You are here:መነሻ ገፅ»arts»news admin - Sendek NewsPaper
news admin

news admin

 

የዓለም የፕሬስ ነጻነት ቀን በየዓመቱ ሜይ 3 ቀን ይከበራል። በዚህ መሠረት በሀገራችንም በዛሬው ዕለት (ሚያዚያ 25 ቀን 2009 ዓ.ም) የዓለም የፕሬስ ነጻነት ቀን ታስቦ ይውላል። ይህ ቀን የነጻነት ቀን ነው። በኢትዮጵያ ሕገመንግሥት የአመለካከትና ሃሳብን በነጻ የመያዝና የመግለጽ ነጻነት ተረጋግጧል። ይህ ነጻነት ገደቦች የሚደረጉበት በሕገመንግሥቱ ላይ በግልጽ በተደነገጉ ሁኔታዎች ብቻ ነው። የወጣቶች ደህንነት፣ የሰውን ክብርና መልካም ስም ለመጠበቅ ሲባል እንዲሁም የጦርነት ቅስቀሳዎች፣ ሰብዓዊ ክብርን የሚነኩ የአደባባይ መግለጫዎችን ለመከላከል ሲባል ገደቦች ሊደረጉ ይችላሉ። ከዚህ በስተቀር ሃሳብን በነፃ የመግለፅ ነፃነት የሕግ ድጋፍ የተደረገለት ነው።

ፕሬስ በሙሉ አቅሙ እንዲንቀሳቀስ እንዲያድግ፣ እንዲፋፋ በመረጃ መበልጸግ አለበት። ፕሬስ ተልዕኮውን በፍጥነትና በጥራት እንዲወጣ በመረጃ መታገዝ የግድና ወሳኝ ነው። የመረጃ ነጻነት ጉዳይ በሕገመንግሥቱ የተደነገገ ነው። በተጨማሪም የመገናኛ ብዙሃን የመረጃ ነጻነት አዋጅ 590/2000 የመረጃ ነጻነትን በሕግ ደንግጓል። በተግባር ግን መረጃ የማግኘት ነጻነት በኢትዮጵያ የተረጋገጠ ነው ብሎ መውሰድ አይቻልም። በሕገመንግሥት ጭምር የተረጋገጠን ነጻነት አስፈጻሚው አካል እያከበረ አይደለም።

ጠቅላይ ሚኒስትሩ በተለያዩ የፕሬስ መግለጫዎች ላይ የግል ጋዜጦችን የማሳተፍ በጎ ጅምር እያሳዩ መሆናቸው በጥሩ ጎኑ የሚወሰድ ቢሆንም በአንጻሩ ጥቂት የማይባሉ በሚኒስትር ደረጃ ጭምር የተቀመጡ ባለስልጣናት አሁን ድረስ የግል ጋዜጦችን የሚሸሹ፣ ለግል ጋዜጦችም በር የሚዘጉ፣ የግሉን ፕሬስ በመርገምና በመኮነን የሚረኩ መሆናቸው አነጋጋሪ ነው። በተዋረድም ወደታች ሲመጣ ተመሳሳይ ችግሮች የሚታዩ መሆኑ የፕሬስ ሥራን አዳጋች አድርጎታል። በዚህም ምክንያት የአገሪቱን ሕገመንግሥት አክብረው የማስከበር ታላቅ ኃላፊነት ያለባቸው ተቋማትና ባለስልጣናት ኃላፊነታቸውን በአግባቡ ባለመወጣታቸው ምክንያት በዚህ የመረጃ ዘመን ከ20 ዓመታት ቆይታ በኋላም ስለመረጃ ነጻነትና አስፈላጊነት ለማስረዳት የምንታትር ምስኪን ዜጎች ለመሆን ተገደናል። በተለይ በመንግሥታዊ ተቋማት መረጃ ማግኘት መብት፣ መስጠት ደግሞ ግዴታ መሆኑ ጭራሽኑ ተዘንግቶ ልመና ሆኗል። በዚህ ረገድ አስፈጻሚው አካል በጥልቀት ራሱን ፈትሾ ተገቢውን ቁርጠኛ እርምጃ ሊወስድና ፕሬሱን ሊያግዘው ይገባል።

ሌላው ፕሬሱ በሰው ኃይልና በፋይናንስ እንዲጠናከር መንግስታዊ ማስታወቂያዎች ፍትሐዊ በሆነ መንገድ እንዲያገኝ መደረግ አለበት። ይህ መሆኑ ፕሬሱ በፋይናንስ ተጠናክሮ ብቃት ያለው የሰው ኃይል እንዲያገኝና መረጃ የመስጠት ስራውን ለማጠናከር ትልቅ እገዛ ይኖረዋል። በዚህም ረገድ በመንግሥት የተያዙ ዕቅዶች በፍጥነት ወደመሬት እንዲወርዱና እንዲተገበሩ የአብዛኛው ፕሬስ ፍላጎት ነው።

መዲናችን የአፍሪካ መዲናም ጭምር እንደመሆንዋ ደረጃውን የጠበቀ የህትመት ተቋም እንዲኖር አሁንም መንግሥት በዘርፉ የተሰማሩ አላካትን በማስተባበር የበኩሉን እገዛ ሊያደርግ ይገባል።

እናም የዓለም አቀፉን የፕሬስ ነጻነት ቀን ስናስብ የሚመለከታቸው ወገኖች ሁሉ በፕሬሱ ላይ የተጋረጡ ችግሮች ለመፍታት ቁርጠኛ አቋም በመያዝ፣ የችግሩም ብቻ ሳይሆን የመፍትሄው አካል ለመሆን ቃል በመግባት ጭምር ሊሆን ይገባል።¾

በይርጋ አበበ

ኅዳር 9 ቀን 2009 ዓም በጥይት ተደብድቦ የተገደሉት በሰሜን ወሎ ዞን አርጎባ ልዩ ወረዳ ፖሊስ ጽ/ቤት ኃላፊ የነበሩት ኢንስፔክተር አንተነህ ተስፋዬ የግድያ ወንጀል ተጣርቶ እልባት አለመሰጠቱ እንዳሳሰባቸው ቤተሰቦቹ ለሰንደቅ ጋዜጣ ተናገሩ።

የኢንስፔክተር አንተነህ ተስፋዬ ወንድም የሆኑት አቶ ሀይሌ ተስፋዬ ለሰንደቅ ጋዜጣ በሰጡት አስተያየታቸው ወንድማቸው የተገደሉት በጥይት ተደብድበው መሆኑን ገልጸው ግድያው የተካሄደው በቢሯቸው መደበኛ ስራቸውን እያከናወኑ በነበረበት ወቅት መሆኑን ተናግረዋል። “ከወንድሜ ግድያ ጀርባ በተለይም አንድ የወረዳው ከፍተኛ አመራር አባል እና የክልል ምክር ቤት አባል የሆኑ ግለሰብ እጃቸው አለበት” ያሉት አቶ አንተነህ “በተለይ የክልል ምክር ቤት አባሉ በህዝብ ተጠልለው ፀረ ህዝብ ስራ መስራታቸውን በፖሊስ ተጣርቶ ከክልል ምክር ቤት አባልነታቸው ያለመከሰስ መብታቸው ተነስቶ ለፍርድ እንዲቀርቡ ለክልሉ ምክር ቤት አፈጉባኤ ይርሳው ታምሬ ቢቀርብላቸውም ለምክር ቤቱ አለማቅረባቸው አሳዝኖናል” ሲሉ ተናግረዋል።

ወንጀሉን የፈጸሙት አንዳንድ ተጠርጣሪዎች በህግ ቁጥጥር ስር ውለው ምርመራ እየተካሄደባቸው መሆኑን የገለጹት የሟች ወንድም “የወንድሜ ግድያ ውስብስብነት ባለው መንገድ የተፈጸመ ነው። ምክንያቱም በመንግስት ውስጥ ሆነው የራሳቸውን የግል ጥቅም ለማሳደድ በሚጥሩ ሰዎች የተፈጸመ ሲሆን በልዩ ወረዳው ያለውን የሃይማኖት አክራሪነት የሚመሩት ከወንድሜ ጋር ተደጋጋሚ ግጭት ሲያካሂዱ ነበር። ለዚህም ነው ወንጀሉ ውስብስብ ነው ያልኩህ” በማለት ገልጸዋል።

ስማቸው እንዳይገለጽ የፈለጉ አንድ የልዩ ወረዳው የመንግስት ኃላፊ በበኩላቸው “ግድያው ሲፈጸም በቦታው ነበርኩ” ሲሉ ለሰንደቅ ጋዜጣ ተናግረዋል። ከግድያው ጀርባ ወንጀሉን ያቀነባበሩት የመንግስት ኃላፊዎች ናቸው ለሚባለው የሟች ቤተሰቦች ቅሬታ የሚያውቁት ካለ ተብለው የተጠየቁት አስተያየት ሰጪው “በማስረጃ ደረጃ ባይኖርም ካለው ሁኔታ እና በመረጃ ደረጃ መናገር የምችለው የሟች ኢንስፔክተር አንተነህ ቤተሰቦች ጥርጣሬ መሰረት ያለው ነው” ብለዋል።

አስተያየት ሰጪው አያይዘውም የፖሊስ አዛዡ በተገደሉበት ወቅት ከህዝቡ ተቃውሞ መነሳቱን ገልጸው ጉዳዩ ተጣርቶ በፍጥነት እልባት እንዲሰጠውም ጥያቄ ቀርቦ እነደነበር አስታውሰዋል። በአማራ ክልል ምክር ቤት የልዩ ወረዳው ተወካይ የሆኑት ሼህ የሱፍም ያለመከሰስ መብታቸው እነዲነሳና ለህግ እንዲቀርቡ የተደረገው ጥረት ለክልል ምክር ቤት አፈ ጉባኤ መቅረቡን ተናግረዋል። በወረዳው ተደጋጋሚ ፖለቲካዊ ግጭቶች እንደሚነሱ የገለጹት ኃላፊው “የግጭቱ ምክንያትም የሀይማኖት አክራሪነት መሆኑንና ይህንም ሟች ኢንስፔክተር አንተነህ በተደጋጋሚ በዚህ ወንጀል ይሳተፉ የነበሩ ሀይሎች ጋር ተደጋጋሚ ግጭት ውስጥ ይገባ ነበር” ሲሉ ተናግረዋል።

ለተነሱት ቅሬታዎች መልስ እንዲሰጡን ለአማራ ክልል ምክር ቤት አፈጉባኤ ይርሳው ታምሬ ደጋግመን ብንደውልም ስልካቸው ሊሰራልን ባለመቻሉ መልሳቸውን ማካተት አልቻልንም።¾

ጅማ

Wednesday, 03 May 2017 12:21

 

በይርጋ አበበ

ጅማ የምትገኘው የጊቤ ካኬን ወንዝ ከደቡባዊ-ምዕራብ ወደ ሰሜናዊ-ምሥራቅ ተከትሎ ባለው ረጅምና ጠባብ መሬት ላይ ነው። እሷም ወደ ጊቤ የሚገቡ ብዙ ትናንሽ ወንዞች በሚመነጩባቸው ተራራዎች ስለተከበበችና ውሃም እንደልቧ ስለምታገኝ በኢትዮጵያ ውስጥ ካሉ በጣም ለም ከሆኑ ቦታዎች አንዷ ናት። የተንሰላሰሉትም ተራራ ጫፎች ለዘመናት በቆየ ጥቅጥቅ ባለ ደን ተሸፍነዋል። አየሩ በቂ ርጥበት ያለውና የማይለዋወጥ በመሆኑ በኢትዮጵያ ተራራዎች ደቡባዊ-ምዕራብ፣ ማለትም በከፋ አካባቢ ብቻ የሚበቅለውን ቡና እንኳ ለማልማት ምቹ ነው። ድንቅ የሆነው የተፈጥሮ ሁኔታ ጅማን ከኢትዮጵያ ውስጥ ካሉ ብዙ ሕዝብ ከሚኖርባቸውና ከምርታማ ባታዎች አንዷ ሲያደርጋት፣ ሀብታም ለሆኑ በአካባቢዋ ላሉ አገሮች አማካይ በመሆኗ ደግሞ የንግድ ማዕከል ሆናለች። ከጅማና ጐረቤቶቿ ከሆኑት ከከፋ፣ ከኩሎ፣ ከኰንታና ከሊሙ የሚገኙትን ቡና፣ ዝባድ፣ የዝሆን ጥርስ፣ ማር፣ ሰም፣ እህልና ፈረስ ከባህር ማዶ በሚመጡ ጨርቃ ጨርቅ፣ የጦር መሣሪያና ዶቃ ለመለወጥ አረቦች፣ ሐበሾችና ኦሮሞዎች ወደዚህ ይጐርፋሉ። እነኝህም ውድ ዕቃዎች በጎጃምና በትግራይ በኩል አድርገው ወደ ምፅዋ ወይም በሐረር በኩል አድርገው ሕንድ ውቅያኖስ ዳር ወደሚገኝ አንድ ወደብ ይላካሉ።

***          ***          ***

ዳሩ ግን ከንግድና ከእጅ ጥበብ ጋር አብሮ የባሪያ ንግድና የእስልምና ሃይማኖት መስፋፋታቸው በጣም ያሳዝናል። ዙፋን ላይ ያለው ሥርወ መንግሥትም ሆነ መላው ሕዝብ የእስልምና ሃይማኖት ጽኑ ተከታዮች ከሆኑ ይኸው ሦስት ምዕተ ዓመታት አልፏቸዋል።

***          ***          ***

የጅማ ሕዝብ ባለፀጋ በመሆኑ ሃብቴን አጣለሁ ብሎ ስለሚፈራ የተዋጊነት ወኔው ሁልጊዜም ዝቅተኛ ነው፤ ስለዚህም ኃይለኛ ለሆኑት ጎረቤቶቹ ማለትም መጀመሪያ ለከፋው ንጉሥ፣ ከዚያም ለጎጃሙ ንጉሥ፣ በመጨረሻም ከ1878 ዓ.ም ጀምሮ ለንጉሥ ምኒልክ እንደገበረ ነው። በአሁኑ ጊዜ ጅማ በውስጥ አስተዳደር ረገድ ራሷን የቻለች ሆና ለንጉሠ ነገሥቱ መንግሥት ግብር የመክፈልና ለአገሪቱ ጠቅላላ የሆኑ ሕጎችን የማክበር ግዴታ አለባት። የበላይ ዳኝነትና የሞት ቅጣት የመፍረድ ሥልጣን ያለው የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት ነው።

ዐፄ ምኑልክ ባሪያ ሲሸጥ የተገኘ በሞት እንዲቀጣ በመደንገግ የባሪያ ንግድን ከከለከሉ በኋላ ጅማ ከዚህ ንግድ ዋና ማዕከሎች አንዷ በመሆኗ በብልጽግናዋ ላይ ትልቅ ጉዳት ደርሷል። እንደዚሁም በፊት በጅማ ውስጥ በጣም ተስፋፍቶ የነበረውን በቅጣት መልክ ወንጀለኞችን ባሪያ የማድረግ ልማድንም ንጉሠ ነገሥቱ አስቀርተዋል። ወንጀል ሠርተው የተፈረደባቸው ሰዎች የንጉሡ ንብረት በመሆን በቀላሉ የማይገመት ገቢ ያስገቡለት ነበር። አሁን ግን የጦር ምርኮኞች እንኳ እስከ ሰባት ዓመት ብቻ አገልግለው ነፃ ይሆናሉ። እነኝህ በጎ መንፈስ ያላቸው ሕጎች በመደንገጋቸው ባርነት ከነጭራሹ የጠፋ ሊመስል ይችላል። ዳሩ ግን ያለውን ተጨባጭ ሁኔታ ካየን የባሪያ ልጆችና የልጅ ልጅ ልጆች አሁንም ቢሆን የእኛ ገበሬዎች በገባርነት ዘመን ይገኙበት በነበረው የጥገኝነት ሁኔታ ይገኛሉ። የሚኖሩትም በንጉሦቹ መሬት ላይ ሲሆን፣ በወር ስምንት ቀን ለእነሱ ከመሥራታቸውም ሌላ የተቀረውንም አብዛኛውን ጊዜ የሚያሳልፉት ለጭቃ ሹሙ አገልግሎት በመስጠት ነው። አንዳንድ የድሮ ባሮች በንጉሡ ግቢ ውስጥ ሥራ ቤት ሆነው ያገለግላሉ።

የጅማ ርዕሰ ብሔር የካኬ ዘር የሆነውና ዙፋኑን ከአባቱ ከአባ ዱላ የወረሰው አባ ጅፋር ነው። በአባ ዱላ ዘመን ጅማ በከፋ ሥር የምትገኝ ጥገኛ የንጉሥ መንግሥት ነበረች። አባ ጅፋር ከነገሠ በኋላ ጅማ በመጀመሪያ የጎጃሙ ከዚያም ከዛሬ ስምንት ዓመት በፊት የሸዋው ንጉሥ የምኒልክ ገባር ሆነች። ጅማ የምኒልክ ገባር ከሆነች ከሁለት ዓመታት በኋላ አባ ጅፋር የሐበሻ ወታደሮችን እያባበለ በማስኮብለል ሠራዊቱን ለማጠናከር በመሞከሩ ዐፄ ምኒልክ ለሁለት ዓመታት አንኮበር ላይ አሰሩት። አባ ጅፋር የእሥራት ጊዜውን ሲጨርስ ዐፄ ምኒልክ መልሰው ዙፋኑ ላይ ያስቀመጡት ሲሆን፤ እሱም ይህን ዓይነት ጥሩ ትምህርት ካገኘ በኋላ በጣም ታዛዥና ግብሩን በጥንቃቄ የሚከፍል ገባር ሆነ።

ከዐፄ ምኒልክ ሠራዊት ጋር /አሌክሳንደር ብላቶቪች፤ ትርጉም በአምባቸው ከበደ/¾

 

 

ሙሉጌታ በላይ (በማናቸውም ፍ/ቤት የሕግ አማካሪና ጠበቃ)

 

ሁሉም ሰው ባዮሎጂካዊ አባት አለው። ሁሉም ሰው ግን ህጋዊ አባት ላይኖረው ይችላል። ይህ አረፍተ ነገር በብዙዎቻችሁ ጭንቅላት እንዴ! የሚል ግርምት እንደሚያጭር እገምታለሁ። በተለይ ሁሉም ልጅ እኩል ነው ልጆች አባትና እናታቸውን የማወቅ ሕገ መንግሥታዊ መብት አላችሁ የሚለው አነጋገር አብዝቶ ከመሰማቱ የተነሳ በሕግ አባት የሌለው ልጅ ሊኖር ይችላል ብሎ መገመት ሩቅ ሊሆን ይችላል በቀጣዩ ጽሑፍ በመግቢያዬ የገለፅኩት ሀሳብ ምን ያህል እውነት እንደሆነ ለማሳየት እታትራለሁ።
በሕገ መንግሥቱ አንቀፅ 36(1)(ሐ) ላይ ለህፃናት ከተደነገጉላቸው መሠረታዊ መብቶች አንዱ ህፃናት እናት አባታቸውን የማወቅ የእነሱንም ክትትልና እንክብካቤ ማግኘት ነው። ታዲያ ይህ ጥያቄ ተግባራዊ ምላሽ ሊያገኝ የሚችለው በየክልሎቹ የቤተሰብ ሕግና በፌደራሉ የተሻሻለው የቤተሰብ ሕግ መሠረት ነው። ይሁን እንጂ በነዚህ የቤተሰብ ሕጎች ላይ ሁሉም ልጆች እናታቸውን እንጂ አባታቸውን ለማወቅ አልታደሉም የዚህ ጽሑፍ ማጠንጠኛም እነዚህ በሕግ አባታቸውን ለማወቅ ማወቅ አይደለም በሕግ አባት የሌላቸው ልጆች በእንዴት አይነት ሁኔታ የተወለዱ ልጆች ናቸው? እጣፋንታቸውስ ምንድን ነው የሚለውን ሀሳብ መፈተሽ ነው። በተለይም ከእውነትነቱ ይልቅ በእምነትነቱ ይበልጥ የሚገለፀው የአባትነት ጥያቄ በቤተሰብ ሕጉ እንዴት ይመለሳል? በተለይም ይህን ጥያቄ ከመመለስ በኋላ የሚከተሉትን ሌሎች የሕግ ጥያቄዎችን (ውርስ፣ ቀለብ…) ባግባቡ ለመመለስ ይዚህ ጥያቄ ምላሽ እጅግ አስፈላጊ ነው።


በሕግ የአንድ ልጅ አባት ማነው?


እንግዲህ የአንድን ልጅ አባትና እናት ለማወቅ በመጀመሪያ መመልከት ያለብን በተሻሻለው የቤተሰብ ሕግ ስለ እናትነትና አባትነት ስለማወቅ የተደነገገበትን የሕግ ክፍል በመመልከት ነው። በዚህ የሕግ ክፍል መሠረት የአንድን ልጅ አባት በሶስት የተለያዩ መንገዶች ማወቅ ይቻላል።

 

1. አባትን በሕግ ግምት ማወቅ (አንቀጽ 126)
እውነቱ ምንም ይሁን በመጀመሪያ የአንድ ልጅ አባት ነው የሚባለው ልጁ በጋብቻ ውስጥ የተፀነሰ ወይም የተወለደ ልጅ ከሆነ ባልየው ነው። ልጁ በጋብቻ አብረው በማይኖሩ ይልቁንስ እንዲሁ ከጋብቻ ውጭ እንደባልና ሚስት አብረው በሚኖሩ ሰዎች ግንኙነት ውስጥ የተፀነሰ ወይም የተወለደ እንደሆነ የልጁ አባት የሚባለው በዚህ ግንኙነት ከእናትየዋ ጋር አብሮ የሚኖረው ሰውዬ ነው።

2. ልጅነት ስለመቀበል (አንቀጽ 131)
ሁል ጊዜም ቢሆን የአንድን ልጅ አባት በተ.ቁ 1 በተገለፀው መንገድ ማወቅ አይችልም። በመሆኑም ልጅን በተ.ቁ 1 በተገለፀው የሕግ ግምት መነሻነት የልጁን አባት ማወቅ ያልተቻለ እንደሆነ በ2ተኛ ደረጃ የተቀመጠው መንገድ ልጁን ልጄ ነው ብሎ በሕጉ በተቀመጠው ስርኣት መሠረት የልጁን ልጅነት የሚቀበል ሰው የተገኘ እንደሆነ ነው። ይህም መንገድ ሁልጊዜም ቢሆን ልጁ አካለ መጠን ያልደረሰ እንደሆነ የእናትየዋን ይሁንታ ልጁ አካለ መጠን ደርሶም እንደሆነ የልጁን ይሁንታ ወይም አምኖ መቀበል ይጠይቃል።

3. አባትን በፍርድ ስለማወቅ (አንቀፅ 143)
የመጨረሻው የአንድ ልጅ አባትነት የሚታወቀው በፍርድ ሲሆን ይሄው በሕጉ ተቆጥረውና ተለይተው በታወቁ 5 ምክንያቶች ብቻ ፍ/ቤት በሚሰጠው የፍርድ ውሳኔ አባት ሊታወቅ ይችላል። እነዚህ ምክንያቶችም 1ኛ እናቲቱ ልጁ በተፀነሰበት ጊዜ ተደፍራ ተጠልፋ ከሆነ፣ 2ኛ አገባሻለሁ በሚል የተስፋ ቃል በተንኮል ድርጊት፣ ስልጣንን ያለአግባብ በመጠቀም ወይም በሌላ ተመሳሳይ መንገድ በእናቲቱ ላይ የማሳት ድርጊት ተፈፅሞባት ከሆነ፣ 3ኛ አባት ነው የተባለው ሰው በማያሻማ ሁኔታ አባትነቱ የሚያረጋግጥ ደብዳቤ ወይም ሌሎች ፅሁፎች ትቶ እንደሆነ፣ 4ኛ በሕግ የታወቀ ግንኙነት ሳይኖራቸው ለረዥም ጊዜ እናቲቱ ከአንድ ሰው ጋር ቀጣይነት ያለው የግብረ ሥጋ ግንኙነት ፈጽማ ከሆነ፣ 5ኛ አባት ነው የተባለው ሰው ልጁን በመንከባከብ ወይም በማሳደግ ተግባር ላይ የተሳተፈ ከሆነ ለፍርድ ቤት በሚቀርብ ክስ አማካኝነት ከፍ ሲል ከተገለፁት ምክንያቶች የአንዱን ምክንያት መኖር በማስረጃ በማረጋግጥ የልጁ አባት በፍርድ እንዲታወቅ ማድረግ ይቻላል።


ከዚህ ቀጥሎ የሚመጣው ጥያቄ ታዲያ በርግጥ ከፍ ሲል በተገለፁት ምክንያቶች ሁሉም ልጆች አባታቸውን ማወቅ ይችላሉ ወይም ለሁሉም ልጅ ከፍ ሲል በተቀመጡት መንገዶች አባት ሊገኝ ይችላል። እንግዲህ እዚህ ጋር ነው የጽሑፍ አርዕስት የሆነው አባት አልባው ልጅ የሚመጣው።

 

አባት አልባነት


በሕግ ከታወቁት ግንኙነት ውጪ ማለትም ከጋብቻ እና እንደ ባልና ሚስት አብሮ ከመኖር ግንኙነት ውጭ ልጆች መወለዳቸው በብዛት የምንመለከተው አጋጣሚ ነው። ሁሉም ልጅ ልጄ ነው የኔ ነው የሚለው አባት እንደማያገኝም ግልፅ ነው። በሕጉ በፍ/ቤት ክስ መሠረት በፍርድ አባትን ለማወቅም ሕጉ ክስ ለማቅረብ በቂ ናቸው በማለት የፈቀዳቸውን ምክንያቶችንም ለይቶ እና በቁጥር በ5 ብቻ ወስኖ አስቀምጧቸዋል። አባትነትን ለማረጋገጥ ከፍ ሲል ከተገለፁት ምክንያቶች ውጭ አባትነት ሊረጋገጥ እንደማይችል ሕጉ አባትነት ማወቂያ መንገዶች በማለት መንገዶቹን በደረጃ ጭምር በዝርዝር ማስቀመጡ፤ እነዚህ ምክንያቶችም ብቸኛ መንገዶች መሆናቸውን የአንቀፆቹ አቀራረፅ በራሱ አስረጅ ሲሆን ይህም መንገዶቹን በሚያሳዩት ድንጋጌዎች ስር "ከዚህ በላይ በተመለከተው ድንጋጌ የልጁ አባት ያልታወቀ እንደሆነ…" በሚል ሀረግ ስር ሶስቱም መንገዶች መቀመጣቸው በተለይም በቤተስብ ሕጉ አንቀፅ 145 ላይ አባትነት ከላይ ከተዘረዘሩ ምክንያቶች ውጭ በፍርድ ሊታወቅ አይችልም በማልት በግልፅ መደንገጉ ሲታይ ሕጉ አባትንት ማወቂያ ብሎ ከዘረዘራቸው ምክንያቶች ውጭ አባትንት ሊታወቅ የማይችል በተለይም አንዲት ሴት በሕግ ከሚታወቁት ግንኙነቶች ውጭ እንዲሁም በሕጉ ተዘርዝረው ከተቀመጡት አምስት ምክንቶች ውጭ አርግዛ ብትወልድ ለምሳሌ ሳትደፈር፣ ሳትታለል፣ ቀጣይ የሆነ የግብረ ስጋ ግንኙነት ከአንድ ሰው ጋር ሳይኖራት፣ የልጁን አባት ማን እንደሆነ የሚያረጋግጡ ፅሁፎች ሳይኖሩ፣ ልጁ ከተወለደ በኋላም ልጁን በመንከባከብ በማሳደግ ተግባር ላይ የሚሳተፍ ሰው ሳይኖር ልጅ ቢወለድ ይህ ልጅ በሕግ አባት የሌለው ልጅ ሆነ ማለት ነው። ለዚህ አይነተኛ ምሳሌ ሊሆን የሚችለው እናቲቱ በአንድ ቀን የፍቅር ግንኙነት ወይም አዳር ወይም ቀጣይ ተብሎ በማይገለፅ ግንኙነት ከአንድ ሰው ጋር በፈፀመችው የግብረ ስጋ ግንኙነት ምክንያት የተወለደ ልጅ ከፍ ሲል በገለፅኳቸው መንገዶች አባቱ ሊታወቅ አይችልም። በመሆኑም ሕጉ ለክቶ እና ለይቶ ባስቀመጣቸው አባትን የማወቂያ መንገዶች የዚህ ልጅ አባት አይታወቅም። በመሆኑም በሕግ ከሚታወቁት መንገዶች ውጭ ምናልባትም በሳይንሳዊ የምርመራ ዘዴ የልጁ ባዮሎጅካል አባት ሊታወቅ ይችላል እንጅ የልጁ ህጋዊ አባት ሊታወቅ አይችልም። በዚህ ግንኙነት የተወለደን ልጅ በተመለከተ ህጋዊ አባት እንጂ ባዮሎጅካል አባት መሆን ልጁን ከአባቱ ጋር አባትየውን ከልጁ ጋር በመብት እና በግዴታ ሊያስተሳስር የማይችል፣ በሕግ ፊት ትርጉም የሌለው ግንኙነት ነው። እዚህ ላይ ልብ ሊባል የሚገባው ግን ባዮሎጅካል አባት ህጋዊ አባት መሆን አይችልም እየተባለ ሳይሆን በዚህ ጉዳይ ባሎጅካል አባት መሆን ትርጉም የለውም ለማለት ብቻ ነው፤ ይህ አረፍተ ነገር እንዴት እውነት እንደሆነ በቀጣዩ አርአስት ስር ስለምንመለስበት ይበልጥ ግልፅ ይሆናል። ስለዚህ ምንም እንኳ ባዮሎጂካዊ በሆነው መንገድ ልጁን ያስገኘ አባት ቢኖርም በሕግ ከልጁ ጋር በመብትና በግዴታ የሚተሳሰር ህጋዊ አባት ግን አይኖርም። ለዚያ ነው ሁሉም ሰው ባዮሎጂካል አባት አለው ሁሉም ሰው ግን ህጋዊ አባት ላይኖረው ይችላል በሚል የተነሳ ነው።


በተለይም በተሻሻለው የቤተሰብ ሕግ አንቀፅ 107(1) ላይ ልጁ በጉዲፈቻ አማካኝነት አባት ካለገኘ ወይም የልጁን ልጅነት የሚቀበል ሰው ከሌለ በስተቀር በሕግ ከታወቁት ማለትም ከጋብቻና እንደ ባልና ሚስት አብሮ ከመኖር ግንኙነቶች ውጪ ባለ በሕግ እውቅና ካልተሰጣቸው ግንኙነቶች የተወለዱ ልጆች ከእናታቸው ጋር ካልሆነ በስተቀር ከሌላ ሰው ጋር ማናቸውም አይነት ህጋዊ ግንኙነት አይኖራቸውም በማለት በግልፅ ደንግጎ ይገኛል። ይህ ድንጋጌ ልጆች ሁሉ እኩል ናቸው እናት እና አባታቸው የማወቅ የነሱንም እንክብካቤ የማግኘት መብት አላቸው ከሚለው የሕገመንግስቱ አንቀፅ 36 አኳያ፣ የሁሉንም ልጆች መብት ከማስከበር አኳያ እንዲሁም በቤተሰብ ሕጉ ውስጥ በተለይም በአንቀፅ 143 መሰረት አባትነት በሕግ ተለይተው የታወቁ ምክንያቶች በማለት በገለፅናቸው 5 መንገዶች እንደሚረጋገጥ በተደነገገበት ሁኔታ ልጁ በሕግ ከታወቁት ግንኙነቶች (ጋብቻ እና እንደ ባልና ሚሲስት አብሮ ከመኖር) የተወለደ ካልሆነ በስተቀር ከእናቱ ጋር ብቻ እንጅ ከሌላ ሰው ጋር ህጋዊ ግንኑነት የለውም ማለቱ እራሱን በራሱ የሚቃራን፤ የድንጋጌውን ህጋዊ ውጤት ያላገናዘበ፤ ግብታዊነት የሚታይበት ቢያደርገውም ሕግ አውጭው ይህ ጉዳይ እንደተፈለገ ልቅ እናዳይሆን መፈለጉን ይልቁንስ ጉዳዩን አጥብቦና ወስኖ ማስቀምጥ መፈለጉን ያሳያል። (የዚህን አንቀጽ ተገቢነት እና ሕገ መንግሥታዊ መሠረት ያለው መሆኑ አለመሆኑ እንዲሁም በቤተሰብ ሕጉ ካሉ ሌሎች ድንጋጌዎች ጋር ያለውን መጣረስ በተመለከተ በዚሁ ዌብ ሳይት አንቀፁን በተመለከተ የፃፍኩት ትችት ብትመለከቱ ይበልጥ ደስ ይለኛል)

 

"DNA" አባትነትን መካጃ እንጂ ማወቂያ ማስረጃ ስላለመሆኑ፣


DNA ወይም ሌላ አይነት የሳይንስ የምርምራ ውጤት ብዙ ጊዜ በሙያ አጋሮቼም ይሁን በፍርድ ቤቶች ልማድ የአንድን ሰው አባት ለማረጋገጥ እንደሚቀርብ ቅቡል ማስረጃ ሲቆጠር እመለከታለሁ። በዚሁ ፅሁፍ አቅራቢ እምነት ግን DNA አንድ ሰው የልጁ አባት አይደለም ለማለት የሚቀርብ ማስተባባያ ማስረጃ እንጂ ሰውዬው የልጁ አባት ነው ለማለት የሚቀርብ ማረጋገጫ ማስረጃ አይደለም። ይህም እንዴት ትክክል እንደሆነ ለማሳየት የተወሰኑ ሐሳቦችን መሰንዘር ያስፈልጋል።


ከፍ ሲል አባትነትን ማወቂያ መንገዶች በሚለው ርእስ ስር በተገለፀው ሀሳብ መሠረት በሕጉ የአንድን ልጅ አባትነት ለማወቅ የተቀመጡ መንገዶች ሶስት ናቸው።ከእነዚህ አማራጮች ውጭ በሕግ የአንድ ልጅ አባትነት ሊታወቅ የሚችልበት እድል የለም ሕጉ ከነዚህ ሶስት መንገዶች ውጪ አባትነት ሊታወቅ እንደማይችል ይበልጥ ሲያረጋግጥ በተሻሻለው የቤተሰብ ሕግ አንቀፅ 145 ላይ በተለይም በሕግ ግምትና ልጅነት የሚቀበል አባት ካላተገኘ በስተቀር ከፍ ሲል ከተገለፁት ምክንያቶች ውጪ አባትነት በፍርድ ሊታወቅ እንደማይችል በግልፅ ደንግጎ ይገኛል። ይህ ማለት ደግሞ በሕጉ ተለይተው የተቀመጡ ምክንያቶች መኖራቸውን በማስረጃ በማረጋገጥ አባትነት በፍርድ ይታወቃል እንጂ ከነዚህ ምክንያቶች ውጪ እንዲሁም በDNA ምርመራ አባት መሆኑ ይረጋገጥልኝ በማለት አባትነት በፍርድ ሊታወቅ አይችልም። እነዚህ በሕግ የታወቁ 5 ምክንያቶች ሲኖሩ አባት የሚታወቀው ደግሞ እነዚህ ምክያቶች መኖራቸውን በሌላ ማስረጃ በማረጋገጥ እንጂ እነዚህ ምክንያቶች በሌሉበት የDNA ማስረጃ በማቅረብ ወይም እንዲቀርብ በመጠየቅ ሊረጋገጥ አይችልም። ይልቁንስ የDNA ፅንሰ ሀሳብ በቤተሰብ ሕጉ ሊካተት የቻለው እና በማስረጃነት ተቀባይነት እንዳለው የተገለፀው በሕግ እውቅና የተሰጣቸው ምክንያቶች በመኖራቸው ወይም በነዚህ ምክንያቶች መነሻነት አባትነት በፍርድ እንዲረጋገጥ ክስ በመቅረቡ ክሱ የቀረበበት ሰው የተባሉት ምክንያቶች ቢኖሩም እሱ ግን የልጁ አባት አለመሆኑን ለማስረዳት ወይም ለማስተባበል የሚቀርበው የማስረጃ አይነት ነው። ይህ ስለመሆኑ በሕጉ አንቀፅ 144/ሀ/እና/ሐ/ ላይ ሰውየው የልጁ አባት ላለመሆኑ ከተረጋገጠ ወይም አባት ነው የተባለውና ክስ የቀረበበት ሰው በደም ምርመራ ወይም በሌላ አስተማማኝ የህክምና ዘዴ የልጁ አባት ሊሆን የማይችል መሆኑ ሲረጋገጥ በፍርድ ቤት የልጁ አባትነት ይታወቅልኝ በሚል የቀረበው ክስ ተቀባይነት አያገኝም በማለት ግልፅ በሆነ ቋንቋ አስቀምጧል።


በተጨማሪም በፍርድ አባትነት እንዲታወቅ ከሚቀርቡት 5ቱ ምክንያቶች በፍርድ ቤት ክስ በመቅረቡ ብቻ ሳይሆን በሕጉ ግምት አባት ነህ በተባለ ሰውም ቢሆን ማለትም በፀና ጋብቻ ውስጥ ያለ ባል ወይም እንደባልና ሚስት አብሮ በመኖር ግንኙነት ውስጥ ያለ ሰው ምንም እንኳ በዚህ ግንኙነት ውስጥ እያሉ የተፀነሰ ወይም የተወለደ ልጅ የሱ ነው የሚል የሕግ ግምት ቢኖርም ይህ ሰው ይህ በግንኙነት መሀል የተወለደ ልጅ የኔ አይደለም ብሎ ካመነ ለፍርድ ቤት የመካድ ክስ የማቅረብ፣ ይህን በሕጉ የተያዘ ግምት ማስተባበል ይችላል። ይህ የሕግ ግምት ከሚስተባበልባቸው መንገዶች ውስጥ አንዱና መሠረታዊው የማያጠራጥር ማስረጃ ደግሞ DNA ነው ማለት ይቻላል። ይህም ስለመሆኑ በቤተሰብ ሕጉ አንቀፅ 167 እና ተከታዮቹ የተቀመጡት ድንጋጌዎች ገፅ ንባብ ዋቢ ናቸው። ምንም እንኳ የመካድ ክስ እንዲሁ በዘፈቀደ የሚቀርብ ክስ ባይሆንም አሳማኝ ምክንያቶች መኖራቸውን ፍርድ ቤቱ ካመነ ሰውየው አባት አለመሆኑ በማያጠራጥር ሁኔታ ለማስተባበል ሕጉ የፈቀደለት የማስረጃ አይነት የዘረመል የምርመራ ውጤት ነው።


በመሆኑም በዚህ ፀሀፊ እምነት በተሻሻለው የቤተሰብ ሕግ መሠረት DNA አባትነትን ማስተባበያ እንጂ ማረጋገጫ ማስረጃ አይደለም የሚለው ሀሳብ እጅግ ሚዛን የሚደፋ ሆኖ አግኝቶታል። ይሁን እንጅ ይህ በቤተሰብ ሕጉ ያለው የፀሃፊው እውነት በበርካታ ምክንያቶች ተገቢ ባለመሆኑ፣ በቤተሰብ ሕጉ የአባትነት ድንጋጌ ላይ ያለውን ትችት ለማጉላት የሚከተለውን አውጇል።
አዋጅ ቁጥር RFC 2009 አባት የሌለው ልጅ በቤተሰብ ሕጉ ውስጥ የተገኘ መሆኑን ለማመላከት የወጣ አዋጅ


መግቢያ
ይህ አቀራረብ በተሻሻለው የቤተሰብ ሕግ ያለውን ክፍተትና እውነት ለአንባቢያን ለማሳየት ለጉዳዩ ትኩረት ለመስጠት ያህል እንዲሁ ፀሀፊው የተከተለው መንገድ በመሆኑ እንደአንድ የፅሁፍ አቀራረብ ብቻ እንዲታይልኝ እየጠየኩ ይህም ፀሃፊው የተሻሻለው የቤተሰብ ሕግ ስለአባትነት የደነገገው የሕግ ክፍል የተረጎመበት መንገድ ተደርጎ ሊወሰድ ይችላል።

 

1. አጭር ርዕስ
ይህ አዋጅ አባት አልባ ልጅ በቤተሰብ ሕጉ ውስጥ ስለመኖሩ ለማመልከት የወጣ አዋጅ ቁጥር RFC 2009 ተብሎ ሊጠቀስ ይችላል።

2. ሕጉ የሚፀናበት ጊዜ
ይህ የ2009 አባት አልባ ልጅ በቤተሰብ ሕጉ ውስጥ ስለመኖሩ ለማመላከት የወጣ አዋጅ የቤተሰብ ሕጉ እስከሚሻሻልበት ያልታወቀ ጊዜ ድረስ የፀና ይሆናል።

ምዕራፍ 1
አባትነትን ስለማወቅ


ጠቅላላ


1. አባትነትን ስለማወቅ (መሠረቱ)


አባትነት በሶስት መሠረታዊ መንገዶች ይታወቃል። ይሄውም በሕግ ግምት፣ ልጅነት በመቀበል እና በፍርድ ቤት ውሳኔ አባትነት ሊታወቅ ይችላል።

2. ባል አባት ነው ተብሎ የሚገመት ስለመሆኑ
በጋብቻ ውስጥ የተፀነሰ ወይም የተወለደ ልጅ አባቱ ነው የሚባለው ባልየው ነው።በዚህ መሠረት ጋብቻው በተፈፀመ 180 ቀናት በኋላ ወይም ጋብቻው በፈረሰ በ300 ቀናት ውስጥ የተወለደ ልጅ በጋብቻ ውስጥ እንደተፀነሰ ይቆጠራል። ለዚህም ተቃራኒ ማስረጃ ማቅረብ አይችልም።

3. ጋብቻ ሳይፈፀም እንደባልና ሚስት አብሮ መኖር
ጋብቻ ሳይፈፀም እንደባልና ሚስት አብረው በሚኖሩበት ጊዜ የተፀነሰ ወይም የተወለደ ልጅ አባት በዚሁ ግንኙነት ከእናትየዋ ጋር አብሮ የሚኖረው ሰው ነው በአንቀጽ 2 የተቀመጠው የመፀነሻ ጊዜ ለዚህ አንቀፅ ተፈፃሚነት ይኖረዋል።

4. ልጅነትን ስለመቀበል
ሁልግዜም ቢሆን በሕጉ ግምት ብቻ አባትነት ሊታወቅ ስለማይችል አንድ ሰው አንድን የተፀነሰ ወይም የተወለደ ልጅ የርሱ ልጅ መሆኑን አምኖ በመቀበል ቃሉን በሕግ አግባብ የሰጠ እንደሆነ የልጁን አባት ተቀበለ ይባላል። ይሁን እንጂ ልጁ አካለመጠን ያላደረሰ እንደሆነ ይህ የመቀበል ሁኔታ እናቲቱ እውነትነት ያለው መሆኑን ካላመነች በስተቀር ዋጋ አይኖረውም። እንዲሁም ልጁ አካለ መጠን አድርሶ እንደሆነ ልጁ ይህ የሰውየውን መቀበል አምኖ ካልተቀበለው በስተቀር ዋጋ አይኖረውም።

 

5. በፍርድ ቤት ውሳኔ አባትነት እንዲታወቅ ስለማድረግ
ከዚህ በላይ ባሉት ምክንያቶች አባትነት ያልታወቀ እንደሆነ ከዚህ በታች በተዘረዘሩት ምክንያቶች ብቻ አባትነት በፍርድ ሊታወቅ ይችላል።


5.1/ ልጁ በተፀነሰ ጊዜ በእናቲቱ ላይ የመደፈር ወይም የመጠለፍ ተግባር ሲኖር
5.2. በተንኮል፣ ስልጣንንነ በመጠቀም አገባሻለሁ በሚል ተስፋ ወይም በሌላ ተመሳሳይ ተግባር ልጁ በተፀነሰ ጊዜ በእናቲቱ ላይ የማሳት ተግባር ከተፈፀመ፣
5.3. አባት ነው የተባለው ሰው በፃፋቸው የማያሻሙ አባት መሆኑን የሚገልፁ ፅሁፎች ያሉ እንደሆነ፣
5.4. በሕግ በታወቀ የእርግዝና ጊዜ ውስጥ ቀጣይነት ባለው ሁኔታ የግብረ ስጋ ግንኙነት በሁለቱ መካከል ያለ እንደሆነ፣
5.5. ልጁን በመንከባከብ በማሳደግ ተግባር ውስጥ እንደ አባት የሚሳተፍ ሰው ያለ እንደሆነ ነው።
5.6. ከዚህ በላይ ከተዘረዘሩት ምክንያቶች ውጪ አባትነት በፍ/ቤት ሊታወቅ አይችልም።

6. አባት የሌለው ልጅ ስለመኖሩ
1. ከፍ ሲል በተገለፁት መንገዶች ልጁ አባት ያላገኘ እንደሆነ ልጁ ከእናቱ ጋር ካልሆነ በስተቀር ከአባቱ ጋር ምንም አይነት ህጋዊ ግንኙነት አይኖረውም። ይሁን እንጂ ስለጉዲፈቻ የተደነገጉ ድንጋጌዎች እንደተጠበቁ ናቸው።


2. በተለይም በአንድ ቀን ግንኙነት ወይም አዳር ወይም ቀጣይነት በሌለው ግንኙነት እናቲቱ የግብረ ስጋ ግንኙነት በመፈፀሟ የተፀነሰ ወይም የተወለደ ልጅ በአንቀጽ 4 መሠረት ወይም በጉዲፈቻ ሕግ መሰረት በልጅነት የሚቀበለው ሰው ከሌለ በስተቀር በሕግ አባት እንደሌለው ይቆጠራል።

 

ምዕራፍ 2
ስለ ደም ምርመራ (DNA)

 

በጠቅላላው


7. የደም ምርመራ አባትነት ማስተባበያ እንጂ ማረጋገጫ ማስረጃ ስላለመሆኑ

 

1. አባትነት የሚታወቀው በዚህ አዋጅ ከአንቀፅ ከ1 እስከ 5 በተመለከተው አግባብ በመሆኑ አባትነት በደም ምርመራ ሊታወቅ አይችልም።
2. ይሁን እንጂ በክፍል 1 በተገለፁ መሰረት በሕግ ግምት ወይም በፍርድ ቤት ክስ አባትነህ የተባለው ሰው በርግጥም የልጁ አባት ስላለመሆኑ ለማረጋገጥ የሕጉን ግምት ወይም የቀረበው ክስ ለማስተባበል ሲባል በማስረጃነት ሊያቀርበው ይችላል።

8. አዋጅ የማውጣት ስልጣን
ይህ አዋጅ ከልጆች መብት ጥቅም አኳያ ተገቢነት የለውም። በተለይም በሕገመንግሥቱና በአለም አቀፍ ስምምነቶች ላይ የተቀመጠውን የህፃናት መብት ይሸረሸራል የሚል ከሆነ የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ሊሽረው ይችላል።

9. ይህ ሕግ በሌላ እንደገና በሚሻሻል የቤተሰብ ሕግ እስከሚሻር ድረስ የፀና ይሆናል።
                                                                                  ምንጭ፡- (www.abyssinialaw.com)¾

 

በስንታየሁ ግርማ ( This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. )

ኢዲሱ ዲፕሎማሲ ከሴፕተምበር 9/11 በኋላ በስፋት ተቀባይነት እያገኘ እንደመጣ አንዳንድ ምሁራን ያስረዳሉ፡፡ ለአዲሱ ዶፕሎማሲ መጠናከር ዋነኛ ምክንያቶች ተብለው የሚጠሩት ግሎባላይዜሽን (ሉላዊነት) እየተስፋፋ መምጣቱ እና ዓለም በኢንፎርሜሽን ኔትወርክ በጥብቅ  መቆራኘት በዋነኝነት ይጠቀሳሉ፡፡

አዲሱ ዲፕሎማሲ ከመንግስት ለመንግስት ብቻ ያተኮር የነበረው “አሮጌውን ዲፕሎማሲ”  በህዝብ ዲፕሎማሲ እንደተካው የሚያምኑ ብዙ ናቸው፡፡ አሁን ባለንበት ዘመን የውጭ ጉዳይ ፖሊሲ ዓላማዎችንና ግቦችን ለማሳካት መንግስትን ብቻ ማሣመን በቂ አይደለም፡፡ የህዝብ አስተያየትን መቅርዝ ህዝብ ማሳመን እና ሰጥቶ መቀበል  የአዲሱን ዲፕሎማሲ ዋነኛ ማጠንጠኛ ነው፡፡ በሉላዊነት ዘመን በተለያዩ ዓለም ክፍል ያሉ ሠዎች በኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ በተለይም በኢንተርኔት በጥብቅ የተሣሠሩ በመሆኑ ከዜጎች መረጃ በመደበቅ የውጭ ጉዳይ ፖሊስን ዓላማን እና ግብ ማሳካት ከማይቻልበት ደረጃ ተደርሷል፡፡ ያገባናል የሚሉትም እየበዙ ናቸው ፡፡በዚህም ምክንያት በሌላ ሀገር የሚኖሩ ሠዎችን አስተሳሰብ እና አስተያየት መቅረጽን እና በጋራ መግባባት ላይ መድረስ ትኩረት እየተሰጠው ነው፡፡

የኢትዮጵያን የፐብሊክ ዲፕሎማሲ ስኬታማነትን ካሳዩት መካከል የሰላም አስከባሪ ሀይላችን በተሰማራባቸው በአፍሪካ ሀገሮች ያሣየው የሥነምግባር ብቃት፣ ለልማት እያደረገ ያለው አስተዋፅኦ ይገኝበታል፡፡  ይህንን ደግሞ  ዓለም የመሠከረው ነው፡፡ አልጀዚራ “the secret to Ethiopian’s Counter terrorism Success’’ ጁላይ 30/2015 በሚል ርዕሰ አንቀጽ ባወጣው ዘገባ መሠረት የቀድሞው ፕሬዝዳንት ኦባማ አሜሪካ ከኢትዮጵያ የፀረ ሽብር ስትራቴጅዎች መማር እንደምትፈልግ ገልፀዋል፡፡  አልጄዝራ በመጣጥፉ ኢትዮጵያ በፀረ ሽብርተኝነት የተሳካው ዋነኛው ምክንያት በፖለቲካ ነው ይላል፡፡ በኢትዮጵያ እምነት ወታደራዊ እና የወንጀል ፍትህ በፖለቲካ ሊመሩ ይገባል የሚል እምነት ይዛ በመተግበር ውጤታማ ሆናለች ይላል፡፡ የፖለቲካ ስራው ከአካባቢው ማህበረሰብ ጋር መወያየት እና እነርሱ እራሳቸውን በፈቃደኝነት አደራጅተው ሽብርተኝነትን እንዲዋጉ ማስቻል ነው፤ ወታደሩ የፖለቲካውን እና የሲቪል ስራውን ከመርዳት ያለፈ ሚና የለውም፡፡ ኢትዮጵያ ይህንን ስታደርግ የአካባቢውን በዓል በማክበርና ግምት ውስጥ በማስገባት ነው ይላል አልጀዚራ፡፡ ከተለመደው ግዛትን ይዞ ከመቆየት ይልቅ ኢትዮጵያ የአካባቢውን ህብረተሰብ በማወያየት እና ሀሳባቸውን በማክበር፣ በማሠልጠን፣ በማስታጠቅ እና የአካባቢ አስተዳደር እንዲቋቋሙ በመርዳት ራሳቸውን ከሽብርተኝነት እንዲከላከሉ በማድረግ በኩል ውጤታማ ሆናለች ይላል አልጀዚራ፤  የኢትዮጵያ ሰላም አስከባሪ ሀይል በተሠማራባቸው ሀገሮች በልማት ጭምር መሣተፍ የኢትዮጵያን ገፅታ በመገንባት በኩል የራሱን ሚና እየተጫወተ ነው፡፡ ይህ ደግሞ ኢትዮጵያ እንዴት Hard Power (ወታደራዊ እና ኢኮኖሚያዊ ሃይልን) ወደ ተሰሚነት (Soft Power) መቀየር እንደሚቻል ያሣየች ሀገር ናት፡፡ ተሰሚነት የፕብሊክ ዲፕሎማሲ አንዱ መሣሪያ ነው፡፡ 

ሁለተኛው የኢትዮጵያ ተቀባይነት ያለው ፐብሊክ ብዙ ዲፕሎማሲ እና ተሰሚነቷን ያሣደገላት ጉዳይ የስደተኝነት አያያዟ ነው፡፡

ዛሬ ድፍን አውሮፓ እና አሜሪካን በተጠናወታቸው የዘረኝነት ሱስ በእነርሱ ምክንያት ከሶሪያ፣ ከሊቢያ ወዘተ… እየተሰደዱ ያሉ ዜጎችን እንዴት እንደሚቀበሏቸው ዓለም እየታዘበ ነው፡፡ ምዕራቡ ዓለም የነጮች ብቻ መሆን አለበት ከሚል እሳቤያቸው በመነሳት በእነርሱ ምክንያት ሀገራቸውን እና ሀብታቸውን ጥለው የሚሠደዱ ዜጎችን የምርጫ ዓላማ በማድረግ ፅንፈኛ ፣ዘረኞች በየሀገሮቹ ሥልጣን በመቆናጠጥ ስደተኖችን ቁምስቅላቸውን እያሳዩ ነው፡፡

ዘ ክርስቲያን ሳይንስ ሞኒተር ፀሐፊ ጀምስ ጀፈሪ አፕሪል 17, 2017 “ Instead of wall an open door, Why ethiopian welcomes an enemy’s refugees” በሚል ርዕስ አንቀጽ ባወጣ መጣጥፍ  ኢትዮጵያ ከጎረቤት ሀገር ኤርትራን ጨምሮ በመቶ ሺህ በላይ ስደተኞችን ተቀብላ በአግባቡ እያስተናገደች መሆኑን ዘግቧል፡፡  ዮርዳኖስ የተባለች የኤርትራ ዜጋ የኢትዮጵያን ወታደሮች “እንደወንድሞቿ” እንደምታያቸው ምስክርነቷን ሠጥታለች፡፡ ኢትዮጵያ ህዝብን እና መንግስታትን ለይታ እንደምታይ ዘክርስቲያን ሞኒተር ዘግቧል፡፡ 

ኢትዮጵያ ስደተኞችን በአግባቡ ማስተናገዷ እና በሯን ክፍት በማድረግ (Open door policy) መከተሏ ስትራቴጅካዊ ጠቀሜታዎ እንዳሏት ጀነፈር ሬጋን የተባሉ በአርካዲያ ዩኒቨርስቲ (ፔንሳይልቫንያ) ስለ ኤርትራ ስደተኞች በኢትዮጵያ ያጠኑ የዓለም አቀፍ ግንኙነት ጥናቱ ተባባሪ ፕሮፌሰር ይገልፃሉ፡፡ “ኢትዮጵያ ስደተኞችን በአግባቡ ማስተናገዷ ለቀጣይ ግንኙነት ምቹ መንገድ ይከፍታል” ብላ ታምናለች ይላሉ ፕሮፌሰሩ፣ ዘ ክርስቲያን ሞኒተር አክሎም ኢትዮጵያ በምታስገነባቸው የኢንዱስትሪ ፓርኮች 30 ሺህ የሌላ ሀገር ዜጎቿን የሥራ ዕድል ተጠቃሚ ለማድረግ ማቀዷን ገልፀዋል፡፡

ኢትዮጵያ በተለያዩ ዩኒቨርስቲዎች የኤርትራ እና የሌሎች ሀገር ዜጎችን የትምህርት እድል ማመቻቸቷ ይታወቃል፡፡ ይህ ደግሞ የህዝብ ለህዝብ ግንኙነት ለማሻሻል ወሳኝ የፕብሊክ ዲፕሎማሲ ዘዴ መሣሪያ ነው፡፡

3ተኛው የኢትዮጵያን ፕብሊክ ዲፕሎማሲ ውጤታማነት ማሣያ ደግሞ ታላቁ ሩጫ ነው፡፡ ታላቁ ሩጫ በአፍሪካ በአስደሣችነቱ እና በአሳዛኝነቱ ሣይቀር የመጀመሪያው መሆኑን   እነጋርዲያን ሣይቀር ምስክርነት የሰጡበት ነው፡፡  በታላቁ ሩጫ የሚሳተፍ የውጭ ሀገር ዜጎችም በተደጋጋሚ ስለኢትዮጵያ ህዝብ እንግዳ ተቀባይነት እና ስለ አኩሪ ባህሏ ምስክርነታቸውን ሰጥተዋል፡፡ ታላቁ ሩጫ ከኢትዮጵያ አልፎ ወደ ጎረቤት ሀገር ደቡብ ሱዳን ኤክስፖርት መደረጉ ይታወቃል፡፡

ምንም እንኳን ኢትዮጵያ የፕብሊክ ዲፕሎማሲው እና የተሰሚነት ደረጃ ከጊዜ ወደ ጊዜ እየተሻሻለ እና እያደገ የመጣ ቢሆንም አሁንም ያለን አቅምንና ያለበትን ደረጃ ብዙ ይቀረዋል፡፡ ይሁንና ተሰሚነቱ በየጊዜው እያደገ የሚሄድ በመሆኑ ሌሎች እምቅ አቅሞቻችንን መለዬት እና በአግባቡ ለውጭ ዓለም የመሸጥ አቅማችንን (Promoting Capacity) እያሳደግን መምጣቱ ይገባናል።

 

በአፍሪካ ቀንድ የሚገኙትና አገራችን በረጅም ጊዜ ታሪክ የተሳሰረቻቸው ጎረቤት አገሮች ማለትም ኬንያ፣ ሱዳን፣ ሶማሊያ፣ ደቡብ ሱዳን፣ ጅቡቲ እና ኤርትራ እንዲሁም እንደ ዩጋንዳ ያሉ አገራት ለአገራችን ሰላም፣ ዲሞክራሲና ዘላቂ ልማት መረጋገጥ ትልቅ አስተዋፅኦ እንዳላቸው የማይካድ እውነታ ነው። አገራችን ከሌሎች አገሮች ጋር ስለሚኖራት የሁለትዮሽ ግንኙነት ስናነሳ ጎረቤት አገሮችን በቀዳሚነት ማንሳት እንዳለብን በውጭ ጉዳይና አገራዊ ደህንነት ፖሊሲና ስትራቴጂ በግልፅ የተቀመጠ ጉዳይ ነው። በዚህም፡-

1. ኢትዮጵያ ከነዚህ አገራት ጋር ተመሳሳይ ቋንቋ፣ ባህል፣ ታሪክና የተፈጥሮ ሀብት የሚጋሩ ህዝቦች ያሏት መሆኑ አገራቱ ከሌሎች አካባቢዎች በተለየ ከአገራችን ጋር ቀጥተኛ የሆነ ትስስር እንዲኖራቸው አድርጓል።

2.  በእነዚህ አገሮች የሚኖር ሰላም እና ፀጥታ በአንድም ሆነ በሌላ መልኩ በአገራችን ላይ ቀጥተኛ ተፅእኖ አለው። ከዚህም በመነሳት አገራችን ከጎረቤት አገራት ጋር ባላት ግንኙነት ዙሪያ ከፍተኛ ትኩረት ተሰጥቶት እየተሰራበት ነው። በአንድ በኩል ከብዙዎቹ ጋር ስትራቴጂክ አጋርነት መፈራረም ተችሏል፡ በሌላ በኩል ሰላም እና መረጋጋት የራቃቸው ጎረቤቶቻችንን ለማረጋጋት ህይወትም ገንዘብም እየገበርን ነው። ይህም በአፍሪካ ቀንድ ለሚገኙ አገራት በአገራችን በኩል ለተሰጠው ትኩረት እንደ ማረጋገጫ ነው። 

3. በተመሳሳይ ኢትዮጵያ በአፍሪካ አንድነት ድርጅት በኋላም የአፍሪካ ህብረት ላይ ከሌሎች የአፍሪካ አገሮች ጋር ተባብራ ስትሰራ መቆየቷ ይታወቃል። ይህ እንዳለ ሆኖ አገራችን ባለፉት አስር አመታት ያስመዘገበችው ኢኮኖሚያዊ ለውጥ በብዙዎች ዘንድ ከአገራችን ልምድ የመማር ፍላጎትን አጭሯል።

በያዝነውም አመት (እ.ኤ.አ. 2017) የውጭ ጉዳይ በህግ በተሰጠው ሀላፊነት መሰረት የተከናወኑ ተግባራትን ብናይ፡-

• ጠ/ሚኒስትር ኃ/ማርያም ደሳለኝ በዩጋንዳ፣ በታንዛንያ እና በዛምቢያ ይፋዊ ጉብኝት (Official Visit) አድርገዋል እንዲሁም በሶማሊያ በአለ ሲመት ላይ ተገኝተዋል።

• የደቡብ ሱዳን፣ የጅቡቲ፣ የላይቤሪያ፣ የሱዳን ፕሬዝዳንቶች በአገራችን በመገኘት ይፋዊ ጉብኝት አድርገዋል።

• ክቡር የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ዶ/ር ወርቅነህ ገበየሁ በተመሳሳይ በኬንያ፣ በጅቡቲ፣ በሱዳን ወዘተ በመገኘት ከአገሪቱ መሪዎች እና ከፍተኛ ባለስልጣናት ጋር ተነጋግረዋል።

 በመሪዎችና የውጭ ጉዳይ ሚኒስትሩ ደረጃ በተካሄዱት ይፋዊ ጉብኝቶች  ምን ውጤት ተገኘ?

1. ከ20 በላይ ስምምነቶች ከደቡብ ሱዳን፣ ጅቡቲ፣ ላይቤሪያ፣ ዛምቢያ፣ ዩጋንዳ ጋር ተፈራርመዋል። ስምምነቶቹ በጸጥታ፣ በፖለቲካ፣ በኢኮኖሚ እና ሌሎች ማህበራዊ ጉዳዮች ላይ የተመሩ ነበሩ።

  ምሳሌ፡- በመንገድ ግንባታ የኢትዮ-ደቡብ ሱዳን ጋር የንግድ እና ወንጀለኞችን አሳልፎ የመስጠት፣

- በመንገድ ግንባታ የኢትዮ-ደቡብ ሱዳን የወዳጅነት መንገድ ግንባታ ዕቅድ ይፋ ሆኗል፣

- ከታንዛኒያ ጋር በስትራቴጂካዊ አጋርነት መስክ ለመተባበር የተፈረሙት ስምምነቶች ይጠቀሳሉ።

2. ጉብኝቶቹን ተከትሎ የደቡብ ሱዳን መንግስት በናይል ላይ የተፈረመውን Comprehensive Frame work Agreement (CFA) ለመቀበል ካቢኔ ስብስቦ ውሳኔውን አሳውቋል። በታንዛኒያ መንግስት በኩል የናይልን ውሃ በተመለከተ እ.ኤ.አ. 1929/59 የተደረሰው የቅኝ ግዛት ስምምነት ተቀባይነት እንደሌላው በማያወላዳ ቋንቋ አስቀምጧል። የCFA ጉዳይ ለአንዴና ለመጨረሻ ጊዜ ዕልባት ለማበጀት መሪዎቹ ተስማምተዋል።

3. የምስራቅ አፍሪካ የኢኮኖሚ ማህበረሰብን (EACC) ለማቋቋም መሪዎቹ በድጋሜ ቁርጠኝነታቸውን የሚያረጋግጡበት ዕድል ፈጥሯል።

4. ዛምቢያ እና ታንዛኒያ ውስጥ በህገወጥ ገብተው በቁጥጥር ስር የነበሩ በመቶዎቹ (600) የሚቆጠሩ ወገኖቻችን ተፈተው አገራቸው እንዲመለሱ መግባባት ላይ ተደርሷል።

5. የምስራቅ አፍሪካ የልማት በየነ መንግስታት ኢጋድ እንዲጠናከር፣ ለሶማሊያ ዳግም ግንባታ ድጋፍ እንዲደረግ፣ ለደቡብ ሱዳን ሰላም የተፈራረመው ስምምነት ሙሉ በሙሉ ተግባራዊ እንዲሆን ጥሪ የቀረበበትና በምስራቅ አፍሪካ ያለውን የድርቅ ችግር በጋራ ለመፍታት እንዲሁም ለጋሾች የእርዳታ እጃቸውን እንዲዘረጉ ጥሪ አቅርበዋል።

I. ጅቡቲ

ኢትዮጵያና ጅቡቲ ለረጅም ዘመናት የቆየና የጠበቀ ወዳጅነት ያላቸው አገራት ናቸው። በሁለቱ አገራት ህዝቦች መካከልም ከፍተኛ የሆነ ግንኙነት መኖሩ የበለጠ የተሳሰሩ እንዲሆኑ አስችሏቸዋል። በአገራቱ መካከል ያለውን ግንኙነት የበለጠ ለማጠናከር በፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ትስስሮች ዙሪያ ትኩረት ተሰጥቶ እየተሰራ ይገኛል። እስካሁንም የተለያዩ የመሰረተ ልማት ግንባታዎች ማለትም የባቡር መስመር ዝርጋታ፣ የመንገድ ግንባታ፣ የውሀ መስመር፣ የስልክ መስመር እንዲሁም የኤሌክትሪክ መስመር ዝርጋታ የመሳሰሉት መገንባታቸው በሁለቱ እህትማማች አገራት መካከል ያለውን ትስስር የበለጠ ለማጠናከር መንገድ ከፋች ነው። የክልሉን ሰላምና ፀጥታም አስመልክቶ በሁለቱ አገራት መካከል እየተሰራ ያለው ስራ ቀላል የማይባል ነው። ሁለቱ አገራት በሚገናኙባቸው እንደ ኢጋድ፣ ኮሜሳ፣ አፍሪካ ህብረት እና የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ላይ እያሳዩ ያሉት ትብብር የሁለቱን አገራት ወዳጅነት ማሳያ ነው።

የጅቡቲ ሪፐብሊክ ፕሬዝዳንት ክቡር እስማኤል ኦማር ጌሌ ከመጋቢት 07-09 ቀን 2009 ዓ.ም በኢትዮጵያ ይፋዊ ጉብኝት ባደረጉበት ወቅት ፕሬዝዳንቱ ፓርላማ በመገኘት ንግግር አድርገዋል። ከዚህ በተጨማሪም በጉብኝቱ ወቅት አራት ስምምነቶችን መፈራረም ተችሏል፡-

• ወንጀለኞችን አሳልፎ የመስጠት ስምምነት (Agreement on Extradition)፣

• በወንጀል መከላከል ጉዳዮች ላይ የጋራ የህግ ስምምነት(Agreement on Mutual Legal Assistance on Criminal Matters)፣

• በፍትህና የህግ ስልጠና ዘርፎች ለመተባበር የጋራ መግባቢያ ሰነድ (Memorandum of Understanding on Cooperation in the Fields of Justice and Legal Training)፣ እና

• (የንግድ ስምምነት) Agreement on Trade፣ 

በአጠቃላይ የሁለትዮሽ ውይይቱ በትክክለኛ አቅጣጫ ላይ የሚገኘውን የሁለቱን አገራት የኢኮኖሚ ውህደት ለማፋጠን መሪዎቹ ቁርጠኝነታቸውን ያሳዩበት መድረክ ነበር። ከዚህ በተጨማሪም ውይይቱ የቀጠናውን የፖለቲካ እንቅስቃሴዎች ላይ አገራቱ በጋራ በመመካከር ለመስራት መግባባት ላይ የተደረሰበት ነበር።

II. ሱዳን

አገራችን ከሱዳን ጋር የቆየና የጠበቀ ግንኙነት አላት። ሁለቱ አገራት ረጅም ድንበር የሚጋሩ ከመሆናቸውም ባሻገር በአገራቱ መሪዎች መካከል የጠበቀ ግንኙነት ያለ መሆኑ በሁለቱ አገራት መካከል ላለው ትስስር ከፍተኛ አስተዋፅኦ አለው። ሁለቱ አገራት በክልሉ ሰላምና ፀጥታ ዙሪያ በቅርበት እየሰሩ ያሉ ከመሆናቸውም ባሻገር በኢኮኖሚያዊ ጉዳዮች ዙሪያም በጋራ በተለይ በድንበር አካባቢ ባሉ ህዝቦች ላይ በማተኮር እየሰሩ ነው። ሁለቱ አገራት በመንገድ፣ በኤሌክትሪክ እንዲሁም በባቡር የተገናኙ ሲሆን በያዝነው አመትም (እ.ኤ.አ. 2017) የየብስ ህዝብ ማመላለሻ አገልግሎት (passenger road transport) መጀመሩ የሁለትዮሽ ግንኙነቱን ይበልጥ ጠንካራ እንዲሆን አድርጓል።

እ.ኤ.አ. ከአፕሪል 04-06, 2017 ባሉት ቀናት የሱዳን ፕሬዝዳንት ክቡር ኦማር ሀሰን አልበሽር አገራችንን ጎብኝተዋል። በጉብኝቱ ወቅት መሪዎቹ የሁለቱ አገራት ግንኙነቶች የበለጠ በሚጠናክሩባቸው አቅጣጫዎች ዙሪያ ተወያይተዋል። ከነዚህም በአገራቱ መካከል ያለውን ፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ግንኙነትን ማጠናከር፣ ከዚህ በፊት በአገራቱ መካከል ከዚህ ቀደም የተፈረሙ ስምምነቶችን ማጠናከር፣ በናይል ዙሪያ ያላቸውን ትብብር የበለጠ ማስኬድ እንዲሁም በደቡብ ሱዳን ሰላም ለማስፈን በአገራቱ እየተሰሩ ያሉ ስራዎችን የበለጠ ማጠናከር ላይ በስፋት መወያየታቸው የሚጠቀሱ ናቸው።

 

III. ደቡብ ሱዳን

በኢትዮጵያና በደቡብ ሱዳን መካከል ያለው ግንኙነት የተለየ ግንኙነት ተብሎ ሊጠቀስ የሚችል ነው። ሁለቱ አገራት ድንበር ከመጋራታቸውም ባሻገር የሚጋሩት ተመሳሳይ ህዝብ ያላቸው አገራት ናቸው። ደቡብ ሱዳኖች ለነፃነት ካደረጉት ትግል አንስቶ ነፃ እስከወጡበት ጊዜ ድረስ በአገራችን በኩል ከፍተኛ እገዛ ሲደረግላቸው የቆየ ሲሆን ከነፃነት በኋላም በደቡብ ሱዳን በተቀሰቀሰው የእርስ በርስ ጦርነት አገራችን በግልም ሆነ እንደ ኢጋድ ዋና ሊቀ መንበርነቷ ከፍተኛ የሆነ ሚና ተጫውታለች። ጦርነቱን ሸሽተው ወደ አገራችን ለተሰደዱ ደቡብ ሱዳናውያን የተደረገው አቀባበልና መስተንግዶ በሁለቱ አገራት መካከል ላለው ከፍተኛ ትስስር ምስክር ነው። 

የደቡብ ሱዳን ፕሬዝዳንት ክቡር ጄኔራል ሳልቫ ኪር እ.ኤ.አ. ከየካቲት 23-25, 2017 ባሉት ቀናት በአገራችን ይፋዊ የስራ ጉብኝት አድርገዋል። ጉብኝቱ በአገራቱ መካከል የዘለቀውን ወዳጅነትና ትብብር የበለጠ እንዲጠናከር አድርጓል። በጉብኝቱ ወቅት ስምንት ስምምነቶች የተፈረሙ ሲሆን እነዚህም፡

• በመንገድና በድልድይ ለማገናኘት የሚያስችል የትብብር ስምምነት (Agreement on Cooperation on Roads and Bridges);

• በመንገድ ግንባታ የጋራ ትብበር ለማድረግ የሚያስችል የመግባቢያ ሰነድ (MoU on Bilateral cooperation on the Construction of Roads);

• በነዳጅ ማስተላለፍ ሂደት የመግባቢያ ስምምነት (Memorandum of Understanding on Diesel Off-take Arrangement);

• በሀይል ዘርፍ የመግባቢያ ስምምነት (Memorandum of Understanding in the Field of Energy);

• የድንበር ንግድ ፕሮቶኮል (Border Trade Protocol);

• የተመረጠ የንግድ ስምምነት (Preferential Trade Agreement);

• በጤና ዘርፍ ለመተባበር የመግባቢያ ስምምነት (MoU on cooperation in the field of Health); እና

• በኮሚኒኬሽን፣ በመረጃ ልውውጥ በመገናኛ ብዙሀን ተጨማሪ ስምምነቶች (An Additional Agreement on Communication, Information and Media)

ከተፈረሙት ስምምነቶች በተጨማሪ መሪዎቹ የአገራቱን የኢኮኖሚ ግንኙነት የበለጠ ለማጠናከር የእቃዎችና የሰዎች ነፃ ዝውውር አስፈላጊ በመሆኑ በአስቸኳይ የGambella - Pagak - Palouge እንዲሁም የDima - Raad - Boma - Bor መንገዶች ግንባታ እንዲጀመር ወስነዋል። ይህም ከዚህ በፊት የነበረውን የአገራቱን ግንኙነት ወደ ተሻለ ደረጃ እንደሚያሳድግ ታምኖበታል።

IV. ዩጋንዳ

አገራችን ኢትዮጵያና ዩጋንዳ ጠንካራና የረጅም ጊዜ የሁለትዮሽ ግንኙነት ያላቸው ከመሆናቸው ባሻገር በክልላዊ እንዲሁም በአለም አቀፍ ጉዳዮች ላይ በመሳተፍ አጋርነታቸውን ያሳዩ አገራት ናቸው።  በክልሉ ዘላቂ ሰላም ለማስፈን በሚከናወኑ ስራዎች ላይ በተለይም በሶማሊያና በደቡብ ሱዳን ሰላም የማስፈን ጥረቶች ሁለቱ አገራት በተናጠልም ሆነ በጋራ በኢጋድ ማዕቀፍ ውስጥ ያበረከቱት ቀላል የማይባል አስተዋፅኦ አገራቱ ከፍተኛ የሚባል አጋርነት ያላቸው ለመሆኑ ምስክር ነው። በአገራቱ በመሪዎች ደረጃም ጭምር ያለው ጠንካራ ትስስር በየጊዜው እየተገናኙ በክልላዊ እንዲሁም በአህጉራዊ ጉዳዮች ላይ ስለሚኖራቸው ሚናና የጋራ ጥቅም ሀሳብ እንዲለዋወጡና የጋራ አቋም እንዲያራምዱ አስችሏቸዋል። ኢትዮጵያ እ.ኤ.አ. በተቀላቀለችው የ Northorn Corridor Development Projects ስር ባሉት ፕሮጀክቶች ዩጋንዳ የምታስተባብረውን Standard Guage Railway ዘርፍ መቀላቀሏ ከዩጋንዳ ጋር የበለጠ ለመስራት እድሉን ይከፍታል።

የኢ.ፌ.ዲ.ሪ ጠቅላይ ሚኒስትር አቶ ኃይለማሪያም ደሳለኝ በዩጋንዳ ሪፐብሊክ ከየካቲት 23-25 /2009 ያደረጉት ይፋዊ የስራ ጉብኝትም በአገራቱ መካከል የነበረውን ትስስር ይበልጥ ያጠናከረ እንደነበር እሙን ነው። በጉብኝቱ ወቅት የሁለቱ አገራት መሪዎች በአራት ዋና ዋና ጉዳዮች ላይ ተወያይተዋል፡-

• በናይል ተፋሰስ አገሮች ስምምነት (Comprehensive Framework Agreement (CFA)) ዙሪያ ዩጋንዳ ስምምነቱን አለመፈረሟን በማንሳት የተወያዩ ሲሆን በዩጋንዳ በኩል የናይል ተፋሰስ አገራት የናይልን ውሃ በጋራ እና በተመጣጠነ መልኩ (Equitable) የመጠቀም መብት ስላላቸው የጋራ መግባባት ፈጥረው ሁሉም አገራት ስምምነት ላይ እንዲደርሱና ስምምነቱ እንዲፈረም እየሰሩ እንደሆነ ስለገለፁ ስለ CFA ጉዳይ በመሪዎች ደረጃ ለአንዴና ለመጨረሻ ጊዜ እልባት ለማበጀት ተስማምተዋል።

• በአገራቱ አስተፅኦ አማካኝነት በሶማሊያ የተፈጠረውን አንፃራዊ ሰላምም በማስቀጠል ዙሪያ ተወያይተው በአለም አቀፉ ማህበረሰብ የሶማሊያን ወታደራዊ ሀይል የማጠናከር ስራ እንዲሁም ለአገሪቱ  የኢኮኖሚና ማሕበራዊ ድጋፍ በማድረግ አገሪቱ እንድትቆም የማስቻል ስራ እንዲሰራ ጥሪ አቅርበዋል።

• በኢጋድ አደራዳሪነት የተፈረመው የደቡብ ሱዳን የሰላም ስምምነት እንዲተገበርና national dialogue እንዲሳካ እንዲሁም Regional protection force (RPF) በአገሪቱ በአስቸኳይ እንዲሰማራ ጥሪ አቅርበዋል።

• በንግድ መስክ ሁለቱ አገሮች ተባብረው መስራት እንዲቻል በመሰረተ ልማት መስክ የማገናኘት ስራ ስለመስራት ተወያይተዋል።

በጉብኝቱ ወቅት ሁለት ስምምነቶች ተፈርመዋል እነዚህም፡

• በሴቶችና ህፃናት እንዲሁም በወጣቶችና ስፖርት ዘርፍ አብሮ ለመስራት የሚያስችሉ ስምምነቶች 

 

V. ታንዛኒያ

ኢትዮጵያና ታንዛኒያ የቆየ ወዳጅነት ያላቸው አገራት ናቸው። ሁለቱ አገራት ግንኙነት በተለይም ከአፍሪካ ህብረት ምስረታ በኋላ በፖለቲዊና ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነቶች እየተጠናከረ የመጣ ነው። ሁለቱ አገራት በሚገናኙባቸው አለም አቀፍም ሆነ አህራዊ መድረኮች ላይ የጋራ አቋም በመያዝ አጋርነታቸውን ጠብቀው የቆዩ አገራት ናቸው።  

ክቡር ጠ/ሚንስትር ኃ/ማርያም ደሳለኝ እ.ኤ.አ. ከማርች 31 እስከ ኤፕሪል 1 2017 ዓ.ም. ድረስ በታንዛኒያ ይፋዊ የስራ ጉብኝት አካሂደዋል። በጉብኝቱ ወቅት ጠቅላይ ሚንስትሩ ከ ታንዛኒያው መሪ ጆን ማጉፉሊ ጋር ባደረጉት ቆይታ በ15 ነጥቦች ላይ ከመግባባት ደርሰዋል። መግባባት ከተደረሰባቸው ነጥቦች መካከል በማእድን ቁፋሮ፣ በገቢዎችና ጉምሩክ፣ በግብርና፣ በቴሌኮም እንዲሁም በቱሪዝም ዘርፎች የልምድ ልውውጥ ለማድረግ፣ የቪዛ ጥያቄን የማስቀረት፣ ኤምባሲ የመክፈት፣ የዳሬሰላምን ወደብ የመጠቀም እንዲሁም የ400 ሜጋ ዋት ኤሌክትሪክ ለታንዛኒያ መላክ ወ.ዘ.ተ. የሚጠቀሱ ናቸው። ከዚህ በተጨማሪም 3 ስምምነቶች ተፈርመዋል እነዚህም፡-

• ስትራቴጂካዊ አጋርነት ምስረታ(Establishment of strategic partnership)

• የሚንስትሮች የጋራ ኮሚሽን ማቋቋም (Establishment of Joint ministerial commission)

• በቱሪዝም ዘርፍ የመግባቢያ ስምምነት(MOU on cooperation on Field of tourism)

VI. ዛምቢያ

ኢትዮጵያና ዛምቢያ የረጅም ጊዜ የዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት ያላቸው አገራት ናቸው። ዛምቢያ ነጻነቷን ለመቀዳጀት ላደረገችው ጥረት የዲፕሎማቲክ ድጋፍ ከሰጡት አገሮች መካከል ኢትዮጵያ አንዷ ናት። የሁለቱ ሃገሮች ግንኙነት ከጊዜ ወደ ጊዜ እየተጠናከረ የሚገኝ ሲሆን በአህጉራዊ እና በአለም አቀፋዊ መድረኮች የጋራ አቋም በመያዝ እየሰሩ ይገኛሉ። ኢትዮጵያና ዛምቢያ በአሁኑ ወቅት በአፍሪካ አህጉር ሰላም እንዲሰፍንና በአገሮች መካከል የኢኮኖሚ ግንኙነት እንዲጠናከር ተቀራርበው እየሰሩ ከመሆናቸውም ባሻገር ይህ የፖለቲካ ግንኙነት ስር እንዲሰድ በኢኮኖሚው ዘርፍ መተሳሰር እና መጎልበት እንደሚገባው በማመን የሁለቱ ሀገሮች ባለስልጣናት የጋራ ቋሚ ኮሚሽን ትብብር እንዲቋቋም በመወሰናቸዉ እ.አ.አ በ2015 ዓ.ም የማቋቋሚያ ስምምነት ተፈርሟል።

ክቡር ጠ/ሚንስትር ኃ/ማርያም ደሳለኝ እ.ኤ.አ. ከማርች 29-31 ቀን 2017 ዓ.ም. በዛምቢያ ይፋዊ የስራ ጉብኝት አካሂደዋል። በጉብኝቱ ወቅት ሁለት ስምምነቶች ተፈርመዋል፡

• በኮሚኒኬሽን፣ በመረጃ ልውውጥ በመገናኛ ብዙሀን (Communication, Information and Media) እና በውሃ ሀብት አጠቃቀም መስኖና ሀይል ዘርፎች ትብብር(Cooperation in the Fields of Water Resource Management, Irrigation and Energy)

VII. ላይቤሪያ

የሁለቱ አገሮች ግንኙነት ቀደምት ነው። ኢትዮጵያና ላይቤሪያ በአፍሪካ በቅኝ ያልተያዙ፣ ከአጉሪቱ ፖለቲካዊ ነፃነታቸውን ያላስደፈሩ አገሮች በመሆናቸው ብቸኛ ያደርጋቸዋል። በመሆኑም ከአፍሪካ አገራት ውስጥ ቀዳሚ የተባበሩት መንግስታት አባል አገራት ናቸው ። ከዚህ ጋር ተያይዞ የሁለቱን አገሮች ግንኙነት ታሪካዊ መሆኑን እንረዳለን። ከ250 ሽ በላይ ዜጎቿን በእርስበርስ ጦርነት ያጣችውን ላይቤሪያ ለመታደግ የመከላከያ ሰራዊታችን ወደዚያው አቅንቶ ታሪክ የማይረሳው ውለታ የሰራበት ክስተት ነው።

ፕሬዝዳንት ኤለን ጆንሰን ሰርሊፍ በኢትዮጵያ ይፋዊ የስራ ጉብኝት አድርገዋል። በዚህም ከፕሬዝዳንት ሙላቱ ተሾመና ከጠቅላይ ሚንስትር ኃይለማርያም ደሳለኝ ጋር በጋራ አገራዊ አጀንዳዎች ላይ ውይይት አካሂደዋል። ሁለቱ አገራት አራት ስምምነቶችንም ተፈራርመዋል።

• በትምህርት ፣

• በእንስሳት ሃብት፣

•  በጤና እና ህክምና ሳይንስ እና

•  በኢንዱስትሪ ልማት ስምምነቶቹን  ተፈራርመዋል።

VIII. ኬንያ

ኢትዮጵያና ኬንያ ለዘመናት የቆየ የሁለትዮሽ ግንኙነት ያላቸው አገራት ናቸው። የሁለቱ አገራት ግንኙነት ኬንያ ነፃነቷን ካገኘችበት ጊዜ አንስቶ በየትኛውም የመንግስት ስርአት ለውጥ ያልተፈተነ ነው። ሁለቱ አገራት ባህልና ቋንቋ የሚጋራ ህዝብ ያላቸው ናቸው። በሁለቱ አገራት መካከል ያለው ትስስር ለሌሎች ሀገራት ምሳሌ መሆን የሚችል ነው። ሁለቱ አገራት የህዝብ እንቅስቃሴን በተመለከተ ዜጎቻቸው ያለምንም ቪዛ መዘዋወር እንዲችሉ ስምምነት አላቸው። ከዚህም በተጨማሪ በክልሉ ሰላምና ፀጥታ ዙሪያ ያላቸው አስተዋፅኦ በተለይም በሶማሊያና ደቡብ ሱዳን ላይ ከፍተኛ መሆኑ ሁለቱ አገራት የበለጠ ተቀራርበው እንዲሰሩ አግዟቸዋል። በNorthern Corridor Development Projects በሚገነቡ ፕሮጀክቶች ስር ኬንያ የምታስተባብረውን የሀይል ማመንጨት፣ ማስተላለፍና ትስስር (Power Generation, Transmission and interconnectivity) ዘርፍ አገራችን ኢኒሽየቲቩን መቀላቀሏ ሁለቱ አገራት ከዚህ ቀደም ከጀመሯቸው የኢኮኖሚ ትስስርን ከሚያፋጥኑ ስራዎች በተጨማሪ የአገራቱን አብሮነት የበለጠ ያጠናክራል።

ክቡር የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ዶ/ር ወርቅነህ ገበየሁ  እ.አ.አ ከማርች 8-10 ቀን 2017 ዓ.ም በኬንያ የስራ ጉብኝት አድርገዋል። በቆይታቸው ከክብርት አምባሳደር አሚና ጋር በተለያዩ ጉዳዮች ላይ ውይይት አድርገዋል። እነዚህም፡

• በአገራቱ ሁለትዮሽ ግንኙነቶች በተለያዩ ዘርፎች እየተሰሩ ያሉ ስራዎችን የበለጠ ስለማጠናከርና በሃገራችን እና በኬንያ መካከል እ.አ.አ በ2012 ዓ.ም የተፈረመው የልዩ ደረጃ (Special Status) ስምምነት አፈፃፀም ዙሪያ ስለ መስራት፣ 

• በአዲስ አበባ እ.አ.አ በኦገስት 2015 ዓ.ም የተፈረመውን የደቡብ ሱዳን የሰላም ስምምነት ሙሉ በሙሉ ተግባራዊ እንዲደረግ አስፈላጊውን ድጋፍ ስለ መስጠት፣

• ሶማሊያ ራሷን ችላ እንድትቆም የተጠናከረ እገዛ እንደሚያደርጉ፣ እንዲሁም በድርቅ ምክንያት ለተከሰተው ረሃብ የዓለም አቀፉ ማህበረሰብ እርዳታ እንዲያደርግ ጥሪ ማድረግ እና ሌሎች ክልላዊ ጉዳዮች ላይ ተወያይተዋል።

ከባህረ ሰላጤው አገሮች ጋር የተደረጉ ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነቶች

IX. ኳታር

የኳታርና የኢትዮጵያ ግንኙነት ከነበረበት ደረጃ አንጻር ይመዘናል። ግንኙነቱ የተመሰረተው እ.ኤ.አ. በ1995 በመሆኑ ገና ልጅ ነው ማለት ይቻላል። ከግንኙነቱ እድሜ አንጻር ሲመዘን አሁን ያለው ግንኙነት የላቀ ነው ብሎ መውሰድ ይቻላል፡።

የኳታሩ ኢሚር Sheikh Tamim Bin Hamad Al-Thani ሚያዚያ 2 ቀን 2009 ዓ.ም ይፋዊ ጉብኝት አድርገዋል። ኢሚሩ ከኢፌዲሪ ክቡር ፕሬዝዳንት ዶ/ር ሙላቱ ተሾመ እና ከክቡር ጠቅላይ ሚኒስትር ሃይለማርያም ደሳለኝ ጋር በአካባቢያዊ፣ አህጉራዊና አለም አቀፋዊ ጉዳዮች ላይ ውይይት አድርገዋል።

ግንኙነቱ በሁለቱ አገሮች መካከል ያለው የመተማመን መንፈስ እየጎለበተ መምጣቱን ያመላክታል።  ጉብኝቱ ሁለቱ አገሮች በመጪዎቹ አመታት በትብብር ሊሰሩ የሚገቡ የትብብር መስኮችን ለይቷል።

ባለፈው ታህሳስ በኳታሩ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር Sheikh Mohamed Abdulrahman Jassim Al-Thani የሚመራ ቡድን በአገራችን ጉብኝት እንዳደረገ የሚታወስ ሲሆን በከፍተኛ ባለስልጣናት ደረጃ የተደረጉት ተደጋጋሚ ጉብኝቶች ሁለቱ አገሮች በጋራ ለመስራት ያላቸውን ቁርጠኝነት የሚያሳይ ነው።

X. ሳዑዲ አረቢያ

ኢትዮጵያና ሳዑዲ አረቢያ ለዘመናት የቆየ የሁለትዮሽ ግንኙነት ያላቸው አገራት ናቸው። ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነቱ የተጀመረው እ.ኤ.አ. በ1948 እንደሆነ ይታወቃል።

ክቡር ጠቅላይ ሚኒስትር ሃይለማርያም ደሳለኝ በያዝነው አመት በህዳር ወር ይፋዊ ጉብኝት አድርገዋል። በጉብኝቱም አካባቢያዊ፣ አህጉራዊና አለምአቀፋዊ ጉዳዮች ላይ እንዲሁም የአገራችን ልማታዊ ጉዳዮች ተዳሰዋል።

የሳውዲ ዓረቢያው ንጉሳዊ ችሎት ልዩ አማካሪና የልማት ፈንድ ሊቀመንበር Ahmed Al khateeb የሚመራ የልዑካን ቡድን እ.ኤ.አ. በዲሴምበር 15/2016 ዓ.ም አገራችንን ጎብኝቷል። Mr. Ahmed Al Khateeb በሀይል ምርትና አቅርቦት, በመንገድ ኮንስትራክሽን, እና በግብርና መስኮች ሀብታቸውን ኢንቨስት ሊያደርጉ የሚችሉ ባለሀብቶችን በመምራት ነው አገራችንን የጎበኙት። በጉብኝቱ ወቅት ጠቅላይ ሚኒስትር ሃይለማርያም ደሳለኝ እና ከክቡር  ውጭ ጉዳይ ሚኒስትሩ ጋር በመገናኘት በኢኮኖሚያዊ አና በአካባቢያዊ ጉዳዮች ዙሪያ ሰፋ ያሉ ውይይቶችን አካሂደዋል፣  የልዑካን ቡድኑ የታላቁ ህዳሴ ግድብንም ጎብኝቷል ፤ ለግድቡ ያለውንም አድናቆት ገልጿል።

የሳውዲ አረቢያው የግብርናው ሚኒስቴር Abdul Rahman bin Abdul Mohsen al-Fadhli ም በዚያው ወር

አስተያየት

በአጠቃላይ የተደረጉት ጉብኝቶች ሙሉ በሙሉ የተሳኩ በሚባል ደረጃ የሚቀመጡ ናቸው። አገራችን በውጭ ጉዳይና አገራዊ ደህንነት ፓሊሲና ስትራቴጂ ላይ እንደተቀመጠው አገራችን ለአፍሪካ እንደ አህጉር ለአፍሪካ ቀንድ አገራት እንዲሁም ለባህረ ሰላጤው አገሮች የተለየ ትኩረት ትሰጣለች። በመሆኑም ከአገራቱ ጋር ትኩረት ተሰጥቶ እየተሰራ መሆኑ የአገራችንን ጥቅም ከማስጠበቁም ባሻገር አገራችን ለያዘችው የልማት ጉዞ አዎንታዊ አስተዋፅኦ ይኖረዋል። በእነዚህ ጉብኝቶች ኢትዮጵያ ለአህጉሩ ብሎም ለምስራቅ አፍሪካ ሰላም እና መረጋጋት እንዲሁም ልማት ያላትን ቁርጠኝነት ያሳየችበት ነው ብሎ መግለጽ ይቻላል።

በይርጋ አበበ

 

በ2008 ዓ.ም በተቃውሞ ሲናጥ የነበረው የኦሮሚያ መሬት በ2009 ዓ.ም መባቻ አንጻራዊ ሰላምና መረጋጋት እየታየበት ይመስላል። በመንግስት ጥልቅ ተሃድሶ እና የፓርቲዎች መደበኛ ግምገማ ማድረጉን ተከትሎ የክልሉ ገዥ ፓርቲ ሁለቱን ሊቃነመናብርት (አቶ ሙክታር ከድር እና ወይዘሮ አስቴር ማሞን) በአቶ ለማ መገርሳ እና በዶክተር ወርቅነህ ገበየሁ በመተካት ዓመቱን መጀመሩ ይታወሳል።


በሌላ በኩል ደግሞ ቀደም ሲል በክልሉ ከስምንት ሚሊዮን በላይ ወጣት እንዳለ የቀድሞው የክልሉ ኮምዩኒኬሽን ጉዳዮች ቢሮ ኃላፊ ፍቃዱ ተሰማ (ከሰንደቅ ጋዜጣ ጋር ባደረጉት ቃለ ምልልስ) መግለጻቸው ይታወቃል። ይህ የህብረተሰብ ክፍል የእለት ጉርሱን ለማግኘት የግድ የስራ እድል ሊፈጠርለት እንደሚገባ ግልጽ ነው። ምን ያህል ርቀት እንደሚያስጉዘው ባይታወቅም የኦሮሚያ ብሔራዊ ክልላዊ መንግስት ግን “የኦሮሚያ የኢኮኖሚ አብዮት” ብሎ በጀመረው መሰረት ከአገር አቋራጭ አውቶብስ እስከ ወጣቶች የስራ እድል ፈጠራ እና ፋብሪካ ግንባታ እንቅስቃሴ ጀምሯል።


ከዚህ በተጨማሪም ከአጎራባች የሶማሌ ክልል ጋር በተፈጠረ ግጭት በርካቶች ህይወታቸው ማለፉን ገለጸው የክልሉ መንግስት ከሶማሌ ክልል ጋር ለተፈጠረው ችግር መፍትሔ እየፈለገ ሲሆን፣ በቀጣይ በአካባቢው የጥይት ድምጽ እንዳይሰማም የድንበር ማካለል ስራ ለማከናወን እየተንቀሳቀሰ መሆኑን ተናግሯል። የኦሮሚያ ብሔራዊ ክልላዊ መንግስት ፕሬዝዳንት ለማ መገርሳ ሚያዝያ 13 ቀን 2009 ዓም በኦሮሞ ባህል ማዕከል ባለሃብቶችን ሰብስበው ባካሄዱት ውይይትም ክልሉ “በለውጥ ጎዳና ላይ” መሆኑን ገልጸዋል። አቶ ለማ በውይይታቸው ወቅትም “ኦሮሚያ ካልተለወጠች ኢትዮጵያ አትለወጥም” ሲሉ የተናገሩ ሲሆን በሌላ በኩል ከተሰብሳቢ ባለሃብቶች መካከልም “ክልላችሁ የሌላ ብሔር ተወላጆችን ያሰወጣል” የሚል ቅሬታም አቅርበው ነበር። እነዚህንና ሌሎች ሰሞነኛ የኦሮሚያን ወቅታዊ ሁኔታ “ሰሞነኛው የኦሮሞ ፖለቲካ” በሚል ርዕስ ከዚህ በታች አቅርበነዋል።

የኦሮሚያ - ሶማሌ ድንበር ግጭትና መፍትሔ
የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ መንግስትን ካዋቀሩት ዘጠኝ ክልሎችና ሁለት ከተማ አስተዳደሮች መካከል የኦሮሚያ ክልልን ያህል በቆዳ ስፋት የተንበሸበሸ ክልል የለም። ከትግራይ ክልል በስተቀር ከሁሉም የአገሪቱ ክልሎች ጋር በድንበር የሚዋሰነው ኦሮሚያ ክልል ከሶማሌ አቻው ጋር በተደጋጋሚ ጊዜ እሰጣ ገባ ውስጥ ገብቶ ነበር። ከአውሮፓ ባለግዙፍ ኢኮኖሚዋ ጀርመን ጋር ተስተካካይ የቆዳ ስፋት ያለው ኦሮሚያ ክልል እና በቆዳ ስፋት የአገሪቱ ሶስተኛው ትልቁ የሶማሌ ክልል በየጊዜው የሚያገረሸው የግጭታቸው መንስዔ የአርብቶ አደሮች የግጦሽ መሬትና የውሃ ፍላጎት ሲሆን ከዚህ ባለፈም የይገባኛል ጥያቄ እንዳለበትም ይነገራል።


የሁለቱን ክልሎች የድንበር አካባቢ ግጭት በተመለከተ አስተያየታቸውን ለሰንደቅ ጋዜጣ የሰጡት የኦሮሚያ ክልል ኮምዩኒኬሽን ጉዳዮች ቢሮ ኃላፊ አዲሱ አረጋ “ድርጊቱ ተራ ውንብድና ተብሎ የሚታይ ሳይሆን በግልጽ ሰዎችን በማፈናቀል፣ በመግደል እና ድንበር በማስፋፋት ውስጥ የነበሩ መሆኑ የወንጀላቸውን ጥልቀት ፍርድ ቤት አጣርቶ ይወስነዋል” ሲሉ ተናግረዋል። አቶ አዲሱ አያይዘውም በዚህ ድርጊት ውስጥ ተሳታፊ ከነበሩት መካከል የተወሰኑት በቁጥጥር ስር ውለው ወንጀላቸው እየተጣራ መሆኑንና ቀሪዎቹንም ለማያዝ መንግስት ጥረት እያደረገ መሆኑን ተናግረዋል።


በተያያዘም የኦሮሞ ኦቦ ነጻነት ግንባር፣ የኦሮሞ ነጻነት አንድነት ግንባር፣ የኦሮሞ ብሔራዊ ኮንግረስ እና የኦሮሚያ ነጻነት ብሔራዊ ፓርቲ የተባሉ አራት ኦሮሚያ ተኮር የፖለቲካ ፓርቲዎች በጋራ ለዝግጅት ክፍላችን በላኩት መግለጫ የሰላም ስምምነቱን መደገፋቸውን ገልጸዋል።


ሆኖም ፓርቲዎቹ “ከዚህ በፊት ከጅምሩ ጀምሮ የፌዴራል መንግስትም ጣልቃ ገብቶ ሰላማዊ መፍትሔ ይሰጥ ብለን በምንጮህበት ወቅት በሁለቱ መንግስታት በኩል የተፈጠረ ሳይሆን የተራ ሽፍታ እንቅስቃሴ ነው ተብሎ ነበር የተነገረው” ሲሉ ገልጸዋል። የፓርቲዎቹ መግለጫ አክሎም “የሰላም ስምምነቱን የሁለቱ ክልሎች መሪዎች ሲፈራረሙ የዚህን አይነት ስምምነት ከአስር ዓመት በፊት ብንፈራረም ኖሮ የህዝብ እልቂት አይከሰትም ነበር ብለው በቁጭት ሲናገሩ ሰምተናል። ይህም ጉዳዩ ግራ የሚያጋባ መሆኑን ብንመለከትም አሁንም ችግሩ በድጋሚ እንዳይከሰት ቀደም ሲል በ1997 ዓ.ም የተካሄደውን ህዝበ ውሳኔ የህዝብ ድምጽ ተከብሮ ከቦታቸው የተፈናቀሉትን መንግስት እንዲያቋቁማቸው፤ ህዝበ ውሳኔ ባልተካሄደባቸው አካባቢዎች ደግሞ ህዝቡ በፍላጎቱ ሲተዳደርበት በነበረው የህዝብ ፍላጎትና መብት ተከብሮ የተፈናቀሉት ተመልሰው እንዲቋቋሙና የችግሩ ፈጣሪዎች በህግ እንዲጠየቁ” በማለት አስታውቀዋል።


የኦሮሞ ፌዴራሊስት ኮንግረስ ምክትል ሊቀመንበር አቶ ሙላቱ ገመቹ በበኩላቸው “ችግሩ በታጠቁ ሀይሎች የተካሄደ መሆኑን በኦሮሚያ ክልል መንግስት ኮምዩኒኬሽን ጉዳዮች ቢሮ ኃላፊ በኩል የተገለጸ ነው። ይህ ችግር በኦሮሚያ እና በሌሎች አጎራባች ክልሎች ላይም እየተስተዋለ ነው” ሲሉ ለሰንደቅ ጋዜጣ ተናግረዋል። አቶ ሙላቱ አያይዘውም “ሲጀመር በአንድ አገር እየኖርን የአንድ አገር ዜጎች ሆነን አለመግባባትን ለመፍታት ጠብመንጃ የምናነሳበት ምክንያት አይገባኝም። ሁለቱም የአንድ አገር ዜጋ ከመሆናቸውም በላይ የትኛው መሬት የየትኛው እንደሆነ ለማወቅ ህዝብን ማነጋገር በቂ መልስ መስጠት ይችላል። ምክንያቱም በመሬቱ የሚኖሩት ሰዎች የሚሰጡት ምስክርነት ትልቅ ዋጋ አለው” ሲሉ የተናገሩ ሲሆን ግጭቱን አስመልክቶ ሲናገሩም “ይህ ቴዚያን ቲዎሪ ነው” ብለዋል። (ቴዚያን ቲዎሪ ማለት በመንግስት ላይ ዘርፈ ብዙ ጥያቄዎች ሲነሱ ሌላ የመወያያ አጀንዳ በመፍጠር የህዝብን ጥያቄ ለማስቀየስ የሚደረግ ቲዎሪ ነው)


የኦሮሚያ - ሶማሌ ግጭት ለጊዜው የተረጋጋ ሲሆን በቀጣይም እንዳይነሳ የሁለቱ ክልሎች ባለስልጣናት ባካሄዱት ውሳኔ መሰረት በቀጣዮቹ ሶስት ወራት የድንበር ማካለሉ ስራ ይከናወናል። አቶ አዲሱ አረጋ “የድንበር ማካለሉ የሚከናወነው በ1997 ዓ.ም በተካሄደው ህዝበ ውሳኔ መሰረት ይሆናል” ሲሉ ለሰንደቅ ጋዜጣ የተናገሩ ሲሆን አያይዘውም ለተጎጂዎች መንግስት አስፈላጊውን ድጋፍ እንደሚያደርግም ገልጸዋል።



የኢኮኖሚ አብዮቱ እና የአቶ ለማ መገርሳ ንግግር
የቀድሞው የኦሮሚያ ፖሊስ ኮሚሽነር የነበሩትና አሁን ክልሉን ከአቶ ሙክታር ተቀብለው በፕሬዝዳንትነት እያስተዳደሩ ያሉት አቶ ለማ መገርሳ ናቸው። አቶ ለማ በሚያስተዳደሩት ክልል “ስር የሰደደ ችግር” መኖሩን ገልጸው ይህን ችግር ለማስተካከልም ቁርጠኛ ውሳኔ ላይ መድረሳቸውን ተናግረዋል። ነገር ግን ለዚህ የአቶ ለማ መገርሳ ካቢኔ ውሳኔ ተፈጻሚነት ህዝቡ ራሱን ከነብስ አባት (God father) እንዲያርቅና የራሱን መብት ለማስከበር የእጅ መንሻና መደለያ ከመስጠት እንዲቆጠብ ተማጽነዋል። “ተቆራጭ የሚፈልግ ብዙ ሰው አለ እናንተ እስከሰጣችሁት ድረስ በቃኝ የሚል የለም። ነገር ግን ተቆራጭ ባበዛችሁ መጠን መጨረሻ ላይ ደም ግፊት ብቻ ሳይሆን እሱም ይገድላችኋል” ሲሉ በክልሉ የተሰገሰጉትን የነብስ አባቶች (ያለ እጅ መንሻ ጉዳይ የማይፈጽሙ ካድሬዎችን) ባለሃብቱ እንዲዋጋላቸው ተናግረዋል።


“የአገሪቱ ጅዲፒ ከ40 እስከ 60 በመቶ የሚሆነው ከኦሮሚያ ክልል የሚገኝ ነው” ያሉት አቶ ለማ “ኦሮሚያ ካልተለወጠች ኢትዮጵያ አትለወጥም” ሲሉም ተናግረዋል። “ቢያንስ ሁላችንም እኩል ተጠቃሚ ባንሆን እኩል እድል ግን ማግኘት አለብን። የምንጠቀመው ሊለያይ ይችላል ምክንያቱም የለፋነውን ያህል ነው ልንጠቀም የምንችለው። እኩል እድል ግን ማግኘት ይኖርብናል። ለዚህች አገር መፍረስም ሆነ ማደግ ወይም ለመለወጥ ኦሮሚያ ትልቅ ድርሻ አለው። ጂዲፒያችን በዚህን ያህል አደገ የምንለው ከ40 እስከ 60 ከመቶው የሚሆነው ግብርና የኦሮሚያ አስተዋጸኦ ነው። ይህ ማጋነን አይሆንም። ኢንዱስትሪውም ከፊንፊኔ (አዲስ አበባ) ቀጥሎ የኦሮሚያ ክልል ነው” ብለዋል።


“ክልላችሁ የሌሎች ብሔር ተወላጆችን ያስወጣል” የሚል ጥያቄ ከባለሀብቶቹ የቀረበላቸው አቶ ለማ “የኦሮሚያ ክልላዊ መንግስት ማንንም ኢትዮጵያዊ ዜጋ ለማባረር ስልጣኑም ፈቃዱም የለውም። እውነት ነው ሁላችንም የተለያየ ስም አለን ግን ሁላችንም ኢትዮጵያዊያን ነን። እንኳን ኢትዮጵያዊውን ከራሱ ቤት ማባረር ይቅርና የውጭ ዜጋውንም እኮ እየጋበዝን እያስተናገድን አይደል እንዴ? ይህ ሊታሰብ የሚችል አይደለም። አንዳንዶቻችሁ በየማኪያቶ ቤትና በየአረቄ ቤቱ የሚወራውን ሰምታችሁ እንዳትረበሹ ስለምፈልግ ነው” በማለት በክልሉ ሁሉም የአገሪቱ ዜጎች በእኩልነት እንደሚስተናገዱ የመንግስታቸውን አቋም ተናግረዋል።

ኦሮሚያና የኦሮሞ ፖለቲከኞች ሰሞንኛ ጉዳይ
በኦሮሞ ህዝብ ስም የተመሰረቱ የፖለቲካ ፓርቲዎች በርከት ያሉ ቢሆንም በህጋዊ መንገድ የሚንቀሳቀሱት ግን ገዥውን ኦህዴድን ጨምሮ ሰባት (ቀደም ሲል የተጠቀሱት አራቱ እና ኦህዴድ እንዳሉ ሆነው የኦሮሞ ፌዴራሊስት ኮንግረስ እና የገዳ ስርዓት አራማጅ ፓርቲ) ናቸው።


የኦሮሞ ፌዴራሊስት ኮንግረስ (ኦፌኮ) ተቀዳሚ ምክትል ሊቀመንበር አቶ በቀለ ገርባን ጨምሮ 11 የፓርቲው አመራሮች ከታሰሩ ከአንድ ዓመት በላይ አስቆጥረዋል። የፓርቲው ዋና ጸሀፊ አቶ በቀለ ነጋ ደግሞ በቁም እስር ሲሆኑ የፓርቲው ሊቀመንበር ረዳት ፕሮፌሰር መረራ ጉዲና ህገ መንግስታዊ ስርዓቱን በሀይል ለመናድ በማሴር ክስ ተመስርቶባቸው በእስር ላይ ከሆኑ አምስት ወር ሆኗቸዋል።


እነ አቶ በቀለ ገርባ ለግንቦት 6 ቀን 2009 ዓ.ም ለብይን ሲቀጠሩ፤ ከትናንት በስትያ ሰኞ ሚያዝያ 16 ቀን 2009 ዓ.ም ለአምስተኛ ጊዜ ፍርድ ቤት የቀረቡት ደክተር መረራ ጉዲና ለሚያዝያ 26 ቀን 2009 ዓ.ም ተለዋጭ ቀጠሮ ተሰጥቷቸዋል። በአገሪቱም ሆነ በኦሮሚያ ክልል እየተካሄደ ያለውን ሁኔታ በንቃት እየተከታተለ መሆኑን የሚገልጸው ኦፌኮ “ሁኔታው አለባብሰው ቢያሱ በአረም የመለሱ ነው” ሲል በምክትል ሊቀመንበሩ አቶ ሙላቱ ገመቹ በኩል ገልጿል። የሰብአዊ መብት ኮሚሽነር አዲሱ ገብረእግዚአብሔር ሰሞኑን ለህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ባቀረቡት ሪፖርት “በኦሮሚያ ክልል ለደረሰው ግጭት ኦፌኮ እጁ አለበት” ሲሉ ገልጸዋል። ፓርቲውም በህግ ሊጠየቅ እንደሚገባው ተናግረዋል።


ከኦፌኮ በተጨማሪ ደግሞ አራቱ ፓርቲዎች ለዝግጅት ክፍላችን በጋራ በላኩት መግለጫ መንግስት ከፖለቲካ ፓርቲዎች ጋር በሚያደርገው ድርድር መሳተፍ አልቻልንም ሲሉ ቅሬታቸውን ገልጸዋል። ፓርቲዎቹ በመግለጫቸውም “ድርድሩ እንኳንስ የኦሮሞን ህዝብ ችግር የተቀረውን የኢትዮጵያ ህዝብ ችግር ፈቶ የህዝቡን መብት ያስከብራል የሚል እምነት ስለሌለን ከድርድሩ የሚገኝ ውጤት ምንም ይሁን ምን እኛ አራቱ በኦሮሞ ህዝብ ስም የተደራጀን ፓርቲዎች የማንቀበልና እንደ ህግም ሆኖ የሚወጣ ነገር ካለ በግድ ሊጫንብን የማይገባ መሆኑን ከወዲሁ እንገልጻለን” በማለት አስታውቀዋል። (ድርድሩ የተጠራው ለአገር አቀፍ ፓርቲዎች እንጂ ለክልል ፓርቲዎች አለመሆኑን ልብ ይሏል)


በቅርቡ ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለማሪያም ደሳለኝ ለአገር ውስጥ መገናኛ ብዙሃን በሰጡት መግለጫ፤ “ኦሮሚያ ከአዲስ አበባ ማግኘት ያለበትን የኢኮኖሚና ማህበራዊ ልዩ ጥቅሞች የሚመለከት ዝግጅት ተጠናቆ ለህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ቀርቦ እንደሚጸድቅ ተናግረው ነበር” ያሉት አራቱ ፓርቲዎች ይህን የአቶ ኃይለማሪያምን መገለጫ የተመለከቱት በጥርጣሬ መሆኑን ተናግረዋል። ምክንያታቸውን ሲያቀርቡም “ኦሮሚያ ከፊንፊኔ ማግኘት ያለበት ልዩ ጥቅም ማህበራዊ እና ኢኮኖሚያዊ ብቻ አይደለም” ሲሉ የገለጹ ሲሆን ፓርቲዎቹ ተጨማሪ ጥቅም ሲሉ የገለጹት “በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር መንግስት ኦሮሚያን የጨመረ የጋራ አስተዳደር እንዲኖርና ከአማርኛ ቋንቋ እኩል ኦሮምኛ ቋንቋ የስራ ቋንቋ የሚሆንበት ከተማ እንዲሆን አጥብቀን ለማሳሰብ እንወዳለን” ብለዋል።


በቅርቡ የሰብአዊ መብት ኮሚሽነር ለህዝብ ተወካዮች ም/ቤት ያቀረቡትን ሪፖርት በተመለከተም ሪፖርቱን እንደማይቀበሉት ገልጸዋል። ምክንያታቸውን ሲያስቀምጡም “ኮሚሽነሩ ገለልተኛ አይደሉም፣ በኦሮሚያ የደረሰው ጉዳት ተመጣጣኝ አይደለም እና ሪፖርቱም ከሃቅ የራቀ ነው” የሚል ነው። ሪፖርቱም እንደገና በዓለም አቀፍ ገለልተኛ ወገኖች እንዲጣራ” ሲሉ አሳስበዋል። 

የትዝታው ፈለግ አረፈ

Wednesday, 26 April 2017 12:16

 

በጥበቡ በለጠ

በኢትድጵያ የጽሁፍ ታሪክ፤ የመጣጥፍ፣ የአርቲክል ወይም ሃሣብን እና እምነትን ወግን፣ ባሕልን፣ ትዝታን ወዘተ በብዕር በመግለጽና፣ ውብ አድርጐ በመፃፍ አሰፋ ጫቦን የሚያክል ሰው ማግኝት ይከብዳል፡፡ ብዕሩ ወርቅ ነበር፡፡ ለዛ ያለው፡፡ አማርኛ ቋንቋ በአሰፋ ጫቦ ብዕር ውብ ናት፡፡ አቤት ገለፃ፤ አቤት ትረካ፤ አቤት የብዕር ጨዋታ፤ አቤት ትዝታ፤ አቤት ወግ፤ ይህን ሁሉ አጣን፡፡ ጋሽ አሰፋ ጫቦ አረፈ፡፡

ጋሽ አሴ፤ ምን ልበልህ? አረፍክ? ተለየኸን? ወይስ ሞትክ? ያ ብዕርህን የት ነው የማገኝው? ጋሽ አሴ የነፍስ ፀሐፊ ነበርክ፡፡

ኢትዮጵያ ሆይ፤ የጽሑፍ ጀግኖችሽን ፊት አውራሪዎችሽን ግለጪ ብትባል በመጀመሪያ ረድፍ  ላይ ስማቸው ተጠርተው ከሚቀመጡት መካከል ጋሽ አሰፋ ጫቦ አንዱ ነው፡፡

አሰፋ ጫቦ በትካዜ፣ በእንጉርጉሮ እና በትዝታ አለም ውስጥ ሆኖ የፃፋቸው መጣጥፎች ከይዘታቸው ባሻገር ቋንቋው ተአምር ነው፡፡ የሥነ-ጽሑፍ ብቃቱ የቃላቱ ሕብረ-ድምፅ፣ ኮሚክ ገለፃዎቹ ትረካዎቹ ወደር የሌለው ፀሐፊ ያሠኙታል፡፡ የአሰፋን ፅሁፍ ማንበብ ከጀመርን ረሐብ ይረሣል፣ ሌላ ነገር ማሠብ አይቻልም፡፡ ከጽሁፉ ጋር መጓዝ ከአሠፋ ጫቦ የትዝታ ፈለግ ጋር እየወጡ እየወረዱ መጓዝ  ብቻ፡፡  አሠፋ ጫቦ ሳናስበው ከዚያች ከትውልድ ቀኤው ጨንቻ ይወስደናል፡፡ ስለ ጨንቻ ጽፎ አይጠግብም፡፡ ጨንቻ የእርሡ ብቻ ሣትሆን የእኛም እንድትሆን አድርጓል፡፡

አሰፋ ጫቦ ታሪክ አዋቂ ነው፡፡ የኢትዮጵያና የሕዝቦችዋን ቀደምት ታሪኮች ጠንቅቆ ያወቀ ነው፡፡ በዚህ ታሪክ ውስጥ የሕዝቦችን ግኑኙነት ትስስር፣ ውጣ ውረድ በጥልቀት የተረዳ ነው፡፡ ይህ ታሪክ አዋቂነቱ ለሚጽፋቸው ርእሰ ጉዳዮች እንደ ሰበዝ እየተመዘዙ የሚያጫውቱ፣ እውነታን አስረግጠው የሚያስረዱ ናቸው፡፡

አሰፋ ጫቦ የሕዝብ ታሪክ ተንታኝ ነው፡፡ ይህች ኢትዮጵያ የምትባል አገር በውስጥዋ የያዘቻቸውን ሕዝቦች በታሪክ ሂደት ውስጥ ያሳለፉትን ውጣ ውረድ በሚገባ ያወቀ እና የተረዳ በመሆኑ ይጽፍባቸዋል፡፡ ሲጽፍ ሕዝቦችን በፍቅር የሚያስተሣስር እንጂ የሚለያየ አይደለም፡፡ የሕዝቦች መተባበርና አንድነት የትልቋ ኢትዮጵያ ዋልታና ማገር መሆኑን የተረዳ ሠው በመሆኑ ሁሌም የፍቅር ፀሐፊ ነው፡፡

አሰፋ ጫቦ ተንታኝ ነው፡፡ እዚህም እዚያም የተበጫጨቁ ታሪኮችን ገጣጥሞ በመተንተን በቃላት ቤት ይሠራል፡፡ በቃላት መንደር ይሠራል፡፡ በቃላት ሀገር ይሠራል፡፡ በቃላት ኢትዮጵያዊነት ላይ ይገነባል፡፡

አሰፋ ጫቦ የቋንቋ ቱጃር ነው፡፡ የአማርኛ ቋንቋ የመግለጽ ብቃት ከሚያሣዩ ፀሐፊያን መካከል አንዱ አሰፋ ጫቦ ነው፡፡ ውስብስብ ርዕሠ ጉዳዮችን ውብ በሆነ የአማርኛ ለዛ በመግለጽ የሚገዳደረው የለም፡፡ የአማርኛ ቋንቋ መፍቻ እና መገጣጠሚያ በእጃቸው ካሉ ፀሐፊያን መካከል አሰፋ ጫቦ ቶሎ ብሎ ከፊት የሚሠለፍ ነው፡፡

አሰፋ ጫቦ በኢትዮጵያ ፍቅር የተለከፈ ፀሐፊ ነው፡፡ ነጋ ጠባ ስለዚህችው ኢትዮጵያ ነው የሚጽፈው፡፡ የተነቃነቁ የታሪክ ክፍተቶችን ለመሙላት ብዙ ይጥራል፡፡ አሜሪካ ተኝቶ ሕልም የሚያየው ኢትዮጵያ ውስጥ ነው፡፡ ኢትዮጵያ በሕልሙ ትመጣለች፤ በሕልሙ ታሠቃየዋለች፡፡ በሕልሙ ይኖርባታል፡፡ በሕልሙ ያልምላታል፡፡ የአሰፋ ሕልም ኢትዮጵያ ነች፡፡ ሕልሙን በእውኑ ይጽፈዋል፡፡ ኢትዮጵያ እና አሰፋ ሐይለኛ ቁርኝት አላቸው፡፡ ከአፈሯ ቢነጠልም ሁሌም ከትውልድ ቦታው ከጨንቻ አይጠፋም፡፡ በትዝታ ፈለግ ጨንቻ ነው፡፡

አሰፋ ጫቦ ሊቅ ነው፡፡ ኢትዮጵያ እህህ ብላ አምጣ ከወለደቻቸው ሊቆች መካከል አንዱ አሰፋ ጫቦ ነው፡፡ በትምህርትና በስራ ልምድ በንባብና በጥናት ያካበተው የአሰፋ ጫቦ ጭንቅላት በብዙ መልኩ የተሟላ ነው፡፡ ከዚያ ከሞላው የእውቀት ማዕድ እየቆነጠረ ውብ በሆነው የአፃፃፍ ለዛው ሲመግበን የኖረ የዘመናችን ብርቅዬ ፀሐፊ ነበር፡፡

አሰፋ ጫቦ የፖለቲካ ሊቅ ነው፡፡ ፖለቲከኛ ነው ካልኩት በአንድ የፖለቲካ አስተሣሠብ አጥር ውስጥ ይቀመጥብኛል፡፡ ለእኔ አሰፋ ፖለቲከኛ አይደለም፤ የፖለቲካ ሊቅ እና በብዕሩ የሚተነትናቸው ጉዳዮች ሰፊ እና ጥልቅ ናቸው፡፡ የፖለቲካ ትንታኔው ማጠንጠኛ ሐረጉ የኢትዮጵያ አንድነት ነው፡፡ የትልቋ ኢትዮጵያ ምስል ነው፡፡ የአሰፋ ብዕር በተወሣሠበው የፖለቲካ ልዩነቶች ውስጥ ልዩ ልዩ ቅመሞችን በቃላት እያዘጋጀ ኢትዮጵያን አሻግረን እንድናይ የሚያደርግ የዘመናችን ቅን ብዕረኛ ነበር፡፡

አሰፋ ጫቦ ኮሚክ ነው፡፡ በኢትዮጵያ የብዕረኞች ታሪክ ውስጥ በፅሁፎቹ ለዛ እያሣቀን ዕንባ በዕንባ የሚያደርገን ሌላኛው ጳውሎስ ኞኞ ነው፡፡ እንዲህ አይነቱን ሰው ፈረንጆቹ “ሂዩመሪስት” ይሉታል፡፡ እልም ባለ አሣዛኝ እና አስለቃሸ ታሪክ ውስጥ ከቶን ዝም አይልም፡፡ ከዚያ ሠቆቃ ውስጥ ቀስ ብሎ የሚያወጣን አስቂኝ ጉዳዮችን እያነሣ ነው፡፡ ሕይወት እንዲህ ናት፡፡ አንዴ ታስለቅሳለች፤ ሌላ ጊዜ ደግሞ ታስቃለች፡፡ አሰፋ ጫቦ መራሩን ጣፋጩንም እያዋዛ አጥግቦ የሚያበላን የቃላት ባለሃብት የነበረ ብርቅ ፀሐፊ ነው፡፡

አሰፋ ጫቦ ድልድይ ነው፡፡ የአሰፋ ምድቡ ከዚያ ትውልድ ቢሆንም፣ሲያገለግል የኖረው አሁን እስካለው ትውልድ ድረስ ነው፡፡ ያለፈውን ታሪክ እያስታወሠ፣ አሁን ካለው ጋር እያስተሣሠረ፣ መጪዋን ኢትዮጵያ የሚያሣይ አሻጋሪ ፀሐፊ ነበር፡፡ በአሰፋ የብዕር ድልድይ ላይ ብዙ ታሪኮች አሉበት፡፡ ድልድዩ ብዙ ደም፣ ብዙ አጥንት የተከሠከሠበት ነው፡፡ ድልድዩ ግጭት አለበት፡፡ ድልድዩ ታሪክ አለት፡፡ ድልድዩ ሕዝብ አለበት፡፡ ይህ ድልድዩ ስደት አለበት፡፡ ድልድዩ መሰዋዕትነት አለት፡፡ ይህ የትውልድ ድልድይ እንዳይሠበር አሰፋ ብዙ ፅፏል፡፡ እናም አሰፋ ጫቦ የትውልድ ድልድይ ሠርቶ የሚያሻግር የዘመናችን ተወዳጅ ፀሐፊ ነበር፡፡

አሰፋ ጫቦ አለማቀፍ እውቀት ያካበተ ነው፡፡ አሰፋ በሚፅፋቸው መጣጥፎች ውስጥ ሃሣቦቹ ግዙፍ የሚሆኑለት በንባብ ያካበተው አለማቀፍ እውቀቱ ጥልቅ በመሆኑ ነው፡፡ ብዙ ማጣቀሻ ታሪኮች አሉት፡፡ የምድሪቱን ታሪክ ቆርጥሞ የበላ ሊቅ ነው፡፡ እናም በሚፅፋቸው መጣጥፎች ውስጥ የሃሣብ ቱጀር ነው፡፡ ብስሉንም ጥሬውን፣ጣፋጩንም ጐምዛዛውን፣ ሙቁንም ቀዝቃዛውን፣ ሀዘኑንም ሀሴቱንም ሁሉንም ነገር በውብ ቋንቋ መፃፍ የሚችል የዚህ ዘመን የተሟላ ፀሐፊ ነበር፡፡

ጋሽ አሴ፤ ስለ አንተ ስንቱ ይጠቀሣል? እኔስ ምን ልበል? አንድ ፅሁፍ ለመፃፍ ስነሣ ካንተ መጣጥፎች ውስጥ አንዱን መዘዘ አድርጌ ማንበብ አለብኝ፡፡ አንተ የመፃፍ መነቃቂያ ነህ፡፡ ሠው ውስጥ ያለውን የፅሁፍ ሆርሞን የምትቀሠቅስ ማትጊያ ቅመም ነህ፡፡ ምን ግዜም የማትረሳ የፀሐፊያን ብላቴን ጌታ ነህ! አንተ እንደምትኰምከው ሁሉ የቅርብህ ወዳጅህ፣ የእስር ቤት ጐደኛህ የሆነው የአዲስ አድማስ ጋዜጣ ዋና አዘጋጁ ነብይ መኰንን ስለ አንተ መሰከረ፡፡  በደርግ ማዕከላዊ እስር ቤት ታስራችሁ በነበረበት ወቅት ያንተን ማንነት የሚያሣይ ምስክርነት አቀረበ፡፡ ነብይ ከዕንባው ጋር እየታገለ ስለ አንተ አወራ፡፡ ሲያወራ እያለቀስኩ ሣኩኝ፡፡ በለቅሶዬ ውስጥ አሣቀኝ፡፡ ጋሽ አሰፋ ማለት እንዲያ ነው፡፡ በለቅሶ ውስጥ የሚያስቅ፡፡ ነብይ መኰንን ስለ ጋሽ አሰፋ ጫቦ እንዲህ አለ፡-

ከአሰፋ ጫቦ ጋር አብረን ነበር የታሠርነው፡፡ እስር ቤት ሣለን ብዙ ነገሮች ያደርግ ነበር፡፡ ከነዚህም ውስጥ በኪሮሽ ሹራብ ይሠራ ነበር፡፡ በእጁ ሹራብ ይሠራል፡፡ አንድ ቀን እዚያ እስር ቤት አብረውን የነበሩ ታሣሪዎች ፍርድ ቤት የሚቀርቡበት እለት ነበር፡፡  ለፍርድ ቤት መከራከሪያ እንዲሆናቸው አሰፋ ጫቦን ፃፍልን አሉት፡፡ እሺ አላቸው፡፡ ጉዳያቸውን ጠየቀ፡፡ አሰረዱት፡፡ ከዚያም ረጅም የፍርድ ቤት መከላከያ ደብዳቤ ፃፈላቸው፡፡ እነርሡም አመስግነውት ሄዱ፡፡ ፍ/ቤትም ደብዳቤውን አቀረቡ፡፡ ከዚያም ከፍርድ ቤት ሲመለሡ አሰፋ ጫቦ ሹራብ እየሠራ አገኙት፡፡ ገረማቸው፡፡ ያንን የመሠለ የሕግ ክርክር ደብዳቤ የፃፈላቸው ሊቅ እስር ቤት ውስጥ ሹራብ ይሠራል፡፡ እነዚህ እስረኞች እንዲህ ብለው ጠየቁት፡- አሴ አሁንም ይህን ሹራብ ትሠራለህ? አሉት፡፡ አሴም መለሰ፡- ሕግ ስለተማርኩ ዶርዜነቴ ይነጠቃል እንዴ? ዶርዜ እኮ ነኝ አላቸው፡፡

ነብይ መኰንን ሁለተኛውን ትዝታውን አወጋን፡፡

እዚያው እስር ቤት እያለን የማይፈቀዱ በርካታ ነገሮች አሉ፡፡ ከነዚህም ውስጥ እስረኛ ምስማርና ስለት ያላቸውን ነገሮች ፈፅሞ ይዞ መገኘት የለበትም ይባላል፡፡ ምክንያቱም እስረኛው ራሡን በስለት እንዳያጠፋ ስለሚፈራ ነው፡፡ እንደየታሠረበት ሁኔታ ሚስጢር እንዳይወጣ እና ከምሠቃይ ራሴን ላጥፋ ብለው እስረኞች በራሣቸው ላይ አደጋ እንዳያስከትሉ ስለት ነገር ተከልክሏል፡፡ ለአሠፋ ጫቦ ግን አንድ ደግ ፖሊስ አንዲት ቢላዋ ሠጥቶት ነበር፡፡ ብርቱካን ፍራፍሬ እየቆራረጠ እንዲበላበት ነበር የሠጠው፡፡ ታዲያ አንድ ቀን እስረኛው ዘንድ ቢላዋ ተገኘ፡፡ ወንጀል ስለሆነ ተጠራ፡፡ የተጠራው የእስር ቤቱ ሐላፊ ዘንድ ነበር፡፡ ሐላፊው ፈሪ ነው፡፡ ከላይ ያሉትን አለቆች ይፈራል፡፡ አሰፋ ጫቦ ደግሞ ደፋር ነው፡፡ አይፈራም፡፡ ፈሪ የእስር ቤት አዛዥ እና ደፋር እስረኛ ተገናኙ፡፡ የእስር ቤቱ አዛዥ አሰፋ ጫቦን እንዲህ ጠየቀው፡-

ቢላውን ለምን ያዝከው? ወንጀል መሆኑን አታውቅም? ይለዋል፡፡

አሰፋ እንዲህ መለሰ፡-

ምኑ ነው ወንጀል? ቢላዋ ብይዝ ምንድን ነው ችግሩ? ለማለት ጥያቄውን በጥያቄ ይመልሣል፡፡

የእስር ቤቱ አዛዥም በቢላዋው ራስህን ብታጠፋስ? ራስህን ብትገልስ? ይለዋል፡፡

አሰፋም እንዲህ መለሰ፡-

እኔ የምፈራው እናተ ትገሉኛላችሁ ብዬ እንጂ ጭራሽ እኔው ሆንኩ የምፈራው? አለ፡- ነብይ መኰንን፡፡ ከዕንባው ጋር እየታገለ አውግቶናል፡፡

አሰፋ ሜቦ የአንደኛ እና መለስተኛ ሁለተኛ ደረጃ ትምሀርቱን ጨንቻ እና ሻሸመኔ፣ የሁለተኛ ደረጃ አዲስ አበባን (ኮከብ ጽባሕ) ተምሯል፡፡ ወደ አዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ ወይም ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ዩኒቨርስቲ በመግባት በሕግ ትምህርት በከፍተኛ ውጤት ተመርቋል፡፡ ገና በልጅነቱ ዓለማቀፍ ጉዳዮች ላይ ሀገሩን ወክሎ በመሔድ በዕወቀት አደባባይ ወደር የማይገኝለት ኢትዮጵያዊ ሆኖ የተመለሰ የቀለም ቀንድ ነበር፡፡

በስራው አለም ከብዙ በጥቂቱ በሕግ አማካሪነት፣ ሲቪል አቭዬሽን አስተዳደር፣ አገር አስተዳደር ሚኒስቴርና የምድር ባቡር ኩባንያ ውስጥ ሰርቷል፡፡ አውራጃ አስተዳዳሪም ነበር፡፡ የፖለቲካ ፓርቲ መስራች በመሆን በዘመነ ደርግም ሆነ በዘመነ ኢህአዴግ ተካፍሏል፡፡ በ1984 ዓ.ም ኢትዮጵያን ለቆ እስከሚወጣበት ጊዜ ድረስ የኢትዮጵያ የሽግግር መንግስት ምክር ቤት አባልና በግሉም የሕግ ጠበቃ ነበር፡፡

አሰፋ ጫቦ ወደ ኢትዮጵያ የጽሑፍ አለም ውስጥ እንደ ክስተት ብቅ ያለው በ1950ዎቹ አጋማሽ ላይ ነው፡፡ እርሱ እንደሚናገረው መጀመሪያ ለጋዜጦች የፃፍኩት በ1956 ዓ.ም ጎጃም ባህር ዳር እያለሁ “ፖሊስና እርምጃው” ላይ ነበር፡፡ አድሮ ውሎ “ፖሊስና እርግጫው” እንለው እንደነበር ትዝ ይለኛል፡፡ የባህር ዳርን ከተማ ለማስፋፋት በተጀመረ እቅድ ሳቢያ ኗሪ የነበረው ከቤቱ፣ ከቀዬው፣ ከርስቱ እየተነቀለ ሀብት ላለው ይታደል ስለነበር ያ ቆጥቁጦኝ የፃፍኩት ይመስለኛል፡፡ ርዕሱን አላስታውሰውም፡፡ “ጎጃሜው ተነቀለ!” የሚል ይመስለኛል፡፡ ምናልባት እርግጡ ያ ባይሆንም መንፈሱ ያ ነበር፡፡ ከአውራጃ ገዢውና ከማዘጋጃ ቤቱ ሹም ተግሳፅ ደርሶብኝ በዚያው አለፈ፡፡ ከዚያ ወዲህ አልፎ አልፎ ቢሆንም ብዙ የፃፍኩ ይመስለኛል” ይላል አሰፋ ጫቦ፡፡

አሰፋ ፃፈ አይባልም፡፡ አዘነበ ነው፡፡ ብዙ ርዕሰ ጉዳዮች ላይ ሃሳብ ሰጥቷል፡፡ አሰፋ የሓሳብ ሰው ነው፡፡ አሣቢ (Thinker) ነው፡፡ የሐሣብ ተጓዥ ነው፡፡ በሐሣብ ውስጥ የማያሳየን ዓለም የለም፡፡

አሰፋ ሲናገር ወጥቼ ቀረሁ ይላል፡፡ “ከ25 ዓመት በላይ ሆኖኛል፡፡ በ11 ያክል የአሜሪካ ግዛቶች ኖሬያለሁ፡፡ ያልኖኩባቸውን ወይ ነድቼ ወይም ከአየር አይቻለሁ፡፡ ያ ሁሉ ሆኖ ግን ህልም ባየሁ ቁጥር፣ ሰመመን ውስጥ በገባሁ ቁጥር፣ የኢትዮጵያ መሬት፣ የኢትዮጵያዊያን ፊት ብቻ ነው የሚታየኝ፡፡ አንዳንዴ “አሜሪካ ነው ያልተቀበለኝ ወይስ እኔ ነኝ ያልተቀበልኩት?” በል በል ያሰኘኛል” ይላል ባለጣፋጭ ብዕሩ አሰፋ ጫቦ፡፡

አሰፋ ሲፅፍ እንዲህ ብሏል፡፡ መለስ ብዬ ሳየው “ምነው ባላልኩት!” የምለው ብዙ አላገኘሁም፡፡ ሰፋ ቢል፣ የተሻለ ቢብራራ ኖሮ የምለው ብዙ አግኝቻለሁ፡፡ “በነጋታው ሲያዩት ቁልጭ ብሎ መታየት” የነበረ፣ ያለና የሚኖርም ነው፡፡ ሁሉም ላይ ባይሆን ጥቂቶች ላይ አንዳንድ ነጥቦች አነሳለሁ” ብሎ የትዝታ ፈለግ የተሰኘውን መፅሐፉን በሚከተለው መልኩ ያስተዋውቀናል፡፡

“ለመሆኑ ማነው ነፍጠኛ’ን አሁንም ለየት ባለ መልኩ አየዋለሁ፡፡ በግል ከማውቀው ከጋሙ ጎፋ፣ በተለይም ጨንቻና መንደርደሪያ አድርጊ የነፍጠኛን ማንነት ውስጡን ከፍቶ ለማየት ሙከራ ነበረ፡፡ በትግሬው ስሁል ሚካኤል የተጀመረው፣ ዘመነ መሣፍንት ተብሎ የሚታወቀው እስከ ቴዎድሮስ የነበረው አንድ መቶ ዓመት ኦሮሞ ኢትዮጵያን ያስተዳደረበት (የገዛበት) ዘመን ነበር፡፡ ኦሮሞው ግዛታቸው እስከ ሐማሴን ይደርስ እንደነበር ታሪክ ይነግረናል፡፡ ከዚያ ቀጥሎ የነበረው መስፋፋት የምኒልክ ደቡብ ኢትዮጵያን መውረር ነበር፡፡ ይህ ኢትዮጵያን በብሔረሰብ ስብጥር፣ በባህል፣ በሐይማኖትና በሁለንተናው ፍፁም አዲስ መልክ የሰጠ ነው፡፡ የዛሬይቱ ኢትዮጵያ የዚህ (እና ከዚያ በፊት የነበሩ) ከፍተኛ የህዝቦች እንቅስቃሴ ውጤት ነች፡፡ ከእኔ የሚሻሉ ባሙያዎች ይህንን ውስጡን ከፍተው ቢያሳዩን በታሪክነቱ ብቻ ሳይሆን ዛሬ የሚታየውን አንዳንዴ የተዛባ የሚመስለውን የፖለቲካና የታሪክ ውይይትና ክርክር ደርዝና መሠረት ያለው ያደርገዋል የሚል እምነትም፣ ተስፋም ነበረኝ፡፡ አሁንም ሊጤንበት የሚገባው በአብዛኛው ክፍአት መስክ ይመስለኛል” በማለት ጋሽ አሰፋ ሃሳብ ይሰነዝራል፡፡ ይቀጥልና ይህን ይላል፡

“ኢትዮጵያን ይማሯት!” በወቅቱ ጠቅላይ ሚኒስትር ለነበሩት ለአቶ መለስ ዜናዊ የፃፍኩት ግልፅ ደብዳቤ ነው፡፡ በመጠኑ ታሪክን መሠረት አድርጎ በወቅቱ የነበረውን ሁናቴ የሚዳስስና መፍትሔ የሚመስል የሚጠቋቁም ደብዳቤ ነበር፡፡ የኤርትራን ጉዳይ፣ በተለይም በኤርትራና በትግራይ መካከል የነበረውን ታሪካዊ ቅራኔ የሚነካካ ነው፡፡ ደብዳቤው የተፃፈበት ዘመን ይርዘም እንጂ መሠረታዊ እውነቱ ዛሬም እዚያው ነው፡፡ ዛሬም ታላቂቱን ኢትዮጵያ የሚሹ፣ የሚያልሙ፣ ከአድማስ ባሻገር ማየት የሚፈልጉ፣ የሚችሉ፣ ልብ ሊሉት የሚገባው ነጥቦች እንደተጠበቁ ናቸው ብዬ አምናለሁ፡፡ በወቅቱ የነበረው ገና “ነበረ” አልሆነም፡፡ ዛሬም “ነው” ነው፡፡ ይላል አሰፋ ጫቦ፡፡

“ትዝታ ነው የሚርበኝ” የግሌ የተወለድኩበት መንደር፣ ጨንቻን፣ የወጣሁበትን ጋሞን በወፍ በረር የሚዳስስ ነው፡፡ በተሳካ ሁኔታ ያየሁ/ ያሳየሁ ይመስለኛል፡፡ አንድ እንግሊዝ አገር የሚኖር ጓደኛዬ ኢትዮጵያ ደርሶ ሲመለስ፣ “ጨንቻም ሔጄ ነበር! አለኝ፡፡ “ምነው? በደህና? እዚያ ዘመድ አለህ እንዴ?” ስለው፣ “ምነው ከጨንቻ ነኝ አላልከንም እንዴ!” ብሎ ሣቁን ለቀቀው፡፡ ትዝታዬ ጎብኝም አስገኘ ማለት ነው፡፡ ስለ አካባቢያቸው፣ ስለ ት/ቤታቸው፣ ስለ መንደራቸው ማለት/መፃፍ ለሚፈልጉ የመጀመሪያ ረቂቅ ይሆናል ብዬ ተስፋ አደርጋሁ፡፡ ወረቀት ላይ የማስፈሩ ነገር እንጂ ትዝታ የማይበርደው ያለ አይመስለኝም”  ብል ፅፎልናል ጋሽ አሰፋ፡፡

“በሬ ከአራጁ ጋር ይውላል” ማዕከላዊ እስር ቤት፣ ጨለማ ቤት ስለማውቀው ስለጎንደሬው ዶ/ር ካሳሁን መከተ ነው፡፡ ዶ/ር ካሣሁን ያኔም አሁንም ሳስበው ይደንቀኛል፡፡ለየት ያለ ነበር ማለት እችላለሁ፡፡ ማጥ ውስጥ ተዘፍቆ የገባበትን ማጥ አያውቅም ነበር፡፡ አንዳንዴ “ማወቅ አይፈልግም ነበር!?” የሚልም ይመጣብኛል፡፡ ዶ/ር ካሣሁን “እንደወጣ ቀረ!” ከሆኑት ብዙ ኢትዮጵያዊያን በጣም ከሚያሳዝኑኝ ውስጥ የሚደመር ነው” ሲል ጋሽ አሰፋ የትውልድ ቤተ-መዘክር እንደሆነ በፅሁፍ ያስታውሰናል፡፡

“እንዲህ መለስ ብለው ሲያዩት” ስለ ማዕከላዊ እስር ቤት ነው፡፡ እዚያ 10 ዓመት ከ6 ወር ከ6 ቀን ኖርኩኝ፡፡ መኖር ካልነው! በሕይወቴ አንድ ቤት ረዥሙን ጊዜ የኖኩት እዚያ ነበር፡፡ ይህ ወፍ በረር እንጂ ያንን ሲኦል በሙሉ የሚገልፅ አይደለም፡፡ በአንድ ሰውም፣ በአንድ ፅሁፍም፣ በአንድ መፅሐፍም ተነግሮ፣ ተወስቶ የሚያልቅ አይመስለኝም፡፡ ከደርግ ጋር የሚበቃው/ የሚያበቃ መስሎኝም ነበር፡፡ ብሶበት እንደቀጠለ ስሰማ ሁለንተናዬ ይደማል፡፡ በሌላ በትዝታዬ ወይም በሕይወት ታሪክ (Memoir) ወይም በደርግ ታሪክ እመለስበታሁ፡፡ ለዛሬው ይኸኛው በጨረፍታ ያሳይ ይሆናል የሚል ተስፋ አለኝ” በማለት የትዝታ ፈለግ በተሰኘው መጽሐፉ መግቢያ ላይ ፅፏል፡፡

“የሞተ ተጎዳ” አድፍጠው ማጅራቴን መትተው ጥለው ለእስራት የወሰዱኝ ምሽት የሚያስታውስ ነው፡፡ መታሰሬ አይቀሬ መሆኑን ከተገነዘብኩ ሰንብቶ ነበር፡፡ ምን መልክ ይዞ እንደሚመጣ እርግኛ አልነበርኩም፡፡ የነበርኩበትን ፎቅ (Apartment) እንዳያሸብሩት አስቤ ማታ ማታ መዝጊያውን ሳልቆልፍ መተውም የጀመርኩ ይመስለኛል፡፡ ይኸኛው የሚቀጥው የአስር ዓመት ተኩል ጉዞዬ እንዴት እንደተጀመረ የሚገልጽ ነው፡፡ የፈሩት ባይደርስ ጥሩ ነበር ማለት ምኞት ነው፡፡

“የሞተ ተጎዳ” ያልኩት የኔን እድል ያላገኙ እንደወጡ የቀሩትን ቁጥር ስፍር የሌላቸው ኢትዮጵያዊያን ለመዘከር ነው” ይላል ጋሽ አሴ፡፡ አፕሪል 23 ቀን 2017 አረፈ፡፡ በመጨረሻም እሱ ራሱ እንደወጣ ቀረ! ጋሽ አሴ ፈጣሪ ነፍስህን በገነት ያኑራት!!!

/የሰንደቅ ጋዜጣ ዝግጅት ክፍልም በአቶ አሰፋ ጫቦ ሞት የተሰማውን ሐዘን እየገለፀ ለወዳጅ ዘመዶቹ መጽናናትን ይመኛል/

 

የአገሬ ሰው ሲተርት “ጉድ ሳይሰማ መስከረም አይጠባም” ይላል። ሰሞኑን የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የመንግስት ልማት ድርጅቶች ቋሚ ኮሚቴ ያሰማን ግን “ለጉድም ጉድ አለው” ሲሉ ወዳጆቼ ተገርመዋል። እኔ ግን አልተገረምኩም። ምክንያቱም ይህ እንደሚሆን ቀደም ብዬም አውቀው ስለነበረ ነው። ቀጥታ ወደ ጉዳዬ ልግባ!!

 

የተንዳሆ ስኳር ፋብሪካ ከ1550 በላይ ለሆኑ ሰዎች በሌሉበት ደመወዝ እንደሚከፍል ስሰማ ቀድሞም ይህ ነገር ሊፈጠር እንደሚችል አውቅ ነበር። ፕሮጄክቱ በአምስት ዓመት ተገንብቶ እንዲጠናቀቅ 800 ሚሊዮን ብር ድሃዋ እናታችን ኢትዮጵያ መቀነቷን ፈታች። ነገር ግን ሰውየው “የእናት ጡት ነካሽ” እንዳሉት ግንባታው ገና ሳይጠናቀቅ አምስት ቢሊዮን ብር ወጪ ተደረገበት። ዱላ የበዛበት ሌባ “ምነው በእንቁላሌ በቀጣሽኝ” እንዳለው፤ መንግስት ፕሮጄክቱን እንዲገነባ አደራ የሰጠው የኢትዮጵያ ውኃ ስራዎች ኮንስትራክሽን ድርጅት ከአቅሙ በላይ ሆኖበት ሲዝረከረክ የታየው ገና ከጅምሩ ነበር።

 

እውነታው ይህ ሆኖ ሳለ በቸልታ የታለፈው ድርጅት ግን የልብ ልብ ተሰምቶት ያንን ያህል ጉዳት አደረሰ። ይህ አልበቃ ብሎም ከ1500 በላይ ሰራተኞች አንድ አካፋ አሸዋ ሳያፍሱ ደመወዛቸውን ግን ያሳፍሳቸው ነበር። ይህ የገንዘብ መጠን ደግሞ በወቅታዊ የፕሮጄክቱ ደመወዝ ብናስበው ከአንድ መቶ ሚሊዮን ብር በላይ ውሃ በልቶታል ማለት ነው። አገሪቱ ውስጥ የድሃ እናቶቻቸውን መቀነት አስፈትተው የተማሩ ወጣቶች “የስራ ያለህ” በሚሉባት አገር ይህ ገንዘብ ብቻውን ለስንቶቹ የስራ እድል ይፈጥር ነበር? ብሎ መጠየቅ ተገቢነት አለው። ግን መልሰ ሰጪ ካለ ነው ታዲያ!!

 

የተንዳሆ ጉድ ግን ይህ ብቻ አይደለም። የምጥ መጀመሪያው የእንግዴ ልጅ እንደሆነው ሁሉ የተንዳሆ ጉድም ገና ከዚህ በላይ እንደሚሆን ጥርጥር የለኝም። እኔ እስከማውቀው ድረስ “ዐይነ ስውር ጥበቃ” ደመወዝ ሲከፈለው አይቻለሁ። እንደዚህ አይነት ሊታሰቡ የማይችሉ ትንንሽ ስሀተቶችን ጨምሮ ለሰሚ ግራ የሚያጋቡ ጉዶች በተንዳሆ ፕሮጀክት ውስጥ ማየት የተለመደ ነው። ለጊዜው የተዳፈነ ቢመስልም ሳይውል ሳያድር ተጨማሪ ጉድ ከተንዳሆ መስማታችን አይቀርም ምክንያቱም የተንዳሆ እሳት እና የበርሃ ጭስ ታፍነው አይደበቁምና።

 

ነመራ ገለታ (ከሰመራ በስልክ የተሰጠ አስተያየት

 

ቁጥሮች

Wednesday, 26 April 2017 12:02

 

16 ቢሊዮንብር     መንግስት 2007/2008 ድርቁን ለመከላከል መንግስት መድቦት የነበረው የገንዘብ መጠን።

684 ሚሊዮንብር   ከፌደራሉ መንግስት ባሻገር የኦሮሚያ ክልላዊ መንግስት ድርቁን ለመከላከል 2007/2008 መድቦት የነበረው የገንዘብ መጠን።

200 ሚሊዮንብር   ከፌደራሉ መንግስት ባሻገር የአማራ ክልላዊ መንግስት ድርቁን ለመከላከል 2007/2008 መድቦት የነበረው የገንዘብ መጠን።

450 ሺህሜትሪክ   2007/2008 ድርቅ በተከሰተበት ወቅት በሀገሪቱ የነበረው የመጠባበቂያ አጠቃላይ የእህል ክምችት መጠን።

ምንጭ፡- አዲስ ዘመን ጋዜጣ ሚያዝያ 17 ቀን 2009 .ም ዕትም¾


Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100
Page 7 of 166

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us