You are here:መነሻ ገፅ»arts»news admin - Sendek NewsPaper
news admin

news admin

 

የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ የተረከባቸው የ40 በ 60 የጋራ መኖሪያ ቤቶች ቅዳሜ ሐምሌ 1 ቀን 2009 ዓ.ም ዕጣ በማውጣት ለዕድለኞች እንደሚያተላለፉ ታወቀ።

 

በቤት ልማት ፕሮግራሙ መቶ በመቶ ለቆጠቡ ቤት ፈላጊዎች ብቻ ይወጣል ተብሎ የሚጠበቀው በዚህ ዕጣ የሚተላለፉት ቤቶች ብዛት ለጊዜው በትክክል የታወቀ ነገር ባይኖርም ባንኩ አስፈላጊው መሠረተልማት መሟላቱን አረጋግጦ የተረከባቸው 876 ቤቶች ሊሆኑ እንደሚችሉ ተገምቷል።

 

የዕጣ ማውጣት ሥነ ሥርዓቱ በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ባህል አዳራሽ  የፌዴራልና የአዲስአበባ ከተማ አስተዳደር ከፍተኛ ባለሥልጣናት በተገኙበት እንደሚከናወንና ሥነሥርዓቱም በኢትዮጵያ ብሮድካቲንግ ኮርፖሬሽን በቀጥታ ሥርጭት ሽፋን እንደሚያገኝ ከንግድ ባንክ ያገኘነው መረጃ ይጠቁማል።

 

ባንኩ ከዕጣ አወጣጡ ጋር በተያያዘ ሐሙስ ሰኔ 29 ቀን 2009 ዓ.ም ጋዜጣዊ መግለጫ እንደሚሰጥ ታውቋል።

 

የአዲስ አበባ ቁጠባ ቤቶች ልማት ኢንተርፕራይዝ በግንባታ ላይ ካሉ 13 ሳይቶች መካከል በሰንጋተራ እና ክራውን ሳይቶች 1 ሺህ 292 ቤቶችን መጋቢት 2 ቀን  2009 ዓ.ም ማስመረቁ አይዘነጋም። 

 

ከዘአማን በላይ

 

የባህረ ሰላጤው ሀገራት በፖለቲካ ቀውስ ውስጥ ናቸው። እስካሁን ድረስ ሰባት ሀገራትን ያቀፈውና በሳዑዲ አረቢያ የሚመራው ቡድን በአንድ ጎራ፤ ኳታር ለብቻዋ ሆነው አንደኛው ሌላኛውን አሸባሪዎችን በመርዳት ይወነጅላል። ሳዑዲ አረቢያን፣ ግብፅን፣ የተባበሩት አረብ ኢምሬትስን፣ ባህሬንን፣ ሊቢያን፣ የመንንና ማልዲቪስ ደሴትን ያካተተው ቡድን፤ በነዳጅ ሃብት የበለፀገችውን ኳታር “ሙስሊም ወንድማማቾችን፣ አይ ኤስ እና ሃማስን የተሰኙ የሽብር ቡድኖችን ትደግፋለች እንዲሁም ኢራን ለምትደግፋቸው አሸባሪዎችም የገንዘብ ድጋፍ ታደርጋለች” በማለት ከሀገሪቱ ጋር የነበራቸውን ማናቸውንም ምጣኔ ሃብታዊና ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነታቸውን አቋርጠዋል። የኳታር መንግስት በበኩሉ፤ ውንጀላው ተጨባጭ አለመሆኑን በመግለፅ፤ ‘ማን አሸባሪዎችን እንደሚረዳ እናውቃለን፤ ያም ሆኖ ከሀገራቱ ጋር መደራደር እንፈልጋለን’ ብሏል። የባህረ ሰላጤው አካል የሆነችው ኩዌት አሚር ጃበር አል አህመድ አል ሳባህ ሰባቱን ሀገራትና ኳታርን ለማደራደር የዲፕሎማሲ ጥረት ጀምረዋል።


ይህ አሰጥ-አገባ በቀጥታም ይሁን በተዘዋዋሪ ከሰባቱ ሀገራትም ይሁን ከኳታር ጋር ግንኙነት ያላቸውን የዓለም ሀገራትን ትኩረት ስቧል። በኳታር ግዙፍ የጦር ሰፈር ያላት አሜሪካ በፕሬዚዳንቷ ዶናልድ ትራምፕ አማካኝነት ችግሩ በድርድር እልባት እንዲያገኝ ያሳሰበች ሲሆን፤ ምክንያቷም በባህር ሰላጤው ሀገራት ሽኩቻ አሸባሪዎች ጡንቻቸው ይፈረጥማል ከሚል የመነጨ መሆኑን አስታውቃለች። ፕሬዚዳንት ትራምፕ ከሳዑዲው ንጉስ ጋር በስልክ ባደረጉት ውይይት “ችግራችሁን በጠረጴዛ ዙሪያ ፍቱ” ማለታቸውን ዘገባዎች ያስረዳሉ።


ቱርክ በበኩሏ፤ ዶሃን በማግለል ሽብርተኝነትን መፋለም እንደማይቻል ገልፃለች—የኳታርን መንግስት የ“እንደራደር” አቋምን እንደምትደግፍ በማስታወቅ። ፈረንሳይም “የባህረ ሰላጤውን ሀገራትን ችግር ለመፍታት ዝግጁ ነኝ” ብላለች። የኳታር ግዙፍ የነዳጅ ምርት ተቀባይ የሆኑት ቻይና፣ ጃፓን፣ ደቡብ ኮሪያና ህንድ ደግሞ ምናልባት ችግሩ በጠረጴዛ ዙሪያ የማይፈታ ከሆነ፤ የሳዑዲ መራሹ ቡድን ርምጃ ጥቅማቸውን እንደማይጎዳ ማረጋገጫ እንፈልጋለን ሲሉ ተደምጠዋል። የባህረ ሰላጤው የፖለቲካ ትኩሳት በዲፕሎማሲ አቅጣጫም እየታየ ነው። የምስራቅ አፍሪካ ሀገራት ከሰላጤው ሀገሮችና ህዝቦች ጋር ያላቸው ፖለቲካዊ፣ ምጣኔ ሃብታዊ፣ ታሪካዊና ስነ-ልቦናዊ ግንኙነቶች ከውዝግቡ ውጭ ሊሆኑ እንደማይችሉ ተንታኞች እየገለፁ ነው። ለዚህም በሳዑዲ የሚመራው ቡድንና ኳታር በየፊናቸው በምስራቅ አፍሪካ ውስጥ ዲፕሎማሲያዊ ጥረቶችን እያደረጉ መሆናቸውን መግለፅ የሚቻል ይመስለኛል።


በቅርቡ የኳታር ውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ዴኤታ ሱልጣን ቢን ሳድ አል ሙራክሂን አዲስ አበባ በመገኘት ከኢፌዴሪ ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለማርያም ደሳለኝ ጋር ተወያይተዋል። የኳታር ኤሚር ሼህ ታሚም ቢን ሃማድ አል ታኒ ለጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለማርያም የላኩትን መልዕክትም አቅርበዋል። ሚኒስትር ዴኤታው ለጠቅላይ ሚኒስትሩ የባህረ ሰላጤውን ቀውስ በማስረዳት ኢትዮጵያ ከኳታር ጎን እንድትቆም ጠይቀዋል። ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለማርያም በበኩላቸው፤ ኢትዮጵያ በሀገራቱ መካከል የተፈጠረው አለመግባባት በውይይት እንዲፈታ ከፖሊሲዋ የመነጨ አቋም እንዳላት ነግረዋቸዋል።


በሳዑዲ አረቢያ የሚመራው ቡድን አባል የሆነችው የተባበሩት አረብ ኢምሬትስ የዓለም አቀፍ ትብብር ሚኒስትር ዴኤታ ሚስ ሪም አል ሀሺሚም ሰሞኑን አዲስ አበባ ተገኝተው ከኢፌዴሪ የውጭ ሚኒስትር ዶክተር ወርቅነህ ጋር ተወያይተዋል። ሚኒስትር ዴኤታዋ በወቅቱ ስለ ባህረ ሰላጤው ሀገራት ወቅታዊ የፖለቲካ ሁኔታ ገለፃ አድርገዋል። ዶክተር ወርቅነህ በበኩላቸው፤ ሀገራቸው በባህረ ሰላጤው ሀገራት መካከል የተፈጠረውን ችግር በዲፕሎማሲያዊ ጥረት እንዲፈታ ጥረት እንደምታደርግና የኩዌቱን አሚር ጃበር አል አህመድ አል ሳባህ ዲፕሎማሲያዊ ጥረት ትደግፋለች ብለዋል። በስተመጨረሻም የኢፌዴሪ የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ወቅታዊውን የባህረ ሰላጤ ሀገራት የፖለቲካ ትኩሳት አስመልክቶ፤ “ኢትዮጵያ በባህረ ሰላጤው ሀገራት መካከል የተፈጠረው ውዝግብ በዲፕሎማሲያዊ መንገድ እንዲፈታ የበኩሏን ድጋፍ ታደርጋለች” በማለት የአቋም መግለጫ አውጥቷል።


ርግጥ ማንኛውም የዚህ ፅሑፍ አንባቢ በባህረ ሰላጤው ሀገራት ጉዳይ ሀገራችን ያላትን አቋም በሚገባ ይገነዘባል ብዬ አስባለሁ። አዎ! ኢትዮጵያ በዚህ ጉዳይ ላይም ልክ በሌላዎቹ የውጭ ጉዳይ ተግባሮቿ ሁሉ በዚህ ክስተት ላይም የገለልተኝነት አቋምን ማራመዷ ግልፅ ነው። ኢትዮጵያ በየትኛውም ሀገር የውስጥ ጉዳይ ጣልቃ አትገባም። ለሰላም ካላት ቀናዒ ፍላጎት በመነሳት ሀገራቱ ችግራቸውን በውይይትና በድርድር እንዲፈቱ የምትሻ ሀገር ናት። ለዚህም ነው—የባህረ ሰላጤውን ሀገራት ችግር ለመፍታት የኩዌቱ አሚር እየከወኑ ያሉትን የዲፕሎማሲያዊ ጥረት ትደግፋለች በማለት አቋሟን የገለፀችው።


ይህ የሀገራችን አቋም የፖሊሲ ጉዳይ ነው። እንደሚታወቀው ኢትዮጵያ ከሀገራት ጋር ያላት ግንኙነት ጠቅለል ተደርጎ ሲታይ ግጭቶችን በማስወገድ ላይ የተመሰረተ፣ በሰላማዊና በዲፕሎማሲያዊ አኳኋን የሚመራና የጋራ ተጠቃሚነትን መሰረት ያደረገ ነው። ይህም ሀገራችን በውጭ ጉዳይ ፖሊሲዋ የገለልተኝነት መርህን (The principle of Neutrality) እንደምትከተል የሚያሳይ ከመሆኑም በላይ፤ መርሁ እንደ ሀገር የሚተገበር እንጂ ለባህረ ሰላጤው ሀገራት ሲባል የተተገበረ አለመሆኑን የሚያረጋግጥ ነው።
ርግጥ ላለፉት 26 ዓመታት የሀገራችን የገለልተኝነት መርህ አቋም የተገለፁበትን በርካታ ዕውነታዎች ማንሳት የሚቻል ቢሆንም፤ ለአንባቢያን ግንዛቤ ይረዳ ዘንድ አንድ ሃቅ ብቻ ላንሳ—የሱዳንና የደቡብ ሱዳንን ችግር ከመፍታት አኳያ የተጫወተችውንና እየተጫወተች ያለችውን ሚና። ለየትኛውም ወገን ያልወገነው የኢትዮጵያ በገለልተኝነት ላይ የተመሰረተው የሰላም ዲፕሎማሲ መርህ በተለይ በሱዳንና በደቡብ ሱዳን መካከል የነበረው የረጅም ጦርነት ታሪክ እንዲያበቃ ወሳኝ ምዕራፍን የከፈተና እልባት የሰጠ ነው።


እንደሚታወቀው በምስራቅ አፍሪካ ቀጣናው ያንዣበበው ከባድ የጦርነት አደጋ የሁለቱንም ሱዳን ህዝቦች የሰላም ተስፋ ያሟጠጠ ነበር። ዓለም አቀፉ ማህበረሰብም ቢሆን በሱዳን ጉዳይ ያን ያህል እምነት እንዳያሳድር ምክንያት መሆኑም እንዲሁ። በዚህ ሁኔታ ውስጥ የኢፌዴሪ መንግስት የሁለቱን ሱዳኖች ሰቆቃ ያጠላበት ረጅም ጦርነት እንዲቆም ብርቱ ጥረት አድርጓል—ለየትኛውም ወገን ያልወገነ ገለልተኛ መንገድን በመከተል። ይህም በሁለቱ ሱዳኖች መካከል ዘላቂ የሰላም መፍትሔ ማምጣት ችሏል።


ደቡብ ሱዳን እንደ ሀገር ከተመሰረተች ወዲህም ሁለቱን ሱዳኖች ሲያጨቃጭቅ በነበረው የአብዬ ግዛት ውስጥ በሰላም አስከባሪነት በመሰማራት በዚያ አካባቢ ሊከሰት የነበረውን ሰብዓዊና ቁሳዊ ኪሳራን ማዳን የቻለች ሀገር ናት። እዚህ ላይ ሳልጠቅሰው የማላልፈው ነገር ቢኖር፤ ኢትዮጵያ በአብዬ ግዛት የሰላም አስከባሪነት ስትመረጥ ምናልባትም በዓለም አቀፉ የሰላም ማስጠበቅ ታሪክ ብቸኛው ሊሆን የሚችለውን ጉዳይ ነው—ኢትዮጵያን ሁለቱ ሱዳኖችና የተባበሩት መንግስታት ድርጅት በአንድ ድምፅ ለሰላም አስከባሪነት መምረጣቸውን።


አዎ! በመንግስታቱ ድርጅት ታሪክ ውስጥ ጎረቤት ሀገር ሆና፣ በሁለት ተቀናቃኝ ወገኖች ‘ሰላማችንን ትጠብቅልን’ የተባለችና ይህም አቋም በተባበሩት መንግስታት ድርጅት ሙሉ ድጋፍ ያስገኘላት ሀገር ኢትዮጵያ ለመሆኗ በርግጠኝነት መናገር ይቻላል። ታዲያ እዚህ ላይ ሀገራችን በሶስቱም አካላት ተመራጭ የሆነችበት ምክንያትን ልብ ይሏል! ይኽውም በየትኛውም ሀገር ላይ የምትከተለው የገለልተኝነት አቋም፣ ለሰላም ያላት ቁርጠኝነትና የምትመራበት የህዝባዊነት መርህ ነው።


ደቡብ ሱዳን ነፃ ሀገርነቷን ካወጀች ካለፈው በጣት የሚቆጠር ዓመት ወዲህ ቢሆንም በቀጣናው የተጠበቀው ሰላምና መረጋጋት ሊፈጠር አልቻለም። በአዲሲቷ ሀገር ውስጥ አዲስ የጦርነት አደጋ ሊያንዣብብና የቀጣናው ሰላምም ለዳግመኛ ችግር ሊጋለጥ ችሏል—በሀገሪቱ ፕሬዚዳንት ሳልቫኪርና በተቀናቃኛቸው ዶክተር ሪክ ማቻር አማካኝነት ባገረሸው አዲስ የርስ በርስ ጦርነት ሳቢያ። ታዲያ ይህን ችግር ለመፍታት ኢትዮጵያ የአደራዳሪነት ሚና ተጫውታለች። በቀድሞው የኢፌዴሪ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር አምባሳደር ስዩም መስፍን የተመራው አደራዳሪ ቡድንም ለየትኛውም የደቡብ ሱዳን ኃይል ባልወገነ መልኩ በገለልተኝነት የሰላም ስምምነት እንዲፈረም የማድረግ ስራዎችን በብቃት አከናውኗል።


በኢጋድ አማካኝነትም የኢፌዴሪ ጠቅላይ ሚኒስትር አቶ ኃይለማርያም ደሳለኝ ጁባ ድረስ በመመላለስ ሁለቱ የሀገሪቱ ተቀናቃኝ ወገኖች ችግራቸውን በሰለጠነ መንገድ እንዲፈቱ ጥረት አድርገዋል። ይህ ጥረታቸውም ኋላ ላይ “ኢጋድ ፕላስ” በተሰኘው ቡድን አማካኝነት በፕሬዚዳንት ሳልቫ ኪር ማያርዲትና በዶክተር ሪክ ማቻር አማካኝነት የሰላም ስምምነት እንዲፈረም ምክንያት ሆኗል። ምንም እንኳን የሰላም ስምምነቱ እስካሁን ድረስ የተጨበጠ ለውጥ ሊያመጣ ባይችልም፤ ኢትዮጵያ ነገም ቢሆን ይህን የገለልተኝነት መርህዋን ከኢጋድና ከሌሎች ሰላም ወዳድ ኃይሎች ጋር በመሆን አጠናክራ መቀጠሏ አይቀሬ ነው—በገለልተኝነት ላይ የተመሰረተ የሰላም መርህዋ ሁሌም የሚቀጥል ነውና።


ታዲያ በሰባቱ የባህረ ሰላጤው ሀገራትና በኳታር መካከል የተፈጠረው የፖለቲካ ትኩሳትም በተመሳሳይ ሁኔታ የሚታይ ይመስለኛል። በኢትዮጵያ በኩል ቋሚ መርህ ተጥሶ ከዚህ በተለየ መንገድ ምላሽ የሚሰጠው አይመስለኝም። ሀገራችን ከሁሉም የባህረ ሰላጤው ሀገራት ጋር ፖለቲካዊ፣ ምጣኔ ሃብታዊና ጠንካራ የህዝብ ለህዝብ ግንኙነት ያላት በመሆኗ ከዚህ መርህዋ ውጭ ልትከተል አትችልም። እናም በዚህ አጋጣሚ መንግስት በጉዳዩ ዙሪያ እየተከተለ ያለውን በሳል አካሄድ ለማድነቅ እወዳለሁ። በቀጣይም ጉዳዩን በቅርበት በመከታተል የገለልተኝነት መርሁን ተመርኩዞ ለሰላምና ለሁለትዮሽ ዘላቂ የጋራ ተጠቃሚነት በማሰብ አስፈላጊውን ሀገራዊ ውሳኔ እንደሚኖረውም አልጠራጠርም።¾

 

 

በጀቡቲና ኤርትራ አጨቃጫቂ ድንበር ጋር በተያያዘ ለተፈጠረው ውጥረት መፍትሄ ለማፈላለግ የአፍሪካ ህብረት ልዑካን ቡድን አዋቅሮ ወደ ኤርትራ ቢልክም ኤርትራ ለልዑካን ቡድኑን ሳትቀበል ቀርታለች፡፡ ህብረቱ ልዑካን ቡድን አዋቅሮ መላኩን አስመልክቶ ቢቢሲ እንደዚሁም ዋሽንግተን ፖስትና ሌሎች ዓለም አቀፍ መገናኛ ብዙኋን በዘገባዎቻቸው አመልክተዋል፡፡ ይሁንና የኢትዮጵያ ውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ቃል አቀባይ አቶ መለስ ዓለም በሰጡን ማብራሪያ የኤርትራ መንግስት ለዑካን ቡድኑን ያልተቀበለ መሆኑን አረጋግጠዋል፡፡ እንደ አቶ መለሰ ገለፃ የሁለቱ ሀገራት ፖለቲካዊ ወጥረት የተነሳው የደቡብ ሱዳንን የሰላም ሁኔታ ሲመለከት በነበረው ኢጋድ በኩል ሲሆን ጉዳዩንም የአፍሪካ ህብረት ከተመለከተው በኋላ ነበር ልዑካን ቡድኑ እንዲዋቀር የተደረገው፡፡

 

በጂቡቲና ኤርትራ ደንበር አካባቢ የይገባኛል ጥያቄ በሚነሳበት የራስ ዱሜራ ግዛት በሰላም አስከባሪነት ሰፍሮ የነበረው የኳታር ጦር አካባቢውን ለቆ መውጣቱን ተከትሎ የኤርትራ ጦር አካባቢውን መቆጣጠሩን የሚያሳዩ መረጃዎች ሲወጡ ቆይተዋል፡፡ በኳታርና በአካባቢው ዓረብ ሀገራት መካከል የተፈጠረውን የዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት መቋረጥ ተከትሎ ኤርትራ ከኳታር ጋር ያላትን ግንኙነት ማቋረጧ ይታወሳል፡፡ጂቡቲ በአንፃሩ ከሀገሪቱ ጋር ያላትን ግንኙነት በተወሰነ ደረጃ እንዲገደብ ማድረጓን ተከትሎ ኳታር ጦሯን ከሁለቱ ሀገራት አወዛጋቢ ክልል የማስውጣት እርምጃን ወስዳለች፡፡

 

የህብረቱ ሊቀመንበር ሙሳ ፋኪ ማሃማት ሁለቱ ሀገራት በቀጣይ ሁኔታዎችን ከሚያባብስ ተግባር እንዲቆጠቡ ጥሪ ማስተላለፋቸው ታውቋል፡፡

 

ቢቢሲ በዘገባው እንዳሰራጨው ከሆነ ደግሞ የአፍሪካ ህብረት ወደ ኤርትራ የላከው ልዑካን ቡድን የእውነት አፈላላጊ ቡድን (Fact finding mission) መሆኑን በመግለፅ ይህንንም የአፍሪካ ህብረት አቋም ኢትዮጵያ ድጋፍ ከመስጠት ባለፈ የተባበሩት መንግስታት የፀጥታው ምክር ቤትም ድጋፉን እንዲሰጥ ያሳሰበች መሆኑን የቢቢሲ ዘገባ ጨምሮ ያመለክታል፡፡ ዘገባው ኢትዮጵያና ጂቡቲ የጋራ መከላከያ ስምምነት ያላቸው ሀገራት መሆናቸውንም ጠቆም አድርጓል፡፡ 

 

አቅራቢ፡- ማዕረጉ በዛብህ

 

በታህሳስ ወር 1953 ዓ.ም ኢትዮጵያ ውስጥ ከተደረገው የመፈንቅለ መንግሥት ሙከራ በኋላ መወሰድ ስላለባቸው የፖሊሲ እርምጃዎች በክቡር አቶ ሐዲስ አለማየሁ ለግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለ ስላሴ ጥር 23 ቀን 1953 ዓ.ም የተፃፈ ማስታወሻ፡-

 

ማስታወሻ

በቅርቡ በኢትዮጵያ ተነሥቶ ያለፈው ሁከት፤

ለኢትዮጵያ ደህንነትና ግርማዊነትዎ ለወጠነው ሥራ መልካም ፍጻሜ የሚመኙትን ሰዎች ሁሉ እጅግ ሊያሳስብና የእውነተኛ ስሜታቸውን ሳይደብቁ በቅንነት እንዲገልጹ ሊያደርጋቸው ይገባል ብዬ ስለማምን እኔም ከነዚህ ሰዎች እንዳንዱ የሚጠቅም የመሰለኝ አሳብ ከዚህ ቀጥዬ ለማቅረብ እንዲፈቀድልኝ በፍጹም ትሕትና እለምናለሁ።

 

ማናቸውም ነገር መነሻ ምክንያት ሳይኖረው… እንዲሁ ከደልዳላ ሜዳ አይፈልቅም፤ ወይም ከጥሩ ሁከት አይነሣም፤ እንዲህ ለምሳሌ - አለመደሰት፤ ወይም ቅርታ - ከሌለ ሁከት አይነሣም፤ እንዲህ ላለውም አለመደሰት፣ ወይም ቅርታ  ምክንያት የሆኑትን ነገሮች በጊዜ መርምሮ ካላስወገዷቸው፣ ይዋል ይደር እንጂ ሁከት መነሳቱ አይቀርም። አንዳንድ ጊዜ በሕዝብ መሐከል ቅርታ መኖሩን የሚያውቁ ሰዎች ተቆርቋሪዎች ሆነው በመታየት ለግል ዓላማቸው መሣርያ ያደርጉታል። ምናልባትም በቅርቡ በኢትዮጵያ ሁከት ያስነሡት ጥቂት ሰዎች በዚሁ መንፈስ የተመሩ ናቸው ለማለት ይቻል ይሆናል።

 

የሆነ ሆኖ አለመደሰት፤ ወይም ቅርታ ካለ ሁከት የሚነሣበት ጊዜ፤ የሚነሣበት መልክ፤ የሚያነሡት ሰዎች ወይም ዓላማው የተለያዩ ይሁኑ እንጂ መነሳቱ ስለማይቀር ከሁሉም የሚሻለው መነሻ የሆኑትን ምክንያቶች በጊዜ ደህና አድርጎ መርምሮ ማስወገድ ነው።

 

ለማናቸውም ነገር መነሻ የሆነው ሥሩ እንደተደበቀ ተቀምጦ ከላይ የሚታየውን ቅርንጫፉን ብቻ ቢጨፈጭፉትና ለጊዜው እንኳ የጠፋ ቢመስል የተመቸ ጊዜ ሲያገኝ የተደበቀው ሥር ዳብሮ፤ ተስፋፍቶ፤ ለማጥፋትም እንደሚያስቸግር ሆኖ በብዛትና በብርታት ይነሣል። ይህ እንዳይሆን መነሻ የሆነው ምክንያት ደህና ሆኖ ተመርምሮ ከታወቀ በኋላ ሁለተኛ እንዳያቆጠቁጥና እንዳይቀጥል ከሥሩ መቆፈርና ነቅሎ መጣል ነው እንጂ ከላይ ቅርንጫፉን መጨፍጨፍ ምንም ያኽል ጠቃሚ አይሆንም።

 

ስለዚህ ላለፈውም ይሁን ለወደፊት በሕዝብ መሐከል ለቅርታና ለሁከት መነሻ የመሰሉኝን ምክንያቶችና ዳግመኛ ሁከት የሚያስከትል አለመደሰት ወይም ቅርታ እንዳይነሣ ዓይነተኛ መከላከያ የመሰለኝን ሀሳብ በፍጹም ቅንነትና ግርማዊነትዎን ለመርዳት በማሰብ ብቻ ተመርቼ ከዚህ እንደሚከተለው አቀርባለሁ

 

፩ የኢትዮጵያ መንግሥት ስሪት

በጠቅላላው የኢትዮጵያ መንግሥት ስሪት - ምንም እንኳ ከግርማዊነትዎ በፊት በነበሩት ነገሥታት ጊዜ ከነበረው ስሪት ጋር ሲተያይ የማይቀራረብ፤ እጅግ የቀደመ ቢሆን - እንደ ኢትዮጵያ በነፃነት ብዙ ዘመን ከቆዩት አገሮች ስሪት ጋር ሲመዛዘን ተካክሎ የማይገኝ መሆኑንና ለምንኖርበት ዘመን የማይስማማ መሆኑን የውጭ አገር ጸሐፊዎች ስለሚጽፉና በኢትዮጵያም ውስጥ የተማሩ ሰዎች ስለሚገልጹ - እንዲህ ያሉትን ጽሑፎች የሚያነቡና የተማሩ ሰዎች ብቻ ሳይሆኑ፣ ከነሱ ጋር ግንኙነት ያላቸው ሁሉ እርስ በርሳቸው የመቆርቆርና የቅርታ ስሜታቸውን ከብዙ ጊዜ ጀምሮ እንደሚገልጹ በያካባቢው ይሰማል።

 

ግርማዊነትዎ እንደ ሌሎች አገር ነገሥታት ሳይገደድና ደም ሳይፈስ በፈቃዱ ለሕዝቡ ሕገ መንግሥት መሥራቱን፤ ሕዝቡ በመረጠው ፓርላማ አማካይነት ለመንግሥቱ ሥራ ተካፋይ እንዲሆን ማድረጉን፤ ኢትዮጵያ በኢኮኖሚክ፤ በሶሻል፤ በአስተዳደርና በትምህርት ረገድ ብዙ ዘመን ከቆየችበት የእስረኛነት ኑሮ ሰብራ እንድትወጣ ማድረጉን፤ በኢትዮጵያ ውስጥም ሆነ በውጭ የሚክድ የለም። ነገር ግን ይህም ሁሉ ሆኖ ሕዝቡ ለመንግሥቱ ሥራ በሙሉ ተካፋይ ለመሆንና ነፃ እንደመሆኑ መጠን ራሱን ለማስተዳደር በሕገ መንግሥቱ የተሰጠው መብት፣ ከሌሎች አገሮች ሕገ መንግሥት ጋር ሲመዛዘን ሙሉ ሆኖ ስለማይገኝ ላለመደሰት ወይም ለቅርታ ምክንያት ሆኗል።

 

1) ለምሳሌ፡- “የኢትዮጵያ ፓርላማ አባሎች የሚመረጡበት የፖለቲካ፤ የኢኮኖሚክ፤ የአስተዳደርና የሶሻል ዓላማና ለእንደዚህ ያለው ዓላማ ማስፈጸምያ ፕሮግራም የሌላቸው ከመሆናቸውም ሌላ፡- ሕግ ለማውጣት የመጨረሻ ሥልጣን እንዳይኖራቸው በሕገ መንግሥቱ (አንቀጽ 88፣ 89፣ 90፣ 91) የተወሰኑ ስለሆኑ፤ በጠቅላላው የኢትዮጵያ ፓርላማ ሥልጣን ቢበዛ የአማካሪነት ነው እንጂ - እንደ ሌላ አገሮች ፓርላማዎች የመወሰን ሥልጣን አይደለም” የሚል ነቀፋ አለ።

 

ሁለተኛ፡- “ካንድ ወገን በሕገ መንግሥቱ (አንቀጽ 26፣ 27፣ 29፣ 66፣ 68፣ 69) የኢትዮጵያ መንግሥት መሥርያ ቤቶች ሁሉ አቋቋማቸውም ሆነ የያንዳንዱ መሥርያ ቤት ባለሥልጣኖች የሚሾሙበት፤ የሚያድጉበትና የሚሻሩበት - በሕግ ሳይሆን በንጉሠ ነገሥቱ ፈቃድ መሠረት በመሆኑና ኃላፊነታቸው ለንጉሠ ነገሥቱ በመሆኑ በሥራቸው ጉድለት ቢኖር ኃላፊነቱን ወደ መጨረሻው ባለሥልጣን፤ ወደ ንጉሠ ነገሥቱ ሲመሩ ሲችሉ ከሌላ ወገን በሕገ መንግሥቱ (አንቀጽ 4-26) ንጉሠ ነገሥቱ በማናቸውም የአስተዳደር ጉድለት የማይወቀሱ ስለሆኑ የኢትዮጵያ መንግሥት መሥርያ ቤቶችና ባለሥልጣኖች ክስና ወቀሳ እንደማይደርስባቸው ሆነው መግቢያ በሌለው የሕገ መንግሥት አጥር የተጠበቁ ናቸው” እየተባለ ይታማል

 

ሦስተኛ፡- “ዛሬ ከዓለም ውስጥ በሬፑብሊክ መንግሥት የሚተዳደሩት አገሮች ቀርተው በንጉሠ ነገሥት፤ በንጉሥና በፕሪንስ ከሚተዳደሩት አሥራ ሰባት አገሮች መሐከል እንኳ በጣም የሚበዙት አገሮች ሕገ መንግሥቶች የመጨረሻው የመንግሥት ሥልጣን የሚመነጨው ከሕዝብ መሆኑን ሲያውጁ - የኢትዮጵያ ሕገ መንግሥት (አንቀጽ 26) የሥልጣን ምንጭ ንጉሠ ነገሥቱ መሆናቸውን ስለሚያውጅ ይህ ኢትዮጵያ የፖለቲካ መብት በሙሉ ለሕዝብ ባልተሰጠበት፤ በመሐከለኛው ዘመን የምትኖር ለመሆንዋ አንድ ምልክት ነው” የሚል የነቀፋ ድምፅ ይሰማል

 

ከዚህ በላይ ስለ ኢትዮጵያ መንግሥት ሥሪት ለምሳሌ ያኽል ያመለከትኋቸውና እነሱን የመሳሰሉት ኢትዮጵያ በተለይ በፖለቲካ ያደረገችው እርምጃ - እንደስዋ ረዥም ዘመን በነፃነት ከኖሩት አገሮች ብቻ ሳይሆን በቅርቡ ከቅኝ ግዛት ነፃ ከወጡት አገሮች ጭምር የማይተካከል መሆኑን ስለሚያመለክቱና ወደፊትም የመንግሥቱ ስሪት ካልተሻሻለ ይህኑ የፖለቲካ እርምጃዋን እንዳታፋጥን እንቅፋት ይሆናል የሚል ስሜት ስላለ በዚህ ምክንያት ቅርታ የተፈጠረ መሆኑ የታወቀ ነው።

 

፪ የኢትዮጵያ መንግሥት አስተዳደር

ስለ ኢትዮጵያ መንግሥት ስሪትና ስለ ሕገ መንግሥቱ ጉድለት የውጭ አገር ሰዎች የሚጽፉትን የሚያነቡም ሆነ፤ ራሱን ሕገ መንግሥቱን አጥንተው የሚቅፉ ኢትዮጵያውያን፤ ወይም ከነሱ ጋር የኢትዮጵያንና የሌሎችን አገሮች ሕገ መንግሥቶች ለማመዛዘን የሚችሉ ሰዎች በመጠኑ ትምህርት ያላቸውና የዓለምን ሁኔታ መከታተል የሚችሉ መሆን ስላለባቸው - ቁጥራቸው እጅግ ብዙ ነው ለማለት አይቻልም ይሆናል። ነገር ግን የመንግሥቱ አስተዳደር ከያንዳንዱ ኢትዮጵያዊ የዕለት ተግባር ጋር የተያያዘ ስለሆነ የአሠራሩን ውጤት መመልከት እንጂ ትምህርት የሚያስፈልግ ባለመሆኑ እንዲህ ያለው አስተዳደር የሚሰጠው አገልግሎት ቢያምር ለማመስገን፤ ቢከፋ ለመንቀፍ የሚችሉት ቁጥራቸው እጅግ ብዙ ናቸው

 

በእውነቱ ስለ ኢትዮጵያ አስተዳደር ጉድለቱ የማን፤ ወይም በምን ምክንያት ለመሆኑ ላይ የአሳብ ልዩነት ይኖራል እንጂ፣ በኢትዮጵያ ውስጥ በጠቅላላው አስተዳደሩን ከመንቀፍ በቀር የሚያመሰግን ሰው ሰምቼ አላውቅም።

 

ተራው ሕዝብ ከርሻ፤ ከንግድ፤ ከፍርድ፤ ከአገዛዝ፤ ከትምህርት፤ ከሕክምና፤ ከመገናኛና እነሱን ከመሳሰሉት፤ ለኑሮው አስፈላጊ ከሆኑት አገልግሎቶች ጋር የተያያዙት ጉዳዮች በቅልጥፍናና በሚገባ ስላልተፈጸሙለት በጠቅላላው የመንግሥቱን ሠራተኞችና ባለ ሥልጣኖች ይወቅሳል። በታችኛው ደረጃ ያሉት የመንግሥት ሠራተኞች - “አገልግሎታችንና ችሎታችን የሚመዛዘንበት፤ በዚያውም መጠን ደመወዛችንና ደረጃችን የሚያድግበት ሕግ ስለሌለና ሥራ፤ የደመወዝና የደረጃ ዕድገት የሚገኝ በወገን፤ ወይም በጉቦ ስለሆነ፤ የመንግሥት ሥራም ትተን የግል ሥራችንን እንዳንሠራ ለዚህ ነፃነት ስለሌለን ሕዝብንም ሆነ ራሳችንን ለማገልገል አልቻልንም” እያሉ ያማሉ። ከነሱ ቀጥለው ወደ ላይ በሹመት ደረጃ ያሉት፡- “ችሎታ የሌላቸው፤ በምቀኝነት የተሞሉ ሚኒስትሮች እንዳይሠሩ ችሎታ ስለሚያንሳቸው፤ የበታቾቻቸውን እንዳያሠሩ ይታወቁና ቦታችነን ይወስዱብናል ብለው በመስጋታቸው ሥራው ወደፊት እንዳይራመድ አገዱት” እያሉ ሚኒስትሮችን ያማሉ፤ ሚኒስትሮች ደግሞ - “ሥራችንን ደህና አድርገን እንዳናቋቁምና የሥራ ችሎታ አላቸው የምንላቸውን ሠራተኞች ቀጥረን እንዳናሠራ የዝርዝሩ ሥራ አመራርና የያንዳንዱ ዝቅተኛ ሹም አመራረጥ ሳይቀር የጃንሆይ ፈቃድ የሚያስፈልገው ስለሆነና ትንንሹን ነገር እንኳ ያለጃንሆይ ፈቃድ እንዳንሠራ ስለተከለከልን፤ ይህ የሥልጣን መከልከል ሥራውን ገደለው” እያሉ ያማርራሉ። ግርማዊነትዎ በበኩሉ - “የያንዳንዱ ሥራ ከባድነትና ከፍ ያለ ሥልጣን የሚጠይቀውን ኃላፊነት መሸከም የሚችሉ ሰዎች ቁጥር በማነሱ ችግር መፈጠሩንና ሥራው እንደሚፈለገው ተፋጥኖ ሊራመድ አለመቻሉን እየገለጸ ያዝናል።”

 

በዚህ አኳኋን ኃላፊነቱ ከታች ወደላይ ሲወረወር፤ ከላይ ተመልሶ ወደታች ሲወረወር ማረፍያው እዚህ ነው ለማለት የአሳብ ልዩነት ይኑር እንጂ፤ የአስተዳደር ጉድለት መኖሩና ሥራው ሰው ሁሉ እንደሚመኘው ተካክሎና ተፋጥኖ ሊራመድ አለመቻሉ በሁሉም ዘንድ የታወቀ ነው ለማለት ይቻላል።

 

፫ የኢትዮጵያ ልማት

ያንድ አገር ልማት ከመንግሥቱ ሥሪትና ከአስተዳደሩ ጋር የተያያዘ ስለሆነ በመንግሥቱ ሥሪትና በአስተዳደሩ መልካምነት፤ ወይም መጥፎነት መጠን ልማቱ ከፍ፤ ወይም ዝቅ ያለ ይሆናለ።

 

የኢትዮጵያ የፖለቲካ፤ የኢኮኖሚክ፤ የሶሻል፤ የትምህርትና እነሱን የመሳሰሉት፤ የሕዝብ ኑሮ ደረጃ መለኪያ የሆኑ ነገሮች ልማት ከሁለት ወገን ሊታይ ይችላል።

 

ካንድ ወገን፡- ዛሬ ኢትዮጵያ በፖለቲካ፤ በኢኮኖሚክ፤ በሶሻልና በሌሎችም እዚህ በተቆጠሩት ነገሮች የደረሰችበት ደረጃ ከግርማዊነትዎ በፊት በነገሡት ነገሥታት ዘመነ መንግሥት ከነበረችበት ደረጃ እጅግ ከፍ ያለ መሆኑ አይጠረጠርም። ነገር ግን ከሌላ ወገን የመንግሥቱ ስሪት ካሁኑ በተሻለ አኳሀን ቢሠራና፣ አስተዳደሩም ካሁኑ በተሻለ አመራር ቢመራ ኖሮ - የኢትዮጵያ ልማት ካሁኑ የበለጠ ከፍ ወዳለ ደረጃ ሊደርስ አይችለም ነበር ወይ? ተብሎ ሲጠየቅ፤ በብዛት የሚሰማው ድምፅ - ካሁኑ ወደበለጠ ደረጃ ለመድረስ ይችል ነበር የሚል ነው።

 

በፖለቲካ የኢትዮጵያ ሕዝብ የምንለው - ከአማራ፣ ከትግሬ፤ ከጋላና ከሌሎችም ልዩ ልዩ ቋንቋ፤ ልማድ፤ ዘር፤ ወይም ሃይማኖት ካላቸው ክፍሎች አንድ ላይ ሆኖ በኢትዮጵያ ዘውድ ሥር የሚተዳደረው ነው። ነገር ግን እነዚህ ልዩ ልዩ ቋንቋ፤ ልማድ፤ ዘር ወይም ሃይማኖት ያላቸው ክፍሎች ምንም እንኳ ባንድ ላይ “የኢትዮጵያ ሕዝብ” የሚል ስም ቢሰጣቸውና ባንድ ዘውድ ሥር ቢተዳደሩ - በደስታም ይሁን በመከራ፤ በመልካም ይሁን በክፉ ጊዜ አንድ ላይ የሚያስተሳስረውና ሕዝብን አንድ የሚያሰኘው፤ የሕብረት ማሠሪያ ያላቸው ናቸው ለማለት አያስደፍርም

 

በኢትዮጵያ ልዩ ልዩ ክፍሎች የሚኖሩ ሕዝቦች - በቋንቋ፤ በልማድ፤ በዘርና በሃይማኖት እንደመለያየታቸው መጠን የሕይወት ዓለማቸውም የተለያየ ነው። ከመሐከላቸው አንዳንዶቹ ከሁሉም የበላይነት ስሜት የሚሰማቸውና ይህ የበላይነት እንዲሁ እንዳለ እንዲኖር የሚመኙ ናቸው። ሌሎቹ - የበላይ ነን ከሚሉት ባንበልጥ አናንስም የማለት ስሜት የሚሰማቸውና ይህኑ ለማረጋገጥ አጋጣሚ ጊዜ ለማግኘት የሚመኙ ናቸው። ሦስተኛ የበታችነት ስሜት የሚሰማቸውና የበላይ ነን የሚሉትን ክፍሎች ኃይል ሰብሮ ነፃ የሚያወጣቸው ክፉ ቀን እንዲመጣ የሚጠብቁና የሚመኙ ናቸው

በዚህ አኳሆን የሕይወት ዓላማቸው የተለያየ ክፍሎች “የኢትዮጵያ ሕዝብ” ከሚባለው ስምና ከንጉሠ ነገሥቱ መንግሥት የጦር ኃይል በቀር ሌላ የሚያስተባብሩዋቸውና አንድላይ የሚያስተሳስሩዋቸው የፖለቲካ ድርጅቶች (Political Institutions) ስለሚጐድሉዋቸው - በእውነተኛው የፖለቲካ ትርጉም የኢትዮጵያ ሕዝብ አንድ ነው ለማለትና ወደ ከፍተኛው የፖለቲካ ደረጃ ደርሷል፤ ወይም በፖለቲካ የበሰለ ነው ለማለት ያስቸግራል

 

አንድ ሕዝብ በፖለቲካ ወደ ከፍተኛ ደረጃ ደርሷል ለማለት የሚቻለው - አባሎቹ የሆኑትን ክፍሎች አንድ አድርጎ የሚይዘው፤ የሕብረትና ያንድነት ማሠርያ ያጠበቀ ሲሆንና እነዚህ አባል የሆኑት ክፍሎች መሪ በሌላቸው ጊዜ በመበታተንና የርስ-በርሳቸውን ጉዳት፤ ወይም ክፋት በመፈላለግ ፈንታ የሕብረት ሥራቸውን ለመቀጠልና መሪያቸውንም ያለ ችግር ለመምረጥ የሚችሉ የሆኑ እንደሆነ ነው። ነገር ግን ዛሬ የኢትዮጵያን ልዩ ልዩ ክፍሎች አንድ ላይ አስተሳስሮ የያዘው፤ የንጉሠ ነገሥቱ መንግሥት የጦር ኃይልና ንጉሠ ነገሥቱ ባይኖሩ የኢትዮጵያ ሕዝብ መሪውን በሰላማዊ መንገድ መርጦ እስኪተካ - አንድነቱ ሳይናወጽ ሊቆይ ይችላል ለማለት ስለማያስደፍር - በፖለቲካ በኩል ብዙ አልተራመደም ለማለት ይቻላል።

 

ኢትዮጵያ በኢኮኖሚክ፤ በኩል ዛሬ የደረሰችበት ደረጃ ምንም እንኳ ድሮ ከነበረችበት ጋር ሲመዛዘን በጣም ከፍ ያለ መሆኑ የታወቀ ቢሆን - ከሌሎች አገሮች ጋር ሲተያይ ዝቅተኛ ሆኖ ይገኛል።

 

ለምሳሌ፡- የተባበሩት መንግሥታት ማኅበር የኢኮኖሚክና የሶሻል ምክር ቤት በቅርቡ የአፍሪቃን የኢኮኖሚክ ልማት ሲያመዛዝን - የያንዳንዱ ሰው መሐከለኛ (Average) ያመት ገቢ፤ በግብፅ፣ የአሜሪካን ዶላር 109፤ በሞሮኮ 191፤ በቱኒስያ 176፤ በጋና 194፤ በናይጀሪያ 96፤ በኬኒያ 78፤ በዩጋንዳ 57፤ በታንጋኒካ 48፤ ሲሆን በኢትዮጵያ 30 መሆኑን ገልጿል። ይህን የተባበሩት መንግሥታት ማኅበር የኢኮኖሚክና ሶሻል ምክር ቤት ያወጣውን ሪፖርት በማስተባበል - የኢትዮጵያ መንግሥት ፕላኒንግ ቦርድ፤ የአሜሪካን ፖይንት ፎርና የኢትዮጵያ መንግሥት ባንክ በየበኩላቸው፤ በኢትየጵያ የያንዳንዱ ሰው ያመት ገቢ የአሜሪካን ዶላር 36 ነጥብ 4፤ 45 ነጥብ 6 እና 40 ነጥብ 8 መሆኑን ገልጸዋል። ነገር ግን የተባበሩት መንግሥታት ማኅበር የኢኮኖሚክና ሶሻል ምክር ቤት የጻፈውን ስሕተት ነው ብለን የኢትዮጵያ መንግሥት ፕላኒንግ ቦርድ፤ የአሜሪካን ፖይንት ፎርና የኢትዮጵያ መንግሥት ባንክ በየበኩላቸው የሰጡትን ቁጥር ብንቀበል እንኳ በማናቸውም አኳሆን በኢትየጵያ የያንዳንዱ ሰው መሐከለኛ ያመት ገቢ በአፍሪቃ ውስጥ ከሁሉም ያነሰ ሆኖ ይገኛል።

 

እንዲሁም የተባበሩት መንግሥታት ማኅበር የትምህርት፤ የሳይንስና የካልቸር ድርጅት - እንደ አውሮፓ አቆጣጠር በ1960 ዓ.ም የአፍሪቃን የትምህርት ልማት ለማመዛዘን ባወጣው ሪፖርት - የሁለተኛ ደረጃንና ከዚያ በላይ ያለውን ትምህርት ትቶ - በያገሩ በትምህርት ዕድሜ ውስጥ ካሉት ሕፃናት የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርት የሚያገኙት - በኮንጎ በመቶ 58፤ በካሜሩን በመቶ 45፤ በጋና በመቶ 55፤ በላይቤርያ በመቶ 21፤ በናይጀርያ በመሐከለኛው በመቶ 67፤ በሱማሌ በመቶ 6 ሲሆን በኢትዮጵያ በመቶ 4 መሆኑ ገልጾአል። የኢትዮጵያ መንግሥት የትምህርት ሚኒስቴርም የሰጠው ቁጥር በመቶ 4 ነጥብ 85 ስለሆነ፤ በኢትዮጵያ በመጀመርያ ደረጃ የሚማሩት ሕፃናት ከብዙዎቹ በአፍሪቃ ውስጥ ካሉት አገሮች የሚያንሱ ሁነው ይገኛሉ።

 

ከዚህ በላይ ለምሳሌ ያኽል ያመለከትኋቸው - ኢትዮጵያ በፖለቲካ፤ በኢኮኖሚክ፤ በሶሻል፤ በትምህርትና እነሱንም በመሳሰሉት የደረሰችበት የልማት ደረጃ፣ እንደስዋ በነፃነት ብዙ ዘመን ከኖሩትና ከሚበዙትም በቅርቡ ከቅኝ ግዛት ነፃ ከወጡት አገሮች ጋር ሲመዛዘን ዝቅ ያለ መሆኑን ስለሚያመለክቱና ይህንም ዛሬ የዓለም ክፍሎች ሁሉ የተቀራረቡ በመሆናቸው ብዙ ኢትዮጵያውያን በማንበብም ሆነ ያላነበቡት ካነበቡት በመነጋገር ስለሚያውቁ፣ ኢትዮጵያ ወደኋላ የቀረችው የመንግሥቱ ባሥልጣኖች የግል ጥቅማቸውን እየተከታተሉ በጠቅላላው የሀገሪቱንና የሕዝቡን ጥቅም ችላ በማለታቸው ነው ብለው ቅር ይላቸዋል

 

፬ የተጠራቀመ ዕዳ

እላይ በብዙ ቦታ እንዳመለከትሁት ግርማዊነትዎ በማናቸውም በኩል “ለኢትዮጵያ ዕድገት የሠራው እጅግ ብዙ መሆኑን ጤነኛ አእምሮ ያላቸው ኢትዮጵያውያን ሁሉ አይክዱትም” ከግርማዊነትዎ በፊት በኢትዮጵያ የነገሡ ነገሥታት ሁሉ በየዘመነ መንግሥታቸው ከሀገራቸው ልማት ድርሻ ድርሻቸውን ቢሠሩ ኖሮ ግርማዊነትዎ ከሠራው ጋር አንድ ላይ ዛሬ ኢትዮጵያ የምትገኝበትን ደረጃ እጅግ ከፍ ያደርገው ነበር።

 

ምንም እንኳ በግርማዊነትዎ ዘመነ መንግሥት ለኢትዮጵያ ልማት የተሠራው ብዙ ቢሆን - በጠቅላላው ካልተሠራው ጋር ሲመዛዘን አንሶ ስለሚታይ - ግርማዊነትዎና መንግሥቱ የተጠራቀመ ዕዳ በሙሉ ሊከፍሉ ባመቻላቸው ተወቃሾች ሆኑ

 

ግርማዊነትዎ በፖለቲካ በኢኮኖሚ፤ በሶሻል፤ በአስተዳደር፤ በትምህርትና እኒህንም በመሳሰሉት ሁሉ ለኢትዮጵያ ያደረገውን በመመልከት ከኢትዮጵያ ሕዝብ ደስታና ምስጋና እንጂ ቅርታና ሐሜት አይጠብቅም። ከሌላ ወገን ደግሞ የኢትዮጵያ ሕዝብ በፖለቲካ፤ በኢኮኖሚክና እነሱን በመሳሰሉት የደረሰበት ደረጃ በረዥም የነፃነት ዘመኑ ሊደርስበት ከሚገባው በጣም ዝቅ ያለ ነው ብለው የሚያምኑ ሰዎች በበኩላቸው ኢትዮጵያ በነፃነት አብረዋት ከኖሩት አገሮች ተለይታ ወደኋላ መቅረትዋንና በነዚህ በነፃነት ጓደኞችዋ ለመድረስ ገና ወደፊት የሚያስፈልገው ድካምና ሥራ በጣም ብዙ መሆኑን ሊመለከቱ ያልተደረገው የሚያስርባቸውን ያኸል የተደረገው ሳያጠግባቸው እየቀረ ትዕግሥት ወደማጣትና ወደመበሳጨት፤ መንግሥቱንም ወደመውቀስ ይደርሳሉ። ይህም፡- ሰጭ የሰጠውን ቆጥሮ ለሰጠው የሚገባ ምስጋና ባለማግኘቱ ሲያዝን ተቀባይ በበኩሉ ሳገኝ ይገባኛል የሚለውንና ገና ያላገኘውን ቆጥሮ ማዘኑ በጠቅላላው በሰው ባሕርይ ውስጥ ያለና የተለመደ በመሆኑ ነው

፭. የአሳብ መግለጽ መብት

ማናቸውም ሰው በጽሑፍም ይሁን በቃል አሳቡን የመግለጽ መብት እንዳለው በኢትዮጵያ ሕገ - መንግሥት የታወጀ ሲሆን ይህ መብት በሥራ ባለመፈጸሙ በሰፊው ቅርታ የፈጠረ ከመሆኑም በላይ ጸሐፊዎቹ ወይም ተናጋሪዎቹ የመንግሥት ጠላቶች እንደሆኑ ተቆጥረው ብዙ ችግር ይደርስባቸዋል የሚል ድምፅ ስላለና ይህም ዛሬ በሰፊው ስለታመነ መንግሥቱን ለሚያደርገው መልካም ነገር ከሚያስመሰግነው ይልቅ ላላደረገው ክፉ ነገር በስውር የሚያማውና የሚነቅፈው ሰው እየበዛ ሔደ።

 

ሰው በተፈጥሮው ለተከለከለ ነገር ረሀቡ የጸና ስለሆነ መንግሥቱን ማመስገን ካልሆነ መንቀፍ ክልክል ነው የሚባለው ወሬ የገነነ በመሆኑ በያካባቢውና በየጓዳ መንቀፉና ማማቱ ላይቀር ይህ አልበቃው ብሎ እንደተጨቆነ ወይም እንደታፈነ ቆጥሮታል. .

ከዚህም ሌላ መንግሥት የአሠራሩ ጉድለት በጋዜጣ፤ ወይም በጉባኤ በገሃድ እንዳይገለጽ መከልከል ብቻ ሳይሆን በስውር የሚያሙትንና የሚወቅሱትንም በሰላይ ይከታተላቸዋል የሚል እምነት ስለተስፋፋ በያካባቢው የጭቆናና የመታፈን ስሜት ብቻ ሳይሆን የማማረር ድምጽ መስማት ከጀመረ ቆይቶአል።

 

ይህ ሁሉ የጭቆና ወይም የመታፈን ስሜትና የማማረር ድምፅ የተመሠረተበት ወሬ፤ ወይም እምነት እውነት ሳይሆን ይችላል። የመታፈን ስሜትና የማማረር ድምፅ መኖሩ ግን የማይጠረጠር ነው።

 

ስለዚህ እንዲህ ያለው ክፉ ስሜትና ክፉ ድምፅ የተመሠረተበት ወሬና እምነት አሰት ቢሆንም ስሜቱና ድምፁ መኖሩ ብቻ በመንግሥቱና በሕዝቡ መሐከል ሊኖር ለሚገባው የመተባበር ግንኙነት ብርቱ መሰናከል ስለሆነ የሚወራው ክፉ ወሬና በወሬው መሠረት በሕዝቡ መሐከል የተፈጠረው እምነት አሰት መሆኑን በቃልም፤ በሥራም ማስረዳት የመንግሥቱ ፋንታ ነው።

 

ይህ እስኪሆን ድረስ ሕዝቡ የሚወራውን ወሬና መንግሥቱም የሚያሳድደው መሆኑን አምኖ፤ አሰቱን ከእውነት ሳይለይ፤ አንዱን በብዙ እያበዛና በጎውን ወደ ክፉ እየለወጠ፤ ሁሉንም ባንድ ላይ ማቡካቱንና ማፍላቱን ይቀጥላል። እንዲሁ ታፍኖ የሚፈላም ካልተነፈሰ ወደ መፈንዳት ይደርሳል።

 

፮. ሰላምን ለመሥራት የሁከትን መሠረት ማጥፋት ያስፈልጋል

ከዚህ በቀደሙት አርእስቶች እንዳመለከትሁት ላለመደሰት፤ ለቅርታና ለሁከት ምክንያት የሆኑት ነገሮች እንዲሁ እንዳሉ ተቀምጠው ዘላቂ የሆነ ሰላም ይገኛል ብሎ ማን አስቸጋሪ ይሆናል።

 

ዛሬ ኢትዮጵያ ከሌሎች የዓለም ክፍሎች ፤ ሕዝቧ ከሌሎች የዓለም ሕዝቦች መሐከል የሚኖሩበት ጊዜ ስለሆነ፤ የመንግሥቱ ሥሪት፤ አስተዳደሩ፤ የፖለቲካ፤ የኢኮኖሚክ፤ የሶሻልና እነሱን የመሳሰሉት ሁሉ ልማት፤ የሕዝቡም መብት ከሌሎች አገሮች የመንግሥት ስሪት፤ አስተዳደርና የሕዝብ መብት ጋር በሙሉ አንድ ዓይነት ሊሆን ባይቻል ተመዛዛኝ መሆን እንዳለበት የታወቀ ነው።

 

ስለዚህ የኢትዮጵያ መንግሥት ስሪት፤ አስተዳደሩና የልማት ፕሮራም ከሌሎች አገሮች ተመዛዛኝ በሚሆንበት መንገድ ዛሬ ባይሆን ነገ፤ ነገ ባይሆን ከነገወዲያ መሻሻሉ ስለማይቀር በነገ፤ ወይም በተነገወዲያ ፋንታ ዛሬ በሌላ ሰው ፈንታ ግርማዊነትዎ እንዲሻሻል ቢያደርግ ለኢትዮጵያ ዕድገት የመሥራችነትን ብቻ ሳይሆን የደምዳሚነትን ዋጋ ጭምር ታሪክ ይከፍለዋል

 

አባት - የሚወደውን ልጁን እየበላ፤ እያጠጣ፤ እያለበሰ፤ ለትምህርት ሲደርስ እያስተማረ፤ ባለበጎ ምግባር እንዲሆን እየቀጣ ያሳድገዋል። ልጁም በበኩሉ ካባቱ ሥር ወጥቶ ለመኖር የሚችልበት ሌላ መንገድ አለመኖሩንና በዙሪያው የሚኖሩ የዕድሜ ጓደኞቹ የሚኖሩበት ከሞላ ጎደል እሱ በሚኖርበት ሁኔታ መሆኑን ስለሚያውቅ፣ ያባቱ ተግሳጽም ሆነ ቅጣት ሳይከብደው ተቀብሎ ይኖራል። ካደገና ጎልማሳ ከሆነ በኋላ ግን፣ አባቱ እንደታናሽ ሕፃን ልመልከትህ ያለው እንደሆነ፤ በግል ጉዳዩ ልግባ ያለ እንደሆነ፤ እንደ ጓደኞቹ ውጭ አምሽቶ ሲገባ ልምታህ ያለው እንደሆነ፤ ማዘንና ይወደው የነበረ አባቱን መጥላት ይጀምራል። ይህም ሁኔታ የቀጠለ እንደሆነ አባትና ልጅ ተማርረው ለመለያየትና ክፉ ለመተሳሰብ ይደርሳሉ። ነገር ግን ብልህ አባት የልጁን ማደግና ስሜቱን አስቀድሞ ተመልክቶ በራሱ እምነት የሚያገኝበትንና ያለሞግዚት ሊተዳደር የሚችልበትን መንገድ የመራው እንደሆነ፤ አባትና ልጁ እየተደጋገፉ እንደተፋቀሩ ይኖራሉ። ግርማዊነትዎም ለኢትዮጵያ ሕዝብ ብልህ አባት እንደ መሆኑ መጠን በትምህርት ያሳደጉት ሕዝብዎ የጎልማሳነት ስሜት ሲሰማው በራሱ እምነት አግኝቶ ያለሞግዚት በሚተዳደርበት መንገድ ቢመራው አሳድጎ፤ አስተምሮ፤ ራሱን ያስቻለውን አባት፤ እንኳን በሕይወቱ ሳለ ካለፈም በኋላ መታሰቢያውን ሲወድና ሲያከብር ይኖራል እንጂ ራሱን ስላስቻለው በማናቸውም መንገድ በክፉ አያስታውሰውም

 

፯. የአሳብ ማጠቃለያ፡-

የኢትዮጵያ መንግሥት ሥሪት፤ አስተዳደሩና በፖለቲካም ሆነ በኢኮኖሚክና በሶሻል ልማት ሕዝቡ ዛሬ ያለበት ደረጃ በብዙ ኢትዮጵያውያን መሐከል ላለመደሰትና ለቅርታ ዓይነተኛ ምክንያቶች መሆናቸውንና እነዚህም ምክንያቶች በጊዜ ካልተሻሻሉ ይዋል ይደር እንጂ ለሁከት መነሻ መሆናቸው የማይቀር መሆኑን ከዚህ በላይ በየአርእስቱ እንደተቻለኝ ባጭሩ ለማመልከት ሞክሬአለሁ። ከዚህ በኋላ እነዚህ ለቅርታ ምክንያቶች የሆኑትና ለሁከትም መነሻዎች የሚሆኑትን ነገሮች የሚሻሻሉበት የመሰለኝን አሳብ ቀጥዬ ለማመልከት እንዲፈቀድልኝ በፍፁም ትሕትና ግርማዊነትዎን እለምናለሁ።

 

ሀ/ ከሁሉ አስቀድሞ የኢትዮጵያ ሕገ መንግሥት መሻሻል ያስፈልገዋል። እንዲሁ ያለውም የሚሻሻለው ሕገ መንግሥት ከሁሉም የመጨረሻ፤ ዘመናዊ እንደመሆኑ መጠን በጣም የተሟላና ከብዙዎቹ አገሮች ሕገ መንግሥት የበለጠ የሕዝብን መብት የሚጠብቅ ቢሆን ግርማዊነትዎን በዓለምና በኢትዮጵያ ሕዝብ ፊት የሚያስወድድና የሚያስከብር ከመሆኑም በላይ ለግርማዊነትዎ ከእንግዲህ ወዲያ በተረፈው ዘመኑ ልቡን ያለማቋረጥ የሚያረካ፤ የደስታ ምንጭ ይሆናል። ያለዚያም ከኢትዮጵያ ሕዝብ ኑሮ የሚስማማ መሆኑ ሳይቀር ከሌሎች አገሮች ሕገ መንግሥት የሚመዛዘን እንጂ በማናቸውም በኩል የሚያንስ የሆነ እንደሆነ ዞሮ ዞሮ ቅርታ መተውና ማሳማቱ አይቀርም።

 

በዚህ አኳሆን የሚሻሻለውን ሕገ መንግሥት የሚያሰናዳ፤ የሕገ መንግሥት ትምህርት ያላቸውና የኢትዮጵያን ልማድና ሕግ የሚያውቁ ሰዎች ያሉበት አንድ ኮሚሲዮን ቢቋቋም ሥራውን እጅግ ቢዘገይ ባንድ ዓመት ውስጥ ጨርሶ ሊያቀርብ ይችላል። ካወቀውና ከተከራከረበት በኋላ የሚሻሻል ነገር ቢኖር እንደገና ተሻሽሎ፤ ግርማዊነትዎና የኢትዮጵያ ፓርላማ፤ ወይም ግርማዊነትዎና ጠቅላላው የኢትዮጵያ ሕዝብ፤ በሪፈራንደም ሲቀበሉት እንዲሠራበት ይደረጋል። ከዛሬ ጀምሮ የሚሻሻለው ሕገ መንግሥት እሥራ ላይ እስኪውል ድረስ ያንድ ዓመት ተኩል ጊዜ ይወሰድ ይሆናል። ከዚህ በላይ ባመለካትሁት ግርማዊነትዎ የሚስማማ የሆነ እንደሆነ እንደዚህ ለማድረግ የወሰነ መሆኑን ለሕዝብ የሚገልጽ አንድ ማስታወቂያ ቢሰጥ መልካም ይመስለኛል።

 

ለ/ ሁለተኛው መሻሻል የሚያስፈልገው፣ የመንግሥቱ አስተዳደር መሆኑን እላይ አመልክቻለሁ። ለመንግሥቱ አስተዳደር ኃላፊ የሚሆኑ ባለሥልጣኖች፣ ለማንኛውም ጥፋትና ጉድለት ተከሳሾችና ተወቃሾች መሆን ስላለባቸው ለዚህ እንዲመች፣ ኢትዮጵያን ከግርማዊነትዎ በታች የምናስተዳድርበት የፖለቲካ፤ የኢኮኖሚክና የሶሻል፤ የአስተዳደርና የትምህርት፤ እነሱንም የመሳሰሉ የሌሎች አገልግሎቶች ፕሮግራም፤ አለን የሚሉ ሰዎች በየጓዳቸው ፕሮግራማቸውን በተወሰነ ጊዜ አሰናድተው፤ በጋዜጣ አሳትመው ለሕዝብ እንዲያስታውቁ ቢደረግ እንዲህ ያሉት ፕሮግራሞች ባዲስ አበባ ብቻ ሳይሆን በየጠቅላይ ግዛቱ፤ በየባለቤታቸው አማካይነት ሰፊ ክርክር ከተደረገባቸውና ሕዝብ ደህና አድርጎ ካወቃቸው በኋላ እጅግ ቢዘገይ ካንድ ዓመት ተኩል እስከ ሁለት ዓመት ድረስ፤ ጠቅላላ ምርጫ ተደርጎ የድምጽ ብልጫ ያገኘው ፕሮግራም ባለቤቶች ወደ ግርማዊነትዎ ቀርበው ከግርማዊነትዎ በታች ኢትዮጵያን ለማስተዳደር ይሾማሉ፤ በዚህ አሳብ ግርማዊነትዎ የሚስማማ የሆነ እንደሆነ ይህን ለማድረግ የወሰነ መሆኑን አስቀድሞ ለሕዝብ ማስታወቅ የሚጠበቅም ይመስለኛል።

 

ሐ/ ከዚህ በላይ በለ/ ፊደል እንዳመለከትሁት ፕሮግራማቸው በሕዝብ ተመርጦ፤ ግርማዊነትዎ የሚሾማቸው ባለሥልጣኖች ለመንግሥቱ አስተዳደር ኃላፊነቱን እስኪቀበሉ ድረስ (ለጊዜው) ግርማዊነትዎ ለአስተዳደሩ ኃላፊ አድርጎ የሚያስቀምጠው ባለሥልጣን ለየክፍሉ ሥራ ይስማማሉ የሚላቸውን ሰዎች መርጦ ለግርማዊነትዎ እያቀረበ እሱም ለሥራውም፤ ለሠራተኞችም ጉድለት እሱ እስከ ሥራ ጓደኞቹ ተከሳሽና ተወቃሽ እንዲሆን ቢደረግና ይህም መደረጉ ለሕዝብ ቢገለጽ መልካም ይመስለኛል።

 

መ/ ስለ አሳብ መግለጽ መብትና ስለ ሰላማዊ ስብሰባ፤ በኢትዮጵያ ሕገ መንግሥት የታወጀው በሥራ ላይ ባለመዋሉ፤ ቅርታ የፈጠረና ለነቀፋ ምክንያት የሆነ መሆኑን እላይ ገልጫለሁ፤ በሥራ ያልዋበትም ምክንያት ለኔ እንደሚመስለኝ “የአሳብ መግለጽና የሰላማዊ ስብሰባ መብት በሕግ ይወሰናል” የሚል ክፍል ጭምር በሕገ መንግሥቱ ስላለና እንዲህ ያለው ሕግ ሳይወጣ በመቅረቱ ሳይሆን አይቀርም።

 

አሁን የሚያስፈልግ የሚመስለኝ፡- በጋዜጣም ሆነ በጉባኤ የሚገለጽ አሳብ የሕዝብን ሞራል የሚያበላሽና አላግባብ የሰውን መብት የሚጎዳ የሆነ እንደሆነ በሕግ በተቋቋመ ፍርድ ቤት በኩል ቅጣት የሚያስከትል መሆኑን የሚገልጽ ሕግ እንዲወጣ ተደርጎ ማናቸውም ሰው አሳቡን በጋዜጣም ሆነ በጉባኤ ለመግለጽ፤ ወይም ሰላማዊ ስብሰባ ለማድረግ መብቱ ያልተከለከለ መሆኑን፤ እንዲሁም ዓቅም ያለው ሰው የግል የጋዜጣ ቤት ለማቋቋም ያልተከለከለ መሆኑን ለሕዝብ ማስታወቅ ነው።

 

በዚህ ማስታወሻ በመጀመርያው ክፍል እንዳመለከትሁት ስለ ኢትዮጵያ መንግሥት ሥሪት፤ ስለ አስተዳደሩና ስለ ጠቅላላው የልማት ፕሮግራም፣ በሕዝብ መሐከል ቅርታ መኖሩን ስላወቁ በቅርቡ ሁከት አስነሥተው የነበሩ ሰዎች ይህን ሁሉ እናሻሽላለን ብለው ሰብከው ነበር። ስለዚህ “አሁን መንግሥቱ የማሻሻል ሥራ የጀመረ እንደሆነ ሁከቱን ባስነሡት ሰዎች ተመርቶ፤ ወይም የእነሱ ስብከት በሕዝብ መሐከል በፈጠረው ስሜት ተገዶ ነው ተብሎ ሊታማ ስለሚችል ለጊዜው የማሻሻል ሥራ አለመጀመር ይሻላል” የሚል አስተያየት ሊኖር ይችላል። ነገር ግን እንዲህ ያለው አስተያየት ላንዳንድ ጥቃቅን ነገር ሊያገለግል የሚችል ቢሆን እንኳ ካንድ ሕዝብና ከመንግሥት ታሪክ፤ በጠቅላላውም ካንድ አገር ሕይወት ጋር ለተያያዘ ታላቅ ጉዳይ ሊያገለግል የሚችልም፤ የሚገባም አይደለም።

 

 

በዚህ ማስታወሻ ያቀረብኩትና እሱን የመሳሰለ የማሻሻል አሳብ ሁሉ፤ ሁከት ካስነሱት ሰዎች በፊት በሌሎች አገሮች ሲሰበክ ያልኖረ ወይም ያልተደረገ፣ አዲስ ነገር አይደለም። በኢትዮጵያም ዛሬ ባይሆን ነገ በግርማዊነትዎ ጊዜ ባይሆን በሌሎች መደረጉ አይቀርም። ነገር ግን ሊደረግ የሚገባውን መልካም ነገር አድሮ የማይገኝ ሽሙጥ ያስከተለ ይሆናል በማለት ብቻ ሳያደርጉ መቅረት. . . ግርማዊነትዎ የታሪክ ሽልማት ለሌሎች፤ ላልደከሙት አሳልፎ ወደ መስጠት ስለሚያደርስ፤ ሊያዝ የሚገባው አስተያየት አይመስለኝም። ከዚህ ሁሉ በላይ ሌሎች እናደርገዋለን ብለው ያወሩትን መልካም ነገር አናደርግም በማለት ከሚገኘው ምስጋና በማድረጉ ምክንያት ሀሜት የሚመጣ ቢሆን እንዲህ ያለውን ሀሜት መቀበል ብዙ ጊዜ የሚሻልና የሚጠቅምም መሆኑ የታወቀ ነው።

ግርማዊ ሆይ

በዚህ ማስታወሻ የገለጽኋቸው አንዳንድ ነገሮችና የገለጽሁበት ቋንቋ ትንሽ መረር ያለ መሆናቸው ይሰማኛል። እንዲሁም ሰው ሆኖ ለተፈጠረ ሁሉ ከመራራ እውነት የተቀመመና የለዘበ ከንቱ ውዳሴ እንደሚጣፍጥ አውቃለሁ። ነገር ግን ዞሮ ዞሮ ከንቱ ውዳሴ የሚያራራውን ጣፋጭ ፍሬ የሚለቅሙና በሱም የሚጠቀሙ አሞጋሾቹ ብቻ በመሆናቸው ተሞጋሾቹ ሁልጊዜም ቢሆን ከመራራው እውነት ጋር ቀሪዎች ናቸው። ስለዚህ ግርማዊነትዎን በሚጣፍጥ ከንቱ ውዳሴ ለማታለልና የሚጎዳውን የሚጠቅም አስመስሎ ለማሳየት ከመሞከር መራራም ቢሆን በኔ አስተያየት ለግርማዊነትዎና ለኢትዮጵያ ሕዝብ ለዘለቄታው ጠቃሚ የመሰለኝን አስተያየት መግለጽ ስለመረጥሁ፤ ይህኑ በፍጹም ቅንነትና በፍጹም ትሕትና አቀርባለሁ።

ጥር ፳፫ ቀን ፲፱፻፶፫/ ዓ.ም

የግርማዊነትዎ አገልጋይ፤

ሐዲስ ዓለማየሁ

 

 

 

    ·  ስለ ክቡር ዶ/ር ሐዲስ አለማየሁ፤

ደራሲው ያሳተሟቸው መፅሐፍት፤ የትምህርትና የትምህርት ቤት ትርጉም፣ ተረት ተረት የመሠረት፣ ፍቅር እስከመቃብር፣ ኢትዮጵያ ምን አይነት አስተዳደር ያስፈልጋታል?፣ ወንጀለኛው ዳኛ፣ የልምዣት፣ ትዝታ የተባሉ ሲሆኑ ሌሎች ያልታተሙ በርካታ ሥራዎች እንዳሏቸው የሕይወት ታሪካቸው ያመለክታል።¾

    

 

ብሉምበርግ የተሰኘው ሚዲያ በኢትዮጵያ በሲሚንቶ ማምረቻ የኢንቨስትመንት ሥራ ላይ ተሠማርቶ የነበረው ዳንጎቴ ሲሚንቶ ፋብሪካ በጫና ምክንያት ሊዘጋ እንደሚችል ማስጠንቀቁን የሚመለከት ዜና ሰሞኑን ይዞ ወጥቷል።


ዜናው መሠረት ያደረገው የኦሮሚያ ክልላዊ መንግሥት በቅርቡ በክልሉ ከሚገኙ የሲሚንቶ ፋብሪካዎች አመራሮች ጋር በመወያየት ኩባንያዎች ጠቅልለው ይዘውት የነበረውን የሲሚንቶ ጥሬ ዕቃ የማውጣት ሥራ ለክልሉ ወጣቶች እንዲለቁ ማድረጉን ተከትሎ ዳንጎቴ ሲሚንቶ ፋብሪካ ቅሬታ ስለገባው መሆኑ ተመልክቷል።
የኦሮሚያ የኮሙኒኬሽን ጉዳዮች ጽ/ቤት ኃላፊ አቶ አዲሱ አረጋ ዜናው ከተሰማ በኋላ በፌስቡክ ገፃቸው ላይ የሚከተለው ምላሽ አስፍረዋል።

 

*** *** ***

 

የኦሮሚያ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስት የስራ አጥነት ችግርን ለመፍታት ዘርፈ ብዙ ስራዎች በማከናወን ላይ ይገኛል። በክልሉ ለወጣቶች የስራ ዕድል ሊፈጥሩ የሚችሉ ዘርፎችን በመለየት ወደ ተጨባጭ ተግባርም ገብቷል። ከዚህም ዉስጥ ለሲሚንቶ ግብዓት የሚዉሉ ማዕድናት ለወጣቶች የስራ ዕድል እንዲዉል ማድረግ አንዱ ነዉ። የማዕድን ቦታዎችን በተመለከተ የክልሉ መንግስት ሁለት መሰረታዊ እርምጃዎችን ወስዷል። አንደኛዉ እርምጃ የሲሚንቶ ማምረቻ ፋብሪካ ሳይኖራቸዉ የማዕድን ቦታዎችን በተለያየ መንገድ ይዘዉ ምንም እሴት ሳይጨምሩ አሸዋ እና ፑሚስ እያፈሱ ሲሸጡ የነበሩ "ባለሀብቶች" ላይ የተወሰደ እርምጃ ነዉ። እነዚህ "ባለሀብቶች" ከዚህ ዘርፍ እንዲወጡ እና የማዕድን ቦታዉ ለስራ አጥ ወጣቶች እንዲተላለፍ መደረጉን መግለጻችን ይታወሳል።


ሁለተኛዉ እርምጃ በክልላችን የሚገኙ የሲሚንቶ ፋብሪካዎች በሲሚንቶ ምርት የዕሴት ሰንሰለት ለሲሚንቶ ግብዓት የሚዉለዉን የማዕድን ጥሬ ዕቃ ከማዉጣት ጀምሮ ያለዉን ሁሉንም ስራ ራሳቸዉ ኩባንያዎች ጠቅልለዉ ይሰሩ ስለነበረ፣ ከዕሴት ሰንሰለቱ ዉስጥ ማዕድን የማዉጣቱን ስራ ለተደራጁ ወጣቶች እንዲለቁ (outsource) እንዲያደርጉ ማድረግ ነዉ። በዚህም መሰረት ከሲሚንቶ ፋብሪካዎቹ ባለሀብቶችና የማኔጅመንት አካላት ጋር በተደረገ ዉይይት የሲሚንቶ ፋብሪካዎቹ ከዕሴት ሰንሰለቱ ዉስጥ ጥሬ ዕቃን የማቅረብ ጉዳይ ለወጣቶቹ በመልቀቅ የስራ ዕድል እንዲፈጠርላቸዉ በመስማማት፣ ወጣቶቹ የሚያመርቱተን ጥሬ ዕቃም ገዝተዉ ለመጠቀም ተስማምተዉ በይፋ ዉል ተፈራርመዉ ወደ ተግባር ገብተዋል። በዉላቸዉ መሰረትም ያለምንም የስራ መስተጓጎል በመገበያየት ላይ ይገኛሉ። በዚህ ዘርፍም በሺህዎች ለሚቆጠሩ ወጣቶች የስራ ዕድል መፍጠር ተችሏል።


የሲሚንቶ ምርት ግብዓት ማዕድናትን ማምረት ኩባንያዎች ለስራ አጥ ወጣቶች ጥቅም እንዲዉል የማድረጉ ጉዳይ ከሲሚንቶ አምራች ኩባንያዎች ጋር በተደረገ መቀራረብ እና ሰፋ ያለ ዉይይት ኩባንያዎቹ ፈቃደኛ ሆነዉ የተፈጸመ ነዉ። ይህ ስምምነት ለሲሚንቶ አምራች ኩባንያዎች አስተማማኝ እና ዘላቂነት ያለዉ ግብዓት እንዲያገኙ በማድረግ ምርታማነታቸዉ እንዲያድግ የሚያግዝ ነዉ። በተጨማሪ በሲሚንቶ የዕሴት ሰንሰለት በግብዓት አቅርቦት የወጣቶቻችንን ተሳትፎ እና ተጠቃሚነት የሚያረጋግጥ መሆኑ የታመነበት ነዉ።


የሲሚንቶ ግብዓት ማዕድናትን በተመለከተ የተደረሰዉ ስምምነት እና አፈጻጻሙ ከላይ ተገለጸዉ ሆኖ ሳለ ብሉምበርግ የተባለ ሚዲያ ጁን 22/2017 " ከማዕድን ማዉጫ ዉዝግብ ጋር በተያያዘ ዳንጎቴ የኢትዮጵያ ፋብሪካዉን ሊዘጋ ነዉ " የሚል ዘገባ አውጥቷል። ይህ ዘገባ ዉሸት እና መሰረተ ቢስ ነዉ። ከዳንጎቴም ሆነ ከሌሎች የሲሚንቶ ፋብሪካዎች ጋር ከላይ በተጠቀሱት መሰረታዊ ሀሳቦች ላይ መግባባት ተደርሶ ወደ ተግባር ከተገባ በኋላ ምንም የተነሳ ዉዝግብ የለም። በዳንጎቴም ይሁን በሌሎች የሲሚንቶ ፋብሪካዎች የቀረበ ቅሬታም የለም። ዳንጎቴም ሆነ ሌሎቹ የሲምንቶ ፋብሪካዎች ፍጹም በተረጋጋ ሁኔታ ስራቸዉን በማከናወን ላይ ናቸዉ።


ከዚህ በተጨማሪ የብሉምበርግ ኮሬስፖንደንት በዚህ ዙሪያ የኦሮሚያ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስት በኩል ጉዳዩ የሚመለከታቸዉን አካላት አላነጋገረም። በዘገባዉ ስማቸዉ የተጠቀሰዉ የኦሮሚያ የትራንስፖርት ባለስልጣን ዋና ስራ አስኪያጅ አቶ ታከለ ኡማ ሲሆን ጋዜጠኛዉ ከእርሳቸዉ ጋር ስለ ኦሮሚያ ኦይል ካምፓኒ ምስረታ እንጂ በማዕድን ጉዳይ ምንም ሀሳብ እንዳልተለዋወጡ ታዉቋል። በመሆኑም ዘገባዉ የኦሮሚያ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስትን አቋም የሚገልጽ ሀሳብ ጉዳዩ በቀጥታ ከሚመለከታቸዉ የክልሉ የመንግስት የስራ ሀላፊዎች ሀሳብ ያልተካተተበት ነዉ። ይህ ደግሞ ዘገባዉ መሰረታዊ የጋዜጠኝነት የስነ ምግባርን ያልተከተለ የክልሉን መንግስት መልካም ስም ለማጉደፍ ሆን ተብሎ የተሰራ ተራ ፕሮፓጋንዳ ስለመሆኑ ማስረጃ ነዉ።


የዚህ አይነት ፕሮፓጋንዳ ዋነኛ ዓላማ የኦሮሚያ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስት ኢንቨስትመንትን በአግባቡ የማያስተናግድ አስመስሎ በማቅረብ የክልሉ መንግስት የወጣቶችን የስራ አጥነት ችግር እና ሌሎች የመልካም አስተዳደር ችግሮችን ለመፍታት እያደረገ ያለዉን ጥረት ማደናቀፍ ነዉ። የክልሉን መንግስት መልካም ስም በማበላሸት በጥርጣሬ እንዲታይ ማድረግ ነዉ። የዚህ ዓይነት የፕሮፓጋንዳ ዘመቻዎች ከዚህ በፊት በሀገር ዉስጥ የተለያዩ ሚዲያዎች ተሞክረዉ ስለተጋለጡ ግባቸዉን ሳይመቱ ቀርተዋል። የክልሉ መንግስት የሚወስናቸዉ ዉሳኔዎች እና የሚሰራቸዉ ስራዎች ሕገ መንግስቱን መሰረት ያደረጉ እና ከምንም በላይ የህዝቡን ተጠቃሚነት ከግምት ያስገቡ ናቸዉ። በመሆኑም በየትኛዉም ሚዲያ ፕሮፓጋንዳ ሚደናቀፉ እንዳልሆነ ሊታወቅ ይገባል። በመሆኑም ከዚህ በፊት በሀገር ዉስጥ ሚዲያዎች ተሞክሮ ያልተሳካን የፕሮፓጋንዳ ዘመቻ በዉጭ ሀገር ሚዲያዎች ለማሳካት መሞከር ተቀባይነት የለዉም።¾

ቁጥሮች

Wednesday, 28 June 2017 11:54

 

      1923 ዓ.ም የመጀመሪያው የኢትዮጵያ ህገ መንግስት የተዘጋጀበት ዓመት

 

1948 ዓ.ም ሁለተኛው ኢትዮጵያ ህገ መንግስት በሥራ ላይ የዋለበት ዓመት

 

1979 ዓ.ም በደርግ ዘመን ኢ.ሕ.ዴ.ሪበመባል የሚታወቀው ህገ መንግስት የፀደቀበት ዓመት

 

1987 ዓ.ም አሁን በሥራ ላይ ያለው የኢ.ፌዴ.ሪ ህገ መንግስት የፀደቀበት ዓመት።

 

ምንጭ፡- ኅብረ ኢትዮጵያ መፅሀፍ ቅፅ 2 ገፅ 182 እና 183 

በአዲስ አበባ በተለያዩ የከተማዋ ክፍሎች ላለፉት ሁለት አስርተ ዓመታት ልማቶች በመንግስትና በግል ኢንቨስተሮች ሲከናወኑ መቆየታቸው ይታወቃል።

 

ይህ ሁሉ ልማት ሲካሄድ ዋነኞቹ ተጎጂዎችና እንግልት የሚደርስባቸው ለብዙ ዓመታት ጎጆ ቀይሰው ከተማዋን ቆርቁረውና ማህበራዊ ኑሮን አዳብረው ለብዙ ዓመታት ከኖሩበት መንደር ያለምርጫቸውና ያለ ፍላጎታቸው እንዲነሱ መደረጉ ለተነሺዎቹ ምን ያህል ፈታኝ እንደሆነ ለመገመት አያዳግትም።

 

ለዘመናት ከኖሩበት መንደር የማይመጥን የጣሪያና የግድግዳ ካሣ በመስጠት ብቻ፣

1.  በብዙ ኪሎ ሜትር ከኖሩበት መሀል ከተማ ርቀው ወደ ከተማ ዳርቻ እንዲሰፍሩ መደረጉ፣

2.  በምትክ የሚሰጣቸው ቦታም ቢሆን መሃል ከተማ ውስጥ ይዘውት የነበረውን የመሬት ይዞታ ደረጃን እንኳ ያላገናዘበና የማይመጥን ከመሆኑም በላይ ምንም አይነት ማካካሻ ሳይበጅለት እንዲፈናቀሉ መደረጉ፣

3.  3ቱ ዋንኞቹ መሠረት ልማቶች ባልተሟሉበት ሁኔታ እንዲነሱና በአዲሱ መንደር በዚሁ እጦት ምክንያት እንዲንገላቱ መደረጉ፣

4.  ከዚህም በላይ አልፎ ከመነሳቱ ጋር የተያያዘው አዲሱ ሠፈር መተዳደሪያ ከሆነው የሥራ ተቋሞቻቸው በመራቁ፣ የሚደርሰው ጫና፣

5.  በአዲሱ መንደር በአቅራቢያው ለልጆች ትምህርት ቤቶች፣ የጤና ጣቢያ መገበያያ ቦታና የመሳሰሉት ያለመኖራቸው ተጨማሪ ጫና ከመፍጠራቸው በላይ በግምት ውስጥ ያልተካተቱ ችግሮች በመሆናቸው በልማት ተነሺዎች ላይ ድርብ ድርብርብ ችግርና እንግልት ከመዳረጋቸውም በተረፈ ጥምር አዲስ የቤት ሥራ ባለዕዳ የተደረጉ፣ ዜጎች ሆነው እናገኛቸዋለን።

ይህ ፍትሐዊነት የጎደለው በልማት ተነሺዎች ላይ የሚደርሰውን እንግልት ብቻ ሳይሆን ማህበራዊም ይሁን ኢኮኖሚያዊ ቀውሶች የከተማ የአስተዳደር ፍትሐዊነት ባለው በመንገድ በተሻለ ማካካሻ ይፈታው ዘንድ በማለት አስተያየታችን እየሰጠን፣ ከዚሁ ከልማት ተነሺዎች ጋር ተያይዞ በየካቲት ወር 2009 ዓ.ም በክቡር ም/ከንቲባው በአቶ አባተ ስጦታው የተላለፈውን የተነሺዎች እንግልት ያገናዘበ ታሪካዊ ንግግራቸውንና ውሣኔአቸውን የመዲናዋ ነዋሪዎቹ ሳያደንቁት አያልፉም። ነገር ግን መመሪያው በተዋረድ እታችኛው የመንግሥት አካል ወርደው ተግባራዊ ይሆን? የሚለው የብዙዎቻችን ጥያቄ ከሆነ ከርሟል።

 

ይህ ተደጋጋሚ የሆነውን የልማት ተነሺዎች ጫናና እንግልት ለአንዴና ለመጨረሻ ጊዜ ማቆም ይገባል በማለት አስተያየታችንን እንሰጣለን።

 

 

ስም ያልተጠቀሰ አስተያየት ሰጪ - ከአዲስ አበባ¾

የአሜሪካ ተምች በመባል የሚታወቀው አደገኛ ተምች በአብዛኛው የሀገሪቱ ክፍል ተሰራጭቶ ከፍተኛ የሆነ የሰብል ውድመትን በማስከተል ላይ ይገኛል። ተምቹ በቀጣይ በሀገሪቱ አጠቃላይ የሰብል ምርታማነት ላይ የራሱን የሆነ አሉታዊ ተፅዕኖን የሚያሳድር መሆኑን የሚያመላክቱ መረጃዎች በመውጣት ላይ ናቸው። ተምቹ ከእንቁላልነት ደረጃ አልፎ በትልነት ደረጃ ተራብቶ፤ በዚህ ደረጃ ሰፊ መልክዓ ምድራዊ አካባቢን ባካለለ መልኩ ጥፋት ከማድረሱ በፊት ሊሰሩ የሚገባቸው ቅድመ ሥራዎች ያልተሰሩ መሆኑን ውጤቱ በግልፅ የሚናገር ነው።

 

አደጋው ሀገሪቱ በግብርና ላይ የተንጠለጠለ ኢኮኖሚን የያዘች መሆኗ እየታወቀ መሰል አደጋዎች ሲከሰቱ ፈጥኖ መቆጣጠር የሚያስችል አቅም ያልተገነባ መሆኑን የሚያሳይ ግልፅ የሆነ ምልክት ነው። ይህ ካልሆነ ደግሞ ችግሩ ገና ከመነሻው ሲከሰት ችላ የተባለ መሆኑን በቀላሉ መረዳት ይቻላል። ተምቹ ከአንድ አካባቢ ተነስቶ አድማሱን በማስፋት ብሄራዊ ፈተና ከመሆኑ በፊት በመንግስት ደረጃ ሲባል የተሰማ አንዳች ነገር አልነበረም። ሆኖም ችግሩ እየሰፋ ሄዶ ከቁጥጥር ውጪ ሲወጣ ግን ሁሉም የመንግስት መገናኛ ብዙኋን በጉዳዩ ዙሪያ መረጃዎችን ማዥጎድጎድ ጀመሩ።

 

ከዚያም አለፍ ሲል ወደ ትልነት የተቀየረውን ተምች በኬሚካል ርጭት መቆጣጠር ስለማይቻል አርሶ አደሩ በእጁ በመልቀም አደጋውን መቀነስ ያለበት መሆኑም ጉዳዩ የሚመለከታቸው የሥራ ኃላፊዎች ሲነገር ተሰምቷል። ይህ አባባል ቴክኖሎጂ እጅግ በረቀቀበት በ21ኛው ክፍለ ዘመን ፈፅሞ የማይታመን ነው። ተምቹ በአለም አቀፍ ደረጃ አዲስ ያልሆነና ከግብርና ግብዓቶች ኬሚካል ርጭት ሊያልፍ የማይችል መሆኑ ይታወቃል። ሆኖም የነበረው ቅድመ ዝግጅት አናሳነትና የቅድመ ክትትሉም ደካማነት ተምቹ ከእንቁላልነትና ከእጭነት ባለፈ ወደ ትል ወረርሽኝነት ተቀይሮ የከፋ አደጋ እንዲያስከትል አድርጎታል።

 

ተምቹ የእድገት ደረጃውን ጨርሶ ወደትልነት ከተቀየረ በኋላ እንደ በቆሎ ባሉት በደረሱ ሰብሎች ውሰጥ ፈልፍሎ በመግባት ራሱን የመደበቅ ባህሪ ስላለው ከዚህ በኋላ የኬሚካል ርጭት ማካሄድ የደረሰው እህል በመርዝ ኬሚካል እንዲመረዝ ማድረግ ብሎም በመከላከሉም ረገድ ውጤት ማምጣት እንደማይችል ግልፅ ነው።

 

በዚህ ዙሪያ የሚመለከታቸው አካላት ኃላፊነት መወሰድ አለባቸው። የተምች አደጋው ከቁጥጥር ውጪ ወጥቶ በእጅ ልቀሙ የሚባልበት አሳዛኝ ደረጃ ላይ መድረሱ በራሱ አጠያያቂ ነው። የተጋረጠውን አደጋ ከመከላከል ጎን ለጎን ኃላፊነታቸውን በአግባቡ ያልተወጡ አካላትም ሊፈተሹና ተገቢውን ሕጋዊና አስተማሪ እርምጃ ሊወሰድባቸው ይገባል። 

 

“ቤት ገዥዎች ተጨማሪ ክፍያ ሳይፈፅሙ፤

ቤታቸውን የሚያገኙበት ዕቅድ አለኝ”

አቶ ኤርሚያስ ጠቅል አመልጋ

የቀድሞ የአክሰስ ሪል እስቴት የዳይሬክተሮች ቦርድ ሰብሳቢ

 

 

 

 

“ኤርሚያስ ስለተናገረ ብቻ አናምነውም፤

የእቅዱን ተግባራዊነት በመንግስት ከተረጋገጠ እኛም እንቀበላለን”

 

አቶ አክሎግ ስዩም

      የቤት ገዢዎች ዓብይ ኮሚቴ ሰብሳቢ

 

ሙሉ ዝርዝሩን ፖለቲካ ዓምድ ላይ ይከታተሉ......

 

ደራሲ ማን ነው?

Wednesday, 28 June 2017 11:36

 

በጥበቡ በለጠ

 

ከሐምሌ 21 እስከ 25 ቀን 2009 ዓ.ም በአዲስ አበባ ኤግዚቢሽን ማዕከል አመታዊው ንባብ ለሕይወቱ የመፅሐፍት አውደ-ርዕይ ይካሄዳል። በዚህ አውደ-ርዕይ ላይ በርካታ መፅሐፍት አከፋፋዮች፣ ደራሲያን፣ አንባቢያን፣ የኪነ-ጥበብ ባለሙያዎችና ሌሎችም ሠዎች ይታደሙበታል። ንባብ ለሕይወት የመፅሐፍት አውደ-ርዕይ አንባቢ ትውልድ ለመፍጠር ብዙ የሚጥር ፕሮግራም ነው። ከብዙሃን መገናኛ ጋር እና ከደራሲያን ጋር አያሌ ተግባራትን ያከናውናል። ከዚህ ቀደም በደራሲነት እና በድርሰት ላይ ውይይት መደረጉ ትዝ ይለኛል። እሱን መሠረት አድርጌ ዛሬ ደራሲ ማን ነው በሚል ርዕስ እስኪ እንጨዋወት።

 

ይህን ርዕስ መርጦ አንድ ፅሁፍ ለመፃፍ የማይሞከር፣ የማይገፋ ሀሳብ ለማስተናገድ እንደመሞከር ነው። በጣም ሰፊ ነው። ከየቱ ተጀምሮ የትኛው ላይ ማቆም እንዳለብን ሁሉ አይታወቅም። ነገር ግን እስኪ አንድ ዳሰሳ እናድርግና ወደ ቀጭኑ ወይም ጠባቡ መስመር እየገባን እሱንም እያደማነው፣ እየመረመርነው እንሂድ በሚል የሩቅ አላማ ተስፈኛ ሆኜ ነው ዛሬ የተነሳሁት።
አንድ ጊዜ የቅርብ ወዳጄ የሆነ ሰው “ኢትዮጵያ ደራሲዎቼ ብላ የምትቆጥረው ከማን ጀምሮ ነው?” ብሎ ጠየቀኝ። እንደሚመልስ ሰው Well! ብዬ ቀረሁ። ሳስበው አጣብቂኝ ጥያቄ ነው። ወደኋላ ሄዶ ሉሲን ድንቅነሽን ይዛ መጥታ የሰው ልጅ መገኛ፣ የዓለም ቁንጮ ነኝ ብላ የሦስት ሚሊዮን አመት ታሪክ መዛ የተቀመጠች ሀገር የደራሲዎቿስ መነሻ ከየትኛው ክፍለ ዘመን ላይ ይነሳል?። ከዚያው ከነጋድራስ ፕሮፌሰር አፈወርቅ ገ/እየሱስ ጦቢያ፤ እንጀምር ወይስ ሌሎች ጐምቱ ደራሲዎች ከርሱ በፊት ነበሩን? አዎ ነበሩን ማለት ይቻላል። ነገር ግን ደራሲ ማለት በራሱ ምንድን ነው?
ብዙ ሰዎች ደራሲን ከፈጠራ ሙያ ጋር ያያይዛሉ። ደራሲ ፈጣሪ ነው ይላሉ። ደራሲ ገፀ-ባህሪያት ፈጥሮ፣ ታሪክ አበጅቶላቸው፣ መኖሪያ ስፍራ ሰጥቷቸው፣ እንዲንቀሳቀሱ፣ እንዲተነፍሱ፣ እንዲያወሩ፣ የዚህችን ውጣ ውረድ የበዛባትን ዓለም መከራ መቋቋም ካልቻሉ እንዲሞቱ የሚያደርግ ሰው ነው የሚሉ አሉ። በዚህ ብያኔ የሚፀኑት ሰዎች የታሪክ ሰነዶችን የሚመዙት የልቦለድ ስራዎችን ከፃፉ ደራሲዎች አንፃር ነው። ይሄ ደግሞ 1900 ዓ.ም ላይ ያርፍና ከዚያ ላይ ነው የሚነሳው። ይህን ሀሳብ የሚደግፉት ሰዎች ሌላም ነጥብ ያነሳሉ። ደራሲ የሚባለው ሰው መፅሀፍ ፅፎ ያሳተመ፣ ያሰራጨ፣ ወይም አንባቢያን ዘንድ ያደረሰ መሆን አለበት ሲሉ ሰምቻለሁ።


ሌሎች ይነሱና ደግሞ ያላሳተመ ሰው ‘ደራሲ’ እንዴት ነው ሊባል የማይችለው ብለው ቡራ ከረዩ ይላሉ። ለምሳሌ እንደ ስብሃት ገ/እግዚአብሄር ያሉ ሰዎች የፃፏቸው ድርሰቶቻቸው በተለያዩ እክል ምክንያት ለ30 አመታት ቁጭ ካሉ በኋላ ነው የህትመት ብርሃን ያዩት። እና እነስብሃት አጋጣሚዎች ተሳክቶላቸው ባያሳትሙ ኖሮ ደራሲ ላይባሉ ነው? ብለው ሽንጣቸውን ገትረው የሚከራከሩ አያሌ ናቸው። ለነገሩ ለእነዚህ አይነት ደራሲዎች እንግሊዝኛው “Un Published Writer” ይሏቸዋል። ‘ያላሳተመ ደራሲ’ እንደማለት ነው።


ከዚህ ሌላ ደግሞ ከፈጠራ ፅሁፍ ባሻገር ያለውን ስራስ የሚሰራው ሰው ምን ሊባል ነው? ብለው የመከራከሪያ ነጥብ መዘው የተነሱ ሰዎች አሉ። መፅሀፍ አሳትመው ለልጅ ላዋቂው ከስነ-ምግባር እስከ ታላላቅ ፍልስፍና ያስተማሩ ያሳወቁትስ ምን ልትሏቸው ነው? ሃይማኖትን ተመርኩዘው፣ ከሃይማኖት ጐን ቆመው ሃይማኖታዊ ወግና ስርአትን ለማስተማር ልዩ ልዩ ምሳሌዎችን እየፈጠሩ፣ እየተረኩ ያሳወቁ ያስተማሩ አበው ምን ሊባሉ ነው?


ክርክሩ ማብቂያ የለውም። አጨቃጫቂው ደራሲ የሚለው ቃል ነው። ደራሲንና ፀሐፊን ለይታችሁ ተናገሩ የሚሉም አሉ። ደራሲ የሚባለውን ከፈጠራ ፅሁፍ ጋር ብቻ ያቆራኙታል። ፀሐፊ የሚባለው ደግሞ ይሄው እኔ እንደምፅፈው አይነት ፅሁፎች ላይ የሚያተኩረውን መግለጫ ነው። ቃል ብዙ ነገር ይጠራል።
አሁን አሁን ደግሞ መፅሀፍ ማለት ምን ማለት ነው እየተባለ ነው። አንድ መፅሀፍ፤ መፅሀፍ ለመባል ማሟላት የሚገባው መስፈርት አለ። ከነዚህ መስፈርቶች አንዱ የገፅ ብዛቱ እና የመፅሀፉ መጠን ነው የሚሉ የስነ-ፅሁፍ ምሁራን አሉ። በሀገራችን ከቅርብ ጊዜ ወዲህ የገጽ ብዛታቸው በጣም አናሳ የሆኑና እንዲሁም ቅርፃዊ መጠናቸው ዝቅተኛ የሆኑ ‘መፅሀፎች’ እየታተሙ ነው። እነዚህ መፅሀፍ ሊባሉ አይችሉም እየተባለ ነው። ነገሩ እንዲህ አይነት መፅሀፍትን ማሳተም በሀገራችን ዛሬ የተጀመረ አይደለም። በተለይ 1950ዎቹ ውስጥ በስፋት ተስተውሏል። ይህ የ1950ዎቹ ሁኔታ ናይጄሪያ ውስጥ ከነበረው የድርሰት አብዮት ጋር አብሮ የሚነሳ ነው።


ናይጄሪያ ውስጥ በ1950ዎቹ ‘ኦነትሽያ ማርኬት’ የሚባል መጠሪያ የተሰጠው ‘የስነ-ፅሁፍ ገበያ’ ነበር። ይህ ሁኔታ እንዲህ ነው፡-
አስርም ይሁን ሃያ ገጽ ያላቸው መፅሀፎች በብዛት ይታተሙ ነበር። እነዚህ ለንባብም ሆነ ለዋጋ ርካሽ ስለነበሩ በጣም ይነበቡ ነበር። የናይጄሪያም ስነ-ፅሁፍ ሲጠራ ይሄ ዘመን አብሮ ይወሳል። የደራ ‘የስነ-ፅሁፍ ገበያ’ የነበራት ወቅት ነውና። ታዲያ በዚያን ዘመን በእኛም ሀገር እንዲህ አይነት ፅሁፎች እንደበሩ በሙሉ ድፍረት መናገር በሚያስችል መረጃ ማውጣት ይቻላል። ዛሬ ዛሬም ይህ ሁኔታ ብቅ እያለ ነው።


ይሄ እንግዲህ ደራሲ የሚባለውን ስብዕና ብያኔ ለመስጠት ምን ያህል አስቸጋሪ ሁኔታዎች እንዳሉና እንዲሁም ደግሞ አንድ መፅሀፍ በራሱ፣ መፅሀፍ ለመባል የደረጃ መመዘኛ እንዳለው የሚያሳስቡ ድምጾች ብቅ ብቅ ማለት ስለጀመሩ እንደ መወያያም ያገለግለናል። በእውቀት ላይ የተመሠረተ ውይይት ማለት ነው።


ድሮ ድሮ ልበልና ከ1920ዎቹ በፊት የደራሰዎቻችን ሙግት ነበር። የዕውቀት ክርክር። ለምሳሌ ያህል ደራሲ አፈወርቅ ገ/እየሱስ ስለ አፄ ምኒልክ በፃፉት መፅሀፋቸው ውስጥ የምኒልክን ጀግንነት፣ አርቆ አስተዋይነት፣ ብልህነት ወዘተ. በጥልቀት ዳሰዋል። አፈወርቅ በዚህ ብቻም አላበቁም የምኒልክን ታሪክ ሲፅፉ አፄ ቴዎድሮስን በቃላት ጐነጥ አድርገው አልፈዋል። ታዲያ ከዚህ በተቃራኒ የሆነ ደግሞ ሌላ ደራሲ መጣባቸው። ገብረህይወት ባይከዳኝ።


ገብረህይወት ባይከዳኝ በዚያን ዘመን ከነበረው ማህበረሰብ አንፃር ህዝብን እንደ ህዝብ የሚወቅስበት ሁኔታ ተፈጥሮ ነበር። ገብረህይወት ‘የኛ ህዝብ የሚሠራለትን፣ ጐበዝ የሆነን ሰው አይወድም። የሚወደው ሰነፍ፣ ወይም መጥፎ የሆነውን ነው’ የሚል አንድምታ ያለው ሃሳብ ይሰነዝር ጀመር።


እናም ስለ አጤ ምኒልክ ታሪክ የተፃፈውን መፅሐፍ ተችቷል። አጤ ምኒልክን ለማሞገስ ቴዎድሮስ መሰደብ የለባቸውም ብሎ የተነሳ ሰው ነው። እንደ ገብረህይወት አባባል አጤ ምኒልክ የተወደዱት ጐበዝ በመሆናቸው አይደለም። ጐበዝ የሆነማ ሰው አይወደድም እንዲያውም በተቃራኒው ያለው ነው የሚወደደው ይል ነበር።


ይህንን ሀሳቡንም ሲያጠናክር በዚያን ዘመን ወደ ሐረር አካባቢ የነበረን ክስተት ያስታውሳል ገብረህይወት። እንደ ገብረህይወት አፃፃፍ አንድ ብልህ ሰው ሐረር ውስጥ ለሰዎች መሬት ትሽከረከራለች ብሎ ሊያስረዳ ይሞክራል። ህዝቡ ደግሞ “አቤት ውሸት፣ አይ ዘመን እንዳው የቀጣፊዎች ሆኖ አረፈው? ይሄው በአይናችን የምናያትን ፀሐይ በምስራራቅ ወጥታ በመዕራብ የምትጠልቀውን ትቶ ንቅንቅ የማይለውን መሬትን ይሽከረከራል ይላል። “ቀጣፊ” ተብሎ ሰውየው ተተቸ። አይንህ ለአፈር ተባለ። የሚገርመው ነገር ሰውየው ጭራሽ ታሰረ። መሬት ትሽከረከራለች በማለቱ።


ገብረህይወት ባይከዳኝ የኛ ህዝብ እንዲህ ነው አዋቂውን አያስጠጋም። እንዲያውም ያስረዋል። ስለዚህ እዚህ ሀገር ሰው የሚጠላው ሰው ጥሩ ነው ማለት ነው እያለ ተጠየቅ ሎጂክ ያዘለ ክርክር ጀምሮ ነበር። አፄ ቴዎድሮስ ህዝብ የጠላቸው ጐበዝ ስለነበሩ ነው የሚል እሳቤም ነበረው።
የሁለቱ ደራሲዎቻችን ክርክር ዛሬ ላይ ቁጭ ብለን ስንመለከተው በራሱ ታላቅ የፈላስፎች ጉባኤ ይመስላል። ሁለቱም ሰዎች በዘመናቸው ወደ ውጭ ሀገር ሄደው ዘመናዊውን ትምህርት ቀስመው፣ እውቀት አዳብረው ከመጡ በኋላ ነው የሀሳብ ሙግት ውስጥ የገቡት።
አፈወርቅ ገ/እየሱስ ከያኒ ልንለው የምንችለው ሰው ነው። በሁሉም መስክ የተዋጣለት ነበር። ልቦለድ ደራሲ ነው። ፀሐፌ ተውኔት ነው፣ ምርጥ ሰአሊ ነው፣ የታሪክ ፀሐፊ ነው፣ ጋዜጠኛም ነበር በህይወቱ ፍፃሜ አካባቢ።


አፈወርቅ ገ/እየሱስ ሰብዕናው በስርአት መፈተሽ አለበት። ይህንን ስል ለምሳሌ ምኒልክና የኢጣሊያ መንግሥት ውጫሌ 17 ውል ተፈራርመው ሲጨርሱ አፈወርቅ ሮም ከተማ ውስጥ ነበር። ያ ውል ሲደርሰውም የትርጉም መዛባት እንዳለበት ተገነዘበ። መገንዘብ ብቻም ሳይሆን የተፈፀመውን ስህተት ደብዳቤ ፅፎ ለምኒልክ ያሳወቀ ሰው ነው። ከዚያም የአድዋ ጦርነት እንዲነሳ ሆነ። ታዲያ አፈወርቅ ገ/እየሱስ የአድዋ ጦርነት እንዲነሳ የመቀስቀሻ ደውል ያሰማ ሰው ነው ማለት ይቻላል።


ከአድዋ በኋላ ያለው አፈወርቅ በጥበብ የተራቀቀ ነው። ለምሳሌ ለሀገራችን የዘመናዊ ስዕል አሳሳል ፈር ቀዳጅ ነው። አያሌ ስዕሎችን ሸራ ወጥሮ አበርክቷል። በፀሐፌ ተውኔትነቱም ልዩ ልዩ ቴአትሮችን አበርክቷል። ነገር ግን ዛሬ ዛሬ እነዚህ ፅሁፎች የሉም። ንብረቶቹ በተለይም ለኢጣሊያ በባንዳነት አድረሃል በሚል ሰበብ ከወረራው በኋላ ተዘርፈዋል። ወይም ሆን ተብለው ተቃጥለውበታል። አሁን ድረስ እጃችን ላይ ቢኖሩ አያሌ ጥናቶችና ምርምሮችም መነሻቸው የአፈወርቅ ተውኔቶች ይሆኑ ነበር።


አፈወርቅ ገ/እየሱስ በስዕል ስራው እንግልትና መከራ የደረሰበት ሰው ነው። ለቤተ-መንግሥት ቅርብ በመሆኑ የአጤ ምኒልክንና የእቴጌ ጣይቱን መልክ በስዕል ያስቀምጠዋል። በወቅቱ ፎቶ ግራፍ እምብዛም ስለሌለ ስዕል ዋነኛው የምስል ማኖሪያ ጥበብ ነበር። ከእቴጌ ጣይቱ ጋርም የቅርብ ዝምድና ነበረው። ታድያ እቴጌን ሲስል አንድ ያልተጠበቀ ነገር ብቅ አደረገ። እቴጌ ጣይቱ ጥርሳቸው በተፈጥሮ ወደፊት ወጣ ያለ ነው። አፈወርቅ ደግሞ ይህንን ጥርስ በስዕል ያሳያል ብሎ ያሰበ የለም። እናም እንዳለ ሳለው። እቴጌ ተቆጡ፤ ቁጣም ብቻ ሣይሆን ቅጣትም ደርሶበታል።
አፈወርቅ በዚህ አዝኖ የምኒልክና የጣይቱ ባላንጣ አልሆነም። ለስርዓቱ ቀረብ ብሎ ብዙ ነገር አበርክቷል። ከምኒልክ ስርአት በኋላ በመጣው በቀዳማዊ ኃይለሥላሴ አገዛዝ ደግሞ ፍፁም የተለየ ስብዕና ተላብሶ ብቅ አለ።


ኢጣሊያ ኢትዮጵያን ስትወር ከወራሪዋ ጋር አብሮ ተሰለፈ። በዘመኑ አጠራርም ባንዳ ተባለ። ባንዳ የተባለበት ሁኔታ ኢጣሊያ የኢትዮጵያን መላ ግዛት በወረራ ስትይዝ ህዝቡ ፀጥ ረጭ ብሎ ካለ ሁከት እንዲኖር አፈወርቅ ሰባኪ እንዲሆን ተደረገ። እሱም እሺ አሜን ብሎ ተቀበለው። በወቅቱ በኢጣሊያኖች አማካይኝነት ይታተም የነበረውን “የቄሳር መንግሥት መልዕክተኛ” የተሰኘውን ጋዜጣ በዋና አዘጋጅነት መስራት ጀመረ።


ጋዜጣው በስፋት የሚያተኩርባቸው ርዕሰ ጉዳዮች የኢጣሊያኖችን ቅዱስነት፣ የጥበባቸውን ርቀት፣ የስልጣኔያቸውን ልዕለ ኃያልነት፣ ለኢትዮጵያ እና ለህዝቦቿ ያላቸውን ፅኑ ፍቅር ወዘተ በጐ ነገሮችን ያወሳል። ከዚህ ሌላ ደግሞ ወራሪዋን ኢጣሊያን ለመመከት በአርበኝነት ወደ ጫካ የገቡትን ተዋጊዎች አለማወቃቸውን፣ በአስተሳሰብ ወደ ኋላ የቀሩ እንደሆኑ አፈወርቅ ገ/እየሱስ ይፅፍ ነበር። አርበኞቹን ኑ ወደ ቤታችሁ ግቡ፣ ጫካ ለጫካ ምን አንከራተታችሁ እያለ ይሰብካቸው ነበር።


ከአድዋ ጦርነት በኋላ እስከ ሁለተኛው የኢጣሊያ ወረራ ድረስ 40 ዓመታት ተቆጥረው ነበር። እናም አፈወርቅ በእነዚህ ዓመታት ውስጥ ኢጣሊያ ኢትዮጵያን አስተዳድራ ቢሆን ዛሬ ዛሬ ሀገሪቱ የታላቆች ታላቅ ትሆን ነበር በማለት ኃይለኛ ሰበካ ያካሂድ ነበር። እንደውም “አርባ ዓመት ያለጥቅም አለፈ” በሚለው መጣጥፉ ይህንኑ ጉዳይ አብራርቶ ፅፏል።


አንዳንድ ሰዎች ስለ አፈወርቅ ስብዕና ሲናገሩ ሰውየው የሀገሩን እድገት ስልጣኔ በጣም የሚፈልግ ነበር። አውሮፓ ሄዶ ስለተማረ የዓለምን የእድገት ደረጃ አይቷል። ኢትዮጵያ ያለችበትን ደረጃ ደግሞ ሲመለከት የኢንዱስትሪውም አብዮት ሆነ ልዩ ልዩ የእድገትና የብልፅግና ዘውጐች የሏትም። እናም ጣሊያኖች ቢገዙን ሳይሆን ቢያስተዳድሩን ካለንበት ደረጃ አፈትልከን እንወጣለን የሚል አመለካከት ነበረው ይላሉ። ይህ አባባል በብዙዎቹ በኩል ከፍተኛ ተቃውሞ እንደሚያመጣ መናገር ይቻላል።


ሌላው የሚገርመው ነገር በዚሁ አፈወርቅ በሚያዘጋጀው ጋዜጣ ላይ አምደኞች የነበሩ ታዋቂ የኢትዮጵያ ልጆች መኖራቸው ነው። ለምሳሌ ታዋቂው ደራሲ ከበደ ሚካኤልና ነጋድራስ ተሰማ እሸቴ የፃፏቸው መጣጥፎች አሉ። ተሰማ እሸቴ የኢጣሊያኖተን ስልጣኔና እውቀት ዘርዝረዋል።


በአጠቃላይ ግን የሀገሩን እድገትና ስልጣኔ የማይመኝ የማይናፍቅ የለም ማለት ይቻላል። ነገር ግን ስልጣኔው በየትኛው መንገድ ይሁን የሚለው የአቅጣጫ ምርጫ ነው ልዩነት የሚያመጣው። በአሁኑ ጊዜ ‘አብዮታዊ ዴሞክራሲ’ እና ‘ሊብራል ዴሞክራሲ’ የሚሉ አስተሳሰቦች እያንዳንዳቸው ለእድገት ይሆኑኛል የሚሏቸውን ነጥቦች ይጠቅሳሉ። የድሮውም አስተሳሰብ አፋጣኝ እድገት ለማግኘት ‘በሰለጠነው’ ኃይል ተገዝተን እንደግ የሚል የአፈወርቅ ሀሳብና ኧረገኝ እንዴት ተደርጐ በቅኝ ተገዝቼ እኖራለሁ? በነፃነቴ ራሴን እየመራሁ ቆሎም ቆርጥሜ እቀጥላለሁ የሚሉ ፅንፎች ነበሩ። ጉዳዩ አጨቃጫቂ ነው።


እንግዲህ አፈወርቅ ገ/እየሱስ የመጀመሪያው የአፍሪካ ልብወለድ መፅሀፍ ደራሲ ነው ይባላል። ጦቢያ። የአጤ ምኒልክንም ታሪክ ፅፏል። ከጥበብ ጋር ኖሯል። አሳይቷል፤ አስተምሯል።
ኢጣሊያ ከኢትዮጵያ ምድር ተሸንፋ ተባራ ስትወጣ አፈወርቅ ግን ያው ሀገሩ ኢትዮጵያ ቀረ። ሽምግልናም አይሎበት ደክሟል። ግን ታሰረ። በግዞት ኖረ። ተሰቃየ። የዓይን ብርሀኑንም አጥቷል። የህይወት ውጣ ውረድን በብዕሩ እንዳሳየ ሁሉ በዕውናዊ ህይወቱም እላይ አታች ብሎ ይህችን ዓለም 1939 ላይ ተሰናበተ።

Page 6 of 172

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us