሰጠ አስገዳጅ የሕግ ውሳኔ መሠረት የመልካም ሥራ አፈጻጸም ዋስትና ውል በፍትሐብሔር ሕግ ድንጋጌዎች መሠረት የሚገዛ መሆኑን ገልጿል። ሰበር ችሎቱ በርካታ ትንታኔዎችን በጉዳዩ ላይ ለመስጠት የተጓዘበት ርቀት ጥሩ የሚባል ቢሆንም በመሠረታዊነት ግን ውሳኔው ሁሉንም የሕግ ባለሙያ ሊያስማማ የሚችል አይመስልም። ለዚህም ዋነኛ ምክንያቱ በውሳኔው ላይ የዋስትና ሰነድን የዋስትና ውል ሲል የገለጸው ሲሆን ከላይ በተመለከትነው መሠረት ግን ሰነዱ በባንኮች ተዘጋጅቶ የዋስትና ተጠቃሚውም ሆነ አበዳሪው በዚህ ሰነድ ላይ ምንም ዓይነት የስምምነት ፊርማ ሳያስቀምጡ፤ እንደሌሎች ውሎችም ምስክሮች መኖርም ሆነ መፈረም ሳያስፈልጋቸው በባንኮቹ ብቻ ተፈርመው ለዋስትና ተጠቃሚው የሚሰጡ ሰነዶች ናቸው።


በመሆኑም በዚህ ሰነድ ላይ እንደውል ለመቆጠር ቢያንስ ሁለት ወገኖች በውሉ ስለመስማማታቸው በጽሑፍ በሆነ ሰነድ ላይ መፈረምና ምስክሮችም ስማቸውንና ፊርማቸውን ማስቀመጥ እንደሚገባቸው የውል ሕግ እያስገደደ እነዚህ ነጥቦች ባልተሟሉበት ሁኔታ ሰነዱን ውል ማለት መሠረታዊ የውል መርህን የሚጥስ ነው። ሌላው የሰበር ትንታኔው የዋስትና ውል ብሎ የጠራውን ሰነድ በፍትሐብሔር ሕጋችን አንቀጽ 1920 እስከ 1951 የተቀመጠ መሆኑን በመጥቀስ የዋስትና ውል በችሮታ ላይ የተመሠረተ ግዴታ መሆኑን በመግለጽ ዋሱ ዋስ በመሆኑ የሚያገኘው ጥቅም የሌለ በመሆኑ አንድ ሰው ባለእዳው ሳይጠይቅ ወይም ሳያውቅ ዋስ መሆን እንደሚችል መመልከቱ ግንኙነቱ የግድ ጥቅም ላይ ያልተመሠረተ መሆኑን የሚያሳይ ነው በሚል ያስቀመጠው ነው። (የፍትሐብሔር ሕግ አንቀጽ 921ን ይመልከቱ) ይህ ትንታኔም በአንድ በኩል የሰው ዋስትናን ከሰነድ ዋስትና ጋር ለማመሳሰል የተደረገ ይመስላል።


ይሁንና ስለሰው ዋስትና የተቀመጠው ይህ ትንታኔ በምንም መልኩ የሰነድ ዋስትናን የሚወክል አይደለም። ምክንያቱ ደግሞ በባንኮችም ሆነ በኢንሹራንስ ድርጅቶች የሚሰጡ የሰነድ ዋስትናዎች እስካሁን ባለው ተጨባጭ ሁኔታ በችሮታ የሚሰጡ ሳይሆን በተለይ ባንኮች የሰነድ ዋስትናዎችን ለመጻፍ ከተጠቃሚው ጋር የንብረት ወይም የገንዘብ መያዣ ውል የሚገቡ ሲሆን የዋስትና ሰነዶቹንም ለተጠቃሚው የሚጽፉት የዋሰትና መጠኑን መሠረት አድርገው በሚቀበሉት የገንዘብ ኮሚሽን እንጂ በችሮታ አለመሆኑ ነው።


ችሮታም የሰው ዋስትና መሠረታዊ መለያ ባህሪ እንጂ ለሰነዶች ዋስትና የሚሰራ ጉዳይ አይደለም። የሰነድ ዋስትና ለመጻፍም ባለእዳው ሳያውቅ መጻፍ የማይቻል ሲሆን የሰነድ ዋስትናን ለመጻፍ የግዴታ ባለእዳው በአካል ቀርቦ ለባንኩ ማመልቻ ማስገባትና ለሰነዱ መጻፍ መሠረት የሆነውን የመያዣ ውል መዋዋል ግድ የሚል ነው። በመሆኑም የሰነድ ዋስትና ለመስጠት የባለእዳው መቅረብና ስለዋስትናው ማወቅ የግድ ነው። በሌላ በኩል ከላይ ለመግለጽ እንደተሞከረው የዋስትና ሰነድ የፍትሐብሔር ሕጉ ከወጣ በኋላ የመጣ ጽንሰ ሀሳብ በመሆኑ ይህንን ግዴታ ወደፍትሐብሔር ሕጉ ወስደን ትርጉም ለመስጠት መሞከሩ አግባብ ያልሆነ መሆኑ ነው። በመሆኑም የሰበር ችሎቱ የሰነድ ዋስትናን ከሰው ዋስትና ጋር ለማዛመድ የሞከረበት ትንታኔው ከዚህ በላይ በተጠቀሱት ምክንያቶች ተቀባይነት ያለው አይመስልም።


ይህ የሚያመለክተንም በመሠረቱ እነዚህ የዋስትና ዓይነቶች በልማድ ባንኮች በተግባር በሰፊው ይጠቀሙባቸው እንጂ አገልግሎታቸው ተለይቶ እንዴት እንደሚዘጋጁ እና በምን ሕግ እንደሚገዙም የሚገልጽ ግልጽ የሕግ ደንጋጌ አሁን ባሉት የንግድ ሕግም ሆነ በፍትሐብሔር ሕግ ውስጥ የሌለ መሆኑን ነው።


የዋስትና ሰነዶች በሁኔታ ላይ የተመሠረቱና በሁኔታ ላይ ያልተመሠረቱ ሊሆኑ ይችላሉ። በሁኔታ ላይ የተመሠረተ ዋስትና የሚባለው ዋሱ ባለዕዳው ግዴታውን በማንኛውም ሁኔታ ሳይወጣ ቢቀር ግዴታውን ያልተወጣው በምንም ምክንያት ይሁን ምክንያቱን መጠየቅ ሳይጠበቅበት የተባለው ግዴታ እንዳልተፈጸመ በአበዳሪው ሲገለጽለት በዋስትና ደብዳቤው የጊዜ ገደብ ውስጥ መሆኑን በማረጋገጥ የሚከፈሉ የዋስትና ደብዳቤዎች ናቸው። በሁኔታ ላይ የተመሠረቱ የዋስትና ደብዳቤዎች ደግሞ ዋሱ ለአበዳሪው የዋስትና ግዴታውን ለመወጣት እንዲያስችለው ባለአዳው (ዋስትና የተገባለት ሰው) ግዴታውን ያልተወጣው በማን ጥፋት ነው የሚለውን ካረጋገጠ በኋላ እና ጥፋቱ የባለእዳው መሆኑ ከተረጋገጠ በኋላ የሚወጣው ግዴታ ነው።


ባንኮች በአሁኑ ወቅት እየሰጡዋቸው ካሉ የዋስትና ሰነድ ዓይነቶች ውስጥ የመልካም ሥራ አፈጻጸም ዋስትና፣ የጨረታ ማስከበሪያ ዋስትና፣ የውል ማስከበሪያ ዋስትና፣ የቅድመ ክፍያ ዋስትና፣ የአቅራቢነት ዋስትና ሰነዶች (ደብዳቤዎች) ናቸው። እነዚህ የዋስትና ሰነዶች በአብዛኛው ባንኮች ለደንበኞች የሚያዘጋጁላቸው ደንበኞች ለባንኮች በሚያቀርቡት የመያዣ ንብረቶች መሠረት የመያዣ ውል ከተዋዋሉ በኋላ ነው። አንዳንድ ጊዜ ግን የዋስትና ደብዳቤ እንዲጻፍለት የጠየቀ የባንክ ደንበኛን ባንኮቹ ተመጣጣኝ የሆነ ገንዘብ በዝግ ሂሳብ እንዲያስቀምጡ በማድረግ በምትኩ ግዴታቸውን ለመወጣት መተማመኛ የሚሆኑ ሰነዶችን ይሰጣሉ።


ይህ ዓይነቱ ዋስትና የገንዘብ ዋስትና ይባላል። በብሔራዊ ባንክ መመሪያ ቁጥር sib/24/2004 መሠረት የገንዘብ ዋስትና ሰነድ አንድ ሰው አንድን የተለየና የተወሰነ ሥራ ለሌላ ሰው ለመሥራት ግዴታ ከገባ ይኸው ሰው በውሉ መሠረት የገባውን ግዴታ መፈጸም የሚችል መሆኑን ለማረጋገጥ ሌላው ሰው የሚያቀርበው ውል ነው።


ባንኮችም የዋስትና ሰነድን ለደንበኞች በመስጠት የሚያገኙት ገቢ በወለድ መልክ ገንዘብን መቀበልንና የዋስትና ጊዜው ሲያልቅ የሚመለስ ገንዘብም በዋስትና ተጠቃሚው በኩል እንዲከፈል አይጠበቅም። በመሆኑም የዋስትና ሰነድ መጻፍ በተለምዶ የሚታወቀውን የአበዳሪና ተበዳሪ የብድር ግንኙነትን አይፈጥርም። ይልቁንም ባንኮቹ ለሚሰጡት የዋስትና ሰነድ የሚቀበሉት ተመጣጣኝ የሆነ ኮሚሽን ብቻ ነው። ይህ ሁኔታ ታዲያ በተለይ የዋስትና ሰነድ እንደ ብድር አገልግሎት የሚታይ አይደለም ለሚሉት ወገኖች እንደ አንድ መከራከሪያ ሀሳብ ይነሳል።


ምክንያቱም የባንክ የብድር ግንኙነት የአበዳሪና የተበዳሪ ግንኙነትን ለመፍጠር አበዳሪው ለተበዳሪው በገንዘብ የሆነ ብድር የመስጠትንና ተበዳሪውም ይህንኑ የብድር ገንዘብ በዓይነትም ሆነ በጥሬው የመመለስ ግዴታን የሚጥል መሆኑ ግልጽ ነው።ይሁንና ግን የዋስትና ደብዳቤ ለዋስትና ተጠቃሚው ሲጻፍ ባንኮቹ የዋስትና ደብዳቤ እንዲጻፍለት የጠየቀውን ደንበኛቸው የገባውን ግዴታ እንዲፈጽም መተማመኛ ከመስጠት ባለፈ ለደንበኛቸው የሚሰጡት የብድር ገንዘብ የለም።


ሌላው  መነሳት ያለበት ጉዳይ ባንኮች በሚያዘጋጂዋቸው የዋስትና ደብዳቤዎች ላይ የሚጠቀሱ የሰነዱን ይዘቶች የተመለከቱት ነጥቦቸ ናቸው። በተግባር በባንኮች የሚዘጋጁት የዋስትና ሰነዶች የተለያዩ ቢሆኑም የሰነዶቹ ይዘት ግን አንዳንድ የሕግ ክርክሮችን ሲያስነሱ ይታያሉ። የአንዳንድ የዋስትና ደብዳቤዎች ይዘቶች በተለይም ዋስትና ሰጪውን ተቋም ሳይቀር ባለገንዘቡ የዋስትና ሰጪው እና ወራሾቹ በጋራም ሆነ በተናጠል በደብዳቤው በተቀመጡት ግዴታዎች መሠረት ራሳቸውን ህጋዊ ግዴታዎች ውስጥ ገብተዋል፤ የዋስትና ቦንዱም ለተጠቀሰው የገንዘብ መጠን በቦንዱ ውስጥ በሰፈሩት ህጋዊ ስምምነቶች እና ድንጋጌዎች መሠረት ሆኖ ይህንን ቦንድ ምንም ዓይነት ቅድመ ሁኔታ ሊቀርብበት የማይችል የሚያደርጉ ናቸው፤ ማንኛውም ድርጊት ወይም ሳይፈጸም የቀረ ነገር በመኖሩ ሳቢያ ኪሳራ የሚደርስ መሆኑን ዋስትና የተሰጠው ባለገንዘብ ከደረሰበት ይህንኑ በዋስትና ጊዜው ውስጥ ለዋሱ ማሳወቅ አለበት የሚሉና የመሳሰሉት ይገኙበታል።


በመሠረቱ አንዳንዶቹ ግዴታዎች በልማድ የተጻፉ ከመሆናቸው ውጪ በተለይ የዋሱን ወራሾች ሁሉ ተጠያቂ የሚያደርጉት የዋስትና ግዴታዎች ባንኮችን በተመለከተ ሊፈጸሙ የሚችሉም ስላልሆኑ በአብዛኛው በሰነዶቹ ይዘት ላይም ጥንቃቄን ማድረግ ያስፈልጋል። የዋስትና ደብዳቤም በጊዜ ገደብ የተወሰነ ግዴታ ሲሆን ደብዳቤውም በግልጽ ዋስትና የተገባለትን የገንዘብ መጠን ማመልከት ይገባዋል።


እንደማጠቃለያም የዋስትና ውል ማለት ሁለት ሰዎች ባደረጉት የባለገንዘብነትና የባለእዳነት ግዴታ ግንኙነት ውስጥ ከእነዚህ ተዋዋዮች ውጪ የሆነ ሌላ ሦስተኛው ባለእዳው እዳውን በሙሉ ወይም በከፊል ያልተከፈለ መሆኑ ከተረጋገጠ ወይም ግዴታውን በውሉ በተመለከተው አኳኋን በአግባቡ ያልተወጣ ከሆነ እኔ በባለእዳው ስፍራና አቋም ሆኘ እዳውን እከፍላለሁ ወይም ግዴታውን እወጣለሁ ሲል ለባለገንዘቡ ማረጋገጫ የሚሰጥበት በሕግ አግባብ ከተረጋገጠ ከበስተጀርባው ለአፈጻጸሙ የሕግ ጥበቃ የሚያገኝ ውል ነው በማለት የፌደራል ሰበር ሰሚ ችሎት ማብራሪያ ሰጥቷል። ይሁንና ግን የዋስትና ሰነዶች ከአገልግሎታቸው አንጻር በህጋችን ላይ ግልጽና ሰፊ ሽፋን የተሰጣቸው አይደሉም።


በተለይም በንግድ ሕጉን ውስጥ እነዚህ ሰነዶች እንደ ብድር አገልግሎት የሚቆጠሩ መሆንና አለመሆናቸውን በሚገልጽ መልኩ እንዲሁም የተለያዩ ዓይነት የዋስትና ደብዳቤዎችን አገልግሎት እና በምን ሁኔታ ሊጻፉ እንደሚችሉ በሚገልጽ መንገድ የተቀመጠ ግልጽ ድንጋጌ ያስፈልገናል። በመሆኑም የንግድ ሕጉ የዋስትና ደብዳቤዎችን የተመለከተ ሰፊ የሕግ ሽፋን መስጠትና ማካተት ይጠበቅበታል። ከዚህም ጋር ተያይዞ የዋስትና ሰነዶችን ልዩ ባህሪያትና በተግባር ያሉትን የባንኮችን አሰራሮች በመፈተሽ ዝርዝር የሕግ ድንጋጌ ማስቀመጡ አስፈላጊ ነው።


ይህ ጽሑፍ በቅርቡ ‘የኢትዮጵያ የባንክ እና የሚተላለፉ የንግድ ሰነዶች ሕግ’ በሚል ካሳተምኩት መጽሐፍ ክፍል በከፊል የተቀነጨበ ነው። በመጽሐፉ ከባንክና ከሚተላለፉ የንግድ ሰነዶች ጋር ተያይዞ አዳዲስ የሕግ ጉዳዮችና የሕግ ትንታኔ የቀረበበት ነው። መጽሐፉን ማግኘት የሚፈልግ ማንኛውም ሰው መጽሐፉን ከጃፋር መጽሐፍት ማከፋፈያ (ለገሀር) እና ኤዞፕ መጽሐፍት መደብር (ፒያሳ ጊዮርጊስ አካባቢ) ማግኘት ይችላል።

 

በይርጋ አበበ

 

አምባገነን ገዥዎች (መሪዎች) አዛዥ እና ናዛዥ በሆኑበት የአፍሪካ ምድር በአምባገነን ገዥዎቹ እና የአምባገነን ገዥዎች ጥቅመኞች በየዓመቱ 148 ቢሊዮን ዶላር ያጣል። በዚህ የተነሳም በርካታ ወጣቶች አዱኛ ፍለጋ ውቅያኖስ እና ጫካ አቋርጠው ራሳቸውን ለአደጋ አጋልጠው እንጀራ ፍለጋ ይሰደዳሉ። ከስደት የተረፉት ደግሞ በአገራቸው ምድር ለከፋ ድህነት ተዳርገው አንገታቸውን ደፍተው ይኖራሉ ወይም ለልመና ይዳረጋሉ። ይህ ሁሉ የሆነው ደግሞ ገዥዎቹ ፈላጭ ቆራጭነት የተጠናወተው አገዛዛቸው ምክንያት ነው። አምባገነን መንግስታት በባህሪያቸው ተጠያቂነት የማይሰማቸው መሆናቸውን ተከትሎ ሙስና መለያቸው ነው።


ይህ ያለፉት ረጅም ዓመታት የአፍሪካ እጣ ፈንታ እስኪመስል ድረስ ምድሪቱን ሲቦጠቡጥ የቆየ ድርጊት ነው። ይህ አካሄድ ግን ከዚህ በኋላ ይብቃ ሲሉ አንዳንድ መሪዎቿ መናገር ጀምረዋል። በተለይ በቅርቡ ከኤለን ጆንሰን ሰርሊፍ ስልጣኑን የተረከበው የቀድሞው እግር ኳሰኛ ጆርጅ ዊሃ ‹‹ሙስና በአገሩ እንዲጠፋ›› እንደሚሰራ ተናግሯል። ከ37 ዓመታት የሙጋቤ ቀንበር የተላቀቀችው የዝምባብዌ አዲሱ ሊቀመንበር ኤመርሰን ምናንጋጋዋም ቢሆኑ በሙስና ላይ እንደሚዘምቱ ዝተዋል። ከዚህ በተጨማሪ ደግሞ ከትናንት በስቲያ በተጠናቀቀው 30ኛው የአፍሪካ መሪዎች ስብሰባ ላይ የመድረኩ ዋና ሃሳብ ሆኖ የቀረበው ‹‹ሙስናን መዋጋት ለዘላቂ የአፍሪካ ህዳሴ›› በሚል መሪ ቃል ነው። ሙስናን ከአፍሪካ ለማጥፋት በአንድ ጀምበር ዘመቻ ይሳካል ወይ? በሙስና አህጉሪቱ እና ዜጎቿ የከፈሉትን ዋጋ ሙሰኞቹ በምን መልኩ ያወራርዱታል? የመሪዎቹ ወቅታዊ አቋምስ ዘላቂነቱና ቁርጠኝነታቸው ምን ያህል ነው? በሚሉት ነጥቦች ዙሪያ የኢኮኖሚ እና የፖለቲካ ምሁራን የሰጡትን አስተያየት ይዘን ቀርበናል።


አፍሪካ እና ሙስና


በአፍሪካ ያለውን የሙስና ደረጃ ይፋ ያደረገው የትራንስፓረንሲ ኢንተርናሽናል ሪፖርት በአህጉሪቱ መጠነ ሰፊ የገንዘብ ምዝበራ መኖሩን አስታውቋል። በአገራቸው በሙስና ወንጀል ክስ የቀረበባቸው የደቡብ አፍሪካው ፕሬዝዳንት ጃኮብ ዙማ በበኩላቸው አህጉሪቱ ውስጥ ሙስና መኖሩን አምነው ሆኖም የሚወራውን ያህል የከፋ አይደለም ሲሉ በ30ኛው የአፍሪካ መሪዎች ጉባኤ ላይ ተናግረዋል። የ2014 የአልጄዚራ ዘገባ ደግሞ አህጉሪቱ ላይ ሙስና በስፋት መኖሩን ይዘግብና በተለይ የአህጉሪቱ ባለስልጣናት ከአገራቸው ገንዘብ የማሸሽ ተግባር ከፍተኛ ሊባል የሚችል መሆኑን ይገልጻል። በዚህ ዘገባ ላይ ተመስርቶ ሪፖርት ያቀረበው ትራንስፓረንሲ ኢንተርናሽናል በየዓመቱ 148 ቢሊዮን ዶላር ከአፍሪካ እንደሚመዘበር ይፋ አድርጓል። ከዚህ አሃዝ ውስጥ ደግሞ ከሰሃራ በታች ያሉ አገራት የበለጠ ተጠቂ ናቸው ሲል ሲ ኤን ኤን በዲሴምበር 2017 አስነብቧል። ጃኮብ ዙማ ‹‹እንደሚባለው የተጋነነ አይደለም›› የሚሉት የአህጉሪቱ ሙስና ደረጃ ይህ ነው።


የአፍሪካ አቅም ግንባታ ፋውንዴሽን ዋና ጸሀፊ ፕሮፌሰር ኢማኑኤል ናዶዜ በበኩላቸው የችግሩን ግዝፈት እና አሳሳቢነት ይጋሩታል። ለዚህ ደግሞ የአፍሪካ መሪዎች በህዝባቸውና በዓለም አቀፍ ማህረሰብ ተዓማኒነታቸውን ለማሳየት ሲሉ ቁርጠኛ ውሳኔ ሊያሳልፉ ይገባል ሲሉ ተናግረዋል። ፕሮፌሰሩ በአዲስ አበባው ጉባኤ ለተገኙት ጋዜጠኞች በሰጡት ጋዜጣዊ መግለጫ ‹‹ለአፍሪካ መሪዎች የምለግሰው ምክር ቢኖር መሪዎች ከሌሎች ጉዳዮቻቸው ሁሉ በፊት ለጸረ ሙስናው ትግል ቅድሚያ እንዲሰጡ ነው። ምክንያቱም የችግሩ ጥልቀት ከፍተኛ ነውና›› ሲሉ ሙስና በአፍሪካ ያለውን ደረጃ አስታውቀዋል።

 

የሙስና በር እና መስኮቶች


በኢንዱስትሪ ያልበለጸገ፣ በኢኮኖሚ የደኸየ ህዝብ፣ የትምህርት እና የጤና አቅርቦት ችግር ያለበት፣ የልማት እና የዴሞክራሲ ተጠቃሚ ያልሆነ እና የዴሞክራሲና የሰብአዊ መብት ጥሰት የሚፈጸምበት ህዝብ የሚገኝባት አፍሪካ መሪዎች ከነቤተሰቦቻቸውና በዙሪያቸው ካሉት የበታች ሹሞቻቸው ጋር ሆነው የአዱኛ ማማ ላይ የሚወጡባት ምድርም ነች። ለዜጎቿ የሰቆቃ ለአለቆቿ የፍስሃ ምድር የሆነችው አፍሪካ ለዚህ የሙስና ደረጃ ምን ዳረጋት? የሚለውን ጥያቄ የሚመልሱት ፖለቲከኛው አቶ ልደቱ አያሌው የሙስና ምንጩ የመሪዎቹ ዴሞክራሲያዊነት አለመላበስ እና የነጻ ተቋማት አለመገንባት እንደሆነ ይናገራሉ።


የህግ ባለሙያው ዶክተር ያዕቆብ ኃይለማሪያ በበኩላቸው ከአቶ ልደቱ አያሌው ሃሳብ ጋር ይስማሙና ሊተገበር የሚችል ህግ አለመኖሩን እንደ መንስኤነት ያቀርባሉ።


የአፍሪካ አቅም ግንባታ ፋውንዴሽን ዋና ፀሀፊ ፕሮፌሰር ኢማኑኤል ናዶዜም ሆኑ ኢትዮጵያዊያኑ ምሁራን ዶክተር ያዕቆብ ኃይለማሪም እና አቶ ልደቱ አያሌው በአፍሪካ ለሰፈነው መጠነ ሰፊ ሙስና መግቢያ በሩ ዴሞክራሲና ተጠያቂነት አለመኖር ነው ሲሉ ይገልጻሉ። በህዝብ እና በአሰራር (ሲስተም) ተጠያቂነትን ያላሰፈነ የአገር መሪ ሙስናን እታገላለሁ ብሎ ቢናገር ውጤቱ ‹‹ጉንጭ አልፋ›› እንደሆነ ይናገራሉ።

 

ሙስናን ለመከላከል የሚዘጉ ደጆች


ምንም እንኳን በሁሉም የአፍሪካ አገራት በሚያብል ደረጃ መሪዎቹ በሙስና እና ምዝበራ የሚጠረጠሩ ቢሆንም ሱዳን፣ ደቡብ አፍሪካ እና ናይጄሪያ መጠነ ሰፊ ሙስና የሚንቀሳቀስባቸው አገራት እንደሆኑ ይነገራል። የላይቤሪያው ፕሬዝዳንት የቀድሞው የዓለም፣ የአውሮፓ እና የአፍሪካ ኮከብ ተጫዋች ጆርጅ ዊሃ ‹‹በላይቤሪያ ልሳነ ምድር የሙስና ደጆች ሊዘጉ ይገባል። ይህ ካልሆነ ግን የመረጠኝ ህዝብ በድህነት የመኖር እድሉ የሰፋ ይሆናል›› ሲል በበዓለ ሲመቱ ላይ ተናግሯል።


የናይጄሪያው ፕሬዝዳንት ሙሃሞዱ ቡሃሪ ደግሞ በአፍሪካ ህብረት ስብሰባ ላይ ከ50 በላይ ለሆኑት ጓዶቻቸው በአዲስ አበባው ጉባኤ ሲናገሩ ‹‹ሙስናን መታገል የአህጉሪቱ ህልውና ጉዳይ ነው›› ብለዋል። ለዚህ ደግሞ የህግ ማዕቀፍ ማውጣት እና ለህጉ ተፈጻሚነት የመሪዎች ቁርጠኝነት እንደሚያስፈልግ ፈርጠም ብለው ተናግረዋል። የደቡብ አፍሪካ አቻቸው ጃኮብ ዙማ በበኩላቸው በአፍሪካ አለ የሚባው ሙስና የተባለውን ያህል የተጋነነ እንዳልሆነ መናገራቸው ደግሞ የአፍሪካ መሪዎች በሙስና ላይ ተመሳሳይ አቋም አለመያዛቸውን ያመለክታል ሲሉ የሚናገሩ አሉ።


አቶ ልደቱ አያሌው በዚህ ጉዳይ ላይ ለሰንደቅ ጋዜጣ ሲናገሩ ‹‹የአፍሪካ መንግስታት በሙስና ላይ ቁርጠኝነቱ እንደሌላቸው ብዙ ጊዜ የታየ ነው። ግን ደግሞ ተስፋ ተቆርጦ የሚተው ጉዳይ ባለመሆኑ ጉዳዩ ተነስቶ በአጀንዳ መታየቱ ተገቢ ነው›› በማለት የአዲስ አበባው 30ኛው ጉባኤ በሙስና ላይ መወያየቱን ያደንቃሉ። እንደ ፖለቲከኛው እምነት አጀንዳው መነሳቱ በራሱ መልካም ቢሆንም ወደ ትግበራ ለመግባት ግን የሚያስፈልጉ ቅድመ ሂደቶች እንዳሉ ይናገራሉ። ‹‹ሙስናን ለመፍታት ግን የመሪዎቹ ቁርጠኛ መሆን ወይም ጉዳዩ በአጀንዳነት መታየት ብቻ ሳይሆን ተጠያቂነት ያለው ዴሞክራሲያዊ ስርዓት መገንባት እና ለህዝብና ለህግ ተጠያቂነት ያላቸው የዴሞክራሲ ተቋማትን መገንባት ነው። ሰዎችና የፖለቲካ ድርጅቶች በተቀያየሩ ቁጥር የማይቀያየር ግልጽ እና ገለልተኛ የሆኑ ድርጅቶችን መገንባት ቀዳሚ ትኩረት የሚሰጣቸው ናቸው›› ሲሉ ሙስናን ለመግታት ሊዘጉ የሚገባቸው በሮች እንደሆኑ ገልጸዋል። አቶ ልደቱ አያይዘውም ‹‹በአፍሪካ መሪዎች ለረጅም ዓመታት ስልጣን ላይ የሚቆዩትም ሆነ ስልጣናቸውን ተገን አድርገው በአገራቸው ላይ ምዝበራ የሚፈጽሙት እንዚህ ተቋማት ስለሌሉ ነው›› ብለዋል።


‹‹እኔ እንደሚገባኝ ሙስና በአዋጅ ብቻ የሚጠፋ አይደለም›› የሚሉት የህግ ባለሙያው ዶክተር ያዕቆብ ኃይለማሪያም በበኩላቸው፤ ‹‹ሙስና ከፖለቲካ ስርዓቱ ጋር የተያያዘ ነው። በአምባገነን ስርዓት ከሚተዳደሩ አገራት ይልቅ በዴሞክራሲያዊ ስርዓት የሚመሩ አገራት ላይ ሙስናው የቀነሰ ነው። ይህ የሚሳየው ሙስና ከስርዓት ጋር ጠንካራ ቁርኝት እንዳለው ነው። ስለዚህ በአፍሪካም መሪዎቹ ሙስናን ለማጥፋት ከልባቸው የተነሱ ከሆነ መከተል ያለባቸው ዴሞክራሲያዊ ስርዓትን መገንባት፣ ነጻ ፕሬስን ማቋቋም፣ ነጻ ፍርድ ቤት መመስረቱ ነው›› ብለዋል።

 

የአፍሪካ መሪዎች እና ባህሪያት


የአፍሪካ አቅም ግንባታ ፋውንዴሽን ዋና ፀሀፊ ፕሮፌሰር ኢማኑኤል ማዶዜ አዲስ አበባ ለተገኙ ዓለም አቀፍ ጋዜጠኞች በሰጡት ጋዜጣዊ መግለጫ ሲናገሩ ‹‹የአፍሪካ መሪዎች ሙስናን መዋጋት የራሳቸው የቤት ስራ ነው›› ሲሉ ሙስና ለስልጣናቸውም ቢሆን አስጊ እንደሆነ ተናግረዋል። ለዚህ ደግሞ ራሳቸው መሪዎቹ የሚመሩት የፀረ ሙስና ኮሚሽን ሊቋቋም እንደሚገባ ተናግረዋል።


ዶክተር ያዕቆብ ኃይለማሪያም ደግሞ ሙስናን ለመታገል በሚደረገው ጥረት ውስጥ በመጀመሪያ የመሪዎቹ ግላዊ ባህሪ ወሳኝነት እንዳለው ተናግረዋል። ለአብነት ያህልም እንደ ጃኮብ ዙማ ያሉ መሪዎችን ይዞ በአፍሪካ ሙስናን ማጥፋት አይቻልም ይላሉ። ዶክተር ያዕቆብ ሲናገሩ ‹‹ከአፍሪካ እንደ ጋና እና ደቡብ አፍሪካ ያሉ አገራት በአንጻራዊነት ዴሞክራሲ እና ነጻ ፕሬስን ጨምሮ የዴሞክራሲ ተቋማት ነጻነታቸው ጥሩ የሚባል ቢሆንም የደቡብ አፍሪካው መሪ ጃኮብ ዙማ ግን በግል ባህሪያቸው ሙስናን መታገል የሚችሉ መስለው አይታዩኝም›› ብለዋል። ዶክተር ያዕቆብ ሃሳባቸውን ሲያጠናክሩም ‹‹ሁሉንም መሪዎች ባህሪ በአንድ ላይ መደመር አይቻልም። በተወሰነ ደረጃ የሚሻሉ መሪዎች ጥሩ የሚባል ባህሪ አላቸው። ሙስናን ለመታገል ጥሩ የሚባሉ ህጎች ቢወጡም መሪዎቹ እስካልተገበሩት ድረስ ህጉ ከተጻፈበት ወረቀት የዘለለ ጠቀሜታ አይኖረውም። ስለዚህ መሪዎቹ ሙስና ላይ የጸና አቋም እንዲኖራቸው ያስፈልጋል›› ሲሉ የአፍሪካ መሪዎች ግላዊ ባህሪ ለፀረ ሙስና ትግል ትልቅ ጠቀሜታ እንዳለው ተናግረዋል።


በመሪዎች ግላዊ ባህሪ ላይ ከዶክተር ያዕቆብ ጋር ተመሳሳይ ሃሳብ ያላቸው አቶ ልደቱ አያሌው ከመሪዎቹ ባህሪ በላይ ግን የስርዓቱ መዋቅር ላይ ትኩረት ተደርጎ ሊሰራ እንደሚገባ እምነታቸውን አስቀምጠዋል።


በየዓመቱ 148 ቢሊዮን ዶላር በምታጣው አፍሪካ መሪዎቿ የወሰዱት እርምጃ ውጤቱ ምንም ይሁን ምንም ለጊዜው ጉዳዩን በአሳሳቢነት መመልከታቸው በራሱ መልካም ነው የሚሉ ወገኖች አሉ። በሌላ በኩል ደግሞ እንደ ኢትዮጵያ፣ ኬንያ፣ ደቡብ አፍሪካ፣ ናይጄሪያ፣ ሱዳን እና ግብጽን በመሳሰሉ አገራት መሪዎቹ አጀንዳውን ፈልገውት ሳይሆን ህዝብ በመሪዎች ላይ ያነሳባቸውን ተቃውሞ ለማስተንፈስ ወይም አቅጣጫ ለማስቀየር የተጠቀሙበት ነው ሲሉ የሚናገሩ የፖለቲካ ተንታኞች አሉ።


ምክንያቱ ምንም ይሁን ምን በአፍሪካ በየዓመቱ የሚመዘበረውን ህልቆ መሳፍርት ገንዘብ ማስቆም የሚያስችል እርምጃ ለመውሰድ መሪዎች ቁርጠኛ ከሆኑ አጀንዳውን የሚደግፉት ወገኖች በርካቶች ናቸው። ውጤቱ ምን ሊሆን ይችላል? የሚለውን ግን ወደፊት የምናየው ይሆናል።


የውጭ ኢንቨስትመንትን ጨምሮ ግዙፍ የመዋለ ንዋይ አንቀሳቃሽ ተቋማት በአፍሪካ ምድር በነጻነት መስራት የሚስችላቸው ዴሞክራሲን ባህሉ ያደረገ እና ሙስናን ለመዋጋት ቁርጠኛ የሆነ መንግስት ሲኖር ነው። ይህ ከሆነ ደግሞ የአህጉሪቱ እምቅ የተፈጥሮ ሃብት እና ትልቅ አቅም ያለው የህዝብ ጉልበት ተቀናጅቶ ለአህጉሪቱ ህዳሴ እውን መሆን በር ይከፍታል። ለዚህ ግን በቅድሚያ ከላይ የተቀመጡት ነጥቦች በተገቢው መልኩ ሲመለሱ ነው። ያ ካልሆነ ግን የኢኮኖሚ ተጠቃሚነት የሌለው ህዝብ በመንግስትና በአገር ላይ የሚነሳው ተቃውሞ የከፋ ስለሚሆን አህጉሪቱን እንደገና ወደ ከፋ ጉዞ መምራቱ አያጠያይቅም። 

 

በዳግማዊ.ሕ

ኢትዮጵያውያን ከአመት ልብሳቸውና ከዕለት ጉርሳቸው ቀንሰው የዘመናት ህልምና ቁጭታቸውን እውን ለማድረግ ለታላቁ ህዳሴ ግድብ የአቅማቸውን ሁሉ ድጋፍ አድርገዋል፤እያደረጉም ነው።


ከነዚህ ኢትዮጵውያን መካከል ሃና ጀባን በምሳሌነት መጥቀስ ይቻላል። ትውልድና እድገቷ በደቡብ ብሄር ብሔረሰቦችና ህዝቦች ክልል ጋሞ ጎፋ ዞን ነው። እንደ ሌሎች ሁሉ የህዳሴ ግድብ ግንባታን ለመደገፍና አሻራዋን ለማኖር ምኞቷ ነበር። ሆኖም ይህን እውን ለማድረግ እጅ አጠራት። ግን አንድ ነገር ማድረግ እንደምትችል ደግሞ እርግጠኛ ነበረች። ደሟን በጨረታ በመሸጥ የህዳሴ ግድብ ቦንድ መግዛት።ብዙዎችን ያስደመመ ሀሳብ ነበር። በሃና ተግባር ስሜቱ የተነካው የአካባቢው ነዋሪ በከበረ ደሟ ምትክ ያለውን ለግሷት ቦንድ እንደትገዛና ምኞቷ እውን እንዲሆን አድርጓል።


ልክ እንደ ሀና ሁሉ ከሰል ሸጠው ቦንድ የገዙ እናት፣ ያላትን አንዲት ዶሮ ሸጣ ቦንድ የገዛች ታዳጊ፣ ከዕለት ቀለባቸው ቀንሰው ድጋፍ የሰጡ የዩኒቨርሲቲ ተማሪዎች ሁሉም በህዳሴ ግድብ ግንባታ ላይ አሻራቸውን በማኖር ታላቅ ገድል ፈጽመዋል።


የህዳሴው ግድብ እንከን እንዳይገጥመው ከአየርና ከምድር ደህንነቱን ለማረጋገጥ ለሴኮንድ አይኑን ሳይነቅል አስተማማኝ ጥበቃ በማድረግ ላይ የሚገኘው የሀገር መከላከያ ሃይል እስካሁን ከ800 ሚሊዮን ብር በላይ ቦንድ በመግዛት አጋርነቱን አሳይቷል። በተመሳሳይ የፌዴራል ፖሊስ አባላትም እንዲሁ ለሰባተኛ ጊዜ ቦንድ ገዝተዋል።


ለነገሩ ኢትዮጵያውያን ለህዳሴ ግድብ ግንባታ እንኳን ገንዘባቸውን ህይወታቸውን ለመስጠት ወደኋላ እንደማይሉ የአደባባይ እውነታ ነው።


ለታላቁ የህዳሴ ግድብ በተለይም መካከለኛና አነስተኛ ገቢ ባለው የህብረተሰብ ክፍል በኩል የሚደረገው ድጋፍ ከፍተኛ ቢሆንም በአንጻሩ አንዳንድ ባለሃብቶች ድጋፋቸውን ከመስጠት መቆጠባቸው አሊያም በአደባባይ በህዝብ ፊት የገቡትን ቃል ከመፈጸም ማፈግፈጋቸው ግን የሚያሳዝን ጉዳይ ነው።


ሀገራችን የነፃ ገበያ የኢኮኖሚ ፖሊሲን መከተል ከጀመረች ወዲህ ያለውን ምቹ የኢንቨስትመንት ሁኔታ ተጠቅመው በርካታ የግል ባለሀብቶች ተፈጥረዋል፤ሚሊየነርና ቢሊየነር በመሆን ለሀገሪቱ ኢኮኖሚ ተደማሪ አቅም ፈጥረዋል።


በዚሁ ምቹ ሁኔታ ተጠቅመው ወደ ሃብት ማማ የወጡ ባለሃብቶቹም ቢሆኑ የግድቡ ግንባታ ከተጀመረበት ጊዜ አንስቶ /ባለፉት ስድስት ዓመታት/ እስካሁን 1 ነጥብ 8 ቢሊዮን ብር በቦንድና በስጦታ ድጋፍ አድርገዋል።


ባለሃብቶቹ ቃል ከገቡት 3 ነጥብ 9 ቢሊዮን ብር አኳያ ሲታይ አፈጻጸሙ 46 በመቶ ብቻ መሆኑን መረጃዎች ያመለክታሉ። ቃላቸውን ጠብቀው ለግድቡ ድጋፋቸውን ያበረከቱ የመኖራቸውን ያህል ቃላቸውን ያላከበሩ እና ምንም ዓይነት ድጋፍ ያላደረጉ በርካታ ባለሀብቶች መኖራቸውን ለመታዘብ ይቻላል።


ቃላቸውን ጠብቀው ህዝብና መንግስት የሚጠብቅባቸውን ግዴታ የተወጡት ግድቡን መደገፍ ሀገራዊ ግዴታችን በመሆኑ በህዝብ ፊት የገባነውን ቃል መፈጸም ይገባናል ሲሉ በግልጽ ቋንቋ አስተያየታቸውን ሰጥተዋል።


ቃላቸውን ከተግባር ካዋደዱት ባለሃብቶች መካከል በወጪ ንግድ ዘርፍ የተሰማሩት አቶ በላይነህ ክንዴ አንዱ ናቸው። ግድቡ በራስ አቅም የሚገነባ መሆኑ ከተገለፀ በኋላ 27 ሚሊዮን ብር የሚጠጋ ቦንድ ገዝተዋል። አቶ በላይነህ ታላቁ የህዳሴ ግድብ ለኢትዮጵያውያን ኩራት፤ በራስ የመተማመን ስሜትን የሚያሳድግና ቀና ብለን እንድንሄድ የሚያደርግ ፕሮጀክት መሆኑን ይገልፃሉ።
‹‹ኢትዮጵያዊ ነኝ ለማለት፤ ኢትዮጵያን ወደ አንድ ከፍ ያለ ደረጃ የሚያደርሳትን ግድብ መደገፍ ይገባል። የህዳሴ ግድብ ጉዳይ የኢኮኖሚ፣ የፖለቲካ፣ የማህበራዊ ብሎም የሞራል ጉዳይ ነው።›› ነበር ያሉት አቶ በላይነህ።


አነስተኛ ገቢ ካለው የህብረተሰብ ክፍል እስከ ባለሀብቱ ድረስ ለግድቡ ድጋፉን ሲገልፅ መቆየቱን ነገር ግን ፕሮጀክቱ በቀጣይ የሚያመነጨውን የኤሌክትሪክ ሀይል ከመጠቀም አንፃር ከፍተኛውን ድርሻ የሚይዘው ባለሀብቱ እንደሆነ ነው አቶ በላይነህ የሚናገሩት።


‹‹ግድቡ ችግር ፈቺ እና ከድህነት ለመውጣት በምናደርገው ጥረት ሊያግዝ የሚችል ታሪካዊ ፕሮጀክት ነው።›› የሚሉት ደግሞ የናሽናል ኦይል ኢትዮጵያ ዋና ስራ አስፈፃሚ አቶ ታደሰ ጥላሁን ናቸው። ግድቡን ለመገንባት የሚያስፈልገው ወጪ የሚሸፈነውም ሆነ ግድቡ የሚገነባው በኢትዮጵያውያን መሆኑን በታላቁ መሪ በቀድሞው ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ አንደበት በተነገረ ማግስት የናሽናል ኦይል ኢትዮጵያ /ኖክ/ ብቻ ሳይሆን በዘርፉ ያሉ ሌሎች ኩባንያዎችንም የማስተባበር ስራ መስራታቸውን ይናገራሉ።


‹‹ ለሀገራዊ ጥሪ ምላሽ መስጠት ሀገራዊ ሃላፊነት በመሆኑ ቃላችንን ጠብቀናል።›› ያሉት አቶ ታደሰ ሠራተኞቻቸውን በመሰብሰብ በአንድ ወር ደመወዛቸው ቦንድ እንዲገዙ ያደረጉ ሲሆን ድርጅቱ ደግሞ 15 ሚሊዮን ብር ሰጥቷል። በድጋሚም በሁለተኛ ዙር ድርጅቱ 15 ሚሊዮን ብር ቦንድ ሲገዛ ሠራተኞቹም በተመሳሳይ የወር ደመወዛቸውን በማዋጣት ቦንድ ገዝተዋል። በአጠቃላይ የናሽናል ኦይል ኢትዮጵያ ኩባንያ ከ38 ሚሊዮን ብር በላይ የቦንድ ግዢ በመፈፀም ለግድቡ ግንባታ ድጋፍ አድርገዋል።


ሀገራችን ከድህነት እንድትወጣ ማገዝ የውዴታ ግዴታ መሆኑን የሚናገሩት አቶ ታደሰ የኤሌክትሪክ ሀይል ማለት ለሁሉም ዘርፎች በአጠቃላይ ለዕድገታችን መሠረት መሆኑንና ከችግራችን ለመውጣት በምናደርገው ጥረት የግድቡ መገንባት ከፍተኛ አስተዋጽኦ እንደሚኖረው ነው የተናገሩት።


በአንድ በኩል የገቡትን ቃል አክብረው ለግድቡ ግንባታ ድጋፍ እያደረጉ ያሉ ባለሀብቶች የመኖራቸውን ያህል የገቡትን ቃል ያልፈፀሙ ወይም ጉትጎታ የሚፈልጉ ባለሀብቶች መኖራቸው ደግሞ ሌላው እውነታ ነው። ይህንን በተመለከተ አቶ ታደሰ ሲናገሩ ‹‹እኛ ባለሀብቶች የግድቡን ግንባታ ለመደገፍ ቃል ገብተናል። በመሆኑም የምንችለውን ማድረግ አለብን።ባለሀብቱ ሰፋፊ የልማት ፕሮጀክቶች በጊዜ እንዲጠናቀቁ የመደገፍ ሀላፊነት አለበት። ፕሮጀክቱ በራስ አቅም የሚገነባ መሆኑን መንግስት አሳውቋል። በመሆኑም ባለሀብቱ ግድቡን በገንዘብ በመደገፍ ረገድ ግንባር ቀደም ሊሆን ይገባል›› ብለዋል።


ሌላኛው አስተያየት ሰጪ የቤልት ጀነራል ቢዝነስ ማኔጂንግ ዳይሬክተር ኢንጅነር ትኳቦ ወልደ ገብርኤል እስካሁን የ5 ሚሊዮን ብር ቦንድ የገዙና የ3 ሚሊዮን ብር ተጨማሪ ቦንድ ለመግዛት ቃል የገቡ ናቸው።


ኢንጅነር ትካቦ በአጠቃላይ የኢትዮጵያ ህዝብ በተለይ ደግሞ የመንግስት ሠራተኛው እያደረገ ካለው ከፍተኛ ድጋፍ አንፃር ሲታይ ባለሀብቱ የሚጠበቅበትን ያህል እየተወጣ አለመሆኑን ይናገራሉ።
የህዳሴ ግድብን ግንባታ የመደገፍ ጉዳይ የውዴታ ግዴታ እንደሆነና ግድቡ ምንም እንኳን የኢትዮጵያውያንን የጋራ ተጠቃሚነት የሚያረጋግጥ ፕሮጀክት ቢሆንም በተለያዩ ዘርፎች የተሰማሩ ባለሀብቶች ዋነኞቹ ተጠቃሚዎች በመሆናቸው ለግድቡ ግንባታ የሚያደርጉት ድጋፍ ከሌላው ኢትዮጵያዊ በተለየ መልኩ መጠናከር እንደሚኖርበት ያምናሉ።


‹‹የተናገሩት ከሚጠፋ…›› የሚለውን የአበው አባባል ማስታወስ ተገቢ መሆኑን አፅንኦት ሰጥተው የተናገሩት አቶ በላይነህ ማንኛውም ሰው ከተናገረው በላይ እንጂ ከተናገረው በታች መስራት እንደሌለበትም ነው የገለፁት።


መንግስት የፈጠራቸውን የቀረጥ ነፃ መብቶች፣ የሊዝ መሬት፣ የግብር እፎይታ …..ወዘተ የመሳሰሉ የተለያዩ የኢንቨስትመንት ማበረታቻዎችን በመጠቀም ሃብት ያከማቹ ባለሀብቶች እንዲህ ባለው ህዝባዊና አገራዊ ፕሮጀክት ላይ ጆሮ ዳባ ልበስ ማለታቸው በእጅጉ የሚያስቆጭ ነው።


የህዳሴ ግድብ ‹ስለ ሀገሬ ያገባኛል፤ የሀገሬ ስም ከድህነትና ልመና ጋር ተያይዞ ሲነሳ ያንገበግበኛል› የሚል ማንኛውም ዜጋ ሊደግፈው የሚገባ ፕሮጀክት ሆኖ ሳለ ዳር ቆሞ መመልከት ባስ ሲልም በአደባባይ የገቡትን ቃል መና ማስቀረት እንደ ዜጋ የአገር እና ህዝብ የሚጠበቁትን የዜግነት ግዴታን አለመወጣት መሆኑን ግንዛቤ መያዝ ይገባል። ለመሆኑ በራስ አቅም የሚገነባን ታሪካዊ ፕሮጀክት መደገፍ የዜግነት ግዴታችን አይደለምን? ‹‹መደገፍም አለመደገፍም መብቴ ነው።›› ማለትስ ይቻል ይሆን?


አቶ በላይነህ ክንዴ ‹‹የግድቡን ግንባታ በገንዘብ አለመደገፍ ማለት ኢትዮጵያን ሀገሬ አይደለችም እንደማለት ነው።›› ይላሉ። አቶ ታደሰ ጥላሁንም ቢሆኑ ሳይማር ያስተማረንን እና እስካሁን በድህነት ውስጥ የሚኖረውን ህዝባችንን ህይወት የማሻሻል ጉዳይ በመሆኑ ታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብን መደገፍ የውዴታ ግዴታ ነው ብለዋል።


ይሁንና ለግድቡ የሚደረገው ድጋፍ ተጠናክሮ እንዲቀጥል ባለሀብቱን የማስተባበር ስራ ከማጠናከር ጎን ለጎን ባለሃብቶቹ ፕሮጀክቱን ሄደው እንዲጎበኙ ሁኔታዎችን ማመቻቸትና የተለያዩ የውይይት መድረኮችንም ማዘጋጀት አስፈላጊ መሆኑንም ነው አስተያየት ሰጪዎቹ የተናገሩት።


በተለይም ህዝባዊ ተሳትፎውን ለማስተባበር የተቋቋመው የሕዳሴ ግድብ አስተባባሪ ብሄራዊ ምክር ቤት ፅ/ቤት በተለያዩ የህብረተሰብ ክፍሎች ቃል የተገባው ገንዘብና ቁሳቁስ ተከታትሎ ገቢ እንዲሆን ከማድረግ አንጻር ያሉበትን ክፍተቶች ማስተካከል ይኖርበታል። በተጨማሪም የግድቡ ግንባታ የደረሰበትን ደረጃ ወቅታዊ መረጃዎች መስጠትና የሚጠናቀቅበትን ጊዜ በይፋ መግልጽ ቢቻል ተስፋን የሚያጭር በመሆኑ ቢታሰብበት መልካም ነው።


ባለሀብቱ በህዳሴ ግድብ ጉዳይ ላይ በራሱ ተነሳሽነት ድጋፉን አጠናክሮ መቀጠል እንጂ ጉትጎና ልምምጥ ሊደረግ አይገባም ነበር። ለመሆኑ ባለፉት አራት እና አምስት ዓመታት ውስጥ በአደባባይ ቃል የገባውን የድጋፍ ገንዘብ ያልከፈለ ባለሀብትስ መቼ ይሆን ቃሉን እውን የሚያደርገው?


መንግስት እስካሁን የገነባቸውና በቀጣይም የሚገነቡ የኢንዱስትሪ ፓርኮች በዋናነት ታሳቢ የሚያደርጉት የሀገራችንን ባለሀብቶች ሲሆን ለእነዚህ የኢንዱስትሪ ፓርኮችም ሆነ በአጠቃላይ ለሀገራችን አስተማማኝ የኤሌክትሪክ ሀይል ከማቅረብ አንጻር ታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ የሚኖረው አስተዋፅኦ ወሳኝ መሆኑን በማጤን የድጋፍ እጃቸውን ለመዘርጋት ጊዜው አሁንም አልረፈደም።
በእርሻ፣ ኢንዱስትሪ፣ በኮንስትራክሽንና ሌሎች ዘርፎች የተሰማራው ባለሀብት ከፍተኛ የሀይል ተጠቃሚ እንደመሆኑ መጠን ለሀገሩ ህዳሴ የበኩሉን ሚና መጫወት አለበት። በተለይ በልማት ከፍተኛውን ሚና መውሰድ ያለበት ባለሀብቱ ነው። ስለዚህ የግል ባለሀብቱ እስካሁን ላደረገው ድጋፍ የሚመሰገን ሆኖ ግድቡ በቀጣይ የሚኖረውን ሀገራዊ ጥቅም ከግምት በማስገባት ድጋፍ ማድረግ ይጠበቅበታል።


በእርግጥ ንግድና ኢንቨስትመንት በውድድር የታጀበ እንደመሆኑ መጠን በውድድሩ ያልተሳካላቸው ባለሀብቶች ሊኖሩ ይችላል፣ ነገር ግን በኢትዮጵያ ህዝብ ፊት ለዚያውም በመገናኛ ብዙሀን ቃል ተገብቶ ምስጋናና ሽልማት ተወስዷልና ቃልን ማክበር፤ ሀገራዊ ሀላፊነትን መወጣት ያስፈልጋል። በሀገራችን ቃሉን የማይጠብቅ ሰው ‹‹ቃል አባይ›› ይባላል። የዚህ ፅሁፍ መልዕክትም ባለሀብቶች የገባችሁትን ቃል አክብሩ፤ የዜግነት ግዴታችሁንም ተወጡ ነው።


በመሆኑም በተለያዩ አጋጣሚዎች የገቡትን ቃል አክብረው ለግድቡ ግንባታ ድጋፋቸውን ቢሰጡ መልካም ነው። ግድቡ ተጋምሷል፤ መጠናቀቁ አይቀሬ ነው። በኤሌክትሪክ ሀይል እጥረትና መቆራረጥ ምክንያት ክፉኛ ሲያማርሩ የምንሰማቸው ባለሀብቶች ግድቡ ሲጠናቀቅ ከሌላው ህብረተሰብ በተለየ መልኩ ተጠቃሚ እንደሚሆኑ ግልጽ ነው።


ባለሃብቶቻችን እንደ ማንኛውም ሀገር ወዳድ ኢትዮጵያዊ የግድቡን መጠናቀቅ በታላቅ ተስፋና ጉጉት እንደሚጠብቁ እምነት አለኝ። ሆኖም ቃላቸውን ያልጠበቁትም ሆነ አንዳችም ድጋፍ ያልሰጡት ባለሃብቶቻችን በህዝብና በመንግስት ሃብት ግንባታው ሲጠናቀቅ ከበረከቱ ለመቋደስ የሚያስቡ ከሆነ ግን በእርግጥ ከታሪክ ተወቃሽነት እንደማያመልጡ በሚገባ ሊገነዘቡት የሚገባ ሀቅ ነው።

አዋጁ ግልፅ አይደለም

Wednesday, 31 January 2018 13:00

 

ጋዜጣችሁ ባለፈው ሳምንት እትማችሁ ታክሲ ለማሽከርከር የግድ 10 ክፍልን ማጠናቀቅን የሚጠይቅ አዋጅ በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት መጽደቁን በዜና ገጿ አስነብባናለች። ከዜናው መረዳት እንደቻልነው በርካታ ግልፅ ያልሆኑ ነገሮች አሉ። አንድ ሰው ይሄንን የመንጃ ፈቃድ ለማግኘት እና ታክሲ ለማሽከርከር የግድ በዚህ የትምህርት ደረጃ ላይ መድረስ ካለበት ከዚህ ቀደም የመንጃ ፈቃድ አውጥተው ታክሲ እያሽከረከሩ ያሉ ነገር ግን 10 ክፍልን ያላጠናቀቁ ሰዎች እጣ ፈንታ ምን ይሆን? በትምህርት ደረጃ 5 ክፍል ያልዘለሉ እና ማንበብና መፃፍ ብቻ የሚችሉ ሰዎች ጭምር ታክሲ እያሽከረከሩ ባሉበት በአሁኑ ወቅት እንዲህ አይነቱን አዋጅ ተግባራዊ ማድረጉ ትንሽ አስቸጋሪ ይመስላል። ነገር ግን ለመተግበር ተዘጋጅተናል ብሎ የተነሳው አካል ስለ አዋጁ ግልፅ የሆነ መረጃን ለህዝብ ቢሰጥ መልካም ነው። ዝግጅት ክፍላችሁም አዋጁን በተመለከተ ሰፋ ያለ ማብራሪያ ቢቻል በባለሞያ ታግዞ ቢያቀርብልን መልካም ነው። በተረፈ ግን አዋጁ በብዙዎች ላይ ግርታን ከመፍጠሩም በተጨማሪ ስጋት ላይ የጣላቸው አካላት አሉ።

በስልክ - ከመገናኛ የተሰጠ አስተያየት  

Page 4 of 200

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us