You are here:መነሻ ገፅ»arts»news admin - Sendek NewsPaper
news admin

news admin

የወሮታ አከፋፈል

 

ማንኛውም ማህበራዊ፣ ኢኮሚያዊና ፖለቲካዊ እንቅስቃሴዎች ተገቢው ውጤት እንዲመጡ ህብተረሰቡን ማሳተፍ የመንግስትም ሆነ የተቋማት ቅድሚያ የሚሰጠው ተግበራቸው መሆን ይጠበቅበታል።


የኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለስልጣንም ኢኮኖሚው የሚያመነጨውን ገቢ በብቃት ለመሰብሰብ፣ ለልማታችንና ለልማታዊ ባለሀብቱ ምቹ ሁኔታን ለመፍጠር እንዲሁም ፍትሃዊ የሀብት ክፍፍል እንዲኖር የሚያደርገውን ጥረት ለማስቀጠል ህብረተሰቡን የሚያሳትፉ እቅዶችን በማዘጋጀት እየሰራ ይገኛል። ግብር ከፋዩ ማህበረሰብና ባለስልጣን መስሪያ ቤቱ በበርካታ ጉዳዮች ላይ በጋራ እየሰራ ነው።


ኮንትሮባንድ በመከላከል፣ ህገ-ወጥ ንግድ፣ ታክስ ስወራ እና ታክስ ማጭበርበርን ማህበረሰቡ የሚያበረክተው አስተዋፅኦ ቀላል አይደለም። ባለስልጣን መስሪያ ቤቱ የህብረተሰቡን ተሳትፎ ለማሳደግ የሚያስችሉ የተለያዩ መመሪያዎችን በማውጣት ተግባራዊ አድርጓል። በዚህም የህገ-ወጥ እቃዎችን እንቅስቃሴ የመከላከልና የመቆጣጠር ስራ ውስብስብ በመሆኑ የመከላከልና የመቆጣጠር ስራ የህብረተሰቡን ተሳትፎ ማሳደግ አስፈላጊ ነው። የኮንትሮባንድ፣ የንግድ ማጭበርበር፣ የተከለከሉ ወይም ገደብ ከተደረገባቸው እቃዎች ጋር በተያያዘ የሚፈፀሙ ወንጀሎች ከጊዜ ወደ ጊዜ በይዘትም ሆነ በመጠን እየተበራከቱና እየተወሳሰቡ በመሄዳቸው በገበያው ወይም በህጋዊ ንግዱ እንቅስቃሴ፣ በመንግስት ገቢ አሰባሰብ እንዲሁም በህብረተሰቡ ደህንነት ላይ አደጋ የሚጥሉ መሆናቸውን፤ በዚህም እየታዩ ያሉ ችግሮች ለመቆጣጠር እና ለመከላከል የሚያስችል ስልቶች ተዘርግተዋል።

➡ የጥቆማ ምንነትና አቀራረብ


ጥቆማ ማለት ለባለስልጣኑ ወይም ለህግ አስከባሪ አካል ስለ ህገወጥ እቃዎች የሚቀርብ መረጃ ነው። በአገሪቱ የጉምሩክ ክልል በየትኛውም ስፍራ ህገ-ወጥ እቃ መኖሩን የሚያውቅ ማንኛውንም ሰው በአቅራቢው ለሚገኝ የባለስልጣኑ መስሪያ ቤት ወይም ህግ አስከባሪ አካል ማሳወቅ አለበት።

 

➡ ጥቆማ የማይቀርብባቸው ሁኔታዎች


በመመሪያ ቁጥር 78/2004 መሰረት የሚከተሉት ሁኔታዎች ጥቆማ አይቀርብባቸውም።
- በህዝብ የሚታወቁ ህገወጥ እቃዎች የሚገኙባቸው ቦታዎች፣
- ቀደም ሲል በጠቃሚ መረጃ የቀረበባቸው፣
- በአሳማኝና በበቂ ማስረጃ ወይም መረጃ ያልተደገፉ ጥቆማዎች
* ባለስልጣኑም ከላይ በተዘረዘሩት ምክንያቶች የጠቋሚውን መረጃ ካልተቀበለ በአፋጣኝ ለጠቋሚው በፅሑፍ የማሳወቅ ግዴታ አለበት።

 

➡ የጥቆማ አቀባበል


ባለስልጣኑ ወይም ህግ አስከባሪው አካል ህገ ወጥ እቃ ስለመኖሩ የቀረቡለትን መረጃ የሚቀበለው ከጠቋሚው በስተቀር በሌላ በማናቸውም ዘዴ መረጃውን ማግኘት የማይቻል ከሆነ ወይም ይህ የተጠቀሰው ቢኖርም የህገወጥ እቃዎቹ መረጃ ቀደም ሲል በባለስልጠኑ ወይም ህግ አስከባሪው አካል የሚታወቅ ቢሆንም የቀረበው መረጃ እቃው የሚገኝበትን ትክክለኛ ስፍራ የሚያሳይ ከሆነ ብቻ ነው።
ማንኛውም ጠቋሚ ለባለስልጣኑ የመረጃ ንዑስ የስራ ሂደት ጥቆማውን በጽሑፍ፣ በቃል፣ በስልክ፣ በፋክስ ወይም በማናቸውም የመገናኛ ዘዴዎችን ሊጠቀም ይችላል።

 

➡ የጥቆማ አመዘጋገብ


1. ማንኛውንም ጥቆማ በጥቆማ መቀበያ ቅጽ ላይ እንደቅደም ተከተሉ በጥንቃቄ ይሞላል፤ ጥቆማውን ላቀረበው ሰውም አንድ ቅጅ ይሰጣል።
2. ለህግ አስከባሪ የቀረበ ጥቆማ በ24 ሰዓት ውስጥ ባሉት የመገናኛ ዘዴዎች በአቅራቢያው ለሚገኘው የባለስልጣኑ መ/ቤት ይተላለፋል፤ በቁጥር (1) መሠረትም ይመዘገባል።


➡ የጥቆማ ሚስጥራዊነት


- በህገወጥ እቃዎች ላይ የሚደረግ ማንኛውንም ጥቆማ እና የጠቋሚው ማንነት አግባብነት ካለው የባለስልጣኑ ሠራተኛ ወይም ኃላፊ በስተቀር ለማንም ሰው ወይም አካል ሚስጢራዊ ሆኖ ይጠበቃል።
- የጠቋሚውን ደህንነት አደጋ ላይ የሚጥሉ ማናቸውም የመረጃ ብክነት እንዳይኖር ባለስልጣኑ ከፍተኛ ጥንቃቄ ያደርጋል።
- ከላይ የተጠቀሱት እንደተጠበቁ ሆነው በባለስልጣኑ የሚቀርብ ማንኛውንም ጥቆማ አስገዳጅና አሳማኝ ህጋዊ ምክንያት ከሌለ በስተቀር ተቋማዊ ይሆናል።

ማንኛውም የተቋሙ ሰራተኛ የተቀበለውን ጥቆማ መረጃውን ለማንኛውም ሰው በማናቸውም የመገናኛ ዘዴ አሳልፎ የሰጠ ወይም ሚስጥር ያባከነ እንደሆነ በወንጀል ህግ እና በዲሲፒሊን ይጠየቃል።

 

➡ ህግ ወጥ እቃን መያዝ፣ ማስረከብና ማስቀመጥ


- መስሪያ ቤቱ ወይም ህግ አስከባሪው ህግ ወጥ ዕቃ ለመኖሩ ጥቆማ እንደቀረበለት አቃውን ወዲያው ይይዛል።
- በህግ አስከባሪው አቃው የተያዘ እንደሆነ ባለበት ሁኔታ ተመዝግቦ በ48 ሰአት ወስጥ ለባለስልጣኑ እነዲተላለፍ እና ርክክብ እነዲፈጸም ይደረጋል።
- የተያዙትን እቃዎች በጥንቃቄ በመረከብ መ/ቤቱ ለሚመለከተው ሰው ወይም ክፍል ህጋዊ ማስረጃ ይሰጣል።

 

➡ የወሮታ ክፍያ እና አፈጻጸሙ


በጥቆማ ወይም ከጥቆማ ውጪ ህገ ወጥ እቃ ተይዞና ተወርሶ ለባለስልጣን መ/ቤቱ ገቢ ሲሆን ወይም በማንኛውም መልኩ ሲወገድ ለጠቆሙ ወይም ለያዙ እንደዚሁም ለተባበሩ ሰዎች የሚሰጥ ክፍያ ነው።
የወሮታ ክፍያ የሚከፈለው ለባለስልጣን መ/ቤቱ ገቢ የሆነው ህገ-ወጥ እቃ በሽያጭ ወይም በሌላ መንገድ እንዲተላለፍ ወይም እንዲወገድ ወይም የተያዘውና ዕቃ ቀረጥና ታክስ ተክፍሎ እንዲወጣ ከተደረገ ነው።
የጠቋሚነት ማስረጃ የተሰጠው ሰው የክፍያ ጥያቄ በሚያቀርብበት ወቅት የማስረጃውን ዋና ቅጂ ይዞ መቅረብ አለበት።

 

➡ ህገ-ወጥ እቃ ለመስሪያ ቤቱ ገቢ እንደተደረገ የሚቆጠረው


- የተከለከለ እቃ ከሆነ በባለስልጣን መ/ቤቱ እንደተያዘ/እንደተረከበው፤
- ባለቤቱ ያልታወቀ ህገ-ወጥ እቃ ተይዞ በአዋጁ መሰረት የእቃው ባለቤት ነኝ ባይ እንዲቀርብ በማስታወቂያ ተጠርቶ በአንድ ወር፤ጊዜ ውስጥ ሳይቀርብ ከቀረ፤
- በህገ-ወጥ እቃው ባለቤት እና ተባባሪዎቹ ላይ ባሉበት ሆነ በሌሉበት በቀረበባቸው የወንጀል ክስ መሰረት ስልጣን የተሰጠው አካል ህገወጥ እቃ ላይ ውሳኔ ሲሰጥ እና አስፈላጊው ክፍያ ተከፍሎ እንዲወጣ ሲወሰን፤
- ቀረጥ እና ታክስ ማሳነስ ወይም ማጭበርበር በተፈጸመበት እቃ ለይ ሊከፈል የሚገባው ቀረጥና ታክስ እና መቀጫ ሲወሰን ህገ-ወጡ እቃ ገቢ ሆኗል ይባላል።

 

➡ የወሮታ ክፍያ መጠን


ሀ. ከቀረጥ ነጻ የገባን እቃ በማስተላለፍ ለጠቋሚ፣ ለያዝዥ እንዲሁም ድጋፍና ትብብር ላደረጉ የሚከፈል የክፍያ መጠን፦ በቀረጥ ነጻ ወይም በጊዜአዊነት ወደ ሀገር ውስጥ ገብቶ መብቱ በሌላቸው ሰዎች ወይም ድርጅት ይዞታ ስራ ሆኖ የተያዘን እቃ እንዲሁም መብቱ ኖሯቸው ከተፈቀደላቸው አላማ ውጪ ሲገለገሉበት የተገኘን እቃ በተመለከተ የሚከፈለው የወሮታ መጠን እንደ አግባብነቱ እቃው በተላለፈበት ጊዜ ወይም የእቃው የተላለፈብትን ጊዜ በትክክለ ለማወቅ የማይቻል ሲሆን እቃው ወደ ሀገር ውስጥ በገባ ጊዜ ይከፈል ከነበረው ቀረጥና ታክስ ላይ፡-


- ለጠቋሚ - 20%/ሃያ ከመቶ/
- ለያዥ ድጋፍና ትብብር ላደረጉ- 10%
- እቃው የተያዘው በህግ አስከባሪ ከሆ ለተቋሙ 30% ይከፈላል።

 

ለ. በኮንትሮባንድ የሚገባን እቃ ለጠቆመ የሚከፈል የክፍያ መጠን
በኮንትሮባንድ ወደ ሃገር ውስጥ የገባን እቃ በተመለከተ የሚከፈለው የወሮታ መጠን እቃው ወደ ሀገር ውስጥ ሲገባ ሊከፈል ይገባ ከነበረው ቀረጥና ታክስ ላይ፦
- ለጠቋሚ - 40%
- ለያዥ፣ ድጋፍና ትብብር ላደረጉ- 10%
- እቃው የተያዘው በህግ አስከባሪ ከሆነ ለተቋሙ 50% ይከፈላል።

 

ሐ. የንግድ ማጭበርብርን ለጠቆመ የሚከፈል የወሮታ መጠን
ማንኛም ሰው መክፈል የሚገባውን ቀረጥና ታክስ ላለመክፈል ወይም አለአግባብ ቀረጥና ታክስ ተመላሽ ለማድረግ መሞከሩ ጥቆማ ከቀረበና ጥቆማው በምርመ፣ራ ከተረጋገጠ ጥፋተኛ ከተባለ በተፈጸመው ህገ-ወጥ እቃ ላይ ሊከፍል በሚገባው ቀረጥና ታክስ ላይ በመመስረት፦
- ለጠቋሚ - 15%
- ለያዥ፣ ድጋፍና ትብብር ላደረጉ- 10% ይከፈላል።

 

መ. እሽጎችን በመፍታት የተፈጸመ ህገ-ወጥ ተግባርን ላጋለጠ የሚከፈል የወሮታ መጠን
ማንኛውም ሰውአግባብ ካለው የመስሪያቤቱ ሹም ፍቃድ ሳያገኝ አስፈላጊውን የጉምሩክ ስነ ስርዓት በመፈጸም ወደ ውጭ ሀገር እንዲወጣ ወይም ወደ ሀገር ውስጥ እንዲገባ በተፈቀደ ማጓጓዣ ወይም የእቃ መያዣ ላይ የተደረገውን እሽግ በመፍታት ወይም በመስበር እቃውን ማጉደሉ ጥቆማ ደርሶ ከተያዘ በተቀነሰው እቃ ላይ ሊከፈል ከሚገባው ቀረጥና ታክስ ላይ ወይም ቀረጥና ታክሱ ከእቃው የመሸጫ ጋር ሲነጸጸር አነስተኛ በሆነ ጊዜ በእቃው የገበያ መሸጫ ዋጋ ላይ በመመስረት፦
- ለጠቋሚ- 30%
- ለያዥ ለተባባሪ እና ደጋፊ- 10%
- እቃው የተያዘው በህግ አስከባሪ የተያዘ ከሆነ ለተቋሙ 40% ወሮታ ይከፈላል።


ሠ. ለሽያጭ የማይውሉ ህገ-ወጥ እቃዎች
እንደ ቅርሳቅርስ በህግ- የተከለከሉ የዱር እንስሳት ተዋጽኦዎች፣ የጦር መሳሪያዎች፣ መድሃኒቶች ትምባሆ፣ ልባሽ ጨርቆች እና ሌሎች ህገ-ወጥ እቃዎች ከሆኑ ለባለስልጣን መ/ቤቱ የጠቆሙ የያዘ ድጋፍና ትብብር ላደረጉ ሰዎች በሚከተለው መልኩ ክፍያ የሚፈጸም ይሆናል፦

 

➡ ህገ-ወጥ ልባሽ ጨርቅ ከሆነ የወሮታ ክፍያው በኪሎ 25 ብር ሂሳብ ተሰልቶ


- ለጠቋሚ 25%
- ለያዥ፣ ለተባባሪ እና ለደጋፊ 15%
- እቃው የተያዘው በህግ አስከባሪ የተያዘ ከሆነ ለተቋሙ 50% ወሮታ ይከፈላል።

 

➡ ህገ-ወጥ እቃው የገበያ ዋጋ የወጣለት ከሆነ ያዛኑ ዋጋ፦


- ለጠቋሚ 20%
- ለያዥ፣ ለተባባሪ እና ለደጋፊ 15%
- እቃው የተያዘወ በህግ አስከባሪ የተያዘ ከሆነ ለተቋሙ 40% ወሮታ ይከፈላል።

 

➡ ህገ-ወጥ ገንዘብ ሲያዝ ሚከፈል የወሮታ መጠን፦ የተያዘው ህገ-ወጥ ገንዘብ የውጭ ሀገር ገንዘብ ከሆነ ወደ ኢትዮጵያ ብር ተመንዝሮ፦


- ለጠቋሚ 15%
- ለያዥ፣ ለተባባሪ እና ለደጋፊ 10%
- እቃው የተያዘው በህግ አስከባሪ የተያዘ ከሆነ ለተቋሙ 30% ወሮታ የሚከፈል ሲሆን የተያዘው ህገ-ወጥ ገንዘብ የኢትዮጵያ ብር ከሆነ ግን 35% የሚከፈል ይሆናል።
በጠቋሚ፣ በያዥ፣ ድጋፍና ትብብር በማድረግ ሂደት በአንድ ጊዜ ከአንድ በላይ የሆኑ ሰዎች በጋራ ከጠቆሙ ከያዙ ድጋፍና ትብብር ካደረጉ የወሮታ ክፍያው እንደ ድርሻው ተፈጻሚ ይደረግላቸዋል። እነኚህ ባለድርሻ አካላት የወሮታ ክፍያቸው ተፈጻሚ ሳይሆን በሞት ከዚህ ዓለም ቢለዩ መብቱ ህጉ ለሚፈቅድላቸው ባለመብቶች የሚተላለፍ ይሆናል።


ምንጭ፡- የገቢዎችን ጉምሩክ ባለሥልጣን¾

 

ቁጥሮች

Wednesday, 30 August 2017 13:06

ለኢንቨስትመንት ማበረታቻ የተሰጠ የቀረጥ ነፃ መብት

2005 ዓ.ም        33 ነጥብ 4 ቢሊዮን ብር

 

2006 ዓ.ም        40 ነጥብ 5 ቢሊዮን ብር

 

2007 ዓ.ም        65 ነጥብ 5 ቢሊዮን ብር

 

2008 ዓ.ም        71 ነጥብ 09 ቢሊየን ብር

 

ምንጭ፤ የኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለስልጣን¾   

የውሃ ታሪፍ ላይ ጭማሪ ለማድረግ የቀረበውን ማሻሻያ የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ካቢኔ ማፅደቁን ሰሞኑን በተለያዩ መገናኛ ብዙሃን ዘገባ ሰምተናል። የውሃ ታሪፉን መጨመር የታሰበውም ንፁህ የመጠጥ ውሃን ለማምረት የሚወጣው ወጪ ውሃን ለማቅረብ ከሚወጣው ወጪ በእጥፍ የሚበልጥ በመሆኑ ነው ተብሏል። በእርግጥ ንፁህ የመጠጥ ውሃን ለማምረት የተለያዩ ኬሚካሎችንና ግብአቶችን መጠቀም ስለሚያስፈልግ ወጪው ከባድ ሊሆን ይችላል። በዚህም ምክንያት የታሪፍ ጭማሪ ማድረጉ ተቀባይነት ሊኖረው ይችላል። ነገር ግን በአሁኑ ወቅት የመጠጥ ውሃን በተመለከተ እየተነሳ ያለው አንገብጋቢ ጉዳይ የታሪፍ ጉዳይ ሳይሆን ውሃ ተደራሽ አለመሆኑ ነው። ባለስልጣኑ በየጊዜው የሚነሳበትን የመጠጥ ውሃ ተደራሽነት ችግር ወደኋላ ትቶ በታሪፍ ላይ ብቻ ማተኮሩ ለምን? የሚል ጥያቄን ያስከትላል። ማህበረሰቡ ለሚከፍለው ክፍያ ተመጣጣኝ የሆነ አገልግሎት ማግኘት ስላለበት ታሪፍ ከተጨመረ ውሃውንም በፈለገው ጊዜ እንዲያገኝ የማድረግ የባለስልጣኑ ግዴታ ነው። ታሪፍ የመጨመር መብት ብቻ ሳይሆን አገልግሎቱን የማዳረስ ኃላፊነትም አለበት።

 

የመጠጥ ውሃን በተመለከተ ከሌሎች ሀገራት ልምድ መቅሰም አስፈላጊ ነው። አንደምንሰማው ከሆነ ውሃን ለማጣራት የሚያገለግለው ኬሚካል የሚገዛው በውድ ዋጋ እንደመሆኑ ብዙ ወጪን ይጠይቃል። በዚህም ምክንያት ሌሎች ሀገራት ለመጠጥ የሚውለውን ውሃ ለሌላ አገልግሎት ከሚውለው ጋር እንዳይቀላቀል አድርገው ነው የሚጠቀሙት። በመሆኑም የመጠጥ ውሃውን ብቻ በኬሚካል በማጣራት ወጪውን ይቀንሳሉ። በእኛ ሀገር ያለው ሁኔታ ግን የተጣራውን ውሃ ለሁሉም አይነት አገልግሎት የመጠቀም በመሆኑ ወጪው ከፍተኛ ቢሆን ላይደንቀን ይችላል።

 

በስልክ ከፒያሳ የተሰጠ አስተያየት¾

በአሜሪካ ቴክሳስ ግዛት፣ ማዕበል ከተል የጎርፍ መጥለቅለቅ ላደረሰው የሕይወትና የንብረት ጉዳት የተሰማንን ጥልቅ ሐዘን እንገልፃለን፡፡

በተለይ የአሜሪካ ግብር ከፋዩ ሕብረተሰብ፣ ሀገራችን በገጠማት የተለያዩ የረሃብ እና የድርቅ አደጋዎች ወቅት የሚደርሱልን በመሆናቸው፤ የተሰማንን ልባዊ ሐዘን በዚህ አጋጣሚ ለመግለጽ እንወዳለን፡፡

በፍጥነት ታገግሙ ዘንድ ምኞታችን ነው፡፡ 

 

በጌጥዬ ያለው

‹የሴት ብልሀት፤ የጉንዳን ጉልበት ይስጥህ!› ይላሉ የድሮ አባቶች የሚወዱትን ሰው ሲመርቁ። የዘንድሮ አባቶች ምናልባት ‹የጎግል ዕውቀት፤ የግሬደር ጉልበት ይስጥህ!› ብንል ነው።  እርስዎ ተመራቂውን ቢሆኑ የትኛውን ይመርጣሉ? በዘንድሮ አባቶች መመረቅ ወይስ በድሮ አባቶች? ሴት ጭንቅ፤ ጥብብ ያለ ጊዜ መውጫ ቀዳዳ ሲፈለግ ብልሀት አታጣም። ‹የሴትን መላ አይጥ አይቆርጠውም› ሁሉ ይባላል ጎበዝ ብልሀተኛነቷን ለመግለፅ ሲፈለግ። ታድያ ይሄ ብልሀተኝነቷ እንደ ጎግል ከየቦታው ለቃቅማ ለችግር ቀን የሰበሰበቺው ሳይሆን በተፈጥሯዋ የታደለቺው ነው። ምንጩ ሁልጊዜም ከውስጧ ነው። አይነጥፍም። ጉንዳን ከነፍሳትነቱ አንፃር ሲለካ እጅግ ጉልበተኛ ነው። ይህ የጓደኛውን ሬሳ መሸከም በመቻሉ ተረጋግጧል። ሰዎች ሰው ሲሞትብን አንድን ሬሳ የምንሸከመው ቢያንስ አራት ሰዎች ሆነን ነው። ጉንዳኖች ግን ለየብቻቸው በቂ ናቸው።

ታድያ ይሄ ጉልበታማ አያሰኛቸውም? ስለሴት እንጂ ስለጉንዳን ማውራት የዚህ ፅሁፍ አላማ ስላልሆነ የጉንዳኑን ጉዳይ በዚህ አልፈዋለሁ። ዞሮ ዞሮ እንስቶች የምጡቅ አእምሮ ባለፀጎች መሆናቸውን አባባሉ ያሳብቃል። ሆኖም በአብዛኛው ሴቶች ማዳመቂያዎች፣ ውበቶች፣ ጌጣጌጦች እንጂ ምሁራን ተደርገው ሲታሰቡ አይስተዋልም። በየመድረኩ የዝግጅት ማዳመቂያ፣ በየማስታወቂያዎች የምርትና አገልግሎት ማሻሻጫ፣ በየመጠጥ ቤቶች የወንዶች መዝናኛ ሲሆኑ ይስተዋላል። ሴት ልጅ ከወንዶች ይበልጥ ምቾት አዳኝ ተደርጋም ትታሰባለች። ብዙ ሴቶች ጠረጴዛቸው ላይ ውሃን ጨምሮ የምቾት መጠበቂያ ቁሳቁሶች አይለዩዋቸውም። ተረከዙ ረዥም ጫማ በመጫማት፣ አጭር ቀሚስ በመልበስ፣ ሰውነትን የሚያጋልጡ ሌሎች ልብሶችን በመልበስ እና ፀጉርን፣ ጥፍርን፣ ፊትን. . . በተለያየ ፋሽን በመዋብ የምቾትን ጫፍ መንካት ነፍሳቸው ነው። በየሕንፃው ተንጠላጥሎ፣ አቀበት ወጥቶ፣ ቁልቁለት ወርዶ መሀንዲስ መሆን ደግሞ እርማቸው ነው። በተለይ በግንባታ አካባቢዎች መሰንበት ቀርቶ አንድ ቀን ማደር አይሆንላቸውም። ቢሮዎች አካባቢ በተረከዘ ሹል ጫማቸው ቆብ! ቀሽ፤ ቆብ! ቀሽ ማለት ግን እድሜያቸውን በአንድ አራተኛ የሚጨምርላቸው ይመስላቸዋል። ይሁን እንጂ ይህ የአብዛኞቹ ሴቶች ባሕሪ ቢሆንም በምህድስና ቀርቶ በውትድርናም በግንባር ቀደምነት የሚጠቀሱ ድሎት ለምኔ ያሉ ኢትዮጵያዊ ሴቶች መኖራቸውም እሙን ነው። ዝግጅት ክፍላችን ከአብዛኞቹ ሴቶች ከተለየች እንስት መሀንዲስ ጋር በአዲስ አበባ ተደጋጋሚ ቆይታዎችን አድርጓል።

መንገድ ወደ ምሕንድስና

በእናቷ ኢራናዊት፤ በአባቷ ደግሞ ኢትዮጵያዊት ነች። የተወለደቺው ጆርዳን፤ ከሶስት ወራት የጨቅላነት ዕድሜዋ ጀምሮ ያደገቺው ደግሞ ኢትዮጵያ፤ አዲስ አበባ ውስጥ ነው ኢንጂነር ሶፊያ በለጠ። አባቷ በኢትዮጵያ አየር መንገድ ይሠሩ ሥለነበር በተለያዩ የዓለም ሀገራት ለመዘዋወር የሚያበቃ የነፃ ትኬት እድለኛ ነበረች። በዚህም ልዩ ልዩ ሀገራትን ጎበኘች። በአስደናቂ የምህንድስና ውጤቶች ላይ ተንሸራሸረቺባቸው። ስለምህንድስና ለማወቅ በር ከፈተላት። ከአንደኛ እስከ ስድስተኛ ክፍል በቦሌ የሕብረተሰብ ትምህርት ቤት፤ ቀጥሎ ደግሞ በታዋቂው ናዝሬት ትምህርት ቤት እስከ 12ኛ ክፍል ተማረች። ወደ አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ፤ የአዲስ አበባ ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩትንም ተቀላቀለች። ከአምስት ዓመታት የዩኒቨርሲቲ ቆይታ በኋላ በሲቪል ምህንድስና ከተመረቁ የዩኒቨርሲቲው ሶስት ሴት ተማሪዎች መካከል ሶፊያ አንዷ ነበረች።

 

 

የሐበሻዊቷ ምሕንድስና ፈረንጅ በሰለጠነባት ናሚቢያ

አፍሪካዊቷ ናሚቢያ በጀርመኖች ቀኝ ግዛት ሥር ነበረች። በዚህ የበሸቁት ደቡብ አፍሪካውያን ከጀርመን ጫማ ሥር ፈልቅቀው ሊያወጧት፤ ጀርመኖችን ሊያባርሩ ጦራቸውን መዝዘው ወደ ሀገሪቷ ገቡ። ሲያዩ ጎረቤታቸው ናሚቢያ በተፈጥሮ ሀብት የበለፀገች ነች። ጀርመኖችን የማበረር ወኔያቸው ይበልጥ ጨመረ። ስሜታቸው ገነፈለ። ዳግም እንዳይመለሱ አድርገውም በደማቸው ጠበል ረጭተው ሸኟቻው። ታድያ በሀገሪቱ በሰላማዊ መንገድ ጥረው ግረው የሚኖሩ በርካታ ነጮም ነበሩ። አሁንም አሉ። ሀገሪቱ ሰላም ሆነች። በመጠኑም ቢሆን እኩልነት ሰፈነ። በናሚቢያ ውስጥ ባዩት አልማዝ እና ዩራኒየም የጎመጁት ደቡብ አፍሪካውያን ግን በዚያው ቀሩ። ናሚቢያ ከጀርመን ጫማ ሥር ብትጣም ደቡብ አፍሪካ እንደገና በቦቲ ጫማዋ ውስጥ በካልሲ አፍና አስገባቻት። ናሚቢያ ከዓመታት በኋላ ቦቲ ጫማውን ቀድዳ ወጣች።

 

 

በዚህ ወቅት የኢንጂነር ሶፊያ ወላጅ አባት የሥራ ጉዳይ በናሚቢያ እንዲኖሩ ጋበዛቸው። ሶፊያም ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የሠራቺውን የዲግሪ ወረቀት ይዛ የናሚቢያን መሥሪያ ቤቶች ‹ቅጠሩኝ አብረን እንሥራ› አለች። በወቅቱ በሀገሪቱ የተማረ ሰው፤ ያውም የዲግሪ ባለማዕረግ ማግኘት ብርቅ ነው። የሀገሬው ሰዎች አልተማሩም ነበር። የቀለም ትምህርት በቀጥታ የሚያስፈልጋቸውን መሥሪያ ቤቶች ሁሉ የተቆጣጠሯቸው ፈረንጆች ነበሩ። ‹ሶፊያ በለጠ፤ አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ፤ ኢትዮጵያ› የሚል ፅሁፍ የሰፈረበት የሲቪል ምሕንድስና ዲግሪ የሐበሻዊት ሴት ፎቶ ግራፍ ተለጥፎበት በአንድ የናሚቢያ ሚንስቴር መሥሪያ ቤት ውስጥ ሲገኝ አጠራጣሪ ሆነ። ‹ኢትዮጵያ ማን ነች? የምን ዲግሪ ነው?› ተባለ።

ከዳይሬክተርነት ደረጃ ጀምሮ ወደ ታች መሥሪያ ቤቱን የተቆጣጠሩት ፈረንጆች ለጎሪጥ አይተው ዝም አላሉም። የሶፊያን የዲግሪ ወረቀት ለተጨማሪ ምርመራ ወደ እንግሊዝ ላኩት። ሶፊያ ከዚህ ምርመራ በኋላ ከሀገሪቱ የሥራና ትራንስፖርት ሚንስቴር ጋር የቅጥር ውል ተዋዋለች። በቃ! በሥራና ትራንስፖርት ሚንስቴር ውስጥ በረዳት መሀንዲስነት የሙያ መደብ በቋሚነት ተቀጠረች። ነገር ግን መሥሪያ ቤቱ አስደሳችና ሰላማዊ አልነበረም። የበላይነት እና የበታችነት ስሜቶች ወረውታል። ባለሙያዎች በሙያ ብቃታቸው፣ ልምዳቸው እና ክህሎታቸው ሳይሆን በዘራቸው፣ በቀለማቸው እና በፆታቸው ከፍ እና ዝቅ ብለውበታል። ይህ ሂደት ኢንጂነር ሶፊያ ላይ በሁለት መልኩ ዥልጥ ብትሩን ጣለባት። በምሕንድስና እውቀቷ ከሌሎች ብትልቅ እንጂ የማታንሰዋ ሶፊያ በነጭ የቅርብ አለቆቿ እና ባልደረቦቿ ዘንድ በሴትነቷ እና በሐበሻዊ ቀለሟ ምክንያት ዝቅ ተደረገች። አለቆቿ ከንቀታቸው የተነሳ ጥቃቅን ሥራዎችን ነበር የሚያዝዟት። ከተላላኪነት ፈቅ ያላለ ሥራ ያሠሯታል። የሥራ ቀኑን ሙሉ መረጃዎችን ወደ መረጃ ቋት ስታስገባ ትውላለች። ምክንያቱም አፍሪካዊት በዚያ ላይ ሴት ስለሆነች በአለቆቿ ዘንድ ለሌላ የምሕንድስና ሥራ አትመጥንም ተብሎ ይታሰባል።

 

 

በጣም የሚያስገርመው ደግሞ ወረቀት ላይ በሰፈረው የሙያ እርከን እንኳን ከእርሷ በታች ለሆኑ ነጭ ሰራተኞች የተሻለ እድልና ትኩረት መሰጠቱ ነው። ኢንጂነር ሶፊያ በለጠ በዚህ ሁኔታ ልቧ እየበገነ፣ ደሟ እየገነፈለ፣ መላ ሰውነቷ በንዴት ርር ቅጥል እያለ ለስድስት ወራት ያህል ታገሰች። ከዚህ በኋላ ግን ፈረንጁ አለቃዋን አቤቱታና ወቀሴታ ልታሸክመው ተዘጋጀች። የኃሳቧ መንደርደሪያም አጭር ጥያቄ ነበር። ‹‹አለቃዬ ሆይ በሥርህ ላለን ሠራተኞች ቢሮ ስትመድብ መሥፈርትህ ምንድን ነው?›› አለቺው። ተከታዩን ጥያቄ ያላወቀው አለቃ ‹‹በሙያችሁ የደረጃ እርከን ነው የምለካው።›› ሲል መለሰ። ‹‹ታድያ ከእኔ የደረጃ ርከን በታች ላለ ፈረንጅ የቴክኒክ ባለሙያ ምን የመሰለ ቆንጆ ቢሮ ሰጥተህ፤ የደረጃ ርከኔ ከቴክኒክ ባለሙያው በላይ ለተፃፈው ረዳት መሀንዲሷ ከቤተ ሙከራ ክፍል አጠገብ የተወሸቀ፤ ከከብቶች በረት እምብዛም ያልተሻለ ቢሮ መሥጠትህ ለምን ይሆን?›› ተባለ።

ፈረንጁ አለቃ ለሁለተኛው ጥያቄ መልስ አላገኘም። ደነገጠ። የድፍረት አጠያየቋ ገረመው። ስሜቱ ተዘበራረቀ። ይህ ፈረንጅ ምናልባትም ‹አፍሪካውያን በዛፍ ጥላ ሥር ነው ያደጉት› የሚል በአውሮፓውያን ታሪክ ነጋሪዎች የተንሸዋረረ ተረታተረት ሰምቶ ይሆናል። ሳይቸግረው ከበረት የሚመሳሰል ቢሮ መስጠቱ ሶፊያ ከአክሱም፣ ከላሊበላ እና ከጎንደር አስደናቂ የግንባታ ባለታሪክ ሕብረተሰብ ውስጥ መፍለቋን አለማወቁ ይሆናል። የድፍረት አጠያየቋ ግን ፈረንጆች ከሚሠሩበት የሚመሳሰል ቢሮ እንዲሰጣት አስገደደው። ኢንጂነር ሶፊያ በለጠ ደግሞ ከአዲሱ ቢሮዋ ገብታም ዝም አላለቺም። አሁንም የእኩልነት ጥያቄ አነሳች። ከሙያ ችሎታዋ ጋር የሚመጣጠን ሥራ እንዲሰጣት ጠየቀች። አፍ አውጥታ ‹‹ጎበዝ መሀንዲስ ነኝ። ለአብዛኞቹ ነጭ መሀንዲሶች ቶሎ ቶሎ የምታደርገውን የሙያ እርከን ማሻሻያ እኔም ላይ አድርገው እንጂ፤ ምን ነካህ!›› አለች።

 

 

አቶ አለቃ እዚ ላይ ጥሩ ምላሽ አልሰጠም። ሶፊያም በዚህ አልተበገረቺም። ጥያቄዋን ይዛ ወደ አለቃዋ አለቃ አመራች። ‹‹አምስት ዓመት ሙሉ በአነስተኛ ደሞዝ በረዳት መሀንዲስነት አገለገልኩ። በሙያ እርከን ከእኔ በታች ያሉ ነጭ ባልደረቦች የሙያ የደረጃ እድገት ሲያገኙ እኔ ግን ነጭ ስላልሆንኩ ባለሁበት አለሁ። የምንለካው ምንሕንድስናን በተሸከምንበት የአእምሮ ስፋታችን ልክ ነው ወይስ በቆዳ ቀለማችን? ወይስ በፆታች?›› አለች። የአለቃዋ አለቃ ጥቁር ነው። እየመራሁት ነው በሚለው መሥሪያ ቤቱ ውስጥ እንዲህ ዓይነት ሸፍጥ ሲሰራ አለማወቁ ገረመው። ለምን ቶሎ አልነገርሽኝም ነበር ሲል ተበሳጨ። ወድያኑ የኢንጂነር ሶፊያን አለቃ ወደ ቢሮው አስጠራው። አጭር ጥያቄ እና መልስ ተደረገ። ‹‹ኢንጂነር ሶፊያ በለጠ ሥራዋን በአግባቡ እየሠራች ነው ወይ?›› አለው።

‹‹አዎ በትክክል እየሠራች ነው።›› አለ። ‹‹ልታሻሽላቸው የሚገቧት ጉዳዮች አሉ ወይ?›› ‹‹አይ የለም።›› ‹‹ታድያ ለሌሎች የደረጃ ዕድገት ስትሰጥ ለእርሷስ ለምን አልሰጠኃትም?›› አለው። አቶ አለቃ ቢቸግረው፤ የሚመልሰው ቢያጣ ‹‹አይ ወጣት ስለሆነች ባለችበት ትንሽ እንድትሠራ ጥሩ ይሆናል ብዬ ነው።›› ብሎ ተገላገለ። በሁኔታው የበሸቀው የበላይ አለቃ ግን ‹‹ከዛሬ ጀምሮ ቺፍ ኢንጂነር አድርጌያታለሁ›› ሲል ትዕዛዝ አስተላለፈ። ከዚያም ኢንጂነር ሶፊያ በለጠ ሥራዋን እየቀጠለች ቀስ በቀስ ዛሬ በናሚቢያ መንገዶች ባለሥልጣን የመንገድ አስተዳድር ዘርፍ ሥራ አስኪያጅ ለመሆን በቃች። አሁንም የምትሠራው በዚሁ መሥሪያ ቤት፤ በዚሁ የሥራ ሓለፊነት ላይ ነው።

ሙስናን የመዋጋት ፍዳ

ውድ አንባቢያን ከዚህ ቀጥሎ ያለውን ጉዳይ ራሷ ኢንጂነር ሶፊያ በለጠ ትተርክልናለች። በሕይዎቷ ውስጥ ያጋጠማትን እያጋጠማት ያለውን እውነተኛ ታሪክ በሚጣፍጥ ሀቀኛ አተራረኳ ታጫውተናለች። ከእኔ ጋር በታሪኩ የመጨረሻ ክፍል እንገናኛለን። 

 

 

. . . ይኸውልህ፤ በአንድ ወቅት የሀገሪቱ በጀት በየዘርፉ ተከፋፍሎ ሲመደብ የመንገድ ወጭ ጥናቶችም ይሠሩ ነበር። ጥገና የሚያስፈልጋቸውን መንገዶች የጉዳት መጠን እና ለመጠገን የሚያስፈልገውን የገንዘብ መጠን አጥንቼ አቀረብኩ። ምን ያህል መንገዶች ጥሩ ሁኔታ ላይ እንዳሉ። ምን ያህሉ አደጋ ላይ እንደሆኑ። ካላቸው ምጣኔ ኃብታዊ፣ ማህበራዊ እና ፖለቲካዊ ጥቅም ብሎም የጉዳት መጠን አንፃር የትኞቹ መንገዶች ቅድሚያ መጠገን እንዳለባቸው የናሚቢያ መንገዶችን አጥንቼ የጥናቱን ዝርዝር ጉዳይ በአግባቡ ጠርዤ ለአለቃየ ሰጠሁት። ይሄ ጥራዝ አስራ አንድ አመታት የደከምኩበት ቢሆንም ተጠናቆ ከገባ በኋላ ግን ወደ ተግባር ሳይገባ የአለቃየ ጠረንጴዛ ላይ ቁጭ ብሎ መንፈቅ ሞላው። ከዚያም ለምን ብየ ጠየቅሁ። አለቃየም ‹‹የአንቺ ጥናት ለአንድ መንገድ ጥገና  60 (ስልሳ) ሚሊዮን የናሚቢያ ዶላር ማውጣት አለብን ይላል። ኮንትራቱ ግን የወጣው 240 (ሁለት መቶ አርባ) ሚሊዮን ተብሎ ነው።

 

 

ስለዚህ ያቀረብሺውን ጥናት ተግባራዊ ማድረግ አልችልም።›› አለኝ። ስልሳ ሚሊዮን እንደሚበቃው ማስረጃዎችን እያቀረብኩ ላረጋግጥለት ሞከርኩ። በመጨረሻም ሀቁ እየገባው አልቀበልሽ ሲለኝ ያዘጋጀሁት ሰነድ አንድም ችግር እንደሌለበት ገባኝ። ይልቁንም እርሱና አንዳንድ ባልደረቦቹ ተደራጅተው ሙስና እየሠሩ እንደሆነ ገባኝ። ከሥራ ተቋራጩ ጋር ተመሳጥረው፤ ‹በአንተና በእኛ ይቅር እንጂ› ተባብለው መንገዱን ለመጠገን የሚያስፈልገው ስልሳ ሚሊዮን የናሚቢያ ዶላር ሳለ ሁለት መቶ አርባ የናሚቢያ ዶላር በማድረግ ሰነዱን ከተፈራረሙ በኋላ ቀሪውን መቶ ሰማንያ ሚሊዮን የናሚቢያ ዶላር ለየግል ኪሳቸው ሊከፋፈሉት እንደሆነ ከሁኔታቸው በግልፅ ተረዳሁ።

 

 

ከዚያም ቀጥታ ገንዘብ ወደ ሚመድበው የሀገሪቱ መንገዶች ፈንድ ፅህፈት ቤት አመራሁ። ጉዳዩን ነገርኳቸው። የፅህፈት ቤቱ የቦርድ አባላት የጥናት ወረቀቱን እንዳቀርብላቸው ጋበዙኝ። ለሁለት ሰዓታት ያህል አፍታትቼ አብራራሁላቸው። ሰዎቹ የሕዝብ ገንዘብ እየዘረፉ እንደሆነ አሳየኋቸው። ቀጥሎ ከገንዘብ ሚንስቴር መሥሪያ ቤት ጉዳዩን እንዳስረዳ ተጠራሁ። ለገንዘብ ሚንስቴር ሚንስትሩ አብራራሁለት። ሰነዶችን ዘርግፌ አሳየሁት። ሚንስትሩ ለመንገዶች ፈንድ ፅህፈት ቤት ደብዳቤ ፃፈ። ለካ እኔ ሳይገባኝ ሚንስትሩ እና አንዳንድ የመንገዶች ፈንድ ፅህፈት ቤት የቦርድ አባላት ከአለቃየ ጋር ተደራጅተው ሙስና ይሠሩ ኖሯል። ለካስ እሳት ላይ ተዘፍርቄ ነው እሳትን ሳማ የቆየሁት።

 

 

የገንዘብ ሚንስቴር ሚንስትሩ ዘርግፌ የሰጠሁትን ሰነዶች ጥርቅምቅም አድርጎ እንዲያሸሻቸው ለአለቃዬ መልሶ ሰጠው። አለቃዬ ደግሞ ተጫወተብኛ! ተባብረው ፍዳየን አበሉኝ። በነገር ማዕበል ታምሜ ሁለት ጊዜ ሆስፒታል ገባሁ። ቤተሰቤ ተረበሸ። ሰበብ ፈልገው የስነ ምግባር ጉድለት አለባት ብለው ከሥራ ገበታየ ሊያሰናብቱኝ ነገር ፈተሉ። ሴራ ጎነጎኑ። ሸረቡ። አንዷን ሀቅ በሺህ ቅጥፈቶች ተበተቧት። የሥራ ማሰናበቻ ደብዳቤ ሊሰጡኝ ተዘሰናድተው ቀጣዩን ማለዳ እየጠበቁ እያለ ምሽት ሶስት ሰዓት ላይ የቤቴ በር ተንኳኳ። እኔ ደግሞ አለቃየና አጋሮቹ ሊያጠቁኝ እቤ ይመጡ ይሆናል ብዬ ፈርቻለሁ።

 

ከባለቤቴ ጋር ወጥተን በሩን ስንከፍት ‹‹ከፕሬዚደንት ሳምኔውማ ቢሮ ነው የመጣሁት›› የተረጋጋ ሰውየ በተረጋጋ መንፈስ በፕሬዚደንት ፅህፈት ቤት ውስጥ የምጣኔ ኃብት ዘርፍ ሓላፊ መሆኑን የሚገልፅ መታወቂያ አያሳየኝ መሰለህ! ‹‹ፕሬዚደንቱ ጉዳይሽን ሰምተው ሂድና መርምር ብለውኝ ነው።›› ሲለኝ በል ና ግባ አልኩና ስሰበስባቸው የኖርኩትን ሰነዶች ሁሉ ወክውኬ አስነበብኩት። ኮንትራት ሲፈራረሙ፣ ዋጋ ያለአግባብ ሲያገዥፉ . . .  እየቀዳሁ የሰበሰብኳቸውን  ሰነዶች ሁሉ ሲያነብ በጣም ገረመው። 

 

 

ከዚያም ‹‹ፕሬዚዳንቱ ሊያዩሽ ይፈልጋሉ።›› አለኝ። መታወቂያውን ሳይ ያመንኩትን ሰውየ አሁን ጠረጠርኩት። ይሄ ነገር እውነት ነው ወይስ ሊጠልፉኝ ፈልገው ነው ብዬ እየተጨነቅሁ የሚሆነውን ለማየት እሺ አልኩ። በማለዳ የሥራ ማሰናበቻ ደብዳቤ ተዘጋጅቶ መሥሪያ ቤቴ ውስጥ እየጠበቀኝ፤ አለቃየ የእኔን በበሩ ማለፍ እየተጠባበቀ ሳለ እኔ በባለሥልጣን መኪና ከሀገሪቱ ፕሬዚደንት ጋር ልተዋወቅ ወደ ቤተ መንግስት ሄድኩ። በአጋጣሚ እኛ ስንደርስ ፕሬዚደንቱ የእርሻ ማሳቸውን ሊጎበኙ ወጥተው ስለነበር ጠበቅን። ምሳ ሰዓት ላይ ፕሬዚደንቱ መጡ ‹‹የምትነግርህ ጉዳይ አለ ተብየ ነው። ምንድነው የምትነግሪኝ? ለማኛውም ቅድሚያ ግን ምሳ እንብላ።›› አሉ። የምሳ ስነ ስርዓቱ ላይ በክብር ከእሳቸው ጎን እንድቀመጥ አደረጉ። ‹‹ይሄ የእኛ ምግብ ነው። እንጀራ አይደለም። እንደምትወጂው ተስፋ አደርጋለሁ።›› እያሉ እያጫወቱኝ በላን። እንጀራ እንደሚወዱም ነገሩኝ። ከዚያም ወደ እሳቸው ቢሮ ገባንና ጉዳዩን አንጠፍጥፌ አብራራሁላቸው። ሰነዶቹን አሳየኋቸው።

ወድያኑ ከፊቴ ላይ ለሚንስትሩ ስልክ ደወሉ። ሚንስትሩ ግን እየሰማሁት ጉዳዩን አላውቅም ብሎ ዋሸ። በመጨረሻም እንደዚህ ዓይነት የሙስና ጉዳዮችን የሚከታተል ተቋም በፕሬዚደንት ፅህፈት ቤቱ ሥር ተቋቋመ። የእኔ ጉዳይ በየመገናኛ ብዙኃኑ መነጋገሪያ ሆነ። ‹‹ፈርተን ትተነው እንጂ እኛም እናውቅ ነበር። አንቺ ደፋር ስለሆንሽ ነው ይሄን የተጋፈጥሽው›› የሚሉ ሰዎች በረከቱ። ሕዝቡ መንገገድ ላይ ሳይቀር እያቆመ አይዞሽ እያለ ያበረታታኝ ጀመር። ከገንዘብ ሚንስቴር ሚንስትሩ ጀምሮ ወደ ታችኛው የሥልጣን ያሉ ሙሰኞቹ ሁሉ እስከ ቅርብ አለቃየ ድረስ ከሥራቸው ተሰናበቱ። አባላቱ ተሰናብተው የመንገዶች ፈንድ ፅህፈት ቤት ቦርድ ፈረሰ። መሥሪያ ቤቱ ውስጥ አዲስ ሥራ አስፈፃሚ ተመደበልን። እኔም በሥራ መደቤ ቀጠልኩ።

 

የመንገድ ሀብት አስተዳድር ሥርዓት

የሴት ጭንቅላት የሚያበቅለው ዘንፋላ ፀጉርን ብቻ አለመሆኑን እና አፍሪካውያን ከነጮች እኩል መሆናቸውን ያስመሰከረቺው ኢንጂነር ሶፊያ በለጠ ከላይ የቀረበው ታሪኳን ስታጫውተኝ እንባ እየተናነቃት ነው። የደስታና የሀዘኔታ እንባ እፍን እፍን እያደረጋት ነው። የደረሰባት እንግልት ቢያስከፋትም በድል ስለተወጣቺው ደግሞ ተደስታለች። ፈገግታዋም የመደሰት አይሉት የመከፋት እንደ ሞናሊዛ ፈገግታ ግራ የተጋባው ግን ደግሞ የሚያምር ነበር። ኢንጂነሯ ወይዘሮ ሶፊያ በለጠ ከባልደረቦቿ ጋር በመተባበር የመንገድ ሀብት አስተዳድር ሥርዓት (Road Asset Management System) የተባለ አሠራር ፈጥራለች።

 

 

ይህ አሠራር በየጊዜው እየተሻሻለ ላለፉት 25 ዓመታት በናሚቢያ ሥራ ላይ የዋለ ሲሆን በአሠራሩም ምጣኔ ኃብትን (የመንገድ ምጣኔ ኃብት)፣ ኢንፎርሜሽን ኮሙኒኬሽን ቴክኖሎጂን እና ራሱን ምሕንድስናን ያማከለ ነው። ኮምፒዩተርን በመጠቀም መረጃ ይሰበስባል። የሰበሰበውን ይተነትናል። የተነተነውን ግልፅ አድርጎ ለሚመለከተው ባለሙያ ወይም የሥራ ሓላፊ ያስተላልፋል። በዚህም የአሠራር ግልፀኝነትን በማስፈን ተናባቢ መረጃን የሚሠጥ ነው ትላለች ኢንጂነሯ።

 

 

እንደ ኢንጂነር ሶፊያ ገለፃ ይሄ የአሠራር ሥርዓት ለየትኛው መንገድ ግንባታ ወይም ጥገና ምን ያህል ገንዘብ እንደሚያስፈልገው፣ የትኛው መንገድ ምን ያህል እንደተጎዳ፣ ካለው ማህበራዊ፣ ምጣኔ ኃብታዊ እና ፖለቲካዊ ጠቀሜታ ብሎም ከጉዳት መጠኑ አንፃር የትኛው መንገድ መቼ መጠገን እንዳለበት፣ የትኛው መንገድ ምን ዓይነት እንክብካቤ እንደሚያስፈልገው በአግባቡ ለማወቅ የሚያስችል ነው። ብቁ ሥራ ለመሥራት ትክክለኛ ለኬትን ለማግኘት እና ግልፀኝነትን ለተላበሰ መልካም አስተዳድር ይጠቅማል። አሠራሩ ወደ ኢትዮጵያም እንዲመጣ ኢንጂነር ሶፊያ ከሚመለከታቸው የዘርፉ መሥሪያ ቤቶች ጋር በመወያየት ላይ ነች።

·   ባለሃብቶች በባንኮች ላይ ጠንከር ያለ ቅሬታን አቅርበዋል

 

ከሰሞኑ ፋይናስ ለሀገራዊ  ኢንዱስትሪ ልማት በሚል ርዕስ ብሄራዊ ባንክን ጨምሮ በተለያዩ ባለድርሻ አካላት መካከል በተደረገው ውይይት ባለሀብቶቹ የውጭ ምንዛሪ ለማግኘት በባንኮች ለመመዝገብ ጥረት ሲያደርጉ አንዳንድ ባንኮች የማይመዘግቡበት ሁኔታ መኖሩንም አመልክተዋል።  ይህ ብቻ ሳይሆን አንዳንድ ባንኮች የውጭ ምንዛሪ ጠያቂ ነጋዴዎችን ሲመዘግቡ በህጋዊና በህገወጥ ሁለት አይነት መዝገቦች የሚመዘግቡ መሆናቸውንም አመልክተዋል።

 

እቃን ከውጭ ለማስመጣት ባለው የአሰራር ሂደት በአንዳንድ ባንኮች የሚጠየቀው “ሌተር ኦፍ ክሬድት” ከፍ እያለ መሄድም በባለሀብቶቹ በተጨማሪ ማነቆነት ተነስቷል። ከዚሁ ጋር በተያያዘም “እስከ 70 በመቶ የሚሆነው የውጭ ምንዛሪ አፈቃቀድ የብሄራዊ ባንክን የውጭ ምንዛሪ መመሪያን ያልተከተለ ነው” በማለት ቅሬታ ቀርቦበታል።

 

ሌላኛው በውጭ ምንዛሪን ለማግኘት በፈተናነት የተነሳው ምንዛሪው ከተጠየቀ በኋላ ለማግኘት የሚወስደው ጊዜ ነው። ባለሀብቶች በዚሁ ዙሪያ ባቀረቡት ጥያቄ የውጭ ምንዛሪ ለማስፈቀድ እስከ ዘጠኝ ወር የሚደርስ ጊዜ ለመጠበቅ የሚገደዱበት ሁኔታ መኖሩንም አመልክተዋል። የውጭ ምንዛሪ ጥበቃው ወራትን የሚፈጅ ከመሆኑ በሻገር የመርከብ ጭነት ጉዞው፣የጉምሩክ ሥርዓቱ፣የወደብ ውጣ ውረዱ ሲደማመር ደግሞ በአጠቃላይ የሀገሪቱን የንግድ እንስቃሴ አዝጋሚ ያደረገው መሆኑን ነጋዴዎቹ በቅሬታነት ገልፀዋል።ይባስ ብሎም የተጠየቀውን የውጭ ምንዛሪ ለማስፍቀድ በአንድ ዶላር 3 ብር ከሃምሳ ብር መማለጃ ገንዘብ የሚጠየቅበት ሁኔታም ያለ መሆኑን ተወያዮቹ ገልፀዋል።

 

በባለሀብቶቹ በኩል በርከት ያሉ ቅሬታዎች ከተነሱ በኋላ  በተነሱት ጥያቄዎችና ቅሬታዎች ዙሪያ  የኢትዮጵያ ብሄራዊ ባንክ ገዢ  ዶክተር ዮሃንስ አያሌው ምላሽ ሰጥተዋል።  የባንኮችን የውጭ ምንዛሪ አፈቃድ በተመለከተ በብሄራዊ መመሪያ በግልፅ የተቀመጠ መሆኑን አመልክተው፤ ብሔራዊ ባንክ በራሱ ጥናት የሚደርስባቸው ህገወጥ የውጭ ምንዛሪ አሰራሮች እንደተጠበቁ ሆነው፤ ነጋዴው ማህበረሰብ በራሱ የሚያደርገው ጥቆማ  ደግሞ ከፍተኛ ሚና ያለው መሆኑን አመልክተዋል።

 

ባለሀብቶች የሚያስፈልጋቸውን የውጭ ምንዛሪ ለማግኘት በባንኮች ምዝገባ ለማካሄድ ሲፈልጉ ክልከላ ሲደረግባቸው ጉዳዩን ለብሄራዊ ባንክ ማመልከት የሚችሉ መሆኑን የገለፁት ምክትል ገዢው፤ይሁንና ምንዛሬ ጠያቂው የንግድ ማህበረሰብ ምዝገባውን ሲከለከል “ለምን?” ብሎ መብቱን  ከመጠየቅ ይልቅ፤ ምንም አይነት እንቅስቃሴ ሳያደርግ አርፎ የሚቀመጥበት ሁኔታ መኖሩን በማመልከት ወቀሳቸውን ሰንዝረዋል።

 

ነጋዴዎች ከባንኮች የውጭ ምንዛሪን ለመጠየቅ ምዝገባ ለማካሄድ ሲፈልጉ ክልከላ በሚደረግበት ወቅት ጉዳዩን ለብሄራዊ ባንክ የማያመለክቱ መሆኑን የገለፁት ሀላፊው፤ እስከዛሬም ድረስ አንድም ነጋዴ መሰል ጥያቄን ለባንኩ ያላቀረበ መሆኑን አመልክተዋል።

 

ባንኩ በህግ በተሰጠው ስልጣንና ኃላፊነት መሰረትም ከመመሪያው ውጪ የሚከናወን የባንኮች የውጭ ምንዛሪ አፈቃቀድ ላይ  የሚሰጥ ማናቸውም ጥቆማ ካለ ብሄራዊ ባንኩ ወርቅ የመጣለት ያህል የሚቆጥረው መሆኑን ገልፀዋል።

 

ነጋዴው በዚህ ዙሪያ ያለውን መብቱንና ግዴታውን ለማወቅም በመጀመሪያ በብሄራዊ ባንክ ድረገፅ ላይ ያለውን የውጭ ምንዛሪ አፈቃቀድ መመሪያንም በሚገባ መመልከት ያለበት መሆኑንና በህጉ መሰረት መብቱን ማስከበር የሚችል መሆኑን ዶክተር ዮሃንስ ጨምረው አሳስበዋል።

 

 ዶክተር ዮሃንስ የውጭ ምንዛሪ ካለፈው ፍላጎት አንፃር አቅርቦቱ የማይመጣጠን መሆኑን በመግለፅ፤ ለዚህም የተለያዩ ምክንያቶች መኖራቸውን ገልፀዋል። ለዚህ አለመመጣጠን አንደኛው ችግር ሀገሪቱ ከጠቅላላ ዓመታዊ ምርቷ ውስጥ 40 በመቶ የሚሆነውን ለኢንቨስትመነት የምታውል መሆኗ እና የዚህም አብዛሃኛው የኢንቨስትመንት ግብአት ኢምፖርት መሆኑን እንደ ምክንያት አስቀምጠዋል።

 

ከዚህም በተጨማሪ ኤክስፖርቱ በታሰበው መልኩ አለመሄዱና እያሽቆለቆለም መምጣቱ ለውጭ ምንዛሪ ፍላጎትና አቅርቦት አለመመጣጠን ሌላኛው ምክንያት ተደርጎ የሚጠቀስ መሆኑን ዶክተር ዮሃንስ ጨምረው አመልክተዋል። በተለይ ኤክስፖርት በማድረግ የውጭ ምንዛሪ ያስገኛሉ ተብለው ሲጠበቁ የነበሩት በርካታ የማምረቻው የኢኮኖሚ ዘርፎች ወደ ኤክስፖርት ካለመግባታቸው ባሻገር ምርቶቻቸውን ወደ ውጭ በመላክ የውጭ ምንዛሪ ከማስገኘት ይልቅ የሀገር ውስጥ ገበያው ላይ ትኩረታቸውን ማደርጋቸው ሌላኛው ለውጭ ምንዛሪው ግኝት መውረድ ምክንያት ተደርጎ ተጠቅሷል።

 

በዚህ ዙሪያም ቀደም ሲል ምርቶቻቸውን ኤክስፖርት ለማድረግ ማበረታቻ ከወሰዱ በኋላ ወደ ውጪ የማይልኩትን ባለሀብቶች ለመቆጣጠር የተዘረጋ ጠበቅ  ያለ አሰራር ያልነበረ መሆኑ የተመለከተ ሲሆን፤ ይህንንም ችግር ለመፍታት የልማት ባንክ የአሰራር ማሻሻያ ሲሰራ አብሮ የተፈተሸ የመቆጣጠሪያ ስልት የተዘረጋ መሆኑ ተገልጿል።

 

ሌላኛው በተወያዮቹ የተነሳው ጥያቄ የዶላር የጥቁር ገበያ እየተስፋፋ መምጣት ጉዳይ ሲሆን፤ በዚህ ዙሪያም ምላሽ ተሰጥቶበታል። እንደ ዶክተር ዮሃንስ ገለፃ የጥቁር ገበያውን የውጭ ምንዛሪ ግብይት ማዳከምና መቆጣጠር የሚቻለው የሀገሪቱን የውጭ ምንዛሪ አቅርቦት በማሳደግና በቂ የውጭ ምንዛሪ አቅርቦት በገበያው ውስጥ እንዲኖር በማድረግ እንጂ በዚህ አሰራር ውስጥ የተሰማሩ ሰዎችን በማሳደድ አይደለም። 

እንቦጭ

Wednesday, 23 August 2017 12:46

 

እንደ መግቢያ

 

በተለምዶ water hyacinth (እንቦጭ) ተብሎ የሚጠራው ነው Eichhornia crassipes የአማዞን ተፋሰስ አካባቢ የውኃ ተክል ሲሆን በአብዛኛው በጣም ተፈጥሯዊ የሆነ ወረርሽኝ ነው ። እንቦጭን በፍጥነት ተስፋፊነቱን ምክንያት በማድረግ "100 of the world's worst invasive alien species" ይሉታል ። እንቦጭ መጤ አረም እንደመሆኑ መጠን በተለያዩ ሀገራት ስያሜውና ስነምህዳራዊ ስርጭቱ ይለያያል። ጥናቶች እንደሚያመለክቱት መነሻው የብራዚሉ አማዞን አካባቢ እንደሆነ ነው። “Holm et al., በ1977 'The world's worest weeds" በሚል ባሳተመው ጥናታዊ ፅሁፍ ውስጥ በወቅቱ አሜሪካን ጨምሮ ከ50 በላይ ሀገሮች በእንቦጭ ወረራ ተካሄዶባቸው እንደነበር ያትታል።


የቤልጂየም ቅኝ ግገዥወች በሩዋንዳ ይዞታቸውን ለማስዋብ እንዳመጡት የሚነገረው እንቦጭ በተፈጥሮ ወደ ታችኛው የቪክቶሪያ ሀይቅ ተፋሰስ አከባቢዎች እንደተዛመተና እኤአ በ1988 ጀምሮ በስፋት መታየት እንደጀመረ መዛግብት ያመለክታሉ። በ’ኛም ሀገር በ1965 ለመጀመሪያ ጊዜ በቆቃ ግድብና እና በአዋሽ ወንዝ ላይ ተገኝቷል። ከዚህ አልፎም በጋንቤላ ክልል ረግረጋማ ቦታወች ላይ ይስተዋላል።


እንቦጭ 10 እስከ 20 ሴሜ ርዝመት ያለው፣ ተንሳፋፊ፣ እስከ 5 ሴሜ ስፋት ያለው አበባ ያለውና ጥቅጥቅ ብሎ የሚንሰራፋ ተክል ነው። እንቦጭ ከ 10 እስከ 15 ሳምንት ውስጥ ሲያብብ፤ ዘሩ ደግሞ 15 እስከ 30 አመት በሴድመንት ውስጥ መቆየት ይችላል። ይሁንና አንዳንድ የእንቦጭ ዝርያወች ከ2 እስከ 5 ሜትር ርዝማኔ ሊኖራቸው ይችላል። እንቦጭ ከትሮፒካል እስከ ሞቃትና ዝናባማ አካባቢወች ውስጥ የመብቀል አቅም ያለው። በተለይም በቂ የፀሐይ ብርሃን (22.5 እስከ 35 ዲሴ.) እስከ 90 በመቶ የእርጥበት መጠን ያለበት አከባቢ በፍጥነት ለመዛመት አመች ነው።


በአንዳንድ ሀገሮች እንቦጭን ለሰው ሰራሽ አፀድ ማስዋቢያነት፣ ለወረቀትና ለጌጣጌጥ ስራ፣ ለሽቶና ኮስሞቲክስ፣ ለማዳበሪያና ለእንስሳት መኖ፣ ለአከባቢያው ጥበቃ (ለምሳሌ በካይ የሜታል ውህዶችን በስሩ አጠራቅሞ የመያዝ አቅም አለው) እንዲሁም ለሀይል አቅርቦት ይጠቀሙበታል። ይሁን እንጅ እንቦጭ ከጥቅሙ ጉዳቱ ያመዘነ እንደሆነ እዚሁ ጎረቤት ኬንያን አለፍ ካለም ካንቦድያና ጎረቤቶቿን መመልከት በቂ ነው።

 

እንቦጭ ጣና እንዴት ተከሰተ?


መጤ አረም እንደመሆኑ መጠን በማወቅም ሆነ ባለማወቅ ለጣና ምህዳር እንዲጋለጥ የተደረገ ይመስላል። ለምሳሌ በዙሪያው የተኮለኮሉት ሎጅና ሆቴሎች ለግቢያቸው ማስዋቢያነት ባለማወቅ ተጠቅመው ከሆነ ባንድም በሌላ መንገድ ወደ ጣና ምህዳር ለመግባት ቅርብ ነው። በሌላ በኩል አንድ ተንኮለኛ በተን አድርጎት ሊሆንም ይችላል ወይም ለምርምር የታሰበው እንቦጭ ከምርምር ተቋማቱ እንቦጭ ብሎ ወደ ጣና ገብቶ ሊሆን ይችላል። (ሁሉም ነገር ይቻላል በሚለው ከሎ ያምናል)!


ደረጀና ተባባሪ ተመራማሪዎች እኤአ በ2017 ባሳተሙት ጥናታቸው ላይ እንቦጭ ከ50 ሺህ ሄክታር በላይ የጣናን ሀይቅ እንደወረረውና ይህም አስደንጋጭ እንደሆነ ያትታሉ (Tewabe et al.2017)። በተለይ ለመጀመሪያ ጊዜ ከታየበት እኤአ ከ2011 አንስቶ መጠኑ እጅጉን እንደጨመረና ለቁጥጥርም አዳጋች እንደሆነ ጥናታቸው ይዳስሳል።

 

እንቦጭ እና ስነምህዳራዊ ጉዳቱ


በተለይ ለእንደኛ አይነቱ አብዛኻኛውን በእርሻ ለሚተዳደር ህዝብ እንዲሁም በተደጋጋሚ የድርቅና የዝናብ እጥረት ለሚፈትነን፤ በውኃ አካላት ላይ እንደ እንቦጭ አይነት መጤ አረም መከሰት ችግሩን በእንቅርት ላይ ጆሮ ደግፍ ያደርገዋል። እንቦጭ በተፈጥሮያዊ ይዘቱ ብዙ ቦታ እንደመሸፈኑ በጣና ውስጥ ያሉ የኦክስጅን፣ የናይትሬትና የአሞንያ መጠን ይቀንሳል። ይህም አሳን ጨምሮ ነባር የጣና ውስጥ ተክሎችን ያጠፋል። ለምሳሌ ጣና ውስጥ የነበረው ሳር ከጊዜ ወደ ጊዜ በእንቦጭ እየተሸፈነ ሲሆን በተለይ ለከብቶች መኖ ሲጠቀሙ የነበሩ የአክባቢው አርሶ አደሮች ላይ ብክነትን አስከትሏል። ከዚህ በላይ በትነት መልክ የውኃን መጠን እንዲቀንስ ያደርጋል። በተጨማሪም በዙሪያው ያሉ የእርሻ ማሳወችን፣ የመስኖና የሀይድሮ ፓወር ሲስተሞችን ያቃውሳል። በጣና ላይ የሚደረግ ትራንፖርትን ያስተጓጉላል። በዝናባ ወቅትም በቀላሉ መንቀሳቀስ ስለሚችል አከባቤያዊ ምህዳሩ ላይ ተፅዕኖ ያሳድራል።

 

እንቦጭን እንዴት መከላከል ይቻላል?


የእንቦጭ አረምን በሶስት ዋና መንገዶች መከላከል ይቻላል። እርግጥ የሚጠይቁት የመዋዕለ ንዋይና የእንቦጭ የስርጭት መጠን የማስወገድ አቅማቸውን ይወስነዋል።


Physical control: ይሄኛው አየነት በሰው ጉልበትና መካኒካል ማሽነሪወችን በመጠቀም የሚተገበር አይነት ነው። በተለይም አፋጣኝ እርምጃ መወሰድ ባለበት ጊዜ ማሽነሪወችን መጠቀም አዋጭና አስፈላጊ ነው። ነገር ግን የሚጠይቀው ኢንቨስትመንት፣ የተሰበሰበውን እንቦጭ መሰብሰብና ማስወገድ ለተግዳሮቱ ማነቆ ነው። ተግባር ላይ ከዋሉት ማሽነሪወች ውስጥ bucket cranes፣ draglines፣ vegetation shredder ይገኙበታል።


Chemical control: ሁሉተኛው አየነት የኬሚካል ርጭት ሲሆን፣ 2,4-D,glyphosateና diquat የተባሉ ኬሚካሎች ጥቅም ላይ ይውላሉ። በጀልባ ላይ በሚገጠም መርጫ ወይም በ አነስተኛ አውሮፕላን መርጨት ይቻላል። ነገር ግን የተርጩት ኬሚካሎች ድህረ ችግር መጠናትና መታሰብ አለበት።


Biological control: ይህም የተለያዩ ነፍሳትን እንቦጭ ላይ በመበተን ለምግብነት እንዲያውሉት እንዲሁም በተፈጥሮ የሚረጩት ኬሚካል እድገቱን እንዲገታና እንዲያመክነው በማድረግ ነው። ምን እንኳ በወጭ ረገድ ተመራጭ ቢያደርገውም ዘለግ ያለ ጊዜ መውሰዱ በፍጥነት እየተዛመተ ላለ እንቦጭ የማጥፋት አቅሙን ያሳንሰዋል።


ሲጠቃለል ሁሉም ተረባርቦ ጣናን መታደግ አለበት። በተለይ መንግስትና የእርሻና ውሃ ሃብት ሚኒስተር አፋጣኝ እርምጃ መውሰድ አለባቸው።


(ምንጭ፤ ከማኅበራዊ ድረ ገፅ የተወሰደ)

 

 

የታክስ ውሳኔ ቅሬታ አጣሪ የሥራ ክፍል ለማቋቋምና አሰራሩን ለመወሰን የወጣ መመሪያ ቁጥር 127/2009

 

ታክስ ከፋዮች በታክስ ውሳኔ ላይ ያላቸውን ቅሬታ ማቅረብ የሚችሉበት ተደራሽነት ያለው በአግባቡ ተደራጀ እና የተቀላጠፈ ውሳኔ የሚሰጥ የታክስ የቅሬታ አጣሪ የሥራ ክፍል በማቋቋም ቅሬታ ለመፍታት የሚያስችል ስርዓት መዘርጋት አስፈላጊ ሆኖ በመገኘቱ፤

በታክስ ውሳኔ ላይ ቅሬታዎች የሚታዩበትን፣ የቅሬታ አቀራረብና ምርመራ፣ የውሳኔ ሃሳብ አቀራረብ፣ ውሳኔ አሰጣጥና ሥነ-ሥርዓት፣ የቅሬታ አጣሪ የሥራ ክፍል ሥልጣንና ተግባር የሚወሰን መመሪየ ማውጣት በማስፈለጉ፤

ባለሥልጣ በፌዴራል የታክስ አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 983/2008 አንቀጽ 55 ንዑስ አንቀጽ (1) እና (2) መሰረት ይህንን መመሪያ አውጥቷል።

 

ክፍል አንድ

ጠቅላላ ድንጋጌ

1.  አጭር ርዕስ

ይህ መመሪያ “የታክስ ውሳኔ ቅሬታ አጣሪ የሥራ ክፍልን ለማቋቋምና አሰራሩን ለመወሰን የወጣ መመሪያ ቁጥር 127/2009” ተብሎ ሊጠቀስ ይችላል።

2.  ትርጓሜ

የቃሉ አግባብ ሌላ ትርጉም የሚያሰጠው ካልሆነ በስተቀር ለዚህ መመሪያ አፈፃፀም

1.  “ባለሥልጣን” ማለት የኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን ነው፤

2.  “ታክስ ከፋይ” ማለት ታክስ የመክፈል ግዴታ ያለበት ሰው ሲሆን በፌዴራል የታክስ አስተዳደር አዋጅ አንቀጽ 2(41) በፊደል ተራ (ሀ)፣ (ለ) እና (ሐ) የተደነገጉትን ይጨምራል፤

3.  “ኃላፊ” ማለት የባለሥልጣኑ ዋና ዳይሬክተር ወይም ዋና ዳይሬክተሩ የወከለው ዘርፍ ኃላፊ ወይም የቅርንጫፍ ጽ/ቤት ሥራ አስኪያጅ ማለት ነው፤

4.  “የሥራ ክፍል” ማለት በባለሥልጣኑ ዋና መ/ቤት የፌዴራልና የአዲስ አበባ እንዲሁም በቅርንጫፍ ጽ/ቤቶች በአዋጁ አንቀጽ 55 (1) መሰረት የሚቋቋም የታክስ ጉዳዮች ቅሬታ አጣሪ ክፍል ነው፤

5.  “የውሳኔ ሃሳብ” ማለት ታክስ ከፋዮች በሚያቀርቡት ቅሬታ ላይ በቅሬታ አጣሪ የሥራ ክፍል ተጣርቶ ለዋና ዳይሬክተሩ ወይም ዋና ዳይሬክተሩ ለወከለው ኃላፊ የሚርብ የውሳኔ ሀሳብ ነው፤

6.  “የታክስ ውሳኔ” ማለት በአዋጁ አንቀጽ 2(34) ለታክስ ውሳኔ በተሰጠው ትርጉም ሥር በፊደል ተራ (ለ) ፣ (ሐ)፣ (መ)፣ (ሠ)፣ (ሰ) ወይም (ሸ) የተመለከቱት ናቸው፤

7.  “ቅሬታ” ማለት በታስ አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 983/2008 አንቀጽ 2(34) ለታክስ ውሳኔ በተሰጠው ትርጉም ስር በፊደል ተራ (ለ)፣ (ሐ)፣ (መ)፣ (ረ)፣ (ሰ) ወይም (ሸ) የተመለከተና በታስ ውሳኔ ላይ የሚቀርብ የታክስ ከፋዮች ቅሬታ ነው።

8.  “የታክስ ማስታወቂያ” ማለት በፌዴራል የታክስ አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 983/2008 አንቀጽ 2 ንኡስ አንቀጽ (35) በፊደል ተራ (ሀ)፣ (ለ)፣ (ሐ)፣ (መ)፣ (ሠ)፣ (ረ) እና (ሰ) የተሰጠው ትርጓሜ ይኖረዋል።

9.  “የታክስ ስሌት ማስታወቂያ” ማለት በፌዴራል የታክስ አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 983/2008 አንቀጽ 2 ንዑስ አንቀጽ (29) በፊደል ተራ (ሀ)፣ (ለ)፣ (ሐ)፣ (መ)፣ (ሠ)፣ (ረ)፣ እና (ሰ) የተሰጠው ትርጓሜ ይኖረዋል።

10. “የቅሬታ ማስታወቂያ” ማለት በታክስ ውሳኔ ላይ የሚቀርብ የታክስ ከፋዩ የቅሬታ ማመልከቻና ሌሎች ደጋፊ ሰነዶች ናቸው፤

11. “የታክስ ይግባኝ ኮሚሽን” ማለት በፌዴራል የታክስ አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 983/2008 አንቀጽ 86 ንዑስ አንቀጽ (1) የተቋቋመው ይግባኝ በሚባባቸው የታክስ ውሳኔዎች ላይ ይግባኝ የሚሰማ የታክስ ይግባኝ ኮሚሽን ነው፤

12. “አዋጅ” ማለት የፌዴራል የታክስ አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 983/2008 ነው፤

13. በዚህ መመሪያ ውስጥ ያሉ ሌሎች ቃላትና ሀረጎች በታክስ ህግ የተሰጣቸው ትርጉም ይይዛል።

 

3.  የተፈፃሚነት ወሰን

ይህ መመሪያ በፌዴራል የታክስ አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 983/2008 መሰረት በታክስ ውሳኔዎች ላይ በሚቀርቡ ቅሬታዎች ላይ ተፈፃሚ ይሆናል።

 

ክፍል ሁለት

የታክስ ውሳኔ ቅሬታ አጣሪ የሥራ ክፍልን ማቋቋምና ማደራጀት

4.  ቅሬታ አጣሪ የሥራ ክፍልን ስለማቋቋም

ባለሥልጣኑ በታክስ ውሳኔ ላይ የሚርቡ ቅሬታዎችን አጣርቶ ውሳኔ ሀሳብ የሚያቀርብ የቅሬታ አጣሪ የሥራ ክፍል ያቋቁማል።

 

5.  የታክስ ቅሬታ አጣሪ የሥራ ክፍል አደረጃጀት

1.  የታክስ ውሳኔ ቅሬታ አጣሪ የሥራ ክፍል፣

ሀ. የታክስ ውሳኔ ቅሬታ አጣሪ የሥራ ክፍል የጽ/ቤት ኃላፊ፣

ለ. የታክስ ውሳኔ ቅሬታ አጣሪ ባለሙያዎች፣

ሐ. ታክስ ቅሬታ አጣሪ የሥራ ክፍሉ ፀሐፊ፤

መ. የሪከርድ ሥራ አመራር ሁለገብ ባለሙያ፤

ሠ. የጽህፈት ቤት ረዳት እና እንደ አስፈላጊነቱ ሌሎች ሠራተኞች ይኖበታል።

2.  የታክስ ውሳኔ ቅሬታ አጣሪ የሥራ ክፍል በዋና መ/ቤትና በቅርንጫፍ ጽ/ቤቶች እንደ አስፈላጊነቱ አንድና ከአንድ በላይ ሊደራጅ ይችላል፤

 

6.  ተጠሪነት

1.  በዋና መሥሪያ ቤት የሚቋቋመው የታክስ ቅሬታ አጣሪ የሥራ ክፍል ተጠሪነቱ ለዋና ዳይሬክተሩ ወይም ዋና ዳይሬክተሩ ለወከለው ኃላፊ ይሆናል፤

2.  በቅርንጫፍ ጽ/ቤቶች የሚቋቋመው የታክስ ውሳኔ ቅሬታ አጣሪ የሥራ ክፍል ተጠሪነቱ ለቅርንጫፍ ጽ/ቤቱ ዋና ሥራ አስኪያጅ ይሆናል፤

 

7.  የታክስ ውሳኔ ቅሬታ አጣሪ የሥራ ክፍል ሠራተኞች አመዳደብ

1.  የሥራ ክፍሉ ሠራተኞች በዋናው መ/ቤት በዋና ዳይሬክተር እና በቅርንጫፍ ጽ/ቤት በማኔጅመንት አካል የሚመደቡ ይሆናል፤

2.  በክፍሉ የተመደቡ ሠራተኞች ወይም የሥራ ክፍሉ ጽ/ቤት ኃላፊ ከአቅም በላይ በሆነ አስገዳጅ ምክንያት በሥራ ቦታ በማይገኝበት ጊዜ የሚመለከተው ኃላፊ በጊዜያዊነት ሊተካ ይችላል፤

 

ክፍል ሦስት

የታክስ ቅሬታ አጣሪ የሥራ ክፍል ተግባርና ኃላፊነት

8.  የሥራ ክፍሉ ሥልጣን

 

ክፍሉ የሚመረምራቸውን ጉዳዮች በተመለከተ፤

1.  በታክስ ውሳኔ ላይ ቅሬታ ያለው ታክስ ከፋይ የታክስ የውሳኔ ማስታወቂያ በደረሰው በ21 (ሃያ አንድ) ቀናት ውስጥ በውሳኔው ላይ በጽሑፍ የሚያቀርበውን የቅሬታ ማስታወቂያ ማመልከቻና ደጋፊ ሰነዶችን ተቀብሎ ይመረምራል፤

2.  ባለሥልጣን የውሳኔ ማስታወቂያዎች እና የታክስ ስሌቶች በኤሌክትሮኒክስ ዘዴ በሚቀርብበት ጊዜ በባለሥልጣን የተፈቀደ ሰነድ መሆኑን በማረጋገጥ ይቀበላል፤

3.  የሥራ ክፍሉ የቅሬታ ማስታወቂያ የቀረበበትን የታክስ ውሳኔ በሙሉ ወይም በከፊል ለመቀበል፣ ውድቅ ለማድረግ፣ ለማሻሻል የሚያስችል የውሳኔ ሃሳብ የማቅረብ ሥልጣን አለው፤

4.  በዚሁ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (3) የተደነገገው እንደተጠበቀ ሆኖ ቅሬታ ቀረበበት የታክስ ውሳኔ በተሻሻለው የታክስ ስሌት ላይ ከሆነ የመጀመሪያውን የታክስ ስሌት በመለወጥ፣ በመቀነስ ወይም በተደረገ ማሻሻያ ላይ ብቻ በመመርመር የውሳኔ ሃሳብ ያቀርባል፤

5.  በዚሁ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (1) መሰረት በታክስ ከፋዩ የቀረበ ቅሬታ ማስታወቂያ ማመልከቻ በአግባቡ እንደቀረበ ተቆጥሮ በክፍሉ ተቀባይነት የሚኖረው፤

ሀ. የቅሬታ ማመልከቻው ታስ ከፋዩ የታክስ ውሳኔውን የሚቃወምበት ምክንያቶች፣ ታክስ ከፋዩ ውሳኔውን ለማስተካከል ሊደረጉ ይገባል ብሎ የሚያምንባቸውን ማሻሻያዎች እና እነዚህን ማሻሻያዎች ማድረግ አስፈላጊ የሆነበትን ምክንያት በትክክል የሚገልጽ ከሆነ፤

ለ. ቅሬታውን ከታክስ ስሌት ጋር የተገናኘ ከሆነ ታክስ ከፋዩ በታክስ ስሌቱ መሠረት መከፈል ያለበትን እና ተቋውሞ ያላቀረበበትን ታክስ የከፈለ እና ስለመክፈሉም ማስረጃ ማቅረብ የሚል ከሆነ፤

ሐ. በታክስ ውሳኔው ላይ ቅሬታ ቢኖረውም ታክሱን ከፍሎ ቅሬታውን ማቅረብ የመረጠ ከሆነ የተወሰነበትን ታክስ በመክፈል ስለመክፈሉ ማስረጃ ካቀረበ ነው፤

6.  የሥራ ክፍሉ የቀረበው የታክስ ውሳኔ ቅሬታ ማመልከቻ በአግባቡ አልቀረበም ብሎ ካመነ ቅሬታውን አለመቀበል የሚችል ሲሆን ቅሬታውን ያልተቀበለበትን ምክንያት ለታክስ ከፋዩ ወዲያውኑ በጽሁፍ ምላሽ ይሰጣል፤

7.  በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (6) የተደነገገው እንደተጠበቀ ሆኖ ታክስ ከፋዩ የቅሬታ ማቅረቢያው ጊዜ ካለፈ ቅሬታውን ማቅረብ ይችል የነበረው የታክስ ውሳኔ ማስታወቂያው በደረሰው በ21 (ሃያ አንድ) ቀናት ውስጥ ወይም በታክስ ውሳኔ ላይ የቅሬታ ማቅረቢያ ጊዜ እንዲራዘምለት ጠይቆ የተራዘመለት መሆኑን ተገልጾ የፅሑፍ ማስታወቂያ በደረሰው በ10 (በአስር) ቀናት መሆኑን የሚያሳስብ ምላሽ በጽሑፍ ይሰጣል፤

8.  የሥራ በክፍሉ የቅሬታ ማቅረቢያ ጊዜ መቆጠር የሚጀምረው የታክስ ውሳኔ ማስታወቂያ ለግብር ከፋዩ በጽሑፍ ከደረሰው ከሚቀጥለው የሥራ ቀን ጀምሮ እንዲሁም 21ኛ ቀን እሁድ ወይም ብሔራዊ በዓል ከሆነ በሚቀጥለው የሥራ ቀን ጀምሮ ይሆናል፣

9.  የሥራ ክፍሉ ለሥራው አስፈላጊ የሆኑ ሰነዶችንና ማስረጃዎችን አቅርቦ ያያል ወይም እንዲቀርቡለት ያዛል፣ ቅሬታ አቅራቢው ቀርቦ እንዲያስረዳ ምስክሮችና ባለሙያዎች ጠርቶ ይጠይቃል ወይም ማብራሪያ እንዲቀርቡ ያደርጋል፣ ቅሬታው ላይ ውሳኔ የሰጠው የሥራ ኃላፊና ባለሙያ በጽሑፍ ወይም በግንባር ቀርበው መልስ እንዲሰጡ የማድረግ ሥልጣን አለው፤

10.የቀረበው ቅሬታ ሲመረመር በታክስ ስሌት የተመለከተው የታክስ መጠን ሊጨምር ይገባዋል የሚል እምነት የሥራ ክፍሉ ሲኖረው፤ የታክስ ስሌቱ ለሚመለከተው አካል ተመልሶ እንደገና እንዲታይ ለኃላፊው የውሳኔ ሀሳብ ያቀርባል፤

11.የሚቀርቡ የታክስ ውሳኔ ቅሬታዎችን ከመቀበልና አፋጣኝ ምላሽ እንዲያገኝ ከማድረግ በተጨማሪ ቅሬታዎችን ከምንጩ ለማድረቅ በተደጋጋሚ የሚቀርቡ ቅሬታዎች መነሻን መሰረት በማድረግ የትንተና ሪፖርት ያዘጋጅል፤ ጥናት ይጠናል፣ የህግ እና የአሰራር ማሻሻያ የውሳኔ ሀሳብ ለኃላፊው ያቀርባል፤

12. የሥራ ክፍሉ በቀረበው የታክስ ውሳኔ ቅሬታ ላይ የተወሰነው ውሳኔ ለቅሬታ አቅራቢ በጽሁፍ እንዲደርሰው ያደርጋል፤ በታክስ ስሌት ላይ የቀረበ ቅሬታ ከሆነ ስሌቱን እንዲሻሻል ያደርጋል ይከታተላል፣ እንዲሁም ውሳኔውን ለማስፈፀም አስፈላጊ የሆኑትን እርምጃዎች ከኃላፊ ጋር በመሆን እንዲወሰድ ያደርጋል።  

 

9.  የባለሥልጣኑ ዋና መሥሪያ ቤት የታክስ ውሳኔ ቅሬታ አጣሪ የሥራ ክፍል ሥልጣን፤

1.  ቅሬታ አቅራቢው የፌዴራል ከፍተኛ ግብር ከፋይ ከሆነ የተወሰነበት እና ለቅሬታ ወይም አቤቱታ መነሻ የሆነው የግብር እና ታክስ መጠን ወለድ እና መቀጫን ጨምሮ ከብር 100,000,000 (አንድ መቶ ሚሊዮን) በላይ ከሆነ፤

2.  ቅሬታ አቅራቢው የፌዴራል መካከለኛ ግብር ከፋይ ከሆነ የተወሰነበት እና ለቅሬታ ወይም አቤቱታ መነሻ የሆነው የግብር እና ታክስ መጠን ወለድ እና መቀጫን ጨምሮ ከብር 50,000,000 (ሃምሳ ሚሊዮን) በላይ ከሆነ፤

3.  ቅሬታ አቅራቢው የአዲስ አበባ ከፍተኛ ግብር ከፋይ ከሆነ የተወሰነበት እና ለቅሬታ ወይም ለአቤቱታ መነሻ የሆነው የግብር እና ታክስ መጠን ወለድና መቀጫን ጨምሮ ከብር 50,000,000 (ሃምሳ ሚሊዮን) በላይ ከሆነ፤

4.  ቅሬታ አቅራቢው የአዲስ አበባ መካከለኛ ቁጥር 1 እና 2 ፣ የመርካቶ ቁጥር 1 እና 2 ቅርንጫፍ ጽ/ቤቶች ግብር ከፋይ ከሆነ የተወሰነበት እና ለቅሬታ ወይም አቤቱታ መነሻ የሆነው የግብር እና ታክስ መጠን ወለድ እና መቀጫን ጨምሮ ከብር 25,000,000 (ሃያ አምስት ሚሊዮን) በላይ ከሆነ፤

5.  ቅሬታ አቅራቢው የአዲስ አበባ አነስተኛ ግብር ከፋይ ከሆነ የተወሰነበት እና ለቅሬታ ወይም አቤቱታ መነሻ የሆነው የግብር እና ታስ መጠን ወለድን እና መቀጫን ጨምሮ ከብር 5,000,000 (አምስተ ሚሊዮን) በላይ ከሆነ የሥራ ክፍሉ ቅሬታዎችን ተቀብሎ በመመርመር የውሳኔ ሀሳብ ያቀርባል።

 

10. የቅርንጫፍ ጽ/ቤት የታክስ ውሳኔ ቅሬታ አጣሪ የሥራ ክፍል ሥልጣን፤

የቅርንጫፍ ጽ/ቤት የታስ ውሳኔ ቅሬታ አጣሪ የሥራ ክፍል በዚህ መመሪያ አንቀጽ (9) ለዋናው መሥሪያ ቤት ቅሬታ አጣሪ የስራ ክፍል ከተሰጡት ሥልጣን በታች የሚርቡ ቅሬታዎችን ተቀብሎ በመመርመር የወሳኔ ሀሳብ ያቀርባል።

 

11. የታክስ ውሳኔ ቅሬታ አጣሪ ሥራ ክፍል ጽ/ቤት ኃላፊ ተግባርና ኃላፊነት

1.  የሥራ ክፍሉ የጽ/ቤት ኃላፊ የሥራ ክፍሉን ዕቅድ ያዘጋጃል፣ ባለሙያዎችን ይመራል፣ ያስተባብራል፣ ጽ/ቤቱ ከሰው ኃይል እና በቁሳቁስ እንዲሟላ ያደርጋል፤

2.  የሥራ ክፍሉ በሚያደርገው የቅሬታ ማጣራት ሂደት ከቅሬታው ጋር ተያያዥነት ያላቸው መረጃዎችና ማስረጃዎች ከሚመለከታቸው አካላት እንዲቀርቡለት ትዕዛዝ ይሰታል፣ የህግ ወይም የአሰራር ሥርዓት ማብራሪያ የሚያስፈልገው ከሆነ ማብራሪያ እንዲሰጥበት ያደርጋል፤

3.  በማጣራት ሂደት ላይ የሚገኙ ጉዳዮችን በሚመለከት ወይም ከታክስ አወሳሰን ጋር በቀጥታ ወይም ቀጥታ ባልሆነ መንገድ ግንኙነት ያላቸውን ማናቸውም አካላት መጥራት ሲያስፈልገው በጽሑፍ ወይም በቃል ለመጥራት የሚያስችል ትዕዛዝ ያስተላልፋል፤

4.  በሥራ ክፍሉ ተጣርቶ የቀረበ የውሳኔ ሀሳብ በቃለ ጉባኤ በማስደገፍ ለኃላፊው ያቀርባል፤

5.  የሥራ ክፍሉን ባለሙያዎችና ሠራተኞች የሥራ አፈፃፀም ይመዝናል፣ የክፍሉ አፈፃፀም ሪፖርት ለቅርብ የሥራ ኃላፊው እና ሪፖርቱ ሊደርሳቸው የሚገባ ሌሎች አካላት በወቅቱ እንዲላክ ያደርጋል፤

6.  ለኃላፊው ቀርቦ የተወሰነ ውሳኔ ለቅሬታ አቅራቢው፣ ቅሬታው ለሚመለከተው ቅርንጫፍ ጽ/ቤት ወይም የሥራ ሂደት እንዲሁም ለሚመለከታቸው አካላት በሙሉ በመሸኛ ደብዳቤ የሥራ ክፍሉን የስብሰባ ቃለ ጉባኤ ጨምሮ እንዲደርሳቸው ያደርጋል፤ አፈፃፀሙን በመከታተል ውሳኔው ተፈፃሚ እንዲሆን ያደርጋል።

7.  የሥራ ክፍሉ ሠራተኞች በማናቸውም ምክንያት ሲጓደሉ አዲስ እንዲመደብ ለሚመለከተው ኃላፊ ያሳውቃል፤

8.  ለሥራ ክፍሉ የሚቀርቡ ቅሬታዎችን በማደራጀት ጥናትና ንተና በማድረግ የችግሩ መነሻና የመፍትሔ ሃሳብ ያካተተ ሪፖርት ለኃላፊ ያቀርባል፤

9.  የቅሬታ አቀባበልና አፈታተን ለማፋጠን የሚያስችሉ አሰራሮችን ከሥራ ክፍሉ ባለሙያዎች ጋር በመሆን ይቀርፃል፣ የሥራ ክፍሉን መልካም ተሞክሮ ቀምሮ ያሰፋል፤

10.ሌሎች ከሥራ ክፍሉ ጋር ተያያዥ የሆኑ ተግባራትን ያከናውናል፤

 

12.     የታክስ ውሳኔ ቅሬታ አጣሪ የሥራ ክፍሉ ፀሐፊ ተግባርና ኃላፊነት

1.  በግብርና ታክስ ውሳኔ ላይ ለሥራ ክፍሉ የሚቀርቡ ቅሬታዎችን በቅሬታ ማቅረቢያ የጊዜ ገደብ መቅረባቸውን በማረጋገጥ ይቀበላል፤

2.  ከጽ/ቤቱ ኃላፊ ጋር በመመካከር የስብሰባ አጀንዳ ያዘጋጃል፤ የስብሰባ ቃለ ጉባኤ ይይዛል፤

3.  በውሳኔ አሰጣጥ ሂደት በቀጥታ ይሳተፋል፣ ድምጽ ይሰጣል፤

4.  የቀረቡ ቅሬታዎችን በቅሬታ አቅራቢዎቹ ስም በተከፈቱ ማህደሮች መዝግቦ ይይዛል፤

5.  የጽ/ቤት ኃላፊው የሰጠውን አመራር በመፈፀም እና የተዘጋጁ ሪፖርቶች ወጪ በማድረግ አፈፃፀማቸውን ይከታተላል፤

6.  ቅሬታ የቀረበበት ጉዳይ ተጨማሪ ማስረጃ መሰባሰቡን ይከታተላልነ፣ ደብዳቤዎች በወቅቱ እንዲደርሱ ያደርጋል፣ ቅሬታ አቅራቢዎችና ቅሬታ የቀረበበት አካል በቀረበው ጉዳይ እንዲያስረዳ ቀጠሮ ይሰጣል ይከታተላል፤

7.  የውሳኔ ሀሳብ ረቂቅ በማዘጋጀት ተፈርሞ ለኃላፊ በዕለቱ እንዲደርስ ያደርጋል፤ ከኃላፊው ጋር በመመካከር ውሳኔው ለቅሬታ አቅራቢና ቅሬታው ለቀረበበት አካል እንዲደርስ ያደርጋል፣ አፈፃፀሙን ይከታተላል፤

8.  የኃላፊው ውሳኔ እና የውሳኔው ግልባጭ ለሚመለከታቸው አካላት በአስቸኳይ እንዲደርስ ያደርጋል፣ አፈፃፀሙን ይከታተላል፤

9.  የአፈፃፀም ሪፖርት በወቅቱ ተዘጋጅቶ በጽህፈት ቤት ኃላፊው ተፈርሞ ለሚመለከታቸው አካላት በሪፖርት ማቅረቢያ ጊዜ ገደብ እንዲርስ ያደርጋል፤

10. በታክስ ውሳኔ ላይ ቅሬታ ያቀረበው ግለሰብ ወይም ድርጅት ቅሬታው እየታየ መሆኑን በቅሬታ አቅራቢው ሲጠየቅ እንደአስፈላጊነቱ ለሚመለከታቸው አካላት በጽሁፍ ይገልፃል።

11. በክፍሉ ጽ/ቤት ኃላፊ የሚሰጡ ሌሎች ሥራዎችን ያከናውናል፤

 

13.     የዋና ዳይሬክተር ወይም በዋና ዳይሬክተር የተወከለው ሰው ኃላፊነት

1.  የቅሬታ ማቅረቢያ ጊዜው ከማለፉ በፊት ታክስ ከፋዩ በታክስ ውሳኔ ላይ የቅሬታ ማስታወቂያ የማቅረቢያ ጊዜ እንዲራዘምለት ለኃላፊው በጽሑፍ ማመልከቻ ካቀረበ የቅሬታ ማቅረቢያ ጊዜውን ለተጨማሪ አስር ቀናት ማራዘም ይችላል፤

2.  በዚሁ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (1) የተደነገገው ቢኖርም የቅሬታ ማቅረቢያ ጊዜው ሊራዘም የሚችለው ቅሬታ አቅራቢው ቅሬታውን በጊዜ ገደቡ ማቅረብ ያልቻለው በራሱ ባልሆነ ወይም እና ከአቅም በላይ በሆነ ምክንያት ሲሆን ነው፤

3.  ለዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (2) አፈፃፀም በራሱ ያልሆነ ወይም እና ከአቅም በላይ የሆነ ምክንያት ተደርጎ የሚወሰደው በአገር ውስጥ ወይም የሥራ አድራሻው በሚገኝበት ክልል (ከተማ) አለመኖር እና በአሳማኝ ምክንያት ለመመለስ ያለመቻል፣ በጽኑ ህመም፣ በሕግ ቁጥጥር ስር መዋል፣ በጦርነት፣ በመሬት መንቀጥቀጥ፣ በጎርፍ አደጋ፣ በወረርሽኝ፣ በእሳት ቃጠሎ እና በመሳሰሉ የሰው እና የተፈጥሮ አደጋ እና እራሱ ወይም የቅርብ ቤተሰብ በህይወት መለየት እና የመሳሰሉ ምክንያቶች ናቸው።

4.  ኃላፊው በታክስ ውሳኔ ቅሬታ አጣሪ የሥራ ክፍል የቀረበውን የውሳኔ ሃሳብ ይመረምራል፣ የቀረበውን ቅሬታ በሙሉ ወይም በከፊል በመቀበል ወይም ውድቅ በማድረግ ወይም በማሻሻል ውሳኔ ይሰጣል። ውሳኔው በፌዴራል ታክስ አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 983/2008 አንቀጽ 53 ንዑስ ቁጥር (4) መሠረት “በቅሬታ ላይ እንደተሰጠ ውሳኔ” ይቆጠራል፤

5.  ኃላፊው ታክስ ከፋዩ ቅሬታ ካቀረበበት ቀን ጀምሮ ባሉት 180 / አንድ መቶ ሰማንያ/ ቀናት ውስጥ አቅራቢው ውሳኔ እንዲያገኝ የመከታተልና የማረጋገጥ ኃላፊነት አለበት፤

6.  የውሳኔ ሀሳቡ የቀረበለት ኃላፊ የቀረበለትን የውሳኔ ሀሳብ ሊሽር፣ ሊያፀድቅ፣ ሊያሻሽል ወይም በውሳኔ ሀሳቡ መታየት አለባቸው የሚላቸውን በመግልፅ ተጨማሪ ማጣራት እንዲደረግ ለሥራ ክፍሉ መመለስ ይችላል።

 

14.     የታክስ ውሳኔ ቅሬታ አጣሪ ሥራ ክፍል አጠቃላይ ኃላፊነትና ተጠያቂነት

1.  የታክስ ውሳኔ ቅሬታ አጣሪ የሥራ ክፍሉ የቀረበለትን ቅሬታ በህጉና በማስረጃ ላይ በመመስረት በተፋጠነ መልኩ ግልጽ፣ ፍትሐዊ፣ በሕግ የተደገፈ የውሳኔ ሃሳብ የማቅረብ ኃላፊነት አለበት፤

2.  የታክስ ውሳኔ ቅሬታ አጣሪ የሥራ ክፍሉ የሰነዶች ሚስጥራዊነቱ በአግባቡ መጠበቅ፣ አደራጅቶ የመያዝ፣ ሪፖርቶችን ለሚመለከታቸው አካላት በጊዜ ገደቡ የማቅረብ ግዴታ አለበት፤

3.  የሥራ ክፍሉ ሥራ በማይበዛበት ጊዜ ኃላፊ የሚሰጠውን ተጨማሪ ስራዎች ያከናውናል፣ ለሥራ ክፍሉ ባለሙያዎች በዕቅድ የሚመራ ሥራን የማይጎዳ የፈቃድ አሰጣጥ አሰራር ይተገብራል፤

4.  ኃላፊው የተሰጠው ውሳኔ ለታክስ ከፋዩ በጽሑፍ ያሳውቃል፣ የሥራ ክፍሉ የስብሰባ ቃሉ ጉባኤ እንዲደርሰው ያደርጋል፤ በታክስ ስሌት ላይ የቀረበ ከሆነ የታክስ ስሌቱን ማሻሻልን ጨምሮ ውሳኔውን ለማስፈፀም አስፈላጊ የሆኑትን እርምጃዎች ይወስዳል፤

5.  ኃላፊው በቅሬታው ላይ የሚሰጠው የውሳኔ ማስታወቂያ የጉዳዩን ዋና ፍሬ ነገሮች ግኝቶች እና ለውሳኔው መሰረት የሆኑትን ምክንያቶች እንዲሁም በውሳኔው ካልተስማማ ለታክስ ይግባኝ ኮሚሽን ይግባኝ ማቅረብ እንደሚቻል የሚገልፅ መግለጫ ማካተት አለበት፤

6.  የሥራ ክፍሉ ሠራተኞች በሥነ- ምግባር እና በሠራተኛ አስተዳደር ደንብ መሠረት ኃላፊነታቸውንና ግዴታቸውን በአግባቡ እየተወጡ እንደሆነ እንዲሁም የሥራ ክፍሉ ሥራ በአግባቡ መከናወኑን የማረጋገጥ ኃላፊነት አለበት፤

7.  የሥራ ክፍሉ የተጣለበትን ኃላፊነት ባለመወጣት ጥፋት ሰርቶ ቢገኝ አግባብ ባለው ህግ ተጠያቂ ይሆናል።

 

15.     የታክስ ውሳኔ ቅሬታ አጣሪ ሥራ ክፍል የውሳኔ ሀሳብ አቀራረብ እና የውሳኔ አሰጣጥ ሥነ ሥርዓት፡-

1.  በእያንዳንዱ የታክስ ውሳኔ ቅሬታ በሚሰማበት ጊዜ ከክፍሉ አባላት ሁለት ሶስተኛው ከተገኙ ምልዓተ ጉባኤ እንደተሟላ ይቆጠራል፤

2.  በተሟላ ምልዓተ ጉባኤ በአብዛኛው የተደገፈው የታክስ ውሳኔ ቅሬታ አጣሪ ክፍሉ ሃሳብ ሲሆን ድምጹ እኩል በኩል የተከፈለ እንደሆነ የሥራ ክፍሉ ጽ/ቤት ኃላፊ የተደገፈ ሃሳብ የታክስ ውሳኔ ቅሬታ አጣሪ ክፍሉ የውሳኔ ሀሳብ ይሆናል፤

3.  በዋና መሥሪያ ቤት እና በቅርንጫፍ ጽህፈት ቤት የሚቋቋመው ቅሬታ አጣሪ የሥራ ክፍል ኃላፊ ቅሬታውን በአግባቡ በማጣራት የውሳኔ ሀሳብ ያቀርባል፤

4.  የሥራ ክፍሉ የውሳኔ ሀሳብ የሚባለው በተሟላ ምልዓተ ጉባኤ በአብዛኛው አባላት የተደገፈው የውሳኔ ሀሳብ የሥራ ክፍሉ የውሳኔ ሀሳብ ሲሆን በውሳኔ አሰጣጥ ድምፁ እኩል በእኩል የተከፈለ እንደሆነ በሥራ ክፍሉ ጽ/ቤት ኃላፊ የተደገፈው ሀሳብ የሥራ ክፍሉ የውሳኔ ሀሳብ ይሆናል፤

5.  በዚሁ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (4) የተደነገገው እንደተጠበቀ ሆኖ በውሳኔ አሰጣቱ በአብዛኛው የተለየ ሀሳብ ያለው አባል የተለየበትን ውሳኔ በቃለ ጉኤ እንዲመዘገብለት ይደረጋል። የሥራ ክፍሉ የውሳኔ ሀሳብ ቃለ ጉባኤ በስብሰባው የተገኙ እና በውሳኔ የተስማሙ አባላት በፊርማ ያረጋግጣሉ፤

6.  በሥራ ክፍሉ የሚቀርበው የውሳኔ ሀሳብ በኃላፊ ሲጸድቅ የሥራ ክፍሉ የመጨረሻ ውሳኔ ይሆናል፤

 

16.     የታክስ ውሳኔ ቅሬታ አጣሪ የሥራ ክፍል የውሳኔ ሀሳብ ይዘት፣

1.  የታክስ ውሳኔ ቅሬታ አጣሪ የሥራ ክፍል በታክስ አስተዳደር አዋጅ አንቀጽ 54 መሰረት የቀረበለትን ቅሬታ በመመርመር የሚያቀርበው የውሳኔ ሀሳብ፤

ሀ. ቅሬታውን በጥልቀት ሲመረምር የለያቸውን ጭብጦችና የደረሰባቸውን ግኝቶች፣ ያሰባሰባቸውን፣ ያገናዘባቸውን ወይም የተመለከታቸውን ዝርዝር ማስረጃዎች (ሰነዶች)፣ አስቀርቦ ያነጋግራቸውንና የጠየቃቸውን ሰዎች አስተያየትና ፍሬ ጉዳዮች፣

ለ. በቅሬታ አቅራቢ የቀረበው ቅሬታ ተቀባይነት ያገኘ መሆኑን ወይም አለመሆኑን፣ ቅሬታው ድጋፍ ያገኘው በሙሉ ወይም በከፊል ስለመሆኑ፤

ሐ. በተሰጠው ውሳኔ በሥራ ክፍሉ ሠራተኞች መካከል ልዩነት ካለ ይህንኑ ማካተት ይኖርበታል፤

 

ክፍል አራት

የታክስ ውሳኔ ቅሬታ አቅራቢ ግዴታዎች እና የቅሬታ አቀራረብ ሥርዓት

17.     የታክስ ውሳኔ ቅሬታ ስለማቅረብ

ማንኛውም ታክስ ከፋይ በታክስ አስተዳደር አዋጁ አንቀጽ 2(34) በፊደል ተራ (ለ)፣ (ሐ)፣ (መ)፣ (ሠ)፣ (ረ) ፣ (ሰ) ወይም (ሸ) በተመለከቱ የታክስ ውሳኔ ላይ ቅሬታ ካለው እና በዚህ መመሪያ አንቀጽ (18) የተመለከቱትን ግዴታዎች ካሟላ በታክስ ውሳኔዎች ላይ ቅሬታ ማስታወቂያ ማቅረብ ይችላል፤

 

18.     የታክስ ውሳኔ ቅሬታ አቅራቢ ግዴታዎች

1.  የታክስ ውሳኔ ቅሬታ አቅራቢው በታክስ አስተዳደር አዋጁ አንቀጽ 2(34) በፊደል ተራ (ለ)፣ (ሐ)፣ (መ)፣ (ሠ)፣ (ረ)፣ (ሰ) ወይም (ሸ) በተደነገጉት መሰረት በታክስ ውሳኔ ላይ ቅሬታ ካለው የታክስ ውሳኔ በጽሑፍ በተሰጠው በ21 (ሃያ አንድ) የሥራ ቀናት ውስጥ የቅሬታ ማስታወቂያውን ለክፍሉ ማቅረብ አለበት፤

2.  የታክስ ውሳኔ ቅሬታ አቅራቢው የሚቀርበው ቅሬታ በታክስ ስሌት ማሻሻያ ላይ ከሆነ በመጀመሪያው የታክስ ስሌት በመለወጥ፣ በመቀነስ ወይም በዚህ ላይ በተደረገ ማሻሻያ ላይ ከሆነ በመጀመሪያው የቅሬታ ማመልከቻ ማቅረብ አለበት፤

3.  የታክስ ውሳኔ ቅሬታ አቅራቢው የሚቀርበው ቅሬታ ባልተስማማበት የታክስ ስሌት ማስታወቂያ ላይ እንጂ በተስማማበት የታክስ ስሌት ማስታወቂያ ላይ ቅሬታ ማቅረብ እንደማይችል የመገንዘብ፤

4.  የታክስ ውሳኔ ቅሬታ አቅራቢው በታክስ ከፋዩ የሚቀርበው ቅሬታ በዚሁ መመሪያ የተደነገጉ ቅድመ ሁኔታዎች አሟልቶ የመቅረብ ግዴታ አለበት።

 

19.     የታክስ ውሳኔ የቅሬታ ማስታወቂያው ይዘት

1.  የቅሬታው ማስታወቂያ የቅሬታውን ፍሬ ነገር እና ምክንያቶች መያዝ አለበት፤

2.  የቅሬታ አቅራቢው ስምና አድራሻ፣ ቀን፣ ቅሬታ የቀረበበት ጉዳይ፣ ውሳኔው የተሰጠበትን ቀን፣ ውሳኔ ሰጪው ቅርንጫፍ ጽ/ቤትና የስራ ሂደት ስም ማካተት አለበት፤

3.  ቅሬታ አቅራቢው የንግድ ፈቃድ፣ የግብር ከፋይ መለያ ቁጥር፣ የምስክር ወረቀት፣ እንዲሁም ጉዳዩ በታክስ ወኪሉ የሚቀርብ ከሆነ የወኪሉ ፈቃድ፣ ቅሬታ አቅራቢ ውክልና የሰጠበት ማስረጃ ለተጨማሪ እሴት ታክስ የተመዘገበ ከሆነ የምዝገባ የምስክር ወረቀት ማቅረብ አለበት፤

4.  የቀረበውን ቅሬታ የሚያስረዱ አግባብ ያላቸው ሌሎች የሰነድ ማስረጃዎች ከቅሬታ ማስታወቂያው ጋር በአባሪነት ማቅረብ ይኖርበታል።

 

20.     የታክስ ውሳኔ ቅሬታ ማስታወቂያ የሚቀርብበት ቀንና አቀራረብ

1.  የቅሬታ ማስታወቂያ የቀረበበት ቀን የሚባለው ለዋና መ/ቤት ወይም ለቅርንጫፍ ጽ/ቤት በሪከርድ ሥራ አመራር የሥራ ክፍል በኩል ገቢ ተደርጎ የሚቀርብ ሲሆን ቅሬታው ተቀባይነት አገኘ የሚባለው የክፍሉ ባለሙያ ፀሐፊ ፈርሞ የተቀበለበት ቀን ነው።

2.  የቅሬታ ማስታወቂያ በዚህ መመሪያ አንቀጽ (18) መሠረት ቅሬታውን ቅሬታ አቅራቢው ድርጅት፣ ግለሰብ ወይም በሚወክለው የታክስ ወኪል ተፈርሞ መቅረብ አለበት፤

 

21.     የጊዜ ገደብ

1.  በታክስ ውሳኔ ላይ ታክስ ከፋዩ ላቀረበው ቅሬታ ባለሥልጣን ቅሬታው ከቀረበበት ቀን ጀምሮ ባሉት 180 (አንድመቶ ሰማንያ) ቀናት ውስጥ ለቅሬታው ውሳኔ መስጠት አለበት፤

2.  በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀፅ (1) በተቀመጠው የጊዜ ገደብ ባለሥልጣኑ ውሳኔ ካልሰጠ ቅሬታ አቅራቢው የጊዜ ገደቡ ከተጠናቀቀበት ቀን ጀምሮ በ30 ቀናት ውስጥ ይግባኙን ለታክስ ይግባኝ ኮሚሽን ማቅረብ ይችላል።

 

ክፍል አምስት

ልዩ ልዩ ድንጋጌዎች

22.     የማስረዳት ኃላፊነት

ከታክስ ውሳኔ ጋር በተያያዘ በሚቀርብ ማንኛውም ቅሬታ በሚደረግ የክርክር ሂደት ትክክል አለመሆኑን የማስረዳት ኃላፊነት የቅሬታ አቅራቢው ነው።

 

23.     የተሻሩና ተፈፃሚነት የሌላቸው ህጎች

1.  የኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን የአቤቱታ አጣሪ ኮሚቴ ማቋቋሚያና የአሰራር መመሪያ ቁጥር 91/2006 እና 

2.  የኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን የአቤቱታ አጣሪ ኮሚቴ ማቋቋሚያና የአሰራር መመሪያ ቁጥር 91/2006ን ለማሻሻል የወጣው መመሪያ ቁጥር 113/2008 ተሸሯል።

3.  ቀደም ሲል የነበሩ አሰራሮችና ልምዶች ይህን መመሪያ የሚቃረኑ ከሆኑ ተፈፃሚነት አይኖራቸውም።

 

24.     የመሸጋገሪያ ድንጋጌዎች

ይህ መመሪያ ከመውጣቱ በፊት የቀረቡ እና ውሳኔ ያላገኙ ቅሬታዎች በዚህ መመሪያ መሰረት ውሳኔ እንዲያገኙ ይደረጋል።

 

25.     መመሪያው የሚፀናበት ጊዜ

ይህ መመሪያ ከሐምሌ 01 ቀን 2009 ዓ.ም ጀምሮ በሥራ ላይ ይውላል።


መንግሥታዊ የሥራ ኃላፊነትን በብቃት መወጣት ዘርፍ

1.    ዶ/ር መስፍን አርአያ (ለብዙ ዓመታት የዐማኑኤል ሆስፒታል ሜዲካል ዳይሬክተር ሆነው ያገለገሉ የአእምሮ ሕክምና ባለሞያ)

2.    አቶ ገመቹ ዲቢሶ (ዋናው ኦዲተር)

3.    አቶ ማቴዎስ አስፋው (የአዲስ አበባ ፕላን ኮሚሽን ኮሚሽነር)

ሚዲያና ጋዜጠኛነት

1.  እሸቴ አሰፋ (የሸገር ጋዜጠኛ)

2.  ንጉሤ አክሊሉ (ለብዙ ዓመታት በኢትዮጵያ ሬዲዮ ያገለገለና በአሁኑ ሰዓት የአሜሪካ ድምጽ ጋዜጠኛ)

3.  ሸገር ሬዲዮ ጣቢያ

ማኅበራዊ ጥናት

1.  ኤመሪተስ ፕሮፌሰር ባሕሩ ዘውዴ

2.  ዶ/ር የራስ ወርቅ አድማሴ

3.  ፕሮፌሰር ካሣሁን ብርሃኑ

ለኢትዮጵያ መልካም የሠሩ የውጭ ሀገር ዜጎች

1.   ቦብ ጌልዶፍ

2.   ዶ/ር ካትሪን ሐምሊን

3.   ፕሮፌሰር  ጃኮብሽናይደር

ቅርስ፣ ባሕልና ቱሪዝም

1.  ጉዞ አድዋ

2.  አቶ ገብረ ኢየሱስ

3.  የደብረ ማርቆስ ዩኒቨርሲቲ ቤተ መዛግብት ማዕከል

         

ሳይንስ

1.      ዶ/ር ቦጋለ ሰሎሞን (የካንሰር ስፔሻሊስት)

2.      ሎሬት ዶክተር ለገሠ ወልደ ዮሐንስ (ከዶክተር አክሊሉ ለማ ጋር በመሆን የብልሐርዚያን መድኃኒት ያገኙ)

3.      ኤመሪተስ ፕሮፌሰር ንጉሤ ተበጀ (በአአዩ፣ ተባባሪ ፕሮፌሰር)

ኪነ ጥበብ (በቴአትር ዘርፍ)

1.  ተስፋዬ ገሠሠ

2.  ጌትነት እንየው

3.  ዓለማየሁ ታደሰ

   

ንግድና የሥራ ፈጠራ

1.  ኢንጅነር ጸደቀ ይሁኔ (የፊሊን ስቶን ባለቤት)

2.  አቶ ሰሎሞን ሙሉጌታ (የእሹሩሩ ባለቤት)

3.  ሸዋ ዳቦ (ለ60 ዓመታት በዱቄትና ዳቦ ዘርፍ የሠራ ተቋም)

መምህርነት

1.      መ/ር ፈቃደ ደጀኔ (ከ1970 ዓም ጀምሮ በመምህርነት በመርሐ ቤቴና አርሲ ያስተማሩ፤ በገጠር ትምህርት ቤት ያሠሩ፣ ልጆችን እየረዱ የሚያስተምሩ)

2.      መ/ር ሰሎሞን ጸደቀ (በወሎ ቦረና፣ ጋሞጎፋ፣ ደብረ ማርቆስ፣ ወለጋ፣ ጉራጌ ዞን ከ1973 ዓም ጀምሮ የሠሩ፤ በገጠር ትምህርት ቤቶችን ያሠሩ፣ ለገጠሩ ሕዝብ የልማት ተቋማትን ያስገነቡ፣ ትምህርታቸው የሚያቋርጡ ተማሪዎች የሚረዱበትን መንገድ የፈጠሩ)

3.      አቶ ማሞ ከበደ ሸንቁጥ (የታወቁ የትምህርት ባለሞያ፣ በተለይም ደግሞ በጎልማሶች ትምህርት ላይ ለውጥ ያመጡ)

በጎ አድራጎት

1.  መቅደስ ዘለለው (የተቀናጀ የቤተሰብ አገልግሎት ድርጅት(IFSO) መሥራችና መሪ)

2.  ዳዊት ኃይሉ (የውዳሴ ዲያግኖስቲክ ማዕከል ባለቤት፤ ለብዙ ችግረኛ ሕሙማን በነጻና በሚችሉት ክፍያ አገልግሎት የሚሰጥ)

3.  ሰሎሞን ይልማ (በደብረ ዘይት ከተማ ችግረኞችን በመርዳት የሚታወቅ ወጣት)¾

ቁጥሮች

Wednesday, 23 August 2017 12:33

 

 

19                የኢትዮጵያ አየር መንገድ ለግዢ ያዘዛቸው ኤርባስ ኤ350-900 አውሮፕላኖች

 

4                 የኢትዮጵያ አየር መንገድ ለግዢ ያዘዛቸው ቦይንግ 787-9 አውሮፕላኖች

 

60                የኢትዮጵያ አየር መንገድ ለግዢ ያዘዛቸው አጠቃላይ የአውሮፕላን ብዛት።

 

                        ምንጭ - የኢትዮጵያ አየር መንገድ

Page 7 of 180

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us