You are here:መነሻ ገፅ»arts»news admin - Sendek NewsPaper
news admin

news admin

የአዲስ አበባ ቀላል ባቡር የመጨረሻ የግንባታ ዲዛይን ይፋ በሆነበት ወቅት ባቡሩ የሚያልፍባቸው አካባቢዎች እና በተፈጥሮ ዕፅዋት የተዋቡ መሆኑን ያሳያል። በተለይ የባቡሩን የመጨረሻ ወደ ስራ መግባት የሚያሳየው የአንሜሽን ፊልም ከተማዋ ባቡሩ በሚያልፍባቸው አካባቢዎች በሙሉ በአረንጓዴ አትክልቶችና ሳር የምትዋብ መሆኗን ያሳያል።

 

ዛሬ ባቡሩ ተመርቆ ወደ ስራ ከገባ እነሆ ሁለተኛ ዓመቱን ሲደፍን በመቃረብ ላይ ይገኛል። ይሁንና ዛሬ እነዚያ በዲዛይኑ ላይ የተመለከቱት አረንጓዴ አትክልቶች የሉም። ባቡሩ ድልድዮቹ የሚገኙት ክፍት ቦታዎች ሙሉ በሙሉ የጎዳና ተዳዳሪዎች መኖሪያና የጎዳና ላይ ንግድ ማካሄጃ ሆነዋል። ለባቡሩ መሠረተ ልማት ከወጣው ከፍተኛ ገንዘብ አንፃር የባቡሩን መስመሮችና ዙሪያ ገባውን ማስዋብ ያን ያህል ይጠይቃል ተብሎ አይታሰብም።

 

መንግስት በራሱ ውጪ የባቡሩን ዙሪያ ገባ ውበት መጠበቅ ባይችል እንኳን ግለሰቦች ደረጃቸውን የጠበቁ ማስታወቂያዎችን እንዲተከሉ በማድረግ በምላሹ እነሱ አካባቢው የሚያስውቡበትና የሚንከባከቡበትን ስርዓት ሊፈጥር ይገባል። ከዚህም በተጨማሪ ባቡሩ ወደ ስራ ከገባ በኋላ ይጀመራል የተባለው የኤሌክትሮኒክስ ትኬቱስ ጉዳይ የት እንደገባ የምድር ባቡር ኮርፖሬሽኑ ኃላፊዎች ቢነግሩን መልካም ነው። አንድ ሰሞን የባቡሩ ኤሌክትሮኒክ ቲኬቶች ቻይና በህትመት ላይ መሆናቸውና ሩቅ በማይባል ጊዜ ውስጥም ሀገር ውስጥ ገብተው አገልግሎት የሚሰጡበት ሁኔታ እንደሚኖር ሲነገር የነበረ ቢሆንም በተግባር የታየ ውጤት ግን የለም። የኤሌክትሮኒክስ ትኬት በወረቀት ትኬት የሚታየውን መጭበርበር በከፍተኛ ደረጃ የሚቀንስ በመሆኑና የባቡሩንም አገልግሎት ዘመናዊነት የሚያላብስ በመሆኑ ወደ ስራ ቢገባ መልካም ነው እላለሁ።

 

                              ሸዋ ይርጉ - ከየካ አባዶ  

ቁጥሮች

Wednesday, 10 May 2017 13:00

በቦሌ ክፍለ ከተማ ወረዳ ሶስር ስር በት/ቤቶች

አካባቢ የታዩ ሕገ-ወጥ ቤቶች

1ሺህ 189                  ባለፉት ዘጠኝ ወራት በወረዳው የተወረሱ የሺሻ ዕቃዎች፤

 

129                       ሺሻና ጫት ሲያስቅሙ እንዲሁም ቁማር ሲያጫውቱ ተገኝተው ለአንድ ወር የታሸጉ ቤቶች፤

 

31                        በወረዳው እንደታሸጉ የተወሰነባቸው ጭፈራ ቤቶች፤

                              ከአዲስ ዘመን - ሚያዚያ 28 ቀን 2009 ዓ.ም

 

«የሕግ የበላይነት ለዘላቂ ሠላምና ለሕዝቦች አንድነት» በሚል መሪ ቃል የፍትሕ ሳምንት በሀገር አቀፍ ደረጃ ለሰባተኛ ጊዜ እየተከበረ ይገኛል። በዓሉ በመንግሥት ደረጃ በትኩረት መከበሩ ከምንም ጊዜ በላይ ስለፍትሕ የበላይነት እንድናስብ፣ እንድንወያይ፣ ችግሮቻችንን እንድንፈትሽ ዕድል የሚሰጥ በመሆኑ በአዎንታዊ መልኩ የሚታይ ነው። እንደ አንድ የፕሬስ ተቋም ስለፍትሕ የበላይነት ስንናገር መነሻችን የሀገሪቱ ሕገመንግሥት ነው። በሕገመንግሥቱ የተደነገጉት ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶች መሠረታቸው የሕግ የበላይነት ነው። «የአካል ደህንነት መብት፣ የነጻነት መብት፣ ኢ- ሰብኣዊ አያያዝ ስለመከልከሉ፣ የተያዙ ሰዎች መብት፣ የተከሰሱ ሰዎች መብት፣ በጥበቃ ስር ያሉና በፍርድ የታሰሩ ሰዎች መብት፣ የእኩልነት መብት፣ የግል ሕይወት መከበርና የመጠበቅ መብት፣ የሃይማኖት፣ የእምነትና የአመለካከት መብት፣ የአመለካከትና ሃሳብን በነጻ የመያዝና የመግለጽ መብት፣ የመሰብሰብ፣ ሰላማዊ ሰልፍ የማድረግ ነጻነትና አቤቱታ የማቅረብ መብት፣ የመደራጀት መብት፣ የመዘዋወር ነጻነት እና የመሳሰሉት ለሕግ የበላይነት መረጋገጥ ማሳያ ምሰሶ ናቸው ብሎ መውሰድ ይቻላል።

ስለሕግ የበላይነት ሲወራም ሕገመንግስታዊ ድጋጌዎች የቱን ያህል ተከብረዋል፣ የቱንስ ያህል ውጤታማ ሆነዋል በሚል መታየትና መፈተሽ ይኖርበታል። ከዚህ አንጻር ሲታይ እጅግ የገዘፉ ጉድለቶች በፌዴራልም በክልልም ደረጃ ባለፉት ዓመታት መስተዋላቸው ማንም የሚያስተባብለው አይሆንም። በአጭሩ ሕገመንግሥታዊ ጥሰቶች እዚህም እዚያም ተበራክተው የሚታዩበት ሁኔታ በአሳሳቢ መልኩ የሚስተዋል ሆኗል።

አሁንም ሕግ አስከባሪው (አስፈፃሚው) አካል ሕጉ በሚያዘው መሠረት ተገቢውን ሥርዓት አሟልቶ የወንጀል ተጠርጣሪዎችን የመያዝ፣ በሕጉ በተቀመጠው መሠረት ፍ/ቤት የማቅረብ፣ የምርመራ ሥራን ከማስፈራራትና ከድብደባ የማላቀቅ ኃላፊነትና ግዴታውን በመወጣት ረገድ አሁንም እጅግ ብዙ ቀሪ ሥራዎች አሉ። ከምንም በላይ አስፈጻሚ አካላት የሰብዓዊ መብት ጥበቃ ከመድረክ ድስኮራ በዘለለ የየሥራዎቻቸው አካል አድርጎ በማየትና በመተግበር ረገድ ብዙ ርቀት ስለመሄዳቸው ተጨባጭ ሁኔታው አያሳይም።

ፍ/ቤቶችም ካለባቸው ከፍተኛ የሥራ ጫና እና የሰው ኃይል እጥረት ጋር ተያይዞ ጉዳዮች በወራት አይቶ በፍጥነት ውሳኔ በማሳለፍ ረገድ አሁንም እጥረቶች አሉባቸው። በዚህም ምክንያት ዜጎች ፍትሕ ፍለጋ ከአንድ ዓመት ለዘለቀ ጊዜ የፍ/ቤቶችን ደጅ የሚጠኑበት አታካች አሠራር አሁንም ቀጥሏል። በመገናኛ ብዙሃን የመረጃ ነጻነት አዋጅ መሠረት ከፕሬስ ሥራ ጋር በተገናኘ የሚቀርብ የስም ማጥፋት ክስ ላይ ፍ/ቤቶች በአንድ ወር ጊዜ ውስጥ ተመልክተው ውሳኔ እንዲሰጡ የተደነገገ በሆንም በተግባር ግን ከአንድ ዓመት በላይ ጊዜ የሚወስዱበት ሁኔታ መኖሩ አንድ ተጨባጭ ማሳያ አድርጎ መወሰድ ይቻላል።

ማረሚያ ቤቶችም እንደስማቸው ፍርደኛን ማስተማርና ማነጽ በሚችሉበት ቁመና ላይ ናቸው ማለት አይቻልም። እነሱም በሰለጠነ የሰው ኃይል እጥረት፣ በበጀት ማነስ ታራሚዎችን በበቂ ሁኔታ ለመያዝ የማያስችል ሁኔታ ውስጥ የሚዳክሩ ናቸው። የታራሚዎች የአመጋገብ፣ የንጽህና አጠባበቅ፣ የሕክምና በአጠቃላይ የአያያዝ ሁኔታ በተለይ በአንዳንዶቹ ማረሚያ ቤቶች እጅግ አሰቃቂ የሚባል ደረጃ ላይ መሆኑ ጸሐይ የሞቀው ሐቅ ነው። በየደረጃው ያለው የአመለካከት ችግርም ተደማሪ ምክንያት ሆኖ ፍትሕን ሲያዛባ ይስተዋላል።

የፍትሕ ዘርፉ እንደማንኛውም ዘርፍ በሙስናና ብልሹ አሠራር የተጨማለቀ መሆኑ ደግሞ በእንቅርት ላይ ጆሮ ደግፍ ሆኖ እየታየ ነው። በፖሊስ፣ በዐቃቤ ሕግ እና በፍ/ቤቶች አካባቢ አሁንም ጉቦና ምልጃ እንዲሁም ሥልጣንን አለአግባብ መጠቀም ፍትሕ እስከማዛባት የሚደርስ ጡንቻ አግኝቶ መታየቱ እንደቀጠለ መሆኑ በእጅጉ ያሳስባል።

የሕግ የበላይነት በዚህች ሀገር እንዲረጋገጥ በቅድሚያ የአመለካከት ለውጥ በየደረጃው ባሉ አካላት መፈጠር መቻል አለበት። ሕግ አዋቂ ነን የሚሉ ወገኖችን ጭምር ደግመው ደጋግመው በሕገመንግስቱ ድንጋጌዎች ላይ በጥልቀት መወያየትና የጋራ ግንዛቤ መፍጠርም የውዴታ ግዴታ አለባቸው። የዜጎች ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶች ባልተከበሩበት ወይንም በተሸራረፉበት ሁኔታ ስለሕግ የበላይነት በማውራት ብቻ የሚመጣ ለውጥ እንደማይኖር ተገንዝቦ ለሕግ የበላይነት መከበር ሁሉም ወገን ዘብ ሊቆም ይገባል።¾

 

-    በቅድስት ካቴድራል ለማክበር ያቀረቡት ጥያቄ በኮማንድ ፖስቱ ሴክሬቴሪያት ሳይፈቀድ ቀርቷል

በይርጋ አበበ

በየዓመቱ ሚያዝያ 27 ቀን የሚከበረው የድል በዓልን በገነተ ልዑል ቤተመንግስትና በቅድስት ሥላሴ ካቴድራል ቤተ ክርስቲያን ለማክበር ያቀረቡትን ጥያቄ የኮማንድ ፖስት ሴክሬታሪያት እንደከለከላቸው መኢአድ እና ሰማያዊ ፓርቲዎች ገለጹ።

የመላው ኢትዮጵያ አንድነት ድርጅት (መኢአድ) እና ሰማያዊ ፓርቲ በጋራ ባከበሩት የ2009 ዓ.ም የድል በዓል ለማክበር በ20/08/2009 ዓ.ም ለኮማንድ ፖስቱ በላኩት ደብዳቤ የበዓሉን አከባበር ዝርዝር መረጃ ሲልኩ ‹‹ስድስት ኪሎ ዩኒቨርሲቲ በሚገኘው ገነተ ልዑል ቤተ መንግስት የሰንደቅ ዓላማ መስቀል ስነ ስርዓት፣ አራት ኪሎ በሚገኘው ድላችን ሐውልት ለኢትዮጵያ አንድነት የነጻነት ሰማዕታት የህሊና ጸሎት ማድረግ እና በቅድስት ሥላሴ ቤተክርስቲያን በጀግኖች አርበኞች መካነ መቃብር ላይ የአበባ ጉንጉን ማስቀመጥ›› የሚሉትን ያካተተ እንደነበር ተናገረዋል።

ሆኖም የኮማንድ ፖስቱ ስክሬታሪያት ሲራጅ ፈጌሳ ለሁለቱ ፓርቲዎች በቀን 26/08/2009 ቁጥር አ/ገ/አ/ኮ/ፖ/08/09 በላኩት ደብዳቤ ‹‹የህዝብን ሰላምና ደህንነት ለማስጠበቅ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁን በምናስፈጽምበት በአሁኑ ጊዜ ከጠየቃችኋቸው ጥያቄዎች ውስጥ በጽ/ቤታችሁ ብቻ ያሰባችሁትን ስብሰባ ማካሄድ እንደምትችሉና የከተማው አስተዳደር በሚያዘጋጀው በዓል ላይ እንደ ዜጋ በግለሰብ ደረጃ መሳተፍ እንደምትችሉ እየገለጽን ከዚህ ውጭ የጠየቃችኋቸው በሙሉ በአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ አፈጻጸም መመሪያ ቁጥር 1 አንቀጽ 3፣ 5 እና 9 በሚያዘው መሰረት ተቀባይነት ያላገኘ መሆኑን እንገልጻለን›› ሲል እንደላከላቸው ሁለቱ ፓርቲዎች በተለይ ለሰንደቅ ተናግረዋል።

ሰማያዊ እና መኢአድ በጋራ ባካሄዱት የድል በዓል ላይ ጥሪ የተደረገላቸው እንግዶች የመገናኛ ብዙሃን ባለሙያዎች የሁለቱ ፓርቲ አባላትና ደጋፊዎች በተገኙበት በመኢአድ ጽ/ቤት አክብረዋል። በዕለቱም በሰማያዊ ፓርቲ ስራ አስፈጻሚ አባሉ አቶ አበበ አካሉ እና በቀድሞው የመኢአድ ፕሬዝዳንት አቶ አበባው መሃሪ ጥናታዊ ጽሁፎች ቀርበው ውይይት ተካሂዶባቸዋል። በውይይቱ ላይም ‹‹ኢህአዴግ የደርግን ዱካ እየተከተለ ነው›› ያሉት አቶ አበባው መሃሪ ‹‹አገራችን አሁን ካለችበት አዘቅት እንድትወጣ በተለይ በተቃዋሚ ፓርቲዎች በኩል የሚጠበቀው ድርሻ ከፍተኛ ነው›› ሲሉ ተናግረዋል። አቶ አበባው አክለውም ‹‹ለወቅታዊው የአገራችን ችግር ከኢህአዴግ በተጨማሪ ተቃዋሚው ጎራም የራሱ ድርሻ አለው›› ብለዋል።

የዘንድሮውን የድል በዓል በቅርቡ ህይወታቸው ባለፈው ሌፍተናንት ጄኔራል ጃጋማ ኬሎ መታሰቢያ በማድረግ እንደሰየሙት ፓርቲዎቹ ተናግረዋል።¾

 

በተረፈ ወርቁ
[የሂፖው ሊቀ ጳጳስ ቅዱስ አውግስጢኖስ]

 

ብፁዕ አባታችን የላኩልኝን የመጀመሪያው መቶ ክ/ዘመን የኖረችውን የኢትዮጵያዊቷን የቅድስት ኤፍጄኒያን ታሪክ ሳነብ በካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን የሥነ መለኮት ዩኒቨርሲቲ የሚማር አንድ ጓደኛዬ በአንድ ወቅት በስጦታ ያበረከተልኝ መጽሐፍ ውስጥ ያነበብኩት አንድ ድንቅ የሆነ ታሪክ ትዝ አለኝ። በምሥራቅውያን እና በምዕራባውያን ቤተ ክርስቲያን ሐዋርያት አባቶች/አበው ዘንድ ከፍተኛ ተቀባይነት ያለውና የቅድስና ማዕረግ የተሰጠው የ፬ኛው መቶ ክ/ዘመን እውቅ የሥነ መለኮት ሊቅ፣ ፈላስፋ፣ ታላቅ ሰባኪ፣ አስተዳዳሪ፣ ጸሓፊ፣ የጥንቷ ቤተ ክርስቲያን አስተምህሮ ተሟጋችና የመናፍቃን መዶሻ "Apologetics Father" በመባል የሚታወቀው ቅዱስ አውግስጢኖስ የተጻፈው "the Conefession" የሚለው መጽሐፍ ነው።


ይህ "ኑዛዜ" በሚል ቅዱስ አውግስጢኖስ ስለ ራሱ የጻፈው መጽሐፍ በተለይ በምዕራብ ዓለም ባሉ የሥነ መለኮት ምሁራንና ክርስቲያኖች ዘንድ ከመጽሐፍ ቅዱስ ቀጥሎ በስፋት የተነበበና በብዙ ቋንቋዎች የተተረጎመ መጽሐፍ ነው። ቅዱስ አውግስጢኖስ "the Conefession" ከሚለው እውቅ መጽሐፉ በተጨማሪ በክርስትናው ዓለም የሚታወቅበት ሌላኛው ድንቅ መጽሐፉ ደግሞ "the City of God" በሚል የጻፈው መጽሐፍ ነው።


ይህ ፈላስፋ፣ የንግግር አስተማሪ፣ ጸሐፊ፣ በሮማ፣ በግሪክና በሰሜን አፍሪካ በነበሩ ታላላቅ ትምህርት ቤቶች ውስጥ መምህር የነበረው አውግስጢኖስ የክርስትና ሃይማኖትን አስተምህሮ የሚነቀፍና በክርስቲያኖች ላይ አብዝቶ የሚሳለቅ ሰው ነበር። በሌላ በኩል ደግሞ አጥባቂ የክርስትና ሃይማኖት ተከታይ የነበረችው እናቱ ቅድስት ሞኒካ ልጇ፣ አውግስጢኖስ ክርስቲያን እንዲሆንላት በብዙ እምባ፣ ለቅሶና ተማሕፅኖ፣ በጸሎት ሰትተጋ የነበረች ሴት ነበረች። ይህች ሴት በተደጋጋሚ የሮማ ሊቀ ጳጳስ ወደሆነው ወደ ቅዱስ አምብሮስ በመሄድ እንባውን እያዘራችና ደረቷን እየደቃች ልጇን አውግስጢኖስ ክርስቲያን እንዲያደርግላት ትማጸነው ነበር።


ለበርካታ ጊዜያት በተደጋጋሚ ወደ እርሱ እየመጣች በእንባዋን እያጎረፈች ልጇ የክርስትና ሃይማኖት ተከታይ እንዲሆን ስታለቅስለት፣ ስትማፀንለት ለነበረችው ለቅድስት ሞኒካ ቅዱስ አምብሮስም:- "አንቺ ሴት ይህን ያህል እንባ ያፈሰስሽለት፣ በጸሎት የተማፀንሽለት ልጅ ጠፍቶ የሚቀር ይመስልሻልን ... በፍጹም ... አመፀኛው ልጅሽ አንድ ቀን በእግዚአብሔር ፍቅር ልቡ ተሸንፎ - እውነት፣ ሕይወትና መንገድ ወደሆነው ወደ ጌታችንና መድኋኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ይመጣል ...።" በሎአት ነበር። ቅድስት ሞኒካም በዚህ በሊቀ ጳጳሱ በቅዱስ አምብሮስ ቃል በመጽናናት፣ አንድ ቀን ልጇ ወደ ክርስትና ሃይማኖት እንደሚመጣ ተስፋ በማድረግ በፍቅር እንባ ዘወትር ጠዋት ማታ አንድ ልጇ ከዓመፃ መንገዱ ተመልሶ ክርስቲያን ይሆንላት ዘንድ አምላኳን ትማፀን ነበር።


ቅድስት ሞኒካ በአንድ ሌሊትም በመኝታዋ ላይ ሳለች ያያችውን ሕልም እጅግ ለምታፈቅረው ለልጇ እንዲህ ስትል ነገረቸው፤ "ልጄ ሆይ ዛሬ ሌሊት በታላቅ ባሕር ላይ ሆነን ይመስለኛል፣ ታዲያ በዛ ባሕር ላይ እኔና አንተ ተለያይተን በተሳፈርንበት መርከብ ላይ በመካከላችን በተዘረጋው ረጅም መሸጋገሪያ ድልድል ላይ በርጋታ እየተራመድክ እኔ ወዳለሁበት መርከብ ላይ ስትመጣ አየሁ። ልጄ ሆይ ክርስቲያን ልትሆንልኝ ነው መሰል ብላ አለችው። አውግስጢኖም:- "እናቴ ሆይ ይህ ፈጽሞ ሊሆን አይችልም። ምናልባት አንቺ እኔ ወዳለሁበት መርከብ ትመጪ እንደሆነ ነው እንጂ ... እኔ ለዘላለም አንቺ ወዳለሽበት መርከብ ወይም አንቺ እንደምትይው ወደ ክርስትና ሃይማኖት  በፍጹም ልመጣ አልችልም አላት።"


ይህን ተስፋውን የሚንድ፣ እምነቷን የሚፈታተንና የእናትነት ፍቅሯን ጥያቄ ውስጥ የሚያስገባ የሚመስል ምላሽን ከልጇ የሰማችው ቅድስት ሞኒካም ... የልጇን እጅ አጥብቃ ይዛ እንባዋ እየጎረፈ፣ በፍቅር ቃል "አምላኬ አደራህን ልጄን ተስፋው አንተ ብቻ ነህ፣ እኔ በአንተ ጥበብ ወለድኩት፣ አንተ ግን ሥጋህን ቆርሰህ፣ ደምህን በመስቀል ላይ አፍስሰህ ቤዛ ሆንከው ... በዘላለም ፍቅርህም ወደድከው ..." በማለት እንደተናገረች አውግስጢኖስ የሕይወት ታሪኩን በጻፈበት "the Conefession" መጽሐፉ ውስጥ ገልጾታል።


ቅዱስ አውግስጢኖስ በእናቱ ጸሎት፣ እንባ በእግዚአብሔር ፍቅር ወደ ክርስትና ሃይማኖት ከመጣ በኋላም ... የሂፖ በአሁኑ የዓለም ካርታ የሰሜን አፍሪካ/የአልጄሪያ ሊቀ ጳጳስ ሆኖ ነበር። ልጇ አውግስጢኖስ ወደ ክርስትና ሃይማኖት መምጣቱን ያየችው ቅድስት ሞኒካ እንዲህ ስትል ጸለየች፣ " ... አምላኬ፣ መድኋኒቴና ተስፋዬ ሆይ እስከ ዛሬዋ ቀን ድረስ በዚህ ምድር ላይ ለመኖር እፈልግ የነበረው ልጄ የአንተ ደቀ መዝሙር/ክርስቲያን ሆኖ ለማየት ነበር። ይህን ደግሞ ለሀጢአተኞች ባለ ፍቅርህ ለልጄ ምሕረትን ይቅርታን አደረገህለት። ልጄ የአንተ ሆኗል ... አሁን በዚህ ምድር ላይ ለመኖር የሚያጓጓኝ አንዳች ነገር የለምና ጌታዬ፣ አምላኬ ሆይ ባሪያህን ወደ አንተ ወሰደኝ፤" ብላ ጸለየች።


ቅድስት ሞኒካም ከጥቂት ሕመም በኋላ በ56 ዓመቷ በሰላም አረፈች። ከትውልድ ሀገሯ ርቃ በንዳድ ሕመም በመኝታዋ ላይ ተኝታ ለነበረችው እመቤት ሞኒካን የአውግስጢኖስ ወዳጆች፣ እንዴት ከአገሯ ርቃ በዚህ ሥፍራ የመሞቷ ነገር እንደማያስጨንቃት ጠይቋት እርሷም ... እንዲህ በማለት መለሰችላቸው:- "ለእግዚአብሔር ሩቅ የሆነ ምንም የለም፣ በዓለም ፍጻሜ ከየት ሥፍራ ያስነሳኝ ይሆን ወይ ብዬ ቅንጣት ታህል አልፈራም።" ይህንም ብላ አንቀላፋች።


ቅድስት ሞኒካ ባረፈችበት ጊዜም የአውግስጢኖስ ወዳጅ የሆነው ሰባኪውና ሮማዊው ባለ ቅኔ ኢቮዲዩስ የፍቅር እንባውን እያፈሰሰ በገናውን አንስቶ ከመዝሙረ ዳዊት:- "አቤቱ ጌታ ምሕረትንና ፍርድን አቀኝልሃለሁ።" የሚለውን ዜማ አዜመ። በዛ ያሉትም ሁሉ ይህን መዝሙር አብረውት በአንድነት አዜሙ። ቅዱስ አውግስጢኖስ እናቱ በሞት፣ በአካል በእርሱ የተለየችበትን ቀን የተሰማውን የሐዘን ስሜት በተመለከተ "the Confession" በሚለው መጽሐፉ እንዲህ ሲል ገልጾታል።


እናቴ የመጨረሻ እስትንፋሷን ተንፍሳ ዓይኖቿን ስትከድን ... ጥልቅ የሆነ ሐዘን ልቤን ሰንጥቆ ገባ፣ ወደ እንባም ተለወጠ። በተመሳሳይ ጊዜ የዓይኖቼን እንባ ልቦናዬ ሲገታና የጎረፈውን እንባዬን መልሼ ስውጥ፣ ስቃይ እንዴት እንዴት ተናንቆኝ እንደነበር! ነገር ግን እናቴ የመጨረሻ እስትንፋሷ እንደወጣች ልጄ አድኦዳቱስ እሪታውን መቆጣጠር አቅቶት ነበር። ግን ሁላችንም ስናጽናናው በጥቂቱ ተረጋጋ።


ቀስ በቀስም አገልጋይህ ለአንተ ራሷን በመስጠት ታደርግ የነበረው የፍቅር አገልግሎት፣ ለእኛ የነበራት ፍቅርና እንክብካቤ በማስታወስ ወደ ቀደመ ትዝታዬ መመለስ ጀመርኩ። ጌታዬ ኢየሱስ ሆይ ... ለራሴና ለእርሷ በአንተ ፊት ማልቀስ ለእኔ እጅግ ጣፋጭ ነበር። አግቼው የነበረውን እንባዬን እንደፈቀደው እንዲወርድ፣ ከልቤ ጥልቀት እንዲወጣ፣ እንዲፈስ ትውኩት። በእነርሱም ዕረፍትን አገኙ። የእንባ ዘለላ በፊቴ ያለማንበባቸው ትርጉሙ ለነቀፋ እንዳበቃቸው እንደነዚያ ሰዎች ሳይሆን የአንተ ጆሮዎች ለእኔ ቅርብ ነበሩና። ነገር ግን አሁን በዚህ መጽሐፌ ለአንተ እናዘዛለሁ። አቤቱ ጌታዬ! የፈቀደ ያንበበው፣ የፈቀደም እንደፈለገ ይተርጉመው።


ለጥቂት ጊዜ ለዓይናቼ ዛሬ ሞታ ያየኋት ያቺ እምዬ፣ በአንተ ፊት እንድኖር፣ ለብዙ ዓመታት በፍቅር ለእኔ ያነባችልኝ፣ ለእናቴ ያለቀስኩበት ሰዓት ጥቂት ሆኖ ታይቶት ሀጢአት እንደሠራሁ ሆኜ ቢያገኘኝ አይሳለቅብኝ ... ይልቁንስ በክርስቶስ ወንድሞች ሁሉ አባት፣ በአንተ ላይ ስለፈጸምኩት ሀጢአት ግን ያልቅስልኝ ... እናም ዕድሜዋን ሙሉ ለጠፋሁት ልጇ ላለቀሰችልኝ እናቴ የዛሬውን የአንድ ቀን እንባዬን ከንቱ አታድርጉብኝ እባካችሁ ...?!"


የሂፖው ሊቀ ጳጳስ ቅዱስ አውግስጢኖስ በክርስትናው ዓለም በእነዚህ ጥልቅ መንፈሳዊ አባባሎቹ/ንግግሮቹ  ይታወቃል፤ እነሆ በጥቂቱ፤
"ጌታ ሆይ፣ ለአንተ ፈጠረኸናልና፣ ልባችንም በአንተ እስክታርፍ ድረስ እረፍትን አታገኝም፤"
"... ጌታዬ ሆይ ይህ ኑዛዜዬ እርግጠኛ ባልሆነ ሕሊና ሳይሆን፣ እንደሚያፈቅርህ እርግጠኛ በሆነ ሕሊና ነው። ልቤን በቅዱስ ቃልህ ሰይፍ ወጋኻት እኔም አፈቀርኩህ። ሰማይም፣ ምድርም፣ በውስጣቸው ያሉ ሁሉ እነሆ ላፈቅርህ እንደሚገባ ይነግሩኛል። ሰዎች የሚያመካኙትን እንዲያጡ ለሁሉም ከመናገር አይቆጠቡም ... ነገር ግን ከሁሉ በላይ በዘላለማዊ ፍቅርህና በማያመረመረው ምሕረትህ የምትምረውን ሁሉ ልትምረው፣ የምትራራለትንም ሁሉ ልትራራለት ትፈቅዳለህ ...።"


ለማውጫ ያህል የፍቅር፣ የእንባ ሴት ስለሆነችው የቅዱስ አውግስጢኖስን እናት ቅድስት ሞኒካ መሠረት አድርገን ስለ እንባና የእንባ ሰዎች ስለሆኑ ቅዱሳን ጥቂት ነገር ላንሳ። እማሆይ ማዘር ተሬዛ እንዲህ ይላሉ፣ "የፍቅር ሰዎች የእንባ ሰዎች ናቸው።" የቤተ ክርስቲያናችን መጽሐፈ መነኮሳት፣ ማር ይስሐቅ ... በወንጌሉ እንደተጻፈላት የጌታዋን እግር በእንባዋ እንዳጠበችው ማርያም በፍቅር እንባቸው የሚታወቁ በርካታ ቅዱሳን አባቶችና እናቶች እንዳሉን ይነግረናል። በቤተ ክርስቲያናችን መጽሐፈ መነኮሳት አስተምህሮ መሠረትም ከዐሥሩ ማእረጋት መካከል እንባ አንዱ የፍቅር ስጦታ እንደሆነ ይነግረናል።


በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ልበ አምላክ ንጉሥ ዳዊት፣ አይሁዳዊው ነቢዩ  ኤርምያስ፣ (ነቢዩ ኤርምያስ ስለ ኢየሩሳሌምና ሕዝቡ ጥፋት - ምነው ዓይኖቼ የእንባ ምንጭ በሆኑልኝ ሲል የጸለየና በመጽሐፍ ቅዱስ ሊቃውንት ዘንድ "የእንባ፣ የሐዘን፣ የሰቆቃ ሰው፣ አልቃሻው ነቢይ" በሚል ቅጽል ስያሜ ይታወቃል።) ነቢዩ ዳንኤል፣ ሊቀ ነቢያት ሙሴ፣ ፍቁረ እግዚእ ቅዱስ ዮሐንስ፣ ብርሃነ ዓለም ቅዱስ ጳውሎስ ... የእንባ ሰዎች ነበሩ። ዛሬ በአብዛኞቻችን የደረት  ኪስና በእህቶቻችን ቦርሳ ውስጥ የማይጠፋውን ውዳሴ ማርያምን የደረሰውና ዛሬ በእርስ በርስ ጦርነት የፈራረሰችው፣ ዜጐቿ በምድር ሁሉ በስደት የተበተኑባት፣ ሕፃናቷ በራብ አለንጋ የሚገረፉባት ሀገረ ሶርያ፣ የሶርያዊው ቅዱስ ኤፍሬም እጅግ የእንባ ሰው ነበር። የሕይወት ታሪኩን የጻፈለት የቤ/ክ አባት ስለ ታላቁ አባት ቅዱስ ኤፍሬም እንባ ሲናገር:-


"... When I start to remember his floods of tears I myself begin to weep, for it is almost impossible to pass dry eyed through the ocean of his tears. There was never a day or night ... when his vigliant eyes didn't appeared bathed in tears ..."


እመቤታችን፣ እናታችን ቅድስት ድንግል ማርያም ከላይ በምሳሌነት ከጠቀስናቸው የእግዚአብሔር ሰዎች ሁሉ በተለየ ዘመኗን ሁሉ በፍቅር እንባ ስለ ሰው ልጆች ሁሉ ምሕረት ስታነባ፣ ስታለቅስ የኖረች ቅድስት፣ ክብርት ሴት፣ ዘላለማዊ ድንግል ናት።  


አምላካችን፣ ጌታችንና መድኋኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስም በመዋዕለ ስብከቱ ለቅድስቲቱ ከተማ ለኢየሩሳሌም እንባውን ማፍሰሱን፣ ማልቀሱን ወንጌላዊው ሉቃስ እንዲህ ጽፎታል።
"... ሲቀርብም ከተማይቱን አይቶ አለቀሰላት፥ እንዲህ እያለ። ለሰላምሽ የሚሆነውን በዚህ ቀን አንቺስ ስንኳ ብታውቂ፤ አሁን ግን ከዓይንሽ ተሰውሮአል ...።"


ብርሃነ ዓለም ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስም በእስያ የነበረውን የሦስት ዓመት የወንጌል አገልግሎት ፈጽሞ ወደ ኢየሩሳሌም ለመሄድ በተዘጋጀበት ጊዜ የቤተ ክርስቲያን አገልጋዮችንና ቀሳውስትን አስጠርቶ በፍቅርና በእንባ እንዲህ አላቸው:-
"እኔ ከሄድሁ በኋላ ለመንጋው የማይራሩ ጨካኞች ተኩላዎች እንዲገቡባችሁ፥ ደቀ መዛሙርትንም ወደ ኋላቸው ይስቡ ዘንድ ጠማማ ነገርን የሚናገሩ ሰዎች በመካከላችሁ እንዲነሡ አውቃለሁ። ስለዚህ ሦስት ዓመት ሌሊትና ቀን በእንባ እያንዳንዳችሁን ከመገሠጽ እንዳላቋረጥሁ እያሰባችሁ ትጉ። አሁንም ለእግዚአብሔርና ያንጻችሁ ዘንድ በቅዱሳንም ሁሉ መካከል ርስትን ይሰጣችሁ ዘንድ ለሚችል ለጸጋው ቃል አደራ ሰጥቻችኋለሁ።" [ሐዋ. 20፥17-38።]
ሰላም! ሻሎም!

 

 

በይርጋ አበበ

ዓለም አቀፉ የፕሬስ ቀን ዛሬ ይከበራል። በዓሉ ከመከበሩ በፊትም ያለፈውን ዓመት የአገራትን የፕሬስ ነጻነት የተመለከተ ዳሰሳ እና የአገራትን ደረጃ ይፋ ያደረገው ሪፖርት ወጥቷል። እንዳለፉት ዓመታት ሁሉ ዘንድሮም የስካንዲኒቪያን አገሮች (ኖርዌይ፣ ስዊድን፣ ፊንላንድና ዴንማርክ) ከአንደኛ እስከ አራተኛ ያለውን ደረጃ ሲቆጣጠሩ ምስራቅ አፍሪካዊያኑ ኤርትራ ጂቡቲና ሱዳን ከሩቅ ምስራቆቹ ሰሜን ኮሪያ፣ ቻይና እና ቬትናም እንዲሁም ከምስራቅ አውሮፓዋ ሀያል ሩሲያ ጋር በመጨረሻዎቹ ደረጃዎች ላይ ተካተዋል። ኢትዮጵያ ደግሞ ባለፈው ዓመት ከነበረችበት 149ኛ ደረጃ አንድ ቀንሳ 150ኛ ላይ ተቀምጣለች። የፕሬስ ቀንን አስመልክቶም ከዓለም አቀፍ ሪፖርቶችና ከተለያዩ ባለሙያዎች ያሰባሰብነውን መረጃ ከዚህ በታች አቅርበነዋል።

 

 

ኢትዮጵያ እና ፕሬስ በ2016

በአሁኑ ወቅት የኢትዮጵያ ህዝብ ወደ 100 ሚሊዮን ይደርሳል ተብሎ ይገመታል። ይህም ማለት ኢትዮጵያን ከናይጄሪያ ቀጥሎ በአፍሪካ በሕዝብ ቁጥር ሁለተኛ ያደርጋታል ማለት ነው። በአገሪቱ መንግስት የፌዴራል የስራ ቋንቋ ለንባብ የሚበቁ የግል ጋዜጦች ቁጥር ሶስት (ሰንደቅ፣ ሪፖርተር እና አዲስ አድማስ) ብቻ ሲሆኑ በእንግሊዝኛ ቋንቋ የሚታተሙ ደግሞ አራት (ሪፖርተር፣ ካፒታል፣ ፎርቹንና ዴይሊ ሞኒተር) ናቸው። የኤሌክትሮኒክስ መገናኛ ብዙሃን ደግሞ ሁሉም በሚያስብል መልኩ የግል ራዲዮ ጣቢያዎቹ መገኛቸው አዲስ አበባ ሲሆን አብዛኞቹ ትኩረታቸው መዝናኛ እና ስፖርት ላይ ብቻ ያተኮረ ነው ሲል የብሮድካስት ባለስልጣን በቅርቡ ይፋ ባደረገው ጥናት አስታውቆ ነበር። በቅርቡ የሚቀላቀሉትን አሃዱ እና ሉሲ ራዲዮኖችን ጨምሮ እስካሁን በስራ ላይ ያሉት የግል ራዲዮ ጣቢያዎች ሸገር፣ ዛሚ እና ፋና ራዲዮም ይገኛል። 

በቴሌቪዥን በኩል ደግሞ አሃዙ ከዚህ ያነሰ መሆኑን መረጃዎች ያመለክታሉ። በመጽሔት በኩል አገሪቱ ውስጥ ምን ያህል እንደሆኑ ከብሮድካስት ባለስልጣን መረጃውን ለማግኘት ያደረግነው ሙከራ ባይሳካም ከአስር የማይበልጡ መሆናቸውን አስተያየት ሰጪዎች ተናግረዋል።

በኢትዮጵያ ስላለው የፕሬስ ደረጃ መንግስት ምን ይላል? ለሚለው ጥያቄ መልስ የሰጡት በመንግስት ኮምዩኒኬሽን ጉዳዮች ጸ/ቤት የሚዲያ ዳይሬክተሩ አቶ መሃመድ ሰይድ “የህትመት ቁጥር አነሰ ለሚባለው ነገር በህግ የተቀመጠ ገደብ የለም። ሆኖም ሚዲያዎች የውስጥ አቅማቸውን እንዲያጎለብቱ በመንግስት በኩል ሊሰሩ የሚገባቸው ነገሮች እንዳሉ ተገንዝበናል” ሲሉ ለሰንደቅ ጋዜጣ ተናግረዋል። ነገ በሚከበረው የፕሬስ ቀን ላይም ከአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ የጋዜጠኝነት ትምህርት ቤት አስተማሪዎች በአገሪቱ ውስጥ ያለውን ተስፋና ፈተናዎች የሚዳስሱ የጥናት ውጤቶች እንደሚያቀርቡ አቶ መሃመድ ጨምረው ተናግረዋል። በውይይት መድረኩም የግልና የመንግስት መገናኛ ብዙሃን አባላት ተሳታፊ እንዲሆኑ ጥሪ ተደርጎላቸዋል ብለዋል።

 

 

የጋዜጠኞች ፍልሰትና እስር በኢትዮጵያ

አቶ መሃመድ ሰይድ ከሰንደቅ ጋዜጣ ጋር ባካሄዱት የስልክ ቃለ ምልልስ “እንደ ፍሪደም ሃውስ ያሉ ዓለም አቀፍ ተቋማቱ የሚያወጧቸው መረጃዎች በሀገራችን ካለው እውነታ ጋር አይገናኝም” ሲሉ ተናግረዋል። በአገሪቱ ያለውን የፕሬስ ደረጃ ሲገልጹም “ቅድመ ምርመራ መቅረቱን እና ማንኛውም ሰው ሃሳቡን የማራማድ እንዲሁም የማስተላለፍ መብት በህገ መንግስት መሰረታዊ እውቅና የተሰጠው ነው። መሬት ላይ ያለው እውነታም ቢሆን የሚያሳየው በአገሪቱ ሃሳብን የመግለጽና የማስተላለፍ መብት ያልተገደበ መሆኑን ነው” ብለዋል።

ዓለም አቀፉ የጥናት ውጤት ደግሞ በአገሪቱ ያለው የጋዜጠኝነት አፈና ያልተቀረፈ መሆኑን ገልጾ ለዚህ ማስረጃነትም እንደ ዞን ዘጠኝ (ZONE NINE) መንግስት መክሰሱን፣ የተወሰኑትን ከጥፋተኝነት ነጻ ቢላቸውም የተቀሩትን ግን እስካሁንም በፍርድ ሂደት ላይ መሆናቸውን ያነሳል። በድንበር የለሽ የጋዜጠኞች ቡድን ዓመታዊ ሽልማት ለመቀበል ወደ ስፍራው የሚያቀኑ የዞን ዘጠኝ አባላትንም እንዳይሄዱ መታገዳቸውን የሚገልጸው የዓለም አቀፉ የጥናት ቡድን በእስር ላይ ካሉት ጋዜጠኞች መካከልም በሽብርተኝነት ወንጀል ተከሶ የ18 ዓመት እስር የተፈረደበት እስክንድር ነጋ ዓመታዊ ሽልማት የተበረከተለት መሆኑንም ያነሳል። ጥናቱ የእስክንድርን ሽልማት ሲገልጽም ለዴሞክራሲና ነጻነት ሲባል ዋጋ እየከፈሉ ያሉ ጋዜጠኞች ሽልማት መሆኑን ነው የገለጸው።

በሌላ በኩል ደግሞ በ2016 ብቻ ወደ 20 የሚጠጉ ጋዜጠኞች በተለያዩ መንገድ ከአገር ወጥተው መጥፋታቸው ታውቋል። ከእነዚህም መካከል አብዛኞቹ የስፖርት ጋዜጠኞች ሲሆኑ ለዘገባ ሂደው ያልተመለሱ ናቸው። አንዳንዶቹን በስልክም ሆነ በማንኛውም የዘመኑ መገናኛ ዘዴ አግኝተን ለማናገር ያደረግነው ጥረት አልተሳካም፡፡ እንዲገለጽ ያልፈለጉ የተወሰኑ ጋዜጠኞች ግን በአገሪቱ ያለውን ፖለቲካዊ አለመረጋጋትና አፈናን ለመሸሽ የስፖርት ጋዜጠኝነትን መርጠው ሲሰሩ መቆየታቸውን ተናግረዋል። ወደ ውጭ አገር ለመሄድ ሲያስቡም ላለመመለስ ቀድመው እንዳሰቡበት ነው የተናገሩት። ከዚህ አስተያየተ ጋር የሚስማማ አሰተያየት የሚሰጡት ደግሞ “በአገሪቱ አብዛኛው ሰው ከመንግስት ጋር በፖለቲካ ዘገባ ምክንያት እንካ ስላንትያ ላለመግጠም ሲል በመዝናኛ እና በስፖርት ዘገባዎች ላይ ብቻ ያተኩራል” ሲሉ አቶ ሰውነት የተባሉ የአዲስ አበባ ነዋሪ ለሰንደቅ ጋዜጣ ተናግረዋል። አቶ ሰውነት አከለውም “ያም ሆኖ የስፖርት ጋዜጠኞች እንኳን ሳይቀሩ አገሪቱን ለቀው የሚሰደዱባት አገር ሆናለች” ሲሉ የችግሩን ጥልቀት ተናግረዋል።

በመንግስት ኮምዩኒኬሽን ጉዳዮች ጽ/ቤት የሚዲያ ዳይሬክተሩ አቶ መሃመድ ሰይድ ግን በዚህ አይስማሙም። አቶ መሃመድ ሃሳባቸውን ሲያቀርቡም በአገሪቱ ያለው ሁኔታ ሙሉ በሙሉ ምቹ እና አስተማማኝ ባይሆንም የተባለውን ያህል የከፋ ሁኔታ እንደለሌ ተናግረዋል። በአገር ውስጥ ያሉት መገናኛ ብዙሃንም እስካሁን ያላቸው እንቅስቃሴ መልካም የሚባል አይነት እንደሆነ የገለጹት አቶ መሃመድ “ከውጭ በሳተላይት የሚለቀቁ መገናኛ ብዙሃን ግን አፍራሽ፣ ግጭትን ፈጣሪ እና ሁከት ቀስቃሽ ናቸው” ብለዋል።

 

 

የመንግስት ክፍተቶች

በሰብአዊ መብት አያያዝና በመገናኛ ብዙሃን ነጻነት ዙሪያ ከዓለም አቀፍ ተቋማት ጋር ተስማምቶ የማያውቀው የኢትዮጵያ መንግስት ሰሞኑን የወጣውንና የፕሬስን ነጻነት የሚያመለክተውን ሪፖርትም የወደደው አይመስልም። አቶ መሃመድም በጥናቱ ላይ የመንግስት አቋምን ሲያንፀባርቁ፤ ሲናገሩ “ጥናት አቅራቢዎቹ ያለ በቂ መረጃ ነው ጥናቱን ሰራን የሚሉት” በማለት ተናግረዋል። ‘በእርግጥ’ ይላሉ አቶ መሃመድ “መንግስት የመረጃ ምንጭ በመሆኑና የግል መገናኛ ብዙሃኑን በመረጃ አሰጣጥ ላይ በስፋት የሚያሳትፍ አሰራርን በተመለከተ ድክመት እንዳለብን ተመልክተናል። በመሆኑም በቀጣይ መንግስት ትኩረት ሰጥቶ የሚሰራው የመንግስትን መረጃ ለሁሉም መገናኛ ብዙሃን በበቂ ሁኔታ ማዳረስ ይሆናል” በማለት ገልጸዋል።

ከሁለት ሳምንት በፊት የብሮድካስት ባለስልጣን ባዘጋጀው የውይይት መድረክ ላይ በአገሪቱ ውስጥ የሚገኙ የመገናኛ ብዙሃን ባለሙያዎች የስነ ምግባርና የእውቀት ክፍተት አለባቸው ሲል ገልጾ ነበር። የብሮድካሰት ባለስልጣኑን ሃሳብ የሚጋሩት አቶ መሃመድም “በሁሉም የከፍተኛ ትምህርት ተቋማት የጋዜጠኝነትና የኮምዩኒኬሽን ትምህርት በስፋት እንዲሰጥ ሁኔታዎች ተመቻችተዋል። በመሆኑም በሙያውና በስነ ምግባሩ ብቁ የሆነ ባለሙያ ማፍራት ያስችለናል” በማለት ለችግሩ የተዘየደውን መፍትሔ ገልጸዋል።

እስካሁን ባለው የመንግስት አሰራር በኩል ለግል መገናኛ ብዙሃኑ መጠናከር ምን የሰራችሁት ስራ አለ? ተብለው ከሰንደቅ ጋዜጣ የተጠየቁት አቶ መሃመድ ሲመልሱ “የመንግስት መረጃዎችን ከጠቅላይ ሚኒስትሩ መግለጫ ጀምሮ እስከ ሳምንታዊው የመንግስትን አቋም የሚተነትነው የጽ/ቤታችን መግለጫ ድረስ ሁሉም የመገናኛ ብዙሃን ተቋማት እንዲያገኙ እናደርጋለን። በሁሉም የአገሪቱ ክፍሎች ተንቀሳቅሰው እንዲዘግቡ ጥበቃና ከለላ እንሰጣለን። ነገር ግን ይህን ስናደርግ በበቂ መጠን ነው እያልኩ አይደለም። ብዙ ልንሰራቸው የሚገባን ነገሮች አሉ” ብለዋል።

ዓለም አቀፉ የፕሬስ ተሟጋች ድርጅት በበኩሉ ከአቶ መሃመድ በተለየ መልኩ ነው የኢትዮጵያን መንግስት የፕሬስ አያያዝ የሚገልጸው። “ቀይዋን መስመር እስካላለፋችሁ ድረስ የፈለጋችሁትን ያህል ዝለሉ ይላል” የሚለው የተቋሙ ሪፖርት በአገሪቱ ውስጥ ከሚንቀሳቀሱ የግል የፕሬስ ውጤቶች መካከል የመንግስትን ድክመት በስፋት የሚገልጽ እንደሌለ ይህም የሆነበት ምክንያት የመንግስት አፋኝነት እንደሆነ ገልጿል።

 

 

የፕሬስ እስር ቤቶች

የዓለም አቀፉ የፕሬስ ተሟጋች ድርጅት ይፋ ባደረገው የዚህ ዓመት የአገራት ደረጃ የጋዜጠኞች “የምድር ገነት” ተብላ ኖርዌይ በቀዳሚነት የተገለጸች ሲሆን የኢሳያስ አፈወርቂ የግል ንብረት የሆነችው ኤርትራ ደግሞ “የምድር ሲዖል” ሆና ተመርጣለች። ለተወሰኑ የዓለም አቀፍ መገናኛ ብዙሃን ተቋማት ብቻ በሩን ገርበብ አድርጎ የሚከፈተው የኤርትራ መንግስት ከሌላው አምሳያው የሰሜን ኮሪያው ኪም ጁንግ ኡን በአንድ ደረጃ ብቻ ነው ያነሰው። ድሮውንም በሰብአዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶች አያያዝ ተስማሚ አይደለችም ተብላ በምዕራባዊያን የምትነቀፈው ቻይና ዘንድሮም በርካታ ጋዜጠኞችን በማሰርና በማሳደድ ተወንጅላለች። የመጨረሻዎቹን ደረጃም ለመያዝ ተገድዳለች።

በእርስር በእርስ ጦርነትና እና አሜሪካና ሶሪያ የበላይነት ለማሳየት የጦር አውድማ ያደረጓት ሶሪያ ጋዜጠኞች ከሚማረሩባቸው አገራት አንዷ ናት ያለው ሪፖርቱ የእኛ ጎረቤት ደቡብ ሱዳን ደግሞ በየጊዜው ደረጃዋ እያሽቆለቆለ ይገኛል ሲል ይፋ አድርጓል። የቪላድሚር ፑቲን አገር ሩሲያም ጋዜጠኞችን የምታሰቃይ አገር እንደሆነች ተገልጿል።

ካለፉት ዓመታት የተቋሙ ሪፖርት በተለየ መልኩ ለጋዜጠኞች የከፋች አገር ሆና የቀረበችው የጣሂር ኤርዶዋን አገር ቱርክ ነች። ከነሃሴው መፈንቅለ መንግስት በኋላ ያልተረጋጋው የኤርዶዋን መንግስት ጋዜጠኞችን በማሳደድ፣ በመወንጀልና በማፈን ተግባሩ የከፋ ሆኖ ተገኝቷል። ምንም እንኳ በጥናቱ ባይካተትም የዶናልድ ትራምፕ መንግስት ለአሜሪካ ጋዜጠኞች የማይመች ነው ያለው ሪፖርቱ በተለይ ፕሬዝዳንት ትራምፕ መገናኛ ብዙሃንን በአደባባይ በመዝለፍ ጋዜጠኞች ስራቸውን ተረጋግተው እንዳይሰሩ አድርገዋል ብሏል።¾

“በአንድ ጠጠር….”

Wednesday, 03 May 2017 12:34

 

በደረጀ ባልቻ

መግቢያ

መንፈሳዊ ጉዞ ወደ …የሚል ጽሑፍ ያለባቸውና በብሔራዊው ሠንደቅ ዓላማችን አሸብርቀው መንፈሳዊ መዝሙር እያሰሙ የሚጓዙ አውቶቡሶችና ሚኒባሶች ስመለከት ብዙ ጊዜዬ ነው። የተለያዩ በዓላት ለምሳሌ እንደ ግሸን ማርያም፣ አክሱም ጽዮን፣ ሳማ ሰንበት፣ ዝቋላ አቡነ ገብረመንፈስ ቅዱስ፣ ቁልቢ ገብርኤል፣ ወዘተ ሲቃረቡ ይህ ሁኔታ በብዛት ይስተዋላል። ከቅርብ ጊዜያት ወዲህ ደግሞ በየሳምንታቱ የመጨረሻ ቀናት (ዓርብ ቅዳሜና ዕሁድ) ተመሳሳይ ሁኔታ ማየት የተለመደ እየሆነ መጥቷል።

ስለነዚህ መንፈሳዊ ጉዞዎች ብዙ ስሰማ ከቆየሁ በኋላ አንድ በቅርብ የማውቃት የሥራ ባልደረባዬ ስለ ዘብር ገብርኤል አወጋችኝ። የሰማሁት ነገር በጣም አስደነቀኝ፤ በጆሮዬ የሰማሁትን በዐይኔ የማየት ፍላጎትም አደረብኝ። ይህም ፍላጎቴ ከጊዜ ወደ ጊዜ እያደገ ሲመጣ፤ ዛሬ ነገ ስል ጥቂት ጊዜ ከቆየሁ በኋላ እግዚአብሔር ሲፈቅድ ተሟላልኝ። መጋቢት 22 ቀን 2009 ዓ.ም. መንፈሳዊ ጉዞ ወደ ዘብር ገብርኤል።

ከጉዞው አስተባባሪ ከወጣት ሔኖክ ጥላዬ በተሰጠኝ መረጃ መሠረት ለሦስት ቀናት ጉዞ የሚጠቅሙኝ ያልኳቸውን የቀንና የማታ አልባሳት፣ እንዲሁም ሌሎች አስፈላጊ ነገሮች ሸካክፌ ከጠዋቱ 12 ዓት ከ30 ደቂቃ እንድገኝ ከተነገረኝ ቦታ  ደረስኩ። በነገራችን ላይ አስተባባሪውን ወጣት ሳውቀው ጥቂት ጊዜ የቆየሁ ቢሆንም፤ መጀመሪያ የተዋወቅሁት አቡ በሚል ስሙ ነበር። በጉዞዋችንም ላይ ግማሹ አቡሌላው አቡላ ደግሞም ሌላው አቡዬ እያሉ ሲጠሩት ነበር የምሰማው። እኔም ከነዚህ በአንዱ ወይም በሌላው ስጠራው ከቆየሁ በኋላ፤ ይህን ጽሑፍ ሳዘጋጅ ነው ትክክለኛ ስሙን ለመፈለግ የተገደድኩት። ይህ የዓለም ስሙ ሲሆን፤ በጎበኘናቸው የተለያዩ ገዳማት እና አብያተክርስቲያናት ያሉትና ልክ እንደ ልጃቸው የሚያዩት አባቶች በክርስትና ስሙ ኃይለ ኢየሱስ እያሉ ነበር የሚጠሩት።

ወደ ጉዞው!

ደረጃ 1 የሆነው አውቶቡስ ከተነገረኝ ሰዓት 40 ደቂቃ ያህል ዘግይቶ ከተባለው ስፍራ ደረሰ። የዘገየበትን ምክንያት እረዳለሁና አልተበሳጨሁም። በቁጥር 60 የምንደርሰውን ተጓዦች አማካይ አማካይ ከሆኑ ቦታዎች አሰባስቦ ለመጓዝ ለዚያውም ካለው የከተማው የመጓጓዣ ችግር አንጻር፣ መዘግየት ቢፈጠር የሚያወቃቅስ አይደለም። ሁሉም ለበጎ ነው ብሎ ማለፍ።

ከጠዋቱ አንድ ሰዓት ከሠላሳ ደቂቃ አውቶቡሱ ሲንቀሳቀስ፤ አስተባባሪው ስለጉዞው ማብራሪያ ሰጠ። ማብራሪያውም የጉዞውን ዓላማ፣ መዳረሻዎቹን፣ እንዲሁም በጉብኝቱ ወቅት ትኩረት የሚያሻቸውን ነጥቦች ያካተተ ነበር። የተከተለው መንፈሳዊ መዝሙርና ከተጓዦች መካከል በአንድ ወንድም የተሰጠ ትምህርት ሲሆን፤ በመቀጠልም ለምንጎበኛቸው ገዳማት እና አብያተክርስቲያናት መጠነኛ ድጋፍ ሊሰጥ የሚችል መባዕ ማሰባሰብ ነበር። ተጓዡን በማያጨናንቅ መልክ ፌስታል እንደ ሙዳየ ምጽዋት እየዞረ ጥቂት ገንዘብ ተሰባሰበ። ጉዞው ቀጠለ።

የመጀመሪያው መዳረሻ ከመነሻችን 130 ኪ.ሜ. ርቀት ላይ የሚገኘው ደብረ ብርሃን ሥላሴ ቤተክርስቲያን ነበር። ቤተክርስቲያኑን ከተሳለምንና ለምንሄድባቸው ገዳማት እና አብያተክርስቲያናት አገልግሎት የሚውሉ አንዳንድ ቁሳቁስ (እጣን፣ ጥላ (ድባብ)፣ ጧፍ፣ ዘቢብ፣ አትሮኖስ) የመሳሰሉት ከተገዙ (በግልም በአስተባባሪዎቹም)  በኋላ ጉዞው ቀጠለ። 180 ኪ.ሜ ላይ አስፋልት ደህና ሰንብት ብለን ከጣርማ በር ወደ ቀኝ ታጥፈን ፒስታውን መንገድ በመንፈሳዊ መዝሙር ታጅበን ነካነው። ሰዓቱ አምስት ሰዓት ከሠላሳ ይላል። ዕለቱ ዓርብ ነው። የምንሄድበት ዘብር ገብርኤልም ጸበል መጠመቅ ይጠብቀን ስለነበረ የምሳ ነገር አልተነሳም።

መንገዱ ወጣ ገባ፣ ጠመዝማዛና ፒስታ መሆኑ (የመኪናውን ፍጥነት ስለሚቀንሰው) ተፈጥሮን ለማድነቅና የሕዝቡን አሠፋፈር ለመታዘብ አመቺ ሁኔታ ይፈጥራል። አካባቢው በአብዛኛው ተራራማና ገደላገደል የበዛበት ነው። ያንን ሳይ በአንድ ወቅት ወደ ሰሜን ኢትዮጵያ የተጓዘ ጓደኛዬ የተናገረው ትዝ አለኝ። የአካባቢውን መልክዓ-ምድራዊ አቀማመጥ ሲገልጽ ተራሮች ስብሰባ ተጠርተው የተቀመጡ ይመስላል ነበር ያለው። የሰሜን ሸዋውም ወደዚያው ይቀርባል። በመንገዳችን ላይ ካየናቸው ከተሞች ጎላ ብለው የሚታዩት መዘዞ እና ሞላሌ ናቸው። የቀሩት መንደሮች ወይም ደረቅ ጣቢያ የሚባሉ ዓይነት ናቸው። የገጠሩም ሕዝብ አሠፋፈር እጅግ የተበታተነ ሲሆን፤ ጥቂት የቆርቆሮ ክዳን ቤቶች በየተራራው ጥግ ተለጣጥፈው ይታያሉ። በዚህ ሁኔታ ነዋሪው በምን መልክ የመሠረተ ልማትና የዘመናዊው ሥልጣኔ ትሩፋት ተቋዳሽ ሊሆን እንደሚችል ግራ ይገባል።

ይህንኑ እያሰላሰልኩና በመንፈሳዊ መዝሙር እየተበረታታሁ፤ ሰዓቴ ከቀኑ ስምንት ሰዓት ከሀያ ደቂቃ ሲያሳይ፤ ወገሬ ቅዱስ ገብርኤል ገዳም ደረስን። ከአውቶብስ ወርደን የጸበሉን አቅጣጫ ይዘን በእግራችን ነካነው። አንድ ሁለት መቶ ሜትር እንደተጓዝን የአካል ጥንካሬንና የዓላማ ጽናትን የሚፈትን ሁኔታ ገጠመን። ጫማ ማውለቅ፤ ከዚያም በግምት ወደ ሦስት መቶ ሜትር በላይ የሚሆን ርቀት ድንጋዩ ባፈጠጠ ገደላማ መንገድ በመጓዝ ጸበሉ ዘንድ መድረስና ወረፋ ጠብቆ መጠመቅ። የመልሱ ጉዞም የዚያኑ ያህል ከባድ ነበር።

በጽሑፍ ባላገኝም፤ ከአስተባባሪው ወጣት እንደተረዳሁት ዘብር ማለት መልስ ( ይጠብቃል) ማለት ነው። ወገሬ ቅዱስ ገብርኤል የተሰረቀ ወይም የጠፋ ንብረትን/ሀብትን ያስመልሳል። የታጣ ጤናን ይመልሳል ተብሎ ይታመናል። ይህም የሚሆነው እምነትን መሠረት ባደረገ ሁኔታ ነው። እንግዲህ ከላይ የተጠቀሰው መስዋዕትነት የሚከፈለው ይህንን በረከት ለማግኘት ነው። የተሳካላቸው ሰዎች እንደሚመሰክሩት መስዋዕትነቱ ቢያንስ እንጂ የሚበዛ አይደለም።

ይህ ሁሉ ከሆነ በኋላ፤ ምሳ ከቀኑ አስር ሰዓት ከሩብ ላይ ተበላ። በነገራችን ላይ፤ የመጀመሪያውን ቀን (ዓርብ መጋቢት 22 ቀን) ቀለባችንን (ምሳና እራት) ተጓዦች ለየራሳችን ቋጥረን የወጣን ሲሆን፤ የሁለቱን ቀናት፣ ማለትም ቅዳሜና ዕሁድ፣ ቀለባችንን የቻሉን የጎበኘናቸው ገዳማት እና አብያተክርስቲያናት አባቶች ናቸው። አይ ሲጥም! የመጣሙ ምክንያት ቅመማ ቅመሙ አይደለም። ወይንም በልማድ እንደሚባለው ምግብን የሚያጣፍጠው ረሀብ በመሆኑም አይደለም። የአባቶቹ ትህትና፣ መጥረብረብና ሰው በልቶ የሚጠግብ የማይመስላቸው ሁኔታ የምግብ ፍላጎትን ይከፍታል፤ ጣዕሙንም ያሳምረዋል።

ዘብር ገብርኤል ጸበላችንን ከተጠመቅንና ቤተክርስቲያኑን ከተሳለምን በኋላ፤ በማግስቱ እንደምንመለስ ቀጠሮ ይዘን እዚያው አቅራቢያ የሚገኘውን አቡነ ሀብተማርያም ቤተክርስቲያን ተሳልመን ከቀኑ በአስራ አንድ ሰዓት ለማደሪያችን ወደ ተዘጋጀው ወደ አቡነገብረመንፈስ ቅዱስ ቤተክርስቲያን አመራን። ከሠላሳ አምስት ደቂቃ ጉዞ በኋላ ቤተክርስቲያኑ ስንደርስ፤ አባቶች የመኝታ አዳራሾቻችንን አዘጋጅተው ይጠብቁን ነበር። ጓዛችንን ከመኪና አውርደን መኝታችንን ከዘረጋጋን በኋላ ቤተክርስቲያኑን ተሳልመንና መንፈሳዊ ትምህርት ተከታትለን፤ ከምሳ ያስተረፍነውን ቀማምሰን፤ የማግስቱ መርሐግብር ተነግሮን፤ ወደ መኝታ!!

በማግስቱ ቅዳሜ፣ መጋቢት 23 ቀን፣ በሌሊት መነሳት ነበረብን። ከሌሊቱ ዘጠኝ ሰዓት ከሠላሳ ደቂቃ ተነስተን ኪዳን ካደረስን በኋላ፤ በአስራ አንድ ሰዓት ገደማ (11፡10) ወደ ወይን አምባ ቅዱስ ገብርኤል ተንቀሳቀስን። ከአርባ አምስት ደቂቃ ጉዞ በኋላ ከንጋቱ አስራ ሁለት ሰዓት ገደማ (11፡55) ወይን አምባ ቅዱስ ገብርኤል ደረስን። ሲነገር እንደሰማነው፣ ወይን አምባ ቅዱስ ገብርኤል ፈጣን ሰሚ ነው ይባላል። እንደ አባባልም ዘብር በዓመት ወይን አምባ በዕለት ይባላል። ወይን አምባ ኪዳን ካደረስንና ከተጸለየልን በኋላ ወደ ወገሬ ዘብር ቅዱስ ገብርኤል ተመለስን። በገዳሙ አባቶች ተጸልዮልን ከቀኑ አምስት ሰዓት ከሀምሳ ደቂቃ ከዘብር ተንቀሳቅሰን ከአስር ደቂቃ ጉዞ በኋላ እረትመት መድኃኔዓለም ቤተክርስቲያን ደረስን። እዚያም አጭር ጸሎት አድርሰን እንደገና ከሃያ ደቂቃ ጉዞ በኋላ ዳስአምባ ቅዱስ ሚካኤል ቤተክርስቲያን ደረስን። ኪዳን አድርሰን ተጸለየልንና ምሳ እዚያው በልተን ወደ ዳስአምባ ቅዱስ ጊዩርጊስ ገዳም  አቀናን።

ዳስአምባ ቅዱስ ጊዩርጊስ ገዳም እንደደረስን በተዘጋጁልን አዳራሾች መኝታችንን ዘርግተን ጥቂት ካረፍን በኋላ ወደ መንበረ ጽዮን ሰቅላዬ ቅድስት ማርያም ገዳም አቀናን። ጉዞው በመኪና ሳይሆን በእግር ነበር። አስተባባሪው በረከት እንድታገኙ አስቤ ነው ብሎታል። ጉዞው በእግር በመሆኑ ብቻ አይደለም። ሲኬድ ቀጥ ያለ ዳግትና በመልሱ ጉዞ ደግሞ መንፏቀቅ ይቀላል ( ይጠብቃል) የሚያሰኝ ቁልቁለት ነበረው። ይሁን፤ ለበርከት ነው።

ሰቅላዬ ማርያም አንድ ድንቅ ሥራ አየን። በአንድ ሰው (አባ ለአከ ማርያም በሚባሉ አባት) ጉልበት ብቻ በእጅ (በመሮና መዶሻ) የተፈለፈለ ዋሻ አየን። የዋሻው መግቢያ በጣም አጭርና ጠባብ ሲሆን፤ በእንብርክክ አልያም በደረት በመሳብ ካልሆነ ጎንበስ ብሎ ለመግባት ወገብን ይፈትናል። እኔ ሞክሬው ጭንቅላቴን ቧጦኛል። ስወጣ እንደ ሕፃናት ተንበርክኬ ዘለቅሁት። የመንግሥተ ሰማያት ተምሳሌት ነው ብለዋል አባ ለአከ ማርያም። አንዴ ከተገባ ውስጥ ለውስጥ ያሉት ክፍሎች አያስቸግሩም፤ ሳያጎነብሱ መንቀሳቀስ ይቻላል። እዚያ ውስጥ አጭር ጸሎት አድርገን ወደ ዳስአምባ ቅዱስ ጊዮርጊስ ገዳም ተመለስን።

በመጨረሻው ቀን (መጋቢት 24 ቀን) ከሌሊቱ ዘጠኝ ሰዓት ተነስተን በዳስ አምባ ቅዱስ ጊዮርጊስ ገዳም እና እዚያው አጠገብ በሚገኘው የአስራ ሁለቱ ሐዋርያት ቤተክርስቲያን ኪዳን አደረስን። ከዚያም በሐዋርያት ቤተክርስቲያን ጸሎት ከተደረገልን በኋላ የመስቀል ዳሰሳና ቅብዐ ቅዱስ የመቀባት መርሐግብር ተከተለ። በመስቀል ዳሰሳው ወቅት እርኩስ መንፈስ ያለበት ሰው ይለፈልፋል፣ ይወራጫል። የዚህ ዓይነቱ ሰው ፈውስ እንዲያገኝ በአባቶች ይረዳል። ከእኛ መሀልም ጥቂት ሰዎች ይህ ሁኔታ አጋጥሟቸዋል። ቅብዐ ቅዱሱም ችግር አለብን ብለን ባመለከትነው የሰውነት ክፍሎቻችን ላይ ተቀብቶልናል።

ይህ ከሆነ በኋላ ከጠዋቱ አንድ ሰዓት ከሃያ ደቂቃ ተንቀሳቅሰን ሁለት ሰዓት ገደማ (1፡55) ግንድአጥሚት (ይጠብቃል) ማርያም ገዳም ደረስን። ስለ ስሟ ከተሰጠን ማብራሪያ እንደተረዳነው፣ ከገዳሟ ሕንጻ አጠገብ የበቀለ አንድ ዛፍ ሕንጻው ጣሪያ ላይ ጉዳት ያደርሳል ብለው ስለገመቱ፤ በወቅቱ የነበሩት ኃላፊዎች ዛፉ እንዲቆረጥ ይወስናሉ። ይህ በሆነ በማግስቱ ጠዋት ሲታይ ዛፉ ከሕንጻው ጣሪያ ላይ ወደውጭ ተጣምሞ ተገኘ። ከዚያን ጊዜ (1886 ዓ.ም) ጀምሮ ዛፉ ዛሬም ተጣምሞ ይታያል። ተዓምር ነው!

በዚያው ገዳም ከተጓዦች መካከል አንዱ ወንድም ለምእመናን ትምህርት ከሰጠና ለእኛም በአባቶች ከተጸለየልን በኋላ ደጀሰላም ገብተን ቁርሳችንን (ዳቦና ጠላ) አድርገን በመዝሙር አመሰገንን። ከሰማኋቸው መዝሙሮች ቀለል ያለችኝና የያዝኳት ይህቺው መዝሙር ነበረች።


2 ጊዜ

 

በላይነ ጸገብነ          

ሰተይነ ለወይን

ንሴብሆ ንሴብሆ  

ለእግዚአብሔር

ኧኸ

ንሴብሆ ንሴብሆ

ለእግዚአብሔር

በአማርኛ

2 ጊዜ

 

በላን ጠገብን

ጠጣን እረካን

እናመስግን እናመስግን

እግዚአብሔርን

ኧኸ

እናመስግን እናመስግን

እግዚአብሔርን

ይህ ከሆነ በኋላ በሦስት ሰዓት ከአርባ አምስት ደቂቃ ከግንድ አጥሚት ማርያም ተንቀሳቅሰን በአምስት ሰዓት ምስካበ ቅዱሳን አርብአሐራ መድሃኔዓለም ገዳም ደረስን። ይህ ገዳም የሚገኘው በሰሜን ሸዋ ሀገረ ስብከት፣ በመንዝ ማማ ምድር ወረዳ፣ ልዩ ስሙ ይገም ተብሎ በሚጠራ ቦታ ነው። ከአዲስ አበባ 246 ኪ.ሜ. ርቀት ላይ ይገኛል። የገዳሙ ታሪክ እንደሚያስረዳው ምስካበ ቅዱሳን ማለት የቅዱሳን ማረፊያ ማለት ሲሆን፤ አርብአሐራ ማለት ደግሞ አርብአ አርባ (ቁጥርን) ሐራ ወታደር ማለት ነው። ይህም ስለሃይማኖታቸው የተሰዉትን ቅዱሳን እና ሰማዕታት ተጋድሎ ለማመልከት የተሰጠ ስም ነው። በስፍራው በርካታ የቅዱሳን ዐፅሞች ይገኛሉ። ገዳሙ ብዙ ገድል አለው። የገዳሙን አጭር ታሪክና ግብረ ተዐምራት የያዘውን መጽሐፍ እንዲያነቡ እጋብዛለሁ።

ከይገም ምሳችንን በልተን በሰባት ሰዓት ከሃያአምስት ደቂቃ ተንቀሳቀስን። ከሁለት ሰዓት ጉዞ በኋላ ጣርማ በር ስንደርስ፤ ከሁለት ቀናት በፊት ትተነው የሄድነው አስፋልት እንደተዘረጋ ጠበቀን። ጉዞው ቀጠለ፤ ወደ አዲስ አበባ። በመጨረሻም ከቀኑ አስራሁለት ሰዓት ገደማ (11፡55) አሌልቱ ቅዱስ ገብርኤል ደርሰን ከተሳለምን በኋላ ጉዞው ቀጥሎ፤ ተጓዡ በየአድራሻው መውረድ ሲጀምር፤ እኔም ከልጄ ጋር ተቀጣጥረን ይጠብቀኝ እነበረበት ካራ አካባቢ ከአውቶቡሱ ተሰናብቼ ወረድኩ።

መዝጊያ

በደረስንባቸው ገዳማትና አብያተክርስቲያናት በሙሉ የሰማናቸው ተመሳሳይ ችግሮች ናቸው። ገዳመቱና አብያተክርስቲያናቱ ለምእመናን አገልግሎት እየሰጡ ያሉት ከፍተኛ ችግሮችን ተቋቁመው ነው። ብዙ ነገሮች አልተሟሉላቸውም። ካህናቱ አገልግሎት የሚሰጡት በግብርና ሥራቸው ላይ ደርበው ነው። መተዳደሪያ ደመወዝ የላቸውማ! ስለዚህ አልፎ አልፎ ግዴታና ጫና እንደሚታከልበትም ተረድተናል።

አስተባባሪው የዚህ ዓይነት ጉዞ ባዘጋጀ ቁጥር ከተጓዦች የሚሰበስበው ገንዘብ ለነዚህ ገዳማትና አብያተክርስቲያናት መደጎሚያ የሚውል ነው። እኛም ያዋጣነው ገንዘብ ለዚሁ ተግባር ሲውል ተመልክተናል። በየቦታው ጉብኝታችንን ስናበቃና ተመራርቀን  ልንለያይ ሲሆን ስጦታው ይበረከታል። እንደታዘብኩት ያዋጣነው ገንዘብ ለእኛ በተናጠል ምንም ማለት ላይሆን ይችላል። ለእነርሱ ግን ትልቅ ትርጉም አለው። አንድ የችግር ቀዳዳ ይደፍናል። ለሚሰጡት አገልግሎትና ለሚያደርጉት ተጋድሎ የሞራል ስንቅ ይሆናቸዋል። በእርግጥ ሊረዱ ይገባል! የሰው ብቻ በቂ ሊሆን ስለማይችል እግዚያብሔር ይርዳቸው!

ጉዞው አስደሳች፣ አስተማሪና አነቃቂ ሆኖ አግኝቼዋለሁ። በአንድ ጉዞ ከአስር በላይ ገዳማትን እና አብያተክርስቲያናትን መጎብኘት ቀላል ነገር አይደለም። በልማድ በአንድ ጠጠር ሁለት ወፍ ይባላል። እርግጥ ነው፤ ወፎቹ ባያልቁ ጥሩ ነበር። ምሳሌው ግን ለዚህ ዓይነቱ ጉዞ በጣም ይረዳል። ጉዞውን ያስተባበረውን ወጣት ከልብ አደንቃለሁ፤ አመሰግናለሁ። ወጣት ነው። እንደ አንዳንድ የዕድሜ ጓደኞቹ ከተማ ላውደልድል አላለም። የተለያዩ ሱሶች ተገዢ ሆኖ እራሱን ፋይዳቢስ አላደረገም። አግባብ ባልሆነ መንገድ በመገለባበጥ በረከት የሌለው ጥቅምና ሀብት ላጋብስ አላለም። ለጋ ዕድሜውን ሌሎችን በመርዳት ለበጎ ተግባር አውሎታል። ዕድሜና ጤና ይስጠው!

 

በጥበቡ በለጠ

ከነገ በስቲያ ሚያዚያ 27 ቀን 2009 ዓ.ም የአርበኞች ቀንን እናከብራለን። ዛሬ እኛ እንድንኖር ስንቶች ወድቀውልናል። ሕይወታቸውን ሰጥተውልናል። ሁሉንም መዘርዘር አይቻልም። ግን ጐላ ጐላ የሚሉትን የጥበብ ሠዎችን ብቻ ለመቃኘት እሞክራለሁ።

በአማርኛ ሥነ-ጽኁፍ ውስጥ ታላላቅ የሚባሉ ደራሲያን ለኢትዮጵያ ሀገራቸው ከፍተኛ መስዋእትነት ከፍለዋል። እስኪ እነሱን ደግሞ ጥቂት እንዘክራቸው።

ፋሽስት ኢጣሊያ በ1929 ዓ.ም ኢትዮጵያን ስትወር በሐገሪቱ ኢኰኖሚያዊ እና ማኅበራዊ ህይወት ላይ ከፍተኛ ተፅዕኖ ፈጥራለች። በአምስት ዓመታት ቆይታዋም ተዘርዝሮ የማያልቅ ኢሰብአዊ ድርጊት በዜጐች ላይ ፈፅማለች። አያሌ የኢትዮጵያ የፅሁፍ ሠነዶችና ታሪኰችን አውድማለች። የሥነ-ፅሁፍ ዘርፉን ብቻ እንኳን ስንቃኝ ፋሽስት ኢጣሊያ በርካታ የኢትዮጵያ ደራሲያን እና የጥበብ ሰዎች እንዲታሰሩ፣ እንዲሰደዱ እና እንዲሰቃዩ አድርጋለች። ከዚሁ ጋር ተያይዞም ለፋሽስት ኢጣሊያ ያደሩ የኢትዮጵያ ደራሲዎች፣ ባለቅሬዎችና የኪነ-ጥበብ ሰዎች ነበሩ። በዛሬው ፅሁፌ ወራሪዋን ጣሊያንን የተፋለሙ እና የደገፉ የጥበብ ሰዎቻችንን እቃኛለሁ።

ተመስገን ገብሬ

ጣሊያኖች ኢትዮጵያን ከመውረራቸው ከአንድ ዓመት በፊት ጀምሮ ወረራው አይቀሬ መሆኑን የተገነዘቡ ታላላቅ ደራሲያን ነበሩ። ከነዚህም ውስጥ አንዱ ተመስገን ገብሬ ነበር። ጋዜጠኛ እና ደራሲ የነበረው ተመስገን ገብሬ፣ በ1928 ዓ.ም እና ከዚያም በፊት ጣሊያኖች ኢትዮጵያን ሊወሩ ነው በማለት በየአደባባዩ ህዝብ እየሰበሰበ ንግግር ያደርግ ነበር። ኢትዮጵያዊያን በቅርቡ የሚመጣባቸው ጠላት ምን ያህል የተደራጀ እና የተዘጋጀ እንደሆነ ያስረዳቸው ነበር። ይህ ግዙፍ የኢጣሊያ ጦር ወደ ኢትዮጵያ ከመጣ ህዝቡ እንዴት መከላከል እና ሀገሩን መጠበቅ እንዳለበት ተመስገን ገብሬ በየአደባባዩ ይናገር ነበር። በተለይ ደግሞ ዛሬ ሀገር ፍቅር ቴአትር ቤት ተብሎ በሚጠራው እና በዚያን ዘመን የሀገር ፍቅር ማኅበር ተብሎ በሚታወቀው ስፍራ ከሌሎችም ጓደኞቹ ጋር በመሆን ህዝቡን ያስተምር ነበር።

ፋሽስት ኢጣሊያኖችም አዲስ አበባን በተቆጣጠሩበት ወቅት ቅድሚያ ሰጥተው ከሚያድኗቸው ሰዎች መካከል አንዱ ተመስገን ገብሬ ነበር። ተመስገን ከኢጣሊያኖች ራሱን እየሸሸገ በርካታ የአርበኝነት ስራ ሲሰራ ቆይቷል። ለምሳሌ ለአርበኞች በከተማ ውስጥ ያለውን መረጃ ያቀብል ነበር። ልዩ ልዩ የኢትዮጵያ ቅርሶች በጣሊያኖች እንዳይወድሙ ከእንግሊዞች ጋር ሆኖ ወደ ለንደን እንዲሄዱ አድርጓል። ከነዚህም ውስጥ ለመጀመሪያ ጊዜ ከግዕዝ ወደ አማርኛ የተተረጐመው ግዙፍ የብራና መፅሐፍ ይገኛል። ተመስገን በአደራ መልክ ከአገሩ ያስወጣው ይሄው ብራና ዛሬም ድረስ እንግሊዝ ውስጥ ይገኛል።

ከዚህ በተረፈም ተመስገን ገብሬ በየካቲት 12 ጭፍጨፋ ወቅት እጅግ ዘግናኝ ድርጊቶችን ያየ ሲሆን፤ እሱ ራሱም እስረኛ ሆኖ በተአምር አምልጦ ወደ ሱዳን ይሰደዳል። እዚያም ሆኖ ለንደን ውስጥ ካሉት የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገስት ቀዳማዊ ኃይለስላሴ ዘንድ መልዕክት እየተቀበለ ለአርበኞች ይልካል። ከአርበኞች ተቀብሎ ለንጉሱም ይልካል። በስደት ያሉትን ኢትዮጵያዊያንን ሱዳን ውስጥ ያስተምር ነበር። “ሊግ ኦፍ ኔሽን” ላይ ጃንሆይ ንግግር ሲያደርጉ በርካታ መረጃዎችን ፅፎ የላከላቸው ይኸው አርበኛ ደራሲ ነው።

ተመስገን ገብሬ ኢጣሊያ በሽንፈት ከኢትዮጵያ ምድር ተጠቃላ እንድትወጣ ከፍተኛ ሚና ከተጫወቱ አርበኞች አንዱ ነው። ከነፃነት በኋላም ወደ ሀገሩ መጥቶ እጅግ ታዋቂ ጋዜጠኛ እና የስነ-ጽሁፍ ባለሙያ ነበር። “የኤርትራ ድምፅ” ተብላ የምትታወቅ የመንግስት ጋዜጣ ዋና አዘጋጅ ነበር። ከዚህ በተረፈም ኤርትራ ከእንግሊዝ የሞግዚት አስተዳደር እንድትላቀቅ ከሲልቪያ ፓንክረስት ጋር ሆኖ አያሌ ተግባራትን አከናውኗል።

ተመስገን ገብሬ ጐጃም ውስጥ ደብረማርቆስ ከተማ በ1901 ዓ.ም ተወልዶ፣ በትምህርቱም ከቤተ-ክህነት እስከ ዘመናዊ ት/ቤት ድረስ የተማረ፣ የአዳዲስ አስተሳሰቦች ፈጣሪ የነበረ ደራሲ ነው። በ1941 ዓ.ም በ40 ዓመቱ የተመረዘ ነገር በልቶ ህይወቱ ማለፉ ይነገራል። ተመስገን በኢትዮጵያ ታሪክ የመጀመሪያዋ የአጭር ልቦለድ መፅሐፍ እንደሆነች የምትታወቀዋን “የጉለሌው ሰካራም” የምትሰኘዋ መፅሐፍ ደራሲ ነው። ከዚህም ሌላ “ሕይወቴ” በሚል ርዕስ የፃፋትም የህይወት ታሪኩን የምታወሳው እጅግ ተወዳጅ መፅሐፍ እስከ ዛሬ ድረስ ትነበባለች።

መላኩ በያን ለሀገራቸው የሰጡት ሙያዊ ድጋፍ

ከሀዋርድ ዩኒቨርሲቲ በዶክትሬት ድግሪ በ1928 ዓ.ም የመጀመሪያው ኢትዮጵያዊ ሆነው ከመመረቃቸው በፊት በአሜሪካ የኢትዮጵያ ወኪል ሆነው እያገለገሉ ነበር። የኢትዮጵያዊያንና የአፍሪካ አሜሪካዊያን ግንኙነት እንዲስፋፋ ብርቱ ትግል አድርገዋል። የተለያዩ ኢትዮጵያዊያንም ወደ ምዕራቡ ዓለም ሄደው ዘመናዊ ትምህርት እንዲያገኙ እያደረጉ ነበር። ኢጣሊያ ኢትዮጵያን ስትወር ሁሉንም እቅዶቻቸውን ትተው ወረራው በኢትዮጵያ ህዝብ ላይ እያስከተለ ያለውን ጉዳትና ውጤትም መጥፎ ሊሆን እንደሚችል ለአሜሪካዊያንና ለካሪቢያን ዜጐች ያስረዱ ነበር።

በህክምና ከተመረቁ በኋላም ወረራው ሲፈፀም ወደ ሀገራቸው ተመለሱ። ወዲያውም ወደ ኦጋዴን ከኢትዮጵያ ቀይ መስቀል ጋር በመሆን የቆሰሉ ወታደሮችን ያክሙ ጀመር። በወቅቱ በጅጅጋ፣ በደገሃቡር እና በጐሬ የተዋጣለት የሕክምና አገልግሎት አበርክተዋል።

እ.ኤ.አ በህዳር ወር 1935 ዓ.ም ጃንሆይ ከአዲስ አበባ ተነስተው ወደ ሰሜኑ ጦር ግንባር ሲጓዙ ዶ/ር መላኩም ከኦጋዴን ተጠርተው የንጉሱ ልዩ ሐኪም በመሆን ወደ 120ሺ ለሚጠጉ ቁስለኞች ህክምና ሰጥተዋል። በወቅቱ ከኢትዮጵያዊያን በርካታ ሰዎች በመጐዳታቸው የንጉሱም ጦር ወደ አዲስ አበባ እንዲመለስ ትዕዛዝ ተላለፈ። እስከዚያው ድረስ ግን ዶ/ር መላኩ የንጉሱ ልዩ ሐኪም፣ አስተርጓሚ፣ ፀሐፊና ቃል አቀባይ ሆነው ይሰሩ ነበር።

አዲስ አበባ እንደገቡም ራስ ካሣ ንጉሱ ከሀገር ወጥተው በወቅቱ “ሊግ ኦፍ ኔሽን” ተብሎ በሚጠራው ለተባበሩት መንግስታት ድርጅት አቤቱታ እንዲያቀርቡ ሀሳብ ሰጡ። ሌሎች ሹማምንት ሀሳቡን ተቃወሙት። ብላታ ታከለ የተባሉ አርበኛ ንጉሱ እዚህ እንደ ቴዎድሮስ በሀገራቸው መዋጋት እንዳለባቸው ተናገሩ። ሌሎች አርበኞች ደግሞ ንጉሱ እንዳይሄዱ ከመንገዳቸው ለማሰናከልም አሴሩ። ዶ/ር መላኩ ግን ምንም ሀሳብ አልሰጡም ነበር።

አፄ ኃይለሥላሴ ወደ አውሮፓ በስደት ሲጓዙ ዶ/ር መላኩም አብረዋቸው ተጓዙ። ንጉሱ እ.ኤ.አ ሰኔ 30 ቀን 1936 ዓ.ም በሊግ ኦፍ ኔሽን ታሪካዊውን ንግግር አደረጉ። ሆኖም ከአባል ሀገሮቹ ቀና ምላሽ አላገኙም ነበር። በዚህ ወቅት ቀደም ሲል የንጉሱን ከሀገር መውጣት ይቃወሙ የነበሩት አርበኞች ትክክል እንደነበሩ ዶ/ር መላኩ ተቀበሉ። “የቀረን ተስፋ እዚያው በሀገራችን ፀረ-ቅኝ አገዛዝ ትግላችንን ማፋፋም ነው። በዚህም ምክንያት በመላው ዓለም የሚገኙ ጥቁሮች ከጐናችን ይቆማሉ”  ሲሉ ተናገሩ።

በመቀጠልም ዶ/ር መላኩ እ.ኤ.አ በመስከረም 1936 ዓ.ም በአሜሪካ የኢትዮጵያ ተወካይ ሆነው ከእንግሊዝ ሀገር ወጡ። አሜሪካ እንደደረሱም የአውሮፓ ቆይታው ስሜታቸውን ክፉኛ እንደነካው ገልፀዋል። እንግሊዝ ሀገር እያሉ ከታዋቂዋ የሰብዓዊ መብት ተሟጋች እና ከኢትዮጵያ አፍቃሪዋ ከሲልቪያ ፓንክረስት እና ከፕሮፌሰር እስታንሊ ዮናስኪ እና ከሌሎች ጥቂት እንግሊዛዊያን በስተቀር ሁሉም ማለት ይቻላል ኢትዮጵያ ብቻዋን ጦርነቱን ድል ማድረግ አትችልም የሚል እምነት ነበራቸው ብለዋል።

አሜሪካ እንደደረሱም በእርዳታ ማሰባሰብ ተግባር ላይ ተሰማርተው ለኢትዮጵያ አርበኞች ከፍተኛ ውለታ አበርክተዋል። በርካታ ጥቁር አሜሪካዊያንን በየቀኑ እየሰበሰቡ “እኛ በቅኝ መገዛት የለብንም፣ አርበኞች በዱር በገደል ጠላቶቻችን ከሀገራችን ለቀው እስከሚወጡ ድረስ ይዋጋሉ፤ ጥቁሮች ያሸንፋሉ” በማለት ንግግር ያደርጉ ነበር።

ትግሉን ለማፋፋም የኢትዮጵያ ድምፅ “The Voice of Ethiopia” የተሰኘ ጋዜጣ ማሳተም ጀመሩ። በዚህ ጋዜጣ የሀገሪቱን ታሪክ፣ የሕዝቡን ህይወት፣ ፀረ-ቅኝ አገዛዝ ትግልን፣ የነፃነትን ክቡርነት ወዘተ … እየፃፉ ያሰራጩ ነበር። በኋላም “የኢትዮጵያ ዓለም አቀፍ ፌዴሬሽን” የተሰኘን ድርጅት አቋቋሙ። በዚህም ድርጅት ጥላ ስር የኢትዮጵያ ወዳጆችና ደጋፊዎች ተሰባሰቡ። ጋርቬይ ይመራው የነበረው “The Universal Negron Improvement Association” አባላትም ይቀላቀሉት ጀመር። የዶ/ር መላኩ በያን እንቅስቃሴ የተባበሩት የአፍሪካ አሜሪካዊያን ማኅበርን መመስረት ነበር። በዚህም ዓለም አቀፍ እውቅና፣ ክብር አግኝተውበታል።

በመካከሉ ግን ጋርቬይ ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ከጥቁሮች ነጮችን ይወዳሉ እያለ መናገር ጀመረ። በዚህ ጊዜ ከዶ/ር መላኩ በያን ጋር ግጭት ውስጥ ገቡ። ይህ የጋርቬይ ንግግር ፍፁም ሀሰት እንደሆነ ልዩ ልዩ ማስረጃዎችን እያቀረቡ ለደጋፊዎቻቸው አስረዱ። ገለፃቸውም አሳማኝ ነበር።

ዶ/ር መላኩ ከባለቤታቸው ዶሮቲ ጋር በመሆን በሚያደርጉት ትግል የአያሌ ጥቁር አሜሪካዊያንን ድጋፍ አግኝተዋል። “ለነፃነት መፋለሚያው አሁን ነው” ተስፋፊዎችን በኅብረት እንቃወም። ሊግ ኦፍ ኔሽንን እናውግዝ። ጣሊያንን እናውግዝ። ነፃ የጥቁሮች ሀገር ይኑር እያሉ በየተሰባሰቡበት እየተናገሩ ስፍር ቁጥር የሌላቸው ተከታዮች አፍርተዋል።

የፀረ-ቅኝ አገዛዝ ታጋይ፣ የነፃነት ተሟጋች፣ የጥቁር ኅብረት ናፋቂ የሆኑት ዶ/ር መላኩ በያን ለሀገራቸውና ለህዝባቸው ልዕልና ሲሉ በየስፍራው እንደዋተቱ በኒውዮርክ ከተማ እ.ኤ.አ ግንቦት 4 ቀን 1940 ዓ.ም ከዚህች ዓለም በሞት ተለዩ።

ወትሮም ሲናፍቁት የነበረውና ሲታገሉለት የኖሩት የፋሽስቶችን ውድቀት ሳያዩ በማለፋቸው ብዙዎች ይቆጫሉ። ጣሊያኖች ድል ተደርገው ሊወጡ አንድ ዓመት ሲቀራቸው ነበር ያረፉት።

ከጋርቬይ ጋርም አንድ የሚያደርጋቸው ሁለቱም የአፍሪካ ወዳጆች ሁለቱም የዘር መድልዎን ተቃዋሚዎች ጭቆናን በደልን ታጋዮች በመሆናቸው ለነፃነት በተደረገው ትግል ሁሉ ሲታወሱ ይኖራሉ።

በአገራችን የዶ/ር መላኩ በያን ስም የሚያስጠራ ጐዳናም ሆነ ሐውልት የለም። ይሁንና ስድስት ኪሎ በሚገኘው የካቲት 12 ሆስፒታል ውስጥ በዶ/ር መላኩ በያን የተሰየመ የህክምና ማዕከል መኖሩን ምን ያህሎቻችን እናውቅ ይሆን?    

ቀኝ ጌታ ዮፍታሔ ንጉሴ

በ1887 ዓ.ም ጐጃም ውስጥ ደብረኤልያስ በተባለ ቦታ የተወለደው ዮፍታሔ ንጉሴ በኢትዮጵያ ውስጥ ቴአትርን እና መዝሙርን በማስተማር እና በማስፋፋት ግንባር ቀደም ከያኒ ሆኖ ይጠራል።

ይህ የኪነ-ጥበብ ሊቅ ልክ እንደ ተመስገን ገብሬ ሁሉ ህዝብ እየሰበሰበ ከኢጣሊያ ወረራ ህዝቡ እንዴት መከላከል እንዳለበት ያስተምር ነበር። ጣሊያኖች አዲስ አበባን ሲቆጣጠሩ በእጅጉ ከሚፈለጉ ሠዎች መካከል አንዱ እርሱ ነበር።

ደሙን ያፈሰሰ ልቡ የነደደ

በአርበኝነቱ ታጥቆ ጠላት ያስወገደ

ንጉሱን አገሩን ክብሩን የወደደ

ነፃነቱን ይዞ መልካም ተራመደ።

ገናናው ክብራችን ሰንደቅ አላማችን፣

እጅግ ያኰራሻል አርበኝነታችን።

እያለ መዝሙር ያዘምር ነበር።

ዮፍታሔ በኢትዮጵያዊያን ባንዳዎች ጠቋሚነት ጣሊያኖች ሊይዙት እቤቱ ሲመጡ ራሱን ቀይሮ ቄስ መስሎ ከአዲስ አበባ ጠፍቶ በዱከም በኩል አድርጐ ከአርበኞች ጋር ተቀላቀለ። ከዚያም ወደ ሱዳን ተሰደደ። በአምስት ዓመቱ የጦርነት ወቅት ከሱዳን ወደ ኢትዮጵያ በስለላ መልክ እራሱን ቀይሮ እየመጣ ለአርበኞች ልዩ ልዩ ነገር እያቀበለ ይመለስ ነበር። ከዚህም ሌላ ልዩ ልዩ መቀስቀሻ ግጥሞችን እና ቅኔዎችን እየፃፈ በየጦር አውድማው ይልክ ነበር። የፋሽስቶች ግብዐተ መሬት እስከሚጠናቀቅ ለሀገሩ ብዙ የከፈለ ከያኒ ነው።

ዮፍታሔ ንጉሴ በ1933 ዓ.ም ጣሊያኖች ድል ሲመቱ የቀዳማዊ ኃይለስላሴ የጉዞ ማስታወሻ ፀሐፊ ሆኖ ከሱዳን እስከ አዲስ አበባ ድረስ መጥቷል። ከዚያም ግሩም የሆነ የፅሁፍ ሠነድ አዘጋጅቶ አውጥቷል።

ዮፍታሔ ንጉሴ በቴአትር ዘርፉ ከሚታወቁለት ስራዎቹ መካከል “አፋጀሽኝ”፣ “እያዩ ማዘን”፣ “የሆድ አምላኩ ቅጣት”፣ “ምስክር”፣ “እርበተ ፀሐይ”፣ “ታላቁ ዳኛ”፣ “የሕዝብ ፀፀት” እና ሌሎችም ይገኛሉ። በመዝሙሩም በኩል ቢሆን በቀዳማዊ ኃይለስላሴ ዘመን ብሔራዊ መዝሙር የፃፈ ታላቅ ሀገር ወዳድ ከያኒ ነበር። በ1935 ዓ.ም ደግሞ የሕግ መወሰኛ ምክር ቤት ም/ፕሬዝዳንት ሆኖ አገልግሏል።

ዮፍታሄ ንጉሴ ሰኔ 30 ቀን 1939 ዓ.ም ቀን ስራውን በሰላም ሲሰራ ውሎ፣ ማታ እቤቱ ገብቶ ተኛ። ጠዋት ላይ ግን አልጋው ላይ ሞቶ ተገኘ። የዚህ ታላቅ አርበኛ እና ደራሲ አሟሟትም ምስጢር ሆኖ እስከ አሁን ድረስ አለ።

ሐዲስ አለማየሁ

በ1902 ዓ.ም ጐጃም ውስጥ ደብረማርቆስ አውራጃ፣ ጐዛምን ወረዳ፣ እንዶዳም ኪዳነምህረት በተባለች ስፍራ የተወለዱት ታላቁ ደራሲ፣ አርበኛና ዲፕሎማት ሐዲስ አለማየሁ በኢትዮጵያ ሥነ-ፅሁፍ ውስጥ እጅግ ጐልተው የሚጠሩ ናቸው። እኚህ ደራሲ በኢጣሊያ ወረራ ወቅት አያሌ ውጣ ውረዶችን አሳልፈዋል።

ጣሊያን ኢትዮጵያ ስትወር ደራሲ ሐዲስ ዓለማየሁ ከራስ እምሩ ኃይለስላሴ ጦር ጋር በመሆን ፋሽስቶችን በልዩ ልዩ አውደ ውጊያዎች ሲፋለሙ ቆይተዋል። በመጨረሻም ተማርከው በፋሽስቶች እጅ ይወድቃሉ። ከዚያም ወደ ጣሊያን ሀገር ሄደው እንዲታሰሩ ተፈረደባቸው። ሊፓሪ /Lipari/ ወደተባለ ደሴት ተወሰዱ። ቀጥሎም በሳንባ ምች ስለታመሙ ወደ ሉንጐ ቡክ ወደተሰኘ ስፍራ ተዘዋወሩ። እዚያ ደግሞ እንደ ደጃዝማች ግርማቸው ተ/ሐዋርያት ያለ ታላቅ ደራሲም ታስሯል።

በአጠቃላይ ሐዲስ ዓለማየሁ በኢጣሊያ እስር ቤት ወደ ሰባት ዓመታት ታሰሩ። ኢትዮጵያ ከኢጣሊያ ወረራ ነፃ መውጣቷን እስር ቤት ሆነው ሰሙ። በእሰርም ቢሆኑ የሀገራቸው ነፃ መውጣት አስደሰታቸው። ከነፃነት በኋላ ማለትም በ1936 ዓ.ም በእንግሊዞች እና በሌሎች ጦረኞች ትግል ከእስር ቤት ወጥተው ወደ ሀገራቸው ኢትዮጵያ መጥተዋል።

ሐዲስ ዓለማየሁ ከነፃነት በኋላም በእየሩሳሌም የኢትዮጵያ አምባሳደር፣ በአሜሪካን የኢትዮጵያ አምባሳደር፣ ከ1943 ዓ.ም እስከ 1953 ዓ.ም በተባበሩት መንግስታት የኢትዮጵያ ባለሙሉ ስልጣን አምባሳደር፣ ከዚያም በብሪታኒያ በኔዘርላንድስ እና በልዩ ልዩ ቦታዎች የኢትዮጵያ አምባሳደር ሆነው የሰሩ ሲሆን፤ በሀገራቸውም ትምህርት ሚኒስቴር ውስጥ ከጃንሆይ ስር ሆነው በሚኒስትርነት አገልግለዋል።

ሐዲስ ዓለማየሁ በድርሰቱም መስክ “ተረት ተረት የመስረት (1948)”፣ “የትምህርትና የተማሪ ቤት ትርጉም (1948)”፣ “ፍቅር እስከ መቃብር (1958)”፣ “ኢትዮጵያ ምን ዓይነት አስተዳደር ያስፈልጋታል (1966)”፣ ወንጀለኛው ዳኛ (1974)፣ “የልምዣት (1980)”፣ “ትዝታ (1985)” የተሰኙ መፃህፍትን አበርክተዋል። ከቀዳማዊ ኃይለስላሴ የሽልማት ድርጅትም በሥነ-ጽሑፍ ዘርፍ ተሸላሚ ናቸው። በ1992 ዓ.ም ደግሞ የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የክብር ዶክትሬት ዲግሪ ሰጥቷቸዋል። ሐዲስ ዓለማየሁ በ1996 ዓ.ም በ94 ዓመታቸው ከዚህ ዓለም በሞት ተለይተዋል።

ደጃዝማች ግርማቸው ተ/ሐዋርያት

ጥቋቁር አናብስት /Black Lions/ በተሰኘው መፅሐፉ ውስጥ ኖርዌጂያዊው ሞልቬር፣ ግርማቸው ተ/ሃዋርያት እ.ኤ.አ ኖቬምበር 21 ቀን 1915 ዓ.ም ሐረርጌ ውስጥ ሂርና ተብላ በምትታወቀው ስፍራ መወለዳቸውን ይገልፃል። በኢትዮጵያ ሥነ-ጽሁፍ ዓለም ውስጥ በግንባር ቀደምትነት ከሚጠቀሱት ደራሲያን መካከል አንዱ የሆኑት እኚህ ታላቅ ደራሲ፣ በኢጣሊያ ወረራ ወቅት ብዙ ስቃይ አሳልፈዋል።

ግርማቸው ተ/ሃዋርያት የማይጨው ጦርነት ሲደረግ ጃንሆይን ተከትለው ዘምተው ነበር። በኋላ ከልዑል አልጋወራሽ አስፋው ወሰን ኃይለስላሴ ጋር ሆነው ወደ አዲስ አበባ እንዲመለሱ ተደርጓል። ኢጣሊያ አዲስ አበባን በተቆጣጠረችበት ወቅት እርሳቸው ወደ ጅቡቲ ተሰደዱ። እዚያም አየሩ አልስማማ ስላላቸው ወደ ሀገራቸው ተመለሱ። እርሳቸው በሚመለሱበት ወቅት ደግሞ ሞገስ አስገዶም እና አብርሃም ደቦጭ ግራዚያኒ ላይ ቦምብ የወረወሩበት ጊዜ በመሆኑ ግርማቸውም በቁጥጥር ስር ዋሉ። ጣሊያኖቹም ግርማቸውን ወደ ኢጣሊያ አገር ወስደው አሰሯቸው። አሲናራ በተባለች ደሴት ላይ ከታሰሩ በኋላ ሐዲስ ዓለማየሁ እና ራስ እምሩ ኃይለሥላሴ ወደታሰሩበት ሊፕሪ ደሴት ተዘዋወሩ። ከዚያም አነስተኛ መንደር ወደሆነችው ካላቡሪያ ተሸጋገሩ። በአጠቃላይ ለሰባት ዓመታት ኢጣሊያ ውስጥ ታሰሩ።

የሁለተኛው የዓለም ጦርነት ሊያበቃ ሲል በጄኔራል ዊልሰን የሚመራ የእንግሊዝ ጦር እነ ግርማቸው ያሉበትን ስፍራ ይቆጣጠራል። እናም እነ ግርማቸው ተ/ሃዋርያት ከሰባት ዓመታት እስር በኋላ በ1935 ዓ.ም ተፈቱ። በመጀመሪያ ካይሮ፣ ከዚያም ምፅዋ፣ ቀጥሎ አስመራ በመጨረሻም አዲስ አበባ ገቡ።

ትምህርታቸውን በፈረንሣይ ሀገር የተከታተሉት ደጃዝማች ግርማቸው ወደ ሀገራቸው ከመጡ በኋላ በስራው መስክ፣ በ1935 ዓ.ም የማስታወቂያ ሚኒስቴር ዋና ዳይሬክተር፣ በስዊዲን የኢትዮጵያ መንግስት ጉዳይ ፈፃሚ፣ በ1950 ዓ.ም ደግሞ አምባሳደር ሆነው ተሾሙ፡ ከ1952 እስከ 1953 በምዕራብ ጀርመን የኢትዮጵያ አምባሳደር ሆኑ። የጐሬ ጠቅላይ ግዛት እንደራሴም ሆነው ሰርተዋል።

ግርማቸው ተ/ሃዋርያት በድርሰቱ ዘርፍም በ1947 ዓ.ም አርአያ የተሰኘ ረጅም ልቦለድ ፅፈዋል። ይህ ልቦለድ በዘመኑ የት/ቤት የሥነ-ጽሑፍ ማስተማሪያ ሁሉ ሆኖ አገልግሏል። ዛሬም ድረስ የሥነ-ጽሑፉ ምሁራን እንደማጣቀሻ የሚጠቀሙበት መፅሐፍ ነው። ከዚሁ በመለጠቅም ቴዎድሮስ ታሪካዊ ድራማ ፅፈዋል። ስለ አፄ ቴዎድሮስ ማንነት እና ስብዕና ለመጀመሪያ ጊዜ የቴዎድሮስን አወንታዊ ጐን ላይ ተመርኩዞ የተፃፈ ቴአትር ነው። ከዚህ በተጨማሪም አድዋ የሚል ተውኔትም ፅፈዋል።

ደጃዝማች ግርማቸው ተ/ሃዋርያት በዘመነ ደርግ 8 ዓመታትን በእስር ተንገላተዋል። እስር ቤት እያሉ ህመም ስላስቸገራቸው ለህክምና ወደ ውጭ ሀገር ሄዱ። ሞልቬር እንደፃፈው ከሆነ ጥቅምት 25 ቀን 1980 ዓ.ም በ72 ዓመታቸው እኚህ የኢትዮጵያ ታላቅ ደራሲና ዲፕሎማት ማረፋቸውን ገልጿል።

በጅሮንድ ተክለሐዋርያት ተ/ማርያም

የደጃዝማች ግርማቸው አባት ናቸው። የተወለዱት እ.ኤ.አ በ1884 ዓ.ም በአንኰበርና በደብረብርሃን መካከል ባላቸው መንደር ነው። የተማሩት ደግሞ ሩሲያ ነው። ውትድርናን እና ፈረንሣይ ደግሞ ጥበብን እንደተማሩ ይነገርላቸዋል። የእርሻም ትምህርት ተምረዋል። በጅሮንድ ተክለሃዋርያት በኢትዮጵያ ታሪክ የመጀመሪያውን ቴአትር ማለትም “ፋቡላ የአውሬዎች ኰሜዲያ” የተሰኘውን ተውኔት ፅፈው በ1913 ዓ.ም ለመድረክ አብቅተዋል።

በጅሮንድ ተክለሐዋርያት፣ በተማሩት የጦር ትምህርት ፋሽስቶችን ለመፋለም ስትራቴጂ ነድፈው ነበር። ከጃንሆይ ጋር ባለመግባባታቸው ስኬታማ ሳይሆን ቀርቷል። በኋላም በዚሁ ጦርነት ሳቢያ ወደ ጅቡቲ ተሰደዱ። ቀጥሎ ወደ ኤደን፣ ከዚያም ወደ ማዳጋስካር ተሰደው ኖረዋል። በነዚህ ግዜያትም ከውጭ ሆነው ለአርበኞች ልዩ ልዩ መዋጮዎችን፣ ወረጃዎችን እና ምስጢሮችን ይልኩ ነበር።

በጅሮንድ ተክለሃዋርያት ተ/ማርያም የፃፉ የራሳቸውን የህይወት ታሪክ የሚያወሳ መፅሐፍም አላቸው። ኦቶባዮግራፊ (የህይወት ታሪክ) ይሰኛል። በጅሮንድ ተክለሃዋርያት ኢትዮጵያን የገንዘብ ሚኒስቴር ሆነው አገለግለዋት ነበር። በ1969 ዓ.ም ሐረር ውስጥ ያረፉ ሲሆን ቀብራቸው የተፈፀመው ደግሞ ድሬዳዋ ቅዱስ ሚካኤል ቤተ-ክርስትያን ነው።

ስንዱ ገብሩ

ስንዱ ገብሩ የደራሲነታቸውን ያህል የአርበኝነታቸው ታሪክም እጅግ ጐልቶ የሚታይ ነው። ጥር 6 ቀን 1907 ዓ.ም በአዲስ ዓለም ከተማ የተወለዱት ስንዱ ገብሩ ትምህርታቸውን በሀገር ውስጥ ሲከታተሉ ቆይተው ከዚያም ለከፍተኛ ትምህርት ሲውዘርላንድ ሄድ ተምረዋል።

እኚህ ሴት አርበኛ እና ደራሲ፣ ኢትዮጵያ በጣሊያን ስትወረር ወደ ጐሬ በመዝመት ከፍተኛ ተጋድሎ ፈፅመዋል። ልዩ ልዩ ቀስቃሽ ግጥሞችን እየፃፉ ለየ አውደ ውግያው ውስጥ ለሚሳተፉ አርበኞች ይልኩ ነበር። ለዚሁ ለሀገራቸው ነፃነት ሲዋደቁ በጠላት እጅ ወድቀው ተማረኩ። ከዚያም አዚናራ ተብሎ በሚጠራው የኢጣሊያ የባህር ወደብ ላይ ታሰሩ።

ከነፃነት በኋላም ደሴ በሚገኘው የወ/ሮ ስህን ት/ቤት ዳይሬክተር፣ አዲስ አበባ የሚገኘውን የእቴጌ መነን የሴቶች ት/ቤት የመጀመሪያዋ ሴት ዳይሬክተር ነበሩ። በፓርላማ ውስጥም የመጀመሪያዋ የሴት የፓርላማ አባል ሆነው ሰርተዋል።

ሰንዱ ገብሩ በ1942 ዓ.ም “የልቤ መፅሐፍ” የተሰኘና በብዙዎችም ዘንድ የተወደደ ስራቸውን አሳትመዋል። እጅግ በርካታ ያልታተሙ የልቦለድ፣ የግጥም እና የቴአትር ስራዎች አሏቸው። ቴአትሮቻቸው አብዛኛዎቹ ለመድረክ በቅተዋል። እነዚህም “አድዋ”፣ “የኢትዮጵያ ትግል”፣ “ከማይጨው መልስ”፣ “የታደለች ህልም” እና ሌሎችም በርካታ ስራዎች ይገኛሉ። ስንዱ ገብሩ የከንቲባ ገብሩ ልጅ ሲሆኑ እህታቸው እማሆይ ፅጌማርያም ገብሩ ደግሞ እስከ አሁን ድረስ በእየሩሳሌም ገዳም ውስጥ በህይወት ያሉ ታላቅ የረቂቅ ሙዚቃ ሊቅ ናቸው።

ብላቴን ጌታ ኅሩይ ወ/ስላሴ

በአጠቃላይ ሲታይ የኢትዮጵያ ደራሲዎች ከፋሽስቶች ጋር ከፍተኛ ትግል አድርገዋል። እንደ ብላቴን ጌታ ኅሩይ ወ/ስላሴ ያሉ ታላላቅ ደራሲያንም በስደት ባሉበት ስፍራ ለምሳሌ ከእንግሊዝ ሀገር ሆነው ብዙ ለፍተዋል። የሀገራቸው በጠላት እጅ መውደቅ በጣሙን ያሳስባቸውና ያንገበግባቸው ነበር።

የኖርዌዩ ተወላጅ ሞልቬር ስለ ኅሩይ ሲፅፍ እንዲህ ብሏል፤ ኅሩይ በወረራው ተጨንቀዋል። ይህ ወረራም መቼ አንደሚቀለበስ አያውቁትም፤ ይሄም አስጨንቋቸዋል።

(Hiruy was suffering mentally because of the Italian Occupation of Ethiopia, especially as he was not sure whether the country world never is free again.)

በጣም የሚያሳዝነው ግን ብላቴን ጌታ ኅሩይ ወ/ስላሴ ያረፉት ጣሊያን ኢትዮጵያ ውስጥ እያለች መስከረም 9 ቀን 1931 ዓ.ም ሉክሰንበርግ ውስጥ ነበር። ከነፃነት በኋላም በ1940 ዓ.ም አፅማቸው ከለንደን ወደ አዲስ አበባ መጥቶ በቅድስት ስላሴ ቤተክርስትያን አርፏል።

የኢትዮጵያ ደራሲያን ለምሳሌ እንደ መኰነን እንዳልካቸው፣ ልዑል ራስ እምሩ ኃይለስላሴ፣ እና ሌሎችም የከፈሉት መስዋዕትነት እጅግ ግዙፍ ነው። በተቃራኒው ደግሞ ከጣሊያኖች ጋር ሆነው፣ ለኢጣሊያኖች ወግነው ብዙ የፃፉ የኢትዮጵያ ደራሲዎች አሉ። ከነዚህም ውስጥ በአፍሪካ ቋንቋ ለመጀመሪያ ጊዜ ልቦለድ የፃፈ እየተባለ የሚጠራው ነጋድራስ አፈወርቅ ገ/እየሱስ (ዘብሔረ ዘጌ) ነው። ከርሱ በመለጠቅም ነጋድራስ ተሰማ እሸቴም ለኢጣሊያኖች አግዘው ልዩ ልዩ መጣጥፎችን አቅርበዋል። ከበደ ሚካኤልም በጦርነቱ ወቅት ከኢጣሊያኖች ጋር ነበሩ። (እነዚህንና ሌሎችን ጨማምሬ በሌላ ጊዜ አጫውታችኋለሁ።)

 

ከሰሞኑ መጣል የጀመረውን ዝናብ ተከትሎ፤ በሁሉም የአዲስ አበባ አካባቢዎች ማለት ይቻላል ጭቃና ጎርፍ መንቀሳቀሻ አሳጥቷል። በተለይም ከቅርብ ጊዜ ወዲህ የአዲስ አበባ መንገዶች ባለስልጣን ከመንገድ ዳር ድንበር ጥገና ጋር በተያያዘ የቆፈራቸው ጉድጓዶች በአግባቡ ካልተዘጉና ቱቦዎቹም በሚገባ ካልተቀበሩ መዘዛቸው አሁን ካለው በላይ የሰፋ ነውና ይታሰብበት። የአዲስ አበባ የፍሳሽ ቆሻሻ ማስወገጃዎች ነገር ከተነሳ በዓላትን ታኮ ለሚነሳው መጥፎ ሽታ ዝናቡ መልካም ቢሆንም በሚገባ ካልተዘጋጀንበት ግን የዝናቡ ውሃ ከቦይ ለቦይ አልፎ አስፓልት ለአስፓልት መምጣቱ ይቀጥላልና በሚገባ ይታሰብበት። ባለፉት ዓመታት ዝናብ በመጣ ቁጥር የገጠሙን ችግሮች አንዱ ምክንያት በውሃ ማፍሰሻ ቱቦዎች የተነሳ የጎርፍ ውሃ በመንገዶች ላይ በመውጣቱ ነው። ይህም ተሽከርካሪዎችንና እግረኞችን ከማስቸገሩም በላይ በብዙ ሚሊዮን ዶላር የሚገነቡ አስፋልቶችን ያለጊዜያቸው ለብልሽት ሲዳርጋቸው አይተናል። በመሆኑም ብልህ ቤቱን የሚገነባው በበጋ ነውና የሰሞኑን ዝናብ እንደማንቂያ ደወል ተጠቅሞ ቅድመ ጥንቃቄ ይደረግበት ስል መልዕክቴን አስተላልፋሁ።

                              አቶ ደጎል አበበ

                              ከገርጂ (በስልክ)

ቁጥሮች

Wednesday, 03 May 2017 12:30

የብሔራዊ ሎተሪ አስተዳደር

86 ነጥብ 9 ሚሊዮን          የ2009 ዓ.ም ዘጠኝ ወራት ውስጥ ያገኘው የተጣራ ትርፍ፤

 

             13                          በያዝነው ዓመት ለገበያ የቀረቡ የሎተሪ አይነቶች፤

 

6 ሚሊዮን ብር               ከአምናው ተመሳሳይ ወቅት ጋር ሲነፃፀር ድርጅቱ ያስመዘገበው የትርፍ ብልጫ፤

 

210 ሚሊዮን ብር            ድርጅቱ ለዕድለኞች የሰጠው ክፍያ፤

 

              81 ሚሊዮን ብር             ለሎተሪ አዟሪዎች ክፍያ የተፈፀመ የገንዘብ መጠን፤

 

         (ምንጭ፡- አዲስ ልሳን፤ ሚያዝያ 19 ቀን 2009 ዓ.ም)


Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100
Page 6 of 166

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us