You are here:መነሻ ገፅ»arts»news admin - Sendek NewsPaper
news admin

news admin

በይርጋ አበበ

 

ከተመሰረተ መቶኛ ዓመቱን ባሳለፍነው ሳምንት ያከበረው ተስፋ ገብረሥላሴ ማተሚያ ቤት በኢትዮጵያ ቅርስ ጥበቃ ባለስልጣን ‹‹በቅርስነት›› ቢመዘገብም ህልውናው አደጋ ላይ ወድቋል።


ማተሚያ ቤቱ ህልውናው አደጋ ላይ የወደቀው በአካባቢው የሚሰሩ ግንባታዎች ለማተሚያ ቤቱ ደህንነት አደጋ ስለሆኑበት እና መውጫ እና መግቢያ በር ስላሳጡት መሆኑን የማተሚያ ቤቱ ስራ አስኪያጅ አቶ ጥበበ ተስፋ ገብረስላሴ ተናግረዋል።


የማተሚያ ቤቱ ስራ አስኪያጅ እንደገለጹት ተስፋ ገብረስላሴ ማተሚያ ቤት ከ1910 ዓ.ም ጀምሮ በኢትዮጵያ የህትመት ስራዎችን ሲያካሂድ የቆየ ቢሆንም መንግስት ማተሚያ ቤቱ የሚገኝበትን አካባቢ (አራት ኪሎ) በመልሶ ማልማት ለህንጻ ግንባታዎች የከለለው ቦታ በመሆኑ ማተሚያ ቤቱ ማንነቱን እንዲያጣ ተደርጓል። የማተሚያ ቤቱ ንብረት የሆነ ሰፊ መሬትም በመልሶ ማልማት ለባለንብረት ስለተላለፈበት የግቢው መጠን አነስተኛ ሆኖበታል። ዙሪያ ገባውን የሚገነቡት ህንጻዎችም ቁፋሮ ሲያካሂዱ የማተሚያ ቤቱን ቅጥር ግቢ አደጋ ላይ እንዲወድቅ ያደረጉት ሲሆን በአሮጌ ማሽን የህትመት ስራዎችን ሲያካሂድ የቆየውን ማተሚያ ቤት ስራዎቹን በዘመናዊ ማሽን ለማካሄድ የማተሚያ ማሽን ቢገዛም ወደ ግቢው ለማስገባት ተቸግሯል።

በይርጋ አበበ

 

በ1987 ዓ.ም የወጣውና አሁንም በስራ ላይ ያለው የኢትዮጵያ ህገ መንግስት በአንቀጽ 36 ስለ ህጻናት መብት በስፋት ይዳስሳል። በክርስትና እምነት ተከታዮች ደግሞ በመጽሃፍ ቅዱስ በተለይም በአዲስ ኪዳን ክፍል ‹‹ህጻናት ወደኔ ይምጡ አትከልክሏቸው›› ሲል እየሱስ ክርስቶስ ለደቀመዛሙርቱ ያስተላለፈውን መልእክት እናገኛለን። በአገራችንም ቀደም ባሉት ዘመናት አንድ አባባል ነበር ‹‹ምርጥ ምርጡን ለህጻናት›› የሚል።


ለበርካታ ኢትዮጵያዊያን ወጣቶችና ጎልማሶች የህጻንነት ዘመን የቴሌቪዥን መዝናኛ ፕሮግራም አስታውሱ ተብለው ቢጠየቁ አብዛኞቹ የሚሰጡት ምላሽ የአበባ ተስፋዬ የልጆች ፕሮግራም እንደሚሆን ይጠበቃል። ከቅርብ ዓመታት ወዲህ ግን ህጻናትን ታሳቢ ያደረጉ ፕሮግራሞች በስፋት ለማግኘት የማይቻልበት ደረጃ ላይ ተደርሷል። በኢትዮጵያ ቁጥራቸው በርከት ያሉ የመንግስት እና የግል ቴሌቪዥን ጣቢያዎች፣ የማህበረሰብ ራዲዮ ጣቢያዎች፣ መጽሔቶች እና ጋዜጦች (ጋዜጦች ከቅርብ ዓመታት ወዲህ ቁጥራቸው መመናመን ይታይበታል) ቢኖሩም ህጻናትን የሚመለከቱ ዝግጅቶችና አምዶቻቸው አነስተኛ ነው። ህጻናትን የሚመለከቱ ዝግጅቶች የኤሌክትሮኒክስ ሚዲያዎች ለምን ማዘጋጀት ተሳናቸው? የህትመት ውጤቶችስ ለምን ህጻናትን ዘነጓቸው? የሚሉ ነጥቦች ሊነሱ የሚገባበት ወቅት ነው። በዛሬው የመዝናኛ አምድ ዝግጅታችን የህጻናት መዝናኛን በተመለከተ ሰፋ ያለ የዳሰሳ ጥናትና የህጻናትን አስተያየት ይዘን ቀርበናል።

 

ሱቆችና የመዝናኛ ዝግጅቶች አለመመጣጠን


አዲስ አበባን ጨምሮ በአገሪቱ ታላላቅ ከተሞች በሙሉ የህጻናት አልባሳት እና መጫወቻዎች መሸጫ ሱቆች በዝተው ይታያሉ። ይህ የሆነው ደግሞ በአገሪቱ የወሊድ ቁጥር ስፋት ያለው እንደሆነ አጥኝዎች ይናገራሉ። ህጻናት የሚመለከቷቸው የቴሌቪዥን ፕሮግራች፣ የሚያደምጧቸው የራዲዮ ዝግጅቶች እና የሚያነቧቸው መጽሃፍት ግን አነስተኛ ሆነው መገኘታቸው የአገሪቱ ህጻናት መጪውን ጊዜ የሚመለከቱት በምን መልኩ ነው? የሚል ጥያቄ እንዲነሳ ያደርጋል። የ13 ዓመቱ አናንያ ፈለቀ የሰባተኛ ክፍል ተማሪ ሲሆን የኢትዮጵያ ህግ 18 ዓመት ያልሞላቸውን ልጆች ህጻናት ናቸው ስለሚል አናንያ ፈለቀም በህጻናት ምድብ ውስጥ የሚገኝ ታዳጊ ነው። ይህ ታዳጊ ህጻን ከትምህርት እና ከኳስ ጨዋታ የተረፈውን ጊዜ ምን አይነት የቴሌቪዥን ፕሮግራም በመከታል ታሳልፋለህ? ብለን ጠይቀነው ሲመልስ ‹‹የእንግሊዝ ፕሪሚየር ሊግ የሚያስተላልፉ ቻናሎችን አብዝቼ እከታተላለሁ። በእየለቱ ምሽት ደግሞ ቃና ቴሌቪዥን የሚያስተላልፋቸውን ፊልሞች እከታተላለሁ›› ሲል መልሷል። ከዚህ ቀደም የህጻናት ፕሮግራሞችን ይከታተል እንደነበረ የገለጸው ታዳጊው፤ ከቅርብ ዓመታት ወዲህ ለምን መከታተል እንዳቆመ ስንጠይቀው የሰጠው ምላሽ በእሱ ደረጃ የሚገኙ ህጻናት የሚከታተሏቸው ፕሮግራሞች አለመኖራቸውን ተናግሯል።


የሚዳምጠው የሬዲዮ ፕሮግራም ምን አይነት ይዘት ያለው እንደሆነ ላቀረብንለት ጥያቄ ደግሞ ‹‹በየሳምንቱ የሚተላለፉ የሬዲዮ ጥያቄ እና መልስ ፕሮግራሞችን አዳምጣለሁ›› ያለ ሲሆን እነዚህን ፕሮግራሞች ከሌሎቹ ፕሮግራሞች ለይቶ የመረጠበትን ምክንያት ሲያስቀምጥም ‹‹የማላውቃቸውን የጠቅላላ እውቀት ጥያቄዎች ስለማገኝበት እና ሌሎቹ ደግሞ እኔ የማልፈልጋቸው ፕሮግራሞች ስለሆኑ ነው›› ብሏል። የእንግሊዝ ፕሪሚየር ሊግ ፕሮግራም ከቤቱም ሆነ ከቤት ውጭ ከአባቱ ጋር እንደሚከታተል የገለጸልን አናንያ፤ የስፖርት ዜናዎችን የሚያዳምጠው ከውጭ አገር እና ከአገር ውስጥ የስፖርት ፕሮግራም የሚያቀርቡ የቴሌቪዥን ጣቢያዎች መሆኑን ገልጾልናል። አልፎ አልፎ ደግሞ ስፖርት በተለይም እግር ኳሳዊ መረጃዎችን በሬዲዮ የማዳመጥ ልማድ አለው።


የህትመት ውጤቶችን በተመለከተ የትኞቹን ጋዜጦችና መጽሔቶች ታነባለህ ብለን ጠይቀነው ነበር። የስፖርት መጽሃፍትንና የሰፖርት መጽሔቶችን ብቻ እንደሚያነብ ገልጾ፤ ሌሎችን የህትመት ውጤቶች ፈጽሞ እንደማያነብ የተናገረ ሲሆን ለምን እንደማያብ ስንጠይቀው ደግሞ ‹‹በልኬ የተመጠነ ዘገባ የላቸውም። ለምሳሌ የህጻናት ልዩ ተሰጥኦ፣ የፈጠራ ችሎታ፣ የዓለም ህጻናት ድንቅ ልምድ የማገኝበት ዝግጅት እና ሊያዝናኑኝ የሚችሉ ዘገባዎች ስለሌላቸው አላነባቸውም›› ሲል መልሷል።


የስምንት ዓመቷ ህጻን ሮዳና በቀለ በበኩሏ በኢቢኤስ ቴሌቪዥን የሚተላለፈውን የኢትዮጲስ ጊዜ የተባለውን ፕሮግራም እንደምትከታተል ገልጻለች። የቃና ቴሌቪዥን ፊልሞችንም የምትከታተል መሆኑን የገለጸች ሲሆን የሬዲዮ ፕሮግራም ተከታትላ አታውቅም። የህትመት ውጤቶችን ደግሞ ፍጽሞ አንብባ እንደማታውቅ ገልጻ፤ ለልደት ከሚመጡ ስጦታዎች መካከል አንዳንድ የህጻናት መጽሃፍትን አልፎ አልፎ የመጎብኘት ልምድ እንዳላት ተናግራለች። ቴአትር ቤት ግን አንድም ቀን ሄዳ አታውቅም።

 

ሚዲያዎቹ ለምን ሸሹ?


በኢትዮጵያ ሬዲዮና ቴሌቪዥን ድርጅት (አሁን ኢቢሲ) ለ18 ዓመት የህጻናት ፕሮግራሞችን በማቅረብ የምትታወቀው ጋዜጠኛ አይናለም ባልቻ ከቅርብ ዓመታት ወዲህ በመንግስት በጀት የሚተዳደሩትን ጣያዎች ጨምሮ የንግድ መገናኛ ብዙሃንም በህጻናት ፕሮግራም ላይ ያላቸው ሽፋን አነስተኛ መሆኑን ከልምዷ ተነስታ ትናገራለች። እንደ ጋዜጠኛዋ እምነት የህጻናቱን ፕሮግራሞች የብሮድካስት ጣቢያዎች የገፏቸው ፕሮግራሞቹ በስፖንሰር እንዳይተላለፉ ከብሮድካስት ባለስልጣን የሚከለክል አዋጅ በመውጣቱ ዝግጅቶቹ ወጪ እንጂ ገቢ ስለሌላቸው ሊሆን እንደሚችል ገልጻለች። ‹‹ከዚህ በተጨማሪም›› ትላለች ጋዜጠኛ አይናለም ባልቻ፤ የህጻናት ፕሮግራሞችን ለማዘጋጀት የሚያስፈልጉ የድምጽ የምስልና የህትመት ግብአቶች አነስተኛ ናቸው። ለምሳሌ እኛ በሳምንት ለ45 ደቂቃ ለምናስተላልፈው ፕሮግራም ፊልሞችንና ሙዚቃዎችን ከገበያ ማግኘት ይከብደናል›› ያለች ሲሆን ለህጻናት ፕሮግራም ዝግጅት ብቁ የሆኑ ባለሙያዎችን ማግኘት ደግሞ ተጨማሪ ፈተና እንደሆነ ገለጻለች።


የህጻናት ፕሮግራሞች በማስታወቂያ እና በስፖንሰር ታጅበው እንዳይቀርቡ ኢትዮጵያ ብሮድካስት ባለስልጣን የማስታወቂያ አዋጅ ቁጥር 759/2004 ይከለክላል። በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የወጣው ይህ አዋጅ በክፍል አራት ቁጥር 16 ላይ ‹‹ስፖንሰር የማይደረግ ፕሮግራም›› በሚለው ድንጋጌ ስር የህጻናት ፕሮግራም በንግድ ድርጅት ስፖንሰር መደረግ የለበትም›› ሲል ያስቀምጣል።


ይህ ህግ ለምን እንደወጣ ከኢትዮጵያ ብሮድካስት ባለስልጣን ተወካይ አቶ አብይ ሲናገሩ ‹‹ህጻናት በሚያዩት ነገር የሚሳቡ በመሆናቸው በልጆች ፕሮግራም ማስታወቂያ ቢተላለፍ ልጆች የንግድ ድርጅቱን ምርቶች እንዲገዙላቸው ወላጆቻቸው ላይ ጫና ያሳድራሉ›› በማለት ህጉ የወጣበትን ምክንያት አብራርተዋል።


በዚህ ህግ የተነሳም መገናኛ ብዙሃን የህጻናትን ፕሮግራም ላለማዘጋጀት ምክንያት እንደሆነባቸው ባለሙያዎች ተናግረዋል። በኤሌክትሮኒክስ መገናኛ ብዙሃን ዘርፍ ለመሰማራት የሙያ ፈቃድ ከብሮድካስት ባለስልጣን የተቀመጠ አንድ መስፈርት አለ። ይህ መስፈርት ደግሞ ፈቃድ የተሰጠው ቴሌቪዥንና ራዲዮ ጣቢያ ከሚያሰራጫቸው ፕሮግራሞች መካከል የህጻናትን ፕሮግራም ማካተት እንዳለበት የሚያስገድድ መስፈርት ነው። ጣቢያዎቹ ግን ሆን ብለውም ሆነ ለጉዳዩ ትኩረት ባለመስጠት የህጻናትን ፕሮግራም ሲያስተላልፉ አይገኝም የሚስተላልፉትም ቢሆኑ በጥሩ ዝግጅትና ብቃት ሳይሆን የግብር ይውጣ አይነት ሆነው ተገኝተዋል። ለመሆኑ የመገናኛ ብዙሃን ተቋማት ባለንብረቶች የህጻናትን የመዝናኛ ፕሮግራም ለምን ችላ ሊሉት ቻሉ? ስንል በአዳማ ለመገናኛ ብዙሃን ባለሙያዎች ስልጠና ሲወስዱ የነበሩ ጋዜጠኞችን ጠይቀናቸው ነበር።


ጋዜጠኞቹ ሲመልሱም ‹‹የላም ችግሯ በአንድ ወቅት ጥጃ እንደነበረች መርሳቷ ነው›› ሲሉ ተናግረዋል። ምክንያታቸውን ሲያብራሩም ‹‹ሁሉም ባለንብረት የሆነ የቴሌቪዥንም ሆነ የራዲዮ ባለቤት ወይ ልጅ የለውም ወይም ልጆቹ ለቁም ነገር የበቁ ናቸው። ስለዚህ የእሱ ልጆች የማይከታተሉትን ፕሮግራም ማዘጋጀት ትርፍ ለሌለው ነገር መድከም ይመስላቸዋል። ይህን በማድረጋቸው ደግሞ በጣም ተሳስተዋል። ምክንያቱም የጣቢያዎቹ ባለንብረቶች በአንድ ወቅት ልጅ እንደነበሩ ወይም ልጆቻቸው ህጻናት እንደነበሩ መዘንጋታቸው ነው። ልክ ላሟ ጥጃ እንደነበረች ዘንግታ የሌላ ላም ልጅ ስታገኝ እንደልጇ ከመንከባከብ ይልቅ በቀንዷ ወግታ እንደምትጎዳው›› በማለት ሃሳባቸውን በዝርዝር አቅርበዋል።


በሳምንት አንድ ሰዓት ለልጆች የሚሆን የራዲዮ ፕሮግራም በማዘጋጀት ጣቢያዎቹ በአማካይ ከአስር ሺህ እስከ 15 ሺህ ብር፤ የቴሌቪዥን ጣቢያዎች ደግሞ ከ25 ሺህ ብር አይበልጥም ከስፖንሰር የሚያጡት ገንዘብ። በጋዜጦች ደግሞ በገጽ ከሰባት እስከ አስር ሺህ ብር ብቻ ነው ከማስታወቂያ ሊያገኙት የነበረውን ገንዘብ ሳያገኙ የሚቀሩት። ይህን ገንዘብ በማስላት ብቻ ልጆችን መዘንጋት ደግሞ ምናልባትም ጋዜጠኞቹ እንደተናገሩት የላም ችግሯ በአንድ ወቅት ጥጃ እንደነበረች መርሳቷ ነው ያስብላል። ምክንያቱም ሁሉም የቴሌቪዥንና የራዲዮ ጣቢያዎች ከብሮድካስት ባለስልጣን ፈቃድ ሲወስዱ የልጆችን ፕሮግራም ለማስተላለፍ ቃል ከመግባታቸውም በላይ በህግ የተወሰነ ትዕዛዝም ተቀብለው ነው። ህጻናት የሚጫወቱበት ሜዳ እንዳያገኙ የመንግስት የመሬት ፖሊሲ ለልጆች ሰብአዊ ልማት ተስማሚ ሆኖ ስላልተገኘ ምንም አይነት የመዝናኛ ቦታ የላቸውም። ከቤታቸው ተቀምጠው በራዲዮ እና በቴሌቪዥን ፕሮግራሞች እንዳይዝናኑ ደግሞ የመንግስትም ሆነ የግል የመገናኛ ብዙሃን ባለንብረቶች ህጻናትን ዘንግተዋል።

 

የተባበሩት መንግስታ ድርጅት የህጻናት መርጃ ድርጅት (ዩኒሴፍ) የህጻናትን መብት በተመለከተ ባስቀመጠው ድንጋጌ ‹‹ህጻናት የመማር፣ የመጫወት፣ የመዝናናት እና እንክብካቤ የማግኘት መብት አላቸው›› ይላል። ዓለም አቀፉ የህጻናት ኮንቬክሽንም ሆነ የአፍሪካ ህጻናት መብቶች ቻርተር ይህን ሃሳብ ይጋሩታል። በኢትዮጵያ ያለውን ሁኔታ ስንመለከት ግን ተገላቢጦሽ ሆኖ እናገኘዋለን። ግን ለምን?

 

የመንግሥት ሚና ለህጻናት


ለህጻናት የሚሆኑ የመዝናኛ ፕሮግራሞችና ዘገባዎች ብቻ ሳይሆን የህጻናት ፊልሞች፣ ዘፈኖችና መጽሃፍትም ኢትዮጵያ ውስጥ ማግኘት አስቸጋሪ ነው። ከመቶ ሚሊዮን በላይ ህዝብ ባላት አገር ውስጥ የህጻናት ቴአትር ቤት አንድ ብቻ ነው። ከአዲስ አበባ ውጭ ባሉ የአገሪቱ ከተሞች ደግሞ ችግሩ የባሰ ነው። ህጻናት ከትምህርት ቤት ሲመለሱም ሆነ ከእናቶቻቸው እቅፍ ወጥተው የሚጫወቱበትን ሜዳ በከተሞች ማግኘት ደግሞ መሃል አዲስ አበባ ላይ ነዳጅ እንደመፈለግ ከባድ እየሆነ መጥቷል።


ከላይ የሰፈሩት ድክመቶች ሊቀረፉ የሚችሉት ደግሞ አገሪቱ በህገ መንግስቷ ያስቀመጠችውን የህጻናት መብት ሳይሸራረፍ ማክበር ስትችል ብቻ ነው። ይህም ሲባል ህጻናት በምቹ አካባቢ የመኖር፣ መዝናኛ የማግኘት፣ የመማር እና በቂ ምግብ የማግኘት መብታቸውን ማስከበር እንዲቻል መንግስት ፈቃደኛ እና ቁርጠኛ ሲሆን ብቻ ነው።


ለዚህም ሲባል የህጻናት ፊልሞችን፣ ቴአትሮችን፣ መጽሃፍትንና ሙዚቃዎችን የሚያዘጋጁ ባለሙያዎችን በተለያየ መንገድ መደገፍ ሲቻል፤ የመሬት ፖሊሲውን ወይም የመሬት አጠቃቀምን የሚመለከቱ ህግጋትን ማሻሻል የሚሉት ዋና ዋናዎቹ ናቸው። ለህጻናት መዝናኛ ቦታዎችን ማቅረብ የሚችለውም መንግስት እና መንግስት ብቻ ነው።


ከመንግስት በተጓዳኝ ደግሞ በንግዱ ዘርፍ የተሰማሩ ኢትዮጵያዊያን ባለጸጋዎች፣ ምሁራን፣ የመገናኛ ብዙሃን ተቋማት፣ ጋዜጠኞች፣ አርቲስቶች እና ሁሉም ኢትዮጵያዊ የህጻናትን ጉዳይ ትኩረት ሊሰጠው ይገባል። ምክንያቱም የነገዋ ኢትዮጵያ የምትገነባው በዛሬዎቹ ህጻናት ላይ ስለሆነ።
የመገናኛ ብዙሃን ተቋማትም የህጻናትን ፕሮግራም ሲያዘጋጁ በህጻናቱ የዐድሜ ክልል እየከፈሉ መሆን አለበት። ከዚህ በተጨማሪም ህጻናት ከወላጆቻቸው ጋር ተቀምጠው እንዲከታተሉ ወላችን ማዕከል ያደረገ የልጆች ፕሮግራም ማዘጋጀትም አስፈላጊ መሆኑን ምሁራን ተናግረዋል።

“ኢህአዴግ የተሰው ጓዶቹ ታሪክ ህያው ሆኖ እንዲቀጥል ከፈለገ የግድ ባህሪውን መለወጥ አለበት”

ዶክተር ፍሰሃ አስፋው

የማህበራዊ ሳይንስ ምሁር

በይርጋ አበበ


ዶክተር ፍሰሃ አስፋው የማህበራዊ ሳይንስ ምሁር ሲሆኑ ከዚህ ቀደም በነበረው ስርዓት በኢትዮጵያ ብሔረሰብ ጥናት ኢንስቲትዩት እና በ1987 ዓ.ም በጸደቀው ህገ መንግስት አጣሪ ጉባኤ አባልነት ተሳትፈዋል። ‹‹የኢትዮጵያን ብሔረሰብ የሚገልጽ መጽሃፍ›› እና ‹‹ያለፍኩበት›› የሚሉ ሁለት መጽሃፎችን ከእውቀት ጓዳቸው ቀድተው ለአንባቢያን ያካፈሉ ምሁር ናቸው። በወቅታዊ የኢትዮጵያ ጉዳይ እና በመፍትሔው ላይ ያተኮረ ቃለ ምልልስ ከሰንደቅ ጋዜጣ ጋር አከናውነዋል። የቃለ ምልልሱ ሙሉ ክፍል ከዚህ በታች ቀርቧል።


ሰንደቅ፡- ኢትዮጵያ የምትገኝበት ወቅታዊ ሁኔታ እንዴት ይገመግሙታል?


ዶክተር ፍሰሃ፡- እንግዲህ ኢትዮጵያ በአሁን ወቅት በተለይም ባለፉት አራት እና አምስት ወራት ውስጥ በተለየ ሁኔታ ላይ ነው ያለችው። ታማለች እንዳንል ከታመመች ትንሽ ቆይታለች፤ ጠንቶባታል እንዳንልም ደግሞ የሚካሄደው ሂደት የወደፊቱን ኢትዮጵያ ብሩህ ተስፋ ያመጣል የሚል እምነትም አለኝ። ስለዚህ በአጠቃላይ የኢትዮጵያን ሁኔታ ከሁለት አንጻር ነው ማየት የምፈልገው። በአንድ በኩል ወደ በጎ እያመራች ሲሆን በሌላ በኩል ደግሞ በጎውን መንገድ የሚያደናቅፉ አንዳንድ ጭምጭምታዎች ወይም እይታዎች እየታዩ ነው ያሉት።


ሰንደቅ፡- የሚታየዎት በጎ መንገድ ምንድን ነው? በጎውን የሚያደናቅፈውስ?


ዶክተር ፍሰሃ፡- በጎ ብለን የምንወስደው እንደምናየው አሁን ኢህአዴግ ራሱ ችግር መኖሩን ማመኑ እና መናገሩ ነው። ጠቅላይ ሚኒስትሩም በኢትዮጵያ ችግር አለ የችግሩ መፍትሔ አካል ለመሆን ስልጣኔን ለቅቄያለሁ ብለዋል። እንዲህ ሲባል ግን እሳቸው ብቻ የችግሩ ዋና መንስዔ ናቸው ማለት አይቻልም። ምክንያቱም ጠቅላይ ሚኒስትሩ ብቻቸውን ያደረጉት ነገር የለምና። ግን ከአነጋገራቸው እንደምንረዳው ለችግሩ መፍትሔ ለመሆን እኔ ስልጣን ለቅቄያለሁ ማለታቸው ይህ አንዱ የበጎ መንገድ ጅማሮ ነው። ኢህአዴግ ወልዶ ያሳደጋቸው ልጆቹ አሻፈረኝ ብለው በያለበት አስጨንቀውታል። ወጣቶቹ ያስጨነቁበትን ምክንያትና የጫናውን ግፊት መጠኑን ኢህአዴግ ተገንዝቧል ማለት ነው። ይህን እርምጃ እኔ በበጎ ነው የማየው። ምክንያቱም የለውጥ ሂደት ስለሆነ። ኢህአዴግም ሆኖለት ከተለወጠ ‹እለወጣለሁ› ብሏል።
ክፉ የሚባለው ደግሞ ኢህአዴግ አሁንም የስልጣን ሱሰኛ መሆኑ እና የህዝብን ጥያቄ ለመቀበል ዝግጁ አለመሆኑ ነው። በዚህ ምክንያት ደግሞ በአገሪቱ የተለያዩ መጥፎ ነገሮች መከሰታቸው ነው። የሰው ህይወት የሞተ ሲሆን ሌላ ቀውስም ተፈጥሯል።


ሰንደቅ፡- አቶ ኃይለማሪያም ስልጣናቸውን መልቀቅ እንደሚፈልጉ ከገለጹ ከቀናት በኋላ ጥያቄያቸው በፓርቲያው ተቀባይነት ቢያገኝም ይህ ቃለመጠይቅ እስከተዘጋጀበት ትናንት ማክሰኞ ዕለት ጠዋት ድረስ የሚተካው ሰው አልታወቀም። ይህን ጉዳይ ከዴሞክራሲ እና ከዘመኑ ፖለቲካ ጋር እንዴት ያዩታል?


ዶክተር ፍሰሃ፡- ይህ እኮ ህገ መንግስቱን የተከተለ አይደለም። በህገ መንግስቱ ጠቅላይ ሚኒስትሩ ህይወታቸው ቢያልፍ (ባለፈው አቶ መለስ ሲያልፉ እንደሆነው) ወይም በራሳቸው ፈቃድ ስልጣን ቢለቁ በህገ መንግስቱ መሰረት ተተኪያቸው ሊመረጥ የሚገባው ወዲያውኑ ነው። ይህ አለመሆኑን ስንመለከት ግን ኢህአዴጎች በራሳቸው ውስጥ ወንበሩን ለማግኘት ሽኩቻ መፈጠሩን በግልጽ ያመለክታል። ጠቅላይ ሚኒስትሩን ለመምረጥ በህገ መንግስቱ ላይ በሰፈረው መሰረት መሄድ ሲችሉ ይህን ያህል ጊዜ መውሰድ አልነበረበትም። በእኔ አመለካከት በህገ መንግስቱ መሰረት ከሄዱ ደግሞ ምናልባት የማይፈልጉት ሰው ሊመረጥባቸው እንደሆነ ሰግተዋል። ስለዚህ ይህን ያህል ጊዜ የወሰደባቸው እነሱ የሚፈልጉት በተለይ አውራው ፓርቲ ህወሓት የሚፈልገው እንዲሆንለት ነው ማለት ይቻላል።


በመካከላቸው ችግር መፈጠሩን የሚያመለክተው ምን መሰለህ? እነሱ ኢህአዴጎች ራሳቸው መግለጫ ሲሰጡ ‹በስምምነት ውይይቱ እየተካሄደ ነው› ሲሉ ደጋግመው ይናገራሉ። ከዚህ በፊት ስምምነት ካልነበረባቸው ወይም አሁንም ችግር ከሌለባቸው ‹በስምምነት ውይይቱ እየተካሄደ ነው› ማለት ለምን አስፈለጋቸው? ስለዚህ በእኔ እይታ ችግር ስለነበረባቸው ወይም ስምምነት ስላልነበራቸው አሁን ስምምነት እየፈጠሩ ነው ማለት ነው። ይህን ስንመለከት ውዥንብር የሚፈጥር ነው ብዬ አስባለሁ።


ሰንደቅ፡- በኢትዮጵያ በአንዳንድ አካባቢዎች የተከሰተውን ተቃውሞ እና ግጭት ለመቆጣጠር የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ መውጣቱ የሚታወስ ነው። ግጭቶች በወቅቱ ካልተፈቱ በተለያየ መልኩ ብዝሃነት ያለባት የዚህች አገር እጣ ፈንታ ምን ይሆናል?


ዶክተር ፍሰሃ፡- እኔ አንድ የማምነው ነገር አለ። የህዝብን ፍላጎት ለጊዜ ትንሽ በሀይል ማስታገስ ይቻላል እንጂ በምንም ተዓምር በሀይል ልታቆመው አትችልም። በነገራችን ላይ ኢህአዴግ ራሱ ጥሩ ምሳሌ ነው። የትግራይ ነጻ አውጭ እምቢ በማለቱ 17 ዓመት ሙሉ ታግሎ ሌሎችንም ትግል ውስጥ ከቶ ደርግን ጥሏል። አሁንም ቢሆን ኮማንድ ፖስቱ የህዝቡን ፍላጎት ሊገታው አይችልም። በእርግጥ ጊዜያዊ የሆነ መፍትሔ ሊያመጣ ይችላል፤ ለዘለቄታው ግን አስከፊ ነው የሚሆነው። ኢህአዴግ ራሱ የፖለቲካ መድረኩ ሲዘጋበት ጠብመንጃ አንስቶ እንደተዋጋው ሁሉ ወደፊት እንግዲህ ይህ የኮማንድ ፖስት አስተዳደር በዚህ አፈና ከቀጠለ ህዝቡ ያለ ፍላጎቱ ተደራጅቶ መሳሪያ ሊያነሳ ይችላል። ይህ ደግሞ ለአገሪቷ ትልቅ ውድቀት እና ጠንቅ ይሆናል። እንዳልከው በብዙ ነገር በዋናነት በቋንቋ እና በሀይማኖት የተከፋፈልን ነን። በተለይም በኢህአዴግ ዘመን ይህ የቋንቋ ልዩነት ገኖ የወጣበትና ሰውም ‹ለካ እኔ እንዲህ ነኝ› የሚል ስሜት የሚያነሳበት ዘመን ስለሆነ ይህ የትጥቅ ትግል ከመጣ አገሪቱን የባሰውን የከፋ አቅጣጫ ይመራታል ባይ ነኝ። ስለዚህ ጠቅላይ ሚኒስትሩ ከተመረጠ በኋላ የመጀመሪያውና ትልቁ ስራው መሆን ያለበት ኮማንድ ፖስቱን ይቀጥላል ወይስ አይቀጥልም፤ ሲቀጥል በምን አይነት፣ የማይቀጥል ከሆነስ እንዴት በሚለው መፍትሔ መስጠት ይኖርበታል።


ሰንደቅ፡- ዘላቂ መፍትሔ ሊሆን የሚችለው ምንድን ነው?


ዶክተር ፍሰሃ፡- አገሪቱ የግድ ጠቅላይ ሚኒስትር ያስፈልጋታል፤ ጠቅላይ ሚኒስትሩ ከየትም ይሁን ከየት (ከአራቱ የግንባሩ አባል ፓርቲዎች ለማለት ነው) ይመረጥ እምብዛም ለውጥ ያመጣል ብዬ አላስብም። ነገር ግን ለውጥ ሊመጣ የሚችለው የሚመረጠው ጠቅላይ ሚኒስትር በመጀመሪያ ደረጃ የህዝቡን ጥያቄ ተቀብሎ መልስ መስጠት ሲችል ነው። የህዝቡ ጥያቄ ደግሞ መንግስት እንደሚለው ስራ አጥነት፣ ኪራይ ሰብሳቢነት እና ሙስና ተንሰራፍቷል የሚለው ብቻ አይደለም። ህዝቡ ይህን ጥያቄ ያነሳው ድሮ ነው። የህዝቡ ጥያቄ እና ፍላጎት የስርዓት ለውጥ ነው። ይህን የስርዓት ለውጥ ጥያቄ መመለስ የአዲሱ ጠቅላይ ሚኒስትር የመጀመሪያ ተግባሩ መሆን ይገባዋል። በአገሪቱ የስርዓት ለውጥ እንዲመጣ መደረግ ያለበት እንዴት ነው? ለሚለው ጥያቄ መልስ የሚሆነው ደግሞ ህዝቡ ተሳታፊ የሆነበት የስርዓት ለውጥ እንዲመጣ የፖለቲካ መድረኩን ማስፋት ነው። የፖለቲካ አደረጃጀቱን እንዳሁኑ በዘር ሳይሆን በፖለቲካ አመለካከት (አይዲኦሎጂ) ላይ መሰረት ያደረገ መሆን አለበት።


ሌላው ለስርዓት ለውጥ ጥያቄ መልስ የሚሆነው ህገ መንግስቱን ራሱን መፈተሸ ያስፈልጋል። ህገ መንግስት ከሰማይ የተሰጠ የሁሉም አገር መተዳደሪያ ህግ አይደለም። ህገ መንግስት የህዝቡን ባህል፣ እምነት እና ሁሉን አቀፍ አስተሳሰብ መሰረት ተደርጎ የሚቀረጽ የህግ ክፍል ነው። እንደ ጊዜውና እንደ ወቅቱ ሁኔታ ሊሻሻል ይገባዋል። ለዚህ እኮ ነው በዓለም ላይ ያሉት አገራት ሁሉ ተመሳሳይ ህገ መንግስት የሌላቸው። ኢህአዴግም ቀደም ብሎ እንደተናገረው ህገ መንግስትን እስከማሻሻል ድረስ እንሰራለን እንዳለው በህገ መንግስቱ አንዳንድ ክፍሎች ላይ ፍተሻ እንዲደረግ መፍቀድና ማወያየት አለበት። እነዚህን ነገሮች ከህዝብ ጋር አብሮ የመስራት ግዴታ አለበት። ጠቅላይ ሚኒስትሩ ይህንን ካደረገ የህዝቡን ጥያቄ መልስ ሰጠ ማለት ነው። ያ ከሆነ ደግሞ ያለ ኮማንድ ፖስት በአገሪቱ ጸጥታ እና ሰላም ሰፈነ ማለት ነው። አለበለዚያ ግን እንደተለመደው ‹ሙስና ነበረብን፣ ራሳችንን ፈትሸን አጽድተናል፣ የስራ አጥነት ጥያቄውን እንመልሳለን› የሚሉት ንግግሮች መፍትሔ አይሆንም። ኢህአዴግ ራሳችንን ፈትሸናል ሲል ምን ማለቱ ነው? ሰው እንዴት ራሱን ይፈትሻል? ህዝቡ ፈትሾት ትክክል አይደለህም፤ አገዛዝህ ትክክል አይደለም ብሎታል። በፍተሻ ወድቋል እኮ።


ሰንደቅ፡- አሳታፊ የሆነ የፖለቲካ ሥርዓት እንዲፈጠር እና የስርዓት ለውጥ እንዲመጣ ኢህአዴግ መፍቀድ አለበት ሲሉ ካለፉት ዘመናት የገዥው ፓርቲ ባህሪ ተነስተው ሲመለከቱት ይህ የሚሆን ይመስለዎታል?


ዶክተር ፍሰሃ፡- እንግዲህ ‹ጨው ለራስህ ብለህ ጣፍጥ ካልሆነ ….› ነውና ነገሩ ኢህአዴግም ለራሱ ሲል ይህን ማድረግ አለበት። ኢህአዴግ እዚህ ከመድረሱ በፊት ለዴሞክራሲ ሲል ባካሄደው ትግል ብዙ ጓደኞቻቸው ሞተው እና ብዙዎቹ ቆስለው ነው የቀሩት ስልጣን ላይ የወጡት። ስለዚህ እነዚህ ስልጣን ላይ ያሉት የኢህአዴግ ባለስልጣናት የሞቱት እና የቆሰሉት ጓደኞቻቸው ታሪካቸው ህያው ሆኖ እንዲቀጥል ከፈለጉ የግድ ባህሪያቸውን መለወጥ አለባቸው። መጥፎ ባህሪያቸውን እና አመራራቸውም ትክክል አለመሆኑን በእነሱ ዘመን ተወልደው ያደጉ ልጆቻቸው ድንጋይ እየወረወሩ መስክረውባቸዋል። ስለዚህ ኢህአዴግ ይህን ባህሪውን መለወጥ አለበት። አልለወጥም ካለ ደግሞ ሁኔታው የግ….ድ ባህሪውን እንዲለውጥ ያስገድደዋል። ያ ደግሞ አስከፊ ነው የሚሆነው። አስከፊነቱ ደግሞ ይበልጥ የሚከፋው የእሱን ታሪክም አበላሽቶ አገሪቱንም መጥፎ ሁኔታ ውስጥ አስገብቶ እና በአገሪቱ እልቂት አስከትሎ መሆኑ ነው። በነገራችን ላይ ኢትዮጵያ ምንም አትሆንም። ግን ከእልቂት፣ ከጥላቻ እና ከቂም በቀል ፖለቲካ መታቀብ የምንችለው ኢህአዴግ ባህሪውን ሲለውጥ ብቻ ነው። የአገሪቱ ችግር ሰፊ ከመሆኑ የተነሳ ኢህአዴግ ብቻውን የሚፈታው አይደለም፤ የችግሩን ስፋት ደግሞ ራሱ ኢህአዴግም ያመነው ጉዳይ ነው። ለዚህ ነው አሳታፊ የሆነ የፖለቲካ መድረክ ሊፈጠር ይገባል የምልህ። ህዝብ እና መንግስት በጋራ ተወያይቶ ለችግሩ እልባት የሚሆን መፍትሔ ማምጣት ነው ለአገር ዘላቂ ሰላምና መረጋጋት የሚሆነው። ዋናው የመፍትሔ ሃሳብ የሚመጣውም እኮ ከህዝብ ነው። የመንግስት ዓላማውና ኃላፊነቱ ህዝብን ማስተዳደርና በህዝቡ ጥያቄ መምራት ብቻ ነው እንጂ ችግሩን የምፈታልህ እኔ ነኝ ዝም ብለህ የምሰጥህን ተቀበል የሚል አይደለም።


ሰንደቅ፡- ከሁለት ወራት በፊት አራቱ የኢህአዴግ አባል ድርጅት ሊቀመንበሮች በሰጡት መግለጫ እስረኞችን እንዲፈቱ ኢህአዴግ የወሰነው በአገሪቱ የተሻለ ብሔራዊ መግባባት ለመፍጠር እንደሆነ ተናግረው ነበር። አሁን አገሪቱ ውስጥ ባለው ተጨባጭ ሁኔታ ደግሞ በሰንደቅ ዓላማ ሳይቀር ብሔራዊ መግባባት አልተፈጠረም። ለመሆኑ ብሔራዊ መግባባት ለመፍጠር መሰራት ያለበት ምንድን ነው?


ዶክተር ፍሰሃ፡- ብሔራዊ መግባባት ማለት እኔ እንደሚገባኝ ራሱ የፈጠራቸውን ፖለቲካ ፓርቲዎችና የአገር ሽማግሌዎች ሰብስቦ ብሔራዊ መግባባት ለመፍጠር እየሰራሁ ነው ማለት አይደለም። አሁን ያሉትን የአገር ሽማግሌ ነን የሚሉትንም ሆነ የሀይማኖት አባቶችን ህዝቡ የሚቀበላቸው አልሆነም። ምክንያቱም ራሱ አልመረጣቸውም፤ እነሱም ቢሆን ሽማግሌ አይደሉም። እንዲያውም የራሳቸውን ጥቅም የሚፈልጉ እና የሚስከብሩ ናቸው። ትክክለኛ ብሔራዊ መግባባት ማለት ለሁሉም ወገን መድረክ ተከፍቶ ህዝቡ የሚፈልገውን ተናግሮ የሚፈልገውን እና የሚስፈጽምለትን ራሱ መርጦ ሲያቀርብ ነው ብሔራዊ መግባባት ማለት። ለተፈጠረው ችግር ህዝቡን በየቀበሌው እና በየገበሬ ማህበሩ ተሰብስቦ ፍላጎቱ ተጠይቆ ከዚያ መሃል ህዝቡ የሚናገረውን አድምጦ እና የሚስፈጽምለትን መርጦ መግባባት እስከሚደረስ ድረስ ውይይት ማድረግ ሲቻል ነው ብሔራዊ መግባባት የሚፈጠረው እንጂ አንድ አካል በመረጣቸው ምሁራን፣ የአገር ሽማግሌዎች ወይም የፖለቲካ ፓርቲዎች ተሰብስቦ በሚወሰን ውሳኔ አይደለም። ስለዚህ ለብሔራዊ መግባባት የሚያደርሱ ቅድመ ሁኔታዎች ሊመቻቹ ይገባል። ይህ ሲባል ደግሞ ‹‹የተፈጠረው ጥፋት ይቅርታ ተደርጎ፣ ያለፈው አለፈ አሁን ለአገራችን ሲባል የሞተውም ነብሱን ይማር፣ ስድቡም ሆነ ጥላቸው ገደል ይግባ፣ አሁን ለአገራችን ተፋቅረን አንድ ነገር እንስራ›› ተብሎ ብሔራዊ እርቅ ሲፈጠር ነው። ይህን ለማምጣት ደግሞ መንግስት ሆደ ሰፊ መሆን አለበት የስልጣን ስስት ሊኖረው አይገባም። መጥፎ የስልጣን ስስት ከሌለው ከስልጣን ቢወርድ እንኳን ተመልሶ መምራት የሚያስችለውን ዕድል ሊያገኝ ይችላል። መጥፎ የስልጣን ስስት ካለው ግን ይወድቃል፤ ከወደቀ ደግሞ ይሰበራል።


ሰንደቅ፡- በአገሪቱ እንደዚህ አይነት ችግሮች በሚፈጠሩበት ወቅት ምሁራን ከፖለቲካው መስክ ይሸሻሉ የመፍትሔ አካል ለመሆን ዝግጁ አይሆኑም ይባላል። ለዚህ ደግሞ ሁለት ምክንያቶች ይቀርባሉ። በአንድ በኩል ከምቾት ቀጠናቸው መውጣት ስለማይፈልጉ ነው ሲባል በሌላ በኩል ደግሞ ምሁራንን ኢህአዴግ ሆን ብሎ ገፍቷቸዋል ይባላል። በዚህ ላይ ያለዎት አረዳድ ምንድን ነው?


ዶክተር ፍሰሃ፡- ምሁር ሲባል የተማረ ሰው ማለት ነው ሌላ ትርጉም የለውም። የተማረ ሰው ደግሞ ለመናገር አይቸኩልም፣ አንድ ነገር ለማድረግ ማጥናት አለበት፣ ግራ ቀኙን መመልከት አለበት፣ ይጎዳል አይጎዳም ብሎ ማጤን አለበት። ትክክል ነው አይደለም የሚለውን የሚያመዛዝን ነው እንጂ አንድ ነገር ተፈጠረ ብሎ አፉ እንዳመጣለት ወይም ለጊዜው ያሰበውን የሚተነፍስ አይደለም። ስለዚህ ምሁራኑ አሁን ለአገራቸው እያሰቡ ነው፤ ምን ይደረግ ሲሉ እየመከሩ ነው። ቀስ እያሉ ነው የሚናገሩትም ሆነ የሚጽፉት። ስለዚህ ዋናው ነገር አንድን ሰው ምሁር የሚያሰኘው አስቦ፣ አውጥቶና አውርዶ፣ ግራ ቀኙን አይቶ መናገር መቻሉ ነው። አሁን ለምሳሌ አንዳንድ በፖለቲካው ውስጥ ምሁራን ነን የሚሉ አሉ። በቅርቡ በአንድ የውጭ ሬዲዮ ስሰማ ፕሮፌሰር በየነ ጴጥሮስ ‹የአሜሪካው ውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ለምንድን ነው እኔን ሳያናግረኝ የሄደው? የአገሪቱን ችግር የማውቀው እኔ ነኝ እኔን ማነጋገር ነበረበት። ይህን ባለማድረጉ ደግሞ ስህተት መሆኑን ለአሜሪካ ኤምባሲ ደብዳቤ ጽፌያለሁ› ብለው ሲናገሩ ሰማሁ። እኔ ለፕሮፌሰር በየነ የነበረኝ ግምት ላቅ ያለ ነበር። ይህን ስሰማ ግን ትንሽ የተለየ ስሜት እንዲሰማኝ አድርጎብኛል።


አንድ ምሁር ታውቃለህ እስቲ ተናገር ሲባል ሲናገር እንጂ እኔ አውቃለሁ እኔን ጠይቁኝ እኔን ካልጠየቃችሁኝ … ብሎ በአደባባይ ሲናገር የሰማሁት ምሁር የለም፤ በፖለቲካም ሆነ በሙያው መስክ። ለኢትዮጵያም ሆነ ለፕሮፌሰር በየነ ጥያቄ የአሜሪካ ውጭ ጉዳይ ሚኒስትር አይደሉም መልስ የሚሰጡትም ሆነ ችግሩንም የሚፈቱት።


ሰንደቅ፡- ምሁራን ሃሳባቸውን እንዲሰጡ የግድ ወደ እነሱ ካልተሄደ ሃሳባቸውን ማግኘት አይቻልም ማለት ነው? በተናጠል የሚያስቡትንስ በአንድ ጥላ ስር ሆነው ለህዝቡ የሚያደርሱበት አማራጭስ አይኖርም እንዴ?


ዶክተር ፍሰሃ፡- የምሁራን ድርጅትም ሆነ ማህበር የለም። የመምህራን ድርጅት ከሆነ ሊኖር ይችላል። ነገር ግን ምሁራን ሃሳባቸውን እንዲያካፍሉ መንግስት አሰባስቦ እንደዚህ አይነት ችግር አለ ምክራችሁን ወዲህ በሉ በተማራችሁት መነጽር መፍትሔው ምን ይመስላችኋል? ብሎ ከጠየቀ ምሁራን ይሰባሰባሉ እንጂ ምሁራን ለአገር ጉዳይ እስቲ ተሰባሰቡ የሚል የለምም ሊኖርም አይችልምም።


ሰንደቅ፡- እርስ በእርስ በግል ተጠራርቶ በመገናኘት አንድ የውይይት መድረክ መፍጠርም ሆነ የፖለቲካ ድርጅት በመመስረት ሃሳብን ለማካፈል ምሁራኑ ምን ያህል ዝግጁዎች ናችሁ?


ዶክተር ፍሰሃ፡- እንደዚህ አይነት ነገር አይታወቅም። እኔ እስከማውቀው ድረስ በሌላውም አገር የለም። ነገር ግን ምሁራን የሚሰባሰቡት መንግስት ሲጠራቸው ወይም ድርጅቶች ጠርተው ለችግሩ መፍትሔ እንዲፈልጉ ጥሪ ሲቀርብላቸው እንጂ ምሁራን ተሰብስበው ፖለቲካ ፓርቲ መመስረትማ ፖለቲካ ሆነ እኮ። እንደዚህ አይነት ነገር ሊኖር አይችልም፤ አይኖርምም ባይ ነኝ። ፖለቲካን በተመለከተ ምሁር ዘሎ እጁን አያስገባም። ሲጠየቅ ብቻ ነው መልስ የሚሰጠው። ምሁርንና ፖለቲከኛን የሚለየውም ይህ ነው። ለዚህ ነው በየዩኒቨርስቲው ብዙ ዶክተር እገሌ የተባለ ምሁር እያለ ዝም የሚለው። ሲጠየቁ ወይም ፎረም ኖሮ ጥናታዊ ጽሁፋቸውን ሲያቀርቡ ያን ጊዜ ሃሳባቸውን ማግኘትና መውሰድ ይቻላል።


ሰንደቅ፡- በመጨረሻም በግልዎ የሚሰጡት ምክረ ሃሳብ ካለ እንስማዎ?


ዶክተር ፍሰሃ፡- እኔ መቼም እንግዲህ በእውነት ለኢትዮጵያ የማስበው ህዝቡም በተለይ ወጣቱ ተነስቷል። ይህን የወጣቶች አካሄድ ወደ ትክክለኛ አቅጣጫ የሚመራ መሪ ያስፈልገዋል። በኢህአዴግም በኩል ደግሞ ወጣቶቹ መድረክ እንዲሰጣቸው ማድረግ ያስፈልገዋል። ከህዝቡም በኩል ‹ገትጋታነትን› ትቶ ወደ ትክክለኛ መስመር መመለስ፣ ወጣቱም ድንጋይ ከመወርወር ሃሳቡን የሚወያይበት መድረክ እንዲፈጠር ያስፈልጋል። አሁን እንደማየው አውራ እንደሌለው ንብ በየሄደበት የሚናደፍ ተቃውሞ እና ጩኸት ነው። ስለዚህ ወጣቱ ተርቧል ተጠምቷል ነጻነት ይፈልጋል እንዲሁም ስርዓቱንም በቃኝ ብሏል ግን በቃኝ የሚለውን ስርዓት ለመለወጥ ምን አይነት መንገድ ነው የሚበጀው የሚለውን ለመለየት መሪ መፍጠር አለበት።


ኢህአዴግ ደግሞ ስርዓትህ በቃን አንገሽግሾናል ተብሏል። በተለይ በእሱ ዘመን ተወልደው ያደጉ ወጣቶች ስርዓቱ እንዳንገሸገሻቸው በግልጽ ነግረውታል። ስለዚህ ይህን ጥያቄ ሰምቶ መልስ ለመስጠት ቁርጠኛ እና ፈቃደኛ መሆን አለበት። ይህን ካደረገ ለሞቱት እና ለቆሰሉት ጓዶቹ ሃውልት አቆመላቸው ማለት ነው፤ ይህን ማድረግ ካልፈለገ ግን ሃውልት ማቆም ሳይሆን መቃብሩን እየቆፈረ ነው። 

 

የከተማ ልማትና ቤቶች ሚኒስቴር በከተሞች የሚታየውን የቤት እጥረት ለመቅረፍ የኮንዶሚኒየም ቤቶች ግንባታ ፕሮግራም በ1996 ዓ.ም ከተጀመረ ጊዜ ጀምሮ በአዲስ አበባ እና በክልል ከተሞች 384 ሺህ በላይ ቤቶች ሲገነቡ፣ ከ248 ሺህ በላይ ቤቶች ለተጠቃዎች መተላለፋቸውን፣ 136ሺህ የሚሆኑት ደግሞ በመገንባት ላይ መሆናቸው ይታወቃል። የመጠለያ ችግርን ከመቅረፍ በተጨማሪ የቤቶች ግንባታ ሂደቱ በየአመቱ ከ60ሺ በላይ ለሚሆኑ ዜጎች የስራ እድል የፈጠረ፣ ለኮንስትራክሽን ኢንዱስትሪው ማደግ ጉልህ አስተዋጽኦ ያበረከተ እና የቁጠባ ባህልን ከማዳበር አንፃር ከፍተኛ አስተዋጽኦ ያበረከተ በዚህም በዓለማቀፍ ደረጃ ለሀገራችን እውቅና ያስገኘ መርሃ ግባር ሲሆን በእነዚህ ስራዎች አበረታች ውጤት የታየባቸው ቢሆንም አሁንም ትልቅ ርብርብ ልናደርግበት የሚገባን ወሳኝ የልማት ዘርፍ ነው። በአዲስ አበባ ብቻ መንግስት በ10 ቢሊዮን የሚቆጠር በጀት መድቦ (ቦንድ) ከ132 ሺህ ቤቶች በላይ አሁንም በግንባታ ላይ ይገኛሉ።

 

የልማቱን ተጠቃሚዎች በተመለከተ በ2005 ዓ.ም በ40/60 የቤት ልማት ፕሮግራም የተመዝጋቢዎች የቁጠባ ሁኔታ እስከ ጥር 30 ቀን 2010 ዓ.ም ያለው መረጃ ስንመለከት በ40/60 ፕሮግራም ጠቅላላ የተመዘገቡ ነዋሪዎች ብዛት 166ሺህ288 ሰዎች እስካሁን እየቆጠቡ በመጠባበቅ ላይ የሚገኙ ነዋሪዎች 133ሺህ013 ሰዎች ናቸው። 972 ነዋሪዎች ደግሞ በ11ኛው ዙር ዕጣው የደረሳቸው ባለዕድለኞች ናቸው። የተወሰኑት ያቋረጡትም በምዝገባ ወቅት አቅማቸውን በሚመጥናቸው ደረጃ ያለመመዝገብ ዋናው ችግር ሲሆን በተለያዩ በግል ችግሮችና ሌሎች የቤት አማራም በማየት ነው።
በሌላ በኩል በ2005 ዓ.ም በ10/90 እና 20/80 የቤት ልማት ፕሮግራም የተመዝጋቢዎች ብዛት 780ሺህ473 ሲሆኑ ከእነዚህ ውስጥ ቅድመ ክፍያ ሙሉ በሙሉ ያጠናቀቁ ተመዝጋቢዎች ብዛት 53ሺህ022 ሲሆኑ ከቅድመ ክፍያ በታች በየወሩ እየቆጠቡ ያሉ 41ሺህ185፣ በማቆራረጥም ቢሆን ቁጠባቸውን በመፈፀም ላይ ያሉ 624ሺህ970 ሲሆኑ ባጠቃላይ በመቆጠብ ላይ ያሉ ደግሞ 719ሺህ177 ናቸው። 719ሺህ177 እየቆጠቡ ከነበሩት ውስጥ በ10ኛውና በ11ኛው ዙር ዕጣ የወጣላቸው ባለ እድለኞች 65,178 ነዋሪዎች ሲሆኑ እስካሁን እየቆጠቡ በመጠባበቅ ላይ ያሉ ነዋሪዎች 653ሺህ999 መሆናቸውን ከኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ያገኘነው መረጃ ያመለክታል።


እውነታው ይህ ሆኖ ሳለ አንዳንድ ፀረ ልማት የሚዲያ ተቋማት በሬ ወለደ አይነት መረጃ ለህብረተሰቡ በማድረስ ህዝቡን እያወናበዱ ይገኛሉ። በተለይ ኢሳት 30/06/2010 ዓ.ም ሪፖርተር ጋዜጣን በምንጭነት በመጥቀስ ከ900ሺህ ዜጎች በላይ ቤት ፈላጊዎች የባንክ አካውንት ከፍተው ቁጠባ ቢጀምሩም፣ 624ሺ ተመዝጋቢዎች ቁጠባ ማቆማቸውን የከተማ ልማትና ቤቶች ሚኒስቴር ዶ/ር አምባቸው መኮንን ገለፁ በማለት ከእውነት የራቀ የውሸት ዘገባ አቅርቧል። ይህንን በተመለከተም የተዛባ መረጃ ላስተላለፈው ሚዲያ ምላሽ ለመስጠት ሳይሆን በቀጣይ ለሚኖሩ ተመሳሳይ ጉዳዮችም ከመንግስት ከሙንኬሽን ጉዳዮች ጽ/ቤት ጋር ተመሳሳይ መረጃ ሊኖረን ስለሚገባ ጥሬ ሀቁን ማቅረብ አስፈልጓል።


የሪፖርተር ጋዜጣን የካቲት 25/06/2010 ዓ.ም በዜና አምዱ ላይ ያስነበበው እውነታው ግን የሚከተለው ነበር። “የከተማ ልማትና ቤቶች ሚኒስቴር ዶ/ር አምባቸው መኮንን ረቡዕ የካቲት 21 ቀን 2010 ዓ.ም ለጋዜጠኞች በሰጡት መግለጫ 624 ሺ ተመዝጋቢዎች ቁጠባቸውን እያቆራረጡ መሆኑንና ቁጠባቸውን በትክክል በምዝገባ ወቅት ከሚጠበቀው መቶ በመቶ እየቆጠቡ የሚገኙት ደግሞ ከ100 ሺ እንደማይበልጡ ተናግረው፣ ሕጉ ለስድስት ወራት ቁጠባቸውን ያቋረጡ ይሰረዛሉ ስለሚል ተመዝጋቢዎች በአግባቡ እንዲቆጥቡ ማሳሰባቸውን ዶ/ር አምባቸው መኮንን ተናግረዋል” በማለት አስነብቧል።


ነገር ግን ኢሳት የካቲት 30/06/2010 ዓ.ም ሪፖርተር ጋዜጣን በመጥቀስ ያሰራጨው ዘገባ “ከ900 ሺ ዜጎች በላይ ቤት ፈላጊዎች የባንክ አካውንት ከፍተው ቁጠባ ቢጀምሩም፣ 624 ሺ ተመዝጋቢዎች ቁጠባ ማቆማቸውን የከተማ ልማትና ቤቶች ሚኒስቴር ዶ/ር አምባቸው መኮንን ገለፁ።” በማለት ዘግቧል። “ቁጠባቸው እያቆራረጡ” እና “ቁጠባ ማቆማቸውን” የሚሉ ቃላቶች በጣም የተለያዩ ትርጉም ነው ያላቸው። ቁጠባቸውን እያቆራረጡ የሚከፍሉ ማለት በሚቆራረጥ ቁጠባቸውን በመፈፀም ላይ ያሉ ማለት ሲሆን ቁጠባቸውን ያቆሙ ማለት ደግሞ ክፍያ አቋርጠው ሂሳባቸው የተዘጋ ማለት ነው።


በዚህ መሰረት የኢሳት ዘገባ 624ሺ ተመዝጋቢዎች ቁጠባ ማቆማቸውን በሚል የተዘገበው በይዘትም በትርጉምም የውሸት ዘገባ መሆኑን እና እንደ መረጃ ምንጭ የተጠቀመውም ሪፖርተር ጋዜጣም ቢሆንም ሪፖርተር ጋዜጣ ከላይ የተጠቀሰውን የተሳሳተ ዘገባ አለመዘገቡን መረዳት ይቻላል።


ይሁን እንጂ ሪፖርተር ጋዜጣም በእሁድ የካቲት 25 ቀን 2010 ዓ.ም በርዕሰ አንቀፁ “በርካታ የኮንዶሚኒየም ተመዝጋቢዎች ቁጠባቸውን እያቋረጡ ነው” ብሎ ማቅረቡ በራሱ ትክክል አለመሆኑን ያቋረጡ ሰዎች በጣም ጥቂት መሆናቸው፣ ለቀጣዩም የህዝብ መሰረታዊ ጥያቄ የሆነው የቤት ልማት በፖሊሲያችን በተቀመጠው ከ5 ዓይነት በላይ የቤት አቅርቦት አማራጮች ለመፍታትና ላለፉት 100 ዓመታት የተከማቸው የቤት እጥረት ለመፍታት ልማታዊ መንግስታችን በየዓመቱ ከ15 እስከ 20 ቢሊዮን ብር በጀትና የቦንድ ብድር እያመቻቸ በመንግስት አቅም ግዙፍ ልማት እየተከናወነ ይገኛል። ማንም ድሃ አገር በአሁኑ ሰዓት ያልደፈረውን የቤት ችግር በመስራት ላይ ሲሆን ይህንን አጠናክረን እንቀጥላለን።


የመቆጠብ አቅማቸው ዝቅተኛ ለሆኑ የተቀረፀው የ10/90 ፕሮግራም ለተመዘገቡ መቶ በመቶ ቤቱን አዲስ አበባ ገንብቶ ያስረከበ ሲሆን ቀጣይም በመቆጠብ የቤት ባለቤት ለመሆን ለተመዘገቡትም ሌት ከቀን እየተሰራ ነው። የተከማቸው የቤት ፍላጎት በርካታ በመሆኑ ምክንያት አሁን ከደረስንበት የሀገሪቱ የገንዘብ አቅምና የመገንባት አቅም ጋር ሲነፃፀር አሁንም በርካታ ፍላጎቶች በመኖራቸው በተለያዩ አማራጮች ግንባታውን ተጠናክሮ ስለሚቀጥል የተመዘገባችሁና መስፈርቱን በማሟላት ቁጠባችሁን አጠናክራችሁ እንድትቀጥሉ እያሳሰብን ፀረ ልማት ኃይሎች የጀመርነውን ልማት ማጥላላትና የበሬ ወለደ ውሸት የተለመደና የሚጠበቅ በመሆኑ ለዚህ አይነቱ የተሳሳተ ሃሳብ ቦታ ሳንሰጥ በልማቱ ስራ ላይ ሁሉም ባለድርሻ አካላት በጋራ ተቀናጅተን እንድንሰራ ደግመን መግለፅ እንፈልጋለን።


በአዲስ አበባ የተለያዩ አካባቢዎች በሚገኙ መንገዶች ላይ የመዘዋወር ልምድ ያለው ሰው አስተውሎ ከተመለከተ በየመንገዱ ዳርና ዳር ያለ ምንም ስጋት ጎዳና ቤቴ ብለው የተደረደሩ ሰዎችን ማስተዋል ቀላል ነው። ይህ አይነቱ ችግር ቀደም ብሎም የተለመደ ቢሆንም ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ግን የጎዳና ተዳዳሪዎቹ ቁጥር በፍጥነት እየጨመረ ነው የሚገኘው። እንዲያውም ቀድሞ የጎዳና ተዳዳሪዎች አንድ ወይም ሁለት ብቻ ሆነው ነበር የሚታዩት። አሁን ግን ብዙ ቁጥር ያላቸው እና የቤተሰብ አባላት የሆኑ ሰዎች ጭምር ጎዳና ላይ ወጥተው ይታያሉ። እነዚህ ጎዳና ላይ የወጡ ሰዎችም ሴት ልጆችና ታዳጊዎችን ይዘው በጎዳና ላይ ለመኖር እየተገደዱ እናያለን። የዚህ ቤተሰብ የዛሬው ጎዳና ላይ መውጣት ብቻ ሳይሆን መታየት ያለበት አብረዋቸው ያሉት ሴት ልጆች ቀጣይ እጣ ፈንታ ምን ሊሆን ይችላል የሚለውም ጭምር ነው። እነዚህ ታዳጊ ሴቶች ምንም እንኳን ከቤተሰብ ጋር ቢሆኑም በጎዳና ላይ በመገኘታቸው ብቻ ለተለያዩ ችግሮች የተጋለጡ ናቸው። በሚገጥማቸው ጥቃት እና ችግር ሳቢያ እነርሱም ነገ በዚህ አይነቱ ህይወት ውስጥ ላለማለፋቸው ምንም አይነት ዋስትና የላቸውም። በዚህ መልኩ ከቀጠለ ይህ አስከፊ ህይወት ማብቂያ የሌለው ሸክርክሪት ነው የሚሆነው። በዚህ ህይወት ውስጥ እያለፉ ያሉት ሰዎች የችግራቸው መንስኤ ምን እንደሆነ መጠናት እና ዘላቂ መፍትሄ መፈለግ ይኖርበታል። ምንም አይነት እርምጃ ካልተወሰደ ግን ከትውልድ ወደ ትውልድ የሚተላለፍ ችግር የሚሆንበት ጊዜ ቅርብ ነው።


አቶ አስራት ከቦሌ ክፍለ ከተማ

(ከኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ አንድነት /መድረክ/ የተሰጠ መግለጫ)

 

ለዘመናት ኑሮአቸውን መስርተውና ማህበራዊ ትስስር ፈጥረው ከሚኖሩባቸው አከባቢዎች በመሳሪያ ኃይል ተገደው የተፈናቀሉ ዜጎችን መብት በማስከበር መንግሥት ወደ ቀዬአቸው ተመልሰው እንዲቋቋሙ ማድረግ ሲገባው፣ ሕገ መንግሥቱን የማስከበር ጉዳይ እንደዋዛ ወደ ጎን በመተው፣ የተፈናቃዮን ይዞታና ንብረት ለአፈናቃዮቹ ተትቶ፣ ተፈናቃዮቹን ወደ ማያውቋቸው ሩቅ አካባቢዎች ወስዶ የማስፈር ዕቅድ መንግሥት ይዞ ሲንቀሳቀስ በትዝብት እያየነው ነው። የዚህ እርምጃ እንደምታው ብዙ እና ለሀገራችን አንድነትና ለህዝቦቻችንም አብሮነት አደጋ ያለው ነው።


በዚህ ረገድ፣ በያዝነው ዓመት፣ በተለይም በምሥራቁ የአገራችን ክፍል በድንበር ጥያቄ ሰበብ በኢትዮጵያ ሱማሌና በኦሮሞ ክልሎች መካከል ባለው አለመስማማት መንስኤነት ከ700ሺህ በላይ የሚገመቱ ወገኖች የጦር መሣሪያ በታጠቀ አስገዳጅ ኃይል እርምጃ የመፈናቀል አደጋ እንደደረሰባቸው በመንግሥት ጭምር ይፋ ተደርጓል። በአሁኑ ጊዜም የተፈናቃይ ወገኖች ቁጥር ከጊዜ ወደ ጊዜ እየጨመረ መጥቶ አንደ ሚሊዮን እንደ ደረሰ ከተለያዩ ምንጮች በሚሰጡ መግለጫዎች ለማረጋገጥ ተችሏል። የሚገርመው ደግሞ ከተፈናቃዮቹ መካከል የሚበልጡት “የድንበር ጥያቄ” አለው ከሚባበት ከገጠሩ ሳይሆን የትላልቅ ከተማዎች ነዋሪዎች ጭምር መሆናቸው ነው።


በየደረጃው በዚህ ጉዳይ እጃቸው ያለበት የፌዴራልና የክልል መንግሥታዊ አካላት በተናጠልም ሆነ በጋራ ተጠያቂዎች እንደሚሆኑና ወደ ህግ ፊት እንደሚቀርቡ፣ የተፈናቀሉት ዜጎች ደግሞ ቀድሞ ወደ ነበሩበት ቀዬአቸው እንዲመለሱ ይደረጋል ተብሎ ነበር። በኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ ሕገ መንግስት አንቀጽ 32.1 “ማንኛውም ኢትዮጵያዊ… በመረጠው የአገሪቱ አካባቢ የመዘዋወርና የመኖርያ ቦታ የመመሥረት፣ እንዲሁም በፈለገው ጊዜ ከሀገር የመውጣት ነፃነት አለው” ተብሎ በተደነገገው መሠረት፣ በአገሪቱ ውስጥ በየትኛው ክልል መብታቸው ተጠብቆ የመኖርና ሀብት የማፍራት ሕገ መንግሥታዊ መብት ያላቸው ናቸው።


ይሁን እንጂ ገዥው ፓርቲና መንግሥት ይህን የዜጎችን ሕገ መንግሥታዊ መብት ድንጋጌ ለማስከበር ጥረት ሲያደርግ አይታይም። የማፈናቀሉን እርምጃ የወሰዱትም ወንጀለኞች በህግ ቁጥጥር ስር ውለው ጉዳያቸው ሲጣራ አይታይም። የተፈናቀሉ ዜጎች መብታቸው ተጠብቆ፣ ወደ ቀዬአቸው ቢመለሱ “አደጋ ይደርስባቸዋል” የሚል ተልካሻ ሰበብ፣ መንግሥት ቁሞ ባለበት ሀገር እየቀረበ በመሆኑ፣ በየክልል “የዘር ማጽዳት” እርምጃ ለመውሰድ ለሚንቀሳቀሱ ካድሬዎች “አይዞአችሁ፣ በርቱ” ከማለት የተለየ መልእክት አይሰጣቸውም! ለዚህም ማስረጃው መንግስት ተፈናቃዮቹን በመጠለያ ውስጥ ለወራት ያህል አጉሮ በማቆየት፣ በማያውቋቸው የገጠር አካባቢዎችና በየከተሞቹ ዙሪያ በቋሚነት የማስፈር ተግባር እያከናወነ መሆኑ ነው። ይህ እርምጃ በዚሁ ከቀጠለ፣ ማንም ይሁን ማን በሕገ ወጥነት ዜጎችን ከቀዬአቸው እያፈናቀለ የሚያባርር ይሆንና፣ ዜጎች በኢትዮጵያዊነት ተከብረው በፈለጉበት ክልል የመኖር ህገመንግስታዊ መብታቸው እየተጣሰ፣ ሀገራዊ አንድነት ግንባታው አደጋ ላይ ይወድቃል። ስለሆነም መንግስት ህግን በማስከበር የዜጎችን መብት ማስጠበቅና አፈናቃዮችን ወደ ህግ ፊት በማቅረብ አስፈላጊውን እርምጃ መውሰድ አለበት እንጂ ከዚህ ውጪ ሌላ የሰፈራ ፕሮግራም ማካሄድ መጀመሩ፣ ከየክልሉ “ዘር የማጽዳት” እርምጃ ዕቅድ እንዳለው ያስመስልበታል።


በሌላው አንጻር፣ በወገኖቻቸው ላይ የደረሰውን የመፈናቀል አደጋ ለመቋቋም ዜጎች በግልም ሆነ በቡድን እያደረጉ ያሉት ዕርዳታ ሁሉ የሚደነቅ ቢሆንም፣ የተገኘው ዕርዳታ ተፈናቃዮቹን እንደወጡ የሚያስቀር ሳይሆን ወደ ተፈናቀሉበት አካባቢ ተመልሰው የሚቋቋሙበት መሆን ይኖርበታል። ሌላው መሆን ያለበትና ተገቢ የሚሆነው እርምጃ፣ ይህንን ህገወጥ ድርጊት በሰላማዊ ዜጎች ላይ የፈፀሙትን አካላት ሕግ ፊት ማቅረብ መሆን ነበረበት እንጂ ዜጎችን ያፈናቀሉት ወገኖች ድርጊት እንደ ቀላልና ተራ ድርጊት ታይቶ፣ ጉዳዩን ወደ ጎን በመተው ለተፈናቃይ ወገኖች የመልሶ ማቋቋሚያ ኮሚቴ አቋቁሞ ከወገን እርጥባን በማሰባሰብ የተለየ ሠፈራ ፕሮግራም መንደፍና ማካሄድ፣ ለወደፊት ዜጎች በፈለጉበት የአገሪቷ የአስተዳደር ክልሎች ውስጥ ተዘዋውረው እንዳይኖሩና ቤት ንብረት እንዳያበጁ፣ ካለምንም ስጋት ከቦታ ወደ ቦታ ተዘዋውረው ሰርተው እንዳይኖሩና ሀብትና ንብረት እንዳያፈሩ የሚያደርግ አደገኛ እርምጃ ከመሆኑም በላይ፣ የዜጎችንም ህገ መንግስታዊ መብት የሚጥስ ነው። በመሆኑም በየክልሎቹ በህገወጥ ባለሥልጣናትና ካድሬዎች እርምጃ ለተፈናቀሉት ወገኖች የሚደረገው የተሳሳተ የሰፈራ ፕሮግራምና እንቅስቃሴ፣ ኢኮኖሚያዊና ማህበራዊ ቀውስ የሚያስከትል ከመሆኑም በላይ ወደፊትም ከፍተኛ ሀገራዊ ችግር የሚያስከትል ስለሆነ መድረክ አጥብቆ ይቃወማል።


እንደዚሁም በቅርብ ጊዜ በምስራቅና በምዕራብ ሀረርጌ በጨለንቆ፣ በአወዳይ፣ በሐማሬሳና በወልዲያ ላይ በበርካታ ዜጎች ላይ ግድያ ተፈፅሟል። ሰሞኑን ደግሞ በሞያሌ ከተማ በበርካታ ሰላማዊ ዜጎች ላይ በመከላከያ ሠራዊቱ አባላት የተፈፀመው ዘግናኝ ግድያ በጣም አሳዛኝና የሚወገዝ ወንጀል ነው። በሌሎች አካባቢዎችም፣ በምስራቅና በምዕራብ ወለጋ፣ በቀለም ወለጋ፣ በምዕራብ ሸዋ የዜጎች ሕይወት በአሳዛኝ ሁኔታ ቀጥፏል። በትግራይ ክልልም በተምቤን ዞን በርካታ የአረና ትግራይ አባላትና ደጋፊዎች፣ እንዲሁም በደቡብ ብሔር ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ክልላዊ መንግሥት በሲአን አባላትና ደጋፊዎች ላይ እስራት እየተካሄደ ነው። በአዲስ አበባ ከተማም በየክ/ከተማው በሚገኙ ፖሊስ ጣቢያዎች በርካታ ወጣቶች በአሰሳ እየተያዙ መታሰራቸው ታውቋል።


ስለሆነም መድረክ ቀደም ሲል በተደጋጋሚ በሰጣቸው መግለጫዎች ሀገራችን የተረጋጋችና ሰላም የሰፈነባት እንድትሆን፣ ህዝቦቿም በሰላም ወጥተው በሰላም መግባት እንዲችሉ መፍትሔ ሊሆኑ ይችላሉ ብሎ ባመነባቸው ጉዳዮች የበኩሉን አማራጭ ሲያቀርብ ቆይቷል። አሁንም የሀገራችንን ወቅታዊና መሠረታዊ ፖለቲካዊ ችግሮች መፍታት እንዲቻል፡-


1. መንግሥት ከሕገ መንግሥታዊ ሥርዓት ውጭ ከየክልሉ የተፈናቀሉትንና የተሰደዱ ዜጎችን በሌላ አካባቢ አሰፍራለሁ የሚለውን እንቅስቃሴ አቁሞ፣ የደረሰባቸውን በደል ግምት ውስጥ በማስገባት፣ የሚገባቸውን ካሳ ከፍሎ ተፈናቃዮቹን ወደነበሩበት መኖሪያ ቀዬአቸው መልሶ እንዲያቋቁማቸው፣


2. በሀገሪቷ ዜጎች ላይ በሰበብ አስባቡ እየተፈፀመ ያለው ሕገ ወጥ እስራት፣ ማዋከብና ግድያ በአስቸኳይ ቆሞ፣ በጥፋተኛነት የተጠረጠሩ ዜጎች ቢኖሩ ጉዳያቸው በሕግ አግባብ እንዲታይ፣
3. ቀደም ሲል የታሰሩና አሁንም እየታሰሩ ያሉ የፖለቲካ እስረኞች በአስቸኳይ እንዲፈቱ፣


4. በሀገሪቷ ላይ ለተከሰቱት መሠረታዊ ፖለቲካዊ ችግሮች ዘላቂ መፍትሔ ለመፈለግ፣ ኢህአዴግና መንግስት ከመድረክና ሌሎች ሀቀኛ ተቃዋሚ ፖለቲካ ድርጅቶች ጋር የውይይትና የድርድር ሂደት በአስቸኳይ እንዲከፍትና ተዓማኒ ምርጫ ተካሂዶ ሕዝብ የሥልጣን ባለቤት የሚሆንበት ሁኔታ እንዲፈጠር መድረክ አጥብቆ ይጠይቃል።


የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ አንድነት መድረክ
መጋቢት 14 ቀን 2010 ዓ.ም
አዲስ አበባ

ቁጥሮች

Wednesday, 28 March 2018 12:45

 

2 ሚሊዮን ሄክታር            በዘንድሮው የበልግ እርሻ በዘር ለመሸፈን የታቀደው መሬት፤


90 ሚሊዮን ኩንታል         ከዚህ እርሻ ለማግኘት የታቀደው የምርት መጠን፤


93 ሚሊዮን ኩንታል         ባለፈው ዓመት ከበልግ እርሻ ለማግኘት ታቅዶ የነበረው ምርት መጠን፤


1 ነጥብ 6 ሚሊዮን ኩንታል ከታቀደው ምርት ውስጥ ማግኘት የተቻለው ምርት መጠን፤


ምንጭ ፡- የእርሻና ተፈጥሮ ሀብት ሚኒስቴር

 

 

ውብሸት ሙላት ( www.abyssinialaw.com)

 

የኢሕአዴግ ሊቀመንበር የነበሩት አቶ ኃይለ ማርያም ደሳለኝ የአባል ድርጅቶቹ ሊቃነ መናብርት ጋር በመሆን የግንባሩ የሥራ አስፈጻሚ ኮሚቴ ለአሥራ ሰባት ቀናት ያደረገውን ግምገማ መሠረት በማድረግ ማብራሪያና መግለጫ እንደሰጡ ይታወሳል። በመግለጫውም የተሻለ አገራዊ መግባባት ለመፍጠርና የዴሞክራሲ ምህዳሩን ለማስፋት በጥፋታቸው ምክንያት ጉዳያቸው በፖሊስ ምርመራ ላይ ያሉ ክስ ተመሥርቶባቸው በዓቃቤ ሕግ ክትትል ላይ ያለ፣ እንዲሁም የተፈረደባቸውንም ጨምሮ አንዳንድ የፖለቲካ ፓርቲ አባላትና ግለሰቦች የወንጀል ምርመራው እንደሚቋረጥ፣ ክሳቸው እንደሚነሳ ወይም ምሕረት እንደሚደረግላቸው አስታውቀው እንደነበር ይታወቃል።


ይሁን እንጂ ኋላ ላይ ምሕረት የተባለው ጉዳይ ቀረና በይቅርታ፣ ምርመራ በማቋረጥና ክስን የማንሳት ሒደት ቀጥሎ በሺዎች የሚቆጠሩ ተከሳሾችና ፍርደኞች ተለቀዋል። በይቅርታም ይሁን የወንጀል ምርመራው ተቋርጦ ወይም ክሳቸው ተነስቶ ከማረሚያ (ከእስር) ቤት የተለቀቁትን በምናጤንበት ጊዜ በምን መሥፈርት እንደተለቀቁ ማወቅ የሚሳነን ይመስለኛል። በእርግጥ መነሻው አገራዊ መግባባትና የዴሞክራሲ ምህዳሩን ማስፋት እንደሆነ ይታወቃል።


በመቀጠልም ጠቅላይ ዓቃቤ ሕጉ እንዳሳወቁት ሕገ መንግሥታዊ ሥርዓቱን በኃይል የመናድ ድርጊት ውስጥ ያልተሳተፉ፣ ንብረት በማውደም ያልተጠረጠሩ፣ ያልተከሰሱ፣ ጥፋተኛ ያልተባሉ፣ እንዲሁም የሰው ሕይወት ያላጠፉ ወዘተ የሚሉ መሥፈርቶችም ነበሩ። እነዚህም ቢሆኑ ውሎ አድሮ መሥፈርትነታቸው የቀረ ይመስላል። በእነዚህ መለኪያዎች ቢሆን ክሳቸው የማይነሳላቸው ሰዎች ክሳቸው እንደተነሳላቸው ይታወቃል።


የዚህ ጽሑፍ ዓላማ በኢሕአዴግ ሥራ አስፈጻሚ ውሳኔ መሠረት ዓቃቤ ሕግ ክስ እንዳይመሠረት የሚያደርግበትና ክስ የሚያነሳባቸውን ሕጎች እንዲሁም አሠራሩን መፈተሽ ነው።

 

ዓቃቤ ሕግ ሥልጣን በፖሊስ የምርመራ ውጤት ላይ


ዓቃቤ ሕግ የፖሊስ ምርመራ መዝገብ ተፈጸመ በተባለ ወንጀል ላይ ከተጣራ በኋላ ቢደርሰውም፣ የወንጀል ክስ ለፍርድ ቤት ከመቅረቡ በፊት ሕግ ክስ ማቅረብን የሚከለክልባቸውን ሁኔታዎች መኖራቸውን በሚገባ ሳያጣራ ክስ በማዘጋጀት ለፍርድ ቤት ማቅረብ የለበትም። ክስ ማቅረብ የመጨረሻ አማራጭ መሆኑ ይታወቃል።


ዓቃቤ ሕግ የፖሊስ የምርመራ መዝገብ እንደደረሰው በበቂ ሁኔታ ያልተጣሩ ነገሮች ሲያጋጥሙት መዝገቡን መልሶ ለተጨማሪ ምርመራ በወንጀለኛ መቅጫ ሥነ ሥርዓት ሕግ ቁጥር 38(ሐ) መሠረት መመለስ ይኖርበታል። ክስ ለማቅረብ የሚያጠራጥር ነገር ባጋጠመ ጊዜ ደግሞ መዝገቡን የሚመለከተው ዓቃቤ ሕግ የበላይ ዓቃቤ ሕግ መመርያ እንዲሰጥበት በወንጀለኛ መቅጫ ሥነ ሥርዓት ሕግ ቁጥር 41 መሠረት ማስተላለፍ ይጠበቅበታል።


ዓቃቤ ሕግ የፖሊስ የምርመራ መዝገብ እንደደረሰው በበቂ ሁኔታ ያልተጣሩ ነገሮች በሚያጋጥሙት ጊዜና እነዚህ ሁኔታዎች በወንጀለኛ መቅጫ ሥነ ሥርዓት ሕግ ቁጥር 39 ሥር ከተመለከቱት ሁኔታዎች አንደኛቸው ከሆኑ ዓቃቤ ሕጉ የፖሊስ የምርምራ መዝገብን መዝጋት አለበት። በዚህ ሁኔታ መዝገቡን የሚያስዘጉት ክስተቶች የተከሳሹ መሞት፣ የዕድሜው ከዘጠኝ ዓመት በታች መሆን፣ በዓለም አቀፍ ሕግ የዲፕሎማቲክ ከለላና በልዩ ሕግ መብት የተሰጠው መሆን ናቸው።


ከላይ የተገለጹት እንደተጠበቁ ሆነው የፖሊስ የምርመራ መዝገብ የደረሰው ዓቃቤ ሕግ ክስ ማቅረብ የማይችልባቸው ሌሎች ምክንያቶችም አሉ። እነዚህም በወንጀለኛ መቅጫ ሥነ ሥርዓት ሕግ ቁጥር 42 ሥር ተዘርዝረዋል።


በዚህ አንቀጽ ሥር ከተዘረዘሩት ምክንያቶች የመጀመሪያው በወንጀል የተጠረጠረውን ሰው ጥፋተኛ ለማስባል በቂ ማስረጃ አለመኖር ነው። በቂ ማስረጃ ከሌለ ዓቃቤ ሕግ ክስ መቅረብ የለበትም። ማስረጃው መመዘን ያለበት ጥፋተኛ ለማስደረግ ከማስቻሉ አንፃር ነው። አንድን ወንጀል ለማቋቋም ከሚያስፈልጉ ወሳኝ ነገሮች አንዱ የሆነው የፍሬ ነገር ሁኔታ መኖር ሳይረጋገጥ በምንም ዓይነት ሁኔታ ክስ መቅረብ የለበትም።


ሌላው ምክንያት ደግሞ የተከሰሰውን ሰው ለማግኘት የማይቻል ከሆነና ጉዳዩም በሌለበት ሊታይ የማይችል ከሆነ ነው። እንዲህ በሚሆንበት ጊዜ ክስ ማቅረብ ትርጉም አይኖረውም። ዓቃቤ ሕግ ክስ ከማቅረቡ በፊት በቅድሚያ የተከሳሹን መኖር ማጣራት ይጠበቅበታል ማለት ነው። ሊገኝ የማይችልን ተጠርጣሪ መክሰስ የዓቃቤ ሕግንም የፍርድ ቤትን ጊዜና ሀብት ከማባከን በስተቀር ምንም ፋይዳ የለውም።


ከላይ ከተገለጹት በተጨማሪም ዓቃቤ ሕግ ክስ ከመመሥረቱ በፊት የወንጀል ድርጊቱ በይርጋ አለመታገዱን ማረጋገጥ ይኖርበታል። ክስ ቢቀርብ በይርጋ የሚታገድ ከሆነ ክስ ማቅረቡ አሁንም ትርጉም አይኖረውም። ወይም ደግሞ ክስ የሚቀርብባቸው ድርጊቶች በይርጋ የማይታገዱ ወንጀሎች መሆን አለባቸው።


የመጨረሻው ደግሞ በሁሉ ነገሩ ክስ ማቅረብ እየተቻለ፣ ተጠርጠሪውንም የሚያስከስሱት ምክንያቶች ቢኖሩም ዓቃቤ ሕጉ ለሕዝብ ጥቅም ሲባል ክስ እንዳያቀርብ ከፍትሕ ሚኒስትሩ ወይም በአሁኑ አጠራር ከጠቅላይ ዓቃቤ ሕጉ ጉዳዩን ለሚከታተለው ዓቃቤ ሕግ ትዕዛዝ ያለፈለት እንደሆነ ነው።


በእዚሁ ንዑስ አንቀጽ ላይ በተገለጸው አኳኋን ለሕዝብ ጥቅም ሲባል ክሱ እንዲቋረጥ ተደርጎ ነገር ውሎ ሲያድር ደግሞ መንግሥትን የሚጎዳ መሆኑ ከተረጋገጠ ክስ የመመሥረት ሒደቱ በድጋሜ እንዲቀጥል ሚኒስትሩ/ጠቅላይ ዓቃቤ ሕጉ ማዘዝ ይችላል።

 

ለሕዝብ ጥቅም ሲባል ክስ አለመመሥረትና ማንሳት


ለሕዝብ ጥቅም ሲባል ክስ እንዳይጀመር ጠቅላይ ዓቃቤ ሕጉ ሊያዝ እንደሚችል ከወንጀልኛ መቅጫ ሥነ ሥርዓት ሕጉ በተጨማሪ በፌዴራል ጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ የማቋቋሚያ አዋጅ ቁጥር 943/2008 ላይም ተደንግጓል። በዚህ አዋጅ አንቀጽ 6(3)(ሀ) ላይ ስለጠቅላይ ዓቃቤ ሕጉ ሥልጣንና ተግባር ሲገልጽ ‹‹በሕዝብ ጥቅም መነሻ… የወንጀል ምርመራ እንዲቋረጥ ወይም የተቋረጠው የወንጀል ምርመራ እንዲቀጥል ያደርጋል፤›› ይላል።

 

በወንጀለኛ መቅጫ ሥነ ሥርዓት ሕጉ አንቀጽ 42(1) (መ) መሠረት ዓቃቤ ሕግ ለሕዝብ ጥቅም ሲል ክስ የመመሥረት ሒደቱን ሊያቋርጥ እንደሚችል መረዳት ይቻላል። ይህ የሚሆነው ፖሊስ ምርመራውን አጠናቅቆ ሪፖርቱንም ለዓቃቤ ሕግ አስተላልፎ ነገር ግን ክስ ከመመሥረቱ በፊት ነው። ክስ ተመሥርቶ ከሆነ ግን በዚሁ የወንጀለኛ መቅጫ ሥነ ሥርዓት ሕግ አንቀጽ 122 አማካይነት የክስ ሒደቱን ማቋረጥ ወይም ማንሳት ይቻላል። የክሱ ሒደት እየተከናወነ እንደሆነ ዓቃቤ ሕግ ፍርድ ከመሰጠቱ በፊት ክሱን ሊያነሳ ይችላል። ክሱ የሚነሳው በፍርድ ቤቱ ፈቃድ ነው።


ዓቃቤ ሕግ ክስ ሲያነሳ ፍርድ ቤቱ ከመፍቀዱ በፊት ማረጋገጥ ያለበት ነገር ቢኖር ክሱ ላይ የተገለጸው የወንጀል ድርጊት በዓቃቤ ሕግ ክሱ የማይነሳ አለመሆኑን፣ እንዲሁም ዓቃቤ ሕጉ ክሱን እንዲያነሳ ከመንግሥት የታዘዘ መሆኑን ነው። በዚሁ አንቀጽ ላይ እንደተገለጸው በከባድ የግፍ አገዳደልና በከባድ የወንበዴነት ተግባር የተከሰሱ ሰዎችን ክስ ማቋረጥ ወይም ማንሳት አይቻልም። ተራ የሰው ግድያ ወይም በቸልተኝነት ሰው የመግደል ወንጀሎችን በሚመለከት ክስ ማንሳት ይቻላል።


ሌላው መንግሥት ክሱ እንዲቋረጥ የወሰነ መሆኑን ማረጋገጥ የሚያስችል ማስረጃ የመኖር አስፈላጊነት ነው። የክሱን መነሳት ሲፈቅድም ወይም ሲከለክል ፍርድ ቤቱ ለውሳኔው ምክንያት የሆኑትን ነጥቦች መግለጽና መመዝገብ ይጠበቅበታል። በዚህ አንቀጽ መሠረት መንግሥት ክስ የሚያነሳበትን ምክንያት የመመርመር ሥልጣን ፍርድ ቤት የለውም። መንግሥትም በምን በምን ምክንያት ክስ ማቋረጥ እንደሚችል አልተገለጸም። በዚህ ሁኔታ የተቋረጠ ክስ አንድም በሌላ አንቀጽ መልሶና ወዲያውኑ ክስ ማቅረብ ይቻላል። ከዚህ ሌላ ደግሞ የተነሳውን ክስ መልሶ በሌላ ጊዜ በዚያው ክሱ ተመሥርቶበት በነበረው አንቀጽ ክሱን መቀጠል ይቻላል። በሌላ ጊዜ የክስ ሒደቱን ማንቀሳቀስን አይከለክልም። በዚህ ሕግ መሠረት ከሆነ መንግሥት ክሳቸውን በቅርቡ ያቋረጠላቸውን ሰዎችና ወደፊትም የሚያቋረጥላቸውን የዚህ ዓይነት ዕጣ ፋንታ ሊያጋጥማቸው ይችላል ማለት ነው። ስለዚህ ክስ አለመመሥረትም ማንሳትም ቢሆን ከዚህ ሥጋት ውጭ አይደሉም።


እዚህ ላይ መንግሥት ክሱ እንዲቋረጥ ዓቃቤ ሕጉን ማዘዙን ፍርድ ቤቱ ማረጋገጥ አለበት ብለናል። ለመሆኑ መንግሥት የሚለው የሚያመለክተው ማንን ነው? መንግሥትንስ ወክሎ ትዕዛዝ የሚሰጠው? የሚለውን መመለስ ተገቢ ነው። በሌላ አገላለጽ ፍርድ ቤቱ መንግሥት ትዕዛዝ እንዳስተላለፈ የተረጋገጠ መሆኑን ለመረዳት ትዕዛዙ የተሰጠው በማን ሲሆን ነው?


ከላይ ለተገለጹት ጥያቄዎች መልስ የምናገኘው የፌዴራል ጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ የማቋቋሚያ አዋጅ ቁጥር 943/2008 አንቀጽ 6(3)(ሠ) ላይ ነው። በዚህም መሠረት ‹‹የፌዴራል መንግሥትን በመወከል… ለሕዝብ ጥቅም አስፈላጊ ሆኖ ሲያገኘው ክስ ያነሳል፤ የተነሳውን ክስ እንዲቀጥል ያደርጋል። ሆኖም ጉዳዩ አገራዊ ይዘት የሚኖረው ሲሆን ጠቅላይ ሚኒስትሩን በማማከር ክስ ስለሚያነሳበት አግባብ መመርያ ያወጣል።›› ከዚህ ድንጋጌ የምንረዳው ክስን የሚያነሳው መንግሥት ነው ቢልም በሕግ ለጠቅላይ ዓቃቤ ሕጉ ውክልና መሰጠቱን ነው።


ይሁን እንጂ ሁኔታው አገራዊ ይዘት ካለው ጠቅላይ ሚኒስትሩ ጋር በመመካከር እንጂ በጠቅላይ ዓቃቤ ሕጉ ብቻ ማንሳት አይቻልም። እዚህ ላይ ሁለት አይቀሬ ጥያቄዎች አሉ። አንዱ ‘ለሕዝብ ጥቅም’ ማለት ምን ማለት የሚለው ሲሆን፣ ሌላው ደግሞ ‘አገራዊ ይዘት ያለው የሕዝብ ጥቅም’ ምን ማለት ነው የሚለው ነው። በእርግጥ ስለሁለተኛው ጉዳይ ጠቅላይ ዓቃቤ ሕጉ መመርያ ማውጣት ስለሚጠበቅበት መልሱን የምናገኘው ከሚያወጣው መመርያ ይሆናል።


የወንጀለኛ መቅጫ ሥነ ሥርዓቱ ላይ ክስ ላለመመሥረት ‘ለሕዝብ ጥቅም’ የሚል ቅድመ ሁኔታ ሲያስቀምጥ ክስ ለማንሳት ግን ምንም የተገለጸ ቅድመ ሁኔታ የለም። በአዋጁ ላይ ግን ክስ ማንሳት ወይም ማቋረጥ የሚቻለው ‘ለሕዝብ ጥቅም’ ሲባል እንደሆነ ቅድመ ሁኔታ ተቀምጧል አለ። ይሁን እንጂ አዋጁም ቢሆን የሕዝብ ጥቅም ማለት ምን እንደሆነ ትርጓሜም ይሁን ማሳያዎችን አልያዘም። ስለሆነም ክሱ ላለመመሥረትም ይሁን ለማንሳት ምክንያት የሆነው ጉዳይ የሕዝብ ጥቅም ነው ወይስ አይደለም የሚለውን የሚወስነው ጠቅላይ ዓቃቤ ሕጉ ነው። ክስ በሚነሳበት ወቅት ፍርድ ቤቶች የሕዝብ ጥቅም አለ ወይስ የለም የሚለውን የማጣራት ሥልጣን አልተሰጣቸውም።


ከላይ እንዳየነው ለሕዝብ ጥቅም ሲባል ምርመራን ለማቋረጥ በሕግ የተቀመጡ መሥፈርቶች የሉም። ክስን ለማንሳትም እንዲሁ። ነገር ግን በርካታ ተከሳሾች ክሳቸው የተቋረጠ መሆኑን እናውቃለን። በተመሳሳይ ወንጀል እንደውም በአንድ ክስ ከተከሰሱ ሰዎች ውስጥ የተወሰኑት ክሳቸው ተነስቶ የሌሎቹ ደግሞ ያልተነሳም አለ። ምናልባት ያልተነሳላቸው ለአገራዊ መግባባትና የዴሞክራሲ ምህዳሩን ለማስፋት የሚኖራቸው ሚና አነስተኛ ነው ተብሎ እንደሆነም የታወቀ ነገር የለም። እንዲህ ተብሎ ከሆነም ያው ሌላ አገራዊ አለመግባባትን ማስከተሉ አይቀርም።


ረቂቅ የወንጀለኛ መቅጫ ሥነ ሥርዓት ሕጉ ይኼንን ክፍተት በመረዳት ይመስላል ለሕዝብ ጥቅም ሲባል ክስ የማይመሠረትባቸውን ሁኔታዎች ዘርዝሯል። ክስ ማንሳትን በተመለከተ ግን በምን በምን ምክንያቶች ዓቃቤ ሕግ ክስ ሊያነሳ እንደሚችል ረቂቅ ሕጉም ላይ የተገለጸ ነገር የለም። ይሁን እንጂ በረቂቅ ሕጉም ላይ ቢሆን ለአገራዊ መግባባት ወይም የፖለቲካ ምህዳሩን ለማስፋት የሚሉት ወይም እነዚህን የሚመስሉ አገላለጾች በሕዝብ ጥቅም ሥር አልተካተቱም።

 

ለሕዝብ ጥቅምን አለመወሰን የሚያስከትላቸው ጣጣዎች


የሕዝብ ጥቅም ምንነት ግልጽ ካልሆነ ይኼንን የመለየትና የመወሰን ፍቃድ ሥልጣን (discretion) ያለው ያው ጠቅላይ ዓቃቤ ሕጉ ነው ማለት ነው። ጠቅላይ ዓቃቤ ሕጉ ውሳኔ ላይ የተንጠለጠለ ነው። በዚህን ሁኔታ የፍቃድ ሥልጣንን አላግባብ መጠቀም እንዳይመጣ ጥንቃቄ ያስፈልጋል። በጥቅሉ ለሕዝብ ጥቅም ሲባል ክስ አለመመሥረትን እንዲሁም ክስ ማቋረጥን ያለምንም መመርያ (ሕግ) ክፍት አድርጎ መተው ይህንን ሥልጣን አላግባብ ለመጠቀም መንገድ ከፋች ነው።


በአንድ በኩል የሕዝብ ጥቅም ማለት ምን እንደሆነ ሳያመላክቱ መተው ጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ የሚሆነው ሰው እንዳሻው እንዲተረጉመው ብቻ ሥልጣን ይሰጣል። ከዚህ አንፃር ረቂቁ የወንጀለኛ መቅጫ ሥነ ሥርዓት ሕግ በተሻለ ሁኔታ ለሕዝብ ጥቅም ሲባል ክስ የማይመሠረትባቸውን ሁኔታዎች በመዘርዘር ለማሳየት ሞክሯል።


ዓቃቤ ሕጋዊ አሠራር በማናቸውም መልኩ ሥርዓት ያለው፣ አርዓያ የሚሆን ደንቦችን ያሰፈነ፣ ውስጣዊ አሠራሩም ቢሆን ለሕዝብ ተጠያቂነትን ያመቻቸ መሆን ይጠበቅበታል። በአገሪቱ ያለውን ሕጋዊ አሠራር እንዳይጣስ የኖላዌነት ወይም እረኝነት ኃላፊነት የተጣለበት መሥሪያ ቤት ራሱ የሚሠራቸው ተግባራት ሲበዛ ግልጽ መሆን ይጠበቅባቸዋል። በምን ሕግ፣ በምን ሥርዓት እንደሚሠራ ማሳወቅ የባሕርይው መሆን አለበት።


ጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ የተቋቋመበት አዋጅ በመግቢያው ላይ ካስቀመጣቸው ግቦች ውስጥ ወጥነት ያለው አገልግሎት መስጠት፣ የሕዝብ ተዓማኒነት ያለው ለሕዝባዊ ተጠያቂነት የሚገዛ እንዲሁም በግልጽነት የሚሠራ የዓቃቤ ሕግ ተቋም ማደራጀት አስፈላጊ የመሆኑ ጉዳይ የሚሉት ይገኙበታል። በአዋጁ መሠረት የጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ ተቋም ሲቋቋም ማሳካት ካለበት ግቦች መካከል ጥቂቶቹ ከላይ የተገለጹት ናቸው።


ወጥነት ያለው አገልገሎት መስጠት ከተጓደለ ሕዝብ በተቋሙ ላይ የሚኖረው አመኔታ መቀነሱ አይቀሬ ነው። በተለይ ደግሞ ተቋሙ የሚያሳልፋቸው ውሳኔዎች ሕዝቡ ይህ ተቋም በምን መልኩ እንደወሰናቸው የሚያውቅበት ሥርዓት ከሌለ ግልጽነት የለም ማለት ነው። ይህ ዓይነቱ አሠራር ደግሞ አዋጁ ሲወጣ በግብነት ያስቀመጣቸው የሚፃረሩ ይሆናሉ።


በዚሁ በአዋጅ አንቀጽ 11(3)(ሀ) ላይም ይህንኑ ሁኔታ አስፍሮት እናገኛለን። ዓቃቤ ሕጋዊ አሠራር ለሕዝብ ተጠያቂነትን በሚያሰፍን መልኩ መደራጀት፣ የሥራ አመዳደብ፣ የሥራ ዓይነቶቹ፣ ሥራዎቹ የሚመሩባቸው ሥርዓት ሁሉ ለሕዝብ ተጠያቂ መሆንን በሚያሰፍን መንገድ መሆን እንደሚጠበቅበት ተደንግጓል። እነዚህ ሁኔታዎች በማይኖሩበት ወይም በሚድበሰበሱብት ወቅት ለሕዝብ ተጠያቂ አለመሆንን ያስከትላል። አንዳንድ ጉዳዮችን በሚመለከትም ሥርዓት የለሽነትም ሊያስከትል ይችላል ማለት ነው።


የፍቃድ ሥልጣን አጠቃቀም በሕዝብ ዘንድ የማይገመት ሲሆን፣ ሕዝባዊ ተጠያቂነትን የሚያሰፍን አሠራር እየመነመነ ሲሔድ ሕዝብ በተቋሙ ላይ የሚኖረው አመኔታ እየቀነሰ መሔዱ አይቀሬ ነው። ከላይ የጠቀስነው አዋጅ ይኼንን ሁኔታ አስቀድሞ ከግምት በማስገባት የዓቃቤ ሕግ አስተዳደር ምን መምሰል እንዳለበት በሚዘረዝርበት አንቀጽ 11(3)(ለ) ላይ እያንዳንዱ ዓቃቤ ሕግ የሥራ አፈጻጸሙ ሁሉ ሳይቀር ከሚመዘንባቸው መሥፈርቶች አንዱ በሕዝብ ዘንድ በጎ ተፅዕኖ መፍጠሩ እንዲሁም በሕዝብ ዘንድ ተዓማኒነት ያለው መሆኑ ነው።


በአንቀጽ 11 ላይ የተዘረዘሩት የዓቃቤ ሕግ የውስጥ አሠራርን የሚመለከቱ መሆናቸው ግልጽ ነው። ዓቃቤ ሕግ በሚባልበት ጊዜ ጠቅላይ ዓቃቤ ሕጉንም ምክትሎቹም እንደሚጨምር አዋጁ አንቀጽ 2(8) ላይ ተገልጿል። ስለዚህ በየትኛውም የሥልጣን ደረጃ ላይ የሚገኝ ዓቃቤ ሕግ እነዚህን አሠራሮች አበክሮ መከተል እንደሚጠበቅበት ሕጉ አስቀምጧል።


በተመሳሳይ የወንጀል ድርጊት ተከሰው የተወሰኑት ክሳቸው ተነስቶ የሌሎች አለመነሳቱ በራሱ የእኩልነት መብት ስለሚጋፋ አድሏዊ ይሆናል። በምሳሌ ለማስረዳት ያህል በቅርቡ ክሳቸው ከተቋረጠላቸውና በይቅርታ ከተለቀቁት እስረኞች ውስጥ ከግንቦት ሰባት፣ ከኦሮሞ ነፃ አውጭ ግንባር (ኦነግ) እና ከኦጋዴን ብሔራዊ ነፃ አውጭ ግንባር (ኦብነግ) ጋር በተያዘ በሽብር ወንጀል የተከሰሱ በርካታ ሰዎች እናገኛለን። ከእዚህ በተቃራኒው ደግሞ ሌሎች በርካቶች በዚህ መንገድ ክሳቸው ያልተነሳና በይቅርታ ያልተለቀቁ ነገር ግን በተመሳሳይ ወንጀል የተከሰሱና ጥፋተኛ የተባሉ ሰዎች መኖራቸው ይታወቃል። ከሃይማኖት አክራሪነት ጋር በተገናኘ ተከሰው የነበሩ ሰዎችም እንዲሁ በዚሁ መልኩ የተለቀቁ መሆናቸው ይታወቃል። እርግጥ ነው የሃይማኖት አክራሪነት የሚባል ወንጀል የለም። የተወሰኑት ሲለቀቁ ሌሎች ደግሞ አልተለቀቁም። ይህ ዓይነቱ አሠረር አድሏዊነትን የሚያስከትል መሆኑ የሚያጠራጥር አይደለም።


ለማጠቃለል ያህል የወንጀለኛ መቅጫ ሥነ ሥርዓት ሕጉን አንቀጽ 42(1)(መ) ላይ ተመርኩዞ ክስ እንዳይመሠረት የማድረጉ ሒደት እንዲሁም በአንቀጽ 122 መሠረት ደግሞ ክስን የማንሳቱ ሥራ በተመሳሳይ የወንጀል ተግባር የተጠረጠሩን፣ የተከሰሱን በአንድነት ሳይለያይ፣ ሳይነጣጥል እየተተገበረ ነው ማለት አይቻልም። ይህ ደግሞ ‹‹ከልጅ ልጅ ቢለዩ…›› ዓይነት አሠራር መሆኑ ነው። ከዚህ አንፃር የኢሕአዴግ ሥራ አስፈጻሚ ያስተላለፈውን አገራዊ መግባባትና የዴሞክራሲ ምህዳሩን የማስፋት ውሳኔ እንዳይሳካ እንቅፋት መሆኑ አይቀርም። የታሰበለትን ዓላማም እንዳያሳካ ጋሬጣም ይሆናል።

የኢህአዴግ ምክርቤት በተሰናባቹ ጠቅላይ ሚኒስትር አቶ ኃይለማርያም ደሳለኝ ምትክ ከአራቱ አባል ፓርቲዎች መካከል አዲስ ጠቅላይ ሚኒስትር መርጧል፡፡ አዲሱ ጠቅላይ ሚኒስትር የሚያስፈጽሙት የኢህአዴግን ርዕዮተዓለም ነው፡፡ ይህ ወቅት አገራችንን ከባድ ፈተና ያጋጠማት ወቅት ከመሆኑ አንጻር የእሳቸው በሳል አመራር አገሪቱን ወደተሻለ ሁኔታ እንድትመራ አስተዋጽኦ በማድረግ ረገድ ትልቅና የማይተካ ሚና አለው፡፡

 

አዎ! ሕዝብ የተጠራቀመ ጥያቄ አለው፡፡ የመልካም አስተዳደር ጥያቄዎች አሉ፡፡ የእኩል ተጠቃሚነት ጉዳይ አለ፡፡ በገጠርና በከተሞች አካባቢ ከተማረው ወጣት ጋር አብሮ የማይሄድ የሥራ አጥነት ችግር ይታያል፡፡ ለወጣቱ ተብሎ የሚከፈቱ የሥራ ፈጠራ ዕድሎች በትክክል ወጣቱን ማዕከል ያደረጉ አለመሆናቸው ሌላ ችግር ነው፡፡ በተጨማሪም የዴሞክራሲ፣ የሰብዓዊ መብት፣ የፍትሕ ጥያቄዎች በስፋት የሚነሱ ናቸው፡፡ የትምክህት፣ የሃይማኖት አክራሪነት፣ ዘረኝነት…ግጭቶችን ጭምር የሚያቀጣጥሉ ወደመሆን ተሸጋግረዋል፡፡ ከምንም በላይ መንግሥታዊ ሥልጣን የያዙ አካላት በማወቅም ይሁን ባለማወቅ የመንግሥትን ሥልጣን ላልተገባ የግል ብልጽግና የማዋል ዝንባሌዎች ገዝፈዋል፣ ሙስናና ብልሹ አሠራሮች በየተቋማቱ ሕጋዊ አሰራር መስለዋል፡፡


እነዚህን ችግሮች ኢህአዴግ አሳምሮ ያውቃቸዋል፡፡ ማወቅ ብቻም አይደለም፣ ችግሮቹን ለመፍታት በተደጋጋሚ ለሕዝብ ቃል ገብቶ ግን መተግበር አቅቶት በሕዝብ ፊት ደካማ መስሎ ለመታየት ተገድዷል፡፡


የመፍትሔው አካል ለመሆን ሲሉ ሥልጣን ለመልቀቅ የደፈሩትን የቀድሞ ጠቅላይ ሚኒስትር አቶ ሀይለማርያም ደሳለኝ ውሳኔን በተግባር ሥራዎች ይደግፋል ተብሎ ይጠበቃል፡፡ የመፍትሔው አካል እንደሚሆንም ይጠበቃል፡፡


ኢህአዴግ ላይ የወጣውን የኪራይ ሰብሳቢ ፖለቲካ ኢኮኖሚ ገዳይ ጋንግሪን ቆርጦ የመጣል አቅም ሊኖረው ይገባል፡፡ አዲሱ ጠቅላይ ሚኒስትር የሕዝብን የተጠራቀመ ጥያቄ ደረጃ በደረጃ በመቅረፍ በተግባር የለውጥ አካል መሆናቸውን ማስመስከር አለባቸው፡፡ ያኔ ሕዝብም ሆ! ብሎ ከጎናቸው ይቆማል፣ ሕዝቡም የችግር ምንጭ ብቻ ሳይሆን በተግባር የመፍትሔውም አካል ይሆናል፡፡


ለአዲሱ ጠቅላይ ሚኒስትር መጪው ጊዜ የተሳካና ፍሬያማ እንዲሆንላቸው እንመኛለን፡፡

 

በመኮንን ተሾመ ቶሌራ - ዘገዳም ሠፈር

 

ሰውረነ!

ከአላዋቂ አጉራሽ፣

ከአፍ አበላሽ፡፡

 

ጉርሻን በቅጡ የማይችሉ ሰዎች ጎራሽን የጠቀሙ ይመስል በወጥና በቅባት አፉን፣ አንዳንዴም ልብሱን ሁሉ አበላሽተው ነገሩን ሁሉ እንዳይሆን እንዳይሆን ያረጉታል፡፡


ሰነፍ መምህርም ለተማሪዎቹ ያላዋቂነት ትምህርት ሲሰጥ እንደዛው ከጥቅሙ ጉዳቱ ያመዝናል፡፡ በተለይ ተማሪው ብዙም በእድሜና በእውቀት ያልጎለመሰ ሲሆን፣ ጥፋቱ የከፋም ይሆናል፡፡ ሰሞኑን በማህበራዊ ሚዲያ ያነበብኩት ነገር እንደዚሁ “አላዋቂ ለባሽ ልብስ አበላሽ” ሆኖብኝ ነው፡፡ እንደ ዘርያዕቆብ ፈላስፋው ተደብቄ ከኖሩኩበት ዋሻ ብቅ እንድል ያደረገኝ፡፡


በውቀቱ ስዩም የተባለው “የሥነ-ፅሁፍ ጠበብት” እንደለመደው “ሰውረኝ” በምትል አላጋጭ ፅሁፍ ፕሮፌሰር ፍቅሬ ቶሎሳን መወረፉን ሳይ እቺን ምላሽ (reaction) ልሞነጫጭር ወደድኩኝ፡፡


ለነገሩ የሥነ ፅሁፍ ልምድ እንጅ የሥነ-ፅሁፍ ትምህርት በዋለበት ያልዋለውን ትንሹ ብላቴና በውቀቱ ላይ ብቻ ያየሁት ችግር ስላልሆነና በአብዛኛው የኛን ትውልድ የሚመለከት የ“አላዋቂ አልባሽ…” ትችት መብዛቱን ያስተዋልኩ ስለመሰለኝ ነው፡፡ ይህችን አጭር ፅሁፍ ለመጻፍ የተነሳሁት፡፡- ቢሆንም ማሳያ እንዲሆንልኝ በአብዛኛው የዚሁኑ “ብላቴና” ችግሮች አነሳለሁ፡፡ እርግጠኛ ነኝ እሱ ከዚህ የበለጠ ጭቃ ለቅላቂ ስለሆነ እኔን ስም አጥፊ አይለኝ፡፡


ምንም እንኳን የሸክስፒርን ቦታ ባልሰጠዉም የራሱ ቀለም ያለዉ ፀሃፊ በመሆኑና ልጅእግር አስተዉን ስለምረዳ በዉቀቱን ስነ-ፅሑፍ ባለመማሩ ብቻ በተለምዶ “የልምድ አዋላጅ”/“Traditional Midwives”/ እየተባሉ ከሚጠሩት ፀሀፍት አልመድበዉም።


በመጀመሪያ ላነሳ የምወደው አንድ ሰው በተለይ እንደ “በውቄ” ዓይነት የሥነ-ፅሁፍ ጠበብት ሌላው ላይ ትችት ለመስጠት በሚናገርበት ወይም በሚፅፍበት ርዕሰ ጉዳይ ላይ ያለውን እውቀትና ልምድ እንዲሁም አካዳሚያዊ ተአማኒነት (Authority) ማየት ይገባዋል፡፡ እዚህ ላይ “በውቄ” ግጥምን መግጠም እንጂ ስለግጥም ለመናገር የትኛው ደብር ነው የመሪጌታነት ማዕረግ የሰጠው፡፡ እኔን ሁል ጊዜ የሚገርመኝ “ብላቴናው” እኛው በሰጠነው አድናቆትና የፌዝ ሥነ-ፅሁፍ ጭብጨባ ቱባ ባህላችንን፣ ሃይማኖታችንን እና ለሰማይ ለምድር የከበዱ የሥነ-ፅሁፍ ሰዎቻችንን ለመተቸት ጉልበት ያገኘ ይመስለኛል፡፡ መተቸት መብቱ ቢሆንም ፀጋዬ ገብረ መድህንን የሚያክል የሥነ-ፅሁፍ ሊቅ (gaint) አዲስ አለማየሁን የሚያክል ፈር ቀዳጅ በበሰለና በሰላ ምሁራዊ አይን ሳይሆን በፌዝ እያዋረዱ የራስን ስም ለመገንባት መጣርን የመሰለ ከራስ ጋር ያለ ስህበት (Ego) ያለ አይመስለኝም፡፡ አንዳዳድ ጊዜ ደግሞ ትምህርታዊና አመራማሪ ባልሆነና አናዳጅ በሆነ መልኩ ከምድር አልፎ በሰማይ ያሉ ጻድቃንንና ሰማዕታትና ማንጓጠጥ አለዋቂ እንጅ አሰላሳይ የሚያስብል አይመስለኝም፡፡


በመሆኑም ጎራሽ ስላገኘን ብቻ የሰውን አፍና ልብስ ማበላሸት ተገቢ ነው ብዬ አላምንም፡፡ በመጀመሪያ ማጉረስ ያለብን ማጉረስ ያለብንን ያህል ብቻ መሆን ይገባዋል፡፡ በሌላም በኩል የአጎራረስ አዋቂ መሆን ያስፈልጋል፡፡


ለምሳሌ ሰሞኑን “በውቄ” ፕሮፌሰር ፍቅሬ ቶሎሳ እሳቸውና በሳቸው ደረጃ ብቻ ያሉ ሰዎች የሚግባቡበትንና ጠለቅ ያለ እውቀትን የሚጠይቀውን “ጉባዔ ቃና” ለኔና ለበውቄ ትውልድ እንደወረደ ስላመጡት ነገሩ ምንድን ነው ብሎ ከመመርመር ይልቅ ወደተለመደው ፌዝ ሮጦ አዋቂዎችን አላዋቂ ለማስመሰል መሞከሩ አሳዝኖኛል፡፡


ፕሮፌሰሩ እንኳን አንድ ቤት የማይመታና ቤት የሚመታ ግጥምንና ሌላውን የሥነ-ፅሁፍና የታሪክን ስንክሳር ለመረዳት የሚያስችል ልምድም ትምህርትም ያላቸው ይመስለኛል፡፡


እኔ እንደሚመስለኝ የሳቸው ዓላማ ቤት የሚመታ ሥነ-ፅሁፋዊ ውበት ያለው ግጥም ለኛ ለማስተማር ሳይሆን “ጉባዔ ቃና” ስለተባለው መንፈሳዊ፣ ሥነ-ግጥም ማስታወስ ነው፡፡ ሰውየውማ ከፈለጉ ያማረና ልብ የሚነካ ግጥም እንደሚጽፉ እናውቃለን፡፡ ለምን ቢሉ እሳቸው እንደብላቴናው ”ጆሮ ጠገብ” ብቻ ሳይሆኑ የሥነ-ፅሁፍ ትምህርት በዋለበት የዋሉ በልምድም ቢሆን ብዕርና ወረቀትን በማገናኘት የባተሉ ስለሆኑ፡፡


ለማንኛውም “ቧልተኛ ሰው አንቱ ሳይባል ያረጃል” እንዳይሆን ወደ ቁምነገሩ እንምጣና “ጉባዔ ቃና” ምንድን ነው የሚለውን ለመመርመር አዋቂዎች ከዋሉበት ለመዋል እንሞክር፡፡

 

“ጉባዔ ቃና”


ፕሮፌሰሩ እንዳሉት በአብዛኛው ሁለት ስንኞች ያሉት የአምላክ መወድስ ወይም የአንድ ምጡቅ ሃሣብ መግለጫ መንፈሳዊ የሥነ ግጥም ዓይነት ነው፡፡


ይህም በዓለማቀፍ ደረጃ በታሪካዊነቱና ዜማን በምልክት (ኖታ መሰል) ሁኔታ በማስቀመጥ አስገራሚ ስራ ከሰራው ከቅዱስ ያሬድ ጋር የሚገናኝ እንደሆነ ሊቃውንት ይናገራሉ፡፡ ቅዱስ ያሬድ የአስገራሚ ቅኔ ፈጣሪ በመሆኑ ይታወቃል፡፡ ነገር ግን ዋናው የቅኔው ዓላማ አምላካዊ ምስጋና መስጠት በመሆኑ አንዳንድ ጊዜ የያሬድ ቅኔ ቤት ሲመታ አይታይም ይባላል፡፡ በሌላ በኩል ደሞ እንደአስፈላጊነቱ ቤት የሚመታበትም ሁኔታ አለ፡፡


ይህን በተመለከተ በርካታ ፀሃፊዎች የሚጠቀሱ ቢሆንም ለጊዜው “ባህልና ክርስቲያናዊ ትውፊት በኢትዮጵያ” ከተሰኘው የካህሳይ ገብረ እግዚአብሔር መፅሐፍ አብነት እንጠቃቅስ፡፡


በዚህ መፃህፍ ፀሃፊው፡-


“የአገራችንን የግዕዝ ቅኔን በተመለከተ ከሁሉም ኢትዮጵያውያን ሊቃውንት በአንድነት የሚስማሙበት ነገር ቢኖር የቅኔ ጀማሪ ቅዱስ ያሬድ መሆኑን ነው፡፡ ይሁንና ብዙዎቹ የቅዱስ ያሬድ ግጥም ቤት አልባ ወይም ጎት ግጥም ነው ሲሉ፣ ከፊሎች ደሞ የለም ከሞላ ጎደል የተሟላ ነው ይላሉ ሲሉ፣ ከፊሎች ደሞ የለም ከሞላ ጎደል የተሟላ ነው ይላሉ” ሲል ፅፏል፡፡


ይህንንም ቤት ያለመምታት ጉዳይ አስመልክቶ አንድ ሌላ ባለቅኔ የተከበረው ያሬድ ለቅኔዎቹ ቤት ባለመስራቱ እንደተዋረደ ገልጾ መቀኘቱንም ይገልጻል፡፡ እንዲህ ብሎ፡-
ተትሕተ ያሬድ ዘኢተትሕተ፣


ለቅኔያቲሁ ደቂቅ እስመ ኢሐነጸ ቤተ፡፡


ይህ ባለቅኔ የሱን “ጉባዔ ቃና” ቤት መምታቱን ብቻ ስላየ ልክ በውቄ ፍቅሬ ቶሎሳ የተዋረዱ እንደመሰለው ሁሉ እሱም ያሬድ የተዋረደ መሰለው፡፡ ነገር ግን ትውልዱ ለቤት መምታት ሳይሆን አምላካዊ መወድስነቱን ይበልጥ አክሮ ለሺህ ዓመታት በያሬድ የተጀመረውን ቤት የማይመታ የሚመስለውን ያሬዳዊ ዜማ አክብሮ ይዞ ሲያወድስበት ሲያመሰግንበት ኖረ፡፡ በመሆኑም ባህላችን ታሪካችን ቅርሳችን ሆነ “ጉባዔ ቃና” እኛ ግን አላወቅነውም እንድናውቀው ያህል በካሕሳይ ገብረ እግዚአብሔር የተፃፉትን ጥቂቶቹን ለአብነት እንይ፡፡


እም ፈልፈለ ብዕል ገነት ንጉሥ ሰቀዩ፣
እምነቅዐ ወንጌል ገራህተ አርወዩ፡፡


ይህ ቅኔ ያሬዳዊ ሲሆን፣ ባለቅኔው “አርአያም” ብሎ ካስቀመጠው መደብ የተወሰደ ሲሆን፣ ወደ አማርኛ ሲመለስም ቤት የማይመታ ሆኖ እናገኘዋለን፡፡


ከፏፏቴ የንጉሥን (የክርስቶስን) ጓሮ አጠጡ፣
ከወንጌል ምንም እርሻውን አርኩ፡፡


የሚል ይሆንና ቤት ሳይመታ ቢቀርም መንፈሳዊ መልዕክቱ ግን እንደተጠበቀ እናገኘዋለን፡፡ ይህንን ሁኔታ ነው እንግዲህ ፕሮፌሰር ፍቅሬ ጉባዔ ቃናን እያሰቡ ሊያስተምሩን ያሰቡት ይሁንና በእሳቸው በቂ ማብራሪያ አለመስጠት ይሁን በኛ ትችት ወደጅነት መደነቋቆሩ የመጣው ለነገሩ፣ ቅኖች ብንሆን ኖሮ ችግር ያለው ለሚመስለን ነገር ጠይቀን መረዳት እንችል ነበር፡፡ ይሁንና ፈጥነን እውቀት ያላቸውን ቀደምቶቻችንን ወደመተቸት እየሮጥን የእውቀት ቀዳዳችንን እየከፈንን እንኖራለን፡፡


ለማንኛውም ጉባዔ ቃናን ይበልጥ እንረዳው ዘንድ በፀሃፊው ለአብነት ከተጠቀሰው ባለሦስት ስንኞች ቅኔያት አንዱን ደግመን እንይና ወደ አማርኛ ሲመለስ እንዴት ቤት መምታት እንደማይችል አስተውለን ፕሮፌሰር ፍቅሬን ለመርዳት እንሞክር፡፡


ሀገረ ክርስስ ሐዳስ ንድቅ፣
ዘበ ውስቴታ የኅድር ጽድቅ፣
ጻድቃን ኪያሃ አብደሩ እምወርቅ፡፡
ይህ ቅኔ የጾመ ድጓ ክፍል ከሆነው ከያሬድ ቅኔ የተወሰደ ሲሆን፣ እንደተነጋገርነው ወደ አማርኛ ሲመለስ ቤት ላይመታ ይችላል፡፡ ነገር ግን ግዕዙን ለሚያውቅና ለመረመረው ሥነ-ፅሁፋዊ ምጥቀቱን ያውቀዋል፡፡ (ለኔና ለበውቄ ባይገባንም)፡፡
ለማንኛውም ትርጉሙን በአማርኛ ስናየው፡-
የክርስቶስ አገር አዲስ ቤት፣
ጽድቅ/እንግዳ የሚያድርባት ናት፣
እውነተኞቹ ጻድቃን ከወርቅ አርሷን መረጡ፡፡


የሚል አተረጓጎም ሊኖረው የሚችል ሲሆን፣ ፕሮፌሰር ፍቅሬም ጉባዔ ቃናን ወደ አማርኛ ሲመልሱልን በግዕዙ እያሰቡ ግዕዝ የሚሸከመውን እምቅ ቅኔያዊ ምስጢር ተሸክመው ሳይሆን አይቀርም፡፡ በርግጥ ይህን አስቀድመዉ ቢያብራሩልን ጥሩ ሊሆን ይችል ነበር።


“በላ ልበልሃ” እየተባለም የሚዘረፈዉን የሙግት ቅኔና ሌሎችን ስነ ቃላዊ ትዉፊቶቻችንን (Oral Traditions) መዘከሩና ለአዲሱ ትዉልድ ማስተዋወቁም ሌላ የሚያስመሰግን ቁም ነገር እንጅ ማህበረሰባዊ እና ሀይማኖታዊ አፈንጋጭ (Deviant/Atheist) ነኝ በሚል ሊቧለትባቸዉ የሚገባ አልመሰለኝም።


በመሆኑም የእኛ የብላቴናዎቹ ተግባር ፊትለፊት የምናየውነን የታላላቆቻችንን ጎዶሎ ሳይሆን ውስጠ ሚስጥሩንና ታሪከ ነገሩን መሆን ይገባዋል ባይ ነኝ፡፡ ይህንን ስል ግን “ውሃ ሽቅብ አይፈስም” በሚል ብሂል ቀዳሚዎቻችን ሲሳሳቱ እርምት አንሰጥም ማለት አይደለም፡፡ ይሁንና ”አላዋቂ አጉራሽ…” ሆነን ግን ከታላላቆቹ መማር የሚገባቸውን ታናናሾቻችንን እንዳናስት እንጠንቀቅ!

Page 4 of 211

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us