You are here:መነሻ ገፅ»arts»news admin - Sendek NewsPaper
news admin

news admin

ከበቶለዋቅ ዋሪ

 

ከ25 ዓመታት በላይ እንደ ፈንጂ ሲፈራ የነበረው የኦሮሚያ ክልል ከፊንፊኔ ማግኘት ያለበት ህገ መንግስታዊ የልዩ ጥቅም ጉዳይ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ፀሃይ የሞቀው አገር ያወቀው ጉዳይ ሆኖ አነጋጋሪና አወያይ በመሆን ቀጥሏል መልካም ነው:: ጉዳዩ እንዲህ ግልጥልጥ ብሎ ለሰፊው ሕዝብ መቅረብ ሲችል ለአመታት ተደፋፍኖ ለፀረ ሰላምና ፀረ ሕዝብ ኃይሎች የተቃውሞ አጀንዳ ሆኖ መቆየት አልነበረበትም፤ይሁንና አሁን ሁሉም ነገር ትክክለኛውን መስመር በመያዝ ላይ ስለሚገኝ ቢዘገይም ለበጎ ነው ማለት ይቻላል በቅርቡ በኢፌዴሪ የሚኒስትሮች ምክር ቤት ፀድቆ ወደ ተወካዮች ምክር ቤት የተመራው የልዩ ጥቅም ረቂቅ አዋጅ በተወካዮች ምክር ቤት አባላትም ውይይት ተካሂዶበት ጉዳዩ ወደ ሚመለከተው ቋሚ ኮሚቴ ተመርቶ በይደር እንዲቆይ መወሰኑ ይታወቃል::


“የእነ ቶሎ ቶሎ ቤት ግድግዳው ሰንበሌጥ” እንዲሉ ይህ ረቂቅ አዋጅ ውጤት አልባ እንዳይሆንና ሁሉንም የሚያነጋግር በመሆኑ በውይይት እንዲብላላና የኦሮሞ ሕዝብ ፍላጎት ተሳክቶ የሌሎች ወገኖች መብትም ሳይነካ አዋጁ ብሰለት እንዲኖረው እንወያይበት መባሉ ትክክለኛና በአመራሮቻችን ብስለት የመጣ አመርቂ ውሳኔ እንደሆነ መረዳት አያዳግትም::


በረቂቅ አዋጁ ውስጥ በተጠቀሱት ልዩ ጥቅም በተባሉ ጉዳዮች ላይ በሌላ ፅሁፌ እይታዬን የማንፀባርቅ መሆኑ እንደተጠበቀ ሆኖ በዚህ ፅሁፍ በረቂቅ አዋጁ ላይ ስለተጠቀሰው የአፋን ኦሮሞ በፊንፊኔ የስራ ቋንቋ መሆን ፍላጎትን መሰረት በማድረግ እንዲህ ቢሆንስ የሚል ሌላውን እይታዬን ላንፀባርቅ:: የኦሮምኛ ቋንቋ አፋን ኦሮሞ የቀድሞዎቹ ጨቋኝ ስርዓቶች በሰፊው የኦሮሞ ሕዝብና በሌሎች ብሄር ብሄራሰቦችና ሕዝቦች ላይ ባደረጉት ገደብ የለሽ ተፅዕኖ ምክንያት የስነ ፅሁፍና የስራ ቋንቋ የመሆን ዕድል ባለማግኘቱ፤እንዳውም ሆን ተብሎ የቋንቋው ተናጋሪዎች የሚያፍሩበትና የሚሸማቀቁበት እንዲሆን በመደረጉ ምክንያት የሚፈለገውን ያህል ዕድገት ሳያመጣ ቆይቷል ::


ይህም ሆኖ ቋንቋው እንዳይረሳና እንዳይጠፋ በፅኑ የኦሮሞ ታጋዮችና ተቆርቋሪ ግለሰብ ምሁራኖች እንዲሁም ሰፊው የኦሮሞ ሕዝብ ለማንነቱ ባደረገው የዘመናት ተጋድሎ አፋን ኦሮሞ ዕድሜው ረዝሞ መቆየት ችሎ በጨቋኝ ገዢዎች በተፅዕኖ ከተቀበረበት ጉድጓድ በመውጣት ከ1983 ዓ.ም ወዲህ በይፋ ከሽግግር መንግስት ጊዜ ጀምሮ በኦሮሚያ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስት የስራና የትምህርት ቋንቋ ሆኖ በማገልገል ላይ ይገኛል፤ይህ ለሰፊው የኦሮሞ ሕዝብ ታላቅ ድል ሆኖ በታሪክ ተመዝግቧል

 

አፋን ኦሮሞ አሁን በምን ደረጃ ላይ ይገኛል?


የኦሮምኛ ቋንቋ አፋን ኦሮሞ የክልሉ መንግስት የስራና የትምህርት ቋንቋ ከሆነ ወዲህ በቀላሉ ሊታመን የማይችል ለውጥ ታይቷል፤በቋንቋው ለመናገርና ለመጠቀም ለዘመናት ሲጓጓ የቆየው የኦሮሞ ሕዝብ ከመንግስት ጎን ሆኖ ባደረገው ከፍተኛ ርብርብ እስከ ታችኛው ደረጃ ድረስ ትምህርት ቤቶች ተስፋፍተዋል፤በእነዚህ ትምህርት ቤቶች በሚሊየን የሚቆጠሩ ወድ የኦሮሞ ልጆች ተምረው ወደ ከፍተኛ ትምህርትም በመሸጋገር ተመርቀዋል በሚሊየን የሚቆጠሩ ደግሞ በመማር ላይ ይገኛሉ::


በአሁኑ ወቅት አፋን ኦሮሞ በከፍተኛ የትምህርት ተቋማትም የምርምር ቋንቋ ሆኖ በማገልገል ላይ ይገኛል፤ቋንቋው የዕድገት ግስጋሴውን በማጠናከር በተለያዩ ዩኒቨርስቲዎች በመጀመሪያ በሁለተኛና በሶስተኛ ድግሪ ጭምር በሺዎች የሚቆጠሩ ብቁ ዜጎችን በማፍራት ላይ እንደሚገኝ በገሃድ ይታወቃል::


ከዚህም በተጨማሪ በተለያዩ የህትመትና የብሮድካስት ሚዲያዎች እንዲሁም በአዲሱ ሚዲያ በቋንቋው በመሰራት ላይ እንደሚገኝ ይታወቃል፤በአፋን ኦሮሞ ተዘጋጅተው ለተደራሲያን የቀረቡ በርካታ መፅሓፍትም ታትመው ተሰራጭተዋል::


ባለፉት አመታት ታትመው ለተደራሲያን የቀረቡ በአፋን ኦሮሞ የተዘጋጁ መፅሃፍቶች ይዘታቸው ምንም ይሁን ምን ለቋንቋው እድገት የማይናቅ አስተዋፅኦ አበርክተዋል፤አሁንም በማበርከት ላይ ይገኛሉ ማለት ይቻላል:: ከላይ እንደጠቀስኩት አፋን ኦሮሞ ከዘመኑ ቴክኖሎጂ ጋርም የተዋደደና ያለምንም ችግር በማገልገል ላይ ይገኛል፤በተለይ የቁቤ አፋን ኦሮሞን አነባበብና ስርዓት ጠብቆ ለሚፅፍ የዘመኑ ቴክኖሎጂ እጅግ በጣም ምቹ ስለመሆኑ ጥርጥር የለውም


እነዚህን ሁሉ ተጨባጭ ምቹ ሁኔታዎች ያሉት የኦሮሚኛ ቋንቋ አፋን ኦሮሞ የኢፌድሪ ፌዴራል መንግስት የስራ ቋንቋ መሆን የማይችልበት ምክንያት ምንድነው? ምን የሚያግደው ነገርስ አለ? እንደ አንዳንድ ወገኖች አመለካከት አፋን ኦሮሞም ሆነ ሌላ ቋንቋ ወደ አማርኛ ቋንቋ ድርሽ እንዳይል ይፈለጋል ይህ ሊያዋጣ የሚችል አካሄድ እንዳልሆነ ጉዳዩን በማቀንቀን ላይ የሚገኙ ወገኖች ሊገነዘቡት ይገባል፤ጉዳዩን ከተለያየ አቅጣጫና ከአለማዊ ሁኔታ አንፃር በቅንነት ማየትም ይጠበቅባቸዋል::


አማርኛ በታሪክ አጋጣሚና የቀድሞ ገዢ መደቦች በፈጠሩት ምቹ ሁኔታ እንዲሁም በርካታ ቅን ምሁራን ባከናወኑት በጎ ስራ እድገቱ ቀጥሎ በአሁኑ ስርዓታችንም የፌዴራል የስራ ቋንቋ መሆን ችሏል መልካም ነው፤የዚህ ፅሁፍ አቅራቢም እየተጠቀመበት ነው፤ሌላውም ወገን ቅንነትና ፍላጎት ካለው አፋን ኦሮሞን ሁለት ሳምንት ባልበለጠ ጊዜ ቁቤ አፋን ኦሮሞን በመማር መጠቀም ይችላል


ለህዳሴ ጉዞአችን ስኬት የአፋን ኦሮሞ ቋንቋ ትኩረት አግኝቶ የፌዴራል መንግስት የስራ ቋንቋ ሊሆን ይገባል!


አፋን ኦሮሞ በኢትዮጵያ አይደለም በአፍሪካ አህጉር የስራ ቋንቋ መሆን ይችላል፤ ይህ ማለት ምቹ ሁኔታዎች ከተፈጠሩ የቋንቋው ተናጋሪዎች እጅግ በርካታ በመሆናቸው ቋንቋው የአገር የስራ ቋንቋ ሆኖ ከማገልገል የሚያግደው ምንም ነገር የለም፤ ስለዚህ ያለፈው አልፏል፤ ከአሁን በኋላ ባለው ሂደት አፋን ኦሮሞ የፌዴራል መንግስታችን የስራ ቋንቋ ሆኖ እንዲያገለግል ጉዳዩ በሚመለከታቸው አከላት መሰራት አለበት::


ይህ መሆን ያለበት ባለው ነባራዊ ሁኔታ ላይ በመመስረት ነው እንጂ በጫናና የሌሎችን መብት በመጋፋት አይደለም፤መሆን የለበትም።የተያያዝነው የህዳሴ ጉዞ ከሰፊው የኦሮሞ ሕዝብ የተሟላ ተሳትፎ ውጭ ከግቡ ሊደርስ አይችልም፤በህዳሴው ጉዞ ውስጥ በሚከናወኑ ስራዎች ውስጥ ሁሉም ኦሮሞዎች አምነውና ፈቅደው በሚችሉት ቋንቋ በየትኛውም የፌዴራል መንግስት ተቋማት ውስጥ መስራት እንዲችሉ መደረግ አለበት::
ይህን የታላቅ ሕዝብ ፍላጎት ወደ ጎን በመተውና በምን አገባኝ አካሄድ በቸልታ ማለፍ በህዳሴው ጉዞ ላይ እንቅፋት እንዲፈጠር መፍቀድ እንደሆነ መገንዘብ ተገቢ ነው፤ ቋንቋው ሁለተኛ የፌዴራል የስራ ቋንቋ ከሆነ በሚሊየን የሚቆጠሩና በዚህ ስርዓት ጊዜ ውስጥ የተወለዱ የኦሮሞ ልጆች በተለያዩ የፌዴራል መንግስትና በቋንቋው በሚሰሩ መንግስታዊ ያልሆኑ ተቋማት ውስጥም የስራ እድል ማግኘት ይችላሉ::


በዚህ ስርዓት የመማር እድል አግኝተው የተማሩ የኦሮሞ ልጆች በተለያዩ ሙያዎች ከሰለጠኑ በኋላ በጥቃቅንና አነስተኛ ስራዎች ላይ ብቻ ተሰማርተው ኑሮአቸውን እንዲገፉ ማድረግ ተገቢ አይሆንም፤የተማሩ የኦሮሞ ወጣቶች በግብርና ስራዎች ላይ መሰማራት ብቸኛ አማራጭና ዕጣ ፍንታቸው ሊሆን አይገባም::


በየትኛውም የኦሮሚያ ክልል ዞን ውስጥ የሚገኝና የተማረ የኦሮሞ ወጣት ልክ ከሌላው ክልል በፌዴራል የስራ ቋንቋ በሆነው አማርኛ በተለያዩ የመንግስት ተቋማት የስራ ዕድል ማግኘት እንደሚችለው ሁሉ በአስተማማኝ ሁኔታ አማራጭ የስራ ዕድል ማግኘት እንዲችል ምቹ ሁኔታ መፍጠር ያሻል፤ለእኩል ተሳትፎና ተጠቃሚነት በዚህ ረገድም መታሰብ አለበት::


የኦሮሚያ ክልል ከአዲስ አበባ ፊንፊኔ ማግኘት ስለሚገበው ልዩ ጥቅም ረቂቅ አዋጅ ላይ እንደተጠቀሰው አፋን ኦሮሞ በአዲስ አበባ መስተዳድር መስሪያ ቤቶች የስራ ቋንቋ ሆኖ ያገለግላል፤ልምን ይህ ብቻ? ይህ እንዳለ ሆኖ አፋን ኦሮሞ በአዲስ አበባ መዋቅር ብቻ አይደለም በፌዴራል የመንግስት መዋቅሮች ውስጥም ከላይ በዘረዘርኳቸው ነባራዊና ተጨባጭ ሁኔታዎች ምክንያት የስራ ቋንቋ መሆን ይገባዋል::
ከልዩ መብትና ጥቅም ጋር ተያይዞ ሰሞኑን በተለያዩ መገናኛ ብዙሃኖች ተቃውሞአቸውን በማሰማት ላይ ለሚገኙ ኃይሎች ይህ እውነታ ተቃባይነት እንደሌለው ይታወቃል፤ግን ደግሞ በተቃውሞ በጩኸት፤ጉዳዩን ዝቅ አድርጎ በማበሻቀጥና በመንጫጫት የሚሆን ነገር የለምና በዚህ ሁኔታ በመንቀሳቀስ ላይ የሚገኙ ወገኖች ወደ ልቦናቸው ተመልሰው ጉዳዩን በሰከነ መንፈስ ሊመለከቱት ይገባል::


የሌላውም ድጋፍ አስፈላጊና ተገቢ ቢሆንም በራሱ ጉዳይ ላይ ወስኖና ድምፅ ሰጥቶ ተግባራዊ በማድረግ ተጠቃሚ መሆን የሚችለው ሰፊው የኦሮሞ ሕዝብ ነው፤ለዚህ ደግሞ የኦሮሚያ ሕዝብ ፍላጎቱም አቅሙም እንዳለው በመረዳት ሁሉም ወገን የአብሮነት ኑሮ እንዲቀጥል የበኩሉን እገዛ ማድረግ ይጠበቅበታል “ጨው ለራስህ ስትል ጣፍጥ…..”ይላል ያገሬ ሰው፤ያለበለዚያ በህገ መንግስቱ አንቀፅ 39 ላይ ያለውን ተግባራዊ ማድረግ የመጨረሻ አማራጭ ሊሆን ይችላል::

 

ክብረት ካህሳይ
ከፌዴራል ጠቅላይ ዐቃቤ ህግ የኮሙኒኬሽን ጉዳዮች ዳይሬክቶሬት

 

የሚያዝበት ገንዘብ በደብተሩ ሳይኖር ቼክ መፈረም ያለው ጉዳት ምን እንደሚመስል የችሎት መረጃ አጣቅሰን እንዲሁም የፌዴራል ጠቅላይ ዐቃቤ ህግ ህግ ጥናት ማርቀቅና ማስረጽ ዳይሬክቶሬት ዐቃቤ ህግ ባለሙያ አነጋግረን በሚከተለው መንገድ አቅርበነዋል፣ መልካም ንባብ።


የሚያዝበት ገንዘብ በደብተሩ ሳይኖር (አምስት መቶ ሰማንያ ስድስት ሺ ሶስት መቶ) ብር ቼክ ፈርሞ ለሌላ ግለሰብ የሰጠው ተከሳሽ በእስራት መቀጣቱ የችሎቱ ውሎ የያዘው መዝገብ ያትታል። ወንጀሉ በ1996 ዓ.ም የወጣውን የኢ.ፌ.ዲ.ሪ የወንጀል ህግ አንቀጽ 693/1/ ስር የተመለከተውን በመተላለፍ ኑሪ ተማም ሱሩር የተባለ ግለሰብ መከሰሱ የልደታ ፍትህ ጽ/ቤት የዐቃቤ ህግ የክስ መዝገብ ዝርዝር ያትታል።


የወንጀሉ ዝርዝሩ እንደሚያብራራው ተከሳሹ ቼኩ በሚያወጣበት ቀን ወይም ለክፍያ ለባንክ በሚቀርብበት ጊዜ የሚያዝበት በቂ ገንዘብ አለመኖሩን እያወቀ በሐምሌ 15 ቀን 2006 ዓ.ም በግምት ከቀኑ 6፡00 ሰዓት ሲሆን በልደታ ክፍለ ከተማ ቀበሌ 09/10 ክልል ልዩ ቦታው ጭድ ተራ ተብሎ ከሚጣራው አካባቢ ከግል ተበዳይ አቶ ሳልህ ርስቀይ ብረት ገዝቶ ክፍያውን ከአዋሽ ኢንተርናሸናል ባንክ ሞጆ ቅርንጫፍ ከአካውንት ቁጥር 002 ከ15/12/2006 ዓ.ም ጀምሮ የሚመነዘር የ586300 (አምስት መቶ ሰማንያ ስድስት ሺ ሶስት መቶ) ብር በቼክ ቁጥር ABY (ኤቢዋይ) 4200714 ጽፎ እና ፈርሞ የግል ተበዳይ በቼኩ ጀርባ ላይ ስማቸውን ጽፎ እና ፈርሞ ለአቶ መሀመድ ሱልጣን ገንዘቡን እንዲያወጡ ሰጥቷቸው ይሄዳል።


አቶ መሀመድ አገር ሰላም ብለው ገንዘቡን ለማውጣት ከአዋሽ ኢንተርናሸናል ባንክ ሞጆ ቅርንጫፍ ሲሄዱ ባንኩ በቂ ገንዘብ የለውም ብሎ ማረጋገጫ ሰጥቶ የመለሳቸው በመሆኑ የሚያዝበት በቂ ገንዘብ ሳይኖር ቼክ ማውጣት ወንጀል አቶ ኑሪ ተማም ከስሻቸዋለሁ ይላል የፌዴራል ዐቃቤ ህግ።


የዐ/ህግ ማስረጃ መርምሮ የቀረበለትን ሰነድ መዝኖ እንዲሁም የተከሳሽ ቃል ያዳመጠው የፌዴራል ከፍተኛ ፍ/ቤት ልደታ ምድብ 8ኛ ወንጀል ችሎት ተከሳሽ ጥፋተኛ ነው በማለት በ3 ዓመት ከ3 ወር ፅኑ እስራት እና 3100 (ሶስት ሺህ አንድ መቶ ብር) እንዲቀጣ ውሳኔውን አስተላልፏል።
ይህንን በተያያዘ በሌላ ችሎት ላይ የታየ የወንጀል ተግባር ደግሞ እንመልከት።


ተከሣሽ አሸብር አድማሱ ይባላል። ዕለቱ ሚያዝያ 12 ቀን 2ዐዐ7 ዓ.ም. ከቀኑ 8፡ዐዐ ሰዓት ነበር። ተከሣሽ በቂና የሚያዝበት ገንዘብ በባንክ አለመኖሩን እያወቀ በቦሌ ክፍለ ከተማ ወረዳ ዐ7 ልዩ ቦታው ጉርድ ሾላ ቀበሌ መዝናኛ ፊት ለፊት ለግል ተበዳይ ለገሰ ከበደ በቼክ ቁጥር ኦ.ዋይዐዐዐ625245 በሆነ የቼክ ቅጠል ላይ ብር 2ዐዐ,ዐዐዐ/ ሁለት መቶ ሺህ ብር ከኦሮሚያ ኢንተርናሽናል ባንክ ሆራ ቅርንጫፍ በ12/1ዐ/ዐ7 ዓ.ም እንዲከፈል ፅፎና ፈርሞ ሰጠው። የግል ተበዳይም በ13/11/ዐ7 ዓ.ም ቼኩን ለባንኩ ሲያቀርብ በቂ ገንዘብ የሌለ መሆኑን ከባንኩ ተገለጸለት።


በዚህም ምክንያት በ1996 ዓ.ም የወጣውን የኢ.ፌ.ዴ.ሪ የወንጀል ሕግ አንቀጽ 693/1/ ሥር የተመለከተውን በመተላለፍ የሚያዝበት ገንዘብ ሳይኖር ቼክ መስጠት ወንጀል የቦሌ ፍትህ ጽ/ቤት ዐቃቢ ሕግ ጉዳይን አጣርቶና መርምሮ ክስ መሠሰረተበት።


ዐቃቢ ሕግ ነሐሴ 15 ቀን 2ዐዐ7 ዓ.ም ክሱን ለፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት 1ኛ ወንጀል ችሎት አቀረበ። ክሱ የቀረበለት ፍርድ ቤትም ከግራ ቀኙ የቀረቡለትን የሰነድና የሰው ማስረጃዎች ከመረመረ በኋላ ተከሳሽ ጥፋተኛ ነው በማለት ጥቅምት ዐ3 ቀን 2ዐዐ8 ዓ.ም በዋለው ችሎት በ3ዓመት ከ3ወር ጽኑ እስራት እና በብር 3ዐዐዐ /ሶስት ሺህ ብር/ እንዲቀጣ ወስኖበታል። በአካውንት በባንክ ደብተር ውስጥ ገንዘብ ሳይኖር ቼክ መፈረም የወንጀል ተግባር መሆኑን ከላይ በተጠቀሱ የችሎት ውሎዎች መረዳት ይቻላል።ከዚህም በተጨማሪ በተጻፈ ቼክ ላይ ሀሰተኛ ቁጥር መጨመርም ከህግ ፊት እንደሚያስቆም ተከታዩ የችሎት ጉዳይ መመልከት ለዛሬው ርእሳችን የሚያጠናክር አስተማሪ ሀሳብ አለው።


የጌታወርቅ ታደሰ ትባላለች። በ1996 ዓ/ም የወጣውን የኢፌድሪ የወንጀል ህግ አንቀፅ 696(ለ) የወንጀል ህግ አንቀፅ 27/2/ 696(ለ) የወንጀል ህግ አንቀጽ 382(1) እንዲሁም አንቀጽ 382(1)) ላይ የተመለከተውን በመተላለፍ ወንጀል መከሰሷ የልደታ ፍትህ ጽ/ቤት ዐቃቤ ህግ የክስ መዝገብ ያትታል።


የወንጀሉ ዝርዝር እንደሚያስረዳው ተከሳሿ የማይገባ ብልጽግና ለራሷ በማሰብ ሰኔ 30/2006 ዓ.ም ከቀኑ በግምት 8፡00 ሰዓት ሲሆን በልደታ ክ/ከተማ ወረዳ 1 ክልል ልዩ ቦታው ምድር ሀይል ግቢ ውስጥ አንድ ሺ ሁለት መቶ ሃምሳ አራት /1,254/ ብር ከባንክ እንድታወጣ ቁጥሩ 2899686 የሆነ ቼክ ተቀብላ በዚሁ ቼክ ላይ በፊደል ከተጻፈው ፊት ለፊት ላይ ሰባ/70/ እና በቁጥር ከተፃፈው ፊት ለፊት ላይ ሰባት/7/ ጨምራ በመጻፍ ሰባ አንድ ሺ ሁለት መቶ ሃምሳ አራት /71,254/ ብር በ02/11/2006 ዓ.ም ከኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ቂርቆስ ቀበሌ ቅርንጫፍ ያወጣች በመሆኑ በፈፀመችው ከባድ የማታለል ወንጀል ተከሳለች።


ይህ በተያያዘም የወንጀል ህግ አንቀጽ 382(1) ስር የተመለከተውን በመተላለፍ የማይገባ ብልጽግና ለራሷ በማሰብ በፈፀመችው ቼክን ወደ ሀሰት መለወጥ ወይም ወደ ሀሰት የተለወጠውን ቼክ መገልገል ወንጀል መከሰሷ የፌዴራል ዐቃቤ ህግ የክስ መዝገብ ያስረዳል።


በፌዴራል ከፍተኛ ደረጃ ፍ/ቤት ልደታ ምድብ 20ኛ ወንጀል ችሎት ጥር 16 ቀን 2008 ዓ.ም በዋለው ችሎት ፍ/ቤቱ የዐ/ህግ ማስረጃ መርምሮ ተከሳሿ ጥፋተኛ ነች በማለት 7 ዓመት ፅኑ እስራት እና በ7000.00 /ሰባት ሺ ብር/ እንድትቀጣ ውሳኔውን አስተላልፏል።


ውድ አንባቢዎች ከላይ ለመነሻ የጠቀስናቸው ከቼክ ጋር የተያያዙ ጉዳዮች በበርካታ ችሎቶች ላይ አንዳንድ የህብረተሰብ ክፍሎች ተከሰው ሲቀጡ ይስተዋላል ይህንን አስመልክተን በዚህ ዙርያ የህግ ግንዛቤ እንዲኖር በማሰብ የፌዴራል ጠቅላይ አቃቤ ህግ ህግ ማርቀቅና ማስረጽ ዳይሬክቶሬት የፌዴራል ዐቃቤ ሕግ አመለወርቅ አጎናፍር በቼክ ዙርያ ተከታዩን ሙያዊ ትንተና ሰጥተውናል።


ቼክ አንድ ሰው በባንክ ውስጥ ካስቀመጠው ገንዘብ ለሌላ ሰው እንዲከፈልለት ትዕዛዝ የሚያስተላልፍበት ሰነድ ነው። ይህ ሰነድ ደግሞ ሙሉ በሙሉ ቼክ ነው ብሎ ቼክነቱ ለማረጋገጥ የሚያስፈልጉ በውስጡ የያዙ መስፈርቶች አሉት። ቼኩን የሚያወጣው ሰው ፊርማ፣ ቀን፣ ምን ያህል ገንዘብ መከፈል እንዳለበት እና ሌሎችም የመሳሰሉትን ተሟልተው መጻፍ ይኖርባቸዋል። ቼክ ለመባል እነዚህ መስፈርቶች ሳያሟላ ቼክ ልንለው አንችልም።
የቼክ ባህሪ ለማየት ብንሞክር ለምሳሌ በባህሪው ክፍያን የመፈጸሚያ ሰነድ ከሚባሉት ውስጥ አንዱ ነው። ይህም ምንድን ነው ሰዎች ግብይት በሚፈጽሙበት ጊዜ ብዙ ገንዘብ ይዘው ከቦታ ወደ ቦታ እንዳይሄዱ እንዳይቸገሩ፣ ለስርቆትም እንዳይዳረጉ የሚፈጽሙት ግብይት ብዙ ገንዘብ የሚያስፈልግበት ሊሆን ስለሚችል ያንን ብር ተክቶ የሚከፈል ክፍያውን ሙሉ በሙሉ ተክቶ የሚፈጽም ሰነድ ነው።


የቼክ አላማ ከመነሻው ለክፍያ ብቻ ነው የሚውለው። ቼክ ላይ የሚፈጸሙ ወንጀሎች ሲታይ በሀገራችን ህግ በሁለት መልኩ ማየት ይቻላል። የመጀመርያው በወንጀል ህግ አንቀጽ 693 ላይ የተቀመጠው በቂ ገንዘብ ሳይኖር ቼክ ፈርሞ ማውጣት ነው። ይህ ህጉ ላይ በተቀመጠው አገላለጽ መሰረት እንደሚለው ማንኛውም ሰው በሂሳብ ደብተሩ አካውንቱ ላይ በቂ ገንዘብ ሳይኖረው ቼኩን በሚያወጣበት ጊዜ ፈርሞ በሚሰጥበት ጊዜ ቼኩን የተሰጠው ሰው ቼኩን ለባንክ በሚያቀርብበት ጊዜ በቂ ገንዘብ የሌለው መሆኑን እያወቀ አንድ ሰው ቼኩን ፈርሞ የሚሰጥ ከሆነ ወንጀል ፈጽሟል ማለት ነው።


በወንጀል ህጉ መሰረት ይህ መሰሉ ወንጀል እስከ 10 ዓመትና የገንዘብ መቀጮም ጭምር ያስቀጣል። ሰዎች በግብይት ወቅት ቼኩን እንደ ክፍያ ሲጠቀሙ በአካውንት ደብተራቸው ውስጥ በቂ ገንዘብ መኖሩ አስቀድመው ማረጋገጥ ማወቅ አለባቸው። ያንን ሳያረጋግጡ አለያም እንደሌላቸው እያወቁ ቼኩን ፈርመው የሚያወጡ ከሆነ በባንኩ ውስጥ አለያም በአካውንቱ ውስጥ ገንዘብ ከሌለ ያ ሰው በወንጀል ተጠያቂ ይሆናል።


ይህ በቂ የሆነ ገንዘብ መኖር አለበት ብሎ ህጉ የሚያስቀምጠው በሁለት ሁኔታዎችን ነው። የመጀመሪያው ቼኩን የሚያወጣው ሰው ወይም ፊርማ የሚሰጥ ሰው ቼኩን የፈረመበት ጊዜ ለሚከፍለው ሰው ለሚፈርመው ሰው የሚሰጥበት ቀን አለ። በዛ ሰዓት ባባንኩ ውስጥ በቂ ገንዘብ እንደሌለው የሚያውቅ ከሆነ ያስቀጣዋል። ወይም ደግሞ በዛን ሰዓት ኖሮት እንኳን ቼኩን የተቀበለው ሰው ሄዶ ባንክ ቼኩን በሚያቀርብበት ጊዜ እንዲከፈለው ሲጠየቅ በቂ ገንዘብ እንደሌለው ካወቀ አሁንም ተጠያቂ ይሆናል። በ2 ጊዜዎች ነው ተጠያቂ የሚሆነው። ምናልባትም ቼኩ የተሰጠው ሰው በንግዱ ህጉ ባለው ድንጋጌ መሰረት እስከ 6 ወር ያንን ቼክ ባንክ አቅርቦ ክፍያ መጠየቅ ይቻላል። በ6ወሩ ውስጥ ቼኩን ተፈርሞ እስከ 6 ወር ድረስ ለባንክ የማቅረብ መብት አለው። ቼክ የተቀበለው ሰው በዚህ ጊዜ ውስጥ በፈለገው ጊዜ ውስጥ የመሄድ መብት ስላለው ቼኩ የተቀበለው ሰው በነዚህ 6 ወራት ውስጥ ሂሳብ ውስጥ ገንዘብ ከሌለ ቼኩን ያወጣው ሰው ተጠያቂ ይሆናል ማለት ነው።


ከዚህም ባለፈ በቸልተኝነት ወንጀልም ያስቀጣል። ምናልባት ሰውየው/ሴቷ/ ሲፈርም/ስትፈርም/ ቼኩን የተቀበለ ሰው ባንክ ቤት ሆዶ ገንዘቡን በሚጠይቅበት ጊዜ ገንዘብ እንደሚኖር ማወቅ አለበት። ከሚለው ድንጋጌ በተጨማሪ የዛን ጊዜ ብር አለኝ ወይስ የለኝም ብሎ በጥርጣሬ ማጣራት እየተገባው አለኝ የለኝም ብሎ ሳያጣራ በአካውንቱ ላይ ገንዘብ ሳይኖር በቸልተኝነት የሚፈርም ከሆነ ተጠያቂ ነው። በቂ ገንዘብ ሳይኖር ቼክን ማውጣት አንዱ የወንጀል ተጠያቂነት ነው።


ሌላው በቼክ ሰነድ ላይ የሚመጣው ወንጀል የማታለል ወንጀል ድርጊት ነው። አንቀጽ 692 ይወድቃል። ብዙ ጊዜ ሰዎች ቼክ ፈርመው ሲሰጡ በግብይት ወቅት ሲጠቀሙ በቂ ገንዘብ ሊኖራቸው አለያም ላይኖራቸው ይችላል። ቼኩን ላይ የሚያስቀምጧቸው አንዳንድ ነገሮች ለምሳሌ ፊርማ ቼኩን የሚያወጣው ሰው ፊርማ አንድ አይነት ካልሆነ ክፍያ አይፈጸምለትም። አንድ አይነት አይደለም ይባላል። ስለዚህ በዚህ ሁኔታ የቼክ ፈራሚው ወንጀል ፈጽሟል ማለት ነው። ምክንያቱም ቼኩን የሰጠው ሰው እምነት አጉድሎበታል የተሳሳተ እምነት እንዲኖረው አድርጓል። ትክክለኛ የሆነ ቼክ ነው በዚህ በሚል ያንን ቼክ የተሳሳተ እንደሰጠው በሱ እምነት ተጠቅሞበታል፣ አሳስቶታል በዛ ላይ ደግሞ የተሳሳቱ ነገሮች ተጠቅሟል በሚል በማታለል ወንጀል የሚያስጠይቅ ይሆናል።


ቼክ የሚያወጣ ሰው ብዙ ጊዜ በፖሊስ ጣብያ እና በፍርድ ቤት የሚታዩ የክስ መዝገቦች ላይ ተከሳሾች /በባንክ ሂሳብ ቁጥራቸው በቂ የሆነ ገንዘብ ሳይኖር ቼክ የሚፈርሙ ተከሳሾች የሚሰጡት ምላሽ “አለኝ ብየ ነው የፈረምኩት፣ መቼ እንዳወጣሁት አላውቅም፣ መቼ እንዳለቀብኝ አላውቅም፣ በባንክ አካውንቴ ገንዘብ አለመኖሩ አውቃለሁ። ነገር ግን ለዋስትና፣ ለመያዣ ስል ነው እንጂ ገንዘብ እንደሌለኝ አውቃለሁ ”የሚሉ ሀሳቦች ያቀርባሉ። ያም ሆነ ይህ ከተጠያቂነት አያድናቸውም።


በሀገራችን ህግ የቼክ ዋና አላማ ክፍያ መፈጸም ብቻ እንጂ ዋስትና ማስያዣ ሊያገለግል አይችልም። ህጉም ለዋስትና ይውላል ብሎ አልደነገገም።
ሰበር የሰጠው ውሳኔም ቢታይ ቼክ አገልግሎቱ ክፍያን መፈጸም ብቻ እንጂ ዋስትና መሆን አይችልም ሲል ወስኗል። ስለዚህ ሰዎች ይህንን አውቀው ቼክ ፈርመው በሚያወጡበት ጊዜ መጀመርያ በባንክ አካውንታቸው ላይ በቂ ገንዘብ መኖሩና አለመኖሩን በትክክል ማረጋገጥ አለባቸው። ካልሆነ ግን ተጎጅ የሚሆኑበት አጋጣሚ አለ።


በተበዳዮች በኩል ሲታይ ደግሞ በቼክ ክፍያ የሚቀበል ሰው ከፍተኛ ጥንቃቄ ማድረግ አለበት። ቼክ መቀበል ያለበት ሰው በጣም እምነት በሚጥልበት ሰው ላይ፣ በደምብ የሚግባባው ብዙ ግብይቶች ይፈጽምና ከዚህ በፊት መልካም ግንኙነት ያለው ጥሩ ስነምግባር ካለው ሰው አለያም እምነት ከሚጣልበት ሰው ላይ ቢሆን ይመረጣል።


ቼኩን መቀበል ያለባቸው ብዙ ጊዜ የሚያውቀው ሰው ቢሆን እንኳን ቼኩ ላይ የሚጻፉ ነገሮች ተሳስተው ሊጻፉ ስለሚችሉ ቼኩን አላወጣሁም ጠፍቶኝ ነው የሚሉ ምክንያቶች ሊመጡ ስለሚችሉ ሰዎች በዚህን ወቅት ምስክር እማኝ የሚሆኑ ሰዎች ባሉበት ማድረግ ቢችሉ እነዚህን ቅድመ ሁኔታዎችን ማድረግ የቼክ ላይ የሚፈጸሙ ወንጀሎች መከላከል ይቻላል።


በመጨረሻ አንድ ሰው የሚያዝበት ገንዘብ በደብተሩ ሳይኖር ቼክ ላይ ከመፈረሙ በፊት ከፍተኛ ጥንቃቄ ማድረግ እንደሚገባው እንዲሁም የሚያዝበት ገንዘብ በደብተሩ ሳይኖር ቼክ ላይ መፈረም ከህግ ተጠያቂነት የማያድን መሆኑን ሁሉም ሰው ማወቅ ይገባዋል።

 

በድንበሩ ስዩም

      የኢዲ ስቴላር ትሬዲንግ እህት ኩባንያ የሆነው አሐዱ ሬዲዮ ጣቢያ ከትናንት በስቲያ ሐምሌ ሶስት ቀን 2009 ዓ.ም በተለምዶ ሲ. ኤም ሲ ተብሎ በሚታወቀው አካባቢ በኢትዮጵያ የኢኮኖሚ ባለሙያዎች ማህበር ሕንፃ ላይ አያሌ ታዳሚያን በተገኙበት ሥነ- ሥርዓት የሬዲዮ ጣቢያውን በተመለከተ ጋዜጣዊ መግለጫ ተሰጥቷል።

ይህንን ጋዜጣዊ መግለጫ በጋራ የሰጡት የአሐዱ ሬዲዮ ጣቢያ መስራችና ባለቤት አቶ እሸቱ በላይ፣ የአሐዱ ሬዲዮ ጣቢያ ዋና ሥራ አስኪያጅ ጋዜጠኛ ጥበቡ በለጠ እና የሬዲዮ ጣቢያው ዋና አዘጋጅ ጋዜጠኛ ካሳ አያሌው ካሣ ናቸው።

በዚሁ ጋዜጣዊ መግለጫ ላይ የጣቢያው አመራሮች እንደገለፁት አሐዱ ሬዲዮ በዋናነት የሚሰራባቸውን መሠረታዊ ጉዳዮች አስረድተዋል። ከነዚህ መካከልም ሬዲዮ ጣቢያው በየሰዓቱ ዜና የሚያቀርብ ሲሆን ስርጭቱም ለ24 ሰዓታት የማይቋረጥ መሆኑን ተናግረዋል። ከዚህም በተጨማሪ አሐዱ ሬዲዮ ጣቢያ ኢትዮጵያዊ በሆኑ ርዕሠ ጉዳዮች ላይ ትኩረት እንደሚያደርግ የገለፁት የሥራ ኃላፊዎች፣ የኢትዮጵያ ታሪኮች፣ ባህሎች፣ እምነቶች፣ ፍልስፍናዎች፣ አስተሣሰቦች፣ ፖለቲካዊ አመለካከቶች፣ ኢኮኖሚያዊ ጉዳዮች አሐዱ ሬዲዮ ጣቢያ ጉዳዬ ብሎ የያዛቸው ስራዎቹ መሆናቸውን ተናግረዋል። ከኢትዮጵያ ውጭ ያሉ ጉዳዮችንም ወደ ኢትዮጵያ ሲተረጎሙ አንዳች ጠቀሜታ ያላቸው መሆናቸውን ካረጋገጠ በኋላ እንደሚያቀርብ ተናግረዋል።

ኃላፊዎቹ በእጅጉ አፅንኦት ሰጥተው የተናገሩበት ጉዳይ ሬዲዮ ጣቢያው የሚሠራው ለኢትዮጵያዊያን ስለሆነ “የኢትዮጵያዊያን ድምጽ” ብለውታል። ኢትዮጵያ ያለፈ ታሪኳ፣ አሁን ያለችበት ሁኔታ እና የወደፊቷ ኢትዮጵያ ላይ ትኩረት የሚያደርግ ሬዲዮ ጣቢያ ነው ተብሏል።

ከታዳሚያን የተነሱ ልዩ ልዩ ጥያቄዎቸም በዕለቱ ተነስተዋል። የአሐዱ ሬዲዮ ጣቢያ ኤዲቶሪያል ፖሊሲን በተመለከተ ለተነሳው ጥያቄ ሲመልሱ፣ አሐዱ ሬዲዮ የኢትዮጵያ ብሮድካስት ሕግን፣ የሀገሪቱን ልዩ ልዩ ህጎችና ደንቦች በማክበር፣ አለማቀፍ ስምምነቶችን እና የጋዜጠኝነት ሥነ-ምግባርን መሠረት አድርጎ የተሰናዳ መመሪያ እንዳላቸው አውስተዋል።

ከጋዜጠኞች ለተነሱት ጥያቄዎች መልስ ከተሰጠ በኋላም የአሐዱ ሬዲዮ ጣቢያ 94.3 FM አደረጃጀቱ ምን እንደሚመስል ጉብኝት ተደርጓል። ሬዲዮ ጣቢያው እጅግ ዘመናዊ በሆነ ቴክኖሎጂ የተደራጀ መሆኑ ይፋ ሆኗል። አሐዱ ሬዲዮ ጣቢያ ከበርካታ ተባባሪ አካላት ጋርም እንደሚሰራ ተነግሯል። በዕለቱ በፅሁፍ የቀረበው ጋዜጣዊ መግለጫም የሚከተለውን ይመስላል።

አሐዱ ሬዲዮ በተለያዩ የንግድ ሥራዎች ላይ በተሰማራው እና የኢዲ ስቴላር ትሬዲንግ እህት ኩባንያ በሆነው ኢዲ ስቴላር ሚዲያ ሴንተር የተቋቋመ፣ ዘርፈ ብዙ የመገናኛ ብዙኃን ድርጅት ነው።

ኢዲ ስቴላር ባለፉት 20 ዓመታት በአገር ውስጥ እና በውጭ አገሮች በልዩ ልዩ ኢንዱስትሪዎች ላይ ተሰማርቶ ካከናወናቸው ሥራዎች ጎን ለጎን፣ ታላላቅ የአደባባይ ላይ ሥራዎችን ሲሠራ የቆየ ድርጅት ነው። ድርጅቱ ከጅምሩ እንደ ህልም ይዞ ሲንቀሳቀስበት የቆየውን የሬዲዮ እና የቴሌቪዥን መገናኛ ብዙኃን የመክፈት ዕቅዱን ለማሳካት መንገዱን ሲያመቻች ቆይቷል። ዋነኛ ሥራዎቹንም ከሕዝብ ጋር የሚያገናኙ ድልድዮች ላይ ያተኮሩ እንዲሆኑ በማሰብ ታላላቅ የንግድ ትርዒቶችን አካሂዷል፤ የአገር ውስጥ እና የውጭ ታላላቅ ኢቨንቶችን አስተባብሯል፤ ከአስር ዓመት በላይ የሬዲዮ ፕሮግራም በተለያዩ የሬዲዮ ጣቢያዎች ላይ አዘጋጅቶ ሲያቀርብም ቆይቷል፤ በየተወሰነ ጊዜ የሚወጣ መጽሔትም አሳትሟል።

“አውቶሞቲቭ ጆርናል” የሬዲዮ ፕሮግራም፣ አውቶ ፕላስ” መጽሔት፣ እንዲሁም በኢትዮጵያ በዐይነቱ የመጀመሪያ እና ብቸኛ የሆነውናኢንተርናሽናል አውቶሞቲቭ ፌር” የተባለው ዓለማቀፍ የንግድ ትርዒት፤ በየጊዜው የሚያስተባብራቸው አውደ ጥናቶች፣ ታላላቅ ጉባዔዎች እና ሌሎችም የመድረክ ዝግጅቶች ኢዲ ስቴላር የመገናኛ ብዙኃንን ሥራ ባህሉ አድርጎ ለመቆየቱም ምስክሮች እና ለአሐዱ ሬዲዮ 94.3 ኤፍ ኤም መንገድ ጠራጊዎች ናቸው። ኢዲ ስቴላር የብሮድካስቲንግ ፈቃድ ያገኘው ዘንድሮ ቢሆንም፣ ለስምንት ዓመታት ያህል የንግድ ሬዲዮ ለማቋቋም ከፍተኛ ጥረት ሲያደርግ ቆይቷል።

“አሐዱ” በግእዝ ቋንቋ “ቀዳሚ፣ የመጀመሪያ“ የሚል ትርጉም አለው፤ አሐዱ ሬዲዮም እንደ ስሙ በመረጃ፣ በቴክኖሎጂ፣ እና በአቀራረብ ራሱ ቀድሞ፣ አድማጮቹን ቀዳሚ ለማድረግ የሚተጋ የሬዲዮ ጣቢያ ነው።

አሐዱ ሬዲዮ፣ ምንም እንኳን የንግድ ሬዲዮ ቢሆንም፣ በመረጃ እና ዕውቀት አማካይነት፣ ኢትዮጵያዊ እሴቶችን በማስታወስ እና በማስተዋወቅ፣ ማኅበራዊ እና ባህላዊ ህይወትን የማጠናከር ኃላፊነትን ወስዷል። የአሐዱ ሬዲዮ ተልዕኮ ለኢትዮጵያዊያን (እና ለመላው የሰው ልጅ) ታማኝ እና ወሳኝ የመረጃ፣ የቁም ነገር እና የመዝናኛ ምንጭ መሆን ነው።

የአሐዱ ሬዲዮ ርዕይ ደግሞ በዘርፉ የልህቀት ማዕከል (Centre of Excellence) መሆን ነው።

ይህንኑ ተልዕኮውን ለመወጣት እና ርዕዩን ለማሳካት ይችል ዘንድ ጣቢያው ሶስት ጠንካራ ምሶሶዎችን አቁሟል፤ እነዚህም ሦስት ምሶሶዎች፡-

1.  በማኅበረሰቡ አኗኗር እና አስተሳሰብ ላይ አወንታዊ ለውጥ ለማምጣት የሚያግዝ፣ ደጋግ ኢትዮጵያዊ እሴቶች እንዲከበሩ እና ለቀና ማኅበራዊ ትስስር እንዲውሉ የሚያሳስብ፣ እውነተኛ፣ ሚዛናዊ፣ የሚጠቅም መረጃ፣

2.  ይህንን በጥንቃቄ የተሰበሰበ፣ የተተነተነ፣ እና በጥንቃቄ የተዘጋጀ መረጃ ወደ አድማጭ በላቀ የድምፅ ጥራት ማቅረብ የሚያስችል፣ ዘመኑ የደረሰባቸው የሥልጣኔ ግብዓቶች የተሟሉለት ዘመናዊ የድምፅ መቅረጫ፣ ማቀናበሪያ እና ማስተላለፊያ ቴክኖሎጂ፤ እንዲሁም

3.  ሐቀኛ እና ሕዝባዊ ፋይዳ ያላቸውን መረጃዎች ሰብስቦ፣ ከግራ ከቀኝ አስተንትኖ፣ በዘመናዊው የሬዲዮ ቴክኖሎጂ መረጃዎቹን አቀናብሮ አየር ላይ የሚያውል የሰለጠነ፣ በሙያው ልምድ ያካበተ፣ አዳዲስ ነገር የመፍጠር አቅም

4.  ያለው፣ ተግባብቶ በቡድን ሊሠራ የሚችል፣ እርስ በርሱ ለመማማር ዝግጁ የሆነ፣ ለሚሠራው ሙያ እና ለሚያገለግለው ሕዝብ ክብር ያለው የሰው ኃይል ናቸው።

በእነዚህ ወሳኝ ምሶሶዎች፡- በመረጃ፣ በቴክኖሎጂ እና ሁለቱን አስተባብሮ ወደ አድማጭ በሚያደርሰው የሰው ኃይል አማካይነት አሐዱ ሬዲዮ፣ በአዲስ አበባ እና በዙሪያዋ በሬዲዮ ሞገዱ አማካይነት፣ ሕዝቡን ከመረጃ እና ከዕውቀት ጋር የሚያገናኝ ድልድይ ሆኖ ያገለግላል፤ የመዝናኛዎችም አመንጪም ይሆናል።

አሐዱ ሬዲዮ ዘርፈ ብዙ መገናኛ ብዙኃን ለመሆን ባለው ዕቅድ መሠረት፣ ከሬዲዮው ጎን ለጎን ጠንካራ የድረ ገፅ መገናኛ ብዙኃን እያደራጀ ነው። ድረ ገፁ የአሐዱ ሬዲዮን መሠረታዊ ባህርያት ተከትሎ፣ ከድምፅ ባሻገር መረጃዎችን በጽሑፍ፣ በፎቶ፣ እና በቪዲዮ አስደግፎ ያቀርባል፤ የሬዲዮውን ስርጭትም በኢንተርኔት አማካይነት በቀጥታ ያስተላልፋል፤ ተቀናብረው የተዘጋጁ ፖድካስቶችንም ሥርጭቱን በቀጥታ መከታተል ላልቻሉ ተከታታዮች ያጋራል። የአሐዱ ድረ ገፅ መረጃዎችን በፍጥነት ያካፍላል፣ በፍጥነት ያድሳል።

የአሐዱ የማኅበራዊ ድረ ገፅ መገናኛዎች (ፌስቡክ፣ ኢንስታግራም፣ ዩቲዩብ፣ ትዊተር…) የአሐዱን የሬዲዮ እና የድረ ገፅ ተግባራት እንዲያግዙ ተደርገው ተቀርፀዋል። በእነዚህ የአሐዱ ማኅበራዊ የድረ ገፅ መገናኛዎች አማካይነት፣ መረጃዎችን፣ ምሥሎችን፣ ጥቆማዎችን የመስጠት፣ በሕዝብ አስተያየት ላይ የተመረኮዙ ጥናቶችን (polls) የማካሔድ፣ ከሬዲዮው አድማጮች እና ከድረ ገፁ ተከታታዮች ጋር ቀና የሆነ መስተጋብር የመፍጠር አገልግሎት ይኖራቸዋል።

የአሐዱ ሬዲዮ ተልዕኮ እንዲሳካ የሚያግዙን፣ ሌሎች ዕድሎቻችን አብረውን እንዲሠሩ በጥንቃቄ የመረጥናቸው ተባባሪ አዘጋጆቻችን ናቸው። እነዚህ በተለያዩ መገናኛ ብዙኃን ልምድ ያካበቱ ድርጅቶች እና ባለሙያዎች ትምህርታዊ እና አዝናኝ ፕሮግራሞቻቸውን አሰናድተው፣ በአሐዱ በኩል ከአድማጮች ሊገናኙ ተዘጋጅተዋል።

አሐዱ ሬዲዮ ቀድመውት እየተደመጡ፣ እየታዩ እና እየተነበቡ ያሉትን መገናኛ ብዙኃን እንደሙያ አጋሮቹ ስለሚቆጥራቸው፣ እና የእነሱ ስኬቶች ለበለጠ ስኬት እንደሚያተጋው ስለሚያምን፣ ምን ጊዜም ቢሆን ከእነርሱ ጋር ተባብሮ ለመሥራት በሩን ክፍት አድርጎ ይጠብቃል፤ የአብረን እንሥራ ጥሪውንም ያስተላልፋል።

ባለቅኔው ደበበ ሰይፉ

Thursday, 13 July 2017 14:20

 

በጥበቡ በለጠ

      ከሐምሌ 5 ቀን 1942- ሚያዚያ 16 ቀን 1992 ዓ.ም ታላቁ የኢትዮጵያ የሥነ - ግጥም፣ የቴአትር፣ የሥነ-ጽሁፍ ሊቁ ደበበ ሰይፉ የተወለደው በዛሬው ዕለት ግንቦት 5 ቀን ነው። ደበበን በተወለደበት ቀን በፎቶዎቹ እንዘክረው።

 -    ወደ መፍትሄው ከመሄዳችን በፊት ካለፈው ስህተታችን መማር አለብን

 

ከአክሰስ ሪል እስቴት በስማቸው ቤት የገዙ ደንበኞች

 

 

በአክሰስ ሪል እስቴት በቅርቡ በአቶ ኤርሚያስ ጠቅል አመልጋ የቀድሞ የቦርድ ሊቀመንበር በተሰጠው መግለጫ እና ከዚህ መግለጫ በኋላ የቤት ገዥ አብይ ኮሚቴ እና አሁን በሥራ ላይ ያለው የአክሰስ ሪል እስቴት የዲሬክተሮች ቦርድ በጋራ በሰጡት መግለጫ ላይ እኛ ቤት ገዥዎች የምንለው አለ። በቅድሚያ የቤት ገዥ አብይ ኮሚቴ እና የዲሬክተሮች ቦርድ በጋራ የሰጡበት መግለጫ ተመሳሳይ ባሕርያቸውን የሚያሳይ ነው።

 

ይኸውም አሁን በሥራ ላይ ያለው ቦርድ ምንጩ ከአክሰስ Share Holders ሲሆን፤ ለተመረጠበት ዓላማ በጠንካራ ጐኑ የቆመ አይመስልም። ከዚህም በመነሳት የአክሰስ ሪል እስቴት ኩባንያ መብቱንም ግዴታውንም በእኩል ለማስጠበቅ ገለልተኛ እና ጠንካራ በሕጋዊ መንገድ የተመረጠ ቦርድ እንደሚያስፈልገው አሻሚ አይደለም። አሁን ካሉት የዳሬክተሮች ቦርድ መካከል ሁለት ሦስተኛው በሚሊዮኖች በሚቆጠር ገንዘብ በስማቸው ቤት ከአክሰስ የገዙ ናቸው። በሌላ በኩል ደግሞ የአክሰስን ኩባንያ ሼር ከ25,000 እስከ 100,000 በሚደርስ ገንዘብ አክስዮን ያላቸው ሆነው እናገኛቸዋለን። ስለዚህ ከወከላቸው አብዛኛው ቤት ገዥ ላልሆነው Share Holders መብትና ጥቅም ሚዛናዊ ውሣኔ ለመወሰን ይሳናቸዋል። ሁልጊዜም በድምፅ ብልጫ በማለት ሚዛኑ ወደ ቤት ገዥ እና Share Holders በመሆን አጣምረው ለያዙት የዲሬክተሮች ቦርድ ይሆናል።

 

ሌላው ማኔጅመንትን በተመለከተ ያለንን ልዩነት ማስቀመጥ ተገቢ ነው። ይኸውም በዚህ የዲሬክተሮች ቦርድ የሚሰየመው ሥራ አስኪያጅ ገለልተኛ፣ ከዚህ ቀደም ከድርጅቱ ጋር ምንም የጥቅም ንክኪ የሌለው፣ በዕውቀት ላይ የተመሠረተ፣ በተለይም በኮንስትራክሽን ማኔጅመንት ባለሙያ መሆን ሲገባው፣ ፍጹም ተቃራኒ በሆነ መልኩ ተሰይሞ ይገኛል።

 

በአሁኑ ጊዜ ያለው የአክሰስ ሪል እስቴት ሥራ አስኪያጅ ከዚህ ቀደም በአክሰስ ኩባንያ በኃላፊነት እየሰሩ፣ በሌላ በኩል የግል ድርጅት (ማራኪ ፕሮፌሽናል የጥበቃ ድርጅት) አቋቁመው ከአክሰስ ጋር የጥቅም /Contrat/ ሥራ የነበራቸው፤ አክሰስ ሪል እስቴትን በመክሰስ በግምት ከሃያ ሁለት ሚሊዮን ብር በላይ ያስፈረዱ እና በአሁኑ ሰዓት ጥቅማ ጥቅምን ሳይጨምር በወር ብር 50,000.00 /ሃምሳ ሺህ ብር/ ደመወዝ እየተከፈላቸው ላለፉት ሁለት ዓመት ጀምሮ በአክሰስ ሪል እስቴት ሥራ አስኪያጅ ሆነው የሚገኙ እና የዚህ ቦርድ ድጋፍ ያልተለያቸው ናቸው።

 

ለአንባቢያን እና ለባለድርሻ አካላት ግንዛቤ ይረዳ ዘንድ፣ አቶ ኤርሚያስ ከሀገር ከመውጣቱ በፊት ለማራኪ የጥበቃ ድርጅት በወር ብር 1,117,000.00 /አንድ ሚሊየን አንድ መቶ አስራ ሰባት ሺህ ብር/ ለጥበቃ ይከፈል የነበረ ሲሆን፤ ይህ የአክሰስ ንብረት አሁን ደግሞ በብር 38,812.50 /ሰላሳ ስምንት ሺህ ስምንት መቶ አስራ ሁለት ብር ከሃምሳ ሣንቲም/ በዚሁ የጥበቃ ድርጅት እየተጠበቀ መሆኑን የሚያሳይ ሠንጠረዥ ተያይዟል። ይህንን ልዩነት ሕዝብና መንግሥት ይፍረደው። በተመሳሳይ የሥራ አገልግሎት በፊት እና አሁን የሚከፈለውን ማነፃፀር ጥሩ ማሳያ ነው።

 

ከዚህም በተጨማሪ የሂሣብ ባለሙያ የሆኑት የቀድሞው የድርጅቱ የፋይናንስ መምሪያ ዋና ኃላፊ አሁንም በወር ብር 20,000.00 /ሃያ ሺህ ብር/ ደመወዝ በድርጅቱ ተቀጥረው የሚገኙ ናቸው።

 

የቤት ገዥ አብይ ኮሚቴን በተመለከተ የሚከተለውን አቅርበናል። ይህ ኮሚቴ የአቶ ኤርሚያስ ከሀገር መውጣትን ተከትሎ በግርግር ያለምንም ማጣራት የተመሠረተ ነው። በጥቂት የቤት ገዥዎች ብቻ የሚታወቀው ይህ የቤት ገዥ አብይ ኮሚቴ ሦስት አምስተኛዎቹ (3/5) ሰብሳቢውን አቶ አክሎክ ሥዩምን ጨምሮ በስማቸው ቤት የገዙ የአክሰስ ሪል እስቴት ደንበኞች አይደሉም፤ ይህን የቤት ገዥ አብይ ኮሚቴ በበላይነት እና በውሣኔ ሰጭነት የሚመሩት ከአንድ ግለሰብ ለቤት መግዣ ከብር 400,000 ሺህ ብር በላይ ያልከፈሉ ቤት ገዥ በጉዳይ አስፈጻሚነት በውልና ማስረጃ ውክልና የተሰጣቸው እንጂ በቀጥታ ቤት የገዙ የአክሰስ ደንበኛ አይደሉም።

 

ነገር ግን ከቤት ገዢው መዋጮ ላይ ብር 450,000.00 (አራት መቶ ሃምሳ ሺህ ብር) ከአክሰስ ሪል እስቴት ደግሞ በወር ከ15 እስከ 20,000 ብር ደመወዝተኛ ሆነው የአክሰስ ሪል እስቴት በጉዳይ አስፈጻሚነት እንዲሁም አቶ አለምነህ ደሴ በደመወዝ ብር 6,000 /ስድስት ሺህ ብር/ ተቀጥረው ከውልና ማስረጃ ምዝገባ ጽ/ቤት በአሁኑ ሥራ አስኪያጅ ሥልጣን ተሰጥቷቸዋል።

 

ስለዚህ የአክሰስ ደንበኞች በመሆን ቤት ከገዙት ጋር የአመለካከት ልዩነት በስፋት ይታያል። የዛሬ ሁለት ዓመት ገደማ ከፍተኛ የመንግሥት ባለሥልጣናት በተገኙበት መንግሥት በጠራው የቤት ገዥዎች ጠቅላላ ስብሰባ ላይ የቤት ገዥው አቋም ወስዶ የወጣው በውላችን መሠረት ቤታችንን ካልሆነም በውላችን መሠረት ገንዘባችንን የሚል ነበር። መንግሥትም ይህን ለማስፈጸም ቃል የገባበት ቀን መሆኑ ይታወሳል።

 

ይህ በእንዲህ እንዳለ የቤት ገዥ ጠቅላላ ጉባዔ ሳያውቀው በኮሚቴው ፍላጐት ብቻ በማህበር ተደራጅቶ መሬት መረከብ የሚል ሃሳብ መሰራጨት ተጀመረ። ይህም ግልፅነት የሌለው አካሄድ በሦስት መደብ መከፋፈልን በቤት ገዥዎች ዘንድ ፈጥሯል። አንደኛው፤ በአብይ ኮሚቴ ሰብሳቢ የሚመራው የወኪል ቡድን አንድ ማህበር አቋቁመን መሬቱን በሙሉ በአንድ የቤት ገዥ ማህበር እናስተዳድረዋለን በማለት የተፈጠረውን የቤት ገዥዎች ችግር ለሥራ መተዳደሪያ ሊያደርገው ሲያመቻች ይታያል።

 

ሁለተኛ፤ በስሙ ቤት በመግዛት የአክሰስ ሪል እስቴት ደንበኛ የሆነው የመጨረሻ አማራጭ ከጠፋ በየራሳችን ሳይት 19 ማህበር በማቋቋም የየራሳችን ቦታ እንረከብ ይላል።

 

ሦስተኛው፤ ያልተሰባሰበው መደብ መጀመሪያውኑም ቤት ለመግዛት አስቤና ገንዘብ የከፈልኩት ቁልፍ ለመረከብ ስለሆነ በውሉ መሠረት ቤቴን ወይም ገንዘቤን ከዚህ በኋላ በማህበር ተደራጅቶ ሌላ ገንዘብ ከኪሴ ማውጣት አልፈልግም ይላል።

 

የቤት ገዥ የብር 5,000 /አምስት ሺህ ብር/ መዋጮ በተመለከተ ያለንን መረጃ በዚህ መልክ አስቀምጠነዋል። ከቤት ገዥው በአንድ ቤት 5,000.00 /አምስት ሺህ ብር/ በድምሩ ከስድስት ሚሊየን ብር በላይ ከቤት ገዥው ተሰብስቧል። ከዚህም ውስጥ ብር 3,638,311.98 /ሦስት ሚሊየን ስድስት መቶ ሰላሳ ስምንት ሺህ ሦስት መቶ አስራ አንድ ብር ከዘጠና ስምንት ሣንቲም/ ሚያዝያ 20 ቀን 2009 ዓ.ም ከአክሰስ ፋይናንስ መምሪያ ተ/ሥ/አስኪያጅ በአቶ ኃ/ሚካኤል ምሥጋናው እንዲሁም በ12 እና 15/09/2009 ዓ.ም በአቶ አክሎክ ሥዩም ፊርማ የውስጥ ማስታወሻ ልውውጥ በሠንጠረዡ እንደሚታየው /4 ገጽ ሰነድ ተያይዟል/ የአክሰስ ኩባንያ በብድር ወሰደ በማለት የአክሰስን ሠራተኞች እና የዳይሬክተሮች ቦርድ /አበል/ ደመወዝ፣ ነዳጅ፣ ስልክ እና ትራንስፖርት፣ የአዳራሽ ኪራይ እና ሌሎችም በሚል ወጪ ተደርጓል።

 

ከዚሁ ከቤት ገዥ መዋጮ ላይ ብር 450,000.00 /አራት መቶ ሃምሣ ሺህ ብር/ ሌሎች የመኪና የነዳጅ፣ የሻይ፣ የጽዳት ጥቅማ ጥቅሞችን ሳይጨምር ለቤት ገዥ አብይ ኮሚቴ ሰብሳቢ በአቶ አክሎክ የተከፈለ በሚል ተይዟል። ከዚህም በተጓዳኝ አቶ አክሎክ በአክሰስ የወቅቱ ሥራ አስኪያጅ በውልና ማስረጃ የተመዘገበ የአክሰስ ሪል እስቴት የጉዳይ ማስፈጸም ሥልጣን ተሰጥቷቸዋል። የድርጅቱን መኪና ነዳጅና ደመወዝ ይጠቀማሉ። ይህ የተዋጣ ገንዘብ በምን ላይ እንደዋለ አብዛኛውን የቤት ገዥው አያውቀውም። የቤት ገዥውም ለጠቅላላ ጉባዔ ሪፖርት ተደርጐ አያውቅም።

 

አቶ ኤርሚያስ የሰጡትን መግለጫ በተመለከተ ሃሳባችን ይህንን ይመስላል። አቶ ኤርሚያስ ጠ/አመልጋ ተዝቆ የማያልቅ ስህተት መፈጸሙ የሚካድ አይደለም። ሕዝብ በነበረው አመኔታ ከ1 ነጥብ 4 ቢሊዮን ብር በላይ በመክፈል በአንድ ወረቀት /ደረሰኝ/ ብቻ ተረክቧል፤ ይህ ገንዘብ ወደ አክሰስ ሪል እስቴት መግባቱን ያዩ የብዙ ሰዎችን፣ ድርጅቶችን፣ ኪራይ ሰብሳቢዎችን ቀልብ ስቧል። በዚህም የተነሳ ሕጋዊና ሕጋዊ ባልሆነ መልኩ ከአክሰስ ሪል እስቴት ጋር በሚደረጉ ስምምነቶች ድርጅቱ በውስጥም በውጭም ተመዝብሯል።

 

አቶ ኤርሚያስ አስተካክላለሁ፣ ሕዝቡንም እክሳለሁ በማለት የሥራ አፈጻጸም ፕሮፖዛል ይዘው ወደ ሀገር ውስጥ በመግባት በድጋሚ የቦርድ ሰብሳቢ መሆናቸው አይዘነጋም። በድምፅ ብልጫ ተሸንፈው እስከተወገዱ ድረስ። አሁን ያቀረቡት እክሳለሁ አለምንም ተጨማሪ ወጪ በአጭር ጊዜ ውስጥ ወደ ሥራ በመግባት አስረክባለሁ፣ ለቤት ገዥው ዋስትና እሰጣለሁ፣ ከውጭ ኩባንያ ጋር በጋራ እሰራለሁ የሚሉት ጉዳይ አዋጭነቱን እና የጋራ ጥቅምን የሚያስከብር መሆኑን ለዜጐች የቆመው መንግሥት አጥንቶ ውሣኔ እንዲሰጥበት ለመንግሥት የምንተወው ጉዳይ ነው።

 

ይህንን የተፈጠረውን የአክሰስ ሪል እስቴት ጉዳይ ለመፍታት በማንኛውም ግለሰብ፣ ድርጅት ወይም መንግሥት መፍትሔ በማግኘት የሚቀርብ የአፈጻጸም ፕሮግራም ወደ ተግባር ከመግባቱ በፊት መንግሥት /የቴክኒክ ኮሚቴ/ ካለፈው ስህተት ተምሮ መወሰድ የሚገባቸው ገንቢ አስተያየቶችን ማስቀመጥ እንፈልጋለን።

 

1ኛ. ገለልተኛ ነፃ መብት እና ግዴታውን የሚያውቅ የጥቅም ግጭት የሌለበት ሕጋዊ ሥርዓትን የተከተለ የዳይሬክተሮች ቦርድ አባላት በጠ/ጉባዔ ማስመረጥ፣

 

2ኛ. በዳይሬክተሮች ቦርድ የሚመረጠው የድርጅቱ ሥራ አስኪያጅ ገለልተኛ ነፃ የሆነ ከዚህ ቀደም ከአክሰስ ሪል እስቴት ጋር ምንም ዓይነት የጥቅም ንክኪ የሌለበት እና በዕውቀት ላይ የተመሠረተ ይህንንም መንግሥት /የቴክኒክ ኮሚቴ/ አጣርቶ የሥራ አስኪያጅ ሥልጣኑን ሲያጸድቅለት፣

 

3ኛ. ምንም እንኳን ጠንካራ የቤት ገዥ ኮሚቴ አስፈላጊ መሆኑ ቢታመንም የቤት ገዥ ኮሚቴ ትልቅ ሥልጣን ቤቱን ለመረከብ ሲባል ለመንግሥት አቤቱታ ማሰማት እንጂ ወደ ግንባታ ሙያ ገብቶ አንድ ብሎኬት እንደማያስቀምጥ የሚታመን ስለሆነ የአክሰስ ሪል እስቴት የቤት ገዥ ደንበኞች ኮሚቴ በአዲስ መልክ በስማቸው ቤት በገዙ ደንበኞች መዋቀር ይኖርበታል፣

 

4ኛ. እስካሁን ጉዳዩን በማወሳሰብ አክሰስን ሪል እስቴትን የተቆጣጠረውን ገፍቶ በማውጣት በሕጋዊ መንገድ ሜዳውን ለሥራ የተመቻቸና እንዲሁም ለመንግሥት ቁጥጥር የተመቸ ግልጽ እና ከሙስና የፀዳ መሆን ይኖርበታል፤

 

5ኛ. ከዚህ በኋላ የሚደረጉ ማንኛውም አፈጻጸም ለቤት ገዥው ዋስትና ወይም ኢንሹራንስ ቅድሚያ የሚሰጠው ጉዳይ ሊሆን ይገባል።

 

6ኛ. የቤት ገዥውም ሆነ ሼር ሆልደሩ እምነቱ በመንግሥት ላይ ብቻ የተንጠለጠለ በመሆኑ መንግሥት ቤት ገዥው ቤቱን እስኪያገኝ ድረስ ቦርዱንና ማኔጅመንቱን በቅርብ የሚከታተል አፈጻጸሙን የሚገመግም ተቆጣጣሪ የመንግሥት አካል ሊኖር ወይም ሊመደብለት ይገባል።

 

7ኛ. በሙስና እና በኪራይ ሰብሳቢነት እንዲሁም ሕግን ባልተከተለ ኮንትራት በአክሰስ ሪል እስቴት ውስጥ እጃቸውን ያስገቡ በሕግ ሊጠየቁ ይገባል።

 

8ኛ. በመንግሥት የተቋቋመው የችግር ፈቺ አብይ ኮሚቴ የጉዳዩን መጓተት እና የቤት ገዢውን ችግር ከዚህ ወደ ባሰ ውስብስብ ነገር እንዳይገባ በጥልቀት ተገንዝቦ ሁሉንም ወገን በሚያረካ መልኩ ውሣኔ ሊያስተላልፍ ይገባል።

 

 

 

 

 

 

ከበሮ ሲያዩት ያምር ሲይዙት ያደናግር

ከኤርሚያስ ጠቅል አመልጋ

ባለፈው ሳምንት የአክሰስ ሬል እስቴት ቤት ገዢዎች ኮሚቴ ስብሳቢ እና የዲሬክተሮች ቦርድ ሰብሳቢ  በሰጡት የፕሬስ መግለጫዎች እንዳየነው ምንም አይነት መሬት ወርዶ ተግባራዊ ሊሆን የሚችል የመፍትሄ እቅድ የላቸውም። የሰንደቅ ጋዜጣ አዘጋጅ በቀጥታ “የናንተ የመፍትሄ እቅድ ምንድን ነው?’’ ብሎ ለጠየቃቸው ጥያቄ የተሰጠው መልስ የተጨበጠ እቅድ እንደሌላቸው የሚያሳይ ነው። ቃል በቃል እቅዳቸው የሚከተለው ነው። “መሬቶቹ ለቤት ገዢዎቹ እንዲያለሙዎቸው በመብትነት ከተሰጡ፤ እንዴት መልማት እንዳለባቸው እቅድ ይወጣላቸዎል። መጀመርያ መሬቶቹን ማግኘት ነው’’። ቀጥሎ ለቀረበላቸው የእቅዳቸው የግንባታ ፋይናንስ ምንጭ ምን እንደሆነ ጥያቄ፤ የሰጡት መልስ የሚከተለው ነው “ህዝብን አማክረን ነው ለመንግስት ፕሮፖዛል ያቀረብነው። መንግስት መሬቱን ከሰጠን ተጨማሪ ገንዘብ አውጥተን ለመገንባት አብዛኛው ህዝብ ጋር ተወያይተንበታል፤ በፊርማም የተረጋገጠ ሰነድ ለመንግስት አቅርበናል። በዋስትናነት ግን ከመንግስት የምንጠብቀው ሙሉ ገንዘባችንን እንዲያስመልስልን ነው። አለአግባብ የበለፀጉትን ሰዎች በህግ አግባብ እንዲጠየቁ ነው’’ ብለዋል።

ቀጥሎም አሁን ባለው የመኖሪያ ቤቶች ግንባታ ዋጋ በተለይ ከአስር እና ከአስራ አምስት ፎቆች በላይ ለመገንባት ከፍተኛ የገንዘብ አቅም ይጠይቃል። ከቤት ገዢዎች መካከል ምን ያህሉ ተጨማሪ ወጪ መክፈል ይችላሉ@ ተብለው ሲጠየቁ የሚከተለውን መልስ ሰጥቶታል፤ “ለምሳሌ በአንድ ሳይት ያሉ ሰባ ሰዎች አሉ። ገንዘባቸው ሙሉ ለሙሉ ተበልቶ አልቋል። በዚህ ሁኔታ ውስጥ እያሉ መሬት ተሰጣቸው እንበል፤ መጀመሪያ ያላቸው አማራጭ ባላቸው አቅም መሬቱን ወደ ቤት ግንባታ ለመለወጥ መንቀሳቀስ ነው። በእንቅስቃሴያቸው ወቅት የገንዘብ እጥረት ይገጥማቸዋል ወይንስ አቅም ኖሯቸው ይጨርሳሉ? በጊዜው የሚታወቅ ነው የሚሆነው። ዛሬ ላይ ሆኜ መተንበይ አልችልም። ሕዝቡ ግን ሙሉ ለሙሉ ያልከፈለው ክፍያ በመኖሩ መሬቱ ሲሰጠው ክፍያውን አጠናቆ ቢያንስ መስረት ማውጣት ይችላል። መሰረት ማውጣት ከተቻለ በሀገሪŸ ሕግ መስረት ብድር በማፈላለግ ገንብቶ ሊጨርስ የሚችልበት እድልም አለ።

እስቲ ይሄን “እቅድ’’ እንደው በትንሹ እንˆን ወደ ተራ ሂሳብ እናውርደው፤ ሁለት ሺህ ቤት ገዢዎች አሉ እንበል። እያንዳንዱ ቤት በአማካይ 125 ሜትር ካሬ ይሆናል ብለን እናስብ። በአሁኑ ግዜ ግንባታው በትንሹ በሜትር ካሬ10,000 ብር ይፈጃል። ይህ ማለት ግንባታው ቢያንስ 2.5 ቢልዮን ብር ይፈጃል ማለት ነው።

ቤት ገዢዊች ከVAT ውጭ ለአክሰስ ሬል እስቴት የከፈሉት ብር 1.2 ቢልዮን ብር ነው። በሁለት ሺህ ቤት ገዢ ሲካፈል በአማካይ እያንዳንዱ ቤት ገዢ የከፈለው 600.000 ብር ይሆናል። በትንሹ ለግንባታ የሚያስፈልገው ተጨማሪ 2.5 ቢልዮን ብር ለ2000 ሰዎች ሲካፈል ከየአንዳንዱ ቤት ገዢ የሚፈለገው ተጨማሬ ክፍያ 1,250.000 ብር ይሆናል ማለት ነው። የአቶ አክሎግ “እቅድ’’ ይሄ ነው። ይሄን ሂሳብ እንˆን የሰሩት አይመስለኝም። ቤት ገዢው እንˆን ይሄን ብር ሊያዋጣ አምስት አምስት ሺህ ብር ለጊዜያዊ ስራ ማስኪያጃ ካዋጣ በኋላ ቦርዱና ኮሚቴው ብሩን ጨርሶ ቤት ገዢው ተጨማሬ አምስት ሺህ ብር አልከፈልም ስላላቸው፣ የድርጅቱ ሰራተኞች ተሰናብተው ፅ/ቤቱ ራሱ ተዘገቶ ይገኛል።

 “መንግስት የተበተነውን ብር ይሰብስብልን እና ግንባታውን እንናካሄድበታለን’’ የሚለውም “እቅድ’’ እንዲሁ ከተራ ሂሳብ ውጭ የሆነና ግንዛቤ የጎደለው አሳሳች “እቅድ’’ ነው። ከዚህ በፊት በተደጋጋሚ እንደገለፅኩት የድርጅቱ ግርድፍ ሂሳብ እንደሚከተለው ነው።

 

 

· የተሰበሰበው ብር 1.4 ቢልዮን ነው።

· ለVAT ለመንግስት የተከፈለው 200 ሚልዮን ብር ነው።

· ለኮንትራክተሮች የተከፈለው 500 ሚልዮን ብር ነው።

· ለመሬት የተከፈለው 350 ሚልዮን ብር ነው።

· ከውጭ ለግንባታ ብረት ማስመጫ የተከፈለው ብር 70 ሚልዮን ብር ነው።

· ለቤት ገዢዎች ተመላሽ የተደረገው ብር 80 ሚልዮን ብር ነው።

· ለአማካሪዎች ለደሞዝ ለሽያጭ ኮሚሽን ለቤት ክራይ ለጥበቃ ወዘተ የተከፈለው ወደ 70 ሚልየን ብር ነው።

· ሲደመር አንድ ቢልዮን ሁለት መቶ ሰባ ሚልዮን ይሆናል። ቀሪው ተሰብሳቢ ብድሮችና እዳዎች ወደ 150 ሚልዮን ብር ይሆናሉ። ከሚያስፈልገው የገንባታ ሂሳብ ጋር ሲተያይ የትም አይደርስም።

እንዲህ አይነት እቅድ፣ እቅድ አይደለም። በእነዚህ ሰዎች አቅም ቤት ገዢው መቼም ቤቱን አያገኝም። መንግስትም ችግሩን ለመፍታት ለህዝብ ቃል የገባውን አደራ አይወጣውም። ነገሩን ከጭቃው ወደ ማጡ መክተት ማለት ነው። ከበሮ ሲያዩት ያምር ሲይዙት ያደናግር ማለት ይሄ ነው። በእኔ በኩል ሂሳቤን በደንብ ሰርቸዋለሁ። ፋይናንስ ምን እንደሆነ እና እንዴት እንደሚገኝ በተግባር አውቃለሁ። ይሄ የማይገፋ ተራራ የሆነባቸው ፈተና፣ ለእኔ መደበኛ ስራዬ ነው። የማያጠራጥርና የማያዳጋም ቤት ገዢውን ለተጨማሬ ክፍያ የማይጋርድ መንግስትንም ከዚህ ውዝግብ የሚገላግል ተጨባጭና አስተማማኝ እቅድ ይዜ ቆምያለሁ። ወደ አይምሮአችን እንመለስና፣ ይሄን ነገር መልክ እናስይዘው። በግለሰቦች የግል ጥላቻ፤ የግል የጥቅም ፍላጎቶችና ግጭቶች ምክንያት ህዝብ መተራመስ አይገባውም። መንግስት እንደ መንግስት ለአንዴና ለመጨረሻ ግዜ ሊዳኝን ይገባል።

 

(ከዛሬ 127 ዓመታት በፊት)

ጆሴፍ ኦርዋልድ እንደታዘበው

ሻለቃ ኢ. እር. ዊንጌት እንደዘገበው

(Ten Year’s ine Captinvity in the Mahdis’ Camp 1892)

 

በክፍለጽዮን ማሞ (ትርጉም)

ዘመቻ ተክለሃይማኖት

የእንግሊዝን የበላይነት ለመቋቋምና ከረር ያለ ሃይማኖታዊ የፖለቲካ ሥርዓት ለመመሥረት በ1870ዎቹ በሱዳን አንድ ጠንካራ መንግሥት በአልማህዲ መሪነት ተቋቋመ። ንቅናቄው ግብፅን በመቆጣጠር የናይልን ወንዝ እስከምንጩ ድረስ ለመያዝ በመስፋፋት ላይ ለነበሩት እንግሊዞች ትልቅ ስጋት ከመሆኑም በላይ ለኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት አፄ ዮሐንስ እና ለአማራው ንጉሥ ተክለሃይማኖት የእግር እሳት ሆነ። በመሪው በማህዲ ስም ማህዲዝም (አንዳንድ ጊዜም ድርቡሽ) እየተባለ የሚጠራው ይህ እስላማዊ መንግሥትን በወታደራዊ ኃይል ጭምር በአካባቢው ለመገንባት የተጀመረው ንቅናቄ ካርቱምን በመክበብና በማጥቃት እዚያ የነበረውን የእንግሊዝ ባለሥልጣን በመግደል፣ እንደዚሁም የኢትዮጵያን ሰሜናዊ ምዕራብ አካባቢዎች በየጊዜው በማጥቃት ግልጽ ጦርነት አወጀ።

በተለይ ገላባት ላይ ሴቶችና ህፃናትን ጨምሮ በርካታ የእንግሊዝ ወታደሮች በደርቡሾች ተከበው ለረሃብና ለውኃ ጥም በመዳረጋቸው የእንግሊዝ መንግሥት የአፄ ዮሐንስን እርዳታ በመጠየቅ ለእልቂት የተደረጉትን የግብጽና የእንግሊዝ ዜጎች እንዲያስለቅቁላቸውና እንግሊዝም የኢጣሊያ በቀይ ባህርና በዛሬዋ ኤርትራ ስታደርግ የነበረውን ወረራ አቁማ የኢትዮጵያን ምድር ለቅቃ እንድትወጣ እንዲያደርጉ አድዋ ላይ ውል ገቡ።

የኢትዮጵያ መንግሥት በዚሁ በአድዋ ስምምነት መሠረት ወታደሮቹን በመላክ የእንግሊዝን ዜጎች በረሃ ላይ በመክበብ እልቂታቸውን ሲጠብቅ የነበረውን የድርቡሽ ኃይል በመደምሰስ ካስለቀቀ በኋላ በጎንደር በኩል ምጽዋ ድረስ በሰላም ሸኘ። ደርቡሾች የዚህ የገላባትን ጥቃት ለመመለስ ሌላ ዝግጀት በማድረግ ከተማዋን ለመቆጣጠር ጊዜ መጠበቃቸው አልቀረም። ንጉሥ ተክለሃይማኖትም ደርቡ ሽንፈትን በፀጋ እንደማይቀበል ስለሚያውቁ ዝግጅታቸውን አጠናከሩ። ብዙም ሳይቆይ ከፍተኛ ቁጥር ያለው የድርቡሽ ሠራዊት ለውጊያ የተሰናዳ መሆኑመረጃ ደረሳቸው።

ንጉሥ ተክለሃይማኖት 20‚000 ፈረሰኞችን ጨምሮ ወደ 100‚000 የሚጠጋ ሠራዊት መርተው ማህዲስቶችን ለመግጠም ጋራ ሸንተረሩን አቋርጠው ገላባት (መተማ) ወረዱ። የማህዲዝምን ኃይል የተሞላበት አገዛዝ በመቃወም የካዱ በርካታ ታላላቅ የጦር መሪዎች የንጉሥ ተክለሃይማትን ሠራዊት ተቀላቅለዋል። የገላባትን ምሽግ አጠናክሮ የያዘው ዋድ አርባብ የተባለው የጦር አዛዥ የተክላሃይማኖትን ዘመጫ በሰላዮች አማካይነት ይከታተልና በየጊዜውም መረጃ ይደርሰው ነበር። ይህ የውጊያውን መጀመር በንቃት ይጠባበቅ የነበረ የዋድ አርባብ ጦር የውጊያ ልምድን ያዳበሩ 16‚000 ተዋጊዎችን ያደራጀ ኃይል ነበር።

የንጉሡ ሠራዊት በተለይ ፈረሰኛው ምድብ በሙሉ ወኔና ጀግንነት የድርቡሽን ምሽግ ጥሶ መግባት ጀመረ። ድርቡሾች ወደ ኋላ ማፈግፈግ፣ ሀበሾቹም ማጥቃትና ድል በድል ላይ መጎናፀፍ ቀጠሉ። የገላባት ከተማ በእሳት ነደደች። በበረሃማው አውሎ ነፋስ የተባባሰው የእሳት ንዳድ እየዘለለ የድርቡሾችን የጥይት መጋዘን አቃጠለ። በቃጠሎው የፈነዳው የጥይት ባሩድ በሽሽት ላይ የነበረውን የማህዲስት ቶር እየተከታተለ አነደደው። የንጉሥ ተክለሃይማኖት ሠራዊት ከጦርነቱ ወላፈን የተረፉትን ሴቶችና ህጻናት እንዲሁም ሰላማዊ የሱዳን ዜጎች በምርኮ በመሰብሰብ ይዟቸው ሄደ። ገላባትን ምድረበዳ በማድረግ አገሩ ገባ።

ይሁን እንጂ ከዚህ ውጊያም በኋላ ድርቡሾች ወጣ ገባ እያሉ በንፁሃን ኢትዮጵያውያን እንዲሁም በቤት ንብረታቸው ላይ ወረራ መፈፀማቸውን አላቆሙም።

ከአልማህዲ እረፍት በኋላ የድርቡ መንግሥት መሪ የነበረው ኸሊፋ አብዱላሂ በሐምሌ ወር 1880 ዓ.ም (ጁላይ 1887 እ.ኤ.አ.) ለአፄ ዮኝስ አንድ ደብዳቤ ላከ። ደብዳቤው የሰላም ጥሪ ያዘለ ሲሆን በኢትዮጵያና በሱዳን መንግሥታት መካከል እርቀ ሰላም እንዲወርድ አፄ ዮሐንስ የሚከተሉትን ሶስት ጉዳዮች እንዲፈፀሙ በቅድመ ሁኔታነት ይጠይቃል።

አንደኛ ፡- አፄ ዮሐንስ እስልምናን እንዲቀበሉ፣

ሁለተኛ፡- በንጉሥ ተክለሃይማኖት ሠራዊት የተማረኩት ሴቶችና ህጻናት እንዲመለሱ፣

ሦስተኛ፡- በማህዲ አገዛዝን በመቃወም ከኢትዮጵያ ጎን የተሰለፉት ዋና ዋና የጦር አዛዦች ተላልፈው እንዲሰጡ።

አፄ ዮሐንስ ለደብዳቤው ምላሽ ከመስጠት ይልቅ ዝምታን መረጡ።

ወራት እንደ ቀናት ነጎዱ። ኸሊፋ አብዱላሂ የገላባትን ጥቃት ለመበቀል ከኢትዮጵያ ጋር ጦርነት መግጠም ጊዜው ደርሶ እንደሆነ ጦር አለቆቹን በመሰብሰብ ምክክር ጀመረ። ውሳኔው ግልፅ ነበር። ጦርነቱ ሳይውል ሳያድር እንዲጀመር አብዛኞቹ የድርቡሽ ጦር አዛዦች ተስማሙ። ይህ በእንዲህ እንዳለ ንጉሥ ተክለሃይማኖት ግዙፍ የጦርነት ዝግጅት በማድረግ ላይ መሆናቸው በድርቡሾች ሰፈር ተሰማ። ይህ ዜና ኸሊፍ አብዱላሂ ለዘመቻው ይበልጥ ቆርጦ እንዲነሳ አደረገው። የእህቱን ልጅ አቡ አንጋን የዘመቻው መሪ አድርጎ ሾመው። ኸሊፋ ሠራዊቱን ባርኮ ሲሸኝ ከፍ ባለ ድምጽ እያንዳንዱ የማህዲስት ተዋጊ ለማህዲ እምነት ካለአንዳች ፍርሃት እንዲዋደቅ ያደረገው ንግግር ሠራዊቱን በጠቅላላ በእንባ አለበሰው። ከጥንተ ታሪክ ጀምሮ በወታደራዊ ኃይሏ ከግብጽ ይልቅ ጎልታ የምትታየውን ኢትዮጵያን እንደዚህ በመሰለ ጦርነት ማሸነፍ የተለመደ ባለመሆኑ ኸሊፋው እየደጋገመ ልብን በሚቀሰቅስ ንግግሩ ሠራዊቱ በቁርጠኝነት እንዲዋጋ ተማፀነ።

የውጊያ አመራሩን ከኸሊፋ የተረከበው አቡ አንጋ 81‚000 ተዋጊዎችን በመምራት ሀገሪቱን ወረረ። የድርቡሽ ጦር የኢትዮጵያን ጋራና ሸንተረር በማቆራረጥ በርካቶች በድካም መንገድ ላይ የቀረቡትን ረዥም ጉዞ ለመጓዝ የሰሜን ምዕራብ ወረዳዎችን በቁጥጥሩ ሥር አደረገ። ፈጣሪ ለኢትዮጵያ የሰጠውን በረከት በየመንገዱ ወረረ። ሱዳኖች ምን ጊዜም እንደ ዕፁብ ድንቅ ምድር የሚያዩአትን ሀገር በተፈጥሮ ፀጋዋን በመልካምነቷ ይበልጥ እየተገረሙ የገበሬውን ሴት፣ ሚስትና ንብረት ይፈሩ።

የንጉሥ ተክለሃይማት ሠራዊት ደምቢያ (ሳር ውኃ) ላይ መሽጓል። ደምቢያ ከመተማ (ከገላባት) በስተምሥራቅ በስድስት ቀናት የእግር መንገድ ርቀት ላይ ይገኛል። ተክለሃይማኖት ከደምቢያ ምሽጋቸው ላይ ሆነው የአቡ አንጋን ጦር መምጣት በትዕግስት ይጠባበቃሉ።

አቡ አንጋ ደምቢያ ላይ እንደደረሰ ሠራዊቱን ለውጊያ በማነቃቃት፣ በዋና ዋና የጦር አዛዦች የአራት ማዕዘን ዙሪያ መሀል ሆኖ ውጊያውን ለማስጀመር ተቃርቧል። ውጊያው ተጀመረ። ድርቡሾች ወደ ሀበሾቹ ሠፈር መገስገስ ጀመሩ። የሀበሾቹ ሠራዊት ብዛት እንኳን በጦርነት በዓይን እይታም የሚያልቅ አይመስልም።

የንጉሥ ተክለሃይማኖት ሠራዊት ግንባሩን ለአረር ደረቱን ለጦር አጋልጦ እየሰጠ የመጣበትን ወረራ ማጥቃት ጀመረ። በድፍረት ክብራቸውን ለማዋረድ የተነሳባቸውን ጠላት ለመመከት የአንበሳ ሞት ለመሞት በጀግንነት ተዋደቁ። በተለይ ፈረሰኛው ተዋጊ ለነፍሱ ሳይሳሳ የድርቡሽን ምሽግ መሀል ለመሀል ሰንጥቆ በመግባት አርበኝነቱን አስመሰከረ።

ሆኖም ድርቡሾች በተለይ ትኹሪሮቹ (ጥቋቁሮቹ) ተዋጊዎች እንደወትሮው ሁሉ ልዩ የውጊያ ስልታቸውን አሳዩ። በታጠቁት የጦር መሳሪያ የኢትዮጵያዊያንን ደም አፈሰሱ። በዚህ ያልተበጉሩት ሀበሾች ግን የድርቡን ጠንካራ ምሽግ ለመስበር አሁንም ወደፊት እያሉ ተዋጉ። ዞሮ ዞሮ የድርቡሾች የበላይነት እርግጥ እየሆነ ሄደ። የንጉሡ ሠራዊት በድርቡሾች እጅ ገብተው ስቃይና ውርደትን ከማየት ጦርነቱ ማብቃቱ እርግጥ ሆኖም እያለ እስከመጨረሻው ድረስ በያዙት ሁሉ እየገደሉ መሞትን መረጡ።

በደምቢያ ጦርነት ድርቡሾች ሊያሸንፉ የቻሉባቸው ሦስት ዋና ምክንያቶችን መጥቀስ ይቻላል።

አንደኛ፡- ጠንካራ ወታደራዊ ዲሲፒሊን ማለትም የእርስ በእርስ መናበብና ቅንጅት፣

ሁለተኛ፡- የሠራዊቱ አሰላለፍ (ስትራቴጂ) የበላይነት፣

ሦስተኛ፡ የተሻለ የጦር መሣሪያ፣

በዚህ ዐውደ ውጊያ አብዛኞቹ የንጉሥ ተክለሃይማኖት ምርጥ የጦር አዛዦች ተሰውተዋል። በድርቡሾቹ እጅ ከተማረኩት መካከል ወደገላባት የተወሰዱት ወንድ ልጃቸው ይገኙበታል።

ከድሉ በኋላ ድርቡሾች የንጉሡን የጦር ሰፈር ወረሩት። በርካታ የጦር ሜዳ ድንኳኖች፣ የጋማ ከብቶች፣ እና ሁለት መድፎች ከእጃቸው ገቡ። የጋማ ከብቶች ብዛት ከቁጥር በላይ ስለነበረ እነሱን እየነዱ የስድስት ቀናት ጉዞ ከሚጓዙ እንስሶቹን አንገታቸውን በመቁረጥና በማቃጠል ግፍ ፈፀሙ።

ወደ ቀደምትዋ የኢትዮጵያ መናገሻ ከተማ ጎንደር የሚወስደው መንገድ አሁን ለድርቡሽ ሠራዊት ወለል ብሎ ታየው። አቡ አንጋ ጎንደር ላይ ከፍተኛ መጠን ያለው ሀብትና ንብረት አገኛለሁ ብሎ በጥድፊያ ገሰገሰ። ከጦር ሜዳው የ50 ኪሎ ሜትር ያህል ርቀት ተጉዞ ጎንደር የገባው የድርቡሽ ጦር ስንጥር ሳያስቀር ከተማዋን መዘበረ። ከዝርፊያ በኋላ ከተማዋን በእሳት አቃጠለ። ቤተክርስቲያኖች ተዘረፉ፣ በእሳትም ጋዩ። ካህናትም ከየተደበቁበት እየተያዙ ከጣሪያ ላይ እየተወረወሩ ተገደሉ። የጎንደርና የአካባቢዋ ነዋሪ ሕዝብ ተጨፈጨፈ። በመቶዎች የሚቆጠሩ ሴቶችና ህጻናት ለባርነት ተጋዙ።

 

ሰሚ ያጣ የሰላም ጥሪ

  አቡ አንጋ በንጉሥ ተክለሃይማኖት ላይ ያገኘውን ድል ተከትሎ በኢትዮጵያ ሰሜን ምዕራብ ወረዳዎች የሚኖሩት ማህበረሰቦች እስልምናን ተቀበሉ። አቡ አንጋ ውጊያ የተካሄደባቸውን ሥፍራዎች ካረጋጋ በኋላ ከሊፋ አብዱላሂ ወደነበረበት ጊዜያዊ አምድሩማን ቤተመንግሥት ጉዞ ጀመረ። በዚህ ጊዜ ነበር ከሊፋ ከኢትዮጵያው ንጉሠ- ነገሥት በብራና ላይ በአማርኛ ቋንቋ የተፃፈ ደብዳቤ የደረሰው። አምድሩማን ውስጥ ይኖሩ ከነበሩት ኢትዮጵያውያን ዓረብኛን የሚያቀላጥፉ ሁለት ሰዎች ለአስተርጓሚነት ተጠርተው ቀረቡ።

ለድርቡሹ መሪ ከአፄ ዮሐንስ የተላከው ደብዳቤ የሚከተለውን ያዘለ ነበር።

 

ይድረስ ለወንድሜ ኸሊፋ አብዱላሂ፣ ለጤናዎ እንደምን ሰንብተዋል። በሁለታችንም ሕዝቦች መሀል የገባውን ጠብ ለማብረድና ሚዛናዊ እርቀ ሰላም ለማድረግ ከልብ የፈለቀ ፍላጎቴን ልገልፅልዎት እወዳለሁ።

የሁለቱ አገሮች ሕዝቦች ከአንድ ከሀም የዘር ሐረግ የመጣን ወንድማማቾች ነን። በአሁኑ ጊዜ ማቆሚያቸው የት እንደሆነ የማይታወቅ ፈረንጆች እርስዎንም እኔንም እየከበቡን ነው። ፍጥነታቸውም ከቀን ወደ ቀን እየጨመረ ይገኛል። የኢትዮጵያና የሱዳን ሕዝቦች ወንድማማችነትና ጉርብትና እነዚህን ባዕዳን ለመከላከል እንጂ እርስ በእርስ ጦርነት ልናውለው አይገባንም።

ከሊፋ አብዱላሂ ለአፄ ዮሐንስ የሚከተለውን ምላሽ ላከላቸው።

 

 

ይድረስ ለዮሐንስ

የላከው ደብዳቤ ደርሶኝ ተረድቼዋለሁ ያቀረብከው የሰላም ጉዳይ እርቁ የሚወርደው ማተብህን በጥሰህ ሰላምታ የምትሰጠኝ እንደሆነ ነው። ሃይማኖቴን የምትቀበል ከሆነ አንድ ሆነናልና መልካም ወዳጅነት ሊኖረን ይችላል። ለዚህ ዝግጁ ካልሆንክ ግን የፈጣሪም የነቢይም ወዳጅ አይደለህምና አንተን ለመደምሰስ ግዴታ አለብኝ። ይህን ከማድረግም ሌላ አማራጭ የለኝም።

የተጀመረው የወንድማማቾች ጦርነት አንዱ ሌላውን እስካላጠፋ ድረስ የማይበርድ መሆኑ እርግጥ ሆነ።

 

ዘመቻ ዮሐንስ

  አፄ ዮሐንስ ገላባትን፣ ብሎም አምድሩማንንና ካርቱምን በመያዝ የድርቡሽ መንግሥት ለመገርሰስ ዝግጅት መጀመራቸው ሱዳን ውስጥ ጭምጭምታ ተሰማ። ዮሐንስ በዋነኞቹ የጦር መሪዎች በእነ ራስ አርአያ ድምፁ፣ ራስ ሚካኤል (መሐመድ አሊ)፣ ራስ ኃይለማርያም ጉግሳ፣ ራስ አሉላ፣ ስልሕ ሻንቆ እና ሌሎችም ታላላቅ የጦር አዛዦች የሚንቀሳቀሱ ክፍለ ሠራዊቶችን በመምራት በቅድሚያ ገላባትን ለመዝመት ዝግጅት በማድረግ ላይ መሆናቸው ወሬው ተናኘ። 20‚000 ፈረሰኞችን ጨምሮ ከ150‚000 በላይ ሠራዊት መርተው አፄ ዮሐንስ ገላባትን ለማጥቃት ዕቅድ እንደነደፉ የድርቡሽ ሰላዮች ዝርዝር መረጃውን ለድርቡሽ መሪ አቀረቡ።

ዜናው ገዝፎ በተሰራጨ መጠን ገላባትም ሆነ አምድሩማን በሽብርና በጭንቅ ይናጡ ጀመር። ለእኛ በማህዲው ምርኮ ሥር ላለነው የውጭ ዜጎች ግን የኢትዮጵያ ሠራዊት መምጣት ታላቅ የተስፋ ብርሃንን ፈነጠቀልን።

የገላባቱ ምሽግ ዋና አዛዥ ሸክ በኪ ጡማል በመምጣት ላይ ያለውን ጠላት ከምሽግ ውስጥ ሆኖ መዋጋት ወይስ ገና ከመንገድ ላይ መቁረጥ የትኛው እንደሚሻል አማካሪዎቹን አወያየ። ካለምንም ማወላወል ምሽጋቸውን ማጠናከር አማራጭ የሌለው ዘዴ መሆኑ እርግጥ ነበር። እንደማዕበል የሚነጉደውን የኢትዮጵያ ሠራዊት ከምሽግ ወጥቶ መመካት የማይታሰብም የማይሞከርም ነበር።

ዮሐንስን ለመግጠም የተመደበው የዘኪ ጥምር ጦር 80‚000 ደርሷል። ከቁጥሩ በላይ ጦሩ ምሽጉን አጥብቆ በመያዝ የመጣበትን ጦር ለመመከት ቁርጠኛ ነበር። አዋጅ ነጋሪዎች በገጠር በከተማው እየዞረ ሱዳናዊ ሁሉ የዕለት ተግባሩን ትቶ ጠብመንጃውን አንግቶ፣ ጎራዴውን ታጥቆ አገሩን እንዲከላከል የመሪአቸውን ትዕዛዝ አሰሙ። በሌላ በኩል የኢትዮጵያ መንግሥት የዘመቻ ዝግጅት ከተነገረው በላይ ተጠናክሮ መቀጠሉን የድርቡሽ ወታደራዊ ምንጮች ገለፁ። እነዚህ ወደ ኢትዮጵያ በመግባት መረጃዎችን ያሰባሰቡ የነበሩ ሰላዮች የኢትዮጵያን ሠራዊት እንቅስቃሴ በሚከተለው መልክ አቀረቡት።

“የሀበሻ ሠራዊት እንደሰማይ ከዋክብት እንደባህር አሸዋ ህልቆ መስፈርት የለውም። ሠራዊቱ ሲርመሰመስ ለዓይን እይታ የሚታክት፣ መጨረሻው ከአድማስ ባሻገር የሆነ፣ የዘመቻው ንቅናቄ በሚያስነሳው ምድራዊ ደመና ጸሐይን ያጠቆረ አስፈሪ ኃይል ነው።”

ይህ ደማቅ ወታደራዊ ዘገባ የድርቡሾች ዋና ከተማ አምድሩማንን ከወዲህ ወዲያ በሽብር አናወጣት። ከዕለታት አንድ ቀን ሱዳን በሀበሻ እንደምትተፋ፣ የንጉሡ ፈረስም ኮቴው በፈሰሰው ደም ተውጦ፣ እንደ ወሬ ነጋሪ ከጥፋት በተረፈችው አንዲት ዛፍ ጥግ ታስሮ እንደሚታይ እንደ ትንቢት የሚነገረው አፈ -ታሪክ ጊዜው መድረሱና ትንቢት የተነገረለት የሀበሻ ንጉሥ ዮሐንስ እንደሆነ ትንቢት ተናጋሪዎች አስረዱ።

በ1881 ዓ.ም ወርኀ የካቲት መጨረሻ ላይ ንጉሠ ነገሥቱ ጎንደር ከተማን ለቅቀው በመውጣት ሕዝብን ለማጥፋት የተነሳውን ቁርጠኛ ጠላት ለመደምሰስ ሠራዊታቸውን በረድፍ በረድፍ አስከትለው ወደ ገላባት ተመሙ። እስከተማዋ አቅራቢያ እንደደረሱ “እንደሌባ ተሸሎክሉኮ መጣ” እንዳትለኝ ለፊልሚያው ተነስቻለሁና ተነስ፤ ሲሉ ለድርቡሹ አዋጊና የጦር አዛዥ መልዕክት ሰደዱለት፣ ከኢትዮጵያ ሠራዊት ጋር ከወንዶቹ ሌላ በርካታ ቁጥር ያላቸው ወይዛዝርት አብረው ተሰልፈዋል። እነዚህ ሴት ዘማቾች የትዳር ጓደኞቻቸውን፣ የእጮኞቻቸውን፣ የወንድሞቻቸውንና የአባቶቻቸውን የሞትና የመከራ ጽዋ ለመቅመስ ኑሮአቸውን በትነው፣ ጎጆአቸውን ዘግተው ወደ ጦር ሜዳ የዘመቱ ናቸው።

በቅዳሜ መጋቢት 1 ቀን 1881 ዓ.ም አፄ ዮሐንስ የገላባትን ምሽግ ማጥቃት ጀመሩ ሠራዊታቸው መሪውን እየተከተለ ከምሽጉ ውስጥ በፉከራና በቀረርቶ እየዘለለ ገባ። ከጦር አውድማው የሚነሳው አቧራ አውሎ ነፋሱ ብድግ ሲያደርገው እሽክርክሪት እየሰራ በውጊያው መሀል ሰይጣናዊ ጭፈራውን አቀለጠው። ከወዲያም ከወዲህ በመቶ ሺዎች የሚቆጠሩ ለዘመን ፍጻሜ የሚዋደቁት ወታደሮች አንዱ ሌላውን ለመለየት በማይቻልበት ሁኔታ የሞትና የመከራው ብዛትና ጥልቀት የቀኑን ብርሃን ጽልመት አለበሰው። ንጉሠ ነገሥት ዮሐንስ ጦርነቱ መሀል ገብተው ሲዋጉ ያየው የኢትዮጵያ ወታደር መንፈሱ በአንዳች ወኔ እየተፈነቀለ ግስጋሴውን ቀጠለ። የድርቡሾች ጠንካራ ምሽግ መላላትና መሳሳት ጀመረ።

ከድርቡሾች ሰይፍና የጥይት አረር ይልቅ የኢትዮጵያ ጦር የከበደው ነገር በአገር ምድሩ የበቀለው እሾህማ ጥቅጥቅ የቆላ ግራር ነበር። ለድርቡሾች ተደራቢ ምሽግ ሆነላቸው። ሀበሾቹ ግራሩን ግራ ቀኝ ረግጠው እየዘለሉ፣ አንዳንድ ጊዜም እያቃጠሉ ወደ ዋናው የድርቡሽ ማዘዣ ጣቢያ ዘልቀው ለመግባት ሲዋጉ የድርቡሽ ሠራዊት አጋጣሚውን በመጠቀም ጥይቱን አርከፈከፈው። በዚህ የትንቅንቅ ሰዓት ነበር ከማህዲ ሰፈር አምልጠው ለኢትዮጵያ ሠራዊት እጃቸውን የሰጡ ትኹሪሮች (ደቡብ ሱዳናውያን) ጠቃሚ መረጃ የሰጡት። በድርቡሾች የጦር ሰፈር “ደካማው የውጊያ ግንባር” ዋና አሊ ራሱ በሚያዋጋበት ግንባር በኩል መሆኑን ምርኮኞቹ ተናገሩ። የኢትዮጵያ ሠራዊት አብዛኛው ኃይሉን ወደ ሾክ ዋድ አሉ የጦር ግንባር በማዞርና በመረባረብ ለመጨረሻው ድል የሞት ሽረት ውጊያውን አፋፋመ።

 

ዋይታና እልልታ

  በሁለቱም ወገን ከተከፈለ ከባድ የሕይወት መስዋዕትነት በኋላ የኢትዮጵያ ሠራዊት እንደ ውቅያኖስ ማዕበል እያስገመገመ ከፊት ለፊቱ የቆመውን ሁሉ እየደመሰሰ የደርቡሾችን ወታደራዊ እምብርት ዘልቆ በመግበት የበላይነቱን ተቀዳጀ። ድልን ጨብጦ በመገስገስ ላይ የነበረውን ኃይል በተመለከቱ ጊዜ ከኋላ ሆነው ግፋ በለው እያሉ እልል ሲሉ የዋሉት በሺዎች የሚቆጠሩ የድርቡሽ ሴቶች ልብ የሚነካ እዬዬና ዋይታ ያሰሙ ጀመር። የኢትዮጵያ ጦር አሁንም ማጥቃቱን በመቀጠልና ያገኘውን ድል በማጠናከር የድርቡሾችን ምሽግ ሙሉ በሙሉ ተቆጣጠረ። ይህ ግስጋሴ ሀበሾችን ወደ ፍፁም ድል በር የሚያደርሰው ወሳኝ እርምጃ ነበር።

ጦርነቱ ጠላትን ወገን የማይለይበት፣ ዋይታና እልልታ የተደበላለቀበት፣ የሀም ልጆች በጥፋታቸው እንዲጠፉ ከላይ የታዘዘላቸውን የመከራ ፍርድ የሚፈፀምበት የዘመን ፍፃሜ ይመስል ነበር። የገላባት (መተማ) ጦርነት ከዚያም ከዚህም የሀም ዘሮች እንደ ቅል ቢረግፉም ድል ፊቷን ወደ ዮሐንስ ማዞሯ አጠራጣሪ አልነበረም። ሀበሾች የድርቡሽን የትጥቅና የስንቅ ማከፋፈያ ማዕከልን ተቆጣጠሩ። የጦር አዛዡ አቡ አንጋ ጦርነቱን ይመራ የነበረው ከዚሁ ሠፈር ሆኖ ነበርና የዮሐንስ ወታደሮች የማዘዣ ጣቢያው መደምሰስን ተከትሎ የድርቡሾችን የሬሳና የቁስለኛ ክምር በማገላበጥ የራሱን የአቡ አንጋን አስክሬን ለማግኘት ፍለጋ ጀመሩ። ጎንደር በእሳት ስትጋይ ቃጠሎው እስኪቆም ድረስ ከዳር ቆሞ ሲመለከት የነበረው አቡ አንጋ ከተቻለ ከነሕይወቱ ካልሆነም ሬሳውን በማንደድ የጎንደርን ጥፋት ለመበቀል ነበር የኢትዮጵያውያኑ ምኞት። አቡ አንጋ ግን ሸሽቶ አምልጧል።

ከማዘዣ ጣቢያቸው ሙሉ በሙሉ መደምሰስና ትጥቅና ስንቃቸው በኢትዮጵያ ሰራዊት መማረክ በኋላ የድርቡሾች ወኔ ሟሸሸ። የድርቡሽ ጦር በእጁ የያዘው ጥይትና ሌላ አስፈላጊ የውጊያ መሣሪያ አልቆ መዋጋት በማይችልበት ደረጃ ላይ በመድረሱ የዮሐንስ ዘማች ኃይል አሸናፊነት እርግጥ ሆነ።

 

የንጉሥ ራስ

ድርቡሾች ተሸንፈው እግሬ አውጭኝ እያሉ በሚሸሹበት ሰዓት ንጉሠ ነገሥት በአንዲት ጥይት ተመትተው መውደቃቸው በኢትዮጵያውያን ሰፈር ተሰማ። ወሬው እንደ እሳት ቋያ እየተቀጣጠለ ጦሩን በጠቅላላ ከወዲያ ወዲያ እያገላበጠ ያንገበግበውና ግራ ያጋባው ጀመር። በድርቡሽ ቆራጥነት ያልተፈቱት ሀበሾች በድል አፋፍ ላይ ቆመው የድርቡሽን ሽሽት አሻግረው በሚመለከቱበት ሰዓት በንጉሠ ነገሥታቸው መመታት ድንጋጤ ጥርጣሬና ተስፋ መቁረጥ ወረራቸው። ከድል በኋላ በንጉሠ ነገሥቱ ላይ በተተኮሰችው ጥይት ምክንያት የኢትዮጵያውያኑ ሠፈር ተስፋ መቁረጥና ትካዜ ገባበት። ካለ መሪ ካለ አስተባባሪ የቀረው የኢትዮጵያ ሠራዊት ያፈሰውን የድል አዝመራ ሳይሰበስብ ፊቱን ወደ አገሩ በማዞር ጉዞ ጀመረ። ድል ፊቷን ወደ ኢትዮጵያውያን ብታዞርም እቅፍ ድግፍ አድርገው ስላልተንከባከቧት ድርቡሽን መረጠች። የአፄ ዮሐንስ በጥይት መመታትና የሠራዊታቸውም ማፈግፈግ የሰሙት ድርቡሾች ነገሩ እውነት አልመስል እያላቸው ከየተበተኑበት እየተሰበሰቡ ወደተደመሰሰው ምሽጋቸው መመለስ ጀመሩ። እዚያ ሲደርሱ የሰሙት ሁሉ እውነት መሆኑን አረጋገጡ።

የኃይለኛው የጦር መሪ የዋድ አሊ ክፍለ ሠራዊት ሳይቀር አብዛኛው የድርቡሽ ጦር ከበርካታ የጦር አለቆች ጋር ሙሉ በሙሉ የተደመሰሰ ቢሆንም በአፄ ዮሐንስ መመታትና በሠራዊታቸውም መበተን የመዋጋት ፍላጎታቸው እንደገና ያንሰራራው ማህዲስቶች የለቀቁትን ምሽግ እንደገና በመቆጣጠር በየቦታው የወደቀውን ሙትና ቁስለኛ ኢትዮጵያዊ አንገት እየቆረጡ ለድል ማብሰሪያነት በግመሎቻቸው እየጫኑ ወደ አምድሩማን ላኩ። የገላባቱን ጦርነት አምድሩማን ላይ ሆኖ በጭንቅ ሲከታተል የነበረው የማህዲስቶቹ ጌታ ኸሊፋ አብዱላሂ የሀበሾች ራስ ቅሎች ተደርድረው ሲቀርቡለት አይቶ ኸሊድ አህመድን እጅግ አድርጎ አመሰገነው።

የማህዲስቶች መንፈስ ግን ገና ሙሉ በሙሉ አልተረጋጋም። ሀበሾች ኃይላቸውን አደራጅተው በሁለተኛው ቀን አዲስ ውጊያ ይጀምራሉ ብለው ጠብቀውም ነበር። ቀናት አለፉ ድርቡሾች ተገረሙ። ከኢትዮጵያውያን በኩል የጥይት ድምጽ ፈፅሞ አልተሰማም። የድርቡሽ ሰላዮች የኢትዮጵያውያንን ኮቴ ተከታትለው እንዳረጋገጡት ደግሞ ሠራዊቱ በጠቅላላ በሀዘንና በትካዜ ጉዞውን ወደ ተከዜ አቅጣጫ መቀጠሉን ተረዱ። መረጃው የደረሰው የድርቡሽ ክፍለ ሠራዊት አዛዥ ዘኪ ጡማል ተበታትኖ አገሩ ለመግባት በየአቅጣጫው ይጓዝ የነበረውን የአፄ ዮሐንስ ጦር ተከታትሎ ለመግጠም ወሰነ። የድርቡሽ ኃይል በመጋቢት 11 ቀን 1981 ዓ.ም ተከዜ ወንዝ ላይ ደረሱ። በወንዙ ዳርቻ የሰፈረውን ገና አሁንም ከፍተኛ ቁጥር ያለውን ዘማች ጦር ከፊት ለፊት ገጠመው። ውጊያው ተጧጧፈ። በእልህና በቁጭት አዲስ ውጊያ የከፈተው የድርቡሽ ኃይል በመሪው ድንገተኛ ሞት ምክንያት ሰማይ ፈርሶበት ካለ መሪ የቀረውን ሠራዊት ያጠቃ ጀመር። የድርቡሽን የሞት ሽረት ጥቃት መመከት ያልቻለው የኢትዮጵያ ሠራዊት ከፍተኛ ጉዳት ደረሰበት የተከዜ ወንዝን ለመሻገር በየአቅጣጫው ተበተነ። ድርቡሾች ኢትዮጵያውያን የለቀቁትን ሠፈር ተቆጣጠሩ። ዓይኖቻቸውን የገባው ነገር በስም የታሸገ ረዥም ሳጥን ነበር። ውድ ዕቃ የያዘ መስሏቸው ከፍተው ለማየት ጓጉ። ሳጥኑ የአንድ ረዥምሰው አስክሬን የተኛበት መሆኑን ያወቁት ከፍተው ከተመለከቱ በኋላ ነው። የተራ ሰው አለመሆኑን በቀላሉ ተገነዘቡ። የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት አስክሬን በእንደዚህ ዓይነት ሁኔታ እዚያ ቦታ ይገኛሉ ብሎ ለመገመት ግን ከማንም ሰው አስተሳሰብ ውጭ ነው። እውነታው ግን ይኸው ነበር። ዘኪ ነገሩን በመጀመሪያ በጥርጣሬ ዓይን ነበር የተመለከተው። በውጊያው የተማረኩት ቁስለኛ ኢትዮጵያውያን ተጠየቁ። በሳጥኑ ውስጥ ያለው አስክሬን የአፄ የዮሐንስ መሆኑን አረጋገጡለት። የዮሐንስ አንገት በሰይፍ ተቆርጦ ለድል ማብሰሪያነት በግመል ተጭኖ ወደ አምድማን ተላከ።

 

የንጉሥ ራስ በአደባባይ

የአፄ ዮሐንስን አንገት የተላከላት አምድሩማን ከተማ በሆታና በእልልታ ተናወጠች። የማህዲስቶቹ መሪ ኸሊፋ አብዱላሂ በመላዋ ሱዳን የድል እንቢልታ እንዲነፋ፣ ከበሮ እንዲደለቅ፣ ተኩሱ እንዲቀልጥና ጎራዴ እንዲያፏጭ አዘዘ። ጎን ለጎን መጠነ ሰፊ ፍለጋ እንዲካሄድ ተወሰነ። ከዮሐንስ በተጨማሪ የሌሎች ታላላቅ የሀበሻ ምድር የጦር ጀግኖች አንገት ተቀልቶ እንደሆነ ለድሉ ተጨማሪ ድምቀት ተፈለገ። የራስ አሉላ፣ የራስ ኃይለማርያም ፣ የራስ ሳልሕ ሻንቆ አንገትም እንዲሁ ተቆርጦ በግመል ኦምድሩማን ገብቷል እየተባለ በስፋት ተወራ። ቀስ በቀስ ግን ወሬው ወሬ ሆኖ ቀረ።

ያም ሆኖ የኸሊፋ አብዱላሂ የደስታ ስሜት ዳርቻ ሊገኝለት አልቻለም። በድርቡሾች ቁጥጥር ስር ገብተን ነፃነት ለተነፈግነው ለእኛ ለአውሮፓውያን ቁም እስረኞች ግን የጭለማ ወቅት ነበር። ነፃነታችን በኢትዮጵያውያን እጅ መሆኑን እናውቅ ነበርና።

የተሰየፈው የዮሐንስ አንገት በግመል ላይ ተጭኖ በሕዝቡ ሆታና እልልታ ታጅቦ በኦምድሩማን ከተማ አደባባዮች እንዲዞር ተደረገ። “ይህን ያየ ይቀጣ” ተባለ “የሱዳኖች ሆታና ጭፈራ ቅጥ አጣ” ኸሊፋ አብዱላሂ በድል ሰከረ።

 

ምርኮ

በምርኮ ከተገኙት የንጉሠ ነገሥቱ ንብረቶች መካከል ሶስት ጊዜ ተለብዶ በብራና ላይ ዘርዘር ተደርጎ በአማርኛ ቋንቋ የተፃፈ አንፀባራቂና አስገራሚ ወንጌል ይገኝበታል። “Crosidi Paris” የሚል ጽሑፍ ያረፈበት የቀናትና የወራት መቁጠሪያ ያለው የወርቅ ሰዓት፣ የጦር ሜዳ መነጽር እና ከንግሥት ቪክቶሪያ ለንጉሠ ነገሥቱ የተላከ ደብዳቤ ትኩረትን የሚስቡ ነበሩ። ከንግሥቲቱ የተላከውን ደብዳቤ ለማንበብ ዕድል አግኝቼለአው የሚከተለውን ቁም ነገር ያዘለ ነው።

 

 

ይድረስ ለግርማዊ ንጉሠ ነገሥት ዘኢትዮጵያ ዮሐንስ ራብዐይ። ስለ እርስዎና ስለመላ ቤተሰብዎ ሰላምና ጤና እንደምን ሆነዋል። ታላቋ ብሪታንያ የግብጽ የበላይ አስተዳዳሪ በመሆንዋ የኢትዮጵያ የቅርብ ጎረቤት ልትሆን በቅታለች። ይህ መልካም አጋጣሚ ከግርማዊነትዎ ጋር የዘላቂውን የሰላምና የወዳጅነት ግንኙነት በበለጠ ለማጠናከር ይጠቅመናል የሚል ከልብ መነጨ እምነት አለኝ።

በተረፈ ለግርማዊነትዎ የተሟላ ጤንነት፣ ሰላምና ረዥም እድሜ እመኛለሁ።

 ከንግሥት ቪክቶሪያ የተላከው የወዳጅነትና የመልካም ምኞት መልዕክት የአገሪቱ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር የቨሎርድ ሶልሰበሪ ፊርማ አርፎበት ይገኛል።

ከዚህ በተጨማሪ የንጉሠ ነገሥቱ የዘመቻ ድንኳን፣ እንዲሁም በልዩ ልዩ ቀለማት የደመቁ መስቀሎች ተመልክቼአለሁ።

 

የዕድል ድል

የአፄ ዮሐንስ ራስ አንገት በአምድሩማን አደባባይ ለትንግርት ቀርቦ እንደበቃ የዕለቱ እለት በቆዳ ተለብዶ ወደ ደንጎላ (ዳርፉር ግዛት) ከዚያም አልፎ እስከ ግብጽ ድንበር ድረስ በግመል ተጭኖ እንዲወሰድ ግብፆች “ይቅርና እናንተ የዮሐንስ ዕጣ ፈንታም ይኸው ነው” የሚል ማስጠንቀቂያ ለመስጠት ነው።

የኸሊፋ አሸናፊነት የበላይነትና ማን አለብኝነት ሰማይ ጥግ ደረሰ። የማህዲስም ተከታዮች ፈንጠዝያ እየበረደ ሲሄድ በከተማው ስዟዟር ካየኋቸው ዘግናኝ ነገሮች መሀል የተሰየፉ የሰው ልጆች ራስ ቅሎች ፀጉር እስኪገፈፍ ድረስ በየጉድጓዱ ተከምረው እንዲበሰብሱ መደረጋቸው ነበር። ከድርቡሽ ተቃዋሚዎች መሀል የእነ ሱልጣን ዮሱፍ፣ አቡ ገማዥ፣ ሱልጣን ኢሳና የሌሎች ሱዳናውያን እንደዚሁም የበርካታ ኢትዮጵያውያን ራስ ቅሎች በየጉድጓዱ ተጥለው አላፊ አግዳሚው ሁሉ አፍና አፍንጫውን ከድኖ እንጨት ይሰድባቸዋል። ራቅ ካሉ አካባቢዎች ተይዘው ከነቆባቸው አንገት አንገታቸው የተሰየፉ ካህናትና መነኮሳት በአንድ ጉድጓድ ውስጥ ተጥለው አይቻለሁ። ሁሌም በዚያ መንገድ በወጣሁ በወረድሁ ቁጥር ወንድም በወንድሙ ላይ እንዲህ እንደምን ሊጨካከን እንደቻለ መልስ እያጣሁለት መንፈሴ ይረበሽ ነበር።

ይህ ትንግርታዊ ትርኢት የማህዲዝም ኃይል ከየት እስከየት እንደደረሰ በማሳያነት የቀረበ ቢሆንም በጦር ሜዳው ውሎ ላይ እንደቅጠል የረገፉትን በአስር ሺዎች የሚቆጠሩ ሱዳናውያንን ነፍስ የሚመለስ አልነበረም። የደረሰው ያ እልቂት ያየ ተመልካች ፈጣሪ ሱዳን ላይ ያወረደው መዓት እንጂ በሰው ኃይል የተፈጠመ ነው ብሎ ለመቀበል ይከብደዋል።

የሆነ ሆኖ ለጊዜውም ቢሆን ኸሊፋ አብዱላሂ የምድሪቱ ጌታ ሆኖ መታየቱ አልቀረም። እርሱ ባላቀደው መንገድ እንዲህ ዓይነት ያልተተበቀ ድል መቀዳጀቱ ህልምና እውነት እየተቀላቀለበት “እንዴት ሊሆን ቻለ” እያለ መደመሙ አልቀረም።

በድርቡሽ በኩል የገላባትን (የመተማን) ጦርነት የመሪው ዘኪ ጡማል እንደነበር ከፍ ሲል ገልጸናል። ዘኪ የኸሊፋ አብዱላሂ የቅርብ ዘመድ ነው። ቢሆንም በጦርነቱ ስለደረሰበት ሽንፈት ከፍተኛ ኪሳራና ስለረገፈው ስፍር ቁጥር የሌለው ተዋጊ ዝርዝር በገባ ለመሪው ማቅረብ አልፈለገም። ህዝቡም በዮሐንስ አንገት መሰየፍ ከተሰማው መጠን የሌለው የድርቡሽ ደስታ የተነሳ ስለሠራዊቱ ጉዳትና ኪሳራ ለማወቅም ሆነ ለመጠየቅ ጊዜ አልነበረውም። ከዚህ በላይ መሪአቸውን በሚያሞካሹና ስለአሸናፊነቱ በሚመፃደቁ ሰዎች የተከበበው ኸሊፋ ስለጦር ሜዳው እውነተኛ ውሎ ሊነግረው የሚችል አልነተገኘም። ቢገኝም እንኳ በወታደራዊ ኃይሉ ምድርን ከአፅናፍ እስከ አፅናፍ ያንቀጠቀጠውን የዮሐንስን አንገቱን ቆርጦ በቆዳ ሰፍቶ መተረቻ በሚያደርግበት ወቅት ስለማህዲዝም ውድቀትና ኪሳራ የሚሰማበት ጆሮ አልነበረውም።

 

ዋናው ጠላት

ሱዳን በማህዲስቶች አክራሪነትና ጦረኝነት የተነሳ የገባችበት ቀውስ ለአንድ ዓመት ያህል ሕዝቦችዋ በረሃብ እንዲሰቃዩ አደረገ። የድርቡሾች መሪ ግን በአጋጣሚ ያገኘውን ድል ገና አጣጥሞ ስላላበቃና ስልጣን የማደላደሉ ሥራ ላይ በመጠመዱ የሱዳን ዋና ጠላት ከረሃብ በላይ ሌላ ሊኖር እንደማይችል ገና አልተገነዘበውም። ኸሊፋ ስለአገኘው የበላይነትና አዲሱን የአክራሪነት እምነት ይበልጥ ስለሚያስፋፋበት መንገድ ማሰብ እንጂ አፍጥቶ ስለመጣው የረሃብ ጠላት የሚጨነቅበት ፋታ አልነበረውም፡

ሆኖም መከራ ሁሉንም አስተማሪ ነውና ረሃብ ሕዝቡን እየፈጀው ሲሄድ ኸሊፋም ስሜቱ እየበረደ፣ ፊቱንም ወደ ሕዝቡ ችግር እያዞረ መጣ። ከጦርነቱ ፍፃሜ በኋላ በሁለቱ አገሮች ሕዝቦች የገባው ድርቅና ረሃብ ሁለቱንም ሕዝቦች ለሰላምና ለወዳጅነት ያቀራርብ ጀመር። የቆየ የንግድ ግንኙነታቸውን ቀስ በቀስ እንደገና ማደስ ጀመሩ። የዚህም አገር (የሱዳን) እንዲሁም የዚያ አገር (የኢትዮጵያ) ነጋዴዎች ንግድ ልውውጣቸውን እንደ ድሮው ባይሆንም አለፍ አለፍ እያሉ አካሄዱ።

በነጋዴዎች መካከል የንግድ መስመሮች ቢከፈቱም ድርቡሾች ግን ዛሬም ቢሆን በማህዲስቶች ዘመቻ፣ በረሃብና በርስ በርስ የሥልጣን ሽሚያ የተዳከመችውን ኢትዮጵያ በተከታታይ ከማጥቃት አልቦዘኑም። ኢትዮጵያውያን በርስ በርሱ ቁርቁስ ውስጥ በመግባታቸው ኃይላቸውን እንደገና አደራጅተው በረሃብና በጦርነት የተደከመውን የድርቡሽን ኃይል እንደገና ለመውጋት አልቻሉም።

የሱዳን ምድር ቀስፎ የያዘው ረሃብ እየከፋና እየሰፋ ሄደ። ኢትዮጵያ ጋር ፍጹም ሰላምን መስርቶ የሁለቱም አገራት ሕዝቦች የሚበጃቸውን ማድረግ እንጂ ቂም በቀል ከውድመት በቀር ምንም ፋይዳ የሌው መሆኑ ግልጽ  ሆነ።

እንደ እነ ሼክ አብዱራህማን፣ ዋዲ እና አቢ ደገል የመሳሰሉ ሩቅ አሳቢ የሱዳን አባቶች የችግር ሁሉ ብቸኛ መፍትሄ ንግድ እንጂ ጦርነት አለመሆኑን በየአደባባይ አስተማሩ። ሀበሻና ሱዳን የፈረሰውን የሰላም ድልድይ እንደገና ገንብተው እነሆ እስከዛሬ ባልተቋረጠ ሰላማዊ ጉርብትና አብረው ይኖራሉ።

  

የኦሮሚያ ክልልዊ መንግሥት በአዲስ አበባ ከተማ ላይ ያለውን ሕገመንግሥታዊ ልዩ ጥቅም አስመልክቶ የተዘጋጀውን ረቂቅ አዋጅ ሕገመንግስቱ ከፀደቀ ከሁለት አስርት ዓመታት ቆይታ በኋላ በሚኒስትሮች ም/ቤት ጸድቆ ለሕዝብ ተወካዮች ም/ቤት ቀርቧል። የሕገመንግሥቱ አንቀጽ 49 ንዑስ አንቀጽ 5 እንዲህ ይላል። «የኦሮሚያ ክልል የአገልግሎት አቅርቦት ወይም የተፈጥሮ ሐብት አጠቃቀምንና የመሳሰሉትን ጉዳዮች በተመለከተ እንዲሁም አዲስአበባ በኦሮሚያ ክልል በመሀል የሚገኝ በመሆኑ የሚነሱ ሁለቱን የሚያስተሳስሩ አስተዳደራዊ ጉዳዮችን በተመለከተ ያለው ልዩ ጥቅም ይጠበቅለታል። ዝርዝሩ በሕግ ይወሰናል»

ይህ የሕገመንግስቱ ድንጋጌ ግልጽ ባልሆነ ምክንያት ከ20 ዓመታት በላይ መተግበር ሳይቻል ቀርቷል። ከአንድ ዓመት በፊት በኦሮሚያና አንዳንድ አካባቢዎች የተከሰተው ሕዝባዊ ተቃውሞን ተከትሎ ገዥው ፓርቲ ኢህአዴግ እና መንግሥት ይህን አጀንዳ በማንቀሳቀስ ኦሮሚያ በአዲስአበባ ላይ ያላትን ጥቅም በሚመለከት ዝርዝር ሕግ በዚህ ዓመት እንደሚወጣ በገባው ቃል መሠረት ረቂቅ አዋጁ እንደተዘጋጀ ይገመታል።

ረቂቅ አዋጁ በእርግጥም የኦሮሚያ ክልላዊ መንግስት ልዩ ጥቅም ጥያቄን ይመልሳል ወይ የሚለው የብዙዎች ጥያቄ እንደተጠበቀ ሆኖ የረቂቅ ሕጉ ዝግጅት ከአሳታፊነት አንጻር ምን ያህል የተሟላ ሒደት አልፎ ለሕዝብ ተወካዮች ም/ቤት ቀረበ የሚለው በራሱ የሚያነጋግር ነው። እንኳንስ ብዙ ፖለቲካዊ ፍላጎቶችን ያዘለ እንዲህ ዓይነት አዋጅ ቀርቶ ሌላውም ቢሆን በተለይ ሕዝብን በማሳተፍ፣ በማወያየት ረገድ በጠንካራ ተሳትፎ መታጀቡ ለሕጉ ተቀባይነትና ተፈጻሚነት ትልቅ መሠረት ይኖረዋል።

ከዚህ አንጻር ሲመዘን ይህ አዋጅ ባለቤቱ የሆነው የአዲስ አበባ ሕዝብ እና በአዲስ አበባ ዙሪያ የሚገኙ የኦሮሚያ ከተሞች ማኅበረሰብን ምን ያህል አሳትፏል፣ አዋጁ የሕዝቡን ፍላጎት እንዲያንጸባርቅ ምን ያህል ተደክሟል፣ በዚህም ሒደት ሕዝቡ የቱን ያህል የባለቤትነት ስሜትን ማዳበር ችሏል የሚለው ጥያቄ ማንሳት ተገቢ ይሆናል። ባለን መረጃ በዚህ ረገድ ውስንነቶች መኖራቸው ይሰማል። ውስንነት መኖሩ ደግሞ አሳሳቢ ነው እንላለን። ቢያንስ ሕዝብን የሚወክሉ አደረጃጀቶች ማለትም ወጣቶች፣ ሴቶች፣ ምሁራን፣ መንግሥታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች ወዘተ በአዋጁ ይዘት ላይ ሀሳባቸውን ቢያንፀባርቁ እና የጋራ የውይይት መድረኮች ቢዘጋጁ ሁሉንም አትራፊ የሚያደርግ አዋጅ ለማውጣት ያለውን እድል ያሰፋል።

እናም የሕዝብ ተወካዮች ም/ቤት ረቂቅ አዋጁ ከማጽደቁ አስቀድሞ በየደረጃው ሕዝብ ውይይት አድርጎበት እንደሆነ የማረጋገጥ፣ በዚህ ረገድ የሚታይ ክፍተት ካለም እንዲታረም የማድረግ ኃላፊነቱን ሊወጣ ይገባል እንላለን።¾

ቁጥሮች

Wednesday, 05 July 2017 12:51

36 ቢሊዮን ዶላር    ከተለያዩ የዓለማት ክፍል ወደ አፍሪካ ሀገራት የሚላከው የውጭ ምንዛሪ መጠን፣

 

3 ቢሊዮን ዶላር     ከተለያዩ የዓለም ክፍል ወደ ኢትዮጵያ የሚላከው የውጭ ምንዛሪ መጠን፣

 

3 ሚሊዮን ህዝብ    በተለያዩ የዓለማት ክፍል (ከኢትዮጵያ ውጭ) ይገኛሉ ተብሎ የሚገመተው ኢትዮጵያዊያን ቁጥር፣

 

ምንጭ:- ክፍያ ፋይናሺያል ቴክኖሎጂ

የአዲስ አበባ መንገዶች በየክረምቱ የሚያሳዩት የጎርፍ ትዕይንት ዘንድሮ የሚቀጥል ይመስላል። ክረምቱ ከመግባቱ ቀደም ብሎ በየጊዜው የሚደረጉት የጎርፍ መሄጃ ቱቦዎች ጠረጋና የመንገድ ጥገና በዚህ ዓመት ብዙም አልታየም። በያዝነው ሳምንት እየታየ ያለው የዝናብ ሁኔታ ደግሞ ክረምቱ ከበድ ያለ መሆኑን ከወዲሁ የሚያሳይ ነው። በዚህ ረገድ ገና ሰማዩ ማጉረምረም ሲጀምር የኤሌክትሪክ ሀይል የመቋረጡም ጉዳይ እንደተለመደው ቀጥሏል።

 

አዲስ አበባ በክረምቱ መግቢያ ላይ የአፍሪካ ህብረትን ዓመታዊ መደበኛ ስብሰባ እንደምታካሂድ እየታወቀ ከክረምቱ ጋር በተያያዘ የሚታዩት ተደጋጋሚ የኤሌክትሪክ ኃይል መቆራiጥና የአስፓልት መንገዶች በጎርፍና ጎርፍ አመጣሽ ቆሻሻ መጥለቅለቅ እጅግ አሳፈሪ በመሆኑ በቀጣይ ሊታሰብበት ይገባል እላለሁ።

 

ማሩ ከቂርቆስ

 

(ከኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ አንድነት መድረክ የተሰጠ መግለጫ)

ኢሕአዴግ በየጊዜው በሀገራችን ላይ እያስከተለ ያለው ዘርፈ ብዙ ችግሮች ከጊዜ ወደ ጊዜ እየተባባሱ ከመሄድ አልፈው ባለፉት ሁለት ዓመታት እጅግ አስከፊ ደረጃ ላይ መድረሳቸውና በብዙዎች ግምት በሺዎች የሚቆጠሩ ዜጎች ሕይወት እንዲቀጠፍ፣ በ10 ሺዎች የሚቆጠሩ ዜጎች ለእስርና እንግልት ሲዳረጉ፡- በቢሊዮን ብሮች የሚቆጠር ንብረት እንዲወድምና የብዙሃኑ ኑሮ እንዲመሰቃቀል ምክንያት ሆኗል።

ይህ ሁሉ ጥፋት ሊደርስ የቻለው ኢሕአዴግ የሚነገረውንና የሚመከረውን አልሰማ በማለት የዜጎችን ጥያቄ በጥሞና አዳምጦና አጢኖ ተገቢውን ምላሽ ከመስጠት ይልቅ ጥያቄዎችን በኃይል አፍኜ እኔ ያልኩት ብቻ ካልሆነ በሚለው የአምባገነንነት ተግባሩ ምክንያት ነው።

መድረክ በየጊዜው በሚነሱ ሕዝባዊ ጥያቄዎች ላይ መነጋገር፣ መወያየትና የጋራ  መፍትሔ መሻት አማራጭ የሌለው የሰላም መገኛና በሀገራዊና ሕዝባዊ ጉዳዮች ላይ መተማመኛ  መንገድ መሆኑን መግለጫዎችን በማውጣት በየጊዜው ሲያሳስብና ጥያቄ ሲያቀርብ ቆይቷል። የሕዝቡን ተገቢና ህጋዊ ጥያቄዎች ላለማዳመጥ ቆርጦ ጆሮ ዳባ ልበስ ያለው ኢሕአዴግ ግን በግትር አቋሙ በመቀጠሉ፤ መጠነ ሰፊ የሆነውን ሀገራዊ አቀፍ ሕዝባዊ ተቃውሞ ተቀስቅሷል። ይህንንም ተቃውሞ በመደበኛ የፀጥታ ማስከበር ሥርዓቱ መወጣት ባለመቻሉ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ለማወጅ ተገዷል። ለ6 ወራት የሚቆይ የአስቸኳይ ጊዜ አውጆ ሁኔታው እርሱ እንደፈለገው ሳይሆን ሲቀር የአዋጁን ጊዜ አራዝሞ እነሆ ዛሬም ሀገሪቱ በአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ሥር እንደወደቀች ትገኛለች። ከዚህም በተጨማሪ በማን አለብኝነት ጉልበት ተጠቅሞ በሀገራችን ላይ የጫነው “አብዮታዊ ዴሞክራሲ” ያመጣውን ሁለንተናዊ ቀውስ በግለሰብ ሹመኞች ላይ ማላከክ መፍትሔ ይሰጥ ይመስል፣ የባለሥልጣናት ብወዛ እርምጃዎችን ከሚኒስትሮች ጀምሮ በመውሰድ፣ የሕዝባችንንና የዓለም ማህበረሰብን ትኩረት ከመሠረታዊው የሕዝባችን የሥልጣን ጥያቄ ለማዘናጋት ከፍተኛ ድራማ መሥራት መያያዙን በትዝብት እያየነው ነው።

ኢሕአዴግ በየጊዜው ከሚገባባቸው የፖለቲካ ቅርቃሮች ለመውጣት የአገዛዙን ይዘት ለውጥ የማያመጡ መፈክሮች በመቀያየር የህዝቤን ቁጣ ለማብረድ የተለመደውን የፕሮፓጋንዳ ሥራ መሥራቱ የተለመደ ሲሆን፣ የወቅቱ መፈክሩ ደግሞ “ጥልቅ ተሃድሶ” አደርጋለሁኝ የሚል ሆኗል። በቀደምቱ ዓመታት አደረኩ ይል የነበረው “ተሃድሶ” ውጤት አልባ በመሆኑና አንድ ለአምስት ያደራጃቸውን ህዋስ አባላቱንም አስከድቶ፣ ካድሬዎቹን ጭምር ያሸፈተው ሕዝባዊ ማዕከል ክፉኛ እንዳስደነገጠው የሚታወስ ነው። ከዚህም የተነሳ የሕዝቡን በሥርዓቱ ላይ ያነጣጠረውን ቁጣና የእምቢተኛነት ስሜት ለማርገብ በማለም “በጥልቀት እታደሳለሁ” የሚል መፈክር በማንገብ በብዙ ሺህዎች የሚቆጠሩ የካድሬዎችንና የአባላቱን ስብሰባዎች በማካሄድ በሚሊዮኖች የሚቆጠር የሕዝብ ገንዘብ በማባከን እርባናቢስ ተግባር እየፈፀመ ነው። በዚህ ተግባሩም የመንግሥት ሠራተኛውንና ሌላውንም አምራች ኃይል ሥራ እያስፈታ፣ የከፍተኛ ትምህርት ተቋማትንና ተማሪዎችን ክቡር ጊዜ እያባከነ፣ ሀገራችንን በሁለንተናዊ መልኩ እየጎዳት ይገኛል።

በዚህ ወደ 8 ሚሊዮን የሚጠጋ ሕዝብ በተራበበትና በተራቆተበት ሀገር ገዥው ቡድን በዚህ ዓይነቱ የሀብት ብክነት ላይ ተሰማርቶ መገኘቱ፣ የ“አብዮታዊ ዴሞክራሲ” ርዕዮተ ዓለማዊ ቀኖናውን ከውድቀት መከላከልን ዋነኛ ተግባሩ አድርጎ መያዙን ያሳያል። ይህ ተግባሩም ኢሕአዴግ ለሕዝብና ለሀገር የማይበጅ የጠባብ ቡድን ዓላማና ጥቅም የሚያራምድ መሆኑን ያጋልጠዋል። ስለሆነም ዛሬም የሕግ የበላይነት ሊሰፍን ባለመቻሉ ዜጎች ይዋከባሉ፣ ያለምንም የኢኮኖሚ አማራጭ ምንም የሌለውን አርሶ አደር ከይዞታው ያፈናቅላሉ፣ ወዘተ። ለዚህም የሚከተሉት ለአብነት የሚጠቀሱ ይሆናሉ፡-

ሀ. በደቡብ ብሔር ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ክልል

1.  በጋሞ ጎፋ ዞን ጨንቻ ላይ የአቶ ተመስገን ያንቾ የዞኑ የመድረክ ሥ/አ/ኮ/አባል ከሕግ አግባብ ውጭ ታፍኖ መታሰር፣

2.  አሁንም በዚሁ ክልልና ዞን የመድረክ ሥ/አ/ኮ/አባል የሆኑት የአቶ ወንድሙ ዑዱ በኢሕአዴግ ታጣቂዎች በዱላ ተደብድበው ለሕይወታቸው አስጊ ሁኔታ ውስጥ መሆን፤

3.  በዚሁ ክልል በካንባታ ጠንባሮ ዞን የመብት ጥያቄ ያነሱ የሰባት መምህራን መታሰርና የሌሎች ከሥራ መታገድ፣ እንዲሁም ደሞዛቸው ከሕግ አግባብ ውጪ መቆረጥ፣

4.  በሀዲያ ዞን በምስ/ባደዋች ወረዳ “የሪፎርም ከተማ” በሚል ሰበብ፣ ብቸኛ መተዳደሪያው እርሻ የሆነውን አርሶ አደር፣ የመሬት ይዞታውን የከተማ ክልል ነው በማለት፣ ያለምንም ካሣ ክፍያ በማፈናቀል፣ ማሳቸው ውስጥ ገብተው ቅየሳ እያካሄዱ ሁከት እየፈጠሩ መሆኑ፣

ለ/ በትግራይ ክልል

1.  የዓረና ሊቀመንበር የሆኑት የአቶ አብርሃ ደስታ በመቀሌ ከተማ ባልታወቁ ሰዎች መደብደብና የአካል ጉዳት መድረስ፣

2.  የእነ አቶ ፍስሃጽዮን ተክለሃይማኖት (10 የመድረክ አባሎች) በፖለቲካ አቋማቸው መንስዔነት፣ ከሕግ አግባብ ውጪ ከ1-7 ዓመት ተፈርዶባቸው ወህኒ መወርወር፣

3.  ለችግረኛ የዓረና አባላት የነፍስ አድን እርዳታና የሴፍቲኔት ዕድል መከልከል፣

ሐ/ በኦሮሚያ ክልል

1.  በምዕራብ ሸዋ ዞን የሁለት ወጣት ተማሪዎች በግፍ መገደል፣ ከእነርሱ ውስጥ አለምነህ እተቻ የሚባል የ11ኛ ክፍል ተማሪ ከወላጆቹ ቤት ተጠርቶ በመንግሥት ኃይሎች ተደብድቦ መገደሉ።

ይህ በእንዲህ እንዳለ፣ በአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ በፊት በነበረው የሕዝባዊ እንቅስቃሴ ወቅት በዜጎችና በንብረት ላይ የደረሰውን ጉዳት ለአልኩ ባይነት አጣራለሁ ያለው የኢሕአዴግ የቀኝ እጁ የሆነው የሰብዓዊ መብት ኮሚሽን ሪፖርትም አንድ ሰሞን ለጋሽ አገሮች መንግስት በፈፀመው መጠነ ሰፊ ሰብዓዊ መብት ረገጣ ላይ ይሰነዝሩት የነበረውን ወቀሳ ለማለዘብ በመሣሪያነት ከመገልገል ዓላማ ያለፈ ፋይዳ እንደሌለው እያየነው ነው።

ሌላው የሚያስገርመው የኢሕአዴግ ድራማ፣ መፈናፈኛ ያሳጣውን ሕዝቤ ያነሳውን፣ በነፃ ፍትሃዊና ተዓማኒ ምርጫ እውን እንዳይሆን ያፈነውን የሥልጣን ጥያቄ ለማዳፈን፣ ከሀገር አቀፍ ተቃዋሚ የፖለቲካ ፓርቲዎች ጋር ለመነጋገር ስብሰባ ጠራሁ ማለቱ ነው። ይህንን ጥሪ ተቀብለን ግንኙነቱን መፍጠራችን፣ የፖለቲካ ምህዳሩን ለማደላደል ሊያደርስ ወደሚያስችለው ድርድር ደረጃ ከፍ ለማድረግ በነበረን ዓላማ ቢሆንም፣ ለተደረገው ጥረት ኢሕአዴግ ያሳየው እምቢተኛነት፣ ቁም ነገር ላለው ድርድር እቅድ እንደሌለው በዚህ አቋሙ አስገንዝቦናል። መሠረታዊ ችግሩ ኢሕአዴግ በኢትዮጵያ የፖለቲካ ምህዳራ ላይ የመጣ ተግዳሮት የለብኝም በማለት በቅዠት ዓለም ውስጥ በመሆን፣ ሁኔታዎች ወደ ቀድሞ ይመለሳሉ በማለት ተስፋ ማድረጉ ነው። ስለሆነም በፖለቲካ ምህዳር ላይ የተከሰተውን መሠረታዊ ለውጥ እንኳን ማጤን ያላስቻላቸው “ጥልቅ ተሃድሶ” ከቃላት ጨዋታ ያለፈ በሀገሪቱ የፖለቲካ ምህዳር ላይ ለውጥ የሚያመጣ ፋይዳ እንደሌለው መረዳት ችለናል።

በመሆኑም ይህ የኢሕአዴግ አካሄድ ዛሬም ካለፈው ሁኔታና ጥፋት አለመማርን የሚያሳይ ስለሆነ፣ ጉዳዩ እንደገና በውል ተጢኖ ሁሉንም ባለድርሻ አካላት በአግባቡ ያሳተፈ ሀገራዊ ችግር መፍትሔ ፍለጋ ተግባር ላይ ትኩረት እንዲደረግ መድረክ ወትሮም እንደሚያደርገው ሁሉ ሕዝባዊ ጥሪውን አበክሮ ያቀርባል።

መላው የሀገራችን ዜጎችም በያሉበት ሆነው የሚመለከቱት የEBC አሰልቺ የስኬትና በሁሉም ጉዳዮች ላይ በሀገሪቱ ብሔራዊ መግባባት የተደረሰበት የማስመሰል ዘገባዎች፣ የኢሕአዴግ የጊዜ መግዣና የማታለያ ድርጊቶች መሆናቸውን ተገንዝበው ተገቢውን ተፅዕኖ ሁሉ በሰላማዊ አግባብ ከመድረክ ጎን በመሆን እንዲያሳርፉ ጥሪ እናስተላልፋለን።

            ድል ለሕዝባዊ ዴሞክራሲያዊ ትግላችን!

         ሰኔ 23 ቀን 2009 ዓ.ም

         አዲስ አበባ (መሀታም አለው)   

Page 5 of 172

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us