You are here:መነሻ ገፅ»arts»news admin - Sendek NewsPaper
news admin

news admin

ቁጥሮች

Wednesday, 13 September 2017 12:17

        52 ቢሊዮን ብር                                     2010 ለነዳጅ መግዣ የተያዘ በጀት፤

 

3 ነጥብ 8 ሚሊዮን ሜትሪክ ቶን        በዚህ ዓመት ሊገዛ የታቀደው የነዳጅ ምርት መጠን፤

 

42 ቢሊዮን ብር                               ባለፈው ዓመት ለነዳጅ ግዥ የወጣው ወጪ፤

 

3 ነጥብ 4 ሚሊዮን ሜትሪክ ቶን        ባለፈው ዓመት የተገዛው የነዳጅ ምርት መጠን፤

 

                       ምንጭ፡- የኢትዮጵያ ነዳጅ ምርት አቅራቢ ድርጅት 

የኢትዮጵያ መንግሥት «መጪው ዘመን የኢትዮጵያ ከፍታ ነው» የሚል ራዕይ ሰንቋል። መቼም ከፍ ማለትን የሚጠላ የለምና ሃሳቡ፣ ምኞቱ በጥሩ ጎኑ የምንመለከተው ነው። ጠ/ሚኒስትር አቶ ኃይለማርያም ደሳለኝ ሰሞኑን በአንድ መድረክ ላይ እንደተናገሩት በያዝነው  አዲሱ ዓመት መንግስት የተጀመረውን ህዳሴ ለማስቀጠል ቀዳሚ በሆነው በድህነት ቅነሳ ላይ በስፋት እንደሚሰራ አረጋግጠዋል።

በተጨማሪም  ሙስናን ለመከላከልና ተጠያቂነትን ለማምጣት የተጀመረው እንቅስቃሴ ተጠናክሮ፣ እንደሚቀጥል፣  በመሠረተ ልማት ዘርፍ የሚታዩ የኤሌትሪክ ኃይል ችግርና የሎጅስቲክስ አገልግሎት (የግብዓት አቅርቦት) ሥራዎች ላይ በትኩረት እንደሚሰሩ ቃል ገብተዋል።

በእርግጥም መንግሥት በያዝነው ዓመት በትኩረት ሊሰራቸው ካሰባቸው ተግባራት መካከል ቁልፉ ድህነትን መቀነስ መሆኑ አያከራክርም። ሰዎች ከዕለት ጉርስ እጦት ተላቅቀው ቢያንስ በቀን ሁለት ጊዜ መመገብ የሚችሉበት አቅም መፍጠር ይገባል። በድህነት የተቆራመደ ሕዝብ በመኖርና በመሞት መካከል የሚዋልል በመሆኑ ድህነትን ለመቀረፍ፣ ልማትን ለማካሄድ በሚወጠኑ ፕሮግራሞች ንቁ ተሳታፊ ለመሆን ይቸግረዋል። እናም በቅድሚያ ድህነትን ለመቅረፍ መሥራት ተገቢና የሚደገፍ ዕቅድ ነው።

በመሠረተ ልማት ረገድ በተለይ በአዲስ አበባ ከተማ ውስጥ የሚታየው የኤሌክትሪክ ኃይል መቆራረጥ እና የመጠጥ ውሃ ችግሮች በአሳሳቢነታቸው ገዝፈው እየታዩ ነው። ጉዳዩ የሚመለከታቸው ተቋማት የተለያዩ ምንያቶችን ሲሰጡ ቢቆዩም ችግሩ ግን መቅረፍ ሳይቻል ቀርቷል። በዚህም ችግር ምክንያት በኤሌክትሪክ ኃይል የኑሮአቸው መሠረት የሆኑ ዜጎች ለከባድ ማኀበራዊ ቀውስ እየተዳረጉ ነው። የንግዱ ማህበረሰብ ሰርቶ መብላት የማይችልበት ሁኔታ እየተፈጠረ ነው። ኢንዱስትሪዎች ማምረት ለማቆም የሚገደዱበት ሁኔታም አፍጦ መጥቷል።

በመሀል ከተማ ሳይቀር ከውሀ ችግር ጋር ተያይዞ ውሃ በቦቴ እስከማደል የተደረሰበት ሁኔታ እያስተዋልን ነው።

እናም መንግሥት የችግሩን አሳሳቢነትና ጥልቀት ተረድቶ ችግሩን የሚመጥን ምላሽ በፍጥነት ሊሰጥ ግድ ነው።

በኦሮሚያ እና በሶማሌ እንዲሁም በአማራ ክልሎች ሞቅ በረድ የሚሉ ግጭቶች እና የሠላም መደፍረስ አዝማሚያዎች እየታዩ መሆኑ አይካድም። ይህ ዓይነቱ ችግር በእንጭጩ ለመቅጨት ከኃይል አማራጭ በዘለለ ከሕዝብ ጋር ወርዶ መወያየትና ሕዝቡን የመፍትሄ አካል ማድረግ ከአንድ ሕዝባዊ መንግሥት የሚጠበቅ እርምጃ ነው።

ሙስናና ብልሹ አሠራርን በተመለከተ እስከአሁን የተወሰዱ እርምጃዎች ጥሩ መነሻ ሆነው ሌቦችን ጠራርጎ ለማጽዳት መንግሥት እና ገዥው ፓርቲ ቁርጠኛ ሊሆኑ ይገባል። የጸረ ሙስና ትግሉን ሕዝቡ እንዲመራው፣ ባለቤት እንዲሆን ከተፈለገ ገዥው ፓርቲ ኢህአዴግ ከገቢያቸው በላይ ሐብት ያፈሩ እና ከገቢያቸው በላይ የሚኖሩ ሹማምንቱን ከጉያው ውስጥ እየለቀመ ማራገፍ መቻል አለበት። በየደረጃው ጠያቂነት መስፈን እስካልቻለ ድረስ በይስሙላ እርምጃዎች የትም መድረስ እንደማይቻል ለአፍታም ለዘነጋ አይገባም።¾

 

 

 

የፀረ ሽብርተኝነት አዋጁን ጥሰዋል ተብለው ክስ የተመሠረተባቸው ተከሳሾች ከሳሽ ዓቃቤ ሕግ የቆጠረባቸውን ምስክሮች የማወቅ ሕገ መንግሥታዊ መብት እንዳለባቸው ለፍርድ ቤት ያቀረቡት ጥያቄ፣ ‹‹የሕገ መንግሥት ትርጉም ያስፈልገዋል›› በማለት ወደ ፌዴሬሽን ምክር ቤት መላኩ የሚታወስ ነው፡፡


ክርክሩ የተጀመረው በፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት 19ኛ ወንጀል ችሎት ነው፡፡ በዚሁ ችሎት ተከሳሾች በሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 20(4) ድንጋጌ መሠረት የተከሰሱ ሰዎች የቀረበባቸውን ማናቸውንም ማስረጃ የመመልከት፣ የቀረቡባቸውን ምስክሮች የመጠየቅ፣ ለመከላከል የሚያስችላቸውን ማስረጃ የማቅረብ ወይም የማስቀረብ፣ እንዲሁም ምስክሮቻቸው ቀርበው እንዲሰሙላቸው የመጠየቅ መብት እንዳላቸው በግልጽ ተደንግጓል፡፡ በዚህ ሕገ መንግሥታዊ ድንጋጌ መሠረት ዓቃቤ ሕግ የቆጠረባቸውን ምስክሮች የማወቅ ጥያቄ አቅርበው ነበር፡፡


ከሳሽ ዓቃቤ ሕግ በበኩሉ በፀረ ሽብርተኝነት አዋጅ ቁጥር 652/2001 አንቀጽ 32(ሐ) ድንጋጌ መሠረት ለምስክሮች ጥበቃ ለማድረግ ማንነታቸውና አድራሻቸው እንዳይገለጽ መደንገጉን በማስታወቅ እንዲሁም የወንጀል ምስክሮችና ጠቋሚዎች ጥበቃ አዋጅ ቁጥር 699/2003 አንቀጽ 4(ሸ እና በ) ማንነታቸውና አድራሻቸው እንዳይገለጽ፣ ወይም እንዳስፈላጊነቱ በመጋረጃ በስተጀርባ ሆነውና ተሸፍነው ማንነታቸው ሳይገለጽ ምስክርነታቸውን እንዲያሰሙ መደንገጉን በመጠቆም፣ የተከሳሾች ‹‹ምስክሮች ይገለጹልን›› ጥያቄን ተቃውሟል፡፡ ዓቃቤ ሕግ በዋናነት ተቃውሞውን የሚያቀርበው ምስክሮቹ ከመሰከሩ በኋላ በተከሳሾች ዘመዶችና ወገኖች ጥቃት ይደርስባቸዋል በማለት ነው፡፡


ተከሳሾቹ በበኩላቸው ባነሱት የመቃወሚያ ክርክር ለምስክሮች ደኅንነት ተብሎ ማንነታቸውና አድራሻቸው ለተከሳሽ እንዳይደርስ የሚደረገው፣ ዓቃቤ ሕግ ለፍርድ ቤት አመልክቶ ፍርድ ቤቱ ሲፈቅድ፣ ምስክሮቹ ለፍርድ ቤት አመልክተው ሲፈቀድላቸውና ፍርድ ቤቱ በራሱ ተነሳሽነት የምስክሮች ስም ዝርዝር ለተከሳሽ እንዳይደርስ ሲወስን ብቻ መሆኑን ገልጸዋል፡፡ ዓቃቤ ሕግ በራሱ ጊዜ ፍርድ ቤቱን ሳያስፈቅድ የምስክሮቹን ማንነት አለመግለጹ የሕግ ድጋፍ እንደሌለው በማስረዳት ዝርዝራቸው እንዲሰጣቸው ጠይቀዋል፡፡


ፍርድ ቤቱ የሁለቱን ተከራካሪ ወገኖች ክርክር ካዳመጠ በኋላ ተከሳሾች ያቀረቡት ‹‹የምስክሮች ዝርዝር ይሰጠን›› ጥያቄ፣ ከምስክሮች ጥበቃ አዋጅ አንፃር የምስክሮች ስም ዝርዝር ለተከሳሾች መድረስ በምስክሮች ሕይወት ላይ አደጋ ያደርሳል ወይስ አያደርስም የሚለውን ፍርድ ቤቱ በማስረጃ ከማጣራቱ በፊት፣ የተከሳሾቹ ጥያቄ ሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 20(4) መሠረት፣ የምስክሮች ዝርዝር ተገልጾ ቢሰጣቸው በምስክሮቹ ላይ አደጋ እንደሚደርስ ማረጋገጥ ቢቻል፣ ተከሳሾች ማንኛውንም ማስረጃ እንዳያውቁ መከልከል ይቻላል አይቻልም የሚለው የሕገ መንግሥት ትርጉም እንደሚያስፈልገው በመግለጽ ለፌዴሬሽን ምክር ቤት ልኮት ነበር፡፡
የክርክር መነሻውን አዋጅ ቁጥር 652/2001ን መሠረት አድርጎ የመረመረው የሕገ መንግሥት ጉዳዮች አጣሪ ጉባዔም ከፍርድ ቤቱ የመጣን ትዕዛዝ መሠረት አድርጎ መመርመሩን በውሳኔው ገልጿል፡፡ ጉባዔው ፍርድ ቤቱ የላከለትን ትዕዛዝ ሲመረምር የተረዳው፣ ጥያቄያቸው የሕገ መንግሥት ትርጉም ሳይሆን የሕግ ትርጉም መሆኑን ገልጿል፡፡ ተከሳሾቹ የሚሉት ፍርድ ቤት ሳይከለክላቸው ዓቃቤ ሕግ በራሱ ተነሳሽነት የሕግ ድጋፍ ሳይኖረው የምስክሮችን ዝርዝር ሊከለክል እንደማይችል የሚል መሆኑን አክሏል፡፡


ጉባዔውን ለማጠናከር፣ ሥልጣንና ተግባሩን ለመዘርዘር በድጋሚ በወጣው አዋጅ ቁጥር 798/2005 አንቀጽ (4) መሠረት በፍርድ ቤት የሚላከው የሕገ መንግሥት ትርጉም ጥያቄ፣ በፍርድ ቤቱ በክርክር ላይ ያለውን ጉዳይ ለመወሰን የሚጠቅም በሚሆንበት ጊዜና በትርጉሙ መሠረት ለጉዳዩ እልባት ለመስጠት አስፈላጊ በሚሆንበት ጊዜ ብቻ እንደሆነ መደንገጉን አብራርቷል፡፡


በመሆኑም ተከሳሾች ያቀረቡት ጥያቄ ፍርድ ቤቱ ሕጉን በመተርጎም የሚሰጠው ብይን ወይም ትዕዛዝ ለጉዳዩ ውሳኔ ለመስጠት ከሚጠቅም በስተቀር፣ ፍርድ ቤቱ ከሚሰጠው የሕግ ትርጉም የበለጠ ለጉዳዩ ውሳኔ አሰጣጥ የሚጠቅም አለመሆኑን ጉባዔው አስታውቋል፡፡ ስለዚህ ፍርድ ቤቱ የምስክሮቹን ደኅንነት በሚመለከት ‹‹አደጋ ያመጣል ወይስ አያመጣም?›› የሚለውን አረጋግጦ ሊፈቅድ ወይም ሊከለክል እንደሚችልም ገልጿል፡፡


ፍርድ ቤቱ የላከውን የትርጉም ጥያቄ ጉባዔው መመርመሩን ጠቁሞ በተመሳሳይ ጥያቄ ላይ በመዝገብ ቁጥር 1365/2007 ውሳኔ መስጠቱን በማስታወስ፣ የሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 20(4) ድንጋጌን በሚመለከት ማብራሪያ ሰጥቷል፡፡ ጉባዔው በማብራሪያው እንደገለጸው፣ በአንቀጽ 20(4) ምስክሮችን በሚመለከት የተደነገገው የተከሰሱ ሰዎች የቀረቡባቸውን ምስክሮች የመጠየቅ መብት ያላቸው መሆኑን የሚያረጋግጥ እንጂ፣ የምስክሮችን ስም ዝርዝርና አድራሻ እንዲደርሳቸው መብት የሚሰጣቸው አለመሆኑን ወይም ግዴታ የሚጥል አለመሆኑን አሳውቋል፡፡ ሕገ መንግሥቱ በአንቀጽ 20(4) ላይ ለተከሳሾች መብት የሰጠበት ምክንያት፣ ፍትሐዊ የሙግት አካሄድ እንዲኖር መሆኑን አክሏል፡፡


ተከሳሽ የምስክሮችን ስምና አድራሻ ማወቁ ፍትሐዊ የሙግት አካሄድን ከማሳካት ይልቅ፣ ምስክሮችን ለአደጋ የሚያጋልጡ ሁኔታዎች እንዳይፈጸሙ አስቻይ ሁኔታዎችን ለመፍጠርና በሕጎች አግባብ እንዲወሰን ለማድረግ መሆኑን ጉባዔው አስረድቷል፡፡ በመሆኑም ተከሳሾች በሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 20(4) መሠረት የተከሳሾች ስም ዝርዝር እንዳይደርስ ማድረግ፣ ከተገለጸው መብት ጋር የማይጋጭና የሕገ መንግሥቱን መርህ የተከተለ መሆኑን በመግለጽ፣ የቀረበለትን የሕገ መንግሥት ትርጉም ጥያቄ በሙሉ ድምፅ ውድቅ ማድረጉን ለፍርድ ቤቱ አሳውቋል፡፡ 

 

ምንጭ፡- www.abyssinialaw.com¾

በጥበቡ በለጠ

 

ከበደች ተክለአብ 11 ዓመታትን በሶማሊያ እስር ቤቶች ማቅቃለች፡፡ እስር ቤቱ ወጣትነቴን በልቶታል ትላለች፡፡ ግን ከ11 አመታት እስር በኋላ ተምራ ሃዋርድ ዩኒቨርሲቲ ገብታ ተመርቃ፣ ከፍተኛ ውጤት በማምጣት እዛው ዩኒቨርሲቲው ውስጥ መምህርት ሆነች፡፡ ከአፍሪካ ዘመናዊ ሰአሊያን ምድብ ውስጥ ተቀመጠች፡፡ ድንቄዬ ጥበበኛ፡፡

 

 

ከበደች ተ/አብ የተወለደቺው እዚሁ አዲስ አበባችን በ1948 ዓ.ም ነው፡፡ የአንደኛ እና የሁለተኛ ደረጃ ትምህርቷንም የተከታተለቺው እዚሁ አዲስ አበባ ነው፡፡ በቀድሞው ልዑል ወሰን ሠገድ እና በልዑል መኰንን የሁለተኛ ደረጃ ት/ቤት፤ ከዚያም በ1966 ዓ.ም ዛሬ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ስር በሆነው በስነ-ጥበብ ት/ቤት የስዕል ትምህርት መማር ጀመረች፡፡ ታዲያ በዚህ ወቅት ወጣቶች በወቅቱ የፖለቲካ እንቅስቃሴ ውስጥ ተሳትፎ ስለነበራቸው እርሷም የደርግን ስርዓት በመቃወም ቀንደኛ የኢ.ህ.አ.ፓ. አባል ሆነች፡፡ በተለይ በ1967 እና 68 ዓ.ም. በቀይ ሽብር አማካይነት ግድያው በከተማው ውስጥ እያየለ መጣ፡፡ ለእርሷም ህይወት ጉዳዩ እጅግ አስጊ ሆነ፡፡ እናም አዲስ አበባን ለቃ መውጣት ግድ ሆነባት፡፡ በ1969 ዓ.ም. ከወንድሟ ጋር በመሆን ወደ ሐረር ጠፋች፡፡ እዚያም ነገሮች እጅግ መጥፎ ሁኔታ ላይ ስለነበሩ ወደ ጅቡቲ በእግሯ መጓዝ ትጀምራለች፡፡ በዚህ ወቅት ነው በህይወት ዘመኗ ሁሉ የማትረሳው ስቃይ ውስጥ የገባቺው፡፡ ከበደች ኢትዮጵያን ሊወሩ ባሰፈሰፉ የሶማሊያ ወታደሮች እጅ ወደቀች፡፡ ያቺ ለጋ ለግላጋ የ21 ዓመት ወጣት በአረመኔዎች ቁጥጥር ስር ዋለች፡፡

 

እጅግ ጨካኝ የሆኑት እነዚህ ወራሪዎች መጀመሪያ በደቡብ ሶማሊያ ወደምትገኘው እስር ቤት ወደ መንዴራ ወሰዷት፡፡ እዚያም የተወሰነ ጊዜ በስቃይ ካሳለፈች በኋላ እጅግ መከራዋ ወደበዛበት ሀዋይ እስር ቤት አዛወሯት፡፡ ወጣቷ ከበደች በርካታ ኢትዮጵያዊያን“ ኢትዮጵያዊያት የታሰሩበትን ይሄን እስር ቤት ስትቀላቀል ምድር ላይ ያለ ዘግናኝ ድርጊት ሁሉ የነበረበት እንደሆነ ታስታውሳለች፡፡ ለምሳሌ በዚህ እስር ቤት መኝታ በፈረቃ ነው፡፡ ሰው በፈለገው ጊዜ መተኛት አይችልም፡፡ ምክንያቱም እስር ቤቱ እጅግ መርዘኛ በሆኑ እባቦችና ጊንጦች እንዲሁም በሌሎች እንስሳት የተከበበ ስለሆነ አንዱ ሲተኛ ሌላው እነዚህን እንስሳት እየጠበቀ ይከላከላል፡፡ የምድር ሲኦል፡፡ እንደገና ደግሞ ሀይለኛ የምግብ እጦት ነበር፡፡ ብዙ ጓደኞቿ በምግብ እጦት አጠገቧ ወድቀዋል፡፡ ሞተዋል፡፡ ከነገ ዛሬ የእርሷም ዕጣ ፈንታ ይህ እንደሆነ ብትጠብቅም፤ ግን ደግሞ ተስፋ ታደርጋለች፡፡ አንድም ተስፋ እንኳን ባይኖር፤

 

ሰቆቃው ብዙ ነው፡፡ እስረኞች ከባድ የሥራ ጫና ይደርስባቸው ነበር፡፡ እስከ ወገባቸው ድረስ የሚውጣቸው ውሃ ውስጥ እየገቡ የሩዝ እርሻ ላይ እንዲሠሩ ይገደዳሉ፡፡ ይሄ ደግሞ ምን ያህል ለሴቶች አስቸጋሪ እንደነበር ሁላችንም ልንገነዘበው እንችላለን፡፡ ብዙዎች በሽታ ላይ እየወደቁ ያልቁ ጀመር፡፡ በዚህ መሀል ከእስረኞቹ መካከል የህክምና ሙያ ያላቸው ሰው ተመረጡና እስረኞችን መንከባከብ ጀመሩ፡፡ እኚህ እስረኛ ሲስተር በላይነሽ ቦጋለ ይባላሉ፡፡ ከበደችም ምንም እንኳን ሰዓሊ ብትሆንም፤ የተማረች ስለነበረች የሲስተር በላይነሽ ረዳት ሆና ታሳሪዎችን ማገልገል ጀመረች፡፡

 

ይሄ አጋጣሚ ደግሞ አንድ ጥሩ ነገር ፈጠረላት፡፡ ለበሽተኞች መድሃኒት የሚታዘዝበት ወረቀትና ብዕር ማግኘት ቻለች፡፡ እናም በዚህ የመድሃኒት ማዘዣ ወረቀት ላይ በየጊዜው የሚመጡላትን የግጥም ሀሳቦች መፃፍ ጀመረች፡፡ ግጥሞቿ ለታሪክ እንዲኖሩ እድሉን አገኙ፡፡ እናም በርካታ ግጥሞችን እየፃፈች ለታሳሪ ጓደኞቿ ማታ ማታ ታነባለች፡፡ ህፃናት ታስተምራለች፡፡ ‹‹አይዟችሁ! ይሄ ቀን ያልፋል›› ትላለች፡፡ እንደገና ሰው ሲያልፍ ደግሞ ታያለች፡፡ ‹‹ይሄም ያልፋል›› ትላለች፡፡

 

ከበደች በዚህ የሲኦል ምሳሌ በሆነው በሀዋይ እስር ቤት 11 ዓመታት ከፍተኛ ስቃይ ደረሰባት፡፡ ግን መንፈሰ ጠንካራ ሆና ችግሮችን ሁሉ ብትቋቋምም ‹‹እስር ቤቱ የወጣትነት እድሜዬን በላው›› ትላለች፡፡

የ11 ዓመቱ መአት ሊያልቅ ሆነ፡፡ የኢትዮጵያ እና የሱማሊያ መንግሥታት የምርኮኞችና የእስረኞች ልውውጥ ሊያደርጉ ሆነ፡፡ በሀዋይ እስር ቤትም ወሬው ተሰማ፡፡ እነ ከበደች አብረዋቸው ታስረው ለነበሩትና በስቃዩ ምክንያት ህይወታቸውን ላጡት ጓደኞቻቸው አለቀሱ፡፡ ግን ውድ ጓዶቻችን ተረስታችሁም አትቀሩም አሉ፡፡ እናም በ1980 ዓ.ም. የመከራ ቀንበር ለ11 ዓመታት ከተሸከመቺበት ከመንዴራ እና ከሀዋይ እስር ቤት ወጥታ ወደ ትውልድ ሀገሯ መጣች፡፡ እዚህም የትግል አጋሮቿ አብዛኛዎቹ የሉም፡፡ ግማሹ ተገድሏል፤ ግማሹ ተሰዷል፤ ትውልዷ ባክኖ ቀረባት፡፡ ያ ሁሉ ወኔ የነበረው ወጣት የለም፡፡ ምን ሆኖ ይሆን አለች፡፡ ሀዋይ እስር ቤት ትውልዷን እንዳታየው፣ እንዳትቀርበው፣ እንዳታወራው እንዳትሰማው አድርጓታል፡፡ እነ እከሌ የት ሄዱ? ብዙ ጥያቄዎች መጡባት፡፡ አሳዛኝ መልሶች ስትሰማ ቆየች፡፡

 

የከበደች ህይወት ከዚህ በኋላ ምን ይሁን? ህይወት ትግል ናት፡፡ ከእስር ቤት በኋላም ትግል አለ፡፡ ኑሮ አለ፡፡ በኑሮዋ ደግሞ አንድም አስታዋሽ አጥተው በሱማሌ በረሃ ላይ እንደዋዛ ለወደቁት ወገኖቿ ሐውልት የሚሆን ነገር ማቆም አለባት፡፡ ሁለትም የነገዋ ከበደች ደግሞ ሰው መሆን አለባት፡፡ እናም በሁለቱም አቅጣጫ ተግባሯን ማከናወን ያዘች፡፡

 

የመጀመሪያ ሥራዋ አድርጋ የያዘቺው በእስር ቤት እያለች በመድሃኒት ማዘዣ ወረቀቶች ላይ የፃፈቻቸውን ግጥሞች ‹‹የት ነው?›› በሚል ርዕስ አሳትማ መፅሐፍ ማድረግን ነው፡፡ እነዚህ ግጥሞች በሙሉ የእስር ቤቱን ህይወት የሚገልፁ ከመሆናቸውም በላይ ለነዚያ ጓደኞቿ ትልቅ የማስታወሻ ሐውልቶች ሆነው አሉ፡፡ ገናም ይኖራሉ፡፡

 

 

ሁለተኛ ተግባሯ ደግሞ መጽሐፏን አሳትማ እንደጨረሰች በእስር ቤት የተበላውን የከበደችን ማንነት እንደገና መገንባት ሆነ፡፡ እናም ከስድስት ወር በኋላ ወደ ምድረ አሜሪካ ተጓዘች፡፡ እዚያም ከስነ-ጥበብ ት/ቤት ያቋረጠቺውን የወጣትነት ትምህርቷን ለመማር ሀዋርድ ዩኒቨርሲቲ አመለከተች፡፡ ችሎታዋ ብቁ ስለሆነ በ1983 ዓ.ም. ሀዋርድ ዩኒቨርሲቲ ገባች፡፡ በ1985 ዓ.ም. በስቱዲዮ አርት የመጀመያ ዲግሪዋን በከፍተኛ ማዕረግ ጨረሰች፡፡ እንደገና በ1989 ዓ.ም. በረቂቅ ስነ-ጥበብ /Masters of Fine Arts/ ከዚሁ ከሐዋርድ ዩኒቨርሲቲ የማስትሬት ዲግሪዋን በከፍተኛ ማዕረግ አግኝታለች፡፡ ከዚያም በአሜሪካ ሀገር ባሉት ዩኒቨርሲቲ­‹ ውስጥ ስዕልን ለማስተማር ተፈላጊ ከያኒ ሆነች፡፡ እናም በልዩ ልዩ ዩኒቨርሲቲ­‹ ውስጥ ካስተማረች በኋላ አሁን በሀዋርድ ዩኒቨርሲቲ ውስጥ የስዕል ጥበብ መምህርት ናት፡፡

 

የከበደች ስዕሎች በተለይም የሰውን ልጅ የመከራ እና የስቃይ ግዞትን በማዕከላዊ ጭብጥነት የሚያሳዩ ናቸው፡፡ ዘ-ባር እና ሼክል የተሰኙትም ስዕሎቿ ይህን የሰው ልጅ የመከራ ቀንበር የሚያሳዩ ናቸው፡፡ ይህም የሆነው ራሷ በቅርበት ካየቻቸው ሰቆቃዎች በመነሳት ነው፡፡ የስዕል ሃያሲውና የዲጂታል አርት ባለሙያው ፕሮፌሰር አቻምየለህ ደበላም በአንድ ወቅት እንደ ባለቅኔዋ ከበደች አብስትራክት የሚባለው የረቂቅ ስዕል አሳሳል ጥበብ ላይ ያዘነበለች ቢሆንም፤ የራሷ የሆኑ ወጥ /Original/ ፍልስፍናዎች አሏት፡፡

 

የከበደች ስዕሎች ዛሬ ከአፍሪካ ሰዓሊያን ምድብ ውስጥ በመግባት ለተለያዩ ዓውደ ርዕዮች በግንባር ቀደምትነት የሚመረጡ ሆነዋል፡፡ እነዚያን የእስር ቤት ግፎች በማስታወስ ወደፊትም በሰው ልጆች ላይ እንዲህ አይነት ድርጊቶች እንዳይፈፀሙ ያሳስባሉ ስራዎቿ፡፡

 

በተለይ ደግሞ የመንዴራውና የሀዋይ እስር ቤቱ ለጓደኞቿ ሞትና ግዞት መታሰቢያ እንዲሆን መጽሐፍ ጽፋ ያቆመችላቸው ሐውልት ውስጥ ያሉት ግጥሞች የሰውን ልጅ ስሜት በእንባ ያረጥቡታል፡፡ የተማሪ ቤት ጓደኛዬ ኪዳን ሙሉጌታም ስለዚህቺው ድንቅዬ የኪነ-ጥበብ ባለሙያ ጥናት መስራቷንም በዚሁ አጋጣሚ ላደንቅላት እወዳለሁ፡፡ ከበደች ‹‹የት ነው?›› በሚለው የግጥም መጽሐፏ ውስጥ 29 ግጥሞችን ጽፋለች፡፡

 

ይህች ድንቅዬ ኢትዮጵያዊት ከሀዋርድ ዩኒቨርሲቲ በመቀጠል /University of Georgia/ በዚሁ በስዕል እውቀቷ እያስተማረች ነበር፡፡ አሁን ደግሞ ኩዊንስ ቦሮው በተሰኘ ዩኒቨርሲቲ ጥበብን ጣስተምራለች፡፡ በበርካታ አውደ ርዕዮች /ኤግዚቢሽኖች/ ስዕሎቿ ተመራጭ ናቸው፡፡ ዋሽንግተን ውስጥ ያለውን የኢትዮጵያን ኤምባሲ ከታዋቂው ሰዓሊ ከእስክንድር ቦጐሲያን ጋር ሆነው የአልሙኒየም ቅርፅ ሥራውን የሠሩት አብረው ነበር፡፡ ከበደች ‹‹እስክንድር ቦጐሲያን በሀዋርድ ዩኒቨርሲቲ መምህሬ ነበር፡፡ ከዚያም በዚሁ በስዕል ጥበብ ጓደኛሞች ነበርን፡፡ እስክንድር ጥበብን የሚፈልግበትን፣ የሚያይበትን ዓይኑን ሰጥቶኛል፡፡ እኔም የሱን ሥራ ሳይሆን የምኮርጀው፣ ጥበብ እንዴት መታየት እንዳለባት ነው ከሱ የወሰድኩት›› በማለት እውነተኛ የእስክንድር ተማሪ መሆኗን ትናገራለች፡፡ በምድረ አሜሪካ ያሉ ሀያሲዎች ‹‹ለአፍሪካ ሴቶች በጽናቷ እና በጥንካሬዋ አርዓያ ናት›› ይሏታል ከበደችን፡፡ አንድ ቀን ደግሞ ወይ ባህል ሚኒስቴር፣ ወይ አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ፣ ወይ የጀርመን ባህል ተቋም፣ ወይ የሴቶች ማህበራት ወይ ሌላ ተቋም ጋብዘዋት ሀገሯ መጥታ እናወራት ይሆናል፡፡ መልካሙን ሁሉ ለእርሷ እና ለምትወዳት ኢትዮጵያ፡፡          

ቁጥሮች

Wednesday, 06 September 2017 13:47

 

                                        በ2009 ዓ.ም

4 ነጥብ 75 ቢሊዮን ዶላር         ከውጭ ንግድ ለማግኘት ታቅዶ የነበረው አጠቃላይ ገቢ፤

 

      2 ነጥብ 91 ቢሊዮን ዶላር         በተጠቀሰው ጊዜ ማግኘት የተቻለው ገቢ፤

 

3 ነጥብ 03 ቢሊዮን ዶላር         ከግብርናው ዘርፍ የተገኘው የውጭ ንግድ ገቢ፤

 

      345 ሚሊዮን ዶላር              ከቅባት እህል የውጭ ንግድ የተገኘው ገቢ፤

 

                                            ምንጭ፡- ንግድ ሚኒስቴር

እንዲሁ እንደ አሁኑ አዲስ የትምህርት ዘመን በመጣ ቁጥር በየመገናኛ ብዙሃኑ ተደጋግመው ከሚሰሙት ማስታወቂያዎች መካከል የግል ትምህርት ቤቶች ማስታወቂያዎች ቀዳሚዎቹ ናቸው። አንዱን ከሌላው ለመለየት እስከሚያቅተን ድረስ በርካታ ቁጥር ያላቸው የግል ትምህርት ቤቶች ራሳቸውን ከማስተዋወቃቸውም በተጨማሪ አንዱ ከሌላው በልጦ ለመገኘት የሚያደርጉት ፉክክር ግርምትን ይፈጥራል። ሁሉም የየራሱን የተሻለ ነው ያለውን ነገር ሁሉ ያስተዋውቃል። ችግሩ ግን እነርሱ የሚናገሩት እና የሚያሳዩን ነገር መሬት ላይ ካለው እውነታ ጋር የማይገናኝ መሆኑ ነው። ብዙ ትምህርት ቤቶች ሲሄዱባቸው እንደጠበቋቸው ሳይሆኑ ይቀራሉ። በእንዲህ አይነት ተግባር ውስጥ ያሉ ትምህርት ቤቶች ነን ያሉትን ሆነው ባለመገኘታቸው ከወላጆችም በተጨማሪ በህፃናትና ልጆች አእምሮ ውስጥ መጥፎ ነገርን ጥለው ነው የሚያልፉት። ህጻናት ውሸት እና አስመስሎ ማለፍን ገና ከጅምሩ እንዲለማመዱ ያደርጋቸዋል። ይሄ ደግሞ በቀጣይ ሀገር ተረካቢ ዜጋን እናመርታለን ከሚል ማንኛውም ተቋም የማይጠበቅ በመሆኑ ሁሉም ሊያስቡበት ይገባል። ለማስተዋወቅ እና ተማሪዎችን ለመሳብ ከሚደረገው ጥረት በላይ አንድ ትምህርት ቤት ሊያሟላቸው የሚገቡ ነገሮችን ማሟላት ላይ ማተኮር ይገባል። በተለይ በህፃናትና ልጆች አእምሮ ላይ የሚሰሩ ትምህርት ቤቶች የግል ገቢያቸውን ከማሰብ የበለጠ የተሻለ የእውቀት ገበታን ማቅረብ ስለሚጠበቅባቸው ከፍተኛ ኃላፊነት ነው ያለባቸው።

                              አቶ ያሬድ - ከመገናኛ   

መልካም አዲስ ዓመት

Wednesday, 06 September 2017 13:40

እነሆ 2009 ሊገባደድ የመጨረሻ ሳምንት ላይ እንገኛለን። ቀጣዩ 2010 አዲስ ዓመት በሀገር ውስጥም በውጪ ሀገርም ለምትገኙ ለመላው ኢትዮጵያዊን ወገኖቻችን የሠላም፣ የፍቅር፣ የብልጽግና፣ የመረዳዳት፣ የመተሳሰብ፣ የመቻቻል ዓመት ይሆንልን ዘንድ የሰንደቅ ጋዜጣ ዝግጅት ክፍል ኤዲቶሪያል ቦርድ መልካም ምኞቱን ይገልጻል።¾

 

ከብርሃኑ አክሊሉ

የበጎ አድራጎት ድርጅቶችና ማህበራት ኤጀንሲ ለወወክማ የቦርድ አባላት ምርጫ ዕውቅና መስጠቱ አወዛገበ በሚል ርዕስ በጋዜጣው ላይ የወጣውን ዘገባ አንብቤአለሁ።

ወወክማ በደርግ ዘመነ መንግሥት እስከተዘጋበት 1968 ዓ ም ድረስ በመላው ሃገሪቱ ለወጣቶችና ለየማህበረሰቡ ይሰጥ በነበራቸው አገልግሎቶችና ፕሮግራሞች እጅግ የሚወደድ ማሕበር ነበር። ይህ ማህበር ወደ ቀድሞው ዝናው እንዲመለስ ከሚጓጉ በርካታ የቀድሞ አባላት መካከሉ አንዱ ነኝ። ካለፈው የካቲት ወር ጀምሮ 6 ወራትን በሚፈጁ ልዩ ልዩ ክንውኖች  የወወክማን 70 ኛ ዓመት ክብረ በዓል እንዲያዘጋጁ ከተቋቋሙት ኮሚቴዎች በአንዱ የበጎ ፈቃድ  አገልግሎት እሰጥ ስለነበር ስለተፈፀመው የሕግ ጥሰት የማወቁ ዕድል አለኝ።

የበጎ አድራጎት ድርጅቶችና ማህበራት ኤጀንሲ በቀረበበት ቅሬታ ላይ ምላሽ አልሰጠም። ስለሆነም በቦርድ አባላት ምርጫው ላይ ከሁለቱም ወገኖች በተሰነዘሩት ሃሳቦች ላኤጀንሲው ዝምታን መምረጡ የቦርድ አባላት ምርጫው ከማሕበሩ መተዳደሪያ ደንብም ሆነ በአዋጅ ከተደነገገው ውጭ የተፈፀመ መሆኑን የሚያጎላ ከመሆኑም በላይ ኤጀንሲውም በአዋጅ በግልጽ ተደንግገው በተሰጡት ሥልጣኖች ተፈጽሟል የተባለውን ሥህተት በወቅቱ እንዲታረም ካላደረገ የማሕበሩ ህልውና አደጋ ላይ እንደሚወድቅ ካለኝ ሥጋት አኳያ ይህን የግል አስተያየት ለመስጠት ተገድጃለሁ።

1.  የወወክማን 70 ኛ ዓመት ክብረ በዓል የመክፈቻ ሥነ ሥርኣት ቀን 2009 በግዮን ሆቴል በተካሄደበት ዕለት የማህበሩ ጠቅላላ ጉባኤ ከቀናት በኋላ ቀን 2009 እንደሚካሄድና የቦርድ አባላት ምርጫም እንደሚደረግ በጭምጭምታ ደረጃ ሰማን። በደንቡ መሠረት የመወያያ አጀንዳውን ዝርዝር የያዘ የጥሪ ደብዳቤ ለጉባኤ አባላት ተላልፏል ወይ ብለን ስናጣራ በሞባይል SMS እና በE-mail ለአንዳንድ ጥቂት አባላት ብቻ መልዕክት መተላለፉን ለመረዳት ችለናል።

2.  በ2009 ዓ.ም በማህበሩ ጽቤትተደረገበተባለውስብሰባምልአተጉባኤመሟላቱ በቅድሚያ ሳይረጋገጥና የማህበራት ኤጅንሲ ተወካይም ባልተገኘበት እንዲሁም ድምጽ የመስጠት መብት ሳይኖራቸው በተመልካችነት ብቻ በጉባኤው መሳተፍ የሚችሉ የየቅርንጫፍ ማህበራት ተቀጣሪ ጸሀፊዎች በአብዛኛው በተገኙበት ጠቅላላ ጉባኤ ለማድረግ አይቻልም። ደንቡን ተከትሎ በማይካሄድ ስብሰባ ላይ አንካፈልም ያሉ በርካታ አባላት ስብሰባውን አቋርጠው ወጥተዋል። የነባሩ ቦርድ አባላትም የስብሰባው አካሄድ ፈሩን ለቋል ይህ አይነት የሕግ ጥሰት ባለበት ሁኔታ ስብሰባው ሊቀጥል አይገባውም ሲሉ ተቃውሞ በማቅረብ በተመሳሳይ ሁኔታ ስብሰባውን አቋርጠው ወጥተዋል።

3.  ይሁንእንጂየጠቅላላጉባኤአባልያልሆኑሰዎችናተቀጣሪጸሃፊዎችን ጨምሮ በብሄራዊ ማህበሩ ተቀጣሪ አቀነባባሪነት ቡድናዊ የቦርድ አባላት ምርጫ ተከናውኗል።

4.  ምርጫውንተከትሎክክብ መደረግ ሲገባው እስካሁን በዕንጥልጥል ላይ ነው።

5.  የነባሩንቦርድፕሬዚዳንትናምክትልፕሬዚዳንትጨምሮየስራጊዜያቸውንበፈጸሙየቦርድአባላትምትክከተመረጡት  አዲስ የቦርድ አባላት መካከል ሁለቱ በተለይም የማህበሩ የቀድሞ አባላት ከመሆናቸውም ሆነ ካላቸው ተቆርቋሪነት፤ ችሎታና ልምድ አንፃር ከፍተኛ አስተዋጽኦ ያደርጋሉ ተብለው የሚታመንባቸው ዶሰለሞንዓሊናአቶጌታቸውበለጠየተካሄደው ምርጫና እየተካሄደ ያለውን አሰራር በመቃወም ከቦርድ አባላትነት ራሳቸውን ለማግለል ተገደዋል።

6. ራሱንበቡድንአደራጅቶየጠቅላላጉባኤውንድምጽበመንጠቅበተፈጸመውየሕግጥሰትላይየማህበራትኤጀንሲየማስተካከያርምጃእንዲወስድበ25/07/2009 የተፃፈበአባላትየድጋፍፊርማየተደገፈ(Petition) አቤቱታ እንዲሁም

7.  ተካሄደ የተባለው ምርጫ ሕግን፤ ደንብንና ሥርዓትን ያልተከተለ ከዲሞክራሲዊ አሰራር ያፈነገጠ የቡድናዊ አሰራር ውጤት ከመሆን ባለፈ በኤጀንሲው ተቀባይነት አገኝቶ ሊጸድቅ አይገባውም ሲሊ ነባሩ ቦርድ ያስተላለፈውን የውሳኔ ቃለ ጉባኤ ለኤጀንሲው የሰጠ ቢሆንም “ኤጀንሲው ጆሮ ዳባ ልበስ” ብሎ “እስኪጣራድረስአዲሱቦርድስራውንይቀጥልሲልፍትሀዊምላሽከሰጠእነሆወራትአልፈዋል።

ከኤጀንሲው የሚጠበቀው ውሳኔ በመዘግየቱ በማሀበሩ ህልውና ላይ አደጋ ተደቅኗል የወወክማን 70ኛ ዓመት ክብረ በዓል ከማክበር ጋር ሀገራችን የአፍሪካ ኅብረት መቀመጫ ከመሆኗ አንፃር በኬንያ ናይሮቢ የሚገኘውን የአፍሪካ ወወክማ ጽቤትንወደአዲስአበባለማዛወር የነበረው ጥረት በአጭሩ ተቀጭቷል።

በዚህ የሃገር ገጽታን በሚገነባ አኩሪ ተግባር ላይ ጠንክሮ መስራት ሲገባ ሩጫው የበረታው በምረጡኝ ዘመቻ ላይ ነው።

የ70ኛ ዓመት በዓሉም ሳይጀመርና ሳይከበር በዓሉ ተጠናቀቀ ተብሏል። የተቋቋሙ ኮሚቴዎችም ፈርሰዋል።

በአጠቃላይ በማህበሩ መተዳደሪያ ደንብም ሆነ በበጎ አድራጎት ድርጅቶችና ማህበራት ኤጀንሲ ማቋቋሚያ አዋጅ ቁጥር፣ 621/2009 አንቀጽ 5 (2) መሠረት ማህበራት የሚመሩት በአባላት ተሳትፎ በሚመረጡ ሰዎች እንደሆነ የተደነገገ ሲሆን፤ የጠቅላላ ጉባኤው ምልአተ ጉባኤ ባልተሟላበት የተደረገው ምርጫ ሕጋዊ ስላልሆነ ሊሰረዝ ይገባዋል። እስካሁን ድረስም ምልአተ ጉባኤ በተሟላበት ሁኔታ ምርጫው ስለመደረጉ በማስረጃም አልተረጋገጠም።

ስለሆነም በጉዳዩ ላይ ውሣኔ እስኪሰጥ ድረስ ነባሩ ቦርድ ሥራውን እንዲቀጥል መደረግ ሲገባው በሕግ ጥበት የተመረጡ የቦርድ አባላት ሥራቸውን እንዲቀጥሉ ከኤጀንሲው የተሰጠው ምላሽ ፍትሐዊ አይደለም በሕግም አይደገፍም።

በ1943 ዓ.ም የወጣው የወወክማ ማቋቋሚያ አዋጅ፣ በአዋጅ ያልተሻረ ስለሆነ ሊከበር ይገባል።

ስለዚህ በአዋጅ አንቀጽ 61 መሠረት ኤጀንሲው የማህበሩን ጠቅላላ ጉባኤ የመጥራት ሥልጣን ስላለው በሥራ ላይ ያለውን ቦርድ አግዶ በሕጉ መሠረት የቦርድ አባላትን የማስመረጥ ኃላፊነቱን መወጣት ይጠበቅበታል።

ይህ እንዲሆን ካልተደረገ በአዋጁ አንቀጽ 5(2) ግልጽነትና ተጠያቂነት የሰፈነበትን የመልካም አስተዳደር አሠራርን ኤጀንሲው በተግባር ላይ ለማዋል የተቸገረበት ሁኔታ ጥርጣሬ ውስጥ የሚከተው ይሆናል።

 

 

ወወክማን እንታደገው

ከይሄይስ መኩሪያ

የአዲስ ከተማ ወወክማ (የኢትዮጵያ ወጣት ወንዶች ክርስቲያናዊ ማህበር) አባል ነበርኩ ለከፍተኛ ትምህርት ትግራይ እገኛለሁ።

ባለፈው ጥር ወር ላይ የኢትዮጵያ ወወክማ 70ኛ ዓመት ክብረ በዓል እንደሚከበር ከማህበራዊ ሚዲያ መረጃውን እንዳገኘሁ የመቀሌ ወወክማን ወክዬ ተሰጥኦ ባለኝ የስፖርት ዓይነት ለመወዳደር ተዘጋጅቼ ነበር። ክብረ በዓሉ በልዩ ልዩ ውድድሮች እንደሚታጀብ ስለተገለፀ እንደ እኔው በውድድሮች ለመሳተፍ በርካቶች ጓጉተው ነበር።

ትምህርት ቤት ሲዘጋ እዚህ አዲስ አበባ እንደመጣሁ በወወክማ የቦርድ አባላት ምርጫ ላይ ውዝግብ እንደተነሳ ነሐሴ 10 ቀን 2009 ዓ.ም በጋዜጣችሁ ታትሞ ከወጣው ዘገባ ለመረዳት ችያለሁ።

በሀገር ውስጥና በውጭ ያሉ የቀድሞና የአሁን የወወክማ አባላት ከፍተኛ ተነሳሽነት በየማህበራዊ ሚዲያው እየተስተጋባ የወወክማን ትንሣኤ በበዓሉ እንደሚረጋገጥ ተጠብቆ ነበር። ግና ምን ያደርጋል በዓሉ መከበር ሳይጀምር ተጠናቋል ተባለ።

በርካታ ሰዎች በበዓል አዘጋጅ ኮሚቴ አባልነት የተለመደውን የወወክማን የበጎ ፈቃድ አገልግሎት ለመስጠት ተዘጋጅተው ሳለ ቦርዱ ኮሚቴዎቹን በትኖ በተጓደሉ የቦርድ አባላት ምትክ ምርጫ ማድረጉን ሰማን በየትም ቦታ ያለ የወወክማ አባል በጠቅላላ ጉባኤው ለመገኘት ለመምረጥም ሆነ ለመመረጥ መብት አለው። ይህ በደንቡ የተረጋገጠ መብት ያለው የማህበሩ አባል በጠቅላላ ጉባኤው እንዲሳተፍ ጥሪ ያልተላለፈበት ሁኔታ የሕግ ጥሰት ነው።

ምልአተ ጉባኤ ሳይሟላ የተደረገው ምርጫም ሕጋዊ ስላልሆነ መሠረዝ ይኖርበታል።

የታቀደውን በዓል ለማስከበር ያልቻለ ቦርድም በሥራ ላይ ሊቀጥል አይችልም። የወወክማ የቦርድ አባላት ለ2 ጊዜያት የምርጫ ዘመን ብቻ እንደሚያገለግሉ በሕገ ማህበሩ ተደንግጓል።

አሁን ተደረገ የተባው ምርጫ የሥራ ዘመናቸውን በጨረሱ የቦርድ አባላት ምትክ እንደሆነ ተገልጿል።

በመሠረቱ የሥራ ዘመናቸውን ያልጨረሱትስ በደካማነታቸው የተነሳ የበዓሉ አከባበር ተደናቅፏል።

ስለሆነም የበጎ አድራጎት ድርጅቶችና ማህበራት ኤጀንሲ ዝምታውን ሰብሮ በሕግ በተሰጠው ሥልጣን መሠረት ራሱ የጠቅላላ ጉባኤ ጠርቶ የአዲስ የቦርድ አባላት ጠቅላላ ምርጫ እንዲከናወን ማድረግ ይጠበቅበታል።

ኤጀንሲው በርካታ የሰው ኃይልን ይዞ በተንጣለለ ጽ/ቤቱ ይህን ቀላል ጉዳይ በወቅቱ ለመፍታት ያልቻለበት ሁኔታ አሉታዊ ጥርጣሬ ውስጥ ይከታል።

ኤጀንሲው ችግሩን ለመፍታት ካልቻለ በአዋጅ ቁጥር 621/2009 ዓ.ም ኤጀንሲውን የሚቆጣጠረው ቦርድ መፍትሄ እንዲሰጥ ለማሳሰብ እንወዳለን። 

 

ኢብሳ ነመራ

 

ታላቋ አሜሪካ አሁን አሁን የዓለማችን አደገኛዋ ሃገር ለመባል በቅታለች። አደገኛዋ ሃገር ያሰኛት የሚያሳምንም ይሁን አይሁን፣ ተጨባጭ ማስረጃም ይኑር አይኑር ምንም ሳያሳስባት በማንአለብኝነት በሉዓላዊ ሃገራት ጉዳይ ጣልቃ በመግባትና ጦርነት በማወጅ መንግስት አልባ ሃገራትን በመፍጠሯ ነው። አሜሪካ የሃገራት ሉዓላዊነት፣ የህዝብ መብትና ነጻነት የሚያሳስባት ሃገር እንዳልሆነች የባለፈ ግማሽ ምዕተ ዓመት ታሪኳ ያሳየናል። ለነገሩ ለሃገራት ሉዓላዊነት፣ ለህዝብ መብትና ነጻነት ደንታ ማጣት የአሜሪካ መንግስት ብቻ ባህሪ አይደለም። ቅኝ ገዢ የነበሩት የምዕራብ አውሮፓ ሃገራትም ይጋሩታል። ለአሜሪካና ለእነዚህ ምእራባውያን መንግስታት የእነርሱ ጥቅምና ፍላጎት የበላይነት አለው። ጥቅምና ፍላጎታቸው እንዲጠበቅ ሌሎች ሃገራትን እስከማፍረስ የዘለቀ ርምጃ ይወስዳሉ።


ከ2ኛው የዓለም ጦርነት በኋላ አሜሪካ በቪየትናም ላይ የፈጸመችው ወረራ የዚህ ማሳያ ነው። በምስራቅ አውሮፓ ሃገራት ላይ ያላትን የበላይነት ለማረጋገጥ በአፍጋኒስታን ጉዳይ ጣልቃ በመግባት አሁን ተመልሳ አሸባሪ ብላ የምትወጋውን አልቃይዳ እንዲፈጠር ምክንያት ሆናለች። እውነታውን ፈልፍለን ስንመለከት ለአልቃይዳ መፈጠር የአሜሪካ ድርሻ ጉልህ ሆኖ እናገኘዋለን። እርግጥ አልቃይዳ ተመልሶ የአሜሪካ ቀንደኛ ጠላት ለመሆነ በቅቷል። የሴፕተምበር 11 የሽብር ጥቃት የዚህ ውጤት ነው። አንዳንዶች አሜሪካ የእጇን ነው ያገኘችው ይላሉ።


የአሜሪካ መንግስት በሚወስዳቸው እርምጃዎች የዛሬ የርዕዮተ ዓለም የበላየነቱን ማሰጠበቁን እንጂ ከርመው ሊያስከትሉ የሚችሉ መዘዞች የሚያገናዝብ አይመስልም። እንደዛማ ባይሆን የቀድሞ ሶቭየት ህብረትን ያዳክምልኛል በሚል የተገደበ እይታ አልቃይዳ የሚፈጠርበትን ምቹ ሁኔታ ባላደላደለ ነበር። ራሱን የኢራቅና የሶሪያ እስላማዊ መንግስት ISIS በሚል የሚጠራውና በኋላም ስያሜውን ወደ እስላማዊ መንግስት IS የቀየረው የዘመናችን አደገኛና አስፈሪ አሸባሪ የተፈጠረበትን ሁኔታም ያደላደሉት የአሜሪካ መንግስትና መዕራባውያን አጋሮቹ ናቸው። አሜሪካና እንግሊዝ የኢራቅ መንግስት ጅምላ ጨራሽ መሳሪያ ታጥቋል የሚል ያልተረጋገጠ ወሬን መነሻ በማድረግ፣ ዜጎቻቸው ላይ ስጋት የፈጠረ አስመስለው ኢራቅን የማውደም ጦርነት አወጁ። በዚህ ጦርነት ኢራቅ ወድማ መንግስት አልባ ሆነች።


አይ ኤስ እዚህ መንግስት አልባ የፈራረሰ ሃገር ላይ ነው የተፈጠረው። አይ ኤስ እንዲፈጠር ሁኔታዎችን ያመቻቹለት አሜሪካና ምዕራባውያን በመጀመሪያ የዚህን አደገኛ አሸባሪ ቡድን ማንነት እንኳን መገንዘብ አልቻሉም ነበር። የኢራቅ የአልቃይዳ ክንፍ እያሉ ነበር የሚጠሩት። ይሁን እንጂ አይ ኤስ የዋሃቢ ሰለፊ አስተምህሮን እንደርዕዮተ ዓለም በመያዝ ካልሆነ ከአልቃይዳ ጋር አንድ የሚያደርገው አንዳችም ነገር አልነበረም።


አደገኛዋ አሜሪካና አጋሮቿ የርእዮተ ዓለም የበላይነታቸውን ለማረጋገጥ የሶሪያን መንግስት የቀለም አብዮት በተሰኘ ስልት ለማስወገድ የወሰዱት እርምጃ እንዳሰቡት ሳይሳካ ይቀራል። በአል አሳድ የሚመራው የሶሪያ መንግስት የአሜሪካና የአጋሮቿን የመንግስት ለውጥ እንቅስቃሴ በሃይል ያከሽፋል። ይሄኔ በዜጎቹ ላይ ጭፍጨፋ ፈፀመ በሚል በርእዮተ ዓለም ከአልቃይዳና ከአይ ኤስ ጋር ተመሳሳይ የሆኑ ጥቃቅን የዋሃቢ ሰለፊ ቡድኖች አደራጀተው መሳሪያ በማስጣጠቅ በሶሪያ መንግስት ላይ የእጅ አዙር ጦርነት ከፈቱ። የምእራባውያን ሚዲያዎች ይህን እ ኤ አ በ2012 ዓ/ም የታወጀ የእጅ አዙር ጦርነት የሶሪያ የውስጥ ግጭት እያሉ የጌቶቻቸው እጅ የሌለበት ለማስመሰል ይጥሩ ነበር።


ያም ሆነ ይህ፣ አሜሪካና አጋሮቿ የሶሪያን መንግስት ለማስወገድ ያወጁት የእጅ አዙር ጦርነት ሶሪያን አፈራረሳት፤ የሶሪያ መንግስት የማይቆጣጠረው ምድር ተፈጠረ። ይሄኔ ኢራቅ ውስጥ ተፈጥሮ የነበረውና ምእራባውያኑ የኢራቅ የአልቃይዳ ክንፍ ሲሉት የነበረው ቡድን ወደሶርያ ተስፋፋ። ስያሜውን የሶሪያና የኢራቅ እስላማዊ መንግስት (ISIS) ያደረገው በዚህ ወቅት ነበር። አሜሪካና አጋሮቿ በሊቢያ ላይ የከፈቱት ሃገር በማፍረስ መንግስት አልባ ሃገር የመፍጠር አካሄድ በቀላሉ መስፋፋት እንደሚያስችለው የገመተው ራሱን የኢራቅና የሶሪያ እስላማዊ መንግስት ብሎ ይጠራ የነበረ ቡድን፣ ስያሜውን ወደእስላማዊ መንግስት IS ቀየረ። አሜሪካ በሊቢያም መንግስት አልባ ሃገር ፈጥራ ቦታ አመቻቸችለት፤ አይ ኤስም ተስፋፋ። አይ ኤስ የታጠቀው መሳሪያ በአብዛኛው አሜሪካና አጋሮቿ በተለይ የሶርያን መንግስት ለማስወገድ ላሰማሯቸው ትናንሽ እስላማዊ ቡድኖች ያስታጠቁት መሳሪያ ነው። አይ ኤስ የሚዋጋው በአሜሪካ መሳሪያ ነው። በአጠቃላይ አይ ኤስን የፈጠረችው አሜሪካ ነች ማለት ይቻላል።


ሰሜን ኮሪያ አህጉር አቋራጭ ባሊስቲክ ሚሳይልና የኒዩክለር አረር ለመታጠቅ ያነሳሳት ሃገራት ላይ ጥቃት በመሰንዘር የርዕዮተ ዓለም የበላይነት የማግኘት ፍላጎት አይደለም። ከዚህ ይልቅ በተለይ አሜሪካ ለርዕዮተ ዓለም የበላይነት ልታካሂድባት ከምትችለው የመንግስት ለውጥና እንደነ ኢራቅ የማፈራረስ አደጋ ራሷን ለመከላከል ነው። የሰሜን ኮሪያ የኒዩክለር መታጠቅ ዓላማ ራስን መከላከል ነው። የምስራቅ አውሮፓ በተለይ የዩክሬይን ምስራቃዊ አካባቢ ግጭትና የክሪሚያ የሩሲያ አካል መሆን መነሻ ምክንያት የአሜሪካ ጣልቃ ገብነት ነው። አሜሪካና ምእራባውያን አጋሮቿ ርዕዮተ ዓለማቸውን ወደምስራቅ በማስፋፋት፣ የኔቶ ሃይልን በማሰማራት የበላይነታቸውን ለማረጋገጥ በዩክሬይን በቀለም አብዮት የመንግስት ለውጥ ያደርጋሉ።


ይህ ሁኔታ ስጋት ላይ የጣላት ሩሲያ የትውልደ ሩሲያ መኖሪያ የሆነችውና ከዩክሬይን ይልቅ ለሩሲያ የምትቀርበውን ክሪሚያ በህዝበ ውሳኔ የሩሲያ አካል የሆነችበትን ሁኔታ አመቻችታለች። ክሪሚያ የሩሲያ አካል እንድትሆን በማድረግ ረገድ ዋነኛው ገፊ ሃይል ሩሲያ ሳትሆን አሜሪካ ነች። በምስራቅ ዩክሬይን የተፈጠረው ግጭት መንስኤም አሜሪካ የምትከተለው የቀለም አብዮት የመንግስት ለውጥ ስትራቴጂና የኔቶ ወደምስራቅ መስፋፋት ነው።


አሜሪካ የርዕዮተ ዓለም የበላይነቷንና የባለጸጎቿን ጥቅም ከማስጠበቅ ውጭ ለሃገራት ሉዓላዊነት፣ ለህዝብ ክብር፣ መብትና ነጻነት ቦታ አትሰጥም። ከሃገራት ጋር ወዳጅ በሆነችበት ወቅትም፣ ለመጠባባቂያነት የዛሬ ወዳጇን ጠላት በጉያዋ ሸሽጋ ትይዛለች። ይህ በጉያዋ የምትይዘው መርዝ አምልጦ ሊያስከትል የሚችለው የሰላምና መረጋጋት ስጋት አይታያትም። አሁን ሶሪያ ውስጥ የሚንቀሳቀሱት በአሜሪካ የሚደገፉ ዋሃቢ ሰለፊ እስላማዊ ቡድኖች፣ አልቃይዳ ወዘተ ለዚህ ማሳያነት ሊጠቀሱ ይችላሉ። ይህ የአሜሪካ አካሄድ በ1970ዎቹ የተነደፈ አዲስ የአለም አሰላላፍ/ New Worled Order የተሰኘ በመንግስት ለውጥ የርዕዮተ ዓለም የበላይነት የመቀዳጀት ስትራቴጂ ውጤት ነው። ይህ ስትራቴጂ ጊዜው ያለፈበት ቢሆንም የአሜሪካ መንግስት ራሱን ከጊዜው ጋር ማጣጣም አቻለም። አሁንም ለርዕዮተ ዓለም የበላይነት በሃገራት ጉዳይ ጣልቃ እየገባ የቀለም አብዮት በተሰኘ የከተማ ነውጥ መንግስት መለወጡን፣ በዚህ ያልተቻለውን ደግሞ በሚሳይልና ቦምብ በማፈራራስ ዓለምን ማተራመሱን እንደቀጠለበት ነው።


በዚህ ፅሁፍ ስለ ታላቋ አሜሪካ ማንነት ማተት አይደለም። ከዚህ ይልቅ የአሜሪካ መንግስት በሃገራት ላይ የሚይዘው አቋምና የሚወስደው እርምጃ ያልተጤነና ራሱንም ጭምር የሚጎዳ አውዳሚ መሆኑን በማስታወስ፣ ሰሞኑን ክሪስ ስሚዝ የተባሉ አንድ የአሜሪካ ኮንግሬስ አባል ኢትዮጵያን በተመለከተ የቸከቸኩት H. RES. 128 የተሰኘ የውሳኔ ሃሳብ ሰነድን ምንነት መቃኘት ነው። ይህ የውሳኔ ሃሳብ ክሪስ ስሚዝ የተባሉት የኮንግሬስ አባሉ ፍላጎት ነው። ሰውየው ይህ ፍላጎት ያደረባቸው በተለያየ ምክንያት ሊሆን ይችላል፤ በጥቅም በመደለል፣ በተሳሳተ መረጃ ወዘተ። ዋነኛው ምክንያት ግን የሃገራቸው መንግስት የሚከተለው በሉዓላዊ ሃገራት ጉዳይ ውስጥ በዘፈቀደ ጣልቃ የመግባት ፖሊሲ ነው።


አሜሪካ ዓለም ላይ ለሚገኙ ሉዓላዊ ሃገራትን በሙሉ ሞግዚት መሆን ስለሚዳዳት የውስጥ ጉዳያቸው ያገባኛል ባይ ነች። ማንኛውም የኮንግሬስ አባል በሉዓላዊ ሃገራት ጉዳይ ላይ የተሰማውን የውሳኔ ሃሳብ የማቅረብ መብት ያለው ለዚህ ነው። የተለያዩ ቡድኖች፣ የአሜሪካ መንግስት ውጤትን ሳያይ በዘፈቀደና በግብታዊነት በሃገራት ላይ ተጽእኖ ለማሳደር ያለውን ፍላጎት ተጠቅመው ጉዳያቸውን ለማስፈጸም የኮንግሬስ አባላትን በገንዘብ ለመግዛት የሚሯሯጡት ለዚህ ነው።


የኮንግሬስ አባላት የቡድን ፍላጎትን መነሻ አድርገው በሉዓላዊ ሃገራት ላይ ተጽእኖ የሚያሳድር የውሳኔ ሃሳብ እንዲቸከችኩ የሚከፈላቸው ገንዘብ እንደሙስና አይታይም። የኮንግሬስ አባሉ ሎቢ ለማድረግ እንደተሰጠው የአገልግሎት ክፍያ ነው የሚቆጠረው። ለመንግስት አሳውቆ ግብር ይከፍልበታል፤ ህጋዊ ጉቦ ነው።


እናም፣ እንደ እኔ እምነት ክሪስ ስሚዝ የሚባሉት የአሜሪካ ኮንግሬስ አባል ኢትዮጵያን በተመለከተ የቸከቸኩት H. RES.128 የተሰኘ የውሳኔ ሃሳብ የኢፌዴሪን ህገመንግስታዊ ስርአት በሃይል ለመናድ በሚንቀሳቀሱ ቡድኖች ህጋዊ ጉቦ ተሰጥቷቸው የቸከቸኩት ነው። ከእነዚህ ቡድኖች ጀርባ ደግሞ ምስራቅ አፍሪካን በማተራመስ ድርጊት በተባበሩት መንግስታት የጸጥታው ምክር ቤት ማዕቀብ የተጣለበት በአንድ ግለሰብ የሚመራው የኤርትራ መንግስት አለ። እንደ እኔ አተያይ፣ ይህ ሰነድ በኤርትራ መንግስትና የትርምስ ስትራቴጂ አስፈፃሚዎቹ በአሜሪካ መንግስት አማካኝነት ኢትዮጵያ ላይ ተጽእኖ በማሳደር ቀጠናውን ለማተራመስ የሚያስችል እድል ለማግኘት በህጋዊ ጉቦ እንዲዘጋጅ ያደረጉት ነው። እንግዲህ፣ ይህን ለምን አልክ መባሌ አይቀርም። ጉዳዩ ወዲህ ነው። ክሪስ ስሚዝ የቸከቸኩትና ለአሜሪካ ምክር ቤት የውጭ ጉዳይ ቋሚ ኮሚቴ ቀርቦ 56 የድጋፍ ድምጽ አገኘ የተባለው፣ በቀጣይ ለመጽደቅ የኮንግሬሱን፣ የሴኔቱንና የፕሬዝዳንቱን ይሁንታ ማግኘት የሚጠብቀው የውሳኔ ሃሳብ ላይ የተነሱ አንኳር አንኳር ጉዳዮችን እንመልከት።


H.RES.128 የተሰኘው የክሪስ ስሚዝ ሰነድ በመግቢያው ላይ፣ ኢትዮጵያ በኢኮኖሚና በማህበራዊ ልማት በተለይ በጤናው ዘርፍ ላሰመዘገበችው ስኬት እውቅና ይሰጣል። ሰነዱ በምስራቅ አፍሪካ ቀጠና ሰላምና መረጋጋት ለማስፈን፣ በአጠቃላይ ለሰላም ያበረከተችውንና የምታበረክተውን አስተዋጽኦ፣ አክራሪነትንና ሽብርተኝነትን በመዋጋት ረገድ ከአሜሪካ ጋር ያላትን ትብብርና ይህ ትብብር ለአሜሪካና ለአካባቢው ሃገራት ብሄራዊ ጥቅም መጠበቅ ላበረከተው አሰተዋጽኦም እውቅና ይሰጣል። ይህ ሊካድ የማይችል መላው ዓለም የመሰከረለት እውነት ነው።


የክሪስ ስሚዝ ሰነድ በመቀጠል ኢትዮጵያ ከአምባገነናዊ ሥረአት ወደአሳታፊ ዴሞክራሲ ለመሸጋጋር የምታደርገው ግስጋሴ በሌሎች መሰኮች የታየውን ያህል ስኬታማ አይደለም ይላል። ይህን የኢፌዴሪ መንግስትና ገዢው ፓርቲ ኢህአዴግም የሚጋሩት እውነት ነው። ዴሞክራሲያዊ ሥርአት በፖለቲካ ፓርቲዎችና በመንግስት ፍላጎት፣ በአዋጅ . . . የሚሰፍን አይደለም። ከአምባገነናዊ ሥርአት ወጥቶ ዴሞክራሲን የማሰፈን ወይም የመገንባት ጉዳይ የአመለካካት ለውጥ የማምጣት ጉዳይ ነው። ዴሞክራሲያዊ አመለካከትን የመንግስት ስልጣን ምንጭና ባለቤት በሆነው ህዝብና ከህዝብ በሚፈልቁ የፖለቲካ ቡድኖች አመራሮችና አባላት ውስጥ በማስረጽ ባህል ሆኖ የሚፈጠር ነው።


ኢትዮጵያ በዚህ ሽግግር ላይ ያለች ሃገር ነች። በመሆኑም ዴሞክራሲው ምሉዕ የሆነበት ደረጃ ላይ አልደረሰም። የዴሞክራሲ አመለካካት ጉድለት የሚታየው በመንግስት ውስጥ ብቻ አይደለም። ዴሞክራሲን ካለመለማመድና ባህል ካለማደረግ የመነጨ ኢዴሞክራሲያዊ አካሄድ ከገዢው ፓርቲና ከመንግስት ይልቅ በተቃዋሚ ፓርቲዎች ዘንድ ይስተዋላል። ተቃዋሚ ፓርቲዎቸ በውስጣቸው የሚፈጠረውን ችግር የሚፈቱበት አካሄድ ለዚህ አሰረጂነት ሊጠቀስ ይችላል።


ችግሮች ሲያጋጥማቸው በሰላማዊ ውይይትና በአብላጫ ድምጽ ውሳኔ ከመፍታት ይልቅ ፍልጥ እየመዘዙ ሲፈነካከቱና ፓርቲውን ሲያፈርሱ ወይም ሁለት ቦታ ሲሰነጠቁ ታይቷል። አንዳንድ ፓርቲዎች እስካሁንም የአምባገነኑ የወታደራዊ ደርግ አሃዳዊ ስርአት ተስፈኞች ናቸው። በአደባባይ አትመጣም ወይ መንጌ (መንግስቱ ሃይለማርያም) አትመጣም ወይ . . . የሚል መዝሙር ያሰማ ፓርቲ መኖሩን ልብ በሉ። እርግጥ ሰላማዊ እስከሆነ ድረስ አምባገነን መናፈቅና ተስፋ ማድረግ በራሱ እንደጥፋት ላይወሰድ ይችላል።


በህዝቡም ዘንድ ተመሳሳይ አመለካካት ይታያል። በአብላጫ ድምጽ የሚደግፉት አመለካከት ስፍራ ያጣባቸው ዜጎች፣ የሚደግፉትን ቡድን በሃይል ወደስልጣን ለማውጣት በሰሜታዊነት የተነሱባቸው አጋጣሚዎች መኖራቸው እውነት ነው። የተተለያዩ ብሄሮች፣ ብሄረሰቦችና ህዝቦች ባሉባት ኢትዮጵያ፣ እነዚህ ብሄራዊ ማንነቶች ተደፍቀው፣ አንድ ማንነት በሃይል የተጫነበት ስርአት እንዲመለስ የሚጸልዩ ቁጥራቸው ቀላል አይደለም።
በዚህ ሁኔታ ምሉዕ ዴሞክራሲን ማሰፈን አዳጋች ነው። ራሱ ዴሞክራሲያዊ ስርአት ጥበቃ የሚያደርግላቸው መብቶች፣ ዴሞክራሲውን ለማመንመን ለሚንቀሳቀሱ ቡድኖችም እድል ስለሚሰጥ ጅምር ዴሞክራሲ፤ ዴሞክራሲያውያንና ኢዴሞክራሲያውያን የሚፋለሙበት መድረክ ነው። በኢትዮጵያም እየሆነ ያለው ይህ ነው። ይህን የአሜሪካ መንግስትና የኮንግሬስ አባላት እንዲገነዘቡት ይጠበቃል።


የዴሞክራሲን እድገት ሂደት ከአሜሪካ በላይ የሚያውቅ የለም። አሜሪካ የህገመንግስቷ መሰረት የሆነውን የነጻነት መግለጫ/ Declaration of Independece የተሰኘው ድንቅ ሰነድ እ ኤ አ በ1776 ዓ/ም አዘጋጅታ፣ የሴቶችና የጥቁሮችን የመምረጥና የመመረጥ መብት ማስከበር የቻለችው ግን ከ200 ዓመታት በኋላ በ1950 ዎቹ ነበር። ክሪስ ስሚዝ ይህን ያውቃሉ። እናም የኢትዮጵያ ዴሞክራሲ የኢኮኖሚና የማህበራዊ ልማቱን፣ የሰላምና መረጋገቱን ያህል ስኬታማ አለመሆኑ ሊደንቃቸው አይገባም ነበር። የማህበራዊና የኢኮኖሚ ልማቱና ኢትዮጵያ ሳላምን በማስከበር ያላት ሚና የሃገሪቱ ዴሞክራሲ ውጤት መሆኑንም መዘንጋት የለባቸውም። የብሄር፣ የሃይማኖትና የአመለካካት ብዝሃነት ባለባት ኢትዮጵያ ዴሞክራሲያዊ ስርአት መሰረት ባይዝ ኖሮ ሃገሪቱ ሰላም አይኖራትም ነበር። ከ1983 ዓ/ም በፊት የነበረውን ሁኔታ ለዚህ አስረጂነት መጥቀስ ይቻላል።


ክሪሰ ስሚዝ የዴሞክራሲውን እድገት ሂደት እንደትልቅ ችግር ከማየት ይልቅ መሰናክሎቹ ተለየተው እድገቱ ሊፋጠን የሚችልበትን መላ መጠቆም ላይ ቢያተኩሩ መልካም ነበር። ያዘጋጁት ሰነድ ግን ከዚህ በተቃራኒ መሄዳቸውን ነው የሚያመለክተው። በሰነዱ ላይ ያሰፈሯቸው መረጃዎችና ሃሳቦች በሙሉ የሃገራቸውን ዜግነት (አሜሪካዊ ዜግነት) አግኝተው በበጎ አድራጎት ድርጅትነት ተመዝግበው ዶላር እየሰበሰቡ፣ ቀጠናውን በማተራመስ ከሚታወቀው የኤርትራ መንግስት ጋር በማበር ሽብርተኝነትን ጨምሮ በማንኛውም የሃይል መንገድ የኢፌዴሪን ህገመንግስታዊ ስርአት ለመናድ የሚንቀሳቀሱ ቡድኖች የተገኙ መሆናቸውን በድፍረት መናገር ይቻላል።


እርግጥ ሰነዱ የአሜሪካ መንግስት የውጭ ጉዳይ መስሪያ ቤት የሰብአዊ መብት አያያዝ ሪፖርትን በአስረጂነት ይጠቅሳል። የውጭ ጉዳይ መስሪያ ቤቱም ቢሆን መረጃዎቹን በራሱ መርምሮ ሳይሆን ያገኘው፣ የኤርትራ መንግስት ስር የተጠለሉትን ጨምሮ ስርአቱን በሃይል ለማፍረስ ከሚንቀሳቀሱ ተቃዋሚዎችና ተቃዋሚዎቹን ዋቢ ካደረጉ የሰብአዊ መብት ተሟጋች ነን ባይ ድርጅቶች ነው።


እነዚህ አሜሪካ በበጎ አድራጎት ድርጅትነት የተመዘገቡ የኤርትራ የትርምስ ስትራቴጂ አስፈፃሚ ቡድኖች ኢትዮጵያ ላይ የሽብር ጥቃትን የሚጨምር ጦርነት ያወጁት በይፋ ነው። በኤርትራ በረሃ የሚንቀሳቀሱትም በይፋ ነው። የህን የአሜሪካ መንግስትም ያውቃል። ክሪስ ስሚዝም ያውቃሉ ብዬ እገምታለሁ። ከቀጥታ ጦርነትና ከሽብር ጥቃት በተጨማሪ ኢትዮጵያን ለማጥቃት የሚጠቀሙበት መንገድ ገጽታዋን በማበላሸት የበለጸጉ ሃገራትን የልማትና ሰብአዊ ድጋፍ እንዳታገኝ በማደረግ በሃገር ውስጥ ቀውስ መፍጠር ነው።


ይህን ቀውስ መልሰው በማራገብ በመንግስት ላይ ሰላማዊ ያልሆነ ተቃውሞ ይቀሰቀሳሉ። መንግስት ይህን የሃይል ተቃውሞ በማክሸፍ የህግ የበላይነትን ለማስከበር የሚወስደውን እርምጃ፣ መልሰው በመንግስት እንደተፈጸመ የሰብአዊ መብት ጥሰት የመብት ተሟጋች ነን ለሚሉ ርዕዮተ ዓለማዊ አጀንዳ ላላቸው ቡድኖችና እንደ ክሪስ ስሚዝ ላሉ ተጽእኖ የመፍጠር አቅም ላላቸው ግለሰቦች ያቀብላሉ። ይህን ሆን ብሎ ታቅዶ የሚከናወን ድርጊት በማራገብ በሃያላን ሃገራት ተጽእኖ መንግስት እንዲሽመደመድ ለማድረግ ይጠቀሙበታል። ክሪሰ ስሚዝ ባሳለፍናቸው ሳምንታት በኢትዮጵያ ላይ የቸከቸኩት የውሳኔ ሃሳብ ሰነድ ለዚህ አስረጂነት ሊጠቀስ ይችላል።


ክሪስ ስሚዝ ሰነዱን ለመቸክቸክ ያነሳሳቸውን ሁኔታ በገለጹበት መግቢያው ላይ በ1997 ዓ/ም የተካሄደው ምርጫ ሁከት እንደገጠመውና ተጽእኖም እንደተደረገበት፣ በሺህ የሚቆጠሩ የተቃዋሚ አባላት፣ ጋዜጠኞች፣ የሲቪክ ማህበራት አባላት የታሰሩበት መሆኑን ያስታውሳል።


ሁላችንም እንደምናስታውሰው የምርጫ 97 ሂደት ፍጹም ሰላማዊ፣ ነጻና ፍትሃዊ ነበር። ከምርጫው አስቀድሞ የሂደቱ ነጻ፣ ፍትሃዊነትና ዴሞክራሲያዊነት ላይ ጥያቄ ያነሳ አንድም የፖለቲካ ፓርቲ ወይም የምርጫ ታዛቢ አልነበረም። የምርጫው ውጤትም ከዚያ ቀደም ከተካሄዱ ሁለት ምርጫዎች በተለየ ሁኔታ ተቃዋሚዎች ከፍተኛ መቀመጫ ያገኙበት ነበር። የቀድሞው ቅንጅት በተለይ በአማራ ክልልና በአንዳንድ የሃገሪቱ ከተሞች በመቶዎች የሚቆጠር መቀመጫዎችን አሸንፎ ነበር። አዲስ አበባን ደግሞ ሙሉ በሙሉ ማስተዳደር የሚያስችለው ድምጽ አግኝቶ ነበር።


ይሁን እንጂ የቀድሞው ቅንጅት አመራሮች ቀድሞውኑም ሃገሪቱን መምራት የሚያስችላቸው ድምጽ ካላገኙ ምርጫው ተጭበርብሯል በሚል ወሬ የከተማ ደጋፊዎቻቻውን አነሳስተው በቀለም አብዮት ስልጣን በሃይል ለመውሰድ አስበው ስለነበረ ይምርጫውን ውጤት አንቀበልም አሉ። አንዳንድ የውጭ ሲቪክ ማህበራትም ቅንጅት ሊያካሂድ ላሰበው የቀለም አብዮት የመንግስት ለውጥ የታክቲክ ምክር ድጋፍ ያደርጉ እንደነበረ በተጨባጭ ተረጋግጧል። ምርጫውን አስመልክተው ባወጧቸው የታዛቢነት ሪፖርቶች ውጤቱን ተዓማኒነት በማሳጣት ህዝብን ለማነሳሳት መሞከራቸውም ጸሃይ የሞቀው እውነት ነው። የቀድሞው ቅንጅት ሌሎች ተቃዋሚዎች ባሸነፉበትና ባልተወዳደረባቸው አካባቢዎች ጭምር ህዝብ የሰጠኝ ድምጽ ተሰርቋል ብሎ ወደሁከት መግባቱ ይታወቃል።


በመሰረቱ ዋነኛው የሁከት ቀስቃሽ የነበረው የቀድሞው ቅንጅት በአፈጣጠሩም የፌደራል መንግስቱን ስልጣን ለመረከብ የሚያስችል የህዝብ ድምጽ ሊያገኝ የሚችል ፓርቲ አልነበረም። ምክንያቱም ፓርቲው አሃዳዊ ስርአት የመመስረት ፖሊሲ ስለነበረው፣ በኢትዮጵያ ብሄሮች፣ ብሄረሰቦችና ህዝቦች ተቀባይነት አልነበረውም። የቀድሞ ቅንጅት ደጋፊዎች በአማራ ክልል የተገደቡ ነበሩ። ከዚህ በተጨማሪ አዲስ አበባን ጨምሮ በጥቂት የሃገሪቱ ትልልቅ ከተማዎችም ደጋፊዎች እንደነበሩት አይካድም።


ከዚህ ውጭ በሁሉም የኢትዮጵያ ክልሎች ደጋፊ አልነበረውም። በኦሮሚያ፤ ትግራይ፤ አፋር፤ ደቡብ ብሄሮች፣ ብሄረሰቦችና ህዝቦች፤ ኢትዮ ሶማሌ፤ ጋምቤላ፤ ቤኒሻንጉል ጉምዝ፤ ሃራሪ ክልሎች የቀድሞው ቅንጅት ደጋፊዎችም መራጮችም አልነበሩትም። በተጨባጭም የታየው ይህ ነው። በኦሮሚያና በደቡብ ከፍተኛ ሊባል የሚችል ደጋፊ የነበረውና የኢህአዴግ ተፎካካሪ የነበረው የኢትዮጵያ ዴሞክራቶች ሃይሎች ህብረት ወይም ህብረት ነበር። የምርጫው ውጤትም ይህን አሳይቷል። ህብረት በሁለቱ ክልሎች ከገዢው ፓርቲ ቀጥሎ ከፍተኛ መቀመጫ አግኝቷል። ቅንጅት ህብረት ባሸነፈባቸው የምርጫ ክልሎች ጭምር ኢህአዴግ አጭበርብሮኛል ሲል እንደነበረ ይታወሳል።


ይህ ሁኔታ ድርጅቱ ቀድሞውኑም ስልጣን የመመንተፍ እንጂ በህዝብ ድምጽ የተሰጠውን ያህል የመቀበል ዓላማ እንዳልነበረው ያመለክታል። ሁከቱን ያስነሳውም ለዚህ ነበር። ሁከት ያነሳሳውና በመጨረሻም የሁከት ክተት ያወጀው ደግሞ በድብቅ ሳይሆን ራሳቸውን ተቃዋሚ ፕሬስ ብለው በሚጠሩ በነጻ ፕሬስ ሽፋን በሚንቀሳቀሱ ጋዜጦች ነበር። ጋዜጦቹ ያወጁትን የሁከት ጥሪ አሁንም ከቤተመጻህፍት ክምችት አውጥቶ መመልከት ይቻላል። በዚህ ሁከት በመቶዎች የሚቆጠሩ የዋህ ኢትዮጵያውያን ህይወት ጠፍቷል፤ የጸጥታ አስከባሪ ሃይል አባላትም ተገድለዋል። በሚሊየኖች ብር የሚገመት የግለሰቦች፣ የህዝብና የመንግስት ንብረት ወድሟል።


ይህ ምርጫውን ተከትሎ ቅንጅት የገባበት አካሄድ ዴሞክራሲያዊ አልነበረም። የህግ የበላይነትንም የሚጻረር ነበር። መንግስት ይህን ሁከት በመቀልበስ የህግ የበላይነትን የማስከበር ህገመንግስታዊ ግዴታ አለበት። በዚህ መሰረት አቃቤ ህግ ሁከቱን በመጠንሰስ፣ በመምራትና በመፈጸም ወንጀል የጠረጠራቸውን ግለሰቦች በቁጥጥር ስር አውሎ በይፋ የፍርድ ሂደት ጉዳያቸው እንዲታይ አድርጓል። የፍርድ ሂደቱ በእንግሊዘኛና በፈረንሳይኛ ቋንቋ እየተተረጎመ የውጭ ታዛቢዎች በተገኙበት ነበር የተካሄደው። ክሪስ ሰሚዝ ይህን ጉዳይ ያውቃሉ ብዬ እገምታለሁ። ይሁን እንጂ ኢትዮጵያን በተመለከተ የቸከቸኩት ሰነድ ላይ የሰዎችን መታሰር ከማንሳት ያለፈ፣ ስለሁከቱ አነሳስና ስለፍርድ ሂደቱ አንዲትም ቃል አላሰፈሩም።


የክሪስ ስሚዝ ሰነድ በመቀጠል ወደምርጫ 2002 እና 2007 ይሸጋገራል። ሰነዱ ኢህአዴግ 99 ነጥብ 6 በመቶ የምክር ቤት መቀመጫዎችን አሸንፌበታለሁ ያለው የ2002 ምርጫ እንዲሁም 546 መቀመጫዎችን አሸንፌበታለሁ ያለው (አንዷን መቀመጫ ለማን ሰጥተው እንደሆነ አይታወቅም) የ2007 ምርጫ ነጻና ፍትሃዊ አልነበረም፤ የኢህአዴግን ብቸኛ ገዢነት ያረጋገጠ ነው ይላል።


በቅድሚያ የአንድ ምርጫ ነፃና ፍትሃዊ መሆን የሚለካው በውጤቱ ሳይሆን በምርጫው ሂደት ነው። ክሪስ ስሚዝ ይህን ጠንቅቀው ያውቃሉ። ይሁን እንጂ በ2002 እና 2007 የተካሄዱት ምርጫዎች ሂደት ነጻና ፍትሃዊ አለመሆኑን የሚያሳይ አንድም አስረጂ አልጠቀሱም። ሁሉም ኢትዮጵያዊ እንደሚያስታውሰው ምርጫው እስኪጠናቀቅ የነበረውን ሂደት በተመለከተ ሁሉም ተፎካካሪ ፓርቲዎች፣ ሂደቱ እንከን የለሽ መሆኑን መስክረው ነበር። ሂደቱ ችግር አለበት ያለ የምርጫ ታዛቢም አልነበረም።


ሁሉም የምርጫ ታዛቢዎች የሂደቱን ነጻና ፍትሃዊነት አረጋግጠው ምስክርነት ሰጥተዋል። የምርጫ ሂደት ነጻና ፍትሃዊ ከሆነ ውጤቱ ምንም ይሁን ምን ትክክልና ተገቢ ነው። ታዲያ፣ ክሪስ ስሚዝ በ2002 እና 2007 የተካሄደው ምርጫ ነጻና ፍትሃዊ አለነበረም ያስባላቸው ምን ይሆን? መልሱ ቀላል ነው። አሜሪካ የተጠጉ የኤርትራ የትርምስ ስትራቴጂ አስፈፃሚ ቡድኖች የነገሯቸውን እንደወረደ ስለቸከቸኩት ነው፤ በቃ።


ክሪስ ስሚዝ ያዘጋጁት የህግ ሰነድ ረቂቅ ነው፤ የፖለቲካ ፓርቲ መግለጫ አይደለም። ይሁን እንጂ የሰነዱ አገላለጽ የህግ ሳይሆን ፖለቲካዊ ነው። ኢህአዴግ በ2002ም ይሁን በ2007 ምርጫ ለሁሉም የምክር ቤት መቀመጫዎች አለመወዳደሩ ይታወቃል። ኢህአዴግ የተወዳደረው በኦሮሚያ፤ በአማራ፤ በደቡብ ብሄሮች፣ ብሄረሰቦችና ህዝቦችና በትግራይ ክልሎች እንዲሁም በአዲስ አበባ ለሁሉም መቀመጫዎች፣ በሃራሪና ብድሬደዋ ከተሞች ለተወሰኑ መቀመጫዎች ነበር። በአፋር፣ በኢትዮጵያ ሶማሌ፣ በቤኒሻንጉል ጉምዝ፣ በጋምቤላ ለአንድም መቀመጫ አልተወዳደረም። በሃራሪና በድሬደዋም ለሁለት መቀመጫዎች ብቻ ነው የተወዳደረው። ያልተወዳደረበትን ድምጽ ደግሞ ማግኘት አይችልም።

 

ስለዚህ ኢህአዴግ 99 ነጥብ 6 ወይም ሁሉንም የምክር ቤቱን መቀመጫዎች ሊያሸንፍ አይችልም፤ አሸንፎም አያውቅም። የህግ ሰነድ ላይ ይህ በትክክል መቀመጥ አለበት። 99 ነጥብ 6 በመቶ፣ ሁሉንም የምክር ቤት መቀመጫ አሸነፈ የሚለው ወሬ፣ የምርጫው ውጤት የጎመዘዛቸው አንዳንድ ተቃዋሚዎችና አሜሪካ መንግስታዊ ባልሆነ ድርጅትነት መዝግባቸው ከኤርትራ መንግስት ጋር የሚሰሩ ተቃዋሚ ነን ባዮች የሚያወሩት ፖለቲካዊ አገላለጽ ነው። ይሀ ሁኔታ ክሪስ ስሚዝ ሰነዱን ሲያዘጋጁ ጉዳዩን በቅጡ ለማጥናት እንኳን ሳይጨነቁ ተቃዋሚዎቹ የነገሯቸውን እንደወረደ የቸከቸኩት መሆኑን ያሳያል። ይህን ያደረጉት ምናልባት የሰጧቸው ህጋዊ ጉቦ ልባቸውን ነስቷቸው ይሆን?


የክሪስ ስሚዝ ሰነድ በዚህ አያበቃም። ባለፈው ዓመት በአማራና በኦሮሚያ ተቀስቅሶ የነበረውን ሁከትና በሁከቱ የጠፋውን የሰው ህይወት ይጠቀሳሉ። ተገፍተናል (marginalized) በሚሉ የኦሮሞና የአማራ ብሄሮች የተቀሰቀሰ እንደሆነ አድርገው ነው ያቀረቡት። ሚ/ር ስሚዝ ሊነገሩን የፈለጉት የኢትዮጰያ መንግስት የአንድ ብሄር የበላይነት የሰፈነበት፣ ሌሎች ብሄሮች የተገፉበት መሆኑን ነው።


በመሰረቱ በኢትዮጵያ ፌደራላዊ ሥርአት ይህ ሊሆን አይችልም። ክልሎችና ሌሎች የአስተዳደር እርከኖች በብሄር ላይ በመመስረት ነው የተዋቀሩት። ሁሉም የኢትዮጵያ ብሄሮች ወይም ብሄረሰቦች በየአካባቢያቸው ራሳቸውን በራሳቸው ነው የሚያስተዳድሩት። ኦሮሚያን ትግሬ ወይም አማራ ሊያስተዳደር አይችልም። አማራን ትግሬ ወይም ኦሮሞ በበላይነት ማስተዳደር የሚያስችለው ምንም ክፍተት የለም።


የፌደራል መንግስቱ ከፍተኛው የስልጣን አካል በሆነው የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ሁሉም ብሄሮች፣ ብሄረሰቦችና ህዝቦች በህዝባቸው ቁጥር ልክ ውክልና አላቸው። በፌደራል ምክር ቤት ውስጥ ከፍተኛ ውክልና ያለው የኦሮሞ ብሄር ሲሆን ቀጣዩ የአማራ ብሄር ነው። በፌደራል መንግስት አስፈፃሚ ውስጥም ብቃትንና የብሄር ተዋጽኦን መሰረት ያደረገ ሹመት ነው የሚሰጠው።

 

እውነታው ይህ ሆኖ ሳለ፣ ክሪስ ስሚዝ ባለፈው ዓመት በኦሮሚያና በአማራ ክልል ተቀስቅሶ የነበረውን ሁከት ከመገለል ጋር ማገናኘት ለምን አስፈለጋቸው? መልሱ ቀላል ነው። ክሪስ ሰሚዝ ኢትዮጵያን ብሎም ቀጠናውን ለማተራመስ የሚንቀሳቀሰው የኤርትራ መንግስት ጉዳይ አስፈጻሚዎች ኢትዮጵያ ውስጥ የእርስ በርስ ግጭት ለመፍጠር የሚያወሩትን የትግሬ የበላይነት አለ የሚል ወሬ እንደወረደ ስለተቀበሉ ነው። እውነታው ምንም አላሳሰባቸውም። ይህ ክሪስ ስሚዝን የግጭት አጋፋሪ ያደርጋቸዋል።


በመሰረቱ በኦሮሚያና በአማራ ክልሎች ተቀስቅሶ የነበረው ተቃውሞ ዋና መንስኤ የመልካም አስተዳደር መጓደልና የኪራይ ሰብሳቢነት ችግር ነው። እርግጥ ክሪስ ስሚዝ እንደጠቀሱት ተቃውሞው የአንድ ብሄር የበላይነት ያለ በማስመሰል የኤርትራ የትርምስ ስትራቴጂ አስፈጻሚዎች ባካሄዱት ቅስቀሳ ወደአውዳሚ ሁከትነት ተቀይሯል። በአንዳንድ አካባቢዎች ደግሞ የዘር ማጥራት ባህሪ ያለው እርምጃ እስከመውሰድ የዘለቀ ጸያፍ ድርጊት ተፈጽሟል።


አሜሪካ ተቀምጠው ለክሪሰ ስሚዝ ወሬ የሚያቀብሏቸው ወገኖች ኢትዮጵያ ውስጥ በሰሜን ጎንደር ዞን የዘር ማጥራት እርምጃ እንዲወሰድ ማስደረጋቸውን ለምን ዘነጉት? የክሪስ ስሚዝ ወሬ አቀባዮች የቀሰቀሱት ሁከት በህዝቡ ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ እንቅስቃሴ ላይ ያስከተለውን መስተጓጎል፤ በግል ባለሃብቶች (በውጭ ባለሃብቶች ጭምር) ኢንቨስትመንቶች ላይ፣ በማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ተቋማት ላይ፣ በሃይማኖት ተቋማት ላይ ያስከተለውን ውድመት፣ ሰላም ለማስከበር በተሰማሩ የፖሊስና የሚሊሻ አባላት ህይወትና አካል ላይ ያደረሰውን ጉዳትስ ለማን ይሆን የተዉት?


ይህን አሜሪካ የሚገኙ የክሪስ ስሚዝ ወዳጆች የቀሰቀሱትን ከፍተኛ ሰብአዊ ቀውስ ያስከተለ፣ ህገመንግስታዊ ሥርአቱን ለአደጋ ያጋለጠ ሁከት በተለመደው ህግን የማስከበር እርምጃ መከላከል የማይቻልበት ደረጃ ላይ ሲደርስ መንግስት ህገመንግስቱ በሚፈቅደው መሰረት የአስቸኳይ ጊዜ ሁኔታ አወጀ። በቅድሚያ የአስቸኳይ ጊዜ ሁኔታ አዋጁ ህገመንግስታዊ መሆኑ መታወቅ አለበት። ክሪስ ስሚዝ ግን እንደችግር ብቻ ነው ያዩት። ይህን መነሻ በማድረግ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ እንዲነሳ ጠይቀዋል።


የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ሁኔታዎች ተረጋግተው በተለመደ የህግ ማስከበር አሰራር ሰላምና መረጋገትን መጠበቅ ወደሚቻልበት ደረጃ በመደረሱ ህገመንግስቱ በሚያዘው መሰረት ተነስቷል። በመሆኑም በዚህ ላይ ብዙ ማለት አልፈልግም። ክሪስ ስሚዝ ሌላ ያነሱት ጉዳይ የፀረ ሽብርተኝነት ህጉንና የሲቪክ ማህበራትና የበጎ አድራጎት ድርጅቶች አዋጆችን የሚመለከት ነው። በዚህ ጉዳይ ላይ ብዙ ስለተባለ ደግሜ ባላነሳው እመርጣለሁ። ይሁን እንጂ ክሪስ ስሚዝ የኢትዮጵያን ገጽታ ለማጠየም ያዘጋጁት ሰንድ ዋና አጀንዳ ስላደረገው ወቅቱ በሚጠይቀው ልክ በመጠኑ እመለከተዋለሁ።


ክሪስ ስሚዝ አዋጆቹ ይሰረዙ ወይም ይሻሻሉ ሲሉ እንደመጣላቸው ወይም ብር የከፈሏቸው ሰዎች በሉ እንዳሏቸው ነው የቸከቸኩት። በመሰረቱ ኢትዮጵያ የጸረ ሽብርተኝነት ህግ ያወጣችው ግልጽና ደራሽ የሽብር ጥቃተ አደጋ ሰላለባት ነው። ኢትዮጵያ በ1980ዎቹ አጋማሽ ጀምሮ በተለያዩ ቡድኖች የሽብር ጥቃት ተፈጽሞባታል። በይፋ የሽብር ጥቃት ኢላማቸው መሆኗን ያወጁትም ቁጥር ቀላል አይደሉም።


ከዚህ በተጨማሪ በዓለም አቀፍ ደረጃ እይተስፋፋ የመጣውንና ዓለም አቀፍ ባህሪ ያለውን የሽብር ጥቃት ለመከላከል የተባበሩት መንግስታትና የአፍሪካ ህብረት ስምምነቶች፣ ሃገራት የጸረሽብርተኝነት ህግ እንዲያወጡ ያስገድዳሉ። አዋጁ በእነዚህ መሰረታዊ ምክንያቶች ነው የወጣው። ፈጽሞ ሰላማዊ የተቃውሞ እንቅስቃሴን የማፈን ዓላማ የለውም። ይህን ማድረግ የሚያስችል ድንጋጌዎች አለው የሚልም እምነት የለኝም።


የጸረ ሽብርተኝነት ህጉ ችግር አለበት ከተባለም የሚሻሻለው በአሜሪካ ጥያቄ ሳይሆን፣ ጉዳት ያደርስብናል በሚሉ በሰላማዊ መንገድ የሚንቀሳቀሱ አካላት ብቻ ነው። እርግጥ እስካሁን የትኛው የጸረሽብርተኝነት ህጉ አንቀጽ ችግር አለው እንደሚሉ በግልጽ ባይናገሩም፣ ህጋዊ ሆነው የሚንቀሳቀሱ ፓርቲዎችም አዋጁን ሲቃወሙት ይሰማል። በዚህ መሰረት ገዢው ፓርቲና በሃገር አቀፍ ደረጃ የሚንቀሳቀሱ የፖለቲካ ፓርቲዎቸ በማካሄድ ላይ በሚገኙት ድርድር ህጉን ለማስተካካል ጉዳዩን በአጀንዳነት ይዘውታል። ወጤቱን አብረን እንመለከታለን።


የሲቪክ ማህበራትና የበጎ አድራጎት ድርጅቶች ምዝገባ አዋጅን በተመለከተ፣ አዋጁ በመሰረቱ የሲቪክ ማህበራትንና በጎ አድራጎት ድርጅቶችን እንቅስቃሴ የመገደብ ዓላማ የለውም። የአዋጁ ዓላማ ማህበራቱ የሃገሪቱን ዴሞክራሲ ማጎለበት በሚያስችል፣ ከማህበራቱ ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ጥቅም የሚጠብቀውን ህዝብ ተጠቃሚነቱን በሚያረጋግጥ ሁኔታ የሚንቀሳቀሱበትን ስርአት ማበጀት ነው። አዋጁ ሃገር በቀል ሲቪክ ማህበራት በሃገሪቱ ፓለቲካዊ - ዴሞክራሲና የሰብአዊ መብት አያያዝ ጉዳዮች ላይ ያለምንም ገደብ መሳተፍ እንደሚችሉ ይደነግጋል። የውጭ ማህበራት ግን ኢኮኖሚያዊና ማህበራዊ ልማት ውስጥ የመሳተፍ መብት ብቻ ነው ያላቸው። ይህ የሆነው የሃገሪቱ ፖለቲካዊ ጉዳይ የመንግስት ስልጣን ብቸኛ ባለቤት የሆነው የኢትዮጵያ ህዝብ ጉዳይ ብቻ በመሆኑ ነው። ዴሞክራሲውን ማሳደግ፣ ሰብአዊ መብትን ማረጋገጥ፣ ዘላቂ ሰላምን ማስፈን . . . የሚቻለውም በራስ አቅም ብቻ መሆኑ ስለታመነበት ነው።


የውጭ ሲቪክ ማህበራት በገንዘብ የሚደግፋቸውን አካል ወይም መንግስት ጥቅም ከማስጠበቅ ነጻ ሊሆኑ ስለማይችሉ፣ የህዝቡን ዘላቂ ጥቅም ታሳቢ ያደረገ የዴሞክራሲ ግንባታ፣ የሰብአዊ መብት አያያዝ ወዘተ ተግባራትን ማከናወናቸው ዋስትና የለውም። ዴሞክራሲን በመገንባት ሰበብ በተለያዩ ሃገራት ጥቂቶች በተሳተፉበት የከተማ ሁከት የመንግስት ለውጥ የማድረግ ሙከራዎች የተካሄዱት በውጭ ሲቪክ ማህበራት አማካኝነት መሆኑ ምስጢር መሆኑ ያበቃበት ጊዜ ላይ እንደምንገኝ ማስታወስም ተገቢ ነው። ዴሞክራሲን በማስፋፋትና ሰብአዊ መብትን በማስከበር ሽፋን የሚንቀሳቀሱ የውጭ ሲቪክ ማህበራት በመሯቸው የቀለም አብዮቶች የተፈጸሙት የመንግስት ለውጦች ሃገራቱን ትርምስ ውስጥ ከማስገባት ያለፈ አንድም ቦታ ላይ ዘላቂ ሰላም አላመጣም።


ከዚህ በተረፈ በኢትዮጵያ የሚንቀሳቀሱ የውጭ በጎ አድራጎት ድርጅቶች የሚያነሱት ጉዳይ፣ አስተዳደራዊ ወጪን የሚገድበውን የአዋጁ ድንጋጌ የሚመለከት ነው። የዚህ ድንጋጌ ዓላማ በጎ አድራጎት ድርጅቶቹ በህዝብ ስም የሚያመጡትን ሃብት ለራሳቸው ተቀራምተው እንዳይጨርሱት መከላከል የሚያስችል አሰራር መዘርጋት ነው። በርካታ በጎ አድራጎት ድርጅቶች በድሆች ስቃይ ከለጋሾች ሰብስበው የሚያመጡትን የእርዳታ ገንዘብ ለራሳቸው ተቀራመተው ጥቂት የተንደላቀቁ ቱጃሮችን ያፈሩ መሆናቸውን ማስታወስ ይገባል። ያም ሆነ ይህ፣ ከዚህ አስተዳደራዊ ወጪ ጋር በተያያዘ በትክክል ስራቸውን እንዳይሰሩ እንቅፋት የፈጠረ ሁኔታ ካለም ይህን በውይይት ማስተካካል ይቻላል። ይህ ሂደት የተጀመረ ይመስለኛል። በመሆኑም ከሪስ ስሚዝ የቸከቸኩት ኢትዮጵያን የሚመለከት ረቂቅ የውሳኔ ሰነድ በሃገራቸው የተሸሸጉ የኤርትራ የትርምስ ስትራቴጂ አስፈጻሚዎች የነገሯቸው መሰረተ ቢስ ወሬ እንደወረደ የሰፈረበት፣ ከእውነታ የራቀ ነው።


ክሪስ ስሚዝ በኢትዮጵያ ላይ ያዘጋጁት ሰነድ ተቀባይነት አግኝቶ ይጸድቃል የሚል ግምት የለኝም። ቢጸድቅም ኢትዮጵያ የተያያዘችው የሰላም፣ የልማትና የዴሞክራሲ ጉዞ ላይ የሚያስከትለው አሉታዊ ተጽእኖ አይኖርም። አሜሪካና ኢትዮጵያ የሰላምና የልማት አጋረነት ቢኖራቸውም፣ አሜሪካ ብቸኛዋ የኢትዮጵያ አጋር አለመሆኗንም ማስታወስ ተገቢ ነው።


በአጠቃላይ ክሪሰ ስሚዝ ሰነዱን ለማዘጋጀት ድፍረት የሰጣቸው የሃገራቸው መንግስት የሚከተለው በ1970ዎቹ የተነደፈ አዲስ የዓለም አሰላላፍ/New Worled Order የተሰኘ ሃገራትን በተዕእኖ ስር የመጣል ስትራቴጂ ነው። ይህ ስትራቴጂ ያረጀና ያፈጀ በክፍል አንድ ጽሁፍ ላይ እንደተገለጸው በራሷ በአሜሪካም ላይ ጭምር አደጋ ያስከተለ፣ ባለንበት ዘመን አሜሪካን የዓለማችን አደገኛ ሃገር ያሰኘ ነው። አዲስ ብቅ ያሉ የኢኮኖሚ ልዕለ ሃያላን ሃገራት፣ የጋራ ጉዳዮች ላይ በመመሰረት መጠቃቀም ላይ የተመሰረተ አዲስ የዓለም አሰላለፍ ስትራቴጂ ነድፈው ተግባራዊ እያደረጉ መሆኑም መስተዋል አለበት።


የቻይና ቤልት ኤንድ ሮድ ፕሮጀክት መጠቃቀም ላይ የተመሰረተ የዘመናችን የዓለም አሰላለፍ ስትራቴጂ መሆኑን ልብ ይሏል። ክሪስ ስሚዝ የተመረኮዙት የአሜሪካ የዓለም አሰላለፍ ስትራቴጂ ዝሏል። ክሪስ ስሚዝ ይህን ቢያስተውሉ ተገቢ ይመስለኛል። ያረጀውና የዛለው የአሜሪካ የዓለም አሳለፍ ስትራቴጂ አሜሪካን ከዓለም ከመነጠልና እንደስጋት እንድታይ ከማድረግ ያለፈ የትም የማያደርስ ነው።


ያም ሆነ ይህ ክሪስ ስሚዝ አሁን ኢትዮጵያ ላይ ለቸከቸኩት ሰነድ የቅርብ አነሳሽ ምክንያት የአሜሪካ መንግስት ያለአግባብ ኢትዮጵያን እንዲጫን የሚፈልጉ በአሜሪካ በመንግስታዊ ድርጅትነት የተመዘገቡ የኤርትራ መንግስት ምስራቅ አፍሪካን የማተራመስ ስትዳቴጂ አስፈፃሚዎች በሎቢ ክፍያ ሽፋን ያቀረቡላቸው ህጋዊ ጉቦ ነው። ሰነዱን በተዘዋዋሪ መንገድ የምስራቅ አፍሪካ ቀጠናን የማተራመስ ስትራቴጂ አስፈጻሚ ቡድኖች ያዘጋጁት እንደሆነ አድርጎ መውሰድ ይቻላል። ክሪስ ስሚዝም ሆኑ አሜሪካ በሃገራት ሉዓላዊነት ውስጥ ጣልቃ እንድተገባ ህጋዊ ጉቦ እየከፈሉ የጫና የውሳኔ ሰነድ የሚያስጽፉ ቡድኖች፣ አሜሪካ የምትከተለው የዓለም አሰላለፍ ስትራቴጂ የትም የማያደርስ የዛለ መሆኑን ማስታወስ አለባቸው። እናም የዛለ ስትራቴጂ የተመረኮዘው H.RES.128 እዳው ገብስ ነው።

 

ዮሀንስ አልታሞ

 

ሰባ ሁለት አመታት ተቆጠሩ። የጃፓን ሁለቱ ከተሞች ሂሮሽማ እና ናጋሳኪ በአሜሪካኖቹ ቢ-29 የኒውክለር ቦምብ ጣይ የቦይንግ ስሪት ጀቶች አስራ ስድስት ኪሎ ቶን እና ሀያ ኪሎቶን የፍንዳታ አቅም ያላቸው የኒውክለር ቦምቦችን በሁለቱ ከተሞች በሶስት ቀናት ልዩነት አፈራርቆ በማፈንዳት አራት መቶ ሀምሳ ሺ የሚገ መት ህዝብን ከፈጁ ወዲህ ያለፉ አመታት።


የጃፓን መንግስት እና ህዝብ በእነኝያ ሰቅጣጭ ቀናት የተፈጸሙ ኢ-ሰብአዊ ድርጊቶች በሰው ልጆች ታሪክ ዳግም እንዳይከሰቱ መልዕክት በሚያስተላልፍ መልኩ ሰባ ሁለተኛ አመት መታሰቢያ ቀን አክብረዋል።


በሂሮሽማ ከተማ የተጣለው “ትንሹ ልጅ “እና የናጋሳኪው “ወፍራሙ ሰውየ” የተባለ ስያሜ የተሰጣቸው ሁለቱ የአቶሚክ ቦምቦች ጃፓን ለሁለተኛው የአለም ጦርነት አሸናፊዎች እጇን እንድትሰጥ ያስገደዷት ሲሆን የኒውክለር ቦምብ ጥቃትን በአገሯ ያስተናገደች የመጀመሪያዋ አገር አድርጎታል። እስከ አሁን ባለው ሁኔታም የመጨረሻዋ ሆናለች። ከዚያ ወዲህ አገሪቱ ከኒውክለር የጸዳ አለም እንዲፈጠር ቀዳሚውን ሚና በመጫወት ትታወቃለች። ከዚሁ ጋር የተገናኙ አለም አቀፍ የቃልኪዳን ስምምነቶችን በአብዛኛው ሊባል በሚችል ደረጃ ፈርማለች። በመሆኑም እስካሁን የኒውክለር የጦር መሳሪያ አታመርትም። ሆኖም ለኃይል ምንጭነት የኒውክለር ኃይልን ታመርታለች።


ለጃፓናውያን የኒውክለር የጦር መሳሪያ ማምረት የሂባኩሻዎችን መብት እንደመርገጥ ይቆጠራል። ሂባኩሻ- ጃፓንኛ ቃል ነው። የቃሉ ቀጥተኛ ትርጎሜ በሁለቱ የጃፓን ከተሞች በተጣሉ የኒውክለር ቦምቦች ፍንዳታ ምክኒያት ጥቃት የደረሰባቸው ነገር ግን በህይወት የተረፉ ጃፓናውያንን ለመግለጽ ከጥቃቱ ወዲህ በጃፓናውያን የተፈጠረ ቃል ነው። ሂባኩሻዎች ለኒውክለር ጨረር በመጋለጣቸው ምክኒያት ከደረሰባቸው ጉዳት ጋር በተገናኘ በሌላው ህብረተሰብ የመገለል አዝማሚያ የሚያስጨንቃቸው ከመሆኑም ባሻገር መንግስት ነጻ እና ዘላቂ ድጋፍ እንዲሰጣቸው ለበርካታ አመታት እንደ አንድ የተለየ የህብረተሰብ ክፍል በመሆን ከፍተኛ ትግል አድርገዋል። በዚህም ከሌላው የህብረተሰብ ክፍል በተለየ መልኩ የተለያዩ መብቶቻቸው የጤና አገልግሎትን ጨምሮ ተከብሮላቸው በነጻ እንዲያገኙ ተደርገው ይኖራሉ። ሂባኩሻዎች የኒውክለር ምርት በጃፓንም ሆነ በየትኛውም የአለም ክፍል እንዳይመረት ከፍተኛ ቅስቀሳ ለማድረግ ራሳቸውን የሰጡ አክቲቪስቶችም ናቸው። ለዚህም ጥቃቱ ከተፈጸመ ከሰባት አስርት አመታት በኃላም ቢሆን በተለያዩ የጤና እክሎች ላይ ቢቆዩም በየአመቱ ከሁሉም ስፍራ በመሰባሰብ ለአለም ማህበረሰብ ከኒውክለር የጸዳች አለም እንድትፈጠር መልዕክታቸውን ያስተላልፋሉ። ባሳለፍነው ሳምንትም በጃፓን ምድር የተከበረው የመታሰቢያ በአል ከዚሁ ጋር የተገናኘ ነው።


በአለማችን አወዛጋቢ እና አደገኛ ከሚባሉ የፓለቲካ ክስተቶች አንዱ የኒውክለር የጦር መሳሪያ ምርት ጉዳይ ነው። የቀዝቃዛው ጦርነት ማብቂያ ላይ የተወሰኑ አገራት የመሳሪያው ባለቤት ነበሩ። እንደ አሜሪካ እና የሲቪየት ህብረት። እነዚህ ሁለቱ ያላቸውን ኃይል በፍጥነት ከማጠናከር ይልቅ ቅነሳ እያሳዩ መጥተዋል። የዘርፉ ባለሙያዎች “ቨርቲካል ፕሮሊፍሬሽን” ይሉታል ይህ እየቀነሰ እንደመጣ ይናገራሉ። ከምርት ጋር በተገናኘ ትልቁ አሳሳቢው ጉዳይ ከዚህ ቀደም ኒውክለር ያልነበራቸው አገራት ለመታጠቅ የሚያደርጉት ጥድፊያ እና ተነሳሽነት ዋነኛው ችግር መሆኑ ነው። ይህንን “የሆሪዞንታል ፕሮሊፍሬሽን” ብለውታል እየጨመረ መሆኑን በመግለጽ።


ህንድ እና ፓኪስታን ታጥቀዋል መሳሪያውን ታጥቀዋል። እስራኤልም ትታማለች ከዚያም ባለፈ የኒውክለር ምርት ለመግታት የተዘጋጀውን ስምምነት “ኒውክለር ነን ፕሮሊፍሬሽን” ስምምነት አልፈረመችም። ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ደግሞ ሰሜን ኮሪያ እና ኢራንም እንዳላቸው እየተደመጠ ነው፡


ጥቂቶች ደግሞ የነበራቸውን ወደ ማውደም ደረጃም የተሸጋገሩ አሉ። ለአብነት ደቡብ አፍሪካ እ.ኤ.አ በ1991 በራሷ ፍቃድ ስድስት ያለቀላቸው የኒውክለር ቦምቦችን አውድማለች። ዩክሬን እና ቤላሩስ እ.ኤ.አ በ1990ዎቹ የሶቬየት ህብረት መፈረካከስ ተከትሎ ቀደም ሲል ወርሰው የነበሩትን ለሩሲያ መልሰዋል። እነዚህ እርምጃዎች በተጠቀሱ አገራት የተወሰዱት በቀዝቃዛው ጦርነት ወቅት የጦር መሳሪያ ቁጥጥር ከማድረግ ጥረት ጋር ተያይዞ የወሰዱት እርምጃ እንደሆነ ይነገራል።


የኒውክለር መሳሪያ ስርጭት ጉዳይን አስመልክተው የአሜሪካው ፕሬዚዳንት ጆን ኤፍ ኬኔዲ እ.ኤ.አ እ.ኤ.አ በ1963 እንደተናገሩት ቁጥጥር ካልተደረገ ከሀያ የማያንሱ አገራት የንውክለር መሳሪያ በአስርአመት ጊዜ ውስጥ ወደ ታጠቁት አገራት ጐራ/ካምፕ/ መቀላቀላቸው እንደማይቀር ትንበያቸውን አሳውቀው ነበር። የተናገሩት አልቀረም። በአጭር አመታት ጊዜ ውስጥ የኒውክለር ማብላያ ወደ መትከል የተሸጋገሩ አገራት ቁጥር ጨመረ። በዚህም ኒውክለር ያልታተቁ አገራ እንዳይታጠቁ ክልከላ የሚያደርገው ስምምነት ትርጉም እየሆነ መጣ። የስምምነቱ ዋና መነሻ ሀሳብ የነበረው ስርጭቱ ገደብ ካተበጀለት ብዙ አገራት የኒውክለር ባለቤት ከሆኑ መሳሪው ጥቅም ላይ ሊውል የሚችልበት እድል የዚያኑ ያህል ይጨምራል የሚል ነበር። እ.ኤ.አ በ1968 የተፈረመው ይሄው የእገዳ ስምምነት መርሆዎቹ ይሄንኑ ዋነኛ ግብ ማሳካትን ታሳቢ ያደረገ ነበር።


የእገዳ ስምምነት መርሆች ከሆኑት መካከል የኒውክለር የጦር መሳሪያ ባለቤት የሆኑ አገራት ወደ ሌሎች ኒውክለር አልባ አገራት የኒውክለር ቴከኖሎጂ እንዳያሸጋግሩ፣ ኒውክለር የሌላቸው አገራት የኒውክለር የጦር መሳሪያ እንዳያለሙ፣ ሁሉም የኒውክለር መሳሪያ የሌላቸው ነገር ግን ኒውክለርን ለኃይል ምንጭነት ለመጠቀም የሚያስቡ እና የሚያለሙ ከሆነ ከአለምአቀፍ አቶሚክ የኃይል አጀንሲ ጋር ኤጀንሲው በየወቅቱ ክትትል እና ቁጥጥር ማድረግ የሚያስችለውን ስምምነት እዲያደርጉ እንዲሁም ቀደም ሲል የኒውክለር ጦር መሳሪያ የታጠቁ አገራት ተጨማሪ ምርት ላለማምረት እና ያላቸውንም ለመቀነስ ብሎም ለማጥፋት ድርድር ውስጥ እንዲገቡ የሚሉ ናቸው።


በዚሁ መሰረት በአለማችን በኒውክለር አጀንዳ ጉዳዮች ላይ የሚደረጉ ማናቸውም ምክክሮች፣ ድርድሮች እና ስምምነቶች ከላይ የተመለከቱ አራት መሰረታዊ መርሆችን መነሻ እና መድረሻ ያደረጉ ናቸው።


በእርግጥ የኒውክለር ስርጭር እገዳ ስምምነት ድርድር በተካሄደበት ወቅት አሜሪካ፣ ሩሲያ፣ እንግሊዝ፣ ፈረንሳይ እና ቻይና የኒውክለር የጦር መሳሪያ ቀደም ሲል የታጠቁ መሆናቸው እውቅና ያለው መሆኑ፣ መሳሪያውን ሙሉ በሙሉ ለመፍታት የወሰዱት ተጨባጭ እርምጃ አለመኖሩ በሌላ በኩል ሌሎች እንዳይታጠቁ እገዳ ለማድረግ መደራደሩ የስምምነቱን አተገባበር ፈታኝ ሲያደርገው ቆይቷል።


ከዚሁ የኒውክለር መሳሪያ ጋር በተገናኘ በዋናነት ከላይ የተመለከቱ መርሆዎችን መነሻ በማድረግ የተመሰረቱ እና የተዘጋጁ ስምምነቶች፣ ፕሮግራሞች፣ ነፃ ቀጣናዎች፣ ኤጀንሲዎች እና ድርጅቶች ይገኛሉ። ለአብነት የአለም አቀፍ አቶሚክ ኃይል ኤጀንሲ፣ የኒውክለር አቅራቢ ቡድኖች፣ የኒውክለር ስርጭት ደህንነት፣ በርካታ የኒውክለር ጦር መሳሪያ ነፃ ቀጣናወች ከብዙ በጥቂቱ ሊጠቀሱ የሚችሉ ናቸው። አገራት ያላቸውን ጠቅላላ ኒውክለር ነክ ቁሳቁሶችን ለአቶሚክ ኃይል ኤጀንሲ እንዲገልጹ ይጠበቃል። ይህም ኤጀንሲው ኒውክለር የሌላቸው አገራት የኒውክለር ስርጭት እገዳ ስምምነቱን መተግበር አለመተግበራቸውን ለማጣራት እድል ይሰጠዋል። አገሮቹ ፈቅደው ያላቸውን ፋሲሊቲ የማያሳዩ ከሆነ ከላይ የተገለጹ መርሆች ተጥሰው የመገኘት እድል ይከሰታል። በዘጠናዎቹ መጀመሪያ አካባቢ በኢራቅ የኪላደሲቲን የኒውክለር የጦር መሳሪያ ፕሮግራም መታየት በአገራት ያልተገለፁ የኒውክለር እንቅስቃሴዎች መኖራቸውን አመላካች መሆኑን አቶሚክ ኤጀንሲው ይፋ አድርጐ ነበር።


ከላይ የተገለጹ መርሆችን ለማስከበር ከተመሰረቱ ቡድኖች አንዱ የሆነው የኒውክለር አቅራቢ ቡድን የኒውክለር የጦር መሳሪያ ልማትን ከመግታት አንፃር የሚጫወተው ሚና ከፍተኛ ነው። ቡድኑ በቁጥር ሰላሳ አገራትን ያቀፈ ሲሆን የኒውክለር ግብአት ቁሳቁሶችን፣ ምርቶችን እና ቴክኖሎጂዎችን ለአለም ገበያ የሚያቀርብ ነው። ቡድኑ በኤክስፓርት ላይ ቁጥጥር ለማድረግ የሚያስችለው መሪ መመሪያ በማዘጋጀት የጋራ ምክሮችንም ያደርጋል። የኒውክለር አቅራቢ ቡድኑ ዋነኛ አላማ አባላቱ ለገበያ የማያቀርቧቸው ኒውክለር ነክ እቃዎች በተለይም ኒውክለር ለማበልፀግ የሚረዱ ጥሬ እቃዎች እና ቴክኖሎጂዎች የኒውክለር ጦር መሳሪያ ለማምረት ፍላጐቱ ወዳላቸው አገራት እጅ እንዳይገባ ቁጥጥር ማድረግ ነው። የዚህ ቡድን ተግዳሮት ደግሞ አባል አገራቱ የሚዘጋጀውን መሪ መመሪያ የአገራዊ ህጎቻቸው አካል አድርገው እንዲተገብሩት ከማድረግ ባለፈ መመሪያውን የሚያስተገብር ስልጣን ያለው የበላይ አካል የለውም። በመሆኑም አተገባበሩ በአገሮቹ ሙሉ ይሁንታ ላይ የተመሰረተ ነው።

 

የኒውክለር መሳሪያ ስርጨት ደህንነት ኢንሼቲቪ በበኩሉ ኢ-መደበኛ ኢንቪቲቪ ሲሆን የኒውክለር መሳሪያ ቁሳቁሶች ወደ አሸባሪዎች እንዲሁም መሳሪያውን ለማልማት ፍላጐት እና ፕሮግራም ወዳላቸው አገራት እጅ እንዳይገባ መከላከል ነው።


ይህ ኢንሼቲቪ እ.ኤ.አ. በ2003 በፕረዝደንት ጆርጅ ደቢሊው ቡሽ ይፉ ከሆነ ወዲህ ዘጠና ሰባት አገራት ድጋፋቸውን የገለፁ ሲሆን፣ ሀያ አንድ ማለትም አሜሪካን፣ እንግሊዝ፣ ሩሲያ፣ ፈረንሳይ፣ ጀርመን፣ ደቡብ ኮሪያ፣ አርጀንቲና እና ጃፓን የመሳሰሉት የኦፕሬሽናል ኤክስፐርት ቡድን አባላት በመሆን ኢንሽቲቩን ያስተግብሩታል። ተሳታፊ አገራት በባህር፣ አየረ እንዲሁም በምድር በሚጓጓዙ የመጓጓዣ አይነቶች ላይ ክትትል በማድረግ አውዳሚ የጦር መሳሪያ እንዲሁም መሳሪውን ለማምረት የሚረዱ የምርት ግብአቶች ወዳልተፈለገ ስፍራ እንዳይጓጓዝ ቁጥጥር ያደርጋሉ።


ይኸኛውም ኢንሼቲቪ የአለምአቀፍ ህግጋት ጉዳዮችን ጥያቄ ውስጥ በማስገባት በአገራት መካከል ቅራኔን የሚያጭሩ ጉዳዮችንም ሲፈጥር የቆየ ነው። የኢንሼቲቩ ተሳታፊ አገራት ማናቸውንም ተጠራጣሪ መርከቦችን፣ አውሮፕላኖችን እና ደረቅ መሬት ላይ የሚጓጓዙ ተሽከርካሪውን አውዳሚ የጦር መሳሪያ መያዛቸውን ከጠረጠሩ በየትኛውም የውሀ ክልል፣ በማናቸውም ስፍራ በማስቆም፣ አውሮፕላንም ከሆነ እንዲያርፍ በማስገደድ ማጣራት፣ ከተገኘም እርምጃ መውሰድ የኢንሼቲቩ አላማ በመሆኑ እንደተገለጸው ከሎአላዊ አገራትን ድንበር መጣስ ጋር የተያያዙ ውዝግቦችን ሲያስነሳ ቆይቷል።


የኒውክለር ጦር መሳሪያ ነፃ ቀጣና ሌላኛው የስርጭት ቁጥጥር መንገድ ነው። በእነዚህ ቀጣናዎች መሳሪያውን ማልማት፣ ማምረት፣ ማከማቸት፣ በግዥም ሆነ በተለያየ መንገድ ባለቤት መሆን ህገ- ወጥ ነው። ከዚህ አንፃር የተለያዩ ቀጠናዎች በተለያዩ አህጉራት ይገኛሉ። ለአብነት የአንታርቲክ ስምምነት፣ ሳውዝ- ፖስፊክ- የራሮቶንጋ ስምምነት፣ የላቲን አሜሪካ እና ካሪቢያን- የትላቴሎኮ ስምምነት፣ የደቡባዊ ምስራቅ ኤዥያ- ባንኩክ ስምምነት፣ አፍሪካ- ፔሊንዳባ ስምምነት የነፃ ቀጣናዎቹ ምስረታ ስምምነቶች ናቸው። እነዚህ ስምምነቶች ነጻ ቀጠና ከመመስርት ጎን የኒውክለርን መስፋፋት እና የኒውክለር መሳሪያ ባለቤቶች ያላቸውን ክምችት እንዲቀንሱ የሚጠይቁም ናቸው።


ከላይ የተጠቀሱት ሁሉም መንገዶች አውዳሚ የጦር መሳሪያውን መስፋፋት ለመግታት የበኩላቸውን አስተዋጽኦ የሚያበረክቱ ናቸው። ሆኖም አለምአቀፍ ስልጣን ተሰጥቶት በበላይነት የሚያስፈጽም አካል እስከሌለ ድረስ አገራት ወይም መንግስታት ችላ ካሉት የሚፈለጉ ውጤቶችን ማስመዝገብ አይቻልም። አብዛኞቹ የሚተገበሩት በአገራት በጎ ፍቃድ ላይ በመመስረት በመሆኑ። ለዚህም ነው ህንድ፣ ፖኪስታን፣ እስራኤል እና ሰሜን ኮሪያ ወደ ባለቤትነት እንደ ተሸጋገሩ የሚነገረው። ሰሜን ኮሪያ የኒውክለር ስርጭት እገዳ ስምምነት ፈራሚ አገር ብትሆንም ግዴታዋን ምን ያህል ወደ ጐን እንዳለች ሰሞነኛውን የአለም የፓለቲካ ትኩሳት መመልከት በቂ ነው። በአሜሪካ አንዲት ግዛት ላይ ጥቃት ለመሰንዘርም ዝግጅቷን ማጠናቀቋን ይፋ አድርጋለች። አሜሪካም በበኩሏ አንዲት ጥቃት ከተፈጸመብኝ አጸፋዊ እርምጃ ለመውሰድ ሁሉን ሸክፊያለው ብላለች። ከጃፓን ጋም የወታደራዊ ልምምድ ጀምራለች። ሰሜን ኮሪያ ተደደጋሚ ሚሳኤል የማስወንጨም ሙከራ ስታካሂድ መቆየቷ ለዚህ የአለም አቀፉ ማህበረሰብ ተደጋሚ ማስጠንቀቂያ እየሰጠ እና ማዕቀብ እየጣለ ቢቆይም አገሪቱ ከድርጊቷ ልትታቀብ አለመቻሏ አሁን ለተከሰተው አለምአቀፍ የኒውክለር ውጥረት አለምን አስገብቷል።


በአሁኑ ወቅት ከኒውክለር የጦር መሳሪያ ባለቤትነት ጋር በተያያዘ ካለፉት የቀዝቃዛው ጦርነት ልምዶች የተለየ አመለካከት ይንፀባረቃሉ። አንደኛው አመለካከት የኒውክለር ባለቤት የሆኑ አገራት መበራከት ለአለም ሰላም አወንታዊ ሚና አለው የሚለው ነው። መሳሪያውን የታጠቁ አገራት መበራከት መሳሪያው ጥቅም ላይ እንዳይውል ያደርጋል የሚል መነሻ አለው። ለዚህም መከራከሪያው መሳሪያው በአንደኛው ወገን ጥቅም ላይ የሚውልበት አጋጣሚ የሚከሰት ከሆነ ሌላኛው የታጠቀ በመሆኑ የመጠቀሙ እድል ይሰፋል። በዚህም አሸናፊ እና ተሸናፊ በሌለበት የጋራ ጥፋት እና ውድመት ይመጣል። በመሆኑም በአገራት መካከል የኃይል ሚዛንን ብቻ በመጠበቅ ከመፈራራት የመነጨ መከባበር ስለሚፈጠር መሳሪያውን የሚታጠቁ አገራት መብዛት በአለም ሰላም ያሰፍናል የሚል አስተሳሰብ የሚያራምዱ ናቸው። ሌላኛው አስተሳሰብ ደግሞ የኒውክለር መሳሪያ ታጣቂ አገራት ቁጥር መጨመር ከተለያዩ ነባራዊ ሁኔታዎች አንፃር ለእልቂት በር የሚከፍት እንደሆነ የሚያምን ነው።


የኒውክለር ባለቤት አገራት ቁጥር መጨመር ለእልቂት በር የሚከፍቱ ስለመሆናቸው የሚነሱ ነባራዊ ምክንያቶችን እንመልከት፡-
· የኒውክለር ባለቤት ለመሆን የሚተልሙ እና እንቅስቃሴ የሚያደርጉ የተወሰኑ አገራት መሪዎች የግል ባህሪ ጨካኝ መሆን። እነኝህ መሪዎች መሳሪያውን ካለሙት በኃላ በማንኛውም ባሻቸው ጊዜ ሊጠቀሙ እንደሚችሉ። ከዚህ አንጻር የሰሜን ኮሪያው ኪም ጆንግ እንዲሁም የአሁኑ የአገሪቱ መሪ ከአለም መሪዎች ተገልሎ መኖራቸው፣ የአገሩ ህዝብ በድህነት ሲማቅቅ አገሪቱን ካላት የኢኮኖሚ አቅም በላይ በጦር ኃይል በማጠናከር ከአለም ቁንጮ አድርገዋታል። የሚያስተዳድረው ሕዝብ በረሀብ እየተገረፈ አገሪቱን የመሳሪያ ክምችት አድርጎታል። ከዚህ የበለጠ ጭካኔ የለም። በመሆኑም ሰውየው በሌሎች ጠላቶቼ በሚላቸው አገራት ላይ የኒውክለር ቦምብ ለመጣል ወደ ኋላ የማይል ነበር፣የአሁኑም እንደዛው። በወግ አጥባቂው በሺያ ሙላህ የምትመራዋ ኢራን እ.ኤ.አ በ2005 ፕሬዝዳንት ማህመድ አህመድ ነጃድ የአገሪቱ መሪ አድርጋ በመረጠቻቸው ወቅት በአንደበታቸው ስለ እስራኤል ሲናገሩ፤ “ከአለም ካርታ መጥፋት ያለባት አገር” ብለዋል። እንደዚህ አይነት ጭካኔ የተሞላበት የጥላቻ አስተሳሰብ ያላቸው መሪዎች ለጥፋት ወደሓላ አይሉም።

 

በመሆኑም ሰዎቹ በዚህ ባህሪያቸው እና ፍላጐታቸው ጉዳዬን እጃቸው ላይ ካስገቡ አደጋው የከፋ ሊሆን እንደሚችል ይነገራል።
· በርከት ያሉ አገራት የኒውክለር የጦር መሳሪያ ባለበት ከሆኑ የሰውም ሆነ ቴክኒካል ስህተቶች አደጋዎችን ሊፈጥሩ እንደሚችሉ፣
· በአሁን ወቅት የኒውክለር የጦር መሳሪያ ባለቤት ለመሆን የሚፈልጉ አገራት እንዲሁም ባለቤቶቹ በተለያዩ ጉዳዮች ምክንያት አለመግባባት የሰፈነባቸው የጦርነት አየር የሚነፍስባቸው ቀጣናዎች መሆናቸው። ለአብነት ፓኪስታን እና ህንድ በካሽሚር ጉዳይ፣ ኢራን እና እስራኤል በጠላትነት የሚታዩ መሆናቸው፣ የኮሪያ ባህረሰላጤ በአለም አደገኛ ከሚባሉ ስፍራዎች አንዱ መሆኑ።
· የአውዳሚ መሳሪያውን የሚታጠቁ አዳዲስ አገራት መፈጠር ሌሎችም እንዲታጠቁ ማነሳሻ መሆኑ ይህም አደጋውን ከፍ እንደሚያደርግ፣ በኢሲያ አህጉር የሰሜን ኮሪያ ኒውክለር የመታጠቅ ምልክት፣ ጃፓን ማበልፀጓን እንድትቀጥል በር መክፈቱ (ለጊዜው ለኃይል ጥቅም ቢሆንም)፣ በሺያ አስተዳደር ስር ያለው ኢራን ከታጠቀ የሱኒ አረብ አገራትን እንደ ሳዑዲ አረቢያ ያሉትን እንደሚያነሳሳ በአብነት ይነሳል።
· አዳዲሶቹ የኒውክለር ታጣቂ አገራት የመሳሪያው አያያዝ ልምድ ስለማይኖራቸው ከዚሁ ጋር የተገናኘ ችግሮች ቢከሰቱ በበቂ ሁኔታ የመከላከል አቅም ማደራጀት ስለማይችሉ የጠላት ጥቃት ከተከሰተባቸው ውድመቱ የከፋ መዘዙም ከባድ ይሆናል።
· የኒውክለር የጦር መሳሪያ መበራከት በአሸባሪዎች እጅ መሳሪያው እንዲገባ ከፍተኛ ዕድል ይፈጥራል።
እነዚህ ከላይ የተዘረዘሩ ጉዳዮች የኒውክለር መሳሪያ መስፋፋትን ከሰላሙ ይልቅ ጥፋቱ ይበዛል የሚሉ ጠበብቶች የሚያስቀምጧቸው ምክኒያቶች ናቸው።


የኒውክለርን አውዳሚነት እና ዘመን ተሸጋሪ መዘዝ ጃፓናውያን በተግባር አይተውታል፣ የተቀረው አለምም ሰምቶታል። ሆኖም ዛሬም ድረስ የኒውክለር ጉዳይ አገራትን ወደ ፓለቲካ እና ወታደራዊ ውጥረት ከቷል። አገራት ኒውክለርን ለሰላማዊ እና ኃይል ምንጭነት እንዲጠቀሙ በሩ ክፍት መሆኑ፣ ይሄን ለማስፈተሽ እና ለማሳየት ፍቃደኛ ለመሆን የሚያሳዩት ዳተኛነት ሌላው የአለማችን ችግር እየሆነ መጥቷል። የኃይል ሚዛን ጥበቃ የሚባል አስተሳሰብ አገራትን አላስፈላጊ ፉክክር ውስጥ እንዲገቡ ከማድረግ ባሻገር የባላንጣነትን መንፈስ እያፋፋ፣ በአንጻሩ ወደ ፍጥጫ እንዲገቡ የሚጋብዝ ሆኖአል። የኒውክለር ታጣቂ አገራት የአለም ዘብ እና ተቆጣጣሪ መንግስት ለመሆን የሚያሳዩት አዝማሚያ በሌሎች ላይ የሚፈጥረው የደህንነት ስጋት፣ በኒውክለር መሳሪያ ፍተሻ ሰበብ የሚፈጸሙ የሎአላዊነት ጥሰቶች አና በደሎች፣ እነኝህ ሁሉ የኒውክለር ጥያቄዎች በአንድ ትውልድ ብቻ የማይመለሱ ቢሆንም በየደረጃው የሚያስፈልገው ምላሽ ካልተሰጠ ኒውክለር ለአለም ህዝብ ስጋት እንጅ ሰላም እና እድገት ሊያመጣ አይችልም።


አገራችን ኢትዮጵያ ኒውክለርን ለሰላማዊ አላማ ለመጠቀም ፍላጎት ካላቸው አገራት አንዷ ነች። እ.ኤ.አ በ2037 የኤሌክትሪክ ኃይል መጠኑዋ ወደ 37,000 ሜጋ ዋት ለማድረስ ፍለጎት ያላት ሲሆን ከዚሁ መጠን 1200 ሜጋ ዋት ከኒውክለር ኃይል የሚመነጭ እንደሆነ የኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ ኃይል ኮርፖሬሽን ለእርዳታ ሰጭዎች፣ ፋይናንሰሮች እና ሙሁራን በተዘጋጀ መድረክ ላይ ከወራቶች በፊት አሳውቆአል።


ከዚህም በተጨማሪ በቅርቡ እ.ኤ.አ ጁን ቀን 2017 የኢትዮጵያ ሳይንስ እና ቴክኖሎጂ ሚኒስቴር ከሩሲያ አንድ ተቋም ጋር የኒውክለር መሰረተ ልማት ማልማት የሚያስችል ስምምነት ተፈራርሞአል። በስምምነቱ መሰረት የኒውክለር ቴክኖሎጀን አስመልክቶ ለህብረተሰቡ ግንዛቤ የሚፈጥሩ ፕሮግራሞችን ለመተግበር እንዲሁም በግብርና እና ህክምና ዘርፍ የኒውክለር ውጤቶችን መጠቀም የሚቻልባቸውን እድሎች መፍጠርን ታሳቢ ያደረገ ነው።


ይህ ስምምነት ኒውክለርን ለሰላማዊ ጥቅም ለማዋል አገራች ከሌላ አገር ጋር የፈረመችው የመጀመሪያው ስምምነት ነው። በመሆኑም አገራችንም በሂደት ለሰላማዊ ጥቅም የሚውል ኒውክለር ባለቤት የምትሆን ከሆነ የተለያዩ አለም አቀፍ ግዴታዎች ውስጥ መግባትዋ የማይቀር ይሆናል። አንደኛው በአቶሚክ ኤጄንሲ በየጊዜው ለመፈተሽ በሩዋን ክፍት ማድረግ ይሆናል።
ሰላም

Page 6 of 180

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us