You are here:መነሻ ገፅ»arts»news admin - Sendek NewsPaper
news admin

news admin

 

(በማዕረጉ በዛብህ)

ነገሪ ዘበርቲ “አዙሪት” በተባለችው ተወዳጅ ልቦለድ መጽሐፉ ስለ አገር ፍቅር እንዲህ ይላል።”

“እኔ ኢትዮጵያ ማለት ፅጌረዳ አበበ ነች። ውበትዋ ይማርከኛል። መዐዛዋ ያውደኛል። ልስላሴዋ ይመቸኛል። ሁሉም ለሀገሩ ያለው ስሜት ይህ ይመስለኛል። ኒውዮርኩሩም ለኒውዮርክ፣ በደዊውም ለአረብ በረሃ ያለው ስሜት እንደዚሁ ነው።

ኢትዮጵያ አያሌ የሀገር ፍቅር የተጻፉባት የተነገሩባትና የታዩባት አገር ነች። በረጅሙ የሕልውና ታሪካችን የተባሉት የሀገር ፍቅር አነጋገር ቅርሶቻችን በሙሉም ሆነ በከፊል በታሪክ ድርሳናት ወደኛ ሊደርሱ ባይችሉም (ወይም አንዳንዶቻችን ባናውቃቸውም) የኢትዮጵያ አንድነት ሕብረብሔርና መንግሥት መስራች ከሆኑት ከአጼ ቴዎድሮስ ዘመነ መንግሥት ወዲህ ግን ብዙ እንደተባለ የማወቅ ዕድል አለን። ለምሳሌ ዶ/ር አምባቸው ከበደ፤ “መጽሐፈ ጥቅስ የታወቁ ኢትዮጵያውያን ከተናገሩትና ከጻፉት” ሲል የተዘጋጀው (2007) መጽሐፍ ስላገራችን ከነገስታት እስከ ደራሲያን በተለያዩ አጋጣሚዎች የተነገሩትን ቁም ነገሮች ምንጮቻቸውንም በመጥቀስ ጭምር አቅርቦልናል። በኔ እይታ ይህ መጽሐፍ በጠቃሚነቱ ልዩ ዕውቅና ሊሰጠው የሚገባ ሥራ ነው። አገራቸውን ከሕይወታቸው አብልጠው ይወዱ የነበሩት አጼ ቴዎድሮስ “ሃይማኖት የሚፈልሱ ቀሳውስት አይምጡብኝ” (በሚያዝያ 1847 ለሳሙኤል ኤልጎባት ከጻፉት) ካሉ በኋላ “አሁንም እኔ የምፈልገው እውር ነኝና ዓይኔ እንዲበራ ጥበብ ነው” ነበር ያሉት አምባቸው እንደሚያስታውሰን።

ከሳቸው ቀጥሎ ንጉሠ ነገሥት የሆኑትና እሳቸውም ሕይወታቸውን ለውድ አገራቸው የሰውነት አጼ ዮሐንስ ፬ኛም ለአገራቸው ለኢትዮጵያ የነበራቸውን ጽኑ ፍቅር የገለጹባቸው ቃላት ታላቅ የታሪክ ጥቅሶች ሆነው የሚኖሩ ናቸው። ዮሐንስ እንዲህ ነበር ያሉት፤

“የኢትዮጵያ ልጅ ሆይ ልብ አድርገህ ተመልከት፣ ኢትዮጵያ የተባለችው አንደኛ እናትህ ናት፣ ሁለተኛ ዘውድህ ናት፣ ሦስተኛ ሚስትህ ናት፣ አራተኛም ልጅህ ናት፣ አምስተኛም መቃብርህ ናት፣ እንግዲህ የእናት ፍቅር፣ የዘውድ ክብር፣ የሚስት ደግነት፣ የልጅ ደስታ፣ የመቃብር ከባድነት እንደዚህ መሆኑን አውቀህ ተነሣ።

አጼ ዮሐንስ አራተኛ (ለሰሐጢ ዘመቻ ከተነገረ አዋጅ)

ዶክተር አምባቸው ስላገራቸው ፍቅር ከጻፉትና ከተናገሩት ኢትዮጵያውያን የ40 ሰዎችን ንግግር ወይም ጽሁፍ በ“መጽሐፈ ጥቅስ” ውስጥ ጠቅሷቸዋል። እኔ ላደርግ የሞከርኩት ደግሞ የዘመኑ ኢትዮጵያውያን ስላገራቸው ፍቅር ሰዎች ምን እንዳሉ መጠነኛ ግንዛቤ እንዲያገኙ ለማስታወስ ሲሆን በተለይ መልዕክቱ ለወጣቱ ትውልድ እንዲደርሰው ያለኝ ምኞት ከፍ ያለ ነው። የአንደኛ ደረጃ መምሕራን ይህችን ጽሁፍ ወይም ባጠቃላይ መጽሐፈ ጥቅስን ለተማሪዎቻቸው ቢያነቡላቸው ትልቅ አገራዊ ተግባር እንደፈጸሙ ሊያውቁ ይገባል። በዝች ጋዜጣዊ ጽሁፍ እኔ የመረጥኳቸው ንግግሮች ወይም ግጥሞች የራሴን ምርጫ የሚያሳዩ ናቸው እንጅ ሌላ ምክንያት የላቸውም።

አገሬ ኢትዮጵያን ጥፋት እንዳይነካት

አንተ በጥበብህ በኀይልህ ጠብቃት

ይሄ የኔ ልመና ደካማው ጸሎቴ

ለኢትዮጵያ ነው ላገሬ ለናቴ

ታላቁ ደራሲ ከበደ ሚካኤል (የክብር ዶክተር፤ ካሌብ ገጽ 68)

ታላቁ ባለቅኔና ጸሐፊ ተውኔት ጸጋዬ ገብረመድህን ቀዌሳ በልዩ ልዩ ታሪካዊ ግጥሞቹ /ቅኔዎቹና ከማይጠገቡት የተውኔት ጽሁፎቹ ዶ/ር አምባቸው የጠቀሰው የሚከተለውን (ጴጥሮስ ያችን ሰዓት) ሰቆቃው ጴጥሮስ 1963ን) ነው።

“ባክሽ እመብርሃን - ባክሽ ምስለ ፍቁር ወልዳ፣

ጽናት ስጪኝ እንድካፈል - የናቴን የኢትዮጵያን ፍዳ

ከነከሳት መርዝ እንድቀምስ - ከነደደችበት እቶን

የሷን ሞት እኔ እንድሞት - ገላዬ ገላዋ እንዲሆን።

ቀጥሎ “እኔ ሴት ነኝ፣ ጦርነት አልወድም ሆኖም ይህንን ኢትዮጵያን የኢጣሊያ ጥገኛ የሚያደርግ ውል ከመቀበል ጦርነትን እመርጣሁ” የሚለውን የእቴጌ ጣይቱ ብጡል ከታደሰ ዘወልዲ (የእቴጌ ጣይቱ ብጡል አጭር የሕይወት ታሪክ 1974) ነው አምባቸው የጠቀሰልን። ማሳሰቢያ፡- በዚች ጋዜጣዊ ጽሑፍ ንግግሮቹን ያስቀመጥኩበት ቅድመ -ተከተል ምርጫ የራሴ ነው።

“ሕይወቱን ሰውቶ የሞተ ላገሩ

ዘላለም ይኖራል ነፃነቱ ክብሩ” ሲሉ ታላቁ ገጣሚና ጸሐፈ ተውኔት ዮፍታሔ ንጉሤ በ1928 በጻፉት ግጥማቸው መርሰኤ ኃዘን ወ/ቂርቆስም በተደናቂው ታሪካዊ “አማርኛ ሰዋሰው” መጽሐፋቸው የሚከተለውን ጥልቅ ምስጢር የያዘውን

“አገሬ ተባብራ ካልረገጠች እርካብ

ነገራችን ሁሉ የእምቧይ ካብ፣ የእምቧይ ካብ” ይላሉ።

ወደ ዘመነ ኃይለሥላሴ ምሁራን ስንመጣ ደግሞ፣ ከዩኒቨርስቲ ኮሌጅ ጀምሮ እስከ አዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ የአማርኛ ቋንቋ አስተማሪ የነበሩት አቶ ዓለማየሁ ሞገስ “ሀገር ምንድናት” በተባለችው (1958) መጽሐፋቸው

“ሀገሩን ከሸጠ ለራሱ ጥቅም

እንስሳ ነው እንጅ ሰው አይባልም”

“ከሃይማኖት በልጦ ዓለምን የሚገዛ እንደ ሀገር ፍቅር ያለ ትልቅ ፍልስፍና የለም” ይሉናል።

ኢትዮጵያውያን የሀገርን ፍቅር የሚያዩበት ዓይነ ሕሊና ብዙ ነው። ሁሉም ግን አንድ የሚያደርጋቸው የሀገርን ፍቅር ሁሉም እጅግ የተከበረ ዕንቋዊ የታሪክ ንብረት አድርገው ማየታቸው ነው።

የ“ቴዎድሮስ ታሪካዊ ድራማ (1942)” ጸሐፊ ተውኔትና ደራሲ የነበሩት ደጃዝማች ግርማቸው ተክለሐዋርያት ምሁራዊ ምክር የሚከተለው ሲሆን፤

“አወይ ያገሬ ሰው ስማኝ ልንገርህ

መለያየት ትተህ ባንድ ካልሠራህ

ተንቀህ ተዋርደህ በገዛ አገርህ

ይመጣል ጨካኙ ባዕድ ሊገዛህ” በማለት ሕዝቡን ሲያስጠነቅቁ፤

“አውቀን እንታረም” (1967) የተባለው መጽሐፍ ደራሲ ሌፍተናንት ጀኔራል አቢይ አበበ፤ “የአንድ ሀገር ነፃነትም መብትም የሚጠበቀው በሕዝብ ሕብረት ነው” በሚለው ንግግራቸው በሥራ ባልደረቦቻቸው ይታወቃሉ።

በቀዶ - ጥገና የሕክምና ሙያ በዓለም አንቱ ከተባሉት ሰዎች አንዱ የነበሩት ፕሮፌሰር አስራት ወልደየስ ለአገራቸው የነበራቸው ፍቅር ለሙያቸው ከነበራቸው ዕውቀት ስፋትና ጥልቀት ያላነሰ ነበር። ስለኢትዮጵያ ከተናገሩዋቸው አበይት ንግግሮች አንድ ሁለቱን ለመጥቀስ የሚከተሉትን ይመለከትዋል፤

“ትውልድ ያልፋል፣ ሀገር ግን የታሪክና የትውልድ መድረክ በመሆን ታሪክን እያስተናገደች ትኖራለች” ሲሉ መስከረም 7 ቀን 1985 ለኢትዮጵያ ጀግኖች ማኀበር የሥራ አስኪያጅ ኮሚቴ ከጻፉት ደብዳቤ የሚጠቀስ ሲሆን፤ በባሕርዳር ከተማ የመኢአድ መስራች ጉባኤ ላይ ሰኔ 13 ቀን 1984 ባስተላለፉት መልዕክት ደግሞ፤ “ከሁሉ በፊት የአንድ ሕዝብ ሉዓላዊነት በአንድ አገር ሕጋዊ ክልል ውስጥ የሚረጋገጥ ነው” ብለው እንደነበር ኢትዮጵያ በአክብሮት ስታስታውሳቸው ትኖራለች።

ፕሮፌሰር አስራት ታህሣሥ 11 ቀን 1985 በደብረ ብርሃን ከተማ ካደረጉት ንግግር የሚጠቀስ አቢይ አነጋገር የትናንትና ትዝታችን ያስታውሰናል።

“የኢትዮጵያ ጠላቶች ኢትዮጵያን ለማጥፋት ሲያቅዱና ሲዘምቱ ለረጅም ጊዜ የኖሩ ቢሆንም እንደዛሬው ባዶዋን ያገኙበት ጊዜ አልነበረም” ብለዋል።

የዝችን የሀገር ፍቅር ማስታወሻ ትዝታ በሌላ ጊዜ እስከማቀርብ ለዛሬው አንባቢዎችን በታላቁ ገጣሚና የስነ ስዕል ጠቢብ በገብረክርስቶስ ደስታ ግጥም ልሰናበታችሁ።

“አገሬ አርማ ነው የነፃነት ዋንጫ

በቀይ የተጌጠ ባረንጓዴ ቢጫ

እሾህ ነው አገሬ

በጀግናው ልጅ አጥንት የተከሰከሰ

ጠላት ያሳፈረ አጥቂን የመለሰ። (ሀገሬ ገጽ 130)

           

 

የሳዑዲ ዓረቢያ መንግስት ሕጋዊ የመኖሪያ ፈቃድ የሌላቸው የሁሉም አገራት ዜጎች ካለፈው መጋቢት 21 ቀን 2009 .ም ጀምሮ 90 ቀናት ሀገሪቱን ለቀው እንዲወጡ ማስጠንቀቂያ መስጠቱ ይታወሳል። ይህ ጥብቅ ማስጠንቀቂያ ኢትዮጵያዊያንንም ይመለከታል። ይህ የሳዑዲ አቋም በኢትዮጵያ መንግሥት እንደታወቀ በምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር የሚመራ ብሔራዊ ኮሚቴ ማቋቋሙና ጉዳዩን በቅርበት መከታተልና አመራር መስጠት መቀጠሉ ተገቢና የሚጠበቅ እርምጃ ነው።

በተጨማሪም በሳዑዲ ዓረቢያም አንድ ግብረ ኃይል በማቋቋም በዚያ የሚገኙ የመኖሪያና የሥራ ፈቃድ የሌላቸው ዜጎቻችን የመውጫ ቪዛ የሚያገኙባቸው ተንቀሳቃሽ ጽሕፈት ቤቶችን በመክፈት ወደ አገራቸው እንዲመለሱ አስፈላጊውን የጉዞ ሰነድ እና መረጃ እየሰጠም ነው። መንግሥት፣ ኢትዮጵያውያኑ ወደ ሀገራቸው ሲመለሱ የተለያዩ የመገልገያ ዕቃዎችን ያለ ቀረጥ እንዲያስገቡም መፍቀዱም ጥሩ ውሳኔ ነው።

በእስካሁኑሂደት ወደ 20 ሺ የሚገመቱ ወገኖቻችን ተመዝግበው በመመለስ ሒደት ላይ መሆናቸውን ከውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር የወጡ መረጃዎች ያሳያሉ። ነገርግን በሳዑዲ ሕጋዊ የመኖሪያ ፈቃድ ሳይኖራቸው የሚኖሩ ወገኖቻችን ቁጥር ከ100 ሺ በላይ ሊሆን እንደሚችል ይገመታል። ከዚህ አንጻር ባለፉት 45 ቀናት ለመመለስ ፍላጎት ያሳዩ ወገኖቻችን ቁጥር ሲመዘን እጅግ አነስተኛ መሆኑ በእጅጉ አሳሳቢ ሆኗል።

የሳዑዲ መንግሥት የሰጠው ቀነ ገደብ ከ 45 ቀን በኋላ ይጠናቀቃል። ከዚያ በኋላ በሕገወጥ መንገድ ይኖራሉ የሚባሉ የውጭ ሀገር ሰዎች (ኢትዮጵያዊያን ወገኖች ጨምሮ) ማሳደድ፣ ማሰር እና ማንገላታት እንዲሁም የተለያዩ ቅጣቶችን በመጣል አስገድዶ ከሀገር እንዲወጡ ማድረግ ይቀጥላል። ዜጎች የጊዜገደቡሳይጠናቀቅወደአገርቤትእንዲመለሱበማድረግበኩልወላጆች፣ ቤተሰቦች ትልቅ ኃላፊነት አለባቸው። እያንዳንዱ ኢትዮጵያዊም ቢሆን ለሚያውቀው ወገን ሁሉ መረጃ በመስጠት፣ ወገኖቻችንን ከቅጣትና እንግልት የመታደግ ኃላፊነት አለበት። መንግሥትም ዜጎቹ የሚኖሩበትን ሀገር  ሕግ አክብረው በሠላም እንዲወጡ ከመምከርና መረጃ ከመስጠት እንዲሁም ተመላሾችን መልሶ በማቋቋም ረገድ ከሚያደርገው ጥረት ጎን ለጎን በዲፕሎማሲያዊ መንገድ ከሳዑዲ ዓረቢያ መንግሥት ጋር በመወያየት ችግሩ አንዳችም ጉዳት ሳያስከትል እልባት የሚያገኝበትን መንገድ መፈለግ ይኖርበታል።¾

ድስትና ሰሐን

Wednesday, 10 May 2017 13:35

 

በዳንኤል ክብረት (www.danielkibret.com)

 

እሳቱን ግር አድርገው አንድደው ይለበልቡታል። ዕዳው የጀመረው ‹ትንሽ እሳት ይስማው› ብለው የጣዱት ጊዜ ነው። እሳቱ ሞቅ ሲያደርገው ሽንኩርቱን አቀመሱት። ሽንኩርቱ ብቻውን አልመጣም። ወደል ማማሰያ ይዞ እንጂ። ባልተወለደ አንጀቱ ሆዱን ያተራምስለት ገባ። አንዴ እያማሰለ፤ አንዴም ሆዱን እየፋቀ የክብደት አንሽ እግር የሚያህለው ማማሰያ ድስቱን ይፈቀፍቀዋል። ሽንኩርቱ አጋም ሲመስል ደግሞ ውኃውን ቸለስ አደረጉበት። እፎይ አለ ድስቱ። ግን ምን ዋጋ አለው እፎይታው የዘለቀው እስኪንፈቀፈቅ ድረስ ብቻ ነው።


የድስቱ ዙሪያ መጀመሪያ ጠቆረ፣ ቀጥሎም ጥላሸት ተቀባ። በመጨረሻም ራሱ ከሰለ። ሁለቱ ጆሮዎቹ ከሥሩ የሚነደውን ገሞራ እያዩ ‹ማርያም ማርያም› ይላሉ። ሥጋው ከገባበት በኋላማ ከሥሩ ማገዶውን፣ ከሆዱ ማማሰሉን እያከታተሉ ስቃዩን አበዙት። ደግሞ የጉልቻው መከራ። ይቆረቁራል። ‹‹የእናት ሞትና የድንጋይ መቀመጫ እየቆዩ ይቆረቁራል›› እንዲሉ በአንድ በኩል የድንጋዩ ጉብጠት፣ በሌላ በኩል የድንጋዩ ትኩሳት፣ እንኳን ለመቀመጫነት ለሲኦልነት እንኳን ሲበዛበት ነው።


ለአራት ሰዓታት ያህል በውስጥ በአፍኣ አሳሩን ሲበላ ቆይቶ እዚያው ምድጃው ላይ ተዉት። እርሱም ተንፈቅፍቆ - ተንፈቅፍቆ፣ በመጨረሻ በክዳኑ በኩል ትንፋሹ እያወጣ ያንኮራፋ ጀመር። እሳቱም እየደከመውና ዓይኑ እየተስለመለመ ሄዶ አሸለበ። አልፎ አልፎ ብቻ ቆይተን የዚህን ድስት መጨረሻ እናያለን ያሉ ጉማጆች የዐመድ ሻሽ ለብሰው፣ ዓይናቸውን ከፈት ከደን እያደረጉ ሙቀቱ ጨርሶ እንዳይጠፋ አድርገውታል። ጉልቻውም ዋናው እሳት የተወውን እኔ ‹ከባለቤቱ ያወቀ ቡዳ› አልሆንም ብሎ መቀዝቀዝ ጀምሯል።


ድስቱ ግን ዕንቅልፍ ሊወስደው አልቻለም። ኳ - ኳኳ - ቂው - ቂው ቂው - ቻ - ቻቻ - የሚል ድምጽ ማዕድ ቤቱን ሞላው። እዚህና እዚያ የሚጣደፉ ሰዎች ይታያሉ። ይወጣሉ፤ ይገባሉ። ይከራከራሉ፤ ይነታረካሉ። ድስቱን ረበሸው። እንዲያም ሆኖ ድካሙ ስለበረታበት ክዳኑን አናቱ ላይ ጣል አድርጎ ሸለብ ማድረግ ሲጀምር - ኳ - የሚል የቅርብ ድምጽ ሰማ። ይበልጥ ያነቃው ደግሞ - ኳ - የሚለው ድምጽ እዚያው ድስቱ አካባቢ የተሰማ መሆኑ ነው።


የድስቱ ክዳን ተነሣ። ‹እባብ ያየ በልጥ ይደነግጣል› እንዲሉ ለአራት ሰዓታት ያህል ያሰቃየው እሳት ደግሞ ሊመለስ ነው ብሎ ሰቀጠጠው። ግድንግዱ ማማሰያ መጥቶ ሊወቅጠኝ ነው ብሎ ሲጠብቅ አንዲት አንገቷ የሰለለ፣ አናቷ የሞለለ ጭልፋ ቀጫ ቀንቧ እያለች ስትመጣ ታየች። ‹ይቺ ደግሞ ምንድን ናት?› አለ ድስቱ። የሚገርመው ነገር ብቻዋን አልነበረችም። ሁለት ድንቡሽ ያሉ ወጣት ሴቶች አንዲት እንደነርሱ ድንቡሽ ያለች ሰሐን ይዘዋል። ዙሪያዋን በአበባ ምስል ተጊጣለች። ሁለመናዋ ነጭ ነው። አንድም የቆሸሸ ነገር አይታይባትም። እንዲያውም ከሁለቱ ወጣት ሴቶች ጀርባ ፎጣ ይዛ አንዲት ልጅ ትከተል ነበር። ያቺ ሰሐን አንዳች ነገር ጠብ ሲልባት ፈጠን ብላ ጠረግ ታደርግላታለች።


ጭልፋዋ ወደ ወጡ ጎንበስ ስትል ድንገት አንዲት ፍንጣቂ ዘልላ ሰሐኗ ላይ ዐረፈች። ያቺ እንደ ደንገጡር ከኋላ የምትከተል ወጣት እንደ ጀት ፈጥና በያዘችው ፎጣ ጥርግ አደረገችላት። ድስቱ ተገረመ። አራት ሰዓት ሙሉ ሲንፈቀፈቅ፣ ከታች የሚመጣ እሳት፣ ከውስጥ የሚፈነጥቅ ወጥ እንዲያ ጥቁርና ቀይ ሲያደርገው ዘወር ብሎ ያየው የለም። ጠቁሮ - ጠልሽቶ -ከስሎ - እንኳን ሌላ ራሱ ድስቱ ራሱን እስኪረሳው ድረስ - ካሉት በታች ከሞቱት በላይ ሆነ። ያን ጊዜ ቀርቶ ወጡ በስሎ ሲያልቅ እንኳን ልጥረግህ፣ ልወልውልህ ያለው የለም - አየ ድስት መሆን።


‹ደግሞ አንቺ ማነሽ?› አላት ድስት በሁለት ቆነጃጅት እጆች የተያዘችውን ሰሐን።
‹የወጥ ማቅረቢያ ሰሐን ነኝ› አለችው ፈገግ እያለች።
‹ምን ልታደርጊ መጣሽ?› አለ ከዚህ በፊት እዚያ አካባቢ አይቷት አያውቅም።
‹ለእንግዶቹ ወጥ ልወስድ ነው› አለች የወጡ ፍንጣቂ እንዳይነካት ፈንጠር እያለች።
‹ማን የሠራውን ማን ያቀርበዋል?› አለ ድስት እንደመፎከር ብሎ።
‹ድስቶች ለፍተው የሠሩትን ሰሐኖች ተዉበው ያቀርቡታል› አለችውና ፍልቅ ብላ ሳቀች።


‹የት ነበርሽ አንቺ ለመሆኑ? እሳት ከሥር፣ ማማሰያ ከላይ ሲኦል እንደገባ ኃጥእ ሲያሰቃዩኝ? ለመሆኑ ሽኩርቱ ሲቁላላ፣ ቅመሙ ሲዋሐድ፣ ሥጋው ሲወጠወጥ፣ ጨው ጣል ሲደረግ፣ ማማሰያው ሆዴን ሲያተራምሰው - ለመሆኑ አንቺ የት ነበርሽ? የመሥዋዕቱ ጊዜ የት ነበርሽ፣ የመከራው ጊዜ የት ነበርሽ፣ የችግሩ ጊዜ የት ነበርሽ፣ ሽንኩርቱ፣ ቅመሙ፣ ቅቤው፣ ሥጋው መልክና ስማቸውን ቀይረው ‹ወጥ› እስኪባሉ ድረስ የት ነበርሽ? አሁን ወጥ ሆኑ ሲባል ነው የምትመጭው› አላት ድስቱ ከጉልቻው ላይ እየተወዛወዘ።


‹ስማ ድስቱ› አለችው ሰሐኗ። ‹ዋናው መሥዋዕትነቱ አይደለም። አቀራረቡ ነው። ሰውኮ ድስቱን ሳይሆን ወጡን ነው የሚፈልገው። ወጡ ደግሞ በእኛ በኩል ነው የሚቀርበው። በድስት ይሠራ፣ በበርሜል ይሠራ፣ በገንዳ ይሠራ፣ በጉድጓድ ይሠራ ማን ያይልሃል። ተጋባዦቹምኮ አዳራሹን እንጂ ማዕድ ቤቱን አያዩትም። ለመሆኑ ምግብ ቤት ገብቶ ‹አስተናጋጇ በደንብ አላስተናገደችኝም› የሚል እንጂ ‹ወጥ ሠሪዋ በሚገባ ለብሳ፣ ጤናዋን ጠብቃ፣ ከአደጋ የሚከላከል ልብስ አጥልቃ፣ አካባቢዋን አጽድታ አልሠራችውም› ብሎ የሚያማርር ተስተናጋጅ ሰምተህ ታውቃለህ? ወዳጄ ዘመኑ ለድስቶች ሳይሆን ለሰሐኖች ነው ዋጋ የሚሰጠው›› አለችው።


ድስቱ አልተዋጠለትም። በተለይ ደግሞ አራት ሰዓት ሙሉ ከሥር ከላይ የከፈለውን መሥዋዕትነት ሲያስበው - እንኳን ሊዋጥለት፣ ሊጎረስለት አልቻለም።


የለፋነው እኛ፣ የነደድነው እኛ፣ የተማሰልነው እኛ፤ መከራውን የቀመስነው እኛ - ለመሆኑ ከየት የመጣ ወጥ ነው ብሎ ነው ተጋባዡ የሚያስበው? ለመሆኑ ያለ አኛ እናንተ መኖር ትችሉ ነበር? ያንቺ ውበት የኔ መቃጠል ውጤት አይደለም? አንቺ በሁለት እልፍኝ አስከልካዮችና በአንዲት ደንገጡር እንድትከበቢ ያደረግንሽ እኛ አይደለንም? እኔና የወጥ ማማሰያ የከፈልነው መሥዋዕትነት እንዴት ቢረሳ ነው አንቺና ጭልፋ በመጨረሻ መጥታችሁ የምትሽረቀሩት››


ሁለቱ ሴቶች ወጡን እያወጡ ወደ ሰሐኗ ሲጨምሩ - ‹ስማ› አለቺው ሰሐኗ ‹አንተ የተናገርከው እውነቱን ነው። እኔ የምነግርህ የሚያዋጣውን ነው።በዚህ ዘመን በሚፈለገውና በሚያስፈልገው መካከል ልዩነት መፈጠሩን አልሰማህም መሰል። በዚህ ዘመን ማራቶኑን የምትፈልገው ለጤና ከሆነ ዐርባ ሁለቱን ኪሎ ሜትር ሩጥ፤ ማራቶኑን የምትፈልገው ለሽልማቱ ከሆነ ግን ዐርባውን ሌሎች ይሩጡልህ፣ አንተ ግን ሁለት ኪሎ ሜትር ሲቀር ገብተህ ቅደም። ያን ጊዜ ልፋቱን ሌላው ይለፋል -ሽልማቱን አንተ ትወስዳለህ። እስኪ ለሀገራቸው ዋጋ የከፈሉትን፣ የተሠዉትን፣ የሞቱትን፣ የደከሙትንና ሀገሪቱን ሀገር ያደረጉትን አስባቸው። ምን አገኙ? እነርሱ እንዳንተ ማዕድ ቤት ውስጥ ተረስተው ቀርተዋል። ስለ እነርሱ የሚደሰኩረውና የሚተርከው ግን ዛሬ የት ነው ያለው? ዘመኑ የዐርበኞች ሳይሆን የድል አጥቢያ ዐርበኞች ነው።››


ይህንን ስትነግረው ወጡ ተጠቃልሎ ወጥቶ ደንገጡሯ የተፈናጠቀውን እየጠረገች ነበር። በድስቱ ክዳን አናት ላይ ባለችው ቀዳዳ አበባ ተደረገባት። ሰሐንዋን የያዘችው ወጣት ለሌላዋ ወጣት ስትሰጣት እንደ አራስ ልጅ በባለ አበባ ጨርቅ አደግድጋ ተቀበለቻት። ጭልፋ የያዘችው ወጣት ከፊት እንደ እልፍኝ አስከልካይ እየመራች፣ ፎጣ የያዘችው ወጣት እንደ ደንገጡር እየተከተለች አጅባት ሄደች። ድስቱም ‹እዚህ ሀገር እንደ ጠረጲዛ አበባ ፊት ሆኖ የሚታየውን እንጂ፣ እንደ ጄነሬተር ከኋላ ሆኖ የሚሠራውን የሚያየውና የሚያከብረው የለም ማለት ነው?›› አለ። ይህን ሲናገር ሁለት ወጠምሻ ጎረምሶች መጥተው ከጉልቻው አውጥተው ድስቱን ዐመድ ላይ ጣሉት።

 

ከኦሮሞ ፌዴራላዊ ኮንግሬስ/ኦፌኮ የተሰጠ መግለጫ

ተመሳሳይ ዓላማ ያላቸዉ ሰዎች ተሰባስበዉ የሚከተሉትን አመለካከት ለማራመድ ፓርቲ ማቋቋቸዉ ኦፌኮ የመጀመሪያም አልነበረም፤ የመጨረሻም አይሆንም። የኦሮሞ ሕዝብን ብቻ ሳይሆን ተመሳሳይ፣ መሠረታዊ ዓላማና ፍላጎትያላቸዉን ለመደገፍ በተለያየና በተራራቀ አከባቢ የምንኖርዜጎች የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፑብሊክ ሕገ መንግስት በሚፈቅደዉ መሠረት በኦፌኮ ሥር ተሰባስበን የቆምንለትን የሕዝብ ዓላማ በሠላማዊ መንገድ በማራመድ ላይ እንገኛለን። በኦሮሚያ ክልል ብቻም ሳንወሰን ሕዝባዊ ዓላማዉ ከሚያስተሳስረን ከሌሎች ብሔሮች፣ ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ፓርቲዎች ጋር በመሰባሰብም፤ የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ አንድነት መድረክ በመመስረት መሠረተ ሰፊ ለሆነዉ ሕዝባዊ ዓላማ በመታገል ላይ እንገኛለን። ትግላችንና ዓላማችን ሕዝባዊ አድርገን በመታገላችን ከኢትዮጵያ ሕዝቦች ድጋፍ ተችረናል።

እያራመድነዉ ያለዉ ዓላማ ሕዝባዊ በመሆኑ ብቻ እየተጓዝንበት ያለዉ ጎዳና ሁሉ አልጋ በአልጋና የተለሳለሰ እንዳልሆነ እናዉቃለን። የጎዳናዉ መሻከር ምክንያቱ ብዙም የተወሳሰበ ሳይሆን የሕዝብን ጥያቄና ዓላማ አንግበን በመጮሃችን ለኢህአዴግ አልተመቸዉም።

ይህንን መግለጫ እንድናወጣ የተገደድነዉ ማንንም ለመክሰስ ወይም ለመወንጀል ሳይሆን መላዉ የኢትዮጵያ ሕዝቦች፤ በተለይም የኦሮሞ ሕዝብ በኦፌኮ ላይ የደረሰዉንና ሊደርስበትም ይችላል ብለን ሥጋት የሆነን ሕዝባችን እዉነታዉን እንዲያዉቅ ለማድረግ ነዉ።

በኢትዮጵያ ምርጫ ሕግ መሠረት በየአምስት ዓመቱ የሚካሄደዉ የምርጫ ዉጤት የታሰበዉ ሳይሆን ቀርቶ ለዲሞክራሲያዊ ሥርዓት የሚታገሉ ዜጎች የሚደበደቡበት፣ አካላቸዉ የሚጎድልበት፣ መኖሪያ ቤታቸዉ ከሕግ አግባብ ዉጭ የሚደፈርበት፣ ዜጎች ከመኖሪያ ቄያቸዉ የሚሰደዱበትና የሚንገላቱበት የሚታሰሩበት በግፍ የሚገደሉበት አዉድማ ሆኗል። የዚህ ገፈት ቀማሾች ከሆኑት ዉስጥ ደግሞ የኦፌኮ አባላትና ደጋፊዎች ሁሉ የዚህ ግፍ ግንባር ቀደም ተጠቃሾች ናቸዉ። የኦሮሞ ፌዴራላዊ ኮንግሬስ የተሻሉ ዕጩዎችን አቅርቦ እያለ ዕጩዎቻችን አልተመረጣችሁም መባላቸዉ ብቻ ሳይሆን፤ ከምርጫዉ በኋላም ኢህአዴግን ለምን ተቃወምክ በሚል ሰበብ በየዞኑ የሚገኙ የኢህአዴግ ካድሬዎችና ካቢኔዎች በአባሎቻችን ላይ ዘግናኝና አሰቃይ ዕርምጃ ወስደዋል፤ የኦፌኮ ቢሮዎችን በመስበር ሰነዶችንና ገንዘብ ዘርፈዋል።

የኢህአዴግ ሰዎች በሕዝብና በተቃዋሚ ፓርቲዎች አቋም ላይ በነበራቸዉ የተሳሳተ እይታ ኦፌኮን ጨምሮ የተቃዋሚ ፓርቲዎችን ሕልዉና አጥፍተናል ብለዉ በማመናቸዉ፤ ሰብአዊ መብትን በመድፈር፣ የሕግ የበላይነትን በማጥፋት መልካም አስተዳደር ማጉደላቸዉን፣ ኪራይ ሰብሳቢነታቸዉን፣ ሙሰኛነታቸዉንና የመሬት ቅርሚትን በስፋት ቀጠሉበት። እንደአሰቡት ሳይሆን ሕዝባዊ መነሳሳት አጋጠማቸዉ።

ሕዝባዊ መነሳሳቱ ያሰጋቸዉ የኢህአዴግ ከፍተኛ ባለሥልጣናት ሳይቀሩ እየሆነ የነበረዉ ዝርፊያና ጉድለቶች በመንግስት ሌቦች መፈጸሙን አደባባይ ወጥተዉ ቢናገሩም በጣም የዘገየ ከመሆኑ የተነሳ ሕዝቡ ጆሮ ሰጥቶ ሊያዳምጣቸዉ አልፈለገም። ከፍተኛ የኢህአዴግ ባለሥልጣናቱም ቢሆኑ ላደረሱት ጥፋት በትክክል ይቅርታ ለመጠየቅ ሳይሆን የሥልጣን ዕድሜያቸዉን ለማራዘም ስለሆነ፤ ሕዝቡ ሠላማዊና ሕጋዊ ጥያቄዎችን በመያዝ አደባባይ ከመዉጣቱ አስቀድሞ፤ ኦፌኮም በበኩሉ ወደፊት ሊደርስ የሚችለዉን ችግርና አደጋ በመረዳት ከወዲሁ ተገቢ የሕዝብ ጥያቄ ምላሽ እንዲያገኝ አገሪቷን ለሚያስተዳድረዉ ፓርቲና መንግስት አሳዉቆ ነበር።

ነገር ግን ጩኸታችን ሰሚ ጆሮ አላገኘም። ይሁን እንጂ መንግስትና ገዥዉ ፓርቲ ያደረጉት ነገር ቢኖር የሕዝብን ጥያቄ ወደጎን በመተዉ አመራርን በመቀየርና ካቢኔዎችን በማዘዋወር ጥልቅ ተሃድሶ አደረጋለሁ በማለት አሁን አገሪቷን የገጠማት የመልካም አስተዳደር ጉድለት፣ ሙስና፣ የመሬት ቅርምት፣ የወጣት ሥራ አጥነት ነዉ ብሎ የማዘናጊያ ሐሳቦችን በመከተል ጉዞዉን ቀጠለ። ይህ በኛ እምነት የተያዘዉ አካሄድ አሁን አገራችንን የገጠማትን ችግር ይፈታል ብለን አላመንም።

በሠላማዊ መንገድ መብቱን ለማስጠበቅ በወጣዉ ሕዝብ ላይ ታጣቂ ኃይል በማሰማራት መፈክር ብቻ ይዞ ባዶ እጁን በወጣዉ ሕዝብ ላይ በማስተኮስ የሕዝብን ጥያቄ ለማፈን ሙከራ አድርጓል። እነሆ በሺህ የሚቆጠሩ ዜጎች እንዲሞቱ፣ እንዲቆስሉ፣ እንዲሰደዱና እንድንገላቱ ተደርገዋል። ይህ እንዳለ ሆኖ ይህንን ሁሉ ጥፋት በሕዝብ ላይ የፈጸሙና ያስፈጸሙ ሰዎች ላይ የተወሰደ አንዳች ዕርምጃ የለም። እንዲያዉም የተወሰደዉ ዕርምጃ ትክክልና ተመጣጣኝ መሆኑ ለሕዝባችን ተገልጿል። በግልባጩ የሆነዉ ግን አብዛኛዉ የኦፌኮ አመራሮች፣ አባላትና ደጋፊዎች፣ የሌሎች ፓርቲዎች አባላትና ንፁሐን ዜጎች በተገኙበት ቦታ ተይዘዉ ዘብጥያ እንዲወርዱ ተደርገዋል። በቆላማ ሥፍራዎች ላይ የሹፈት ሥልጠና እንዲወስዱ ተደርገዋል። በነዚያ የማጎርያ ቦታዎች ላይ ሕይወታቸዉ ያለፈ ስለመኖራቸዉ ሕግና ታሪክ ያወጣል ብለን እንጠብቃለን። የተደረጉትን ሕገ ወጥ ተግባሮችን ሕጋዊ ለማሰኘት የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ አዉጆ ኢዴሞክራሲያዊ አገዛዙን ለመቀጠል እያመቻቸ ነዉ።

ከኢህአዴግ ኢዴሞክራሲያዊ አስተዳደር የተነሳ ሊመጣ የሚችለዉን አስቀድሞ የተነበየዉ ኦፌኮ፣ አመራሩና አባላቱ ሕዝባዊ መነሳሳቱን እንደአባባሰ ተቆጥሮ የኢህአዴግ መንግስት አንዱ አካል በሆነዉ በኢትዮጵያ ሰብአዊ መብት ኮሚሽን ለኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፑብሊክ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ሪፖርት ቀርቧል። የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤትም እንደተለመደዉ የቀረበዉን ሐሳብ በመደገፍና በማፅደቅ በዚህ ጉዳይ ላይ የሰጠዉ ዉሳኔም እጅግ አድርጎ አሳዝኖናል። በሪፖርቱ ዉስጥ፤

$11.  ተጠያቂ ይሆናሉ የተባሉት የመንግስት ተቋማትና መሪዎቻቸዉ በስም ተለይተዉ አልተጠቀሱም። ይህ ባልሆነበት የመንግስት ተቋማትና መሪዎቻቸዉ ተጠያቂ የሚሆኑበት ምንም ስልት የለም።

$12.  የኢትዮጵያ ሰብአዊ መብት ኮሚሽን ራሱ የመንግስት አንዱ አካል ስለሆነ በሪፖርቱ ገለልተኛነት ላይ እምነትየለንም።

$13.  ገለልተኛ ነኝ የሚለዉ ኮሚሽን ኦፌኮን በሕግ ፊት ተጠያቂ ለማድረግ ሲያመቻች፤ ኦፌኮ ራሱን እንዲከላከልም ሆነ ንፅህናዉን እንዲያስረዳ ጥያቄም ሆነ ሁኔታዉን የመግለፅ ዕድልአልተሰጠዉም። ሪፖርቱ የቀረበለት የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤትም ይህንን አንስቶ አልጠየቀም። የአንድ አካል ገለልተኛነት ዝቅተኛ መለኪያ በጠያቂነትም ሆነ በተጠያቂነት የሚገኙ አካላትን ማነጋገር ይሆናል። ስለሆነም የኮሚሽኑን ገለልተኛነትና የምክር ቤቱን ኃላፊነት ጥያቄ ዉስጥ የሚከት ሆኖ አግኝተናል። የሰብአዊ መብት ኮሚሽኑ ሪፖርቱን የሠራዉ በሰብአዊ መብት ኮሚሽንነቱ ሳይሆን በኢህአዴግ ባለሥልጣንነቱ እንደሆነ ያሳብቅበታል።

የኢትዮጵያ ሰብአዊ መብት ኮሚሽን እንደሚለዉ ሳይሆን ኦፌኮ ሕዝባዊ መነሳሳቱን አላባባሰም። ኦፌኮ ያንን የሕዝብ ማዕበል በዚያ ዓይነት ሁኔታ ለማንቀሳቀስ አቅሙን የለዉም። ኦፌኮ ያደረገዉና ወደፊትም ሕልዉናዉ ተጠብቆ የሚቆይ ከሆነ የሚያደርገዉ ነገር ቢኖር ማንም አካል ከሕገ መንግስታዊ አግባብ ዉጭ ሥልጣን መያዝም ሆነ ሥልጣን ላይ መቆየትንፈፅሞ የማይፈቅድና ሕገ መንግስታዊ አግባብን ረግጦ የሚመጣ አካል ካለም ሕዝባችን ለመሸከም የማይሻ መሆኑን አስምረን እየገለፅን በጀመርነዉ ሠላማዊ የትግል ጉዞየምንቀጥል መሆኑን እንገልፃለን። አባባላችንና አካሄዳችን ጠመንጃ ለለመዱት ቀላል ሊመስል ይችላል። ነገር ግን ሕዝባችን በጦርነት የተሰላቸ ስለሆነ ከሠላማዊ ትግላችን ጎን ይቆማል ብለን እናምናለን። ይህ ሠላማዊ የሥልጣን ሽግግር ሳይሳካ ቢቀርና ሕዝባዊ አመፁ ወደአፈሙዝ የሚዞር ከሆነ፤ ዲሞክራሲያዊ አካሄድን ያልተቀበለዉ ኢህአዴግ ተጠያቂ ይሆናል።

የኢትዮጵያ ሰብአዊ መብት ኮሚሽን በእሬቻ በዓል ላይ ሰዎች ገደል ገብተዉ ሞቱ ብሎ አሳዛኝ ሪፖርት ጨምሮ አቅርቧል። ሰዎች ተራ እንስሳ ባለመሆናቸዉ ካልተገደዱ በስተቀር በተለይም ለዓመታዊ ክብረ በዓላቸዉ ተሞሽረዉ በሄዱበት አካባቢ ገደል አይገቡም። ገደል መግባት ካስፈለጋቸዉ ደግሞ ከመላ ኦሮሚያ ተሰባስበዉ ቢሾፍቱ ድረስ መምጣት አያስፈልጋቸዉም። የኦሮሞ ፌዴራላዊ ኮንግሬስ/ኦፌኮ ይህ በዓል ሠላማዊ የሕዝብ በዓል ስለሆነ፤ ፖለቲካዊ ገፅታ ማላበስ አሰፈላጊ አለመሆኑን አስቀድሞ አስጠንቀቆ እያለ፤ የኢህአዴግ መንግስት በሠላም በዓሉን ለማክበር የወጣዉን ሕዝብ ከሰማይና ከምድር በሰራዊት ማስከበብና ያን የሚያህል ጉዳት ማድረስን ማዉገዝ ሲገባዉ፤ የኮሚሽኑ የሰጠዉ እማኝነት ወገናዊነቱ ለማን እንደሆነ ግልፅ አድርጓል።

ኢህአዴግ፤ ዛሬም ሥር የሰደደ የመልካም አስተዳደር ችግሮችን እንደመፍታት፣ የመብት ጥሰቶችን እንደማስቆም፣ በመንግስት ኃይሎች ለተጎዱ ዜጎች ካሳ እንደመክፈል፣ የታሰሩ ዜጎችን እንደመፍታት፣ ሙሰኞችንና ኪራይ ሰብሳቢዎችን ለሕግ እንደማቅረብ፣ ካድሬዎቹን አደብ እንዲገዙ እንደማድረግ፣ የፍትህ አካላትን ከሥራ አስፈፃሚ ተፅዕኖ ሥር ነፃ እንደማድረግለዲሞክራሲያዊ አሰራር እንደመዘጋጀት፣ የሕግ የበላይነትን እንደማክበር፣ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁን እንደማንሳት፣ የመሳሰሉትን ከመፈጸምችግሮችን በተቃዋሚ ፓርቲዎች (ኦፌኮ፣ ሰማያዊና የጌድኦ ሕዝብ ዲሞክራሲያዊ ድርጅት) ላይ ማላከክን መርጧል።

የሕዝቦችን ድህነት ለማጥፋትና ዘላቂ የሆነ ልማት ለማካሄድ የሚቻለዉ የሰዎች ዲሞክራሲያዊ መብቶች ሲከበሩ፣ የሕግ የበላይነት ሲሰፍን፣ ሁሉን አሳተፊ የሆነ ዲሞክራሲያዊ ምክክሮችና ድርድሮች ሲካሄዱ፣ የዜጎች ነፃነት ሲከበርና የሕዝብ ጥያቄ በአግባቡ ሲፈታ ነዉ።

የኢህአዴግ መንግስት ኦፌኮ ላይ አነጣጥሮ እንደነበረ የሚያስረዱት ገና በየዞኑና በየወረዳዉ የሚገኙትን የፓርቲ ጽህፈት ቤቶቻችን በመንግስት ኃይሎች ሲዘጉ፣ ሲዘረፉ ከሁሉም ደግሞ የኦፌኮ መሪዎች ከያሉበት እየተለቀሙ ሲታሰሩ፣ ኦፌኮ ላይ ከየአቅጣጫዉ ዛቻ ሲዘነዘር፤ የኦፌኮን ሕልዉና እየተፈታተኑ መሆኑን ተረድተናል። ሕዝቡም ይህ ሥጋት እንደሚኖርና እንድንጠነቀቅ አሳዉቆናል። ነገር ግን የኦፌኮን ሕልዉና መፈታተን ሕዝባዊ ትግሉን ሊቀለብስ እንደማይችል አስቀድመን ስንናገር የነበረ ስለሆነ በሕዝባዊ ኃላፊነት ከማሰብ በስተቀር ብዙም አላስጨነቀንም።

ምክንያቱም የኦፌኮን አመራር ከሊቀመንበሩ ጀምሮ እስከ ወረዳ ድረስ ያሉትን ወደእስር ቤት የጎተተ ሥርአት ለራሱ ፖለቲካ ጥቅም ካልሆነ በስተቀር ለኦፌኮ ሕልዉና ይጨነቃል የሚል እምነት አልነበረንም። ከዚህ በፊትም ስናደርግ እንደነበረዉ ሁሉ የኦፌኮ ሕልዉና አደጋ ላይ ቢወድቅ እንኳን ይግባኝ የምንለዉ ለሕዝባችን ነዉ። የተገደሉ፣ የታሰሩና የተንገላቱ ወገኖቻችን የሕዝባችንን ፍላጎት ለጠባብ የግል ጥቅም እንዳልሰጡ ሁሉ ቀሪዎችም ይህንን ለማድረግ ቃላችንን ደግመን እናድሳለን። ከኢትዮጵያ ሰብአዊ መብት ኮሚሽን የዉሳኔ ሐሳብና ከሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ዉሳኔ አንፃር የኦሮሞ ፌዴራላዊ ኮንግሬስ/ኦፌኮ ሕልዉና አሳሳቢ ሁኔታ ላይ እንደሚገኝ ግልፅ ማድረግን እንወዳለን። ነገር ግንየኦሮሞ ፌዴራላዊ ኮንግሬስ/ኦፌኮ ሕልዉናን በመፈታተን ሕዝቡን ከዓላማዉ ማስቆም እንደማይቻል ለሚመለከታቸዉ ሁሉ በአጽንኦት እናስገነዝባለን።

የኦሮሞ ፌዴራላዊ ኮንግሬስ

ፊንፊኔ፣ ሚያዚያ 30 ቀን 2009

የ“አዙሪት” ረጅም ጉዞ

Wednesday, 10 May 2017 13:31

 

የመፅሐፉ ርዕስ          አዙሪት

ደራሲው          ነገሪ ዘበርቲ

አርታኢ           ባዩልኝ አያሌው

የገጽ ብዛት        430

የሕትመት ዘመን    ሐምሌ፣ 2008 ዓ.ም

አሳታሚ           ያልተገለፀ

አስተያየት         ማዕረጉ በዛብህ

በዕውቀት በዳበሩ አገሮች ባዳዲስ መፃሕፍት ላይ አስተያየት ሂስ መጻፍ የተለመደ ነው። ሃያሲያኑ ያፃፃፍን ጥበብ በዩኒቨርስቲዎች ይማሩታል። በኛ አገር ያቅድመ ዝግጅት ትምህርቱም ሆነ የሂሱም ፅሁፍ በሰፊው የተለመደ ባይሆንም አልፎ- አልፎ አንዳንዶቻችን በልምድ እንሞጫጭራለን። አንዳንድ መፅሐፍ አንብበው ሲጨርሱት  ምንም ስለማይል በሰላም ተዘግቶ ባትራኖስ ይቀመጣል። አንዳንዱ ግን “ካነበብከኝ በኋላ ምን ተሰማህ” ብሎ ራሱ የሚያፋጥጥ ይመስላል። ከኔ ያገኘኸውን ቁም ነገር ለምን ለውይይት አታቀርበውም የሚል አይነት ነው። “አዙሪት” የዚህ የኋለኛው ዓይነት መጽሐፍ ሆና አግኝቻታለሁ። መጽሐፍዋ አያሌ ቁምነገሮችን ስለያዘች አስተያየት ለሚሰነዝር ሰው ከየት እንደሚጀምር ሳይቸገር አይቀርም። ደራሲ ነገሪ ዘበርቲ በመጽሐፉ እንደሚታየው ለኢትዮጵያ ያለው አገራዊ ፍቅር እጅግ የሚደነቅና የሚያስገርም በመሆኑ እኔንም በብርቱ ስለኮረኮረኝ ከዚያ ብጀምር እወዳለሁ። ደራሲ ነገሪ ስለ ኢትዮጵያ እንዲህ ይላል።

“ለኔ ኢትዮጵያ ማለት ፅጌረዳ አበባ ነች። ውበትዋ ይማርከኛል። መዐዛዋ ያውደኛል። ልስላሴዋ ይመቸኛል። ሁሉም ለሀገሩ ያለው ስሜት ይህ ይመስለኛል። ኒውዮርኩም ለኒውዮርክ በደዊውም ለአረብ በረሃ ያለው ስሜት እንደዚሁ ነው” ይህንን ይበልጥ ሲያብራራው፤

“ፅጌረዳ የሚያምረው ከነሾሁ ነው። ምናለ እሾሁ ባይኖር ብሎ መመኘት የዋህነት ይመስለኛል። ዛሬም ለኢትዮጵያዊው ኢትዮጵያ ከነችግሯ ልትመቸው ይገባል። ምናለበት ጦና ላይ ባይዘመት፣ ከሐረሪው አሚር ጋር ባንዋጋ እያሉ መነታረክ አይበጅም። በዚህ መንገድ ካልሆነ የዛሬዋን ኢትዮጵያ ማየት አይቻልም። ከዚህ መንገድ ውጭ በዓለም ላይ የተመሠረተ ሀገር ብዙ አላውቅም” ይላል ነገሪ። ይህ ብዙ ሊያስተምረን የሚችል ከፍተኛ ቁምነገር የያዘ አነጋገር ነው። ደራሲው እንዳለው ሁሉም አገሮች ከመንደራዊ ሕልውና ወደ አንድነታዊ ብሔራዊ መንግሥትነት ያደጉበት ብቸኛው የሽግግር መንገድ ይህ ነው። ብሪታኒያ፣ ፈረንሳይ፣ ኢጣሊያ፣ ጀርመን፣ ኢትዮጵያ ሁሉም በብሔረተኝነት መሠረት፣ ከቅንቅን፣ ከውድድርና ከጦርነት ተነስተው ወደ ኀብረብሔርነት መንግስት ያደጉት በዚሁ መንገድ ነው። ዛሬም ስለ አገራችን ፌዴራላዊ አንድነት የማይጥማቸው ካሉ ከደራሲ ነገሪ ዘበርቲ ብዙ ሊማሩ ይችላሉ። እንዲያውም ስለፌዴራሉ ዝምም እጅግ ጠቃሚና ብልህ ትምህርት ለመስጠት ደራሲው የሚከተለውን ይላል።

“ፌዴራሊዝም ለዘመናት የተጻፈነውን የሕዝቦች ጥያቄ ለመመለስ ጥሩ መሣሪያ ነው። ሕዝቦች ለዘመናት በጦርነት፣ በስደት፣ በንግድ ያካበቱትን ያክብሮት ባህል፣ ማህበራዊ ትስስርና ሌሎችንም ሰብዓዊ እሴቶች ለመጠበቅ ካሰማና ማገር ሆኖ ከማገልገሉም በላይ መጪውን አሻግሮ ማየት የሚያስችል አቅም ይሰጠናል። ከዚህ ውጭ “ቋንቋህ አላማረኝም፣ መልክህ ከኔ አይገጥምም” እያሉ ፌዴራሊዝምን ማንገዋለያና ማበጠሪያ ወንፊት ካደረጉት አበሳው ብዙ ነው” ይለናል ደራሲ ነገሪ። ደግሞ ችግሩን ሲተነትነው “ካልተበጠረና ካልተንገዋለለ በቀር እየተቀየጡ ፌዴራሊዝም የለም” የሚሉ ካሉም እነሱ ብሔራዊ ጭቆናን ከፌዴራሊዝም ጋር በስውር ስፌት እየተዘመዘሙ ናቸውና ኧረ በሕግ ማለት አለብን፤ የመጣበትን እንዳንደግመው በንቃት መከራከር ያስፈልጋል” ሲሉ ከምክር አልፎ ያስጠነቅቀናል።

ደራሲው የኢትዮጵያን ያለፈውን ዥንጉርዙር ታሪክና ዛሬም የምትገኝበትን ውጥንቅጥ ሁኔታ በሰፊው ከጠቃቀሱ በኋላ የኢትዮጵያ ምሁራን ባገር ውስጥም ሆነ በውጭ ሁልጊዜ የሚያነሱትን የአገርአቀፋዊ ውይይትና የእርቅ አስፈላጊነት አጠንክሮ በመጠየቅ እንደዚህ ያስቀምጠዋል። “እነዚህንና ሌሎች እነዚህን የመሰሉ አመለካከቶችን ለማፅዳት የሪፎርም ስራ ይጠይቃል። ግልጽ ክርክር መካሄድ አለበት። የማያባራ ውይይት ያስፈልጋል። ያኔ ጭቆናን የሚጠየፍ ከመንጋው የተነጠለ፣ በሰፈር-ልጅነት ፍቅር ያልነደደ፣ ሆዱ የማያሸንፈው. . . ኢትዮጵያዊ ብቅ ይላል። ያኔ ደምኖ አይቀርም ይዘንባል። ማሳውም ይርሳል፣ ፍሬም ያፈራል። የሰው ልጅም በልማት ሰረገላ ወደ ዕድገት የከፍታ ጫፍ በረራውን ይያያዘዋል” ይላል ረጅም ሕልም አላሚው ደራሲ።

ወደዚህ ድምዳሜ ለመድረስ ደራሲው ረጅም መንገድ ተጉዘዋል። የፋሽስት ኢጣልያ ወራሪዎች የመሰሉት የኢትዮጵያ ጠላቶች በየጊዜው በአገራችን ላይ ያደረሱትን በደልና የፈፀሙትን የእልቂት ግፍ ያወሳል። በረጅሙ የህልውና ታሪካችን ይህ ነው ተብሎ የማያልቀውን መከራና ግፍ እየተቀበሉና ከብረት በጠነከረ አልበገሬነት ዕልቂትንና ሰቆቃውን እየተጋፈጡ ይህቺን ጥንታዊት ውብ ሀገር በነፃነት ያኖርዋትን የአያት የቅድመ አያት፣ አያቶቻችንን ቅድመ አያቶች ውለታ ያነሳል። ወደሃያኛው ክፍለ ዘመን ታሪካችን ሲዘልቅም ኢትዮጵያን አዘምናታለሁ ብለው የተነሱት አፄ ኃይለስላሴም እንዳልተሳካላቸው በወጣት ሂስ አቅራቢ ሳይሆን በንጉሡ ዘመን የልጅ ኢያሱ ደጋፊ በነበሩ ሽማግሌ አንደበት ንጉሡን ያስወቅሳቸዋል።

“ንጉሡ መውረድ ነበረባቸው። ዕድሜያቸው ገፍቷል። ፍትህ ተጓድሏል. . . በመኳንንቱና በዘመናዊ አስተዳደር ስርዓት ናፋቂዎች መካከል ከፍተኛ ቅራኔ አለ. . . ይህን ደግሞ ንጉሡ ሊያስተካክሉት አይችሉም። ለዚህ ነው የወረዱት” ይላሉ አቶ በያን። አቶ በያን የመፅሐፉ አውራ ገፀ-ባህሪ የሆነው የአካሉ አባት ናቸው።

የደራሲ ነገሪ ዘበርቲ የስነፅሁፍ ችሎታ ጎልቶ ከሚታይባቸው ኩነቶች አንዱ የንጉሡ የስደት ጉዞ ገለፃው ነው። በንጉሡ ዙርያ የነበሩት መሳፍንት ሚኒስትሮችና መኳንንት የንጉሠ ነገስቱን የስደት ጉዞ በተመለከተ በሁለት ተከፍለው እንደነበር ብዙ ጊዜ ሲነሳ የኖረ አከራካሪ ነጥብ ነው። አንዱ ወገን ንጉሠ ነገሥቱ ወደዓለም መንግሥት ማህበር ሄደው በመከራከር ያገራችንን ነፃነት ሊያስመልሱልን ይችላሉ የሚል አቋም ሲይዝ፤ ሌላው ወገን ደግሞ ንጉሥ ከሕዝቡ ጋር ሆኖ እስከመጨረሻ ደም ጠብታው ይዋጋል እንጂ እንዴት አገሩን ጥሎ ይሸሻል የሚል ጽኑ አቋም የነበራቸው ወገኖች እንደነበሩ ደራሲው የወቅቱን ድራማ በረቀቀ የስነፅሁፋዊ ጥበብ የገለፀው። ማንም አንባቢ ከሚጠብቀው በተለየ መልኩ ነበር ብዙ ቃላት ሳያባክን፣ ግልፅ ወገናዊ አቋም ሳያሳይ ድራማው እንደዚህ ነበር። ንጉሡ ኢቴጌይቱ ወደውጭ ስለምትሄድ “ተቀብላችሁ ሸኙ” የሚል ትዕዛዝ እንዳስተላለፉ ስለተሰማ ሕዝቡ በተለይ መኳንንቱ ንግሥቲትዋን ሊሸኝ በባቡሩ ጣቢያ ተገኝቶ ንግስቲቱን ይጠባበቅ ነበር። ያልተጠበቀ ነገር ደረሰ። ያንን አስደናቂ ድራማ ደራሲው ያስቀመጠው እንደሚከተለው ነበር።

አቶ በያን በልጅነታቸው አርበኛ የነበሩትን አባታቸውን ተከትለው መኢሶን ባቡር ጣቢያ ተገኝተው ነበር። የእቴጌይቱን መምጣት ሲጠባበቅ የነበረው አርበኛ ንግሥቲቱ ሳይሆኑ ንጉሠ ነገሥቱ ከባቡሩ ፉርጎ ብቅ ሲሉ” ባየ ጊዜ ስሜቱን በጣም እንደተጎዳ ያስተውላሉ። በተለይ አንድ ስማቸው ያልተጠቀሰ “ስመጥር አርበኛ- በቁጭት” ንጉሡን እየተመለከቱ “ይህ እስስት” ብለው ሲናገሩ አቶ በያን ከዚያ አርበኛ አጠገብ ቆመው እንደነበር ነው የተተረከው። ደራሲው በሚኤሶን ባቡር ጣቢያ ከ38 ዓመት በፊት የተከናወነውን ድራማ እንደዚህ አድርጎ የትዝታ ሕይወት ሰጥቶ ነው በአዙሪት ያቀረበው። ይህ የሚደነቅ ስነፅሁፋዊ ጥበብ ነው መፅሐፉን ምነው ፊልም ቢሠራ? የሚያስብለው። ሌላው መፅሐፉን ቁምነገር ሙሉና ለንባብ አስደሳች ያደረገው ስለ ሰው ልጆች ጉራማይሌ ተፈጥሮ የሚያቀርበው ስነ-አእምሯዊ /ህሊናዊ (ሳይኮሎጅካል) ጥልቅ አስተያየት ነው። በመፅሐፉ ስማቸው የተጠቀሰ ብዙ ተዋንያን ቢኖሩም በዋናነት ጽሀፉ የሚያጠነጥነውን በሁለት ከፍሎ ያሳየናል። ባንድ በኩል በሚመሰገነው የቁም ነገሮች ቡድን ውስጥ ሊመደቡ የሚችሉት በሙያቸው የሚከበሩ አገራቸውንና ሥራቸውን የሚወዱ እንደዋናው መሐንዲስ (ቺፍ ኢንጅነር) አንዱ ተሻለ አካሉ መሠረትና ሰላማዊት ያሉ ስለኢትዮጵያ እድገትና ሕልውና ብዙ የሚቆረቆሩ ሲሆኑ፤ በራስ ወዳድነትና በቀልድ እንጂ ብዙም የአገር ፍቅር የማይታይባቸው እንደ በልሁ ፣ ደብሬና ኪው-ጦር ደግሞ በሁለተኛው ቡድን የሚመደቡ ናቸው።

ዋናው መሐንዲስ ኢትዮጵያ በጣም አስጊ በሆነ ውጥረት ላይ በመገኘትዋ ፕሮጀክቶች በሙሉ እንደሚታጠፉና በጀታቸው ለትጥቅ ትግል ድጋፍ እንዲውል የመደረጉን መርዶ ለመስሪያ ቤቱ ሠራተኞች በስብሰባ ሲገልፅ፤ አብዛኛው ሠራተኛ በአገሪቱ ላይ የደራሲውን መከራና ፈተና አስጨንቆት በሀዘን አዳራሹን እየለቀቀ ወደቢሮው ሲሄድና ቅሬታውን በሁኔታው ሲገልፅ በልሁ ግን እንደተለመደው እየቀለደ እቢሮው ገብቶ “አይዞን አንቆዝም፣ ራስን ማመሳሰል ማስተካከል፣ ካስፈለገም መርካቶ ገብቶ መነገድ፣ አየር ባየር ውስጥ ለውስጥ ከመሐንዲስነት ወደ ቸርቻሪነት በሰላም መሸጋገር እያለ ሲስቅ ነው የሚታየው። ነገሪ ከላይ የተገለፁት የሁለቱም አይነት ሰዎች በልሁም ጭምር ምን ጊዜም በህብረተሰብ ውስጥ እንዳለና እንደሚኖሩ ነው የሚያሳየው።

ውበትንና የፍቅር ጭውውትን ማቅረብ ሲፈልግም ደራሲ ነገሪ ስነፅሁፋዊ ችሎታው ይበልጥ ይፈካል። አካሉ ስለመሠረት ውበት ሲገልፅ “የባቄላ አበባ የመሰለ ዓይን፣ የቆዳዋ ፀዳል፣ የጸጉርዋ ልስላሴ የአካሏ ቅጥነት ምንይሁን ብሎ ነው እንዲህ ያሳመራት? ሲል ይስላታል። (ገጽ 19) በሌላ በኩል ደግሞ የህብረተሰብ ጨቋኝ ልማድና ባህል እምብዛም የማያስጨንቃቸውና ነፃነታቸውን የሚወዱ ሴቶች ሊገኙ እንደሚችሉ ሙናን በምሳሌነት ያቀርባል። ቀደም ብሎ የሚያውቃት ሙናን ተሻለ ከአካሉ ጋር ካስተዋወቃት በኋላ “አንቺ ልጅ በፈጠረሽ ረጋ በይ” ሲላት በአካሉ የፈጠራቸው መልስ “አቦ በፈጠረህ እነዚህን አትስማቸው። በግድ በኛ አዕምሮ አስቢ ነው የሚሉኝ” ነበር የሙና ነገር በዚህ አያበቃም። ነጻነቷን መውደዷና ግልፅነቷ እንደኛ ባለ ኅብረተሰብ ብዙ ሊያነጋግር ቢችልም የተማሩ ሴቶችን መወከልዋ ይሆን “ከወደድኩት ከፈለኩት ወንድ ጋራ በፈለኩት ቦታ መውጣት አለብኝ። . . . ዛሬ እኔ ከአንድ ወንድ የምፈልገው ወንድነቱን ብቻ ነው” ትላለች ሙና።

መደምደሚያ

መቸም አንድ ሥራ ምንም በጥንቃቄ ቢሰራ አልፎ አልፎ አንዳንድ ጥቃቅን ህፀፆች አይጠፉምና አዙሪትም ውስጥ ጥቂት ህፀፆች ብቅ ማለታቸው አልቀረም። አንደኛው ህፀፅ እየተለመደ የሄደው በሁ ፈንታ ውን የማስገባቱ ስህተት ነው። በላሁ ለማለት በላው እየተባለ መፃፍ ስለተጀመረ አዙሪት ላይም በገጽ 380 “ማስረዳት እችላለሁ” ለማለት እችላለው፣ በገጽ 381ላይም “የቻልኩትን ያህል አነባለሁ” ለማለት አነባለው ነው የሚለው መዝጊያው ቃል። የሚያሳዝነው መደጋገሙ ነው። በዚያው ገፅ፤ “እዚህ ምን እሰራለሁ” ለማለት “እሰራለው” ነው የሚለው። ችግሩ የእርማት ሥራ (Proof reading) ይመስለኛል። ማንኛውም ለሕዝብ የሚሠራጭ ጽሁፍ ታትሞ እስኪወጣ ድረስ ደጋግሞ መታረም አለበት። “ሁ” የሚለው ካዕል ፊደል ለምን “ው” በሚለው እንደሚለወጥ ጨርሶ ሊገባኝ አይችልም። ሌላው ስህተት ደግሞ የሚያስቅም ነው። ነገሪ ጣሊያንኛ እንደማያውቅ ግልጽ ነው ምክንያቱም ሴት ስትደነቅ “ብራቫ” ነው እንጂ የምትባለው “ብራቮ” አይደለም። ብራቮ ለወንድ ነው። አንድን ነገር እርግጠኛ ሳይሆኑ ከሌሎች ተቀብሎ ዝም ብሎ ከመፃፍ የሚያውቁ ሰዎችን ፈልጎ መጠየቅ ይጠቅማል።

የብራቮ ችግር ልክ እንደ ሰፕፒዮ (spocio) ነው። በመኪና ላይ የኋላውን ለማሳየት ከግራና ከቀኝ የተተከሉት መስታወቶች ስፔኪዮ (specio) ነው የሚባሉት በጣሊያንኛ። አንዱ በስህተት ስፖኪዮ ሲል ስለተሰማ አገሩ በሙሉ ዛሬ የተሳሳተውን አጠራር ይዞ ስፖኪዮ ሲል ይሰማል።

ወደሌላ ነገር ወስድከኝ ባልባል “ፋዘር፣ ማዘርም” ወደቋንቋችን የገቡት በመደበኛ የዕውቀት ሽግግር ሳይሆን በጥራዝ ነጠቆች ነው። ቋንቋ ያወቁ መስሏቸው አባት፣ እናት የሚሉትን ውብ የአማርኛ ቃላት ያለአንድ ምክንያት ወደፋዘር፣ ማዘር ለውጠው ሲጠቀሙ ተሰሙ። ሕዝቡ “ታላቅ ዕወቀት” ያገኘ መስሎት አሮጊቶችና ሽማግሌዎች ሳይቀሩ ዛሬ አባትና እናት ለማለት ፋዘር ማዘር የሚል ጅል ዘይቤ ምርኮ ሆነው ይሰማሉ፣ ያሳፍራል።

በጋዜጠኝነት ሙያ አንድ አነጋገር አለ። እርግጠኛ ካልሆንክ ተወው፣ አታንሳው (If in doubt leave it out) ይባላል። ከዚያም በላይ በዚያ ውብ የአማርኛ ቋንቋ የተስተናገደበት መፅሐፍ የፈረንጅ ቃላት መጨመሩ መፅሐፉን ያቀጭጨዋል እንጂ አላዳበረውም።

ይህም ሁሉ ሆኖ የመፅሐፉ ጠንካራ ጎኖች እጅግ የላቁና ከጥቃቅኖቹ ህጸጾቹ ጋር የሚወዳደሩ አይደሉም። የደራሲው ሙያዊና ጠቅላላ ዕውቀት፣ አገራዊ ተቆርቋሪነቱ፣ የኢትዮጵያን አሳሳቢ ጉዳዮች በሚደንቅ የቋንቋ ችሎታ መግለፁ፣ ፍልስፍናዊውና የስብዕና አመለካከት ጥራት መፅሐፉን ለሚያነቡ ሁሉ ደስታና መልካም ትዝታ የሚሰጡ ናቸው።    

     

v  አቶ ማዕረጉ በዛብህ አንጋፋ ጋዜጠኛ ሲሆኑ በአሁኑ ወቅት በዩኒቲ ዩኒቨርስቲ ጥናትና ምርምር ክፍል ማኔጂንግ ኤዲተር ናቸው፤

      

 

በጥበቡ በለጠ

የዛሬ ፅሁፌን እንዳዘጋጅ የገፋፉኝ ሁለት ነገሮች ናቸው። አንደኛው በፍቅር እስከ መቃብር ላይ ተመርኩዞ የተሠራው የቴዲ አፍሮ ሙዚቃ ሲሆን፤ ሁለተኛው ደግሞ ደብረማርቆስ ከተማ ላይ የተሠራው የታላቁ ደራሲ፣ ዲፕሎማትና አርበኛ የክቡር ዶ/ር ሐዲስ ዓለማየሁ ሐውልት ነው።

 

 

ቴዲ አፍሮ /ቴዎድሮስ ካሣሁን/ ፍቅር እስከ መቃብርን መሠረት አድርጐ ግሩም የሆነ ሙዚቃ አቀንቅኗል። በዚህ መጽሐፍ ውስጥ ያሉ ርዕሠ ጉዳዮችን በተለይም ገፀ-ባህሪያቱን፣ ደራሲውን እና ተራኪውን ወጋየሁ ንጋቱን ሳይቀር ለዛ ባለው ሙዚቃው ሌላ ፍቅር ሰርቶላቸዋል። ፍቅር እስከ መቃብር መጽሐፍ በኢትዮጵያ የሥነ-ጽሁፍ ታሪክ ውስጥ ወደር የማይገኝለት ልቦለድ ታሪክ ነው። ፍቅር እስከ መቃብር ዘመን አይሽሬ /Eternal/ ብለን የምንጠራው የጽሑፎች ሁሉ ቁንጮ ነው። ታዲያ ወደዚህ መጽሐፍ ንባብ የገባ ሰው ሁሉ በመጽሐፉ ፍቅር ተሳስሮ እንደሚቀር ይታወቃል። ፍቅር እስከ መቃብር መፅሐፍ በውስጡ ያለው ታሪክ ሲነበብ፣ አንባቢውን ራሱ በፍቅር ወጀብ አላግቶ፣ አላግቶ የፍቅር እስረኛ የሚያደርግ ተአምረኛ መጽሐፍ ነው። ቴዲ አፍሮም በመጽሐፉ ፍቅር ወድቆ ይህን የመሰለ ግሩም ዜማ አቀነቀነ። ከራሳችን፣ ውስጣችን ካለው ታሪካችን ላይ መሠረት አድርጐ ሙዚቃ መስራቱ አንዱ ስኬቱ ነው። እንዲህ ዓይነት ግዙፍ ኢትዮጵያዊ ቅርሶችና ታሪኮች ላይ መሠረት ተደርገው የሚቀርቡ የኪነ-ጥበብ ስራዎች የታዳሚን ቀልብ በቀላሉ የመውሰድ አቅም አላቸው። ከዚህ ሌላም ከያኒው ራሱ በሀገሩ ታሪክ ላይ ተመስጦ የጥበብ ስራዎቹን ማቅረቡም ምን ያህል የዕውቀት አድማሱም ሰፊ እንደሆነ ማሳያም ነው። አንድ ከያኒ የአገሩን እና የሕዝቡን ታሪክ ሲያውቅ በሕዝቡ ውስጥ ግዙፍ ሆኖ ብቅ ይላል።

 

 

ቴዲ አፍሮ ፍቅር እስከ መቃብርን ሲዘፍነው የመጀመሪያው አቀንቃኝ አይደለም። በ1995 ዓ.ም እጅጋየሁ ሽባባው /ጂጂ/ መጽሐፉን መሠረት አድርጋ “አባ ዓለም ለምኔ” የተሰኘ ውብ ዜማ አቀንቅናለች። በዚህ መጽሐፍ ላይ መሠረት አድርጐ ዜማ ማቀንቀን እንደሚቻል ያሳየች ቀዳሚት ባለቅኔ ነች።

 

 

ጂጂ ለቴዲ አፍሮ፣ የታላላቅ ርዕሠ ጉዳዮች መነቃቂያው /inspiration/ የሆነች ይመስለኛል። ምክንያቱም ፍቅር እስከ መቃብርን እርሷ 1995 ዓ.ም ተጫውታዋለች። እርሱ ደግሞ በ2009 ዓ.ም ተጫወተው። አባይን በተመለከተ ጂጂ ከ15 ዓመት በፊት አቀንቅናለች። ቴዲ አፍሮ ደግሞ በቅርቡ ተጫውቶታል። አድዋን በተመለከተ ጂጂ በ1980ዎቹ መጨረሻ ላይ ድንቅ አድርጋ አዜመችው። ቴዲ አፍሮ ደግሞ እርሷ ካቀነቀነች ከ13 ዓመት በኋላ አድዋን ውብ አድርጐ ሠራው። ብዙ ነገሮችን ሳይ ጂጂ የቴዲ መነቃቂያ ትመስለኛለች። እርግጥ ነው ሁለቱም አቀንቃኞች የአንድ ዘመን ወኪሎች ናቸው። እነርሱ በተፈጠሩበትና ባደጉበት አስተሳሰብ ውስጥ ነው ማቀንቀን የሚፈልጉት። የርዕሠ ጉዳይ ምርጫቸውም ተመሳስሎ ማሳየቱ ከፈለቁበት ሕዝብና አስተሳሰብ ውስጥ ይመነጫል። ፕሮፌሰር ኃይሌ ገሪማ እንዳሉት “ነበልባል ትውልድ እየመጣ ነው። ከነዚህም ውስጥ እጅጋየሁ ሽባባው /ጂጂ/ እና ቴዲ አፍሮ ናቸው። የኢትዮጵያን ሙዚቃ ባልተጠበቀ ፍጥነት ወደ ላይ አመጠቁት” ብለው ነበር። ኃይሌ ገሪማ ለጂጂ ሙዚቃ የነበራቸውን ፍቅር ሳስታውስ ወደር አላገኘሁላቸውም።

 

ወደ ርዕሰ ጉዳዬ ልመለስ። ፍቅር እስከ መቃብር ብዙዎችን በፍቅር የጣለ መጽሐፍ ነው። በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የሥነ-ጽሑፍ ዲፓርትመንት ውስጥ ላለፉት 50 ዓመታት የጥናትና ምርምር ፅሁፎች ሲሰሩበት የኖረ መጽሐፍ ነው። አያሌ የዩኒቨርሲቲው ተማሪዎች የድግሪ፣ የማስተርስ እና የዶክተሬት ድግሪያቸውን ለማግኘት ፍቅር እስከ መቃብር ላይ የምርምር ፅሁፎቻቸውን አቅርበዋል። ሌሎች ምሁራን ተመራማሪዎችም ፍቅር እስከ መቃብርን በልዩ ልዩ ርዕሠ ጉዳዮቹ ላይ ተመርኩዘው ጥናት ሠርተዋል። የውጭ አገር ሰዎች ሳይቀሩ መጽሐፉ ላይ ተመራምረዋል። መጽሐፉ በእንግሊዝኛ ቋንቋም ተተርጉሟል። በኢትዮጵያ የሥነ-ጽሁፍ ታሪክ ውስጥ ፍቅር እስከ መቃብር የአያሌዎችን ቀልብ በመሳብ ወደር አይገኝለትም። ይህን መጽሐፍ በጥናትና በምርምር ፅሁፎቻቸው ከፍ ከፍ አድርገው የሰጡን ምሁራን ሁሉ ሊታወሱ ሊመሰገኑ ይገባል።

 

 

በርዕሴ ላይ “የፍቅር እስከ መቃብር - ፍቅረኞች” ያልኩትም እነዚህን አካላት ሁሉ ለመጠቃቀስ ፈልጌ ነው። በዚህ መፅሐፍ ታሪክ ውስጥ ከሁሉም በላይ “ፍቅር” ናቸው ብዬ የማስበው ደራሲውን ክቡር ዶ/ር ሐዲስ ዓለማየሁን ነው። ይሄን የሁላችንም ፍቅር የሆነውን መጽሐፍ 1958 ዓ.ም ያበረከቱልን የደራሲነት ግዙፍ ስብዕና ሐዲስ ዓለማየሁ እፊቴ ተደቀኑ። አቤት ትዝታ! ትዝ አሉኝ።

 

 

በህይወት ዘመኔ እስካሁን በሠራሁበት የጋዜጠኝነት ሙያዬ ቃለ-መጠይቅ ካደረኩላቸው የዚህች አገር ፈርጦች መካከል በእጅጉ ደስ የሚለኝ ከእርሳቸው ዘንድ ሄጄ ስለ ብዙ ነገር ያጫወቱኝ ወቅት ነው። ደራሲ ሐዲስ ዓለማየሁን በ1994 ዓ.ም እና በ1995 ዓ.ም ቃለ-መጠይቅ ያደረኩላቸው ሲሆን፤ ለሦስተኛ ጊዜ ለሌላ ቃለ-መጠይቅ ቀጠሮ በያዝንበት ቀን ህይወታቸው አለፈች። ክቡር ሐዲስ ሆይ ታላቅነትዎ፣ ከሁሉም በላይ ትህትናዎን ፈፅሞ አልረሳውም።

 

 

ውድ አንባቢዎቼ፤ እስኪ አንድ ነገር እንጨዋወት። በዚሁ መፅሐፍ ውስጥ ሦስቱን ዋና ዋና ገፀ-ባህሪያት አስቧቸው። ሰብለ ወንጌልን፣ በዛብህን እና ጉዳ ካሣን። እነዚህ ሦስት ገፀ-ባህሪያት አንድም ሦስትም ናቸው። አንድ የሚያደርጋቸው፣ ባሰቡት አቋማቸው፣ ለወደዱት ጉዳይ ፍፁም ራሳቸውን መስጠታቸው፣ በፍቅርና በዓላማ ተገማምደው እስከ ወዲያኛው ማለፋቸው፣ በአንድ ጉድጓድ መቀበራቸው አንድ ያደርጋቸዋል። ፍቅር እስከ መቃብሩም እሱ ነው። ሦስት የሚያደርጋቸው ደግሞ ሦስቱም ከየራሳቸው የኋላ ማንነት እና ተፈጥሮ አመጣጣቸው የተለያየ መሆኑ ነው። እነዚህ ከሦስት ማንነት ውስጥ የወጡ የሐዲስ ዓለማየሁ ፍጡሮች የኢትዮጵያን ሥነ-ጽሑፍ ዋልታና ማገር ሆነው እነሆ 50 ዓመታት ሙሉ ተገዳዳሪ ሳይኖርባቸው ብቻቸውን ውብ ሆነው እንዳማረባቸው አሉ።

 

 

ሰብለና በዛብህ በሁለት ሰብአዊያን መካከል የሚንበለበል የፍቅር እቶን ውስጥ የተቀጣጠሉ ቢሆንም ከዚያ ባለፈ ደግሞ የሁለት ዓለም ሰዎችን ወክለው የአንድን ማኅበረሰብ አወቃቀር የሚያሳዩ ናቸው። ሰብለ ከባላባት ወገን፣ በዛብህ ከአነስተኛው ማኅበረሰብ ክፍል። የነዚህ ሁለት ዓለም ሰዎች ፍቅር ውስጥ የሚመጣ ጉድ የተባለ ግጭት ፍጭት አለ። እናም ሐዲስ ዓለማየሁ ያንን የማኅበረሰብ አወቃቀር ልዩነትና አንድነት ሊያሳዩን ፍቅር ፈጠሩ። በፍቅር ውስጥ ያለ ማኅበረሰባዊ እቶን ሲፈነዳ ሲቀጣጠል አሳዩን። ጉዱ ካሣ የተባለ ጉድ ፈጥረውም ማኅበረሰቡን የሚያርቅ፣ የሚተች፣ የሚያሄስ፣ ችግሩን ነቅሶ የሚያሳይ እና መፍትሄ የሚሰጥ የሊቆች ሊቅ ወለዱ። የጐጃሙ ዲማ ጊዮርጊስ የቅኔ ዩኒቨርሲቲ ያፈራው ጉዱ ካሣ ኢትዮጵያ እንዳትፈርስ፣ በሥርዓት እንድትገነባ እንዲህ ብሎ ነበር፡-

 

“የማኅበራችን አቁዋም የተሰራበት ሥርዓተ-ልምድ፣ ወጉ ሕጉ እንደ ሕይወታዊ ሥርዓተ-ማሕበር ሳይሆን ህይወት እንደሌለው የድንጋይ ካብ አንዱ በአንዱ ላይ ተደራርቦ የላይኛው የታችኛውን ተጭኖ፣ የታችኛው የላይኛውን ተሸክሞ እንዲኖር የተሰራ በመሆኑ ከጊዜ ብዛት የታችኛው ማፈንገጡ ስለማይቀርና ይህ ሳይሆን ህንፃው በሙሉ እንዳይፈርስ እንደገና ተሻሽሎ ሰውን ከድንጋይ በተሻለ መልክ የሚያሳይ የህያውያን አቁዋም ማኅበር እንዲሰራ ያስፈልጋል።”

/ፍቅር እስከ መቃብር፤ ገፅ 122/

ለመሆኑ እንደ ጉዱ ካሣ አይነት ማኅበረሰባዊ ፈላስፋ አለን ወይ? አንዱ ሌላውን ተጭኖ መኖር እንደሌለበት የሚነግረን። አንዱ ሌላኛውን ከተጫነ ከጊዜ ብዛት የታችኛው እምቢ ብሎ ይወጣል። የታችኛው ሲወጣ ካቡ ይፈርሳል፤ ሀገር ይፈርሳል እያለ በውብ ምሳሌ ኢትዮጵያን የሚያስተምር የዲማ ጊዮርጊሱ ጉዱ ካሣ ጠቢብ ነበር።

 

 

እናም ሐዲስ ዓለማየሁ እንዲህ አይነቶቹን ገፀ-ባህሪያት ፈጥረው፣ የፍቅር ልቦለድ የሆነ መነፅር ሰክተውላቸው ኢትዮጵያን እንድናያት፣ እንድንመረምራት እና የሚያስፈልጋትን ሥርዓት እንድንገነባላት እኚህ ጉደኛ ደራሲ ከ50 ዓመታት በፊት በውብ ድርሰታቸው ነግረውናል። ማን ይስማ!?

 

1994 ዓ.ም እቤታቸው ሄጄ ቃለ-መጠይቅ ሳደርግላቸው በውስጤ ብዙ ነገር ተመላለሰብኝ። ፍቅር እስከ መቃብር። በዛብህ ሞተ። ሰብለ ከበዛብህ ሌላ ፈፅሞ መኖር አትፈልግም። መነኮሰች። ቆብ ጫነች። እሷም ሞተች። አጐቷ ያ ታላቅ ፈላስፋ ለዕውነት ብሎ የኖረና የሞተው ጉዱ ካሣም ተቀላቀላቸው። እነዚህን ገፀ-ባህሪያት የፈጠሩት ደራሲ ሐዲስ ዓለማየሁ እድሜና ጤና ተጫጭኗቸው በተንጣለለው ሳሎናቸው ውስጥ በተዘረጋው የማረፊያ አልጋ ላይ ጋደም ብለዋል። ትክ ብዬ አየኋቸው። ፍፁም ትህትና፣ ራሳቸውን ዝቅ አድርገው የመቅረብ ተፈጥሯቸው ይሄው እፊቴ ላይ ዛሬም አለ። ይታየኛል።

 

 

ደራሲ ሐዲስ ዓለማየሁ ባለቤታቸው ወ/ሮ ክበበፀሐይ ከሞቱ በኋላ ምንም ዓይነት ትዳር አልመሰረቱም። ብቻቸውን ከቤተሰባቸው ጋር ነው የሚኖሩት። ሳያገቡ፣ የአብራካቸውን ክፋይ ሳያዩ አረጁ። ደከሙ። እናም ገረመኝ። ግን ጠየኳቸው። “ጋሽ ሐዲስ፤ ባለቤትዎ ወ/ሮ ክበበፀሐይ ካረፉ በጣም ረጅም ዓመታት ተቆጠሩ። በነዚህ ዓመታት ግን እርስዎ ምንም ዓይነት ሌላ ትዳር አልመሰረቱም። ይህ ለምን ሆነ? ምክንያትዎ ምንድን ነው?” አልኳቸው።

 

ጋሽ ሐዲስ የግራ እጃቸውን ከፍ አደረጉልኝ። እጃቸው ላይ ቀለበት አለ። ግራ ስጋባ እንዲህ አሉኝ። ይህን ቀለበት ያሰረችልኝ ክበበፀሐይ ነች። እኔም ለእሷ አስሬያለሁ። እሷ ድንገት አረፈች። እዚህ ጣቴ ላይ ያለው እሷ ያሰረችልኝ ቀለበት ነው። ቀለበቱን አልፈታችውም። ሳትፈታው አረፈች። ስለዚህ ይህን ቀለበት ከኔ ጣት ላይ ማን ያውልቀው? ካለ እሷ፣ ካለ ክበበፀሐይ ይህን ቀለበት ከጣቴ ላይ የሚፈታው የለም አሉኝ።

 

 

ለመሆኑ ከዚህ በላይ ፍቅር እስከ መቃብር አለ ወይ? ሐዲስ ዓለማየሁ ማለት የፍቅር እስከ መቃብር መፅሐፍ ዕውነተኛ ገፀ-ባህሪ ነበሩ። የፃፉትን ልቦለድ በእውናቸው የኖሩ የፍቅር አባት ናቸው። ሰብለወንጌል፣ በዛብህ እና ጉዱ ካሣ ማለት ሐዲስ ዓለማየሁ ናቸው። ፍቅርን ፅፈው ብቻ ሳይሆን ኖረውት ያለፉ እውናዊ ፍጡር! ጋሽ ሐዲስ፤ አቤት የስብዕናዎ ግዝፈት! እንዴት አድረጌ ልግለፀው?

 

የፍቅር እስከ መቃብር ፍቅረኞች በጣም ብዙ ናቸው። በዋናነት ራሳቸው ሐዲስ ዓለማየሁ ናቸው። ሌላው ይህን ታሪክ በጥብጦ ያጠጣን ተራኪው ወጋየሁ ንጋቱ ነው። መፅሐፉ ላይ ጥናትና ምርምር ያደረጉ ሊቃውንትም የመፅሐፉ ፍቅረኞች ናቸው። ጂጂ እና ቴዲ አፍሮም በመፅሐፉ ፍቅር ወድቀው እኛንም ጣሉን። ፍቅረኛው በጣም ብዙ ነው።

 

 

የኢትዮጵያን ሥነ-ጽሁፍ ጣሪያውን ያሳዩን ደራሲ ሐዲስ ዓለማየሁ ደብረ-ማርቆስ ከተማ ላይ ሐውልታቸው ከሰሞኑ ቆመ። ምስጋና ለደብረማርቆስ ዩኒቨርሲቲ! ይህች ደብረማርቆስ ሌላ እጅግ አስደናቂ ደራሲም ወልዳለች። ተመስገን ገብሬ ይባላል። በብዕሩም ሆነ በዕውቀቱ በዘመኑ ሊቅ የነበረ አርበኛ ነው። ተመስገንን ስጠራ ዮፍታሔ ንጉሴ መጣብኝ። ባለቅኔው፣ ተወርዋሪ ኮከቡ ዮፍታሔ ከዝህቺው ደብረማርቆስ ዙሪያ ሙዛ ኤልያስ ተወልዶ ያደገ የዚህች አገር የቴአትር፣ የመዝሙር፣ የግጥም ሊቅ የሆነ አርበኛ ነው። መላኩ በጐ ሰው የተባለ ልክ እንደ ዮፍታሄ ገናና የነበረ ሊቅም ከደብረማርቆስ ወጥቷል። የዛሬው ትውልድም ሐውልት ብቻ የሚሰራ እንዳይሆን የነዚህን ታላላቅ ሰብዕናዎች ማንነት መከተል ይገባዋል።

 

 

በትውልድ ውስጥ እየተቀጣጠለ የሚሄድ ፍቅር የሰጡን ደራሲ ሐዲስ ዓለማየሁ በሙዚቃው ጂጂን እና ቴዲ አፍሮን ቀልብ ወስደው ዛሬም እንደ አዲስ ፍቅር እስከ መቃብር ያሰኙናል። አቶ ሐዲስ ከአርበኝነቱ እና ከደራሲነቱ ባሻገር የሰሩትን መልካም ነገር ላስተዋውቅና የዛሬ ጽሁፌን ላብቃ።

ሐዲስ ዓለማየሁ በድርሰት ስራዎቻቸው በኢትዮጵያዊን ዘንድ እጅግ ጎልተው ወጡ እንጂ መተዳደሪያቸው የመንግስት ስራ ነው። የኢትዮጵያን መንግስት በአምባሳደርነት እና በሚኒስትርነት ሲያገለግሉ የቆዩ ናቸው። ከኢጣሊያ ወረራ በኋላ በተቋቋመችው ኢትዮጵያ ማለትም ከ1937 ዓ.ም እስከ 1938 ዓ.ም ድረስ በኢየሩሳሌም የኢትዮጵያ አምባሳደር ነበሩ። ቀጥሎም በአሜሪካን ሐገር በዋሽንግተን ዲሲ በኢትዮጵያ ሌጋሲዮን ውስጥ ከራስ እምሩ ጋር ሆነው በአምባሳደርነት ለአራት ዓመታት ሰርተዋል። ኒውዮርክ ውስጥም የኢትዮጵያ አምባሳደር ነበሩ። ቀጥሎም ከኒውዮርክ መልስ ማለትም ከ1953-1958 ዓ.ም በለንደን እና በኔዘርላንድስ ውስጥ አገልግለዋል። ስለዚህ ሐዲስ በዋነኛነት አምባሳደር ነበሩ። በዚህ የአምባሳደርነት ስራቸው ደግሞ የዋሉትን ውለታ ዛሬ እንዘክረዋለን።

 

የፊታችን ግንቦት 17 ቀን 2009 ዓ.ም 54ኛ ዓመቱን የሚያከብረው የአፍሪካ ሕብረት መቀመጫው ኢትዮጵያ እንደሆነ እስከ ዛሬ ድረስ አለ። ለዚህም ደግሞ በተከታታይ የመጡት የኢትዮጵያ መሪዎች አስተዋፅኦም ከፍተኛ ነው። የአፍሪካ ሕብረት ከመመስረቱ አራት ዓመታት በፊት የተቋቋመው የአፍሪካ ኢኮኖሚክ ኮሚሽን /ECA/ ነው። ይህ መ/ቤት ታህሳስ 20 ቀን 1951 ዓ.ም አዲስ አበባ ላይ ተቋቋመ /ተመሰረተ/።

 

የአፍሪካ ኢኮኖሚክ ኮሚሽን እንደ ዋነኛ ዓላማ አፍሪካን ለማጠንከርና ለማጎልበት ኢኮኖሚ ወሳኝ በመሆኑ በጋራ ትስስር ሐገሮች ወደ አንድ አህጉራዊ ህልም መምጣትን የሚያመቻች ተቋም ሆኖ አገልግሏል። ይህም የአፍሪካ ሐገሮች በጋራ ለሚያቋቁሙት የአፍሪካ ሕብረት እንደ መሰረታዊ የመአዘን ድንጋይ ሆኖ አስተዋፅኦ አድርጓል። የአፍሪካ ኢኮኖሚክ ኮሚሽን /ECA/ ኢትዮጵያ ውስጥ እንዲሆን የደራሲ ሐዲስ ዓለማየሁ አስተዋፅኦ ከፍተኛ እንደነበር የሕይወት ታሪካቸው ያወሳል።

 

የአፍሪካ ኢኮኖሚክ ኮሚሽን ከመቋቋሙ በፊት ሐዲስ ዓለማየሁ ኒውዮርክ ውስጥ በአምባሳደርነት ይሰሩ ነበር። እዚያ ሆነው አንድ ነገር አሰቡ። የአፍሪካ ኢኮኖሚክ ኮሚሽን ኢትዮጵያ ውስጥ እንዲመሰረት። ይህን ሃሳባቸውን ለንጉሥ ኃይለስላሴ ፃፉ። በወቅቱ ንጉሡ በጉዳዩ ወዲያውኑ አልተስማሙም ነበር። ሐዲስ ዓለማየሁም ስለ ጉዳዩ ጠቀሜታነት በተከታታይ ደብዳቤ ይፅፉላቸው ነበር።

 

ንጉሥ ኃይለሥላሴ ለምን ወዲያው ሀሳቡን አልተቀበሉትም? አንዳንድ ሰዎች እንደሚሉት ከሆነ የአፍሪካ ኢኮኖሚክ ኮሚሽን አዲስ አበባ ውስጥ ከሆነ የበርካታ ሐገር ዜጎችም አዲስ አበባ ውስጥ የስራ ቦታቸው ይሆናል። በዚህ የተነሳ ሁሉንም የሚታዘብ የውጭ ተመልካች ይመጣብናል። ስለዚህ እንቅስቃሴያችን ሁሉ ይፋ ይሆናል። ይሔ ደግሞ ለመንግስት ስርዓት አመቺ አይሆንም በሚል ምክንያት እንደሆነ ይገልፃሉ። በኋላ ግን በአዲስ አበባ ውስጥ እንዲቋቋም ጃንሆይ ፈቀዱ።

 

ዓፄ ኃይለሥላሴ ከመስማማታቸው በፊት ግን አራት ሐገሮች ጽ/ቤቱ እንዲሰጣቸው ጠይቀው ነበር። ከእርሳቸው ለአንደኛቸው ሊሰጥ በጥናት ላይ ነበር። በኋላ ኢትዮጵያ ስትጠይቅ ተሰጣት። እንዴት ተሰጣት የሚለውም ሌላው ጥያቄ ነበር።

 

እንደ ደራሲ ሐዲስ ዓለማየሁ ገለፃ ኢትዮጵያ ጽ/ቤቱ እንዲሰጣት ያደረገችው በዘዴ ነው። ጉዳዩ እንዲህ ነው። ጽ/ቤቱን ገንዘብ አውጥቶ በቋሚነት የሚሰራው የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ነው። የሀገሮች ምላሽ ደግሞ ለጽ/ቤቱ መስሪያ የሚሆን ቦታ መስጠት ብቻ ነው። ሐገሮቹ የመስሪያውን ገንዘብ አያወጡም። ኢትዮጵያ ዘግይታ ጥያቄውን ስታቀርብ ግን አንድ መላ ቀይሳ ነበር። ይህም ቦታውን በነፃ እሰጣለሁ፤ የሕንፃውን ማሰሪያ ወጪም እራሴው እችላለሁ። የተባበሩት መንግሥታት ገንዘቡን አያወጣም አለች። በዚህ ምክንያት ከኋላ የመጣችው ኢትዮጵያ የጽ/ቤቱ ምስረታን በአሸናፊነት ተቀበለች። ደራሲ ሐዲስ ዓለማየሁም በሕይወት ዘመናቸው እጅግ ደስ ያላቸው የዚያን ቀን ነው። ምክንያቱም ከበስተኋላ ሆነው የዚህ ሐሳብ ጠንሳሽም ግፊት አድራጊም እርሳቸው ስለነበሩ ነው።

 

ዛሬም ከአዲስ አበባ ከተማ ውብ ሕንጻዎች መካከል አንዱ የሆነው የአፍሪካ ኢኮኖሚክ ኮሚሽን /ECA/ ጽ/ቤት የተመደበው ቦታ 26ሺ ሜትር ካሬ ነው። ስለዚሁ ኪነ-ሕንፃ አሰራር አቶ በሪሁን ከበደ በፃፉት መጽሐፍ እንዲህ ይላሉ¸

ሕንጻው የተለያዩ ክፍሎች አሉት። አንድ የጉባኤ አዳራሽ ፣ የኮሚቴ መሰብሰቢያዎች፣ ስድስት ክፍሎች ለአፍሪካ ኢኮኖሚክ ኮሚሲዮን ሠራተኞችና ከዚህ ኮሚሲዮን ጋር የሥራ ግንኙነት ላላቸው ለኢትዮጵያ መንግሥት ለጽ/ቤቶች የሚያገለግሉ 140 ክፍሎች፣ ከነዚህ ሌላ ለባንክ፣ ለፖስታ፣ ለቴሌግራፍና ለአየር መንገድ የሚያገለግሉ ክፍሎች አሉት። ዋናው የመሰብሰቢያ አዳራሽ የዝግጅቱ ፕላን ለሊቀ መናብርቶቹ የመቀመጫዎች ብዛት 8 ለዋና መልዕክተኞች 86፣ ለመልዕክተኞች 168፣ ለታዛቢዎችና ለልዩ ልዩ ወኪሎች 58፣ ለፀሐፊዎች 16፣ ለተርጓሚዎችና ለኦፕሬተሮች 16፣ ለልዩ ልዩ እንግዶች 37፣ ለጋዜጠኞች 106፣ ለተመልካች ሕዝብ 220 በድምሩ 715 መቀመጫዎችን የያዘ ነው።

 

ይህን ለመስራት የወሰደው ጊዜ 18 ወር ብቻ ሲሆን የጨረሰውም ገንዘብ አምስት ሚሊዮን አራት መቶ ሰላሳ ብር እንደሆነ አቶ በሪሁን ከበደ “የአፄ ኃይለስላሴ ታሪክ” በተሰኘው መጽሀፋቸው በገፅ 470 ውስጥ ገልፀዋል። በፅሁፋቸው ውስጥ እንዳብራሩት የጉባኤው አዳራሽ የተቀመጠበት ቦታ 3ሺ 600 ሜትር ካሬ፣ ለጽ/ቤቶቹና ለስድስቱ ኮሚቴዎች መሰብሰቢያ አዳራሽ ስድስት ክፍል የፈጀው ቦታ 5500 ሜትር ካሬ፣ ለባንክ፣ ለፖስታ ቤት፣ ለቴሌግራፍና ለአየር መንገድ መ/ቤት የተሰራበት ቦታ 4500 ሜትር ካሬ እንደሆነ ጽሁፉ ያስረዳል።

 

ይህን ትልቅ ስራ ያከናወነችው ኢትዮጵያ ናት። ከበስተጀርባ ሆነው ታላቁን ሕልም እውን ያደረጉት ደግሞ ደራሲ ሐዲስ ዓለማየሁ ናቸው። የአፍሪካ ኢኮኖሚክ ኮሚሽን ታህሳስ 20 ቀን 1951 ዓ.ም ተከፈተ።

ያ ወቅት ለብዙ የአፍሪካ ሐገሮች ጨለማ ነበር። ምክንያቱም ከቅኝ አገዛዝ ገና አልወጡም። በመከራ ውስጥ የሚዳክሩበት ነው። ከነርሱ ውስጥ ዘጠኝ ሀገሮች ብቻ ነፃ ወጥተው ነበር። እነርሱም

1-  ኢትዮጵያ፣

2-  ላይቤሪያ፣

3-   የተባበሩት አረብ ሪፐብሊክ (ግብፅ) ፣

4-   ሊቢያ፣

5-   ሱዳን፣

6-   ሞሮኮ፣

7-   ቱኒዚያ፣

8-   ጋና፣

9-   ጊኒ ነበሩ።

 

ለነዚህ ዘጠኝ ሀገራት የምታበራይቱ ፀሐይ ለሌሎም በቅኝ ግዛት ስር ለሚዳክሩት እንድታበራ ትግላቸውን ቀጠሉ። ሀገሮች ነፃ መውጣት ጀመሩ። ተበራከቱ። አፍሪካ ከባርነት ነፃ የወጣች አዲስ አህጉር ሆነች። ግንቦት 17 ቀን 1955 ዓ.ም ላይ ነፃ የወጡ 32 የአፍሪካ ሐገሮች አዲስ አበባ ላይ የአፍሪካ አንድነት ድርጅትን አቋቋሙ። የአፍሪካ አንድነት ድርጅት ከዚህም አልፎ የብዙ አስተሳሰቦችና ፍልስፍናዎችም ድምር ውጤት ነው።

 

ለምሳሌ የፓን አፍሪካኒዝም ፍልስፍናዎችን የሚያራምዱ እነ ማርክስ ጋርቬይ፣ ኢትዮጵያዊው የህክምና ሊቅ ዶክተር መላኩ በያን እና ሌሎም ከ1920ዎቹ ጀምሮ የሚያቀነቅኗቸው አስተሳሰቦች እየሰፉ መጥተው የደረሱበት ደረጃ ነው። የአፍሪካ ህብረት! ጉዞው ገና ይቀጥላል። ፓን አፍሪካኒዝም ይመጣል። “United States of Africa” ይመጣል ተብሎም ይጠበቃል።

 

እነ ደራሲ ሐዲስ ዓለማየሁ ሀሳቡ ጽንስ እንዲሆን አድርገዋል። ፅንሱም ተወልዶ እያደገ ነው። በ50 ዓመታት ውስጥ ሁሉም የአፍሪካ ሐገሮች ከቅኝ አገዛዝ ስርዓት ወጥተዋል። ቀጥሎም ባህላቸውን፣ ታሪካቸውን፣ ፖለቲካቸውን፣ ኢኮኖሚያቸውን እያስተሳሰሩ መሔድ እንዳለባቸውም አውቀዋል።

 

የአፍሪካ ሐገሮች ትልልቅ ህልሞችን አልመው ነበር። ለምሳሌ በ1950ዎቹ አጋማሽ ጀምሮ ለ25 ዓመታት የሚቆይ ፕሮግራም በትምህርት ሚኒስቴሮቻቸው በኩል አቅደው ነበር። ይህም መሐይምነት ከአፍሪካ ምድር በ25 ዓመት ውስጥ እንዲጠፋ። ምክንያቱም በቅኝ የመገዛቱ አንዱ ምክንያት መሐይምነት ስለሆነ ነው። ግን ይሄ የ25 ዓመታት እቅድ አሁንስ እምን ደረጃ ላይ ነው ብሎ ማየት ከአፍሪካ ሐገራት ይጠበቃል።

 

ደራሲ ሐዲስ ዓለማየሁ ግን ለንጉሥ ኃይለሥላሴ እዲህ አሏቸው፡- መሐይምነትን ከኢትዮጵያ ለማጥፋት የትምህርት ሚኒስቴር በጀት በጣም ትንሽ ነው። መጨመር አለበት እያሉ በጣም ተከራከሩ። ሳይጨመርም ቀረ። በወቅቱ ሐዲስ የትምህርት ሚኒስቴር ነበሩ። በጀቱ አልስተካከል ሲል ሐዲስ ስራቸውን በገዛ ፈቃዳቸው ለቀቁ። በኋላም ወደ ለንደን አምባሳደር ሆነው ተላኩ። ሐዲስ ከሄዱ በኋላ የጠየቁት በጀት ተለቆ ነበር። የሚገርም ነው።

አፍሪካ የብዙ ነገሮች ሀብት ባለቤት ነች። ይህን ሐብቷን ተጠቅማ የበለፀገች አህጉር እንድትሆን የህብረቱ ትልቅ የቤት ሥራ ነው። ደራሲ ሐዲስም ከአስር ዓመታት በፊት እንደገለፁት ትምህርት ላይ ብዙ መስራት ተገቢ ነው።

 

በድርሰቶቻቸው የምናውቃቸው እኚህ ደራሲ ታላቅ ዲፕሎማት እንደነበሩ በጥቂቱም ቢሆን የዛሬው ፅሁፌ ያስረዳል። ሐዲስ ዓለማየሁ በውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ዋና ዳይሬክተር ሆነው አገልግለዋል። ከዚያም በምክትል ሚኒስትርነት ማዕረግ ሰርተዋል። በአምባሳደርነት አገልግለዋል። ግን አነሳሳቸው ከቆሎ ተማሪነት፣ ወደ መምህርትን፣ ከመምህርነት ወደ የቴአትር ፀሐፊነት፣ ከፀሐፊነት ወደ አርበኝነት ከአርበኝነት ወደ ዲፕሎማትነት እና ታላቅ ደራሲነት የመጡ ናቸው።

 

በድርስት ዓለም ውስጥ በልዩ ልዩ ጉዳዮች ፅፈዋል። ለምሳሌ

1.  የትምህርትና የተማሪ ቤት ትርጉም 1948 ዓ.ም

2.  ፍቅር እስከ መቃብር ልቦለድ ታሪክ 1958 ዓ.ም

3.  ወንጀለኛው ዳኛ (ልቦለድ) 1974 ዓ.ም

4.  የእልምዣት (ልቦለድ) 1980 ዓ.ም

5.  ትዝታ 1985 ዓ.ም

 

ከነዚህም ሌላ ኢትዮጵያ ምን አይነት ስርዓት እንደሚያስፈልጋት እና ልዩ ልዩ ቴአትሮችን ከሰላሳ ዓመታት በፊት ሲፅፉ ኖረዋል።

እኚህ ደራሲና ዲፕሎማት በኢጣሊያ ወረራ ዘመን በአርበኝነት ሲታገሉ በፋሽስቶች ተማርከው ወደ ኢጣሊያ ሀገር ተግዘው ታስረዋል። ጣሊያን እስር ቤት ውስጥ እያሉ ኢትዮጵያ ከፋሽስቶች ወረራ ተላቀቀች። ግን ሐዲስ ከእስር አልተፈቱም ነበር። ሐገራቸውና ህዝባቸው ነፃ ሲወጡ ሐዲስ ገና ነፃ አልወጡም ነበር። በኋላ እንግሊዞች ጣሊያንን ሲወሩ ሐዲስ ዓለማየሁን እና ጓደኞቻቸውን እስር ቤት አግኝተዋቸው ለቀቋቸው። ወደ ሐገራቸው መጥተው የዲፕሎማትነት እና የደራሲነት ስራቸውንም የቀጠሉት ከዚህ በኋላ ነበር።

 

ሐዲስ ዓለማየሁ ከትንሽ ተነስተው ትልቅ ቦታ የደረሱ የትውልድ ተምሳሌት ናቸው። “አባታቸው አለማየሁ ሰለሞን ከጎጃም ክፍለ ሐገር መተከል ወረዳ ኤልያስ ከተባለ የትውልድ አምባቸው ተነስተው ወደ ጎዛምን ወረዳ እንዶደም ኪዳምህረት ድንገት አቀኑ። በዚያው ከወ/ሮ ደስታ ዓለሙ ጋር ተገናኙ። ወ/ሮ ደስታ እንዶዳም ተወልደው፣ እንዶዳም አድገው፣ በኋልም ለወግ ማዕረግ በቅተዋል። ከአቶ ዓለማየሁ ሰለሞን ጋር ትዳር የመሰረቱት በዚሁ ቦታ ነው። በትዳራቸውም ጥቅምት 7 ቀን 1902 ዓ.ም የበኩር ልጃቸውን ሐዲስን ወለዱ” ብዙም አብረው ሳይቆዩ ተለያዩ፡ ፈጣሪ ያገናኛቸው ታላቁን ደራሲና ዲፕሎማቱን ሐዲስ ዓለማየሁን እንዲወልዱ ብቻ ነበር። እንኳንም ወለዱት!

 

የአፍሪካ ኢኮኖሚክ ኮሚሽን 1951 ተመስርቶ፣ ከዚያም የአፍሪካ አንድነት ድርጅት 1955 ዓ.ም እንዲመጣ ብዙ ውለታ ውለዋል። ዛሬ ሐዲስን የጠቀስነው ከዚሁ አምድ ጋር የተገናኘ በመሆኑ ብቻ ነው። ለምሳሌ የአፍሪካ ኢኮኖሚክ ኮሚሽን ታህሳስ 20 ቀን 1951 ዓ.ም የተመሰረተ እለት ጉባኤውን በሊቀመንበርነት እንዲመሩ የተመረጡት ክቡር አቶ አበበ ረታ ናቸው። በኋላ ደርግ የረሸናቸው ሰው ናቸው። ስለ እርሳቸውም ምንም አልተባለም። ሌሎችም ነበሩ። እነ ከተማ ይፍሩ፣ እነ ክፍሌ ወዳጆ እና ሌሎችም።

 

ደራሲ ሐዲስ አለማየሁ ኢትዮጵያ ምርጥ ደራሲዎችሽን ጥሪ ስትባል ከፊት የሚሰለፉ፣ ኢትዮጵያ ምርጥ ዲፕሎማቶችሽን ጥሪ ብትባል ከፊት የሚመጡ፣ ኢትዮጵያ ጀግኖች አርበኞችሽን ጥሪ ብትባል ከነግርማ ሞገሳቸው ብቅ የሚሉ የታላላቅ ሰብዕናዎች ባለቤት ነበሩ። ግን ጭንቅ የሚለኝ አንድ ነገር አለ። እንደነ ሐዲስ አለማየሁ አይነት ሰዎችን እያፈራን ነው ወይ? ኢትዮጵያ ሆይ እንደነ ሐዲስ አለማየሁ አይነት ሰዎችን ውለጂ፣ ማህፀንሽም የተባረከ ይሁን።

(በክብሮም አድሃኖም ገ/እየሱስ)

 

የቀድሞው የኢትዮጵያ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ለዓለም ጤና ድርጅት ዳይሬክተርነት በውድድር ላይ መሆናቸውንና ከሶስቱ እጩዎች መካከልም አንዱ ሆነው ለመጨረሻ ዙር ያለፉ መሆናቸው ይታወሳል። ከሁለት ሳምንት በኋላ የ 189 ሐገራት የጤና ሚኒስትሮች በሚሰጡት ድምፅ ለቀጣዩ አምስት ዓመታት የዓለም ጤና ድርጅትን የሚመራውን ሰው ይመርጣሉ ተብሎ ይጠበቃል።


ይህንን የምርጫ ቀኑን ተከትሎ አንዳንድ የጭፍንና የጥላቻ ፓለቲካ አራማጆች አክራሪ ዲያስፓራዎች ከቅርብ ጊዜ ወዲህ በግልፅ አንዴ የተቃውሞ ፊርማ በማሰባሰብ በእርሱ አልሆን ሲላቸውና ሲከሽፍባቸው በሌላ ጊዜ ደግሞ በዓለም ጤና ድርጅት ፅ/ቤት በሚገኝበት በስዊዘርላንድ ሰልፍ ለማድረግ በቅስቀሳ ላይ ይገኛሉ። ይህንን ሳይ አንድ ታሪክ አስታወሰኝና ላካፍላችሁ አሰብኩ የሆነው እንዲህ ነው፦


በቀድሞው መንግስት በደርግ ስርዓተ መንግስት ደርግ ወደ ሥልጣን በወጣ ዓመታት አካባቢ በፓለቲካ ልዩነት የተነሳ ብዙ ወጣቶች ተገድለውና ተሰድደው ነበር። በወቅቱም ደርግን ተቃውመው ከአገር ከተሰደዱት መሐል አንዱ የሕብረት ባንክ መስራችና ፕሬዝዳት የሆኑት አቶ ኢየሱስወርቅ ዛፉ አንዱ ነበሩ እኝህ ሰው በስደት አገር በነበሩበት ለአፍሪካ ልማት ባንክ ለመምራት በወጣው ማስታወቂያ መሰረት መወዳደር ይፈልጋሉ። ነገር ግን በወቅቱ አንድ ነገር ያስፈልጋቸው ነበር ኢትዮጵያዊ እንደመሆናቸው በውድድሩ ለመሳተፍ የኢትዮጵያ መንግሰት ፈቃድ ያስፈልጋቸው ነበር። በወቅቱ አቶ ኢየሱስበርቅ ዛፉ ደርግን የሚቃወሙና የደርግን መንግስት የማይደግፉ እንደመሆናቸው ደርግ ድጋፍ ይሰጠኝ ይሆን የሚለው ጉዳይ አሳሰባቸው። ነገር ግን ለምን አልሞክርም በሚል በወቅቱ በነበሩበት ሐገር የኢትዮጵያ አምባሳደር ለነበረው ሰው ለአፍሪካ ልማት ባንክ ፕሬዝዳንትነት መወዳደር እንደሚፈልጉና የኢትዮጵያ መንግስት ድጋፍ/ እውቅና ይሰጣቸው እንደሆነ ጠየቁ። አምባሳደሩም ኢትዮጵያ ለሚገኘው የደርግ መንግስት ጥያቄውን ላከ ምላሹም ያልተጠበቀ ሆነ በወቅቱ እንዲህ ነበር ያለው " በዓለም መድረክ ኢትዮጵያውያንን ማየትና የኢትዮጵያውያን መቀመጥ አገራችንን የሚጠቅምና ሊበረታታ የሚገባው ተግባር በመሆኑ የኢትዮጵያ መንግስት እውቅና ብቻ ሳይሆን አስፈላጊ የሆነ ሙሉ ድጋፍም እንደሚሰጣቸው ንገራቸው!" ነበር ያለው አቶ ኢየሱስወርቅ ዛፉም በመልሱ በጣም ነበር የተገረሙት በዚህም በወቅቱ ተወዳድረው የአፍሪካ ልማት ባንክን ለመምራት በቁ እንደ መሪነትም እንደ ኢትዮጵያዊነታቸውም ኢትዮጵያን መጥተው እስከ መጎብኘትና አገራቸውን ኢትዮጵያን የሚጠቅም ብዙ ተግባሮች አከናወኑ።


ዛሬስ ምን እየተደረገ ነው? ቢያንስ በአስተሳሰብ ለምን ተሽለን መገኘት አቃተን? ለምንስ ወርደን ተገኘን?


ለመሆኑ ዶክተር ቴዎድሮስ አድሐኖም የዓለም ጤና ድርጅት ዳይሬክተር ሆነው ቢመረጡ የሚጠቀመው ማን ነው?


1. በበሽታ ብዛት ለምትሰቃየውና በየዓመቱ ኢቮላ በመሰሉ ገዳይ በሽታዎች ለምትሰቃየው አህጉራችን አፍሪካ ትልቅ እድልና ተስፋ ነው። ከምንም በላይ እንደ አፍሪካዊነታቸው የወንድሞቻቸውን አፍሪካውያን ስቃይ በቅርበት ያውቁታልና መፍትሔ በማምጣት ረገድ ትልቅ ስራ ይሰራሉ ተብሎ ይጠበቃል። ለዚህ ነው የአፍሪካውያን መንግስታት ሙሉ ድጋፍና እውቅና የተሰጣቸው፤


2. አገራችን ኢትዮጵያ በጤና ፓሊሲው ረገድ የሚሊኒየሙን ጎል ለማሳካት በተቃረበችበትና ደፋ ቀና በምትልበት በአሁኑ ሰዓት የእርሳቸው በመሪነት ስፍራ መመረጥ ግቡን ለማሳካት ትልቅ አስተዋፅኦ ይኖረዋል።


3. የዓለም ጤና ድርጅት ራሱ በእርሳቸው መመረጥ ተጠቃሚ ይሆናል። ለምን ቢሉ እርሳቸው ባለፈው ጊዜ Presentation ሲያቀርቡ ወደፊት ሊሰሩና በድርጅቱ ሊቀይሩ ካሰቡት መሐል በዋነኛነት የድርጅቱን የፋይናንስና የበጀት ዓቅም ማሳደግ ነው። በተለይም ከጠቀሱት ምሳሌ መሐልም የአንድ በአሜሪካ የሚገኝ የኒውዮርክ ሆስፒታል ዓመታዊ በጀት አራት ቢሊዮን ዶላር እንደሆነና የአለም ጤና ድርጅት በጀት ግን ከዚህ ያነሰ መሆኑ አንዱ ነው። በዚህም ድርጅቱ ምን ያህል የፋይናንስ ቀውስ ውስጥ እንዳለ እሙን ነው በዚህም የኢትዮጵያ ጤና ጥበቃ ሚኒስትር በነበሩበት ጊዜ የፋይናንስ ምንጭ በማፈላለግ የሚኒስትሩን መ/ቤት በጀት 90% ከውጭ በሚገኝ ፋይናንስ እንዲሸፈን በማድረግ የሰሩት ስራና ያላቸው ልምድ የድርጅቱ ዳይሬክተር በመሆን ቢመረጡ በፋይናንስ አቅሙና በሚሰጠው የጤና ሽፋን ረገድ ትልቅ ለውጥ ያመጣሉ ተብሎ ይጠበቃል። ለዚህ ነው የእርሳቸው መመረጥ ድርጅቱን ይጠቅማል ያልነው፤


4. አብዛኛውን የአገራችንን ታሪክ ስናይ በዓለም ታሪክ እንደ ቀዳማዊነታችን በዓለም የመሪነት መድረክ ግን ብዙም ኢትዮጵያዊ ማግኘት ሲኖርብን ግን ይህንን ማድረግ አልቻልንም። ከእኛ ይልቅ የረጅም ጊዜ የፓለቲካ ባላንጣችን ግብፅ በቡትሮስ ቡትሮስ ጋሊ የተባበሩት መንግስታት መሪነት የአረብ ሊግ ዋና ፀሐፊነትን አሕመድ ሙሳ እና በአለም የገንዘብ ድርጅት IMF ቁልፍ ቁልፍ ቦታዎች ዜጎቿን በማስሾም ትበልጠናለች። በእነርሱ ተፅእኖ በመፍጠርም የፋይናንስ ምንጭ አግኝተን የአባይ ግድብ እንዳንገነባ እስከ ቅርብ ጊዜ ድረስ ተፅእኖ ስትፈጥርብን ነበር። ዛሬ ግን እንደ የሰው ዘርና የታሪክ ቀዳሚነታችን ያጣነውን ስፍራ በዶክተር ቴዎድሮስ አድሐኖም አማካኝነት ለመቀየር ጫፍ ላይ ደርሰናል። ለያውም ተቀናቃኞቻችን ግብጾች እንኳን መርተውት የማያውቁትን የአለም ጤና ድርጅት ለመምራትና የአፍሪካ ቀዳሚ ለመሆን ጫፍ ላይ ደርሰናል። የእርሳቸው በዓለም ጤና ድርጅት ዳይሬክተርነት መቀመጥና መመረጥም ለአገራችን ምሁራን የእችላለሁ መንፈስ እንዲሰርፅና ለማነሳሳት ትልቅ እመርታ ይሆናል። እርሳቸውም ኢትዮጵያዊ ሆነው በአለም መድረክ በመቀመጥ ለአገራቸውና ለራሳቸው ታሪክ ይሰራሉ ማለት ነው።


ስለዚህ ዶክተር ቴዎድሮስ አድሐኖም የዓለም ጤና ድርጅት ዳይሬክተር እንዳይሆኑ መቃወም ማለት፦


ሀ. ከበሽታ የፀዳችና ነፃ የሆነች አፍሪካን ላለማየት መቃወም ማለት ነው፤


ለ. በጤናው ረገድ ኢትዮጵያ ልታሳካው ያቀደችውን ፓሊሲ መቃወምና በየገጠሩ አሁንም በበሽታ የሚሞቱ ወገኖቻችን ላይ ሞት ማወጅ ማለት ነው፤


ሐ. ላለፉት ረጅም አመታት በፋይናንስ እጥረት አጣብቂኝ ውስጥ በመሆን RADICAL ስር ነቀል ለውጥ ማምጣት ያቃተው የአለም ጤና ድርጅት በዶክተር ቴዎድሮስ መመምጣት ካለበት ችግር እንዳይወጣና በድህነትና በበሽታ ለሚሰቃዩ የሶስተኛ ሐገር ሕዝቦች ተደራሽ የሆነ የጤና ሽፋን እንይሰጥ መቃወም ማለት ነው።


መ. በታሪክ የሰው ዘር መገኛ የምትባለው አገራችን ኢትዮጵያ ከአፍሪካ ብቸኛና ቀዳሚ የተባበሩት መንግስታት መስራች አባልነቷና የታሪክ ቀደምትነቷ በዓለም የመሪነት መድረክ እስከ ዛሬ ትልቅ ቦታ የደረሱ ዜጎችን ለማፍራት ያለመቻሏ የሚያስቆጭ ታሪካችንና ያጣነው የነበረ ነገር እንደ መሆኑ ከዚህ በኋላ የዶክተር የዓለም ጤና ድርጅት መሪ መሆን ለኢትዮጵያውያን ምሁራን መነሳሳትን ይፈጥራል ታሪክም ይቀይራሉ ተብሎ ይጠበቃል። ስለዚህ ዶክተር ቴዎድሮስን መቃወም ማለት አገራችን በዓለም መድረክ ሊኖራት የሚገባውን የመሪነት መድረክና በታሪካችን ያጣነውን ነገር እንዳይሳካ ማሰናከል ማለት ነው።


ስለዚህ ሲጠቃለል መልእክታችን የምንቃወመውን እንወቅ ነው። ለመሆኑ በጥላቻ ፓለቲካ ታውረን የምንቃወመው እስከ መቼ ነው? ይህ የመጠላለፍ ፓለቲካ የሚያበቃው መቼ ነው? ጭራሽ የቤታችንን አመል እዛው መፍታት ሲገባን በዓለም መድረክ ራስ በራሳችን በመቀዋወም መሳቂያ መሆናችን አሳፋሪ ተግባር ነው። ሰው እንዴት የራሱ ዜጋ የሆነ ምሁር እንዳይመረጥ ብሎ እንዴት ሰልፍ ለመውጣት ይዘጋጃል። ሌላው ቢቀር ከቀድሞ ተሽለን አለመገኘታችን ያሳፍራል። ኢትዮጵያዊውን ምሁር በዓለም መሪነት ስፍራ እንዳይቀመጡ እየተቃወሙ ለኢትዮጲያዊነት እቆረቆራለሁ ማለት ፌዝ ነው፤ ማላገጥ ነው። ለዚህ ነው ኢትዮጵያዊነት ምን ማለት እንደሆነ አልገባችሁም የምንለው፤


ስለዚህ በዶክተር ቴዎድሮስ የፓለቲካ አቋም ችግር ቢኖራችሁ እንኳ እንዲህ እንበል "በዓለም መድረክ ኢትዮጵያውያንን ማየትና የኢትዮጵያውያን መቀመጥ አገራችንን የሚጠቅምና ሊበረታታ የሚገባው ተግባር በመሆኑ የኢትዮጵያውያን እውቅና ብቻ ሳይሆን አስፈላጊ የሆነ ሙሉ ድጋፍም እንደምንሰጣቸው እንንገራቸው ከዚህ ቀደምም እንዳደረግነው ሁሉ ሙሉ ድጋፋችንን እንቀጥል።


የአገራቸው ምሁር እንዳይመረጥ ለሚተጉና ለተቃውሞ ሰልፍ ለተዘጋጁ ሁሉ ደግሞ የሚያደርጉትን የሚቃወሙትን አያውቁምና እግዚአብሔር ወደ ልቦናቸው ይመልሳቸው!


ትልቅም ነበርን ትልቅ እንሆናለን!
ድል ለዶክተር ቴዎድሮስ አድሐኖም 

ዛሬም የርሃብ ስጋት?

Wednesday, 10 May 2017 13:12

 

በይርጋ አበበ

በምስራቅ አፍሪካ የዜጎች ኑሮ አሁንም ከድጡ ወደ ማጡ እንጂ የመሻሻል ተስፋ የሚታይበት አልመሰለም። ከ25 ዓመታት በላይ መንግስት አልባ ሆና የቆየችው ሶማሊያ ባፈው ዓመት መሃመድ አብዱላሂ ፋርማጆን ፕሬዝዳንት አድርጋ ብትመርጥም አገሪቱ ግን አሁንም ከአልሻባብና ከርሃብ ስጋት ነጻ የመውጣት ተስፋ አልታየባትም። ደቡብ ሱዳን ለአራት አመታት ከዘለቀው የእርስ በእርስ ጦርነት ያልተላቀቀች በመሆኗ ዜጎቿ አሁንም በምግብ እጥረት እየተሰቃዩ መሆኑን የተባበሩት መንግስታት ድርጅት የዓለም ምግብ ፕሮግራም ሰሞኑን ይፋ ያደረገው መረጃ አስታውቋል። ጭር ሲል አልወድም የሚለው የኤርትራ መንግስትም ቢሆን ዜጎቹን ለስደትና ለቸነፈር በመዳረጉ የሚተች ሲሆን፤ ኬኒያም ከቀጠናው ስጋት ያጠላባቸው አገራት አንዷ መሆኗን በተባበሩት መንግስታት ድርጅት የዓለም ምግብ ፕሮግራም መረጃ ያመለክታል።

ከላይ ከተጠቀሱት አገራት የበለጠ አኃዝ ያለው ህዝብ ደግሞ በኢትዮጵያ የአስቸኳይ ምግብ እርዳታ ፈላጊ መሆኑን የኢትዮጵያን መንግስት መግለጫ ዋቢ አድርጎ ዋሽንግተን ፖስት ጋዜጣ ባሳለፍነው ሳምንት አስነብቧል። የኢትዮጵያ መንግስት ‹‹5.6 ሚሊዮን ዜጎቼ የአስቸኳይ የምግብ እርዳታ ፈላጊ ናቸው›› ብሎ ባወጀ በአራተኛ ወሩ አኃዙ ላይ ከሁለት ሚሊዮን በላይ በመጨመር የተረጂዎችን ቁጥር ወደ 7.8 ገደማ አድርሶታል። ገና ከአራት ወራት በፊት በነበረው የመንግስት መግለጫ ለእርዳ ፈላጊ ዜጎች ከ948 ሚሊዮን ዶላር ያላነሰ ገንዘብ እንደሚያስፈልገው ገልጾ የነበረ ሲሆን ለጊዜው ከራሱ ካዝና አንድ ቢሊዮን ብር (47 ሚሊን ዶላር) ማጽደቁን ገልጾ ነበር። አሁን ደግሞ የተረጂዎች ቁጥር መጨመሩ ሲገለጽ የእርዳታ አቅራቢ ድርጅቶች የመመጽዎት አቅም ተዳክሞ የታየበት አጋጣሚ እንደሆነም ጋዜጣው ጨምሮ አስንብቧል። ከዚህ በባሰ መልኩ ደግሞ ድርቁ በተለይም በላይኛው ወይም ደጋማው የአገሪቱ ክፍል (አማራ ከፊል ኦሮሚያ እና ትግራይ ክልሎች) ድርቁ ተባብሶ ሊቀጥል መሆኑም ተዘግቧል።

ኢትዮጵያ በቀጣይም በድርቅ ምክንያት ተጎጂ እንደምትሆን የተነበየውን የዋሽንግተን ፖስትን ዘገባ እና በተላያዩ ጊዜያት በኢትዮጵያ መንግስት የተሰጡ ምላሾችን ከዚህ በታች ለአንባቢያን በሚመች መልኩ አቅርበነዋል።

 

 

ድርቅ፣ የርሃብ ስጋት እና ርሃብ

እ.እ.አ በ2015/16 የበልግ ወቅት በፓሲፊክ ውቅያኖስ በተፈጠረ ኤል- ኒኖ (የውቅያኖስ ታችኛው ክፍል መሞቅ) መከሰት ምክንያት በአገሪቱ የተወሰኑ አካባቢዎች ድርቅ መከሰቱ አይዘነጋም። በዚህ የተነሳም ከአስር ሚሊዮን የሚልቁ ዜጎች ለከፋ ጉስቁልና ተጋልጠው እንደነበረ የኢትዮጵያ መንግስት አስታውቆ ነበር። የድርቁን ከባድነትና የተጎጂዎችን ቁጥር የገለጸው የኢትዮጵያ መንግስት በራሱ አቅም እንደተቋቋመውም ተናገሯል። 400 ሚሊዮን ዶላር ከካዝናው አውጥቶ ለድርቅ ተጎጂዎች ድጋፍ በማድረግ መንግስታዊ ግዴታዊን የተወጣው የኢትዮጵያ መንግስት፤ በሌሎች የልማት ስራዎቹ ላይ ተጽእኖ ሳያሳርፍበት እንዳልቀረ አልደበቀም። ዓለም አቀፍ ረጅ ድርጅቶች ያደረጉለትን ድጋፍ በተመለከተም ‹‹ከተጠበቀው በታች›› ሲል ነበር የገለጸው።

ዋሽንግተን ፖስት በሚያዝያ 23 ቀን 2009 ዓ.ም ዘገባው ‹‹Ethiopia longe associated with a divastating famine in the 1980s, returned to the headlines last year when it was hit by sever drought in the highland region, affecting 10.2 million people. Food aid poured in, the government spent hundreds of millions of its money, and famine was averted›› በአማርኛ አቻ ትርጉም ‹‹ኢትዮጵያ በ1980ዎቹ ከርሃብ ጋር ጠንካራ ቁርኝት ነበራት። ባለፈው ዓመት ደጋው የአገሪቱ ክፍል በተከሰተው ከፍተኛ ድርቅ ምክንያትም ወደ 10.2 ሚሊዮን ህዝቧ በድርቅ ተጎጂ ሆኖ ነበር። መንግስትም ከካዝናው በመቶ ሚሊዮኖች የሚቆጠር ገንዘብ በማውጣት ለዜጎቹ በማከፋል ርሃቡ እንዲቀንስ አድርጓል›› ሲል የነበረውን ሁኔታ አስታውሷል።

የኢትዮጵያ አደጋና ስጋት ስራ አመራር ኮሚሽነር አቶ ምትኩ ካሳ በበኩላቸው ‹‹በድርቅ ለተጎዱ ዜጎች መንግስት የቻለውን ሁሉ በማድረግ ከርሃብ መታደግ ችሏል። ሆኖም በአንዳንድ አካባቢዎች የመሰረተ ልማት እጥረትና የሰው ሀይል ችግር ነበረብን›› ሲሉ ተናግረዋል። በተለይም በአማራ እና ኦሮሚያ ክልሎች የነበሩት መንገዶች ከባድ ተሸከርካሪ የማይገባባቸው ከመሆናቸውም በላይ ጉዳት የደረሰባቸው አካባቢዎች ከዋናው መንገድ በጣም የራቁ ስለነበሩ በእርዳታ አቅርቦቱ ላይ አሉታዊ ሚና ተጫውተዋል ሲሉ ነበር ከወራት በፊት የገለጹት። ሰሞኑን ደግሞ የእርዳታ ፈላጊዎችን ቁጥር ሲገልጹ 7.7 ሚሊዮን እንደሆነ ተናግረዋል።

 

 

አባባሽ ሁኔታዎች

በአራት አገራት ብቻ 20 ሚሊዮን ዜጎች የርሃብ ስጋት ያጠላባቸው መሆኑን የገለጸው የተባበሩት መንግስታት ድርጅት የሰሞኑ ዘገባ ነው። እነዚህ አራት አገራትም ናይጄሪያ፣ ደቡብ ሱዳን፣ ሶማሊያ እና የመን ሲሆኑ አገራት በአሁኑ ወቅት በእር በእርስ ጦርነት እየታማሱ መሆኑንም አስታውቋል። ከእንዚህ አራት አገራት በባሰ መልኩ ግን 7.7 ሚሊዮን ዜጎች የርሃብ ስጋት ያጠላባት አገር ኢትዮጵያ ስትሆን ይህም የችግሩን ጥልቀት ያመለክታል ሲል ዘገባው ጠቁሟል። የችግሩ ጥልቀትስ ምን ያህል ነው ለሚለው ጥያቄ መልስ የሚሰጠው የዋሽግተን ፖስት ዘገባ ‹ችግሩን ከድጡ ወደ ማጡ የሚወስዱ ምክንያች›› ሲል አራት ነጥቦችን አስቀምቷል።

ዘገባው በቅድሚያ ያስቀመጠው ‹‹መንግስት እጅ አጥሮታል›› በማለት ነው። ጋዜጣው ምክያቱን ሲያስቀምጥም ‹‹During last year’s drought,  Ethiopia came up with more than 400 million dollar of its own money to fight off famine, but this year, it has been able to commit only 47 million dollar, probably because of an exhausted budget››  ባለፈው ዓመት በነበረው ድርቅ ኢትዮጵያ ከካዝናዋ ከ400 ሚሊዮን ዶላር በላይ በማውጣት ድርቅን መመከት ችላለች። በዚህ ዓመት ግን ከ47 ሚሊዮን ዶላር ያልበለጠ ነው የመደበችው። ይህ ደግሞ ያለፈው ዓመት ወጪ የመንግስትን በጀት አዳክሞት ሊሆን ይችላል›› በማለት ነው።

ጋዜጣው ቀጣይ የችግሩ አባባሽ ምክንያት ሲያስቀምጥ ደግሞ ድርቁ ተባብሶ የሚቀጥል መሆኑን በማንሳት ነው። በተለይም ደገኛው ክፍል በድርቅ የሚጎዳ ከሆነ ያ አካባቢ በርከት ያለ ቁጥር ያለው ህዝብ የሚኖርበት በመሆኑና አካባውም ሰብል አምራች በመሆኑ ‹‹መጋቢው ተመጽዋች›› ሊሆን እንደሚችል ነው የገለጸው። እንደዘገባው ከሆነ ከ50 እስከ 60 በመቶ ድርቁ የሚቀጥል በመሆኑ ችግሩ ሊከፋ እንደሚችል ካሳባቸው መንገዶች አንዱ መሆኑን ዋሽንግተን ፖስት አመልክቷል።

ሌላው በችግሩ ላይ ቤንዚን አቅራቢ ምክንያቶች አንዱ ደግሞ ቀድሞውንም የአገሪቱ ሸክም የሆኑት ሶማሊያ እና ደቡብ ሱዳን አሁንም ለኢትዮጵያ ሸክም እንደሆኑ የሚቀጥሉበት እድል ሰፊ መሆኑ ነው። የምስራቅ አፍሪካ ሁሉንም አገራት በር የሚያንኳኳው ድርቅ በኢትዮጵያ ላይ የራሱን ጥቁር ነጥብ ጥሎ ከማለፉም በላይ እንደ ሶማሊያ እና ደቡብ ሱዳን አይነት ዘርፈ ብዙ ችግር ያለባቸው አገራት በኢትዮጵያ ጥገኝነታቸው የሚቀጥልበት ሰፊ በመሆኑ በኢትዮጵያ ላይ የድርቁ ተጽእኖ የከፋ እንዲሆን ያደርገዋል ማለት ነው።

እንደ ዋሽግተን ፖስት ዘገባ አራተኛው ችግር ሆኖ የቀረበው የፕሬዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ አስተዳደር ለኢትዮጵያ ከሚያርገው የቆየ ድጋፍ ውስጥ የ100 ሚሊን ዶላር (2.4 ቢሊዮን ብር ገደማ) ተቀናሽ ማድረጉ የኢትዮጵያ መንግስት ለድርቁ የሚያደረገውን ድጋፍ አነስተኛ እንዲሆን ያደርገዋል ሲል ስጋቱን ያስቀምጣል። ጋዜጣው አያይዞም የተባሩት መንግስታት ድርጅት በኢትዮጵያ በደረሰው ድርቅ ምክንያት ጉዳት ከደረሰባቸው ክልሎች መካከል የሶማሌን ክልል ድጋፍ ሲያደርግ ቢቆይም በገጠመው ችግር ምክንያት 80 በመቶውን መቀነሱን ዘግቧል። በዚህ ከቀጠለም በመጪው ክረምት እርዳታው ሙሉ በሙሉ የሚቋረጥበት እድል ሰፊ መሆኑን ዘግቧል።

 

 

የመንግስት ምላሽ

የኢትዮጵያ መንግስት አገሪቷን በገጠማት ድርቅ ጉዳት የደረሰባቸውን ዜጎች የመታደግ ስራ እየሰራ መሆኑን አስታውቋል። ለዚህም ለእንስሳት መኖ ከማቅረቡም በዘለለ በራሱ ወጪ እህል በመግዛት ወደ አገር ወስጥ እያስገባ በማከፋፋል ላይ መሆኑን ይገልጻል። በተለይም ወደብ ላይ በሚደርስ መጨናነቅ እርዳታ ፈላጊው ህዝብ ጉዳቱ ሳይጠናበት አስፈላጊው ምግብ እንዲደርስ ሲባል ቅድሚያ ለእርዳታ እህልና ለማዳበሪያ ተሰጥቶ ወደ አገር ቤት እየገባ መሆኑን አቶ ምትኩ ካሳ ገልጸዋል።

ከአራት ወራት በፊት የእርዳታ ፈላጊው ቁጥር 5.2 እንደሆነ መንግስት ይፋ ባደረገበት ወቅት ለድጋፍ የሚስፈልገው ገንዘብ መጠን ከአንድ ቢሊዮን ዶላር በታች ነበር። ከዚህ ገንዘብ ውስጥ 715 ሚሊዮን ዶላሩ ከምግብና ለአስቸኳይ እርዳታ እንደሆነ ነበር የተገለጸው። በአሁኑ ወቅት የተረጂዎች ቁጥር መጨመሩን ተከትሎ እና ወደፊትም የሰብል አምራቹ የአገራችን ክፍል በድርቅ የሚጠቃ መሆኑ ከተገለጸ መንግስት የሚወስደም ምላሽ ምንድን ነው? የሚለው ጥያቄ ጊዜ ሳይሰጥ ሊመለስ የሚገባው ነጥብ ነው።

‹‹ባለፈው ዓመት በአገሪቱ ከተከሰተው ድርቅ በማገገም ላይ በነበረችበት ሰዓት ለተጨማሪ ድርቅ ተዳርጋለች›› ያለው የዋሽንግተን ፖስት ዘጋቢው፤ በተባበሩት መንግስታት የምግብ ድርጅት የኮሚኒኬሽን ዳይሬክተሯን ጠቅሶ ባሰራጫ ዘገባ፤ ዓለም ኢትዮጵያን እንዳይዘነጋት መልዕክቱን አስተላልፏል።¾

 


በተረፈ ወርቁ

 

እንደ መንደርደሪያ፡-


ባሳለፍነው ሳምንት ዕለተ ማክሰኞ ምሽት የምስክር ጌታነው ሚዲያና ፕሮሞሽን ድርጅት ከአሻም ሬዲዮ ዝግጅት ክፍል ጋር በመተባበር የማንነት ዜማ ቁጥር - ፩ የሚል በርካታ ታዳሚዎች የተገኙበት፣ የኢትዮጵያዊነት የረጅም ዘመን ታሪክ፣ ገናና ሥልጣኔ፣ አኩሪ ባህልና ታላቅ ማንነት የገነነበት ውብ ዝግጅት በኢትዮጵያ ብሔራዊ ቤተ-ተውኔት/ትያትር ኣዳራሽ አቅርቦ ነበር።


ይህ የኢትዮጵያዊ ባህላዊ መሣሪያዎችና አጨዋወት (በእርግጥ እዚህ ላይ በመድረኩ የቀረቡት ባህላዊ ሙዚቃ መሳሪያዎች ለአብነትም፡- እነ በገና፣ ማሲንቆ፣ ዋሽንት፣ መለከትና ክራር ውሱንና ምናልባትም ደግሞ ከፊል ኢትዮጵያን በአብዛኛው ደግሞ ሰሜናዊውንና መካከለኛውን ኢትዮጵያን የሚወክሉ ናቸው ማለት ይቻላል የሚቻል ቢሆንም ቅሉ)፤ ጥሩና ሊበረታታ የሚገባው መልካም ጅማሬ መሆኑን ግን በደማቁ ላሰምርበት እወዳለኹ።
‹የማንነት ዜማ› ዝግጅት ባልደረቦች በዚህ የመጀመሪያ የተሳካ ዝግጅታቸው ያደረጉትን ጥረታቸውንና እንዲሁም ይህ ዝግጅት የተሳካ እንዲሆን አስፈላጊውን ሁሉ ድጋፍ በማድረግ ሀገራዊ ግዴታውን እየተወጣ ያለውን ‹የአቢሲኒያ ባንክን› እጅጉን እያደነቅኩ ለወደፊቱም ይህ ‹የማንነት ዜማ› ዝግጅት - ወደ ደቡብ፣ ምዕራብና ምሥራቅ ኢትዮጵያ ተጉዞ፣ ዘልቆ ለሕዝብ/ለአደባባይ ያልበቁ፣ እምብዛም የማናውቃቸውንና የማንነታችን አሻራ መገለጫ የኾኑ የባህል መሣሪያዎቻችን የሚተዋወቁበትን መድረክ እንዲያስቡበት እግር መንገዴን አስተያየቴን ለመለገስ እወዳለኹ።


በዚህ ‹የማንነት ዜማ› ዝግጅት ላይ ወጣቱ የሙዚቃ ተመራማሪ ሠርፀ ፍሬ ስብሐት ባቀረበው ጥናታዊ ጽሑፍ ላይም እንደጠቀሰው፤ ‹‹የደራሼ ሕዝቦች የትንፋሽ መሳሪያ ዓለም በ፳ኛው መቶ ክ/ዘመን የደረሱበትን፣ ያጠኑትንና ለዓለም ያስተዋወቁትን የሙዚቃ ስልት ደራሼዎች ከረጅም፣ በርካታ ዓመታት በፊት ይጠቀሙበት እንደነበር አንስቷል።›› ይህ በሙዚቃው ሳይንስ ዓለም ኢትዮጵያውያንን የሙዚቃ ስልት በሚገባ እንዲጠና፣ ተገቢው እውቅና እና ክብር እንዲያገኝ በማድረግ ረገድ የራሱ የሆነ ድርሻና ጠቀሜታ ሊኖረው እንደሚችል አያጠራጥርም።


ለአብነትም ከሺሕ ዘመናት በፊት ዓለም ስለ ሙዚቃ ሳይንስ ገና ማውራት ባልጀመረበት የጥንት ዘመን ኢትዮጵያዊው ማሕሌታይ ቅዱስ ያሬድ የተለያዩ የዜማ ስልቶችን በመድረስ፣ ለዜማዎቹ ምልክት/ኖታ በማዘጋጀት ግንባር ቀደም ቢሆንም በዓለማችን በሚታወቁ ስማቸው በገነነ በሙዚቃው ደራሲዎችና አቀንባሪዎች ስም ዝርዝር ውስጥ ስሙ እንደሌለ በቁጭት አንስቷል ሠርፀ።


በእርግጥም ለራሳችን ታሪክ ባዕድ፣ ለባህላችንና ለቅርሳችን እምብዛም ዋጋ የማንሰጠና የውጩን/የምዕራቡን ዓለም አብዝተን ለምናማትር ለእኛ - እንደ ቅዱስ ያሬድና በሌላውም መስክ ያሉ ባለታሪኮቻችንን፣ ጀግኖቻችንን ሌላው ዓለም በክብር ተቀብሎ ዋጋ ይሰጠዋል ብሎ ማሰብ የዋህንት ነው የሚኾነው። ለምን ሲባል ‹‹ባለቤቱ የናቀውን አሞሌ ባለእዳ አይቀበለውም!›› ነውና። ሰርፀ የአዲስ አበባው ዩኒቨርሲቲ ቅዱስ ያሬድ የሙዚቃ ትምህርት ቤት ተገንብቶ በተመረቀበት ጊዜ ግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ያደረጉትን ታሪካዊ ንግግራቸውን በመጥቀስ፡-
‹‹… ይህ ትምህርት ቤት የራሳችንን የባህል የሙዚቃ መሳሪያዎችና ዜማ ስልቶች በሚገባ የሚጠናበት ተቋም እንዲሆነን ነው ያስገነባነው …።›› የሚለውን ንግግራቸውን በማስታወስ ይህ በቅዱስ ያሬድ ስም የተቋቋመው አንድ ለእናቱ የኾነው የሙዚቃ ትምህርት ቤት ስለ ቅዱስ ያሬድ ታሪክና ዜማዎች የሚሰጠው ኮርስ ለአንድ ሴሚስተር ብቻ የተወሰነ መኾኑንና ለሀገራዊ ዜማ መሳሪያዎች ይልቅ ትልቅ ትኩረት የተሰጠው ለምዕራባዊው የሙዚቃ መሳሪያዎችና ስልት መኾኑን በቁጭት አንስቷል።


የባህል/ሀገሪኛ የሙዚቃ መሳሪያዎችን ለብሔራዊ ማንነት ግንባታ ያላቸው ፋይዳ:-
በሀገረ ጀርመን ማርቲን ሉተር ዩኒቨርሲቲ የሙዚቃ አጥኚና ተመራማሪዋ ዶ/ር ትምክህት ተፈራ፣ ‹‹The Role of Traditional Music among East African Societies: The Case of Selected Aerophones›› በሚል አርዕስት ባስነበቡት የጥናት ጽሑፋቸው፤ ‹‹ባህላዊ የሙዚቃ መሳሪያዎች በማንኛውም ኅብረተሰብ መካከል የእርስ በርስ ትስስርን፣ አንድነትን በማጠናከር፣ እንዲሁም በዕለት ተዕለት ማኅበራዊ ግንኙነቶችና መስተጋብሮች- በኀዘንና በደስታ፣ በሠርግና በሞት፣ በባህላዊና በሃይማኖታዊ ክዋኔዎች፣ ግዛትን ሀገርን ከወረራሪ ለመከላከል በሚደረጉ በዘመቻና በጦርነት ወቅት ያላቸውን ፋይዳ ከፍተኛ መኾኑን …›› በበርካታ ምሳሌዎች አስደግፈው አብራርተው ይገልጹታል።


እንደ ኢትዮጵያ ባሉ የበርካታ ሕዝቦች፣ ብሔር ብሔረሰቦች የሚኖሩባት ሀገር ባህላዊ የሙዚቃ መሳሪያዎቻችንና ጨዋታዎች - ለኢትዮጵያዊ ማንነት ኅብረ ቀለማትን ያጎናጸፉ፣ ለብሔራዊ አንድነታችን፣ ለነጻነት ተጋድሎአችንና ለጀግንነት ታሪካችን ልዩ ውበትን ያላበሱ፣ ድርና ማግ ኾነው በጥበብ ያስዋቡን፣ የእኛነታችን አሻራ መገለጫዎቻችን፣ ሕያው ቅርሶቻችን ናቸው። በእርግጥም የኢትዮጵያ ባህላዊ መሳሪያዎች የሙዚቃ አጨዋወት ስልት በጨረፍታና በጨለፍታ የታየበት የብሔራዊ ትያትር ‹የማንነት ዜማ ቁጥር- ፩› ዝግጅት ባህላዊ መሣሪያዎቻችንና የሙዚቃ ስልቶቻችን ከማንነታችን፣ ከታሪካችን፣ ከባህላችን ጋር ያላቸውን ተዛምዶና ጥብቅ ቁርኝት ለማሳየት የሞከረ ነው።


በዚህ ደማቅ ዝግጅት ላይ የኢትዮጵያ ቤ/ክ ታሪክና ቅርስ ተመራማሪ፣ ደራሲና ጦማሪ (Blogger) ዲ/ን ዳንኤል ክብረት ባቀረበው ንግግር፣ የማንነታችንና የአንድነታችን ኅብረ ቀለማት መገለጫ የኾኑት ቋንቋዎቻችን፣ የሙዚቃ መሳሪያዎቻችንና ስልቶቻችን፣ ታሪኮቻችን፣ ቅርሶቻችን ዛሬ ዛሬ ‹‹የእኛና የእናንተ›› የሚል የልዩነት ግምብን የገነባንባቸው፣ የልዩነት መስመር ያሰመርንባቸውና የፍርሃትና የጥላቻ ዘር የዘራንባቸው አደገኛ ማሳዎች ኾነውብናል በማለት ነበር የገለጸው። በእርግጥም ልዩነታችን የውበታችን መገለጫ፣ የአንድነታችን ውብ ኅብረ-ቀለማት አድርገን ከመውሰድ ይልቅ ማለቂያ የሌለው በሚመስል ሙግት ... ያለፈው ታሪካችን ላይ ተቸክለን ወደፊት የመራመዱ ነገር ለብዙዎቻችን ጭንቅ ሆኖብናል።


‹‹ታሪክ የኅብረተሰብ የዕድገት መሠረት ቁልፍ ነው።›› ‹‹ታሪክ የትውልድ መሸጋገሪያ ድልድይ ነው።›› የሚለው አባባል ለአብዛኞቻችን የሚሠራ እውነታ አይመስልም፤ እናም ውርክቡ፣ ንትርኩ ቀጥሏል። የትናንትና ታሪካችን ወዲያና ወዲህ እንዳንል እግረ ሙቅ የገባንበት፣ ራሳችንን የቆለፍንበት ያሰርንበት ወኅኒ እየሆነብን ነው። ይህን በበርካታ ምሳሌዎች ማስረዳት ይቻላል። ለአብነትም ባሳለፍነው ሰሞን ያከበረነው የዓድዋ ድል በተመለከተ በተለያዩ ድረ ገጾች፣ በማህበራዊ/በሶሻል ሚዲያው ‹‹ጦር አወርድ›› ያሉ የሚመስሉ ታሪካችንን ማዕከል ያደረጉ ውርክቦች፣ ንትርኮች፣ እሰጥ አገባዎችን ... እያዘንን፣ እየተሳቀቅንና እረ ለመሆኑ ወዴት እየሔድን ነው በሚል ፍርሃትና ሥጋት ዐይተናል፣ ሰምተናል።


እንዲህ ዓይነቶቹን በመካከላችን ጥላቻን፣ በቀልን፣ ሥጋትን የሚዘሩ እኩይ የክፋት ዘሮችን ለማምከን ከመንግሥት፣ ከሃይማኖት አባቶችና መሪዎች፣ ከምሁራን ባሻገርም የጥበብ ዝግጅቶች፣ የጥበብ ሰዎች ትልቅ አቅም እንዳላቸው አያጠራጥርም። ባሳለፍነው ማክሰኞ ምሽት በብሔራዊ ቤተ ተውኔት አዳራሽ ‹የማንነት ዜማ ቁጥር- ፩› በሚል የቀረበው የባህላዊ ሙዚቃ መሳሪያዎችን የአጨዋወት ስልቶች ትዕይንትና የጥናት መድረክም እርስ በርሳችን በሚገባ እንድንተዋወቅ፣ በፍቅርና በቅንነት መንፈስ፣ በአድናቆት እንድንተያይ መንገድን የሚያመቻችና ልዩነቶቻችን የውበታችን መገለጫ አሻራ መኾናቸውን የምናይበት መልካም አጋጣሚን የፈጠረ ዝግጅት ነው ማለት ይቻላል።

እንደ መውጫ- ማጠቃለያ፡-
ኪነ ጥበብ በአንድ አገር ሕዝቦች ታሪክ፣ ቅርስና ማንነት እንዲሁም በፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ጉዳዮችና በሰው ልጆች የዕለት ተዕለት ማኅበራዊ ግንኙነቶች ላይ ያለው ጉልህ አስተዋፅኦና ድርሻ ከፍተኛ እንደሆነ ግልፅ ነው። የኦክስፎርዱ የኢኮኖሚክስ ምሁር፣ ሐያሲና የሥነ ጽሑፍ ሰው ጋሽ አስፋው ዳምጤ ‹‹ፎረም ፎር ሶሻል ስቴዲስ›› ለሁለት ዓመታት በተከታታይ ባደረገው ‹‹ልማትና ባህል በኢትዮጵያ›› በሚለው የውይይት መድረክ ላይ ‹‹ሥነ ጥበብና ልማት›› በሚል ባቀረቡት የጥናት ጽሑፋቸው፡-


‹‹… ሰው በተፈጥሮው ከአራዊት ወይም ከእንሰሳት የሚዛመድባቸውን ባሕርያት መሞረድ፣ ማለዘብ፣ እና የሰብአዊነት ባሕርያቱን ማጎልበት፣ ብሎም የማኅበራዊ ሕይወት ንቃቱን ከፍ በማድረግ፣ በጎና ሁለተናዊ ለሆኑ የልማት የጋራ ግቦች ለመነሳሳት ምቹ የሚያደርገው የአስተሳሰብ ዝንባሌ እና አመለካከት በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ መንገድ የጥበብ ዘርፎች ሁሉ ዓላማና ግብ ነው።›› በማለት ኪነ ጥበብ በሰው ልጆች ማኅበራዊ መስተጋብር ውስጥ ያለውን ሁለተናዊ ፋይዳ እንዲህ ገልጸውታል።


በኪነ ጥበብ ዘርፍ ውስጥ ከሚካተቱትና ከፍጥረት ወይም ከሰው ልጆች ታሪክ ጅማሬ ዘመን ጋር አቻ ሊባል በሚችል በጥንታዊነቱ የሚነሳው ሙዚቃ በሰው ልጆች ማኅበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ፖለቲካዊ ሕይወት ውስጥ ትልቅ አሻራ እንዳለው ብዙዎች የዘርፉ ምሁራን ይስማሙበታል። እናም ከዚህ እውነታ ጋር በተያያዘም ባህላዊ የሙዚቃ መሳሪያዎቻችንና ዜማዎቻችን ለብሔራዊ ማንነታችን፣ አንድነታችን፣ ኩራታችን ያላቸው ድርሻ ጉልህ መሆኑ ሊሰመርበት ይገባል።


በአሜሪካ የኮሎምቢያ ዩኒቨርሲቲ ምሁር የኾነው ሴሲሊ ሞሪሰን፣ the Role of Folk Song in Identity Process በሚል ርዕስ ባስነበበው ጥናታዊ ጽሑፉ፡-
‹‹Folk music, from the birth of the idea of the nation state, has been one means of expressive culture used to generate, define, and reinforce national identity ...›› ለብሔራዊ ማንንትና አንድንት ግንባታ ባህላዊ ሙዚቃ ያላቸው ፋይዳ ከፍ ያለ ነው። ስለሆነም ‹የማንነት ዜማ› አዘጋጆች የኢትዮጵያዊነት የረጅም ዘመናት ታሪካችን፣ ማንነታችን፣ የነጻነታችን አኩሪ ተጋድሎ፣ ሕያው ቅርሶቻችን፣ ባህላችን፣ ብሔራዊ አንድነታችንና ውበታችን … ወዘተ ጎልተው የሚታይባቸውን እንዲህ ዓይነቶቹን የኪነ ጥበብ ዝግጅቶችን በስፋት እንዲቀጥሉበትና እንዲሁም መንግሥት፣ የባህል ተቋማቶቻችን፣ የመገናኛ ብዙኃኖቻችን የጀመሩትን ሥራ አጠናክረው በመቀጠል፣ በማበረታታት የበኩላቸውን ድርሻ እንዲወጡ እግረ መንገዴን በማስታወስ ልሰናበት።
ሰላም!!¾

ዛሬም የርሃብ ስጋት?

Wednesday, 10 May 2017 13:08

 

በይርጋ አበበ

በምስራቅ አፍሪካ የዜጎች ኑሮ አሁንም ከድጡ ወደ ማጡ እንጂ የመሻሻል ተስፋ የሚታይበት አልመሰለም። ከ25 ዓመታት በላይ መንግስት አልባ ሆና የቆየችው ሶማሊያ ባፈው ዓመት መሃመድ አብዱላሂ ፋርማጆን ፕሬዝዳንት አድርጋ ብትመርጥም አገሪቱ ግን አሁንም ከአልሻባብና ከርሃብ ስጋት ነጻ የመውጣት ተስፋ አልታየባትም። ደቡብ ሱዳን ለአራት አመታት ከዘለቀው የእርስ በእርስ ጦርነት ያልተላቀቀች በመሆኗ ዜጎቿ አሁንም በምግብ እጥረት እየተሰቃዩ መሆኑን የተባበሩት መንግስታት ድርጅት የዓለም ምግብ ፕሮግራም ሰሞኑን ይፋ ያደረገው መረጃ አስታውቋል። ጭር ሲል አልወድም የሚለው የኤርትራ መንግስትም ቢሆን ዜጎቹን ለስደትና ለቸነፈር በመዳረጉ የሚተች ሲሆን፤ ኬኒያም ከቀጠናው ስጋት ያጠላባቸው አገራት አንዷ መሆኗን በተባበሩት መንግስታት ድርጅት የዓለም ምግብ ፕሮግራም መረጃ ያመለክታል።

ከላይ ከተጠቀሱት አገራት የበለጠ አኃዝ ያለው ህዝብ ደግሞ በኢትዮጵያ የአስቸኳይ ምግብ እርዳታ ፈላጊ መሆኑን የኢትዮጵያን መንግስት መግለጫ ዋቢ አድርጎ ዋሽንግተን ፖስት ጋዜጣ ባሳለፍነው ሳምንት አስነብቧል። የኢትዮጵያ መንግስት ‹‹5.6 ሚሊዮን ዜጎቼ የአስቸኳይ የምግብ እርዳታ ፈላጊ ናቸው›› ብሎ ባወጀ በአራተኛ ወሩ አኃዙ ላይ ከሁለት ሚሊዮን በላይ በመጨመር የተረጂዎችን ቁጥር ወደ 7.8 ገደማ አድርሶታል። ገና ከአራት ወራት በፊት በነበረው የመንግስት መግለጫ ለእርዳ ፈላጊ ዜጎች ከ948 ሚሊዮን ዶላር ያላነሰ ገንዘብ እንደሚያስፈልገው ገልጾ የነበረ ሲሆን ለጊዜው ከራሱ ካዝና አንድ ቢሊዮን ብር (47 ሚሊን ዶላር) ማጽደቁን ገልጾ ነበር። አሁን ደግሞ የተረጂዎች ቁጥር መጨመሩ ሲገለጽ የእርዳታ አቅራቢ ድርጅቶች የመመጽዎት አቅም ተዳክሞ የታየበት አጋጣሚ እንደሆነም ጋዜጣው ጨምሮ አስንብቧል። ከዚህ በባሰ መልኩ ደግሞ ድርቁ በተለይም በላይኛው ወይም ደጋማው የአገሪቱ ክፍል (አማራ ከፊል ኦሮሚያ እና ትግራይ ክልሎች) ድርቁ ተባብሶ ሊቀጥል መሆኑም ተዘግቧል።

ኢትዮጵያ በቀጣይም በድርቅ ምክንያት ተጎጂ እንደምትሆን የተነበየውን የዋሽንግተን ፖስትን ዘገባ እና በተላያዩ ጊዜያት በኢትዮጵያ መንግስት የተሰጡ ምላሾችን ከዚህ በታች ለአንባቢያን በሚመች መልኩ አቅርበነዋል።

 

 

ድርቅ፣ የርሃብ ስጋት እና ርሃብ

እ.እ.አ በ2015/16 የበልግ ወቅት በፓሲፊክ ውቅያኖስ በተፈጠረ ኤል- ኒኖ (የውቅያኖስ ታችኛው ክፍል መሞቅ) መከሰት ምክንያት በአገሪቱ የተወሰኑ አካባቢዎች ድርቅ መከሰቱ አይዘነጋም። በዚህ የተነሳም ከአስር ሚሊዮን የሚልቁ ዜጎች ለከፋ ጉስቁልና ተጋልጠው እንደነበረ የኢትዮጵያ መንግስት አስታውቆ ነበር። የድርቁን ከባድነትና የተጎጂዎችን ቁጥር የገለጸው የኢትዮጵያ መንግስት በራሱ አቅም እንደተቋቋመውም ተናገሯል። 400 ሚሊዮን ዶላር ከካዝናው አውጥቶ ለድርቅ ተጎጂዎች ድጋፍ በማድረግ መንግስታዊ ግዴታዊን የተወጣው የኢትዮጵያ መንግስት፤ በሌሎች የልማት ስራዎቹ ላይ ተጽእኖ ሳያሳርፍበት እንዳልቀረ አልደበቀም። ዓለም አቀፍ ረጅ ድርጅቶች ያደረጉለትን ድጋፍ በተመለከተም ‹‹ከተጠበቀው በታች›› ሲል ነበር የገለጸው።

ዋሽንግተን ፖስት በሚያዝያ 23 ቀን 2009 ዓ.ም ዘገባው ‹‹Ethiopia longe associated with a divastating famine in the 1980s, returned to the headlines last year when it was hit by sever drought in the highland region, affecting 10.2 million people. Food aid poured in, the government spent hundreds of millions of its money, and famine was averted›› በአማርኛ አቻ ትርጉም ‹‹ኢትዮጵያ በ1980ዎቹ ከርሃብ ጋር ጠንካራ ቁርኝት ነበራት። ባለፈው ዓመት ደጋው የአገሪቱ ክፍል በተከሰተው ከፍተኛ ድርቅ ምክንያትም ወደ 10.2 ሚሊዮን ህዝቧ በድርቅ ተጎጂ ሆኖ ነበር። መንግስትም ከካዝናው በመቶ ሚሊዮኖች የሚቆጠር ገንዘብ በማውጣት ለዜጎቹ በማከፋል ርሃቡ እንዲቀንስ አድርጓል›› ሲል የነበረውን ሁኔታ አስታውሷል።

የኢትዮጵያ አደጋና ስጋት ስራ አመራር ኮሚሽነር አቶ ምትኩ ካሳ በበኩላቸው ‹‹በድርቅ ለተጎዱ ዜጎች መንግስት የቻለውን ሁሉ በማድረግ ከርሃብ መታደግ ችሏል። ሆኖም በአንዳንድ አካባቢዎች የመሰረተ ልማት እጥረትና የሰው ሀይል ችግር ነበረብን›› ሲሉ ተናግረዋል። በተለይም በአማራ እና ኦሮሚያ ክልሎች የነበሩት መንገዶች ከባድ ተሸከርካሪ የማይገባባቸው ከመሆናቸውም በላይ ጉዳት የደረሰባቸው አካባቢዎች ከዋናው መንገድ በጣም የራቁ ስለነበሩ በእርዳታ አቅርቦቱ ላይ አሉታዊ ሚና ተጫውተዋል ሲሉ ነበር ከወራት በፊት የገለጹት። ሰሞኑን ደግሞ የእርዳታ ፈላጊዎችን ቁጥር ሲገልጹ 7.7 ሚሊዮን እንደሆነ ተናግረዋል።

 

 

አባባሽ ሁኔታዎች

በአራት አገራት ብቻ 20 ሚሊዮን ዜጎች የርሃብ ስጋት ያጠላባቸው መሆኑን የገለጸው የተባበሩት መንግስታት ድርጅት የሰሞኑ ዘገባ ነው። እነዚህ አራት አገራትም ናይጄሪያ፣ ደቡብ ሱዳን፣ ሶማሊያ እና የመን ሲሆኑ አገራት በአሁኑ ወቅት በእር በእርስ ጦርነት እየታማሱ መሆኑንም አስታውቋል። ከእንዚህ አራት አገራት በባሰ መልኩ ግን 7.7 ሚሊዮን ዜጎች የርሃብ ስጋት ያጠላባት አገር ኢትዮጵያ ስትሆን ይህም የችግሩን ጥልቀት ያመለክታል ሲል ዘገባው ጠቁሟል። የችግሩ ጥልቀትስ ምን ያህል ነው ለሚለው ጥያቄ መልስ የሚሰጠው የዋሽግተን ፖስት ዘገባ ‹ችግሩን ከድጡ ወደ ማጡ የሚወስዱ ምክንያች›› ሲል አራት ነጥቦችን አስቀምቷል።

ዘገባው በቅድሚያ ያስቀመጠው ‹‹መንግስት እጅ አጥሮታል›› በማለት ነው። ጋዜጣው ምክያቱን ሲያስቀምጥም ‹‹During last year’s drought,  Ethiopia came up with more than 400 million dollar of its own money to fight off famine, but this year, it has been able to commit only 47 million dollar, probably because of an exhausted budget››  ባለፈው ዓመት በነበረው ድርቅ ኢትዮጵያ ከካዝናዋ ከ400 ሚሊዮን ዶላር በላይ በማውጣት ድርቅን መመከት ችላለች። በዚህ ዓመት ግን ከ47 ሚሊዮን ዶላር ያልበለጠ ነው የመደበችው። ይህ ደግሞ ያለፈው ዓመት ወጪ የመንግስትን በጀት አዳክሞት ሊሆን ይችላል›› በማለት ነው።

ጋዜጣው ቀጣይ የችግሩ አባባሽ ምክንያት ሲያስቀምጥ ደግሞ ድርቁ ተባብሶ የሚቀጥል መሆኑን በማንሳት ነው። በተለይም ደገኛው ክፍል በድርቅ የሚጎዳ ከሆነ ያ አካባቢ በርከት ያለ ቁጥር ያለው ህዝብ የሚኖርበት በመሆኑና አካባውም ሰብል አምራች በመሆኑ ‹‹መጋቢው ተመጽዋች›› ሊሆን እንደሚችል ነው የገለጸው። እንደዘገባው ከሆነ ከ50 እስከ 60 በመቶ ድርቁ የሚቀጥል በመሆኑ ችግሩ ሊከፋ እንደሚችል ካሳባቸው መንገዶች አንዱ መሆኑን ዋሽንግተን ፖስት አመልክቷል።

ሌላው በችግሩ ላይ ቤንዚን አቅራቢ ምክንያቶች አንዱ ደግሞ ቀድሞውንም የአገሪቱ ሸክም የሆኑት ሶማሊያ እና ደቡብ ሱዳን አሁንም ለኢትዮጵያ ሸክም እንደሆኑ የሚቀጥሉበት እድል ሰፊ መሆኑ ነው። የምስራቅ አፍሪካ ሁሉንም አገራት በር የሚያንኳኳው ድርቅ በኢትዮጵያ ላይ የራሱን ጥቁር ነጥብ ጥሎ ከማለፉም በላይ እንደ ሶማሊያ እና ደቡብ ሱዳን አይነት ዘርፈ ብዙ ችግር ያለባቸው አገራት በኢትዮጵያ ጥገኝነታቸው የሚቀጥልበት ሰፊ በመሆኑ በኢትዮጵያ ላይ የድርቁ ተጽእኖ የከፋ እንዲሆን ያደርገዋል ማለት ነው።

እንደ ዋሽግተን ፖስት ዘገባ አራተኛው ችግር ሆኖ የቀረበው የፕሬዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ አስተዳደር ለኢትዮጵያ ከሚያርገው የቆየ ድጋፍ ውስጥ የ100 ሚሊን ዶላር (2.4 ቢሊዮን ብር ገደማ) ተቀናሽ ማድረጉ የኢትዮጵያ መንግስት ለድርቁ የሚያደረገውን ድጋፍ አነስተኛ እንዲሆን ያደርገዋል ሲል ስጋቱን ያስቀምጣል። ጋዜጣው አያይዞም የተባሩት መንግስታት ድርጅት በኢትዮጵያ በደረሰው ድርቅ ምክንያት ጉዳት ከደረሰባቸው ክልሎች መካከል የሶማሌን ክልል ድጋፍ ሲያደርግ ቢቆይም በገጠመው ችግር ምክንያት 80 በመቶውን መቀነሱን ዘግቧል። በዚህ ከቀጠለም በመጪው ክረምት እርዳታው ሙሉ በሙሉ የሚቋረጥበት እድል ሰፊ መሆኑን ዘግቧል።

 

 

የመንግስት ምላሽ

የኢትዮጵያ መንግስት አገሪቷን በገጠማት ድርቅ ጉዳት የደረሰባቸውን ዜጎች የመታደግ ስራ እየሰራ መሆኑን አስታውቋል። ለዚህም ለእንስሳት መኖ ከማቅረቡም በዘለለ በራሱ ወጪ እህል በመግዛት ወደ አገር ወስጥ እያስገባ በማከፋፋል ላይ መሆኑን ይገልጻል። በተለይም ወደብ ላይ በሚደርስ መጨናነቅ እርዳታ ፈላጊው ህዝብ ጉዳቱ ሳይጠናበት አስፈላጊው ምግብ እንዲደርስ ሲባል ቅድሚያ ለእርዳታ እህልና ለማዳበሪያ ተሰጥቶ ወደ አገር ቤት እየገባ መሆኑን አቶ ምትኩ ካሳ ገልጸዋል።

ከአራት ወራት በፊት የእርዳታ ፈላጊው ቁጥር 5.2 እንደሆነ መንግስት ይፋ ባደረገበት ወቅት ለድጋፍ የሚስፈልገው ገንዘብ መጠን ከአንድ ቢሊዮን ዶላር በታች ነበር። ከዚህ ገንዘብ ውስጥ 715 ሚሊዮን ዶላሩ ከምግብና ለአስቸኳይ እርዳታ እንደሆነ ነበር የተገለጸው። በአሁኑ ወቅት የተረጂዎች ቁጥር መጨመሩን ተከትሎ እና ወደፊትም የሰብል አምራቹ የአገራችን ክፍል በድርቅ የሚጠቃ መሆኑ ከተገለጸ መንግስት የሚወስደም ምላሽ ምንድን ነው? የሚለው ጥያቄ ጊዜ ሳይሰጥ ሊመለስ የሚገባው ነጥብ ነው።

‹‹ባለፈው ዓመት በአገሪቱ ከተከሰተው ድርቅ በማገገም ላይ በነበረችበት ሰዓት ለተጨማሪ ድርቅ ተዳርጋለች›› ያለው የዋሽንግተን ፖስት ዘጋቢው፤ በተባበሩት መንግስታት የምግብ ድርጅት የኮሚኒኬሽን ዳይሬክተሯን ጠቅሶ ባሰራጫ ዘገባ፤ ዓለም ኢትዮጵያን እንዳይዘነጋት መልዕክቱን አስተላልፏል።¾


Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100
Page 5 of 166

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us