You are here:መነሻ ገፅ»arts»news admin - Sendek NewsPaper
news admin

news admin

ቁጥሮች

Wednesday, 25 January 2017 13:02

 

የኢትዮጵያ እንስሳት ሀብት

ቀንድ ከብት                           53 ነጥብ 9 ሚሊዮን፤

 

በግ                                  25 ነጥብ 5 ሚሊዮን፤

 

ፍየል                                21 ነጥብ 1 ሚሊዮን፤

 

አህያ                                6 ነጥብ 7 ሚሊዮን፤

 

ፈረስ                                1 ነጥብ 9 ሚሊዮን፤

 

                                    ምንጭ፡- ማዕከላዊ ስታትስቲክስ ኤጀንሲ

የኢትዮጵያ ህዝቦች አብዮታዊ ዴሞክራሲያዊ ግንባር /ኢህአዴግ/ እና ህጋዊ እውቅና አግኝተው የሚንቀሳቀሱ ከ20 በላይ ተቃዋሚ ፓርቲዎች ሰሞኑን ተሰብስበው በተለያዩ ሀገራዊ ጉዳዮች ዙሪያ ውይይትና ድርድር ለማካሄድ መስማማታቸው ተሰምቷል። ገዥው ፓርቲ ኢህአዴግ እጅግ ዘግይቶም ቢሆን በሕጋዊ መንገድ ከሚንቀሳቀሱ የፖለቲካ ፓርቲዎች ጋር ቁጭ ብሎ ለመነጋገር ተነሳሽነት ማሳየቱ የሚያስመሰግነው እርምጃ ነው።

ኢህአዴግና ተቃዋሚ ፓርቲዎች ባለፈው ሳምንት ባካሄዱት የመጀመሪያ ቀን ውይይታቸው በሚያቀራርቡ ርዕሰ ጉዳዮች ዙሪያ ውይይት ለማካሄድና በሌሎች ጉዳዮች ዙሪያ ደግሞ እንደአስፈላጊነቱ ድርድር ወይም ክርክር ለማካሄድ ተስማምተዋል።

መድረኮቹ ከመካሄዳቸው በፊት በስብሰባ ስነስርዓት፣ በታዛቢዎችና መሰል ጉዳዩች ዙሪያ አማራጮችን ሁሉም ፓርቲዎች ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት /ቤት እስከ ጥር 25 ቀን 2009 .ም ድረስ በጹሑፍ ለማስገባት መግባባት ላይ መድረሳቸው ተነግሯል።

ኢህአዴግ አስፈላጊ ከሆነ ሕገመንግሥቱን አስከማሻሻል የሚደርስ እርምጃ እንደሚወስድ ከዚህ ቀደም የገባውን ቃል እናስታውሳለን። በተጨማሪም በያዝነው ዓመት የምርጫ ሕጉ እንደሚሻሻል ቃል ገብቷል። የፓርቲዎቹ ውይይት እነዚህን ኢህአዴግ ለሕዝብ የገባቸውን ቃሎች እንዲያከብር፣ ወደመሬት ወርደውም እንዲተገበሩ አዎንታዎ ጫና በማሳረፍ ረገድ የሚኖራቸው አስተዋጽኦ ከፍተኛ ነው።

ገዥው ፓርቲ ኢህአዴግ አሁንም ረጅም ርቀት ተጉዞ ውይይቶቹ ፍሬያማ እንዲሆኑ፣ በቅድመ ሁኔታ ጋጋታና በአላስፈላጊ ንትርክም ውይይቱ እንዳይጨናገፉ ጥንቃቄ በመውሰድ ረገድ የአንበሳውን ድርሻ መወጣት መቻል አለበት። ተቃዋሚ ፓርቲዎችም የተገኘው አጋጣሚ አሳንሰው ሳይመለከቱ፣ መድረኩን በአግባቡ በመጠቀም ለሀገራዊ የጋራ ጥቅም የበኩላቸውን ድርሻ ለመወጣት ከወዲሁ ዝግጅት ሊያደርጉ ይገባል።¾

በይርጋ አበበ

በደቡባዊ ትግራይ ዞን አላማጣ ወረዳ ሰላም በቃልሲ ቀበሌ አርሶ አደሮች የኤሌክትሪክ ሀይል በተደጋጋሚ በመቆራረጡ በእርሻ ስራቸው ላይ ከፍተኛ ችግር እያደረሰባቸው መሆኑን ለሰንደቅ ጋዜጣ ተናገሩ።

አርሶ አደሮቹ ለሰንደቅ ጋዜጣ በሰጡት አስተያየት “የመስኖ ውሃው የሚገኘው ከጥልቅ ጉድጓድ በመሆኑ በኤሌክትሪክ አማካኝነት ነው። በመስኖ ስራ የተደራጀን አርሶ አደሮች ቀደም ሲል ክፍያችንን እየፈጸምን ስራችንን እናከናውን ነበር። ነገር ግን ባላሰብነውና ባልጠበቅነው ሰዓት ኤሌክትሪክ ይቋረጥብንና የተዘራው ቡቃያ በውሃ እጥረት ምክንያት ስለሚደርቅ ለብክነት ይዳርገናል” ሲሉ በምሬት ተናግረዋል።

በ30 ሔክታር መሬት ላይ የመስኖ እርሻ እያከናወነ የሚገኘው የ“አላማጣ አግሮ ኢንዱስትሪ ኃላ.የተ.የግ.ማኅበር” ሥራ አስኪያጅ አቶ ሀድጉ መለስ በበኩላቸው “በአካባቢያችን የተተከሉት የኤሌክትሪክ ምሰሶዎች በቀላሉ የሚወድቁ በመሆናቸው ኤሌክትሪክ በተደጋጋሚ እየተቆራረጠ ተደጋጋሚ ጉዳት በምርታችን ላይ ደርሶብናል” ሲሉ ተናግረዋል። አቶ ሐድጉ በኤሌክትሪከ መቆራረጥ ምክንያት በኢንቨስትመንታቸው ላይ የደረሰውን ጉዳት ሲገልጹም “ባለፈው ዓመት ለእርሻ ምርምር ያዘጋጀነው ሁለት ሄክታር በርበሬ (በገንዘብ ሲሰላ ወደ አንድ ሚሊዮን ብር) ሙሉ በሙሉ ወድሟል። ችግራችንን ለወረዳውና ለክልሉ ስናሳውቅ የሚሰጠን ምላሽ ‘ከአቅማችን በላይ ነው’ የሚል ነው” ሲሉ ተናግረዋል። ችግሩ አሁንም መቀጠሉን የገለጹት አቶ ሀድጉ “ይቀረፋል የሚል ተስፋ የለንም” በማለት የችግሩን ጥልቀት ገልጸዋል።

የቅሬታ አቅራቢዎቹን ችግር ለማጣራት ወደ ኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ አገልግሎት የኮምዩኒኬሽን ዳይሬክተር ያደረግነው ተደጋጋሚ የስልከ ጥሪ ሊሳካልን አልቻለም።

በወረዳው ሰላም በቃልሲ ቀበሌ 577 ሄክታር መሬት በጥልቅ ጉድጓድ በሚያወጡ ውሃ መሳቢያዎች (በኤሌክትሪክ ኃይል አማካኝነት ብቻ የሚሰሩ) የመስኖ አገልግሎት እየተካሄደ ሲሆን ከዚህ የመስኖ እርሻ ውስጥ በሌፍተናንት ጄኔራል ጻድቃን ገብረትንሳይ መስራችነት የተቋቋመው “አላማጣ አግሮ ኢንዱስትሪ ኃላ.የተ.የግ.ማኅበር” 30 ሄክታሩን እያለማ መሆኑን ከወረዳው ግብርና ጽ/ቤት ያገኘነው መረጃ ያመለክታል።¾

በይርጋ አበበ

በ1914 ዓ.ም መስከረም 14 ቀን በአልጋ ወራሽ ራስ ተፈሪ መኮንን (በኋላ አጼ ኃይለሥሌሴ) አማካኝነት የተመሰረተው ብርሃንና ሰላም ማተሚያ ቤት 95ኛ የምስረታ በዓሉን በማክበር ላይ ይገኛል። ትናንት በሒልተን ሆቴል ከደራሲያን ማህበር ጋር በመሆን የፓናል ውይይት አካሂዷል።

በፓናል ውይይቱ ላይ የተገኙት የድርጅቱ ስራ አስኪያጅ አቶ ተካ አባዲ “በአፍሪካ አንጋፋው” ማተሚያ ቤት ብርሃንና ሰላም ማተሚያ ድርጅት መሆኑን ገልጸው “የደራሲዎች መኖር፣ መጻፍና ማበብ ለእኛ (ለማተሚያ ቤቶች) ጠቀሜታው ከፍተኛ ነው” ያሉ ሲሆን አክለውም “አቅም በፈቀደ መጠን ደራሲዎችን ማበረታታትና መደገፍ ይገባናል” ሲሉ ተናግረዋል።

የፓናል ውይይቱን የመራው አንጋፋው ገጣሚ፣ ጸሀፊ ተውኔትና ተርጓሚ አያልነህ ሙላት በበኩሉ ማተሚያ ቤቱ በኢትዮጵያ ደራሲያን እድገት ላይ የራሱን አዎንታዊ ሚና መጫወቱን ገልጾ በቀጣይ ሊተገብር ይገባዋል ያለውን ሀሳብ ሲያስቀምጥም “ሥነ ጽሁፍን ብቻ የሚመለከት ኮርነር እንዲሰጠን ደጋግመን ስንጠይቅ ቆይተናል። አሁንም ሥነ ጽሁፍን ብቻ የሚያትም ክፍል እንዲሰጠን በድጋሚ እንጠይቃለን፣ ይሳካል ብለንም ተስፋ አደርጋለሁ” ብሏል።

በፓናል ውይይቱ ላይ “ብርሃንና ሰላም ማተሚያ ድርጅት፤ ህትመትና ደራሲያን ማህበር” በሚል ርዕስ ረዳት ፐሮፌሰር አቦነህ አሻግሬ ጥናታዊ ጽሁፍ ሲያቀርቡ “ነገረ ሕትመት፤ ብርሃንና ሰላም ከትናንት እሰከ ዛሬ” በሚል ርዕስ ደግሞ ደራሲ አበረ አዳሙ ጥናታዊ ጽሁፍ አቅርበዋል። በቀረቡት ጽሁፎች ላይም ውይይት ተካሂዶባቸዋል።

የፓናል ውይይቱ ተሳታፊዎች ካነሷቸው ጥያቄዎቸ መካከልም ማተሚያ ቤቱ እንደ እድሜው ከዘመን ጋር መራመድ እንደሚገባው፣ በዚህም የህትመት ጥራቱን ማሻሻል እንደሚገባው ተገልጿል። ብርሃንና ሰላም ማተሚያ ድርጅት በቀጣዮቹ አምስት ዓመታት ወደ ኮርፖሬት ለማደግ የሚያስችለውን ጥናት ማስጠናቱ የተገለጸ ሲሆን ወደ ኮርፖሬት ደረጃ ከተሸጋገረም ህትመቶችን ከማተም በተጨማሪ ወደ አሳታሚነት እንደሚሸጋገርና ወረቀትም የሚያመርት ይሆናል። 

የማተሚያ ቤቱ 95ኛ ዓመት የበዓል አከባበርም በቀጣዮቹ ቀናት የሚቀጥል ሲሆን በቀጣዮቹ የበዓሉ ዝግጅቶችም የፎቶ አውደ ርዕይዎችና ተጨማሪ ጥናታዊ ጽሁፎች ይቀርባሉ ተብሎ ይጠበቃል። 

በሳምሶን ደሳለኝ

 

በግብፅ ታሪክ በሕዝብ የተመረጡ ብቸኛ መሪ መሆናቸው የሚነገርላቸው፤ የሆኑትም፤ ፕሬዝደንት መሐመድ ሙርሲ ናቸው። ሙርሲን ከመንበረ ስልጣናቸው ለማውረድ የግብፅ ጦር ሰራዊት እና የሳዑዲ ዓረብያ ረብጣ ፔትሮ ዶላር የአንበሳውን ድርሻ ይወስዳሉ። ይህ ማለት ግን ሙርሲ ከመንበረ ስልጣናቸው ለመውረድ የእሳቸው የፖለቲካ አመራር ውድቀት አስተዋፅዖ አልነበረውም ማለት አይደለም። በተለይ የግብፅ ሕገ-መንግስትን ከቁርዓን መፅሐፍ መነሻ በማድግ ለመቅረጽ መሞከራቸው፣ ከግብፅ የሊብራል አራማጆች እና ከግብፅ የክርስትና እምነት ተከታዮች ተቃውሞ የገጠማቸው መሆኑ አይዘነጋም። ይህም ቢሆን በውይይት እና በድርድር ብቻ መፈታት እንደነበረበት አከራካሪ ነጥብ አይደለም።

በሕዝብ የተመረጡትን የግብፅ ፕሬዝደነት መሐመድ ሙርሲን ከመንበረ ስልጣናቸው አባረው በታክቲካል የፖለቲካ ፍቅር ብን ብለው የነበሩት፣ የግብፅ ጦር ሰራዊት መሪዎች እና የሳዑዲ ዓረቢያ ንጉሳዊ ቤተሰቦች ዛሬ እሳት እና ጭድ ሆነው ተገኝተዋል። ሁለቱም በየፊናቸው አንዱ ሌላው ላይ ተፅዕኖ ለማሳደር እየሰሩ ይገኛሉ። አለፍ ብለውም በአፍሪካ ቀንድ በሚገኙ ሀገሮች ውስጣዊ ፖለቲካ ዘልቀው በመግባት ለማማሰል ደፋ ቃና እያሉ ነው። ሁለቱ ሀገሮች በግብፁ የሙስሊም ወንድማማቾች ፓርቲ ዋጋ የመሰረቱት ወቅታዊ የፖለቲካ ጋብቻ ምን አፈራረሰው? የመካከለኛው ምስራቅ አህጉራዊ የፖለቲካ ቁርሾን ወደ አፍሪካ ቀንድ ለማምጣት ለምን ተጣደፉ? እና ሌሎችም ጥያቄዎችን ማስቀመጥ ይቻላል። በዚህ ጽሁፍ የቻልነውን እንመለከታለን።

 

በግብፅ እና በሳዑዲ ዓረቢያ መካከል የተፈጠረው ቁርሾ

ማጠንጠኛዎቹ ምንድን ናቸው?

ማጣቀሻዎች እንደሚያሳዩት በግብፅ እና በሳዑዲ ዓረቢያ መካከል የተፈጠረው ፖለቲካዊ ቁርሾ መነሻዎቹ፣ ሁለቱ ሀገሮች በዓረቡ ዓለም በሚገኙ የሙስሊም ወንድማማቾች ሕብረት ፓርቲዎች ወይም ተዋጊዎች ላይ ያላቸው ፖለቲካዊ አረዳድ፤ በየመን እና በሶሪያ የተፈጠረውን የፖለቲካ ቀውስ አፈታት ዙሪያ፤ ኢራን በመካከለኛ ምስራቅ ፖለቲካዊ ውስጥ ያላትን ሚና እያደገ መምጣቱን የሚረዱበት መንገድ ለመሰረታዊ ልዩነታቸው በምክንያትነት ይቀመጣል።

ከመጨረሻው ነጥብ ብንመለከተው፣ ኢራን በመካከለኛ ምስራቅ ፖለቲካዊ ውስጥ ያላትን ሚና እያደገ መምጣቱ ለሳዑዲ ንጉሳዊ ቤተሰቦች በቀላሉ የሚዋጥ አይደለም። ይህም በመሆኑ የሳዑዲ ንጉሳዊ ቤተሰቦች ለረጅም ዘመን ሲያወግዙት ሲዋጉት የነበሩትን በሱኒ እምነት ስር የተሰባሰቡትን የሙስሊም ወድማማቾች ሕብረት እንቅስቃሴን እንዲቀበሉት ተገደዋል። ምክንያታቸው ደግሞ፣ ኢራን የምትመራው የሺዓ ሙስሊሞች ሕብረትን ለመግታ፣ ለመመከት ያለመ ነው። በተለይ ኢራን ከዓለም ዓቀፉ ሕብረተሰብ የቀረበውን የኒውክለር ቦምብ ማምረት ሒደቷን የሚገታውን (JCPOA_P5+1) ስምምነት መቀበሏ እና ከዓለም ዓቀፉ የንግድ ሕብረተሰብ መቀላቀሏ፣ ሳዑዲ ዓረቢያ እንቅልፍ የነሳት ያልተጠበቀ ፖለቲካዊ ክስተት ነበር።

ይህ ያልተጠበቀው የሳዑዲ ዓረቢያ የፖሊሲ ለውጥ ማለትም፣ በዓረቡ ዓለም ውስጥ የሚገኙትን የሙስሊም ወድማማቾች ሕብረት እንቅስቃሴ መቀበል፤ በጀነራል አብዱል ፋታህ አልሲሲ የሚመራው የግብፅ ወታደራዊ መንግስት ፈጽሞ የማይቀበለው ሆኖ ተገኝቷል። ምክንያቱም በግብፅ ምድር ውስጥ የሙስሊም ወንድማማቾች ሕብረት ፓርቲ በአሸባሪነት ከመፈረጁም ባለፈ፣ ፓርቲው እንዲፈርስና የፓርቲው ንብረቶች ወደ መንግስት እንዲጠቃለሉ ውሳኔ ከተሰጠባቸው አመታት አስቆጥረዋል። የግብፅ ወታደራዊ መንግስት የሙስሊም ወንድማማቾች ሕብረት ፓርቲ የግብፅ ሥርዓት አደጋዎች አድርጎ ነው የሚወስዳቸው። ቱርክ እና ኳታር እንቅስቃሴውን በመደገፋቸው ከሁለቱ ሀገሮች ጋር የሻከረ ግንኙነት እስከ መመስረት ደርሰዋል። ሳዑዲ ዓረቢያ በበኩሏ ከቱርክ እና ከኳታር መንግስታት ጋር የሙስሊም ወንድማማቾች ሕብረት ፓርቲን በተመለከተ በጋራ ትሰራለች። ከዚህም ባለፈ በቀጣይ በሶሪያ እና በየመን የሙስሊም ወንድማማቾች ሕብረት ፓርቲ በአመራርነት ለማስቀመጥ ሳዑዲ እየሰራች ትገኛለች።

ግብፆች በበኩላቸው ኢራን በመካከለኛው ምስራቅ ሚናዋ ከፍ እያለ መምጣቱን እንደስጋት አይወስዱትም። ይህም በመሆኑ ግብፆች፣ ሳዑዲ ዓረቢያ እና ኳታር በፈበረኩት “የሱኒ እና የሺዓት” የእምነት የክፍፍል ጦርነት ውስጥ መሳተፍ አይፈልጉም። ፅንሰ ሃሳቡንም አይቀበሉም። እንደውም ጀነራል አል-ሲሲ በኢራን ላይ የተጣለውን የንግድ ማዕቀብ በማንሳት በአዲስ መልኩ ከኢራን ጋር የንግድና የቱሪዝም ግንኙነት ለመፍጠር ያላቸውን ፍላጎት አሳይተዋል። በርግጥ በኢራን እና በግብፅ መካከል በቀላሉ ሙሉ ዲፕሎማሳዊ ግንኙነት እንደማይመሰረት ማጣቀሻዎች ያሳያሉ። ምክንያቱም የቀድሞ የግብፅ ፕሬዝደነት በነበሩት አንዋር ሳዳት ግድያ ዙሪያ ኢራን እጇ አለበት የሚባል ክስ እስካሁን ስለሚቀርብ ከመተማመን ላይ አልደረሱም።

ወደ ሶሪያ ፖለቲካዊ ቀውስ ስንመለስም በሁለቱ ሀገሮች መካከል መሰረታዊ ልዩነቶች አሉ። ሳዑዲ ዓረቢያ የሶሪያ ቀውስ የሚፈታው ፕሬዝደነት በሽር አልአሳድ ከስልጣን ሲወገዱ ብቻ ነው የሚል አቋም አላት። ብዙ ተግባራዊ እርምጃዎችም ውስጥ ተሳትፋለች። ግብፅ በበኩሏ የሶሪያ ቀውስ ፖለቲካው መፍትሄ ነው የሚገባው የሚል አቋም ታራምዳለች። እንዲሁም ግብፆች፣ ከአሳድ መንግስት ጋር ድርድር በማድረግ የሶሪያ የሲቪል ተቋማት እና የሶሪያ አንድነት በተጠበቀ መልኩ መፍትሄ ሊሰጠው ይገባል የሚል ጠንካራ አቋም አላቸው። የፕሬዝደነት በሽር አላሳድ እጣፈንታም በሶሪያዊያን መወሰን እንዳለበት ያምናሉ። የሳውዲ ንጉሳዊ ቤተሰቦች ይህን የግብፅ አቋም በጣም ነው ያበሳጫቸው። አንደኛው፣ ኢራን ለመካከለኛው ምስራቅ ሱኒዎች ስጋት አደለችም የሚል እሳቤ መወሰዱ፤ ሁለተኛው፣ የግብፅ ወታደራዊ መንግስት የኢኮኖሚ ቀውስ ውስጥ እንዳይገባ ከ10 ቢሊዮን ፔትሮ ዶላሮች አፍስሰውልት ለሳዑዲ ፖሊሲ አለመገዛቱ የእግር እሳት ነው የሆነባቸው።

እንዲሁም በየመን እየተደረገው ባለው ሰብዓዊ እልቂት እና ቁሳዊ ውድመት ላይ ያላቸው አረዳድ ሌላው የልዩነታቸው ማሳያ ነው። የሳዑዲ ዓረቢያ ንጉሳዊ ቤተሰቦች የውጭ ግንኙነት ፖሊሲ ትንታኒያቸው አስኳል፣ የኢራን በመካከለኛው ምስራቅ በምታደረገው እንቅስቃሴ ዙሪያ የማያጠነጥን ነው። በተለይ ኢራን በሊባኖስ፣ በኢራቅ እና በሶሪያ ያገኘችው ተቀባይነት እና የበላይነት ለንጉሳዊ ቤተሰቦቹ የቀን ቅዠት ሆኖባቸዋል። ይህንን መሰል የኢራን እንቅስቃሴን በሰነዓ-የመን እንዳይደገም፣ በሰብዓዊ እልቂትም ይሁን በቁሳዊ ውድመት በማንኛውም ዋጋ ለማረጋገጥ የሱኒ እምነት ተከታይ ሀገሮች አስተባብረው በየመን ጦርነት ከከፈቱ ሰንበት ብለዋል። ዓለም ዓቀፉ ሕረተሰብም በበኩሉ የሳዑዲ ዓረቢያን ፔትሮ ዶላር በመፍራት፣ የየመን ሕዝቦች እልቂትን አለየሁም አልሰማሁም በማለት እንደሰጎን በንፁሃን ደም በራሰው በየመን ምድር አሸዋ ውስጥ አንገቱን ቀብሮ ይገኛል።

እንደሚታወቀው ሳዑዲ ዓረቢያ እና ግብፅ “Operation Decisive Storm” በሚል ስያሜ የተሰጠውን በየመን ላይ የተከፈተውን ጦርነት በጋራ ለመስራት ተስማምተው ነበር። ሆኖም በግብፅ በሚገኘው በሳዑዲ ዓረቢያ ኤምባሲ የግብፅ ዜጎች በየመን ላይ የሚደረገውን ጦርነት በመቃወም ሰላማዊ ሰልፍ አደረጉ። በተንታኞች ዘንድ የግብፅ መንግስት በተዘዋዋሪ ተቃውሞውን የገለፀበት ተደርጎ ተወስዷል። ሆኖም የግብፅ ወታደራዊ መንግስት ከሳዑዲ ጋር የገባውን ስምምነት የሚያከብሩ ምልክቶች አሳይቶም ነበር። ይኽውም፣ የግብፅ አየር ሃይል እና ባሕር ሃይል ጦርነቱን ለመቀላቀል ተንቀሳቅሰው ነበር። ሆኖም በመጀመሪያ በሚደረገው የምድር ውጊያ የግብፅ ወታደሮች ሳይሳተፉ ቀሩ። በአንፃሩ ዓረብ ኤምሬት፣ ሱዳን እና ሞሪታንያ በምድር ውጊያው ተሳትፈዋል።  በዚህ ጊዜ ነበር በሁለቱ ሀገሮች ልዩነት መኖሩ በግልፅ የወጣ።

የግብፅ ወታደሮች የእግረኛ ውጊያ ያልተሳተፉበት በምክንያቶቹ መካከል፣ ከ50 ዓመታት በፊት ግብፅ በየመን ምድር የደረሰባት የጦርነት ኪሳራ በርካታ የግብፅ ወታደሮችን ሕይወት የቀጠፈ በመሆኑ፤ የግብፅ ጦር ሰራዊት ከአሸባሪው አይ.ሲ.አይ.ሲ ጋር ጦርነት ውስጥ በመሆኑ፤ ሳዑዲ ዓረቢያ በየመን የሚገኙትን የሁዚ እና ሳልህ ደጋፊዎችን በማስወገድ በየመን ውስጥ ባለው የሙስሊም ወድማማቾች ሕብረት ፓርቲ በአል-ኢስላህ ፓርቲ ለመተካት ያላትን እቅድ በመቃወም ጦር ሰራዊት አለማሰማረቷ ከቀረቡት በርካት ምክንያቶች መካከል የሚጠቀሱ ናቸው። ከግብፆች በኩል የተሰማው ግን፣ እምነትን መሰረት ያደረገ ፓርቲን በሌላ እምነትን መሰረት ባደረገ ፓርቲ መተካት እኩል ስጋት አላቸው የሚል ነው። ይኽውም፣ የሺዓ እምነት አረማጅ የሆነውን የሁዚ የፖለቲካ ሃይልን አስወግዶ በሱኒ እምነት መሰረት ላይ የተመሰረተውን የአል-ኢስላህ ፓርቲን መተካት ለግብፅ እኩል ተደርጐ በመውሰድ ነው፣ ለሳዑዲ ዓረቢያ ግን የአል-ኢስላህ ፓርቲን ማንገስ ዓላማዋ ነው።

በሁለቱ ሀገሮች መካከል የተፈጠረውን አለመግባባት ተከትሎ የሳዑዲ ልዑካን በኢትዮጵያ እየተገነባ ያለውን የሕዳሴውን የሃይል ማመንጫ ግድብ ጎብኝቷል። ይህንን ጉብኝት ተከትሎ በግብፅ ካይሮ ከተማ ከፍተኛ የተቃሞ ሰልፍ ተደርጓል። ሆኖም የሳዑዲ ንጉሳዊ ቤተሰቦች በግብፅ ወታደራዊ መንግስት ላይ ጫና ለማሳደር ተጠቅመውበታል። በኢትዮጵያ በኩል ከጉብኝቱ የተገኘ መኖሩ የሚታወቅ ነገር የለም።

 

ጀነራል አል-ሲሲ በተፋሰሱ ሀገሮች…

የግብፅ ፕሬዝደነት ጀነራል አል-ሲሲ ከደቡብ ሱዳን አቻቸው ከፕሬዝደነት ሳልቫኪር ጋር በካይሮ ከተማ መወያየታቸውን ተከትሎ፣ በናይል ተፋሰስ ሀገሮች አዲስ ውጥረት መጀመሩን የዘገቡ በርካቶች ናቸው። በተለይ የሳዑዲ ዓረቢያ የልዑካን ቡድን የሕዳሴውን የሃይል ማመንጫ ግድብ ግንባታን መጎብኘቱን አያይዘው መዘገባቸው የአል-ሲሲ እና የሳልቫኪር ውይይት የተለየ ትኩት እንዲያገኝ አድርጎታል። እንዲሁም ከዑጋንዳው ፕሬዚደነት ዮዌሪ ሙሴቬኒ እና ከአስመራ አገዛዝ መሪ ኢሳያስ አፈወርቂ ጋር መወያየታው የጉብኝታቸው ዓላማ ከኢትዮጵያ የህዳሴው ግድብ ጋር የተያያዘ ተደርጎ ለመዘገብ ቀሏል።

ዘገባዎቹን መሬት ካለው ተጨባጭ እውነታ ጋር ለማስታረቅ ግን በጣም እርቁ ነው። ይኽውም፣ የደቡብ ሱዳን እና የአስመራ መንግስታት አሁን ባለቸው መንግስታዊ ቁመና የጥፋት ተልኮን መሸከም በሚችሉበት ሁኔታ ውስጥ አይደሉም። በተለይ ደቡብ ሱዳን የኔሽን ሆነ የመንግስት ግንባታ ሒደቱን ያልጨረሰ በጎሳ ፖለቲካ ተቸንክሮ የቀረ ነው። ይህም በመሆኑ የግብፅን የጥፋት ተልዕኮ ፈፃሚ ለመሆን ቀርቶ፣ እንደሀገር ለመቀጠል ያላቸው ጊዜ የሚቆጠር መሆኑ በስፋት ይታመናል። የኢሳያስ አገዛዝም ቢሆን የግብፅን የጥፋት ተልዕኮ ለመሸከም ሊሞክር ቢችልም፣ ውጤቱ ግን ከአገዛዙ ሕልውና ጋር የተያያዘ የመሆኑ ይቀበላል ተብሎ አይጠበቅም።  የዑጋንዳው ፕሬዚደነት ዮዌሪ ሙሴቬኒ በኢንቴቤ የተፈረመውን የናይል ውሃን በፍትሃዊነት የመጠቀም መርህን የሚዘሉ አይደለም። እንደውም ኢትዮጵያ በናይል ውሃ የመጠቀም መብቷ ሊጠበቅላት ይገባል ብለው በአደባባይ የሚናገሩ ናቸው። ዑጋንዳም ብትሆን 200 ሜጋዋት ለማመንጨት ከቻይና መንግስት ጋር እየሰራች ነው የምትገኘው። እነዚህን ማሳያዎች ካስቀመጥን፣ የጀነራል አል-ሲሲ ጉብኝት ዓላማው ምንድን ነው?

አል ሲሲ የመሐመድ ሙሪስን መንግስት በሃይል በማስወገድ በተወሰኑ የግብፅ ማሕበረሰብ ቅቡልነታቸውን ማረጋገጥ ችለው የነበሩ ቢሆንም፣ ግብፅ ባጋጠማት የኢኮኖሚ ቀውስ ማሕራዊ መሰረታቸው እየተሸረሸረ መጥቷል። በተለይ ከፍተኛ መጠን ያለው የግብፅ ሕዝብ በመንግስት ድጎማ የሚኖር በመሆኑ የኢኮኖሚ ቀውሱን ተከትሎ ለከፍተኛ የኑሮ ውድነት ተጋልጧል። የወደቀውን ኢኮኖሚ ለማንሳት የማክሮ ኢኮኖሚ ማሻሻያ እርምጃዎች አስፈላጊ መሆናቸውን የተቀበለው የአል-ሲሲ መንግስት አዲስ አጣብቂኝ ውስጥ ወድቋል።

አል ሲሲ የግብፅ ማክሮ ኢኮኖሚን ለማሻሻል ከዓለም ዓቀፉ የገንዘብ ተቋም ከአይ.ኤም.ኤፍ. ጋር ድርድር አድርገው ወደ ሥራ ገብተዋል። በተደረሰው የድርድር ስምምነት ግብፅ በሶስት ዓመታት ውስጥ 12 ቢሊዮን የአሜሪካን ዶላር ከአይ.ኤም.ኤፍ. ታገኛለች። ዶላሩ ግን በርካታ ቅድመ ሁኔታዎች አስቀምጧል። እነዚህ ቅድመ ሁኔታዎች የአል ሲሲን ማሕበራዊ መሰረቶች መሸርሸር ጀምረዋል።

ከተቀመጡት ቅድመ ሁኔታዎች መካከል የግብፅ የመገበያያ ፓውንድ በአርባ ስምንት በመቶ የገንዘብ ምንዛሪ ዋጋ ቅነሳ ይደረግበታል። የገንዘብ ምንዛሪ ዋጋ መቀነስ እንደአይ.ኤም.ኤፍ. ምክር የውጭ ንግድ የሚያስፋፋ መሆኑ ቢነገርም በተጓዳኝ የግብፅ የውጭ እዳን የሚጨምርና ከውጭ ወደ ሀገር ውስጥ የምታስገባውን እቃዎች ዋጋ አንሮታል። የዋጋው መናር የቀረጥ መጨመርን በማስከተሉ የኑሮው ውድነት በግብፅ እየናረ መሆኑ እየተዘገበ ነው። ሌላው የግብፅ መንግስት ለሕዝቡ የሚያደርገውን ድጎማ እንዲቀንስ አንዱ ቅድመ ሁኔታ ነው። የነዳጅ የኤሌክትሪክ ድጎማ በጣም መቀነስ ወይም ሙሉ ለሙሉ ማንሳት ሌላው ቅድመ ሁኔታ ነው። የስኳር ዋጋ አርባ በመቶ በላይ ሆኗል። የቫት አሰራር ተግባራዊ እንዲሆን ተደርጓል። የውጭ ምንዛሬ መገበያያ በገበያ እንዲወሰን ተደርጓል።

የአይ.ኤም.ኤፍ. ቦርድ መግለጫ እንደሚያሳየው፣ ግብፅ ሀገር በቀል የኢኮኖሚ ማስተካከያ ፕሮግራሞች ቀርጻ እንደምትቀርብ ነው የሚያሳየው። በተለይ መስተካከል ያለባቸው የግብፅ ገንዘብ ከሚገባው በላይ የምንዛሪ መጠኑ መጨመር። የውጭ ምንዛሪ እጥረት መከሰቱን። የበጀት ጉድለት። ከፍተኛ የሥራ አጥ ቁጥር መጨመር። ኢንቨሰትሮች በግብፅ ኢኮኖሚ አለመተማመን። እና ሌሎችንም ያነሳል።

የውጭ ምንዛሪውን ሊብራል ማድረግ። የውጭ ምንዛሪውን መቀነስ። የውጭ ምንዛሪ አቅርቦትን መጨመር። ጠንካራ ሞኒተሪ ፖሊሲ በማበጀት የዋጋ መናርን መቆጣጠር። ዓመታዊ የበጀት ጉድለትን መቀነስ። ስለዚህም ቫትን ወደ ሥራ ማስገባት። የሃይል አቅርቦት ድጎማን መቀነስ። የደመወዝ አከፋፋል ስርዓቱን ማመጣጠን። ቁጠባን በመጨመር ድሃውን ሕዝብ ማገዝ። አስር በመቶ የመንግስት እዳን ለመቀነስ አቅዶ መስራት።

መዋቅራዊ ለውጥ የሚያስፈልገው፣ እድገቱን ተከትሎ አዳዲስ ሥራዎችን መፍጠር። ለግል ባለሃቶች አመቺ የሥራ ከባባዊ ሁኔታዎችን መፍጠር። የንግድ ሥራ ፈቃድ አሰጣጥና ማስተካከል፣ የሕዝብ ሃብቶች ማስተዳደር፣ በመንግስት የተያዙ ድርጅቶችን በተገቢው ሁኔታ ማስተዳር፣ የሃይል አቅርቦት ዘርፍና ድጎማን ማስተካከል፤ መዋቅራዊ ለውጥ እንዲሰራባቸው የሚጠበቁ ናቸው።

እነዚህ ከላይ በቅድመ ሁኔታ የተቀመጡት የአል ሲሲ መንግስትን አጣብቂኝ ውስጥ የከተቱ ቅድመ ሁኔታዎች ናቸው። አል ሲሲ የሚመሩት ወታደራዊ መንግስት በሕዝቡ ከፍተኛ የኢኮኖሚ ለውጥ ያመጣል ተብሎ ከፍተኛ እምነት የተጣለበት ቢሆንም የግብፅ ሕዝብ ፍላጎትን ሊያሟላ አልቻለም። እነዚህን የግብፅ ሕዝብ ፍላጎት ማሟላት ያልቻለው የአል ሲሲ መንግስት እንደቀድሞዎቹ የግብፅ መሪዎች፣ ሕዝቡን በናይል ውሃ የብሔርተኝነት ማዕቀፍ ውስጥ በመክተት ሊያናውዙት እየሰሩ ናቸው።

በነገራችን ላይ እስካሁን ከነበሩት የግብፅ መንግስታ የተሻለ ሰይጣን እንምረጥ ከተባለ፣ ጀነራል አብዱል ፈታህ አል-ሲሲ የተሻሉ ሰይጣን ናቸው። ምክንያቱም ቢያንስ በናይል ውሃ አጠቃቀም ዙሪያ ጠረጴዛ ስበበው እንወያይ ያሉ ብቸኛ መሪ ናቸው። ይህንን የአል ሲሲ አስተሳሰብ ለውስጥ የፖለቲካ መታገያ ያደረጉ ደግሞ በርካታ የግብፅ ፖለቲከኞችም አሉ።

ለዚህ ነው፣ የአል ሲሲ የወቅቱ የናይል ተፋሰስ ሀገሮች ጉብኝት ዋናው መነሻ፣ ውስጣዊ የፖለቲካ ግለት እና የኑሮ ውድነት የፈጠሩትን ውጥረት ለማርገብ የታለመ፤ የማስቀየሻ ስልት ተደርጎ ነው የሚወሰደው።¾      

      

በይርጋ አበበ

በ1983 ዓ.ም ፀሀያማው የግንቦት ወር ሊገባደድ አስር ቀናት ብቻ ሲቀሩት አዲስ አበባ የገቡት ወጣት ታጋዮች ወደ ቀድሞው የኢትዮጵያ ሬዲዮ ግቢ በማቅናት ስቱዲዮ ገብተው በአንድ አፈቀላጤያቸው አማካኝነት “ደርግ ሲጠቀምበት የነበረውን ሬዲዮ ብሶት የወለደው ጀግናው የኢህአዴግ ሰራዊት ተቆጣጥሮታል” የሚል መልዕክት አስነገሩ።  በወቅቱ ብሶት የወለደው የኢህአዴግ ሰራዊት የተቆጣጠረው ደረግ ሲጠቀመበት የነበረውን ሬዲዮ ጣቢያ ብቻ ሳይሆን ደርግ ሲጠቀምበት የነበረውን ቤተ መንግስት፣ ደርግ ሳይጠቅመው የጣለውን የአገሪቱን ህዝብ እና መሬት ጭምር ነበር።  

በወቅቱ ወጣቶቹን ታጋዮች በሊቀመንበርነት እየመሩ አዲስ አበባ የገቡት የቀድሞው አፍሮ ወጣት መለስ ዜናዊ የአገሪቱ ርዕሰ ብሔር ሆነው በተሾሙ ማግስት ለአገሪቱ ህዝብ እና ለዓለም አቀፉ ማህበረሰብ ቃል ከገቧቸው ንግግሮቻቸው መካከል “በአስር ዓመት ውስጥ ሁሉም የአገሪቱ ዜጎች በቀን ሶስት ጊዜ በልተው እንዲያድሩ አደርጋለሁ” ሲሉ አሜሪካን አገር ለሚኖሩ ትውልደ ኢትዮጵያዊያን የተናገሩት ቃላቸው ቀዳሚው ነው።  ጠቅላይ ሚኒስትሩ ስልጣን ላይ ከመውጣታቸው በፊትም ገና ታጋይ በነበሩበት ወቅት ከአንድ ዓለም አቀፍ መገናኛ ብዙሃን ጋር ባደረጉት ንግግር “እኔ የምታገልለት ሀዝብ በርሃብ እያለቀ ነው” ሲሉ መናገራቸው ደግሞ ወጣቱን ታጋይ በጉጉት የሚጠበቅ አዳኝ ተደርገው እንዲታዩ እንዳደረጋቸው ይታመናል።   

ሆኖም ግን አቶ መለስ ቃል የገቡለት አስር ዓመት እንደ ደራሽ ውሃ ጅው ብሎ ከማለቁም በላይ እሳቸው ደርግ ሲጠቀምበት የነበረውን ቤተ መንግስት እንደተቆናጠጡ 21 ዓመት አልፏቸው በሞት ተለዩ።  የአገሪቱ ህዝብ የምግብ እጥረት ግን እንደ ድሮው ሆኖ ዘልቋል።  በእሳቸው የስልጣን ዘመን እንኳ ለሁለት ጊዜያት አገሪቱ በከፋ የምግብ እጥረት ችግር ተጋልጣ እንደነበረ የቅርብ ጊዜ ትዝታችን ነው።  ባለፈው የመኸር ዓመት (በ2007 ዓ.ም) ኤልኒኖ በፈጠረው የአየር ንብረት መዛባት የተነሳ ደግሞ 100 ሚሊዮን ይሆናል ተብሎ ከሚገመተው የአገሪቱ ህዝብ ወደ 20 ሚሊዮን የሚጠጋው የእለት ደራሽ ምግብ ፈላጊ ሆኖ ተገኝቷል።  በአገሪቱ በተደጋጋሚ የሚፈጠረው የምግብ እጥረት ምክንያቱ ምንድን ነው? ከዚህ አዙሪት ችግር ለመውጣትስ መደረግ ያለበት መፍትሔ ምንድን ነው? በአሁኑ ወቀትስ በአገሪቱ ያለው ተጨባጭ ሁኔታ ምን ይመስላል? የሚሉትን ጥያቄዎች ከዚህ በታች መልስ የሰጠንባቸው ጉዳዮች ናቸው።  ለጥያቄዎቹ የሚበጁ መልሶች ከቆዩ ሰነዶችና የመገናኛ ብዙሃን ዘገባዎች እንዲሁም ከምሁራን ጸሁፍ የተወሰዱ ናቸው።  

 

እንደገና ዛሬም እንደገና

በ2007 ዓ.ም የመኸር ወቅት ላይ በአገሪቱ ከተከሰተው ድርቅ በብዛት ያጠቃው የምስራቁንና የደቡቡን የአገሪቱ ክፍል ቢሆንም ሰሞኑን ወደ ምስራቅ አማራ እና በደቡባዊና ምስራቃዊ ትግራይ (በአገሪቱ ሰሜን እና ሰሜን ምስራቅ አካባቢዎች) በተዘዋወርንበት ወቅት አስተያየታቸውን የሰጡ የየአካባቢዎቹ አርሶ አደሮች የገለጹልን “ባለፈው ዓመት ሰማይ ጠሉን ከልክሎን የምናመርተውም ሆነ የምንበላው አልነበረንም።  ለእንስሳቶቻችንም ሆነ ለእኛ (ለሰዎቹ) የሚሆን ቀለብ ያገኘነው መንግስት በሚሰፍርልን እርዳታ ነበር” ሲሉ ነው የተናገሩት።  እንደ አሜሪካ መንግስት የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ሪፖርት ከ100 ሚሊዮን የሚልቅ ህዝብ እንዳላት የሚነገርላት ኢትዮጵያ በአሁኑ ሰዓት ከዓለም በርካታ የህዝብ ብዛት ካላቸው አገራት መካከል በ13ኛ ደረጃ ላይ ትቀመጣለች ሲል ይገልጻል።  በዓለም 13ኛ የህዝብ ብዛት ያላት አገር ኢኮኖሚዋ የተገነባው በግብርና ላይ በተለይም በአርሶ አደር ማሳ ላይ በሚካሄድ እርሻ ነው።  

አገሪቱ ከ1999 ዓ.ም ጀምሮ በየዓመቱ እድገት እያስመዘገበች እንደሆነ መንግስትም ሆነ ዓለም አቀፍ ተቋማት ገልጸዋል።  ይህ የኢኮኖሚ እድገት የተገኘው ደግሞ በግብርናው ሲሆን ይህ ዘርፍ አጠቃለይ ከአገሪቱ ኢኮኖሚ ውስጥ 70 በመቶ ድርሻ እንዳለው በ2014 የዓለም የእርሻ ድርጅት የተለያዩ ዓለም አቀፍ እና የአገር ውስጥ መረጃዎችን ዋቢ አደርጎ ባወጣው መረጃ አስታውቋል።  የአገሪቱ ኢኮኖሚ የጀርባ አጥንት እንደሆነ ዓመታትን ያሳለፈው ግብርና ግን ዓመታት በተፈራረቁ ቁጥር የሚጋፈጣቸው ፈተናዎች እየበዙበት ይገኛሉ።  ከእነዚህ ፈተናዎቹ መካከል ደግሞ ድርቅ እና አርሶ አደሩ በዘመናዊ ቴከኖሎጂዎች ታግዞ ማምረት አለመቻሉ ይገኙበታል።  

በ2007 የመኸር ወቅት ላይ በደረሰ ድርቅ የተነሳ ከአገሪቱ ህዝብ ቁጥር 1/5 ያህሉ የእርዳታ ፈላጊ እንደነበር በተለያዩ ዓለም አቀፍ ተቋማት (የተባበሩት መንግስታት ድርጅት፣ የሂውማን ራየትስ ዎች እና የዓለም ምግብ ፕሮግራም የመሳሰሉት) ተገልጿል።  በወቅቱ የነበረውን የችግሩን ጥልቀት በተመለከተ የኢትዮጵያ መንግስት በሰጠው መግለጫ ግን “ድርቁን ለመቋቋም ከመጠባበቂያ ክምችት በቂ ምግብ” መኖሩን ገልጾ ነበር።  የዕለት ምግብ እርዳታ ፈላጊው ዜጋ ቁጥርም ቢሆን ዓለም አቀፍ ተቋማት እንደሚገለጹት ሳይሆን አስር ሚሊዮን ብቻ እንደሆነ ነበር በመንግስት መገናኛ ብዙሃን በኩል የተገለጸው።  

በ1977 ዓ.ም ተከስቶ በነበረው ድርቅ 400 ሺህ ዜጎች መሞታቸውን አሌክሳንደር  ዴ ዋል የተባሉት ጸሀፊ “Evil days: thirty years of war and Famine in Ethiopia” በሚለው መጽሃፋቸው የገለጹ ሲሆን ጸሃፊው ያን ያህል ህዝብ በርሃብ እያለቀ በመንግስቱ ኃይለማሪያም የሚመራው የደርግ መንግስት ግን ከ100 እስከ 200 ሚሊዮን ዶላር አወጥቶ አስረኛ ዓመት የአብዮታዊ በዓሉን ያከብር ነበር ብለዋል።  

በንጉሱ ጊዜ 300 ሺህ ህዝብ በርሃብ በሚያለቅበት ዓመት ንጉሱ በ35 ሚሊዮን ዶላር 80ኛ ዓመት ልደታቸውን ሲያከብሩ የአገሪቱ ግብርና ሚኒስትር በበኩሉ በ1966 ዓ.ም ያወጣው ሪፖርት “በአገራችን ያለው የምርት እድገት ካለፈው ዓመት ጋር ሲነጻጸር በሰባት በመቶ ብቻ የቀነሰ ሲሆን የምግብ ዋጋም ቢሆን በተለይ በወሎ ክፍለሀገር (ረሃቡ የበረታበት አካባቢ ነበር) ከወትሮው በተለየ አልጨመረም” የሚል ነበር።   

በዚህ ዘመን ደግሞ አገሪቱን የሚገዛት ኢህአዴግ እና አባል ፓርቲዎቹ የልደት በዓላቸውን ሲያከብሩ በከፍተኛ ወጪ የታጀበ መሆኑን የታዘበው የዚህ ጸሁፍ አቅራቢ የብአዴን 35ኛ ዓመት ልደት በሚከበርበተ ወቅት “የፓርቲዎቹ ልደት አከባበርና የአገሪቱ አንገብጋቢ ጉዳዮች” በሚል ርዕስ በዚሁ ጋዜጣ ላይ ጠቋሚ ጽሁፍ አዘጋጅቶ ነበር።  በወቀቱም “በዚህ ዓመት የሚከብረው የፓርቲው (የብአዴን) ልደት ካለፉት ዓመታት ተመሳሳይ በዓላቱ ለየት የሚለው ግን በአገሪቱ በየአስር ዓመቱ በሚነሳው ድርቅ ምክንያት በአብዛኛው የአገሪቱ ክፍሎች በተለይም በአማራ ክልል ምስራቃዊ ክፍል በርካታ ዜጎች በምግብ እጥረት ምክንያት በሞትና በህይወት መካከል ባሉበት ወቅት መከበሩ ነው።  በዚህ ምክንያትም በርካታ ወገኖች የፓርቲውን ድርጊት እያወገዙት ይገኛሉ” በማለት ጽፎ ነበር።  

ለዚህ ጽሁፍ ማጠናከሪያ አስተያየታቸውን ከሰጡት የፖለቲካ ፓርቲ አመራሮች መካከልም የሰማያዊ ፓርቲ የውጭ ግንኙነት ኃላፊ የነበሩት አቶ አቶ አበበ ከልካይ ከሰንደቅ ጋዜጣ ጋር በስልክ ባደረጉት ቃለ ምልልስ የብአዴንን የምስረታ በዓል ማክበር “ነውሩን የበላ” ሲሉ ይገልጸውት ነበር።  ሃሳባቸውን ያጠናከሩትም “በአማራ ክልል በሚሊዮን የሚቆጠሩ ዜጎች በምግብ እጥረት ምክንያት እየሞቱ ባለበት በዚህ ወቅት ፓርቲው የምስረታ በዓሉን በዚህን ያህል ወጭ ማክበር ማለት ለህዝብ ያለውን ንቀት ያሳያል።  እኛም እንደ ፓርቲ የብአዴንን ድርጊት አውግዘን መግለጫ አውጥተናል” ሲሉ ተናግረዋል።   

በፓርቲዎቹ የልደት አከባበር ላይ የህዝቡ ቅሬታ ጎልቶ መውጣቱን ተከትሎም የአገሪቱ ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለማሪያም ደሳለኝ ከሪፖርተር ጋዜጣ ለቀረበላቸው ጥያቄ በሰጡት ምላሽ “በዓላቱ ሲከበሩ የተጋነነ ወጪ አልወጣም ቢበዛ ውሃ ብንጠጣ ነው” ሲሉ ነበር የተናገሩት።  

በኤልኒኖ ምክንያት በደረሰው ድርቅ የተነሳ የአርሶ አደሩ ምርት መቀነሱንም ሆነ የአርብቶ አደሩ የቁም እንስሳት መሞትና ዋጋቸውም መውረዱ ይታወቃል።  በዚህ ዓመትስ ምን ይመስል እንደሆነ ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለማሪያም ደሳለኝ ባሳለፍነው ሳምንት በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ቀርበው ከአባላት ለተነሱላቸው ጠያቄዎች መልስ በሰጡበት ወቅት “በመኸር ወቅት ብቻ ካለፈው ዓመት ጋር ሲነጻጸር የ12 በመቶ ብልጫ ያለው የግብርና ምርት አግኝተናል።  ይህ በመስኖ የሚሰበሰበውን ሳይጨምር ነው።  የመስኖው ሲሰበሰብ ልዩነቱ ይጨምራል።  የመኸሩ በራሱ ጥሩ ለውጥ ነው ብሎ መውሰድ ይቻላል” ሲሉ ተናገረዋል።  

በቅርቡ ወደ ምሰራቅ አማራ እና ደቡብና ምስራቅ ትግራይ የገጠር ቀበሌዎች ተዘዋውሮ የአርሶ አደሮቹን ኑሮ ተመልክቶ የተመለሰ የጋዜጠኞች ቡድን ነበር።  በዚህ ጉዞ ከተመለከትናቸው እና መሬት ላይ ያሉ እውነታዎች የሚያመለከቱትም ሆነ አስተያየታቸውን ለዚህ ጽሁፍ አዘጋጅ ከሰጡት አርሶ አደሮች መረዳት የተቻለው ካለፈው ዓመት ጋር ሲነጻጸር የተሻለ የዝናብ ስርጭት በመኖሩ የተሻለ ምርት ቢገኝም በዚህ ዓመትም ተጨማሪ የርሃብ ስጋት ያንዠበበባቸው መሆኑን ነው።  ለዚህ ቸግር ትልቁ ምክንያት ያሉትን ሲገልጹም “የእርሻ መሬት ችግር” እንዳለባቸው ደጋግመው ተናገረዋል።

 

ርሃብና ድርቅ ለምን ይበረታብናል?

 ቆየት ብሎ በወጣ አንድ ጥናት ላይ “በ20ኛው ክፍለ ዘመን 30 የርሃብና የድርቅ ጊዜያት ተፈጥረዋል።  ርሃቡና ድርቁ የተከሰተባቸው አገራት ሁሉም በአንባገነን መንግስታት በሚመሩ ወይም በጦርነት በሚታመሱ አገራት ላይ ነው።  ከ30ዎቹ የርሃብና የድርቅ ክስተቶች መካከል አራቱ በኢትዮጵያ የተከሰቱ ናቸው” ሲል ይገልጻል።  በሌላ በኩል ደግሞ አልጄዚራ ባለፈው ዓመት ባሰራጨው ዘገባ “ኢትዮጵያ ከ50 ዓመታት በኋላ በታሪኳ አይታው የማታውቀው ድርቅ ተከስቶባታል” ሲል ዘግቦ ነበር።  የዓለም ምግብ ፕሮግራም ተወካዩ ባሪ ኬም በበኩሉ የርሃቡን መጠን ሲገልጽ “በተባበሩት መንግስታት ድርጅት በኩል የሚቀርበው ምግብ እንኳን በቂ አይደለም” ሲል ዘጋቢው ገልጾለታል።

በሌላ በኩል ቢቢሲ እና የተባበሩት መንግስታት ድርጅት በኢትዮጵያ ላይ የደረሰውን የድርቅ መጠን ሲገልጹ ከ30 ዓመት በኋላ የተፈጠረ አስከፊ ድርቅ እንደሆነ ገልጸውት ነበር።  የእነዚህ ዓለም አቀፍ ሚዲያዎችና ተቋማት መረጃ በአኃዝ ቢለያይም የድርቁን መጠን በተመለከተ የተሰማሙበት ነጥብ ግን ከባድ ድርቅ በአገራቸን መከሰቱን ነው።   

በኢትዮጵያ ላይ ድርቅ እና ርሃብ ለምን ይበረታል? ለሚለው ጥያቄ መልስ ስንሻ ምሁራን በጉዳዩ ላይ ያስቀመጧቸውን የምክንያት ሃሳቦች (ሎጂክ) እናገኛለን።  ወርልድ ፕሬስ ዶት ኮም ከተባለ ድረገጽ ላይ የተለያዩ ምሁራን ያስቀመጡትን ሃሳብ ሰንመለከት በኢትዮጵያ በተደጋጋሚ ጊዜ ለሚነሳው ድርቅ እና ጥሎት ለሚሄደው የረሃብ ችግር ምክንያቶቹ አራት ናቸው።  “አገሪቱ በዝናብ ላይ ጥገኛ የሆነ ግብርና (በተለይም የእርሻ ግብርና) መከተሏ” ቀዳሚው የችግሩ ምክንያት እንደሆነ ተቀምጣል።  ዝናብ ላይ መሰረቱን በጣለው እርሻ ላይ ኢኮኖሚዋን የገነባችው ኢትዮጵያ ችግሩ ይበልጥ እንዲጠነክርባት ያደረገው ሌላው ምክንያት ደግሞ “በአነስተኛ የገበሬ ማሳ ላይ የሚካሄድ እርሻ መከተሏ” እንደሆነ ይገልጻል።  የህዝብ ቁጥሩ በየጊዜው እየጨመረ መሄዱ እና የእርሻ መሬት በበቂ መጠን አለመገኘቱ ሌላው ምክንያት ሲሆን የመሰረተ ልማት አለመሟላት ደግሞ ቀሪው የችግሩ ምክንያት እንደሆነ ተቀምጧል።  

ቀደም ብዬ በጠቀስኳቸው የአገሪቱ አካባቢዎች ከአርሶ አደሮቹ ጋር ባደረኩት ቃለ ምልልስ የሰጡኝ መረጃ የሚያመለክተውም “የዝናብ እጥረት በመፈጠሩ፣ የእርሻ መሬት ስላጠረን እና በመጠኑም ቢሆን መስኖ ተጠቅመን ያመረትነውን ምርት የሚገዛን በማጣታችን ችግራችን በየጊዜው እየጨመረ ሂዷል” የሚል ነበር።  

ህንዳዊው የኖቤል ተሸላሚ ኢኮኖሚስት አማርትያ ኩማር ሴን በበኩላቸው “Development as a freedom” በሚለው መጽሃፋቸው  መንግስታት ይበልጥ ጨቋኝ በሆኑ ቁጥር ርሃብ ይበልጥ እየበረታ ይሄዳል በማለት በዓለም ላይ የሚፈጠሩ ድርቆች ተፈጥሯዊ ቢሆኑም ርሃብ እንዲበረታ የሚያደርገው ግን የአገዛዞቹ ስራ እንደሆነ ገልጸዋል።   

በኢትዮጵያ ከተከሰቱት የድርቅ ወቅቶች መካከል ብንመለከት እንኳ በንጉሱ ጊዜ የተከሰተው የ1966 ድርቅ ለዓለም አቀፍ መገናኛ ብዙሃን እንዳይገለጽ ተደርጎ መቆየቱ ርሃቡ እንዲበረታ ምክንያት ሆናል።  በተመሳሳይ ባለፈው የመኸር ወቅት የደረሰው ድርቅ ያሰከተለውን ጉዳት በተመለከተም የኢትዮጵያ መንግስት ሲሸፋፈን ቆይቶ በመጨረሻ ነው ያመነው።  ይህንም ቢቢሲ የኢትዮጵያን የአደጋ መከላከያ ሚኒስትሩን አቶ ምትኩ ካሳን ዋቢ አድርጎ በሰራው ዘገባ በኢትዮጵያ ያለው የተረጂዎች ቁጥር ዝቅተኛ ነው በለውኛል ሲል ዘቧል።  

በሌላ በኩል ደግሞ ምንም እንኳን በርሃብ ምክንያት ሞተ የተባለ የሰው ህይወት ባይሰማም በርካታ እንስሳት መሞታቸውን ግን መንግስትም ይፋ አድርጓል።  ይህ ደግሞ ተፈጥሮ በሚጥልበት ጦስ የተጎዳውን አርሶ አደር በእርዳታ ከሞትና ከርሃብ እንዲተርፍ ለማድረግ ከመንግስት የሚጠበቅ ስራ ነው።  

 

ከችግሩ እንዴት እንውጣ

በዚህ ዙሪያ የምሁራንና የባለሙያዎች እንዲሁም የፖለቲካ መሪዎች ሚና ከፍተኛ መሆኑ ግልጽ ነው።  የአገሪቱ ኢኮኖሚ በግብርና ላይ በመመስረቱ እና መንግስት አሳካዋለሁ ብሎ ከያዘው የእድገትና ትራንስፎርሽን እቅድ ውስጥ ሰፊውን ድርሻ የሚይዘው የግብርናው ክፍለ ኢኮኖሚ ነው።  ከ80 በመቶ በላይ የሚሆነው የአገሪቱ ህዝብ ቀጥተኛ የገቢ ምንጩ ግብርና መሆኑም ግልጽ ነው።  በዚህም ምክንያት ይህን ዘርፍ ትኩረት ሰጥቶ መከታተል እና የአርሶ አደሮቹን የዘመናት ችግር ለይቶ በማውጣት በየጊዜው በሚከሰት ድርቅ ከሚንኮታኮት ኢኮኖሚ መዳን ጊዜ የማይሰጠው ጉዳይ ነው።  

በመስክ ጉብኝት እንደታዘብነውም ሆነ መንግስት በይፋ እንደገለጸው በዚህ ዓመትም ከአምስት ሚሊዮን በላይ ዜጎች የዕለት ደራሽ እርዳታ ፈላጊዎች ናቸው።  

 

በወልድያ የተገነባው የሙሐመድ ሁሴን ዓሊ አልአሙዲ ስታዲየምና የስፖርት (የወጣቶች) ማዕከል ጠ/ሚኒስትር አቶ ኃ/ማርያም ደሳለኝ፣ የሚድሮክ ሊቀመንበርና ባለሃብት የክብር ዶ/ር ሼህ ሙሐመድ ሁሴን አሊ አልአሙዲ በተገኙበት ቅዳሜ ጥር 6 ቀን 2009 ዓ.ም ተመረቀ። በሥነሥርዓቱ ላይ ሼህ ሙሐመድ በገቡት ቃል መሠረት አዲሱን ስታዲየም ለከተማው አስተዳደርና ሕዝብ አስረክበዋል።

 

በዕለቱ ሼህ ሙሐመድ እና የፕሮጀክቱ ዋና መሪና የሚድሮክ ቴክኖሎጂ ግሩፕ ቺፍ ኤግዚኪዩቲቭ ኦፊሰር ዶ/ር አረጋ ይርዳው ለግንባታው እውን መሆን ላደረጉት የላቀ አስተዋጽኦ የተለያዩ ሽልማቶችን ከሕዝቡ፣ ከአስተዳደሩ እና ከጠ/ሚኒስትር አቶ ኃ/ማርያም እጅ ተቀብለዋል።

 

በተጨማሪም ስታዲየሙን ለመገንባት ቃል በገቡት መሠረት በከፍተኛ ጥራት አስገብንተው በማስረከባቸው የተደሰተው የወልድያ ሕዝብ በምላሹ መቻሬ አካባቢ የሚገኘውን አደባባይ «ሙሐመድ ሁሴን አሊ አልአሙዲ» እንዲሁም አዳጎ የሚገኘውን አደባባይ «አረጋ ይርዳው» አደባባይ ሲል ሰይሟል።

 

በወልድያ የተገነባውን ሁለገብ ስታዲየም (የእግር ኳስ፣ የአትሌቲክስ፣ የውሃ ዋና፣የመረብ ኳስ፣ የቅርጫት ኳስ ሜዳዎችን ያካተተ) ከግማሽ ቢሊየን ብር በላይ ወጪ በሼህ ሙሐመድ የተሸፈነ ሲሆን በግንባታ ሥራው በዶ/ር አረጋ ይርዳው መሪነት ከ10 በላይ የሚድሮክ ቴክኖሎጂ ግሩፕ ኩባንያዎች ተሳትፈውበታል። 

የአጼዎቹ የትንሳዔ ዘመን

Wednesday, 18 January 2017 10:48

 

በይርጋ አበበ

ከ45 ዓመት በፊት የተመሰረተውና የጎንደር ከተማ ነዋሪዎችን በአንድ ጥላ ስር የሚያሰባስበው ፋሲል ከነማ እግር ኳስ ክለብ ከእልህ አስጨራሽ ጥረት በኋላ የኢትዮጵያ ፕሪሚየር ሊግን የተቀላቀለው ባለፈው የውድድር ዓመት ነበር። በኢትዮጵያ ሱፐር ሊግ በምድብ “ሀ” ተደልድሎ የነበረው ፋሲል ከነማ የክልሉነ ተወካይ ወልድያ ከነማን በሶስት ነጥብ እንዲሁም ጠንካራ የገንዘብ አቅም ይዞ ወደ ውድድር የገባውን መቀሌ ከተማን በ17 ነጥብ ልቆ ምድቡነ በአንደኝነት ያጠናቀቀው የዘማሪያም ወልደጊዮርጊሱ ፋሲል ከነማ፤ በሱፐር ሊጉ የዋንጫ ጨዋታም ጠንካራውን ጅማ አባቡናን ሶስት ለአንድ በማሸነፍ የውድድር ዓመቱን ዋንጫ በማንሳት ፕሪሚየር ሊጉን ተቀላቀለ።

ፋሲል ከነማ በፕሪሚየር ሊጉ የሚያደርገውን ጉዞ አስመልክቶ ከመገናኛ ብዙሃን ጋር ተደጋጋሚ ቃለ ምልልስ የሰጠው አሰልጣኙ ዘማሪያመ ወለደጊዮረጊስ “የመጀመሪያ ዓላማችን በፕሪሚየር ሊጉ የሚያቆየንን ነጥብ መሰበሰቡ ላይ ነው” ሲል ተናግሯል። ፕሪሚየር ሊጉ ሲጀመርም በመጀመሪያ ጨዋታቸው ወደ ይርጋለም ተጉዘው ሲዳማ ቡናን የገጠሙት አጼዎቹ (የፋሲል ከነማ ቅጽል ስም ነው) ኮከባቸውን አብዱረህማን መሀመድን (ግሪዳው) በቀይ ካርድ ሲያጡ በተጋጣሚያቸው ደግሞ አንድ ለባዶ ተሸንፈው ተመለሱ። በዚያ ጨዋታ ድል የተነሱት ፋሲል ከነማዎች በቀጣዩ ሳምንት በሜዳቸው ከሌላው የደቡበ ክልል ተወካይ ወላይታ ድቻ ጋር ሊያደርጉት የነበረውን ጨዋታ በጸጥታ ምክንያት ወደሌላ ጊዜ ሊተላለፍባቸው ችሏል።

በሁለት ሳምንት አንድ ጨዋታ ብቻ ያካሄዱትና ምንም ነጥብ ሳይኖራቸው አንድ የጎል እዳ ይዘው ወደሶስተኛው ሳምንት የተሸጋገሩት ፋሲል ከነማዎች አዲስ አበባ ላይ ከኢትዮጵያ ቡና ጋር ተገናኙ። ከሁለት የቡና ክለቦች ጋረ በተከታታይ የተገናኙት አጼዎቹ የማሸነፍ እድል ባይሰጣቸውም የቡድን መንፈስ ያልተላበሰውንና በደጋፊዎች በዛት የታደለውን ቡናን አንድ ለባዶ አሸንፈው የመጀመሪያ ሙሉ ሶስት ነጥብ ይዘው ወዳገራቸው ተመለሱ። በቀጣዩ ሳምንት ደግሞ የ13 ጊዜ የሊጉን ሻምፒዮን ቅዱስ ጊዮርጊስን ጎንደር ላይ አስተናግደው ሁለት ለአንድ አሸነፉና የነጥባቸውን ድምር ስድስት በማድረስ ከኢትዮጵያ ቡና፣ ንግድ ባንክ፣ ሀዋሳ ከነማ እና መከላከያ በላይ መቀመጥ ቻሉ።

የፋሲል ጠንካራ ግንብ

እንደ ቅዱስ ጊዮርጊስ አዳማ ከተማ ኢትዮጵያ ቡና ንግድ ባንክ እና ደደቢት አይነት ክለቦች ስብስባቸውን ለማጠናከር በየዓመቱ ሚሊዮን ብሮችን ይዘው ወደ ገበያ በመቅረበ አይናቸው ያረፈበትንና ቀልባቸው የወደደውን ተጫዋች ያለምንም ችግር በእጃቸው ያስገባሉ። ፋሲል ከነማ ግን እንኳን በየወሩ በመቶ ሺህ ብር የሚቆጠር ደመወዝ የሚከፍለውን ተጫዋች ሊገዛ ይቅርና ቡድኑ እነደፈለገ አማርጦ የሚለብሰው ተቀያሪ ማሊያ እንኳን የለውም። ነገር ግን ክለቡ ከላይ ከተጠቀሱት ክለቦች የተሻለ ጥንካሬ ተላብሶ ወደ ውድድሩ ገብቷል። በአስር ጨዋታዎችም 19 ነጥቦችን በመሰብሰብ 11 ጨዋታ ካካሄዱት ክለቦች በአንድ ነጥብ ብቻ ተበልጦ በመሪነት መስመር ላይ ተቀምጧል። ለዚህ ጥንካሬው መሰረቱ ምንድን ነው ተብሎ ቢጠየቅ ከአንድ ሺህ ኪሎሜትር በላይ እየተጓዙ ክለባቸውን በጨዋነትና በጽናት የሚያበረታቱት ደጋፊዎቹ ናቸው።

 የፋሲል ከነማ ደጋፊዎች አንደሌሎች ክለቦች ደጋፊዎች ቡድናቸው ጎል ሲያገባ የሚጨፍሩ ሲገባበት የሚቆዝሙ ሳይሆኑ ሙሉውን የጨዋታ ክፍለ ጊዜ የክለባቸውን ተጫዋቾችና አሰልጣኝ ስም እየጠሩ የሚያበረታቱ ናቸው። ለዚህ ገለጻ አሰረጂ የሚሆነው ፋሲል ከነማ በሜዳው አጼ ፋሲል ስታዲየም የ13 ጊዜ የሊጉ አሸናፊውን ቅዱስ ጊዮርጊስን ሲገጥሙ እንግዳው ቡድነ በሳላዲን ሰይድ አማካኝነት ጎል አስቆጥሮ እየመራቸው ቢሆንም የክለቡ ታማኝ ደጋፊዎች ግን በሌሎች ከለቦች ደጋፊዎች የሚታየውን የተጋጣሚን ቡድነ ተጫዋቾችን የማሸማቀቅ ድርጊት ሳይፈጽሙ ሙሉ ጨዋታውን የራሳቸውን ቡድን ሲያበረታቱ አምሽተዋል። በመጨረሻም ድጋፋቸው ፍሬ አፍርቶ ፈረሰኞቹን አሸንፈው ሙሉ ሶስት ነጥበ ይዘው መውጣት ችለዋል።

ከሜዳ ውጭ ደግሞ ክለቡን ወደ ፕሪሚየር ሊግ ያሳደገው አሰልጣኝ ዘማሪያም ወልደጊዮጊስ ከገጠመው የጤና እክል እንዲፈወስ ባንኮክ ደረስ ሂዶ መታከም ነበረበት። ለአሰልጣኙ ህክምና ወጪ የሚሆን ገንዘብ በማሰባሰብና በማስተባበር ትልቁን ሚና የተጫወቱት እነዚሁ ታዕመረኛ ደጋፊዎች ናቸው። በአጠቃላይ ደጋፊዎቹ የፋሲል ግንብ ጥንካሬ ምንጭ ናቸው ብሎ ማሰብ ይቻላል። አሰልጣኝ ዘማሪያም ወልደጊዮርጊስም ይህንኑ ሀሳብ ከዚህ በፊት ደጋግሞ ገልጾታል።

የፋሲል ንግስና

በኢትዮጵያ ቡና የነጥብ እና የጎል አካውንቱን የከፈተው ፋሲል ከነማ በሜዳቸው ቅዱስ ጊዮርጊስን አሸንፈው ድላቸውን ያስቀጠሉ ሲሆን ከሜዳቸው ውጨ በጅማ አባቡና ላይ ሶስት ጎሎችን አዝንበው እና ሌላውነ የፕሪሚየር ሊጉ አዲስ ፊት አዲስ አበባ ከነማን አዲስ አበባ ስታዲየም ላይ ከጨዋታ ብልጫ ጋር ሁለት ለባዶ አሸንፈው ንግድ ባንክን በሜዳቸው አንደ ለባዶ በማሸነፍ አሸንፈው 15 ነጥቦችን ሲሰበስቡ፤ ከወልድያ ከነማ እና ከአርባ ምንጭ ከነማ ጋር ከሜዳቸው ውጭ ተጫውተው ነጥብ ሲጋሩ በሜዳቸው ከኢትዮኤሌክትሪክና ሀዋሳ ከነማ ጋር በድጋሚ ነጥብ በመጋራት የነጥቡን ድምር 19 በማድረስ ከሊጉ መሪዎች በቅርብ ርቀት ላይ መቀመጥ ችለዋል።

ይህ የክለቡ ጉዞ በጥንካሬ የሚታይ ነው። ይህ ውጤት በቀጣይ ጨዋታዎችም የሚቀጥል ከሆነ ክለቡ ከእቅዱ በላይ ውጤት በመሰብሰብ ከታላላቆቹ ጎራ ያስመደበዋል። በታላቅ ደጋፊዎች የሚበረታታውና ከታላቋ ጎንደር ከተማ የተመሰረተው ፋሲል ከነማ በኢትዮጵያ እግር ኳስ ላይ የንግስና ዘውዱን ለመድፋት የሚያስችል አቅም እንዳለው የሚያስመሰክርበት አመላካች ውጤት ማስመዝገብ ችሏል።

የፋሲል ድክመቶች

የሊጉ አዲስ ክለብ ፋሲል ከነማ እስካሁን የተጓዘበት መንገድ መልካም ቢሆንም ማስተካከል የሚገባው ድክመቶችን ማንሳት ይቻላል። የመጀመሪያው የክለቡ ድክመት ከጨዋታ ጨዋታ ወጥ የሆነ አቋም ማሳየት አለመቻሉ ነው። ለዚህም ማሳያ የሚሆነው እንደ ቅዱሰ ጊዮርጊስ እና ኢትዮጵያ ቡና ያሉ ጠንካራ ክለቦችን ባሸነፈ ማግስት እንደ ወልድያ ኤሌክትሪክና ሀዋሳ ከነማ አይነት ትልቅ ግምት የማይሰጣቸው ክለቦች ነጥብ ሲያስጥሉት ታይቷል። ከዚህ በተጨማሪ ደግሞ በሜዳው ከሚያደርጋቸው ጨዋታዎች የሰበሰበው ነጥብ አነስተኛ በመሆኑ የሜዳ አድቫንቴጁን ማስጠበቅ አለመቻሉ ሌላው ድክመቱ ነው። ተጫዋቾቹ አንዳንድ ጊዜ ደስታቸውን መቆጣጠር ሲሳናቸውም የሚታይበተ አጋጣሚ ብዙ ሲሆን የአንዳንድ ተጫዋቾች እድሜ መግፋት እና የጎል እድሎችን አማጦ ያለመጠቀም ችግር ከፋሲል ከነማ የታዩ ድክመቶቸ ናቸው።

ለዓመታት ሞቱ ሲባሉ አየተነሱ ወደቁ ሲባሉ እየቆሙ ብዙ ፈተናዎችን የተሻገሩት አጼዎቹ አሁን የትንሳዔ ዘመናቸው ላይ የደረሱ ይመሰላሉ። ከዚህ መሰላል ላለመውረድ ከፈለጉ ደግሞ በጥንካሬያቸው ላይ መግፋት ይጠበቅባቸዋል።

መ.ተ

 

በኋላ ሕይወታቸው አንባቢዎች እንዲሆኑልን የምንመኝላቸውን ሕፃናት የንባብ ፍቅር እንዲያድርባቸው ማድረግ የምንችለው በማለዳ የቤት ሥራችንን ሥንሠራና ከጨቅላ እድሜአቸው ማስጀመር ስንችል ነው። ለልጆቻችን ምግብ፣ ልብስ፣ መኖርያ ቤት በማሰናዳት  ለአካላዊ ዕድገታቸው እንጥራለን። ለአዕምሯዊ ዕድገታቸው የምንሰራ ከሆነ ደግሞ አዕምሮአቸውን ለማበልጸግ መፃሕፍት እንዲያነቡ ማድረግ አለብን።

አዕምሮን ለማበልጸግ ፕሌይ ስቴሽን፣ ሌሎች ጫወታዎች ማጫወት እና መጫወቻ ሽጉጥን የመሳሰሉ ቁሳቁስ ለልጆቻችን የምንሰጥ ወላጆች በርካታ ነን። ቴሌቪዥን እንዲመለከቱም የምናደርግም አለን። ነገር ግን እነ ፕሌይ ስቴሽን በበዙ ቁጥር የማንበብ ፍላጎትን በእጅጉ እንደሚቀንሱ በጥናት የተረጋገጠ ጉዳይ ነው። አርተፊሻል ሽጉጥ በሕፃንነቱ የሰጠነው ሕፃንም ምናልባት አነጣጥሮ ተኳሽ እንጂ ጥሩ አንባቢ ላይሆን ይችላል።

ልጆችን ጥሩ አንባቢ ለማድረግ ወላጆች የቤት ሥራቸውን መጀመር ያለባቸው ግን ከራሳቸው ከወላጆች ነው። ወላጆች ራሳቸው ማንበብ ይኖርባቸዋል። ልጆች ወላጆቻቸውን የሚመስሉት በመልክ ብቻ ሳይሆን ከወላጆቻቸው በሚማሯቸውም ነገሮች ነው። ማንኛውም ለልጁ ቅን አሳቢ ወላጅ ልጁ “እናቴን አይቼ ነው መጠጥ የጀመርኩት፣ አባቴ ይጠጣ ስለነበር እኔም ጠጪ ሆንኩኝ” ከሚል ይልቅ “እማዬ ስታነብ አይቼ ነው፣ አባቴ ሲያነብ አይቼ ነው ማንበብ የጀመርኩት” ቢል ይመርጣል። አንዳንድ ወላጆች ግን በእኩልነት ሰበብ፣ በማዝናናት ሰበብ ልጆቻቸውን መጠጥ ቤት በመውሰድ ለራሳቸው አልኮል መጠጥ ሲጠጡ ለልጆቻቸው ለስላሳ ሲገዙ እና “እስቲ ቅመስ ምን ምን ይላል” ሲሉ ይስተዋላል። ይህንን በዐይን አይቶ ማረጋገጥ የሚፈልግ በካዛንቺስ፣ በፒያሳ እና በአራት ኪሎ አልፎ አልፎም በሌሎች ከተሞች አንዳንድ መጠጥ ቤቶች መቃኘት በቂው ነው።

ወላጆች ይህን ከማድረግ ተቆጥበው ልጆቻቸው ከንባብ ጋር ፍቅር የሚወድቁበትን ሌሎች ዘዴዎች ቢቀይሱ ለራሳቸውም ለወላጆቻቸውም ለሀገርም የሚጠቅሙ አንባቢ ዜጎች ማፍራት ይቻላል። ይህን ከማድረጊያ ዘዴዎች አንዱ ልጆቻችን በሚገኙባቸው ሥፍራዎች ሁሉ ለእነሱ የሚሆኑ መጻሕፍት አስቀምጠን እንዲያነቡ ማበረታታት ነው። መፃሕፍቱን በመኝታ ቤታቸው፣ በመኪና ውስጥ፣ በመኖርያ ቤት ሳሎን፣ በሕፃናት ማቆያዎች እና መዝናኛዎች ወዘተ መሆን ይችላሉ።

ለልጆች የንባብ ባሕል መዳበር ወላጆች ኃላፊነቱን ለመምህራን ብቻ መተውም የለባቸውም። ወላጆችም መምህራንም ያልተናነሰ ሚና አላቸው።

ከሦሥት ዐሠርት ዓመታት በፊት በነበረ የትምህርት አሰጣጥ የቋንቋ መምህራን ማንበብ የሚችሉ ጎበዝ ተማሪዎችን ብቻ ሲያስነብቡ እንደነበር የዚህ ጽሑፍ አቅራቢ ከራሱ የአንደኛ ደረጃ ትምህርት ያስታውሳል። ይህ ግን በፍጹም ትክክል አይመስልም። ምክንያቱም ውጤታማ የሚደርገው እና አንባቢ እንዲሆኑ የሚገፋፋው ጥቂት ተማሪዎችን ብቻ ነውና።

እዚህጋ መምህራኑም ሆኑ ወላጆች ብዙ ወላጆች ልጆች እርስ በርስ እንዲያነቡ ዕድሉን ማመቻቸት ይኖርባቸዋል። ይህ በትምህርት ቤት አካባቢ ብቻ የሚከናወን አይደለም። ወላጆች በራሳቸው ጊዜ ልጆቻቸውን እና የጎረቤቶቻቸውን ልጆች በጋራ እንዲያነቡ ማድረጋቸው ተገቢ ነው።

እነዚሁ ወላጆች የልጆቻቸውን ልደት ሲዘክሩ ከሚገዙዋቸው ቸኮሌት፣ ከረሜላ፣ ሙዝ፣ ብርትኳን … ጋር መጽሐፍ በመግዛት ለልጃቸው ስጦታ ቢሰጡም የሚደገፍ ተግባር ነው። ከዚህም ሌላ ለልደት የተጠሩትን ልጆችም ሆነ ሌሎች የሰፈር ልጆችን በንባብ አወዳድሮ የተሻለ ውጤት ለሚያመጡት መፃሕፍት ቢሸልሙ ሌሎቹንም ያላሰለሰ ድጋፍ ቢያደርጉላቸው ለነገ አንባቢ ትውልድ መፈጠር ዛሬ መሠረት እየጣሉ መሆኑን ሊረሱት አይገባም።

የመሠረት መጣሉ ሥራም በዚህ ብቻ የሚበቃም አይደለም። በመኝታ ሰዓት ተረት ይነግራሉ ተብለው የሚጠበቁ እነዚሁ ወላጆች ለልጆቻቸው መጽሐፍ ማንበብ፣ ልጆቹን ማስነበብ እና ከልጆቻቸው ጋር አብረው ማንበብም ይችላሉ። አብሮ ማንበብ ለወላጅ ልጅ ፍቅር ይበልጥ መዳበርም ያግዛል ይባላል።

ከአብሮ ማንበብ ሌላ አብሮ ሽርሽርም ሆነ አያት ጥየቃ በሚኬድበት አጋጣሚ ሁሉ ልጆችን ከንባብ ጋር የማቆራኘቱ የቤት ሥራ በወላጆች ትከሻ ላይ የተንጠለጠለ ነው። እርስዎ እንደ ወላጅ ልጆችዎን አያትጋ መውሰድ ብቻ አይበቃዎትም። ስለ ወላጆችዎ ማለትም ሥለ ልጆችዎ አያቶች የተጻፉ ነገሮችን ለልጆችዎ አዕምሮ በሚስማማ መልኩ ማንበብ ቢችሉም ይመረጣል። የሚነበበው ነገር የግድ በመጽሐፍ መልክ የተቀናበረ ወይም በታዋቂ ደራሲ የተጻፈ መሆን አይጠበቅበትም። እርስዎ ራሶ መጠነኛ ጽሑፍ ማዘጋጀት ይችላሉ።

ልጆቼ እንዲያነቡ ምን አድርጌአለሁ ብለው ዘወትር ራስዎን በመጠየቅ የወላጅነት ወይም የአሳዳጊነት ሚናዎን መወጣት እንዳለቦት አይዘንጉ። እርሶ ትልቁን ሚና ይወጡ እንጂ መንግሥትም የተቀረውም ማኅበረሰብ ሚና እንዳለውም ያስታውሱ።

ሌላም እርስዎ ሊያደርጉ የሚችሉት ነገር አለ። ልጆችዎን በእረፍት ሰዓታቸው ቤተመጻሕፍት ይውሰዷቸውና እንዲያነቡ መንገዱን ይክፈቱላቸው። በአብያተ መጻሕፍት የታሪክ፣ የምግብ አሰራር፣ የፍልስፍና፣ የሥነ ሕይወት፣ የሥነ ጽሑፍ፣ የምህንድስና፣ የሃይማኖት፣ የልቦለድ፣ ሌሎችም መጻሕፍት እና ሌሎች ጥራዞች ለልጆች እንዲሆኑ ጭምር ሆነው የተዘጋጁ ስላሉ እነዚህንም ልጆችዎ እንዲያነቡ ያበረታቱዋቸው። ምንጊዜም ግን መርሳት የሌለቦት በቤተመጻሕፍቱም ሆነ በሌላ የማንበቢያ ሥፍራ ልጅዎ የመረጠችውን/ የመረጠውን እንዲያነብ/ እንድታነብ ምርጫውን ለእነሱ መስጠት ብልህነት ነው።

አብረው ማንበብ በሚኖርቦትም ጊዜ የልጅዎ ምርጫ እንደተጠበቀ ነው። ከዓሥር ዓመት በታች ያሉ ሕፃናት በብዛት ማንበብ ያለባቸው ጎላ ጎላ ባሉ ሆሄያት የተጻፉ ጽሑፎች ሥዕል በርከት ያለበት መጽሐፍ መሆን እንዳለበትም በዘርፉ በማስተማር እና በመመራመር የተሰማሩ ምሁራን ይመክራሉ። ምክሩን መቀበልዎ እንደተጠበቀ ሆኖ በጋራ ከልጅዎ ጋር በሚያነቡበት ጊዜ መጽሐፉ ሥዕላዊ ከሆነ ልጅዎ ስለ ሥዕሉ እንዲናገር ሥለ ጽሑፉም ምን እንደተረዳ መጠያየቁ ለወደፊት የሚያነበውን መጽሐፍ በበለጠ ጉጉት እንዲያነብ ይጋብዘዋል።

የልጅዎ የንባብ ጉጉት የሚቀንሰው ግን ማድረግ ያለብዎትን ሳያደርጉ ሲቀሩ እና ልጅዎ በቴሌቪዥን ፊልሞች እና በቪዲዮ ጌሞች ተጠምዶ እንዲውል የለቀቁት ጊዜ ነው። ቴሌቪዥን መመልከት፣ ኮምፒዩተር ላይ መጫወት፣ የቪዲዮ ጌም መጫወት እና ሰፈር ውስጥ ኳስ መጫወት የየራሳቸው ጠቀሜታ ቢኖራቸውም የልጅዎን አዕምሮ ሙሉ በሙሉ እስኪቆጣጠሩ ግን መጠበቅ አይኖርበትም። ሁሉም ነገር በልኩ ሲሆን ያምራልና። እርስዎ የቤት ሥራዎን በአግባቡ ከሠሩ ሁሉንም ነገሮች ከልጅዎ ጋር በመመካከር በመርሐግብር በማከናነወን የቤት ሥራዎን መሥራት አያቅቶትም።

ሁል ጊዜም ግን ማስታወስ ያለብዎት ልጅዎ ራሱን ችሎ ቢማርም በራሱ አይማርም። ብዙውን ነገር ከርስዎ ከአባቱ ከእርሶ ከእናቱ ነው የሚማረው። ሲወለድም አዕምሮው እንደ  ነጭ ሰሌዳ ሆኖ ነው። ነጭ ሰሌዳ የጻፉበትን ይጽፋል። ልጅዎም እንደዚያው ነው። በልጅዎ ነጭ ሰሌዳ ላይ በጎውንም መጥፎውንም፣ ስኬቱንም ውድቀቱንም መጻፍ የሚጀምሩት እርስዎ ወላጅ ወይም አሳዳጊው ነዎት። የቤት ሥራዎን በአግባባ ከሰሩ ልጅዎ አንባቢ ሆኖ ያድጋል።

የትምባሆ ነገር

Wednesday, 18 January 2017 10:35

 

በሀገራችን ትምባሆ በጤና የሚያስከትለውን ጉዳት ለማስቀረት ያግዛል የተባለው መመሪያ ወጥቶ ከፀደቀ ዓመታትን አስቆጥሯል። በየጊዜውም ሲጋራ የሚያስከትላቸውን የጤና እክሎች በተመለከተ ማብራሪያ እየተሰጠ ነው። ነገር ግን መመሪያውን ወደ ተግባር ለመቀየር የሚደረገው ጥረት ፍሬ ሲያፈራ እና ለውጥ ሲያመጣ አይታይም። ሌላው ቢቀር እንኳን ትምባሆ የማይጨስባቸው ተብለው ተለይተው በተቀመጡ ስፍራዎች እንዳይጨስ የማድረግ ተግባሩ ተጠናክሮ ሲሰራበት አይታይም። በዚህም ሳቢያ በየምግብ ቤቶች እና መዝናኛ ቦታዎች ብሎም ህፃናት ጭምር በሚገኙባቸው አካባቢዎች ትምባሆ ሲጨስ ይስተዋላል። ይሄን መመሪያ እንዲያስፈፅም በመንግስት ኃላፊነት የተጣለበት ተቋም ደግሞ የምግብ፣ መድሐኒትና ጤና ክብካቤ አስተዳደርና ቁጥጥር ባለስልጣን ነው። ባለስልጣኑ እስከ አሁን አዋጁን ለማስፈፀም የሄደበት ርቀት ምን ያህል ዘገምተኛ እንደሆነ ለውጥ አለመምጣቱን አይቶ መረዳት ይቻላል። ሌላው ቢቀር ምግብ ቤቶች እና መዝናኛ ቦታዎች ሲጋራ እንዳይጨስባቸው ኃላፊነታቸውን እንዲመጡ ማድረግ ሲችል፣ ይሄ ባለመሆኑ አንድ ምግብ ሊመገብ የገባ ሰው ሳይወድ በግዱ ሲጋራ ይጨስበታል። ህጋዊ ኃላፊነት ያለበት አካል እያለ እንዲህ አይነቱ ነገር መከሰት አልነበረበትም። አሁን እየተባለ እንዳለው ከሆነም በእነዚህ ትምባሆ ማጨስ በተከለከለባቸው ስፍራዎች ማጨስ ሊያስቀጣ የሚችለው ቅጣት እንኳን በግልፅ ተለይቶ አልተቀመጠም። እንደሚገባን ከሆነ መመሪያውም ገና ሊመረመር የሚገባው ነው። ችግሩ ጊዜ የማይሰጥ እና ትውልድን እስከማጥፋት የሚደርስ አሉታዊ ተጽዕኖን የሚያስከትል እንደመሆኑ ለነገ ሊባል የሚገባው አይደለም። መመሪያውን መመርመር ካስፈለገም መርምሮ ወደተግባር በመግባት ኃላፊነቱን የመወጣት ግዴታው የባለስልጣ ነው።

                                          በቀለ ታደሰ - ከበሌ  


Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100
Page 5 of 149

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us