You are here:መነሻ ገፅ»arts»news admin - Sendek NewsPaper
news admin

news admin

“ስማቸውን ባልጠቅስም በሌሎች አገሮች እንዳየኋቸው ሳይሆን

የአገራችሁ ህዝብ ሰው አክባሪ እና ጨዋ ነው”

                                 ሚስተር ሱሚት ዳሳናያኬ

በኢትዮጵያ የስሪላንካ አምባሳደር

በይርጋ አበበ

ስሪላንካ ወይም በቀድሞ ስያሜዋ “ሲሎን” በህንድ ውቅያኖስ አቅራቢያ ከሚገኙ የህንድ አጎራባች አገሮች መካከል አንዷ ስትሆን ለ450 ዓመታት የተለያዩ የአውሮፓ ቅኝ ገዥዎች በጉልበት ሲገዟት የነበረች አገር ነች፡፡ ከኔዘርላንድ እስከ እንግሊዝ የዘለቀው የአገሪቱ የቅኝ ተገዥነት ዘመን ፍጻሜ ያገኘው በ1948 እ.ኤ.አ. ቢሆንም አገሪቱ ግን ለ30 ዓመታት ገደማ በእርስ በእርስ ጦርነት ምክንያት እንደገና በሌላ የባሩድ ሽታ ስትታጠን ኖራለች። ከዓለም በህዝብ ብዛት ሁለተኛ ከሆነችው ህንድ 25 ኪሎ ሜትር በባህር የምትዋሰነው ትንሿ አገር ለ30 ዓመታት ገደማ የዘለቀው የእስር በእርስ ጦርነት ፍጻሜውን ያገኘው በ2009 እ.ኤ.አ. ሲሆን አገሪቱ በአሁኑ ወቅት በጥምረት መንግስት ትመራለች።

ስሪላንካ በቅርቡ በኢትዮጵያ ኤምባሲዋን በመክፈት ከኢትዮጵያ እና ከአፍሪካ ህብረት ጋር ሁሉን አቀፍ ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት ለመፍጠር እየሰራች መሆኗን የሚናገሩት አምባሳደሯ “በአጠቃላይ የአዲስ አበባውን ጨምሮ በአፍሪካ ስድስት ኤምባሲዎች ብቻ ናቸው ያሉን” ሲሉ ተናግረዋል።

በኢትዮጵያ የስሪላንካ አምባሳደር ሚስተር ሱሚት ዳሳናያኪ ከሰንደቅ ጋዜጣ ዝግጅት ክፍል ጋር ሰፋ ያለ ቃለ ምልልስ በጽ/ቤታቸው አድርገዋል። ዝግጅት ክፍላችን በተለያዩ ዓለም አቀፍ ጉዳዮች ዙሪያ ከአምባሳደሩ ጋር የተደረገውን ቃለ ምልልስ ለአንባቢያን በሚመች መልኩ ከዚህ በታች አቅርበነዋል።

ሰንደቅ፡- እ.ኤ.አ ከ1505 እስከ 1948 ከዘለቀው የቅኝ ግዛት ዘመን የተላቀቀችው ስሪላንካ ለ30 ዓመታት አካባቢም በእርስ በእርስ ጦርነት ስትታመስ ቆይታ ነበር። በአሁኑ ሰዓት ግን አገራችሁ የመካከለኛ ኢኮኖሚ ባለቤት ሆናለች። ከቅኝ ግዛት እና ከእርስ በእርስ ጦርነት ማግስት እንደዚህ አይነት ስኬት እንዴት ሊመዘገብ ቻለ?

ሚስተር ሱሚት፡- አገራችን ከቅኝ ግዛት በ1948 ነጻነቷን ያገኘች ትንሽ አገር ስትሆን (የአገሪቱ የቆዳ ስፋት 65,610kmብቻ ነው) ሁለት ዋና ዋና ፓርቲዎች ያሏት የመድብለ ፓርቲ ስርዓት የምትከተል አገር ነች። እንደሚታወቀው መድብለ ፓርቲ ቢኖርም ስልጣን የሚይዘው አንደኛው ብቻ በመሆኑ አገራችን ወደ ጦርነት ልትገባ ችላለች። ይህ ጦርነት አገራችንን በማንኛውም መልኩ እየጎዳት በመሆኑ ወደ ድርድር በማቅናት የእርስ በእርስ ጦርነቱ እ.ኤ.አ በ2009 ፍጻሜ አገኘ። በአገራችን ታሪክም ለመጀመሪያ ጊዜ ሁለቱ ዋና ዋና ፓርቲዎች (ለ50 ዓመታት በላይ ከስልጣን ተገልሎ የቆየው እና ስልጣኑን በብቸኝነት ለ50 ዓመታት የተቆናጠጠው መንግስት) ሌሎች ትንንሽ ፓርቲዎችን ባሳተፈ መልኩ በተካሄደ ውይይት በደረሱበት ስምምነት ዴሞክራሲያዊ የአንድነት መንግስት መሰረቱ።

የፖለቲካ ኢኮኖሚ ተልዕኮዎችን በኃላፊነት የሚወስደው መንግስት መሆኑ ይታወቃል። ሁለቱ ዋና ዋና ፓርቲዎች ያለ ማንም ጣልቃ ገብነት ወደ መንግስት ስልጣን ከመጡ ደግሞ አገራችን ባለማቋረጥ እድገት ውስጥ ማለፍ ቻለች። ለዚህ ደግሞ ምክንያቱ መንግስቱ በህዝብ እምነት እንዲጣልበት ያደረገ ሲሆን ቀጥተኛ የውጭ ኢንቨስትመንት ስሪላንካን ተመራጭ በማድረጋቸው ደግሞ ዓለም አቀፉ ማህበረሰብ በስሪላንካ ላይ እምነት ማሳደር ቻለ። የአገራችን ኢኮኖሚ እድገት ሊመጣ የቻለው በዚህ መልኩ በተደረገ ስራ ነው።

ከዚህ በተጨማሪም እ.ኤ.አ እስከ 1978 ድረስ በኮማንድ ኢኮኖሚ ስር የነበረው የአገራችን የኢኮኖሚ ፖሊሲ ሊበራላይዝ መደረጉን ተከትሎ ለወጣቶች ሰፊ የስራ እድል የሚሰጡ የኢንዱስትሪ ፓርኮችን በስፋት መገንባት ጀመርን። ኤክስፖርትን ማዕከል ያደረገ የማኑፋክቸሪንግ አምራች ፋብሪካዎችን በስፋት ገነባን። የውጭ ኢንቨስትመንት ፖሊሲን በመቅረጽ ኢንቨስተሮችን መሳብ ቻልን። ያ ውሳኔ ትክክለኛ የፖለቲካ ውሳኔ ነበር። ምክንያቱም ያ ውሳኔ ለበርካታ ወጣቶች የስራ እድል ከመፍጠሩም በላይ የሳይንስና ቴክኖሎጂ የእውቀት ሽግግርን መተግበር እንድንችል አድርጎናል።

ሰንደቅ፡- የጣምራ መንግስት እስከመመስረት የደረሰ ብሔራዊ እርቅ እና መግባባት የተፈጠረው የፖለቲካ ስልጣንን በጋራ ለመጠቀም ብቻ ነው ወይስ ከዚያ የዘለለ አገራዊ አጀንዳዎችን ማከናወን ችላችኋል?

ሚስተር ሱሚት፡- ለብሔራዊ እርቅ መንገዱን የጠረገው ሁሉንም ወገን አሳታፊ የሆነ ውይይትና ድርድር ተካሂዶ ገለልተኛ ምሁራንና የህዝብ ወኪሎች በተገኙበት ብሔራዊ አንድነትን እና ኢኮኖሚያዊ እድገትን ማሳደግ በሚቻልበት መልኩ የህገ መንግስት ቀረጻ ሂደት ተካሂዷል። አገራችን ከቅኝ ግዛት ነጻ ስትወጣ የነበራትን ህገ መንግስት እ.ኤ.አ በ1972 ማሻሻል ብትችልም በ1978 እንደገና ለመቀየር ተገድዳለች። በአሁኑ ወቅት ደግሞ አዲስ የተዋቀረው የዴሞከራሲያዊ አንድነት መንግስት በመርህ ደረጃ ሁሉም ፓርቲዎች አዲስ ህገ መንግስት መውጣት አስፈላጊ መሆኑን በተስማሙበት መሰረት ሁሉንም ወገን የሚያሳትፍ አዲስ ህገ መንግስት ለማውጣት ምሁራንና የህዝብ ወኪሎች ከፖለቲካ ፓርቲ አመራሮች ጋር ከወራት ፊት ጀምሮ ውይይት እያካሄዱ ነው። የህገ መንግስት አርቃቂ ኮሚቴዎቹ ሁሉንም የአገሪቱ ክፍል ተዘዋውረው ከህዝብ ወኪሎች ጋር ከተወያዩ በኋላ የሚያዘጋጁት ረቂቅ ይቀርብና በመንግስት ደረጃ ውይይት ይደረግበታል።

ረቂቁ በዚህ መልኩ ከተዘጋጀ በኋላ እንደገና ወደ ህዝብ ቀርቦ ህዝብ ሲቀበለው ህገ መንግስት ሆኖ ይወጣል ማለት ነው። አገራችን በምታወጣው አዲሱ ህገ መንግስት የእምነትና የአመለካከት ነጻነት ሰብአዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶች ይበልጥ የሚከበሩበት ይሆናል ብዬ አስባለሁ። ምክንያቱም በቀድሞው ህገ መንግስት በስፋት ያልነበሩትን ችግሮች የኢኮኖሚ እድገት እና ብሔራዊ ጉዳዮችን የመሳሰሉ ወሳኝ ነጥቦች አዲሱ ህገ መንግስት በስፋት የሚዳስስ በመሆኑ ነው። ከዚህ በተጨማሪም ሁሉም የፖለቲካ እና ብዙሃኑ የህዝብ ክፍል የሚሳተፍበት ህገ መንግስት መሆኑም ዴሞክራሲን በተሻለ መንገድ ማጎልበት ይችላል። 

ሰንደቅ፡- ስሪላንካ ወደ 21 ሚሊዮን የሚጠጋ ህዝብ አላት። ከዚህ ህዝቧ መካከል የኃይማኖትና የጎሳ ብዝሃነት ያላት አገር ብትሆንም የምትከተለው የመንግስት ስርዓት ግን አሃዳዊ ነው። ከዚህ የመንግስት ስርዓት ይልቅ ፌዴራላዊ ስርዓት የሀይማኖትና የጎሳ ብዝሃነት መብትን ለማስከበር የተሻለ እንደሆነ ይነገራል። የኃይማኖትና የብሄር  የብዝሃነት በአሃዳዊ ስርዓት እንዴት ይታያል?

ሚስተር ሱሚት፡- በህገ መንግስቱ በግልጽ የመንግስቱ ስርዓት አኃዳዊ እንደሆነ ተገልጿል። በግልጽ መሬት ላይ የሚያሳየውም አገራችን የጎሳ እና የኃይማኖት ብቻ ሳይሆን የፖለቲካ ብዝሃነት (መድብለ ፓርቲ ሲስተም) ያለባት መሆኑን ነው። በአኃዳዊ የመንግስት ስርዓት ውስጥ ሆነን የሀይማኖት፣ የባህል፣ የጎሳ እና የፖለቲካ ብዝሃነት በአገራችን ይተገበራል። የመንግስቱ ስርዓት (አኃዳዊ መንግስት) እነዚህን ብዝሃነቶች አቻችሎ ለመኖር ችግር አልሆነብንም። ነገር ግን ስልጣንን ከአንድ ማዕከል አውጥቶ ወደ ክልሎች ማውረድ ስለሚቻልበት መንገድ ውይይት በማድረግ በአዲሱ ህገ መንግስት ችግሩ እንዲቀረፍ ይደረጋል ብዬ ተስፋ አደርጋለሁ።

ከዚህ በተረፈ ግን ስለ ሀይማኖት ነጻነትና የብሔር (የጎሳ) እኩልነት አሁን በምንጠቀምበት ህገ መንግስትም ዋስትና ያገኘ በመሆኑ አገራችን በጎሳ እና በኃይማኖት ብዝሃነት ላይ ችግር ገጥሟት አያውቅም። ማንኛውም ሰው የፈለገውን እምነት መቀበልን ጨምሮ የሃይማኖት ተቋማትን (መስጊዶችን፣ ቤተ ክርስቲያኖችን፣ የቡድሃና የሂንዱይዝም ቤተ አምልኮዎችን) በመረጡት ቦታ የመገንባት መብት አላቸው። ስለዚህ የፖለቲካና የሃይማኖት እንዲሁም የጎሳ ብዝሃነትን ለማክበር የግድ ፌዴራሊዝም ስርዓትን መከተል አስፈላጊ ነው ብዬ አላምንም።

ሰንደቅ፡- አገራችሁ በኢትዮጵያ ኤምባሲዋን ለመክፈት የወሰነችው ለምንድን ነው?

ሚስተር ሱሚት፡- የሁለቱ አገራት ግንኙነት የተጀመረበትን ለማወቅ ታሪክ ስንመረምር ወደ እ.ኤ.አ 1972 ይወስደናል። ከዚያ ጊዜ ጀምሮ ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነታችን ሳይቋረጥ ቢቆይም ኤምባሲ ሳይኖረን ቆይቷል። እ.ኤ.አ በ2015 ስልጣን የያዘው አዲሱ መንግስት ስልጣን በያዘ ማግስት በስሪላንካ እና በኢትዮጵያ መካከል ያለው የሁለትዮሽ የዲፕሎማሲ ግንኙነት ወደ ላቀ ደረጃ እንዲሸጋገርና ከአፍሪካ ጋር ለምናደርገው ግንኙነት በአዲስ አበባ ኤምባሲ መክፈት እንደሚኖርብን አመነ። ምክንያቱም አንተም እንደምታውቀው ኢዲስ አበባ የአፍሪካ ህብረት የዲፕሎማቲክና የፖለቲካ መቀመጫ ናት። የአፍሪካ ኢኮኖሚ ኮሚሽን (ኢሲኤ) መቀመጫም አዲስ አበባ ነው። ከዚህም የተነሳ የአገራችን ውጭ ጉዳይ ሚኒስትር (ማንጋላ ሳማራዊራ) የሚመሩት ቡድን በጉዳዩ ላይ ሰፊ ውይይት ካካሄደ በኋላ በአዲስ አበባ ኤምባሲ ስለሚከፈትበት ጉዳይ የአገራችንን ውሳኔ ለኢትዮጵያ መንግስት ስንገልጽለት ጥያቄያችንን ወዲያውኑ ተቀብሎ ኤምባሲያችንን እንድንከፍት ተደረገ። እኔም የመጀመሪያው አምባሳደር ሆኜ መንግስት ስለመደበኝ የመንግስትን ጥሪ ተቀብዬ ወደ አዲስ አበባ መጣሁ።

ሰንደቅ፡- በኢትዮጵያ የመጀመሪያው የስሪላንካ አምባሳደር ሆነው በአገርዎ መንግስት ተሹመዋል። በዚህ የተነሳም የአገርዎ የአፍሪካ ህብረት ተወካይ ሆነዋል። ስለ አፍሪካ በተለይም ስለ ምስራቅ አፍሪካ ፖለቲካ ያለዎት ግንዛቤ ምን ያህል ነው?

ሚስተር ሱሚት፡ ላለፉት 19 ዓመታት በተለያዩ ደረጃዎች የመንግስት ኃላፊነቶችን ተቀብዬ ስሰራ ቆይቻለሁ። በህንድ በኖርዌይ እና በካናዳ የስሪላንካ ኤምባሲዎች በተለያዩ ኃላፊነቶች አገልግያለሁ። በውጭ ጉዳይ ሚኒስትር የአፍሪካ እና የመካከለኛው ምስራቅ ጉዳዮች ዳይሬክተር ሆኜ ለሁለት ዓመታት ሰርቻለሁ። በዚህ የስራ መደብ ላይ በነበርኩበት ጊዜ ስለ አፍሪካ ለማወቅ ባደረኩት ጥረት መጠነኛ እውቀት ማግኘት ችያለሁ። ከዚህ በተረፈ ግን ብዙ ለማወቅ በተለይም ስለ ምስራቅ አፍሪካ ጥሩ እውቀት እንዲኖረኝ ጥረት በማድረግ ላይ ነኝ። ላለፉት 100 ቀናት ሙሉ ጊዜዬን ኤምባሲውን ለመክፈት ስለምንችልባቸው መንገዶች የሚያተኩሩ ስራዎችን በመስራት ተጠምጄ ነው የቆየሁት።

ሰንደቅ፡- የአፍሪካ ህብረት ተወካይ እና በኢትዮጵያ የስሪላንካ አምባሳደር ሆነው ስለመጡባት ኢትዮጵያስ ምን ያህል ያውቃሉ?

ሚስተር ሱሚት፡- በአገሪቱ የፖለቲካ መረጋጋት እንዳለ አውቃለሁ። አሁን ያለው መንግስትም አገሪቱን ለማሳደግና ልማትን ለማስፋፋት ብዙ እየሰራ እንደሆነ ይሰማኛል። ላለፉት 15 ዓመታትም ቀጣይነት ባለው መልኩ እድገት ያስመዘገበች አገርም ነች። ለኢኮኖሚ እድገት እጅግ በጣም አስፈላጊ የሆኑትን እንደ መንገድ እና ከዋና ከተማችሁ እስከ ጅቡቲ ወደብ የሚደርስ የባቡር ሃዲድ መሰረተ ልማቶችን መንግስታችሁ ገንብቷል። በተለይ ከአዲስ አበባ ጅቡቲ የተዘረጋው የባቡር ሃዲድ የንግድ እንቅስቃሴ ከማፋጠኑም በላይ ሀይል (Energy) ትቆጥባለላችሁ ጊዜያችሁም ይቆጠባል። ይህ ደግሞ አሁን እየገነባችሁ ላለው የኢንዱስትሪ ፓርኮች ምርቶችን ወደ ውጭ ገበያ ለማቅረብ አመቺ ይሆንላቸዋል።

ሰንደቅ፡- የስሪላንካ ኢኮኖሚ በዋናነት በቱሪዝምና በኢንቨስትመንት ላይ የተመሰረተ ሲሆን ግብርናም የማይናቅ ሚና የሚጫወት መሆኑን መንግስታችሁ ለዓለም ህዝብ የለቀቀው መረጃ ይገልጻል። ሰፊ ለም መሬት እና ምቹ የአየር ንብረት ከአምራች ወጣት ሀይል እና ከድንቅ የተፈጥሮ ሀብት ጋር አጣምራ የያዘችው ኢትዮጵያ ኢኮኖሚዋ እንዲያድግ ምን ማድረግ አለባት ይላሉ?

ሚስተር ሱሚት፡- ዲፕሎማት እንጂ ኢኮኖሚስት ባልሆንም እንደማየው አገራችሁ ወደ ተሻለ የኢኮኖሚ የእድገት ምዕራፍ እየሄደች ነው። በመሰረተ ልማት ግንባታ እንደ መንገድ ግንባታ እና የኃይል ማመንጫ ግንባታ በተለይም 6000 ሜጋ ዋት ማመንጨት የሚችለውና በአባይ ወንዝ ላይ እየተገነባ ያለው የኃይል ማመንጫ ግድብ የአገራችሁን ኢኮኖሚ በፍጥነት እንዲያድግ የሚያስችል አቅም ይኖረዋል ብዬ አምናለሁ። ምንም እንኳ በአሁኑ ወቅት ተደጋጋሚ የኃይል መቆራረጥ እንዳለ ብመለከትም እንደ ኅዳሴው ግድብ ያሉ የኃይል ማመንጫ ግድቦች ግን ለወቅቱ የኃይል እጥረት መፍትሔ ከመሆናቸውም በላይ ኃይል (power) ኤክስፖርት በማድረግ የውጭ ምንዛሬ ማግኘት የሚያስችል አቅም አላቸው። እንደገለጽከው አገራችሁ ጥሩ የአየር ንብረት አላት። የመሬት አቀማመጡም ቢሆን ማራኪ ነው። ስማቸውን ባልጠቅስም በሌሎች አገሮች እንዳየኋቸው ሳይሆን የአገራችሁ ህዝብ ሰው አክባሪ እና ጨዋ ነው። እንደነዚህ አይነት ሀብቶች ለኢኮኖሚ እድገት ወሳኝነት አላቸው።

ሰንደቅ፡ ከአዲስ አበባ ውጭ የጎበኙት የኢትዮጵያ ክፍል አለ?

ሚስተር ሱሚት፡ እስካሁን የነበረኝ ጊዜ እንደነገርኩህ ኤምባሲውን ለመክፈት ስለምንችልበት ጉዳይ ሙሉ ትኩረቴን ሰጥቼ ስንቀሳቀስ ነበር የቆየሁት። የመጎብኘት ፍላጎት አለኝ። አንተም ከጠቆምከኝ ሂጄ እጎበኛለሁ (ሳቅ)።

ሰንደቅ፡- አገራችሁ በአፍሪካ ምን ያህል ኤምባሲዎችን ከፍታለች?

­ሚስተር ሱሚት፡ በነገራችን ላይ ኤምባሲ መክፈት ወጭው ከባድ ነው። በአፍሪካ 55 አገሮች ቢኖሩም ኤምባሲ የከፈትንባቸው አገሮች ግን አዲስ አበባን ጨምሮ ስድስት (በግብጽ ካይሮ፣ በደቡብ አፍሪካ ፕሪቶሪያ፣ በኬኒያ ናይሮቢ፣ በናይጄሪያ አቡጃ እና በሲሸልስ) ብቻ ናቸው። እኔ ወደ አዲስ አበባ ስመጣ እነዚህን ኤምባሲዎች ጨምሮ በአፍሪካ ህብረት የአገሬ ተወካይ ሆኜ ነው የመጣሁት።  

ጥቂት ነጥቦች ስለ ዴሞክራሲያዊ ሶሻሊስት ሪፐብሊክ ስሪላንካ

$1-    ለ450 ዓመታት በቅኝ ግዛት ስር የቆየች አገር ስትሆን አጠቃላይ የህዝብ ብዛቷ ወደ 21 ሚሊዮን ይገመታል። የአገሪቷ ዋና ከተማ ኮሎምቦ ትባላለች።

$1-    የአገሪቱ ኦፊሻል ቋንቋዎች ሲንሃሊስ እና ታሚል ሲሆኑ እንግሊዝኛ እውቅና የተሰጠው ሌላው ቋንቋ ነው።

$1-    ከአገሪቱ ህዝብ 70 ነጥብ 2 በመቶ የሚሆነው የቡዲሂዝም ሀይማኖትን ሲከተል፣ 12 ነጥብ 6 በመሆው ሂንዱይዝምን ይከተላል። እስልምና እና ክርስትና ደግሞ እያንዳንዳቸው በቅደም ተከተል 9 ነጥብ 7 እና 7 ነጥብ 4 በመቶ የሚሆነው ህዝብ እምነቶችን ይከተላል።

$1-    የስሪላንካ የቆዳ ስፋት 65 ሺህ 610 ስኩየር ኪሎሜትር ሲሆን ከዚህ ውስጥ አራት ነጥብ አራት በመቶ የውሃ መጠን አለው።

$1-    በአገሪቱ 51 የህትመት መገናኛ ብዙሃን ሲኖሩ፣ 34 ቴሌቪዥንና 52 የሬዲዮ ጣቢያዎች ይገኛሉ።

(ምንጭ የ2012 ቆጠራን ዋቢ አድርጎ ዊኪ ፔዳ ያወጣው ሪፖርት)

                            

ሄኖክ ስዩም

አፋር በሰሜናዊ ምስራቅ የኢትዮጵያ ክፍል የሚገኝ ክልል ነው። ክልሉ 96 ሺ 256 ካሬ ኪሎ ሜትር ስፋት አለው። በአምስት ዞኖች የተከፋፈለ ሲሆን በኢትዮጵያ አስደናቂ የሚባሉ የቱሪስት መስህቦች መገኛም ነው። በሀገራችን ከሚገኙ ብሔራዊ ፓርኮች ውስጥ ሁለቱ በአፋር ክልል የሚገኙ ናቸው። አዋሽ ብሔራዊ ፓርክን ከኦሮሚያ ጋር ሲጋራ ያንጉዲራሳ ብሔራዊ ፓርክ ደግሞ ሙሉ ለሙሉ በአፋር ክልል ይገኛል። የክልሉ ዋና ከተማ ሰመራ ከአዲስ አበባ 600 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ ትገኛለች።

በየዓመቱ የቤተሰባዊ ትውውቅ ጉዞ ለጋዜጠኞች በማዘጋጀት የሚታወቀው የአፋር ባህልና ቱሪዝም ክልል ዘንድሮ ለሁለተኛ ጊዜ የተለያዩ መገናኛ ብዙሃን ባለሙያዎችን ከአፍዴራ እስከ ዳሉል ጉብኝት እንዲያደርጉ ባዘጋጀው መርሐ ግብር ታድሜአለሁ። መነሻችን ሰመራ ከተማ ናት። ቀኑ ጥር 25 ቀን 2009 ዓ.ም. ጠዋት ነው። ጸሐይ ሳትወጣ ከሰመራ ተነስተን ወደ አፍዴራ ጉዞ ጀመርን።

ይህ ጉብኝት በዋናነት ብዙ ያልተነገረላቸው እና ከኢትዮጵያውያን ጎብኚዎች ርቀው ወደ ኖሩ ተፈጥሯዊ መስህቦች የተደረገ ጉዞ ነው። ኪልባቲ ረሱ ወይም ዞን ሁለት ወደሚባለው የአፋር ክልል ገብተናል።

ከሰመራ ሰሜናዊ አቅጣጫውን ይዘን በምቹው አስፋልት ጎዳና በመጓዝ 226 ኪሎ ሜትር ላይ የአፍዴራ ሐይቅን ደቡባዊ ክፍል አገኘንው። አፍዴራ በአፋር ከሚገኙ በርካታ ሐይቆች አንዱ ነው። አፋር ውስጥ ከሚገኙት አምስት ምርጥ የተፈጥሮ ሐይቆች ደግሞ በስፋቱም ትልቁ አፍዴራ ነው።

ኢትዮጵያ ለዘመናት የአሰብን ጨው ስትጠቀም ኖራ ከአሰብ ጋር ስትቆራረጥ የደረሰው የጨው ሐይቅ አፍዴራ ነበር። ገና በጠዋት ደርሰን ሙቀቱ ከፍተኛ ደረጃ ደርሷል። አፍዴራ እጅግ ከሚሞቁ የሀገራችን አካባቢዎች አንዱ ነው። ምናልባትም ከዳሎል ቀጥሎ፤

11300 ሄክታር ስፋት ያለው የአፍዴራ ሐይቅ በጨው ምርቱ ይታወቃል። የአፍዴራ ከተማ ራሷ ጨው ለማምረት የተሰበሰቡ የቀን ሰራተኞች የፈጠሯትና ያደመቋት ከተማ ናት። የመገናኛ ብዙሃኑ ቡድን አፍዴራ እንደ ደረሰ እንደ እኛው አፋርን ለመጎብኘት ጉዞ የጀመሩት የክልሉ ባለስልጣናት በርዕሰ መስተዳድሩ እየተመሩ አፍዴራ ደረሱ።

በአፋር ከክልሉ አጠቃላይ የቆዳ ስፋት 82 140 ሄክታሩ በውሃ የተሸፈነ ነው። ይህ በመቶኛ ሲሰላ 17.14 በመቶው የአፋር ምድር አፍዴራን ጨምሮ እንደ አቢና ገመሪ ባሉ ሐይቆችና እንደ አዋሽና ደናክል ባሉ ወንዞች የተሸፈነ ነው።

የጉዞአችን መጀመሪያ በሆነው የአፍዴራ ሐይቅ፣ በአስደናቂዎቹ የሐይቁ ዳር ዳርቻ የፍል ውሐ ምንጮች ሙቀቱን የሚያስረሳ ቆይታ አደረግን። አብዲ የክልሉ ባህልና ቱሪዝም የቱሪዝም ፕሮሞሽን ባለሙያ ነው። አፍዴራን በሚመለከት ለጋዜጠኞች የማስተዋወቅ ገለጻ አደረገ። የአብዲ ቁጭት ይህንን መሳይ ፍል ውሐ መድሃኒት ነው ተብሎ በውጪ ጎብኚዎች ሲጎበኝ በየገበታችን የሚቀርበው ጨው መገኛ ጭምር ሆኖ በሀገር ውስጥ ጎብኚዎች አለመታወቁ እንደሚከነክነው እግረ መንገዱን የጎብኙ ግብዣውን ሲያቀርብ ገለጸልን።

አፍዴራ ምሳችንን በልተን ወደ ኤርታኤሌ ጉዞአችንን ቀጠልን።

ከአፍዴራ ዓበአላ በርሐሌ የሚወስደውን ዋና መንገድ ጥለን ወደ ቀኝ ታጥፈን የአሸዋ ላይ መንገዱን ተያያዝነው። ይህ መንገድ ሙያ ለሌለው ሹፌር ፈተና ነው። መኪናችን የመስክ በመሆኑ ልነቅ የሚለውን አሸዋ ጥሶ ለማለፍ ችግር አልገጠመንም። ከሩቅ ወደሚታየው የእሳት ባህር ተራራ ስንጠጋ ጸሐይ ወደ ደመናው እየገባች ነበር።

ከአፍዴራ 170 ኪሎ ሜትር ያክል ተጉዘን መጥተናል። ይህቺ መንደር አስኮሚ ባህሪ ትባላለች። ወደ ኤርታኤሌ የሚጓዘ ጎብኚዎች አየር ስበው ቀሪውን የእግር ጉዞ የሚያስቡባት የእረፍት ቦታ ናት። ከመላው ዓለም የእሳቱን ባህር ብለው የሚመጡ ጎብኚዎችን ስትቀበል የኖረች፤ አፋሮች የእንግዳ ተቀባይነት ባህል ሙዚየም ናት። ሲመሽ ከቀይ ባህር የሚመጣው ንፋስ አየሯን ይፈውሰዋል።

ከአስኮሚ ባህሪ ኤርታኤሌ ለመጓዝ ጥቂት ኪሎ ሜትሮችን ደስ የሚልና እሳተ ገሞራ የፈጠረው የዐለት ጌጣጌጥ እየተመለከቱ ሽቅብ ይወጣሉ። በርከት ያልን ተጓዦች ስለሆንን የምሽቱን ጉዞ ያለ ስጋት ነበር የጀመርነው። አፋር ልዩ ሓይሎች ውለታ ደግሞ ምትክ የለውም። በሾሉ ድንጋዮች ላይ ስንራመድ የአፋር ልዩ ሃይሎች ክንድ ላይ ሆነን ነበር።

ደረስን። የሚጤሰው ተራራ ስር፤ ይህ የሲኦል ደጃፍ የሚባለው የዓለማችን ልዩ ስፍራ ነው። ደመናው በእሳቱ ቀለም ሌላ ውብ መልክ ይዟል። ታይቶ የማይጠገብ መልክ። ይሄ በተለምዶ ኤርታኤሌ የሚባለው ስፍራ አይደለም። በቅርቡ የፈነዳው እሳተ ገሞራ ነው። ከቀድሞው ኤርታኤሌ የእሳት ባህር አጠገብ የሚገኝ አዲስ ክስተት። ዓለም ወደ እዚህ ስፍራ እየሮጠ ነው። የውጪው ጎብኚ ቁጥር ጨምሯል። በምሽቱ የባትሪያቸው ወጋገን ከርቀት የሚታየው ጎብኚዎች ማንም ሰው ኤርታኤሌ መድረስ አለበት የተባለ አስመስለውታል።

ወደ ኤርታኤሌ የሚመጣ ጎብኚ የእግር ጉዞውን ምሽት ማድረግ ይኖርበታል። የእጅ ባትሪ የግድ ነው። ምናልባት እሳት እንደ ውሃ በሚንቦጫረቅበት ዳርቻ ሙቀቱ አይጣል ነው ብሎ ራቁቱን የሚመጣ ካለ ብርዱ ሲጠብሰው ያድራል። የሚደረብ ልብስ የግድ ነው።

ኤርታኤሌ ዳር መሆን የትም ከመሆን ጋር የሚተካከል አይመስለኝም። በምናባችን የምናስበውን የተለየ ቀለም እና ውበት ፊት ለፊት የምንጋፈጥበት ስፍራ ነው። ከቆምንበት ቢታ ራቅ ብሎ ገና ፈንድቶ ያልበቃለት አዲስ ሌላ የእሳት ተራራ እያየን ነው። ከኤርታኤሌ ስንመለስ ሁላችንም ላይ የሞላው ደስታ ከመንገዱ ድካም ጋር ትግል ውስጥ ገብቶ ነበር።

ከአምስት ወራት በፊት በድንገት የፊነዳው የእሳተ ገሞራ ከቀድሞ ኤርታሌ በግምት አራት ኪሎ ሜትር ራቅ ብሎ የሚገኝ ቦታ ላይ ያረፈ ነው። አዲሱ እሳተ ገሞራ እንደቀድሞው ከጎደጎደ ሥፍራ የሚገኝ አይደለም፤ ይልቁንም ከመሬት ወለል ላይ የተኛ የእሳት ባህር ነው።

በማግስቱ ቁርሳችንን አስኮሚ ባህሪ በልተን ወደ በርሀሌ ጉዞአችንን ቀጠልን። በርሃሌ አድረን በማግስቱ በዓለም ዝቅተኛ ወደሚባለው ምድር ጉዞአችንን ቀጠልን። ቁርሳችንን ከዳሎል ጋር አብራ ዓለም ካወቃት አህመድ ኢላ /አመዴላ/ ጋር በላን።

በጠዋት ዳሉል ስንደርስ በርካታ የውጪ ጎብኚዎችን የጫኑ የአስጎብኚ መኪኖች በጨው ሜዳ ላይ እየጋለቡበት ነበር። ሰዓቱ ጠዋት ቢሆንም ሙቀቱ እኩለ ቀን አስመስሎታል። ይህ የምድር ዝቅተኛው ስፍራ ነው። በአፋር እና በኢትዮጵያ ብቻ ሳይሆን አህጉራችንን ጭምር የዝቅተኛው እና ሞቃታማው ስፍራ መገኛ ያስባለ ተፈጥሯዊ መስህብ ነው። ዓለም ለዘመናት የምድራችን ሌላኛ ፕላኔት ሲል ሲያወድሰው የኖረ መስህብ ነው።

እንወራረድ ከተባለ ዳሎልን በማወቅ ከእኛ ከኢትዮጵያውያን ዓለም ይበልጠናል። ዳሎልን በመጎብኘትም እንዲሁ ባህር ሰንጥቀው አድማስ አልፈው የመጡ እንግዶቹ ቁጥር የትየለሌ ነው። ለእኛ ለኢትዮጵያውያን የእኛ ሆኖ ባዕድ፤

አሁን ስለማየው ነገር በቃላት መጻፍ አይሞከርም። ይህንን ለማድረግም አልጀምርም። ዳሎል አይጻፍም። ዳሎል በቃላት አይገለጽም። አፋሮች ዳሎልን መግለጽ ይችሉ ከሆነ ብዬ የአፋር ክልል ባህልና ቱሪዝም ቢሮ ኃላፊውን አቶ  መሀመድ ያዮ አናገርኳቸው። በአጭር ቃል "ግሩም ነው፤ ይደንቃል። አይታመንም" ብለው ምላሽ ሰጡኝ።

በጉዞአችን ሁሉ የአፋር ክልል ምክር ቤት አፈ ጉባኤ አብረው አሉ። ለቱሪዝም እና ባህል የሚሰጡትን ትኩረት እንዲህ ሙቀትን መንገድም ሳይበግራቸው አምና የሄዱበትን ዘንድሮም ደግመው በመታደም የማይጠገበውን መስህብ ሲጎበኙ የተመለከተ ይገባዋል። ለጋዜጠኞችም ያሉት ይህንኑ ነበር። "እናንተ የመጣችሁት ሀገራችሁ ነው። ይሄ ሀገራችሁ ነው። ሀገራችሁን መጎብኘት እና ስለ ሀገራችሁ ማስተዋወቅ ኃላፊነታችሁ ነው" አሉ።

በእርግጥ ሀገራችን ነው። ግን የቅርብ ሩቅ ነን። ዳሎልን ኢትዮጵያዊ ጋዜጠኛ የናሽናል ጂኦግራፊውን ዘጋቢ ያክል አያውቀውም። ኢትዮጵያዊው ምሁር ለዳሎል ሩቅ ነው። ከዓለም መገናኛ ብዙሃን ዘግይቶ ዳሎል እንዲህ ሆነ፤ ኤርታኤሌ ፈነዳ የሚል ሚዲያ ጋዜጠኞች ነን። እናም ሀገራችን ቢሆንም ስለ ሀገራችን ሩቅ እንደሆንን ያየንበት ድንቅ ጉዞ ነበር።

ሐኪሞቻችንና ሥነምግባራቸው

Wednesday, 15 February 2017 13:33

 

በፍቅር

 

ሰሞኑን የአንዲት ጓደኛዬን አባት ለመጠየቅ በራስ ደስታ ዳምጠው ሆስፒታል ተገኝቼ ነበር። በሆስፒታሉ ሕንጻ ታሪካዊነትና የአርቴክቸር ውበት እየተደመመኩ ወደ ሆስፒታሉ ግቢና የውስጥ ክፍል ሳመራ ደግሞ ንጽሕናው፣ በአበቦችና በአረንጓዴ ሳር በተዋበው መናፈሻው ልቤን በደስታና በአድናቆት ሞላው። ይህን አስደሳችና ቀለል ያለ ስሜት በውስጤ እያስተናገድኩ የጓደኛዬ አባት ወደተኙበት የራስ ደስታ የአጥንት ሕክምና ክፍል አመራሁ።


በክፍሉ ውስጥ ለተኙት ታካሚዎችና ለጓደኛዬ አባት እንደ ሀገራችን ባህል ፈጣሪ አምላክ በቶሎ ምሕረትን እንዲያደርግላቸው ልባዊ ምኞቴን ከገለፅኩ በኋላ ሰላምታ ተለዋውጬ አረፍ አልኩ። አባቷን እያስታመች ከምትገኘው ጓደኛዬና አብረዋት ካሉ ጠያቂዎች ጋር መጨዋወት ጀመርን። በድንገት ቁመቱ ዘለግ ያለ ጎልማሳ ሰው ታማሚዎች ወደተኙበት ክፍል እያዘገመ "እስረኛው ማነው፣ ፖሊሶቹስ የታሉ?!" ሲል ታካሚዎችን በዓይኑ እየገረመመ ጠየቀ። ከውጭ ተቀምጠው የነበሩ ሁለት ፖሊሶች ፈጠን ብለው "አቤት አለን!" እያሉ ወደ መኝታ ክፍሉ ገቡ። ወዲያውም አንዲት ነርስ በመኝታ ክፍሉ ውስጥ ያለን አስታማሚዎችና ሌሎቻችን ወደ ውጭ እንድንወጣ ቀጭን ትዕዛዝ አስተላለፈች።


ያ እስረኛው የታለ በማለት የጠየቀው ሰው ለካ የሕክምና ባለሙያ/ዶክተር ነው። በመሠረቱ ይህ ሰው የሕክምና ባለሙያ ስለመሆኑ የሚናገር የደንብ ልብስና የደረት ባጅ አላደረገም። ግን የሆስፒታሉ አስተዳደር በየግድግዳው ላይ በለጠፈው የህክምና ሥነ ምግባር ደንብ/መመሪያ በሆስፒታሉ ያሉ የሕክምና ባለሙያዎች የደንብ ልብስና የደረት ባጅ እንዲያደርጉ ይመክራል። ይህ ሰው ግን የሕክምና ባለሙያ ስለመሆኑ የሚገልጽ እንዳንች ነገር የለውም። ከዚህ በላይ ደግሞ የሚያሳዝነውና የሚያስተዛዝበው ጉዳይ ባለሙያው/ሐኪሙ  በክፍሉ ተኝተው ለሚታከሙ ታማሚዎች ከፍቅር የመነጨ ፈገግታንና ሰላምታን በማስቀደም ሳይሆን የገባው ስሜትን በሚረብሽ አኳሃን፣ "እስረኛው ማነው?!" በሚል ድርቅ ያለ ጥያቄን በማስቀደም ነው።


ከአንድ የሕክምና ባለሙያ በማይጠበቅ፣ ለታካሚዎቹ ፍቅርና ክብር የሌለው በሚመስል የተሰላቸ ስሜት፣ ሙያዊ ሥነ ምግባርና ጨዋነት በጎደለው ሁኔታ "እስረኛው ማነው?!" በሚል ጥያቄ የሕክምና እርዳታ ለመስጠት ጥያቄውን ያቀረበው ሐኪም ክፍሉን እንድንለቅ ካደረገ በኋላ የሕክምና እርዳታ ለመስጠት ሥራውን ጀመረ። ከመኝታ ክፍሉ ወደ ውጭ እንደወጣንም ከሰዎች ጋር በተፈጠረ ግጭት ተጎድተውና በፖሊስ ቁጥጥር ስር ውለው ለሕክምና በሆስፒታሉ የተገኙት አባት ልጅ የሆነችው ጓደኛዬ ስሜቷ ተለዋውጦና ዓይኗ በእንባ ተጋርዶ አየኋት። ጓደኛዬ በቅጽበት ስሜቷ እንዲያ የተለዋወጠበትንና ሐዘን ውስጥ የከተታት ጉዳይ ምን እንደሆነ ወዲያውኑ ገባኝ። እርሷም ዓይኗ እንባ እንዳቀረረ፣ "እንዴት በሥቃይ ውስጥ ሆኖ እያቃሰተ፣ የእርሱን እርዳታ እየተጠባበቀ ያለውን አባቴን በዚህ ሁሉ ሰው መካከል እስረኛው ማነው ይለዋል?! አባቴ ወላጆቹ ያወጡለት ስም አለው ... ሰው እንዴት እስረኛ ተብሎ ይጠራል ... አንድ የሕክምና ባለሙያስ ለታካሚዎቹ ስሜትና ሞራል አይጠነቀቅም ማለት ነው?! በእውነት አሳዝኖኛል፣ አናዶኛልም።" ስትል የተከፋ ስሜቷን አጋራችኝ።


በእርግጥም የሕክምና ባለሙያው በተናገረው ነገር እኔም ደንግጫለሁ፣ አዝኛለሁም። በምንም ሚዛን ትክክል አልነበረም። ሰው እንስሳ/ውሻ  አይደለም፣ አይታሰርም። ሰውን ያህል ክቡር ፍጥረትም "እስረኛ" ብሎ መጥራትም ነውር ነው። ከፍተኛ የሆነ ሥነ ምግባርና ጨዋነት የሚጠይቅ እጅግ የተከበረ የሙያ መስክ ውስጥ ያለ አንድ ሐኪም ታካሚውን "እስረኛ" ብሎ ሲጠራ መስማት ይቀፋል፣ በእጅጉ ያስደነግጣልም። እንደ ሀገራችን ሕግ/የፍትሕ ሥርዓት ማንኛውም በሕግ ቁጥጥር ስር የዋለ ሰው የፈፀመው ወንጀል እስኪጣራ ድረስ ተጠርጣሪ ተብሎ ነው የሚጠራው፣ በሕግ ቁጥጥር ስር የዋለ ሰው በሰነድ ማስረጃ፣ በሰዎች ምስክርነትና በሌሎች ቴክኒካዊ መረጃዎች ወንጀል መሥራቱ ተረጋግጦ በሕጉ አግባብ ፍርድ ሲሰጠው ደግሞ ታራሚ እንጂ በምንም መልኩ "እስረኛ" ተብሎ አይጠራም። የሕግ ዋንኛ ዓላማውም ሕግና ደንብን የተላለፈ ሰውን ማረምና ሌሎችም እንዲህ ዓይነት ወንጀል ውስጥ እንዳይገቡ ወይም እንዳይፈጽሙ ማስተማር ነው።


ይህ በሀገራችን እንዲሁ በዘልማድ በሕግ ቁጥጥር ስር የዋለን ሰው "እስረኛ" ብሎ መጥራት የተለመደና ረጅም ጊዜን ያስቆጠረ እንደሆነ የታወቀ ነው። ይሁን እንጂ በሀገራችን ባለፉት ሁለት አስርተ ዓመታት እንዲህ ዓይነት ተገቢ ያልሆኑ፣ የሰው ክብርና ማንነት፣ ሰብእና እና ሞራል የሚነኩ አዋራጅና ክብረ-ነክ ቃላት ተወግዘው እንዲወገዱ ተደርገዋል። ይሄም ብቻ ሳይሆን እነዚህን አዋራጅና ክብረ-ነክ/Pejorative and Deregatory ቃላትን መጠቀምም በሕግ ጭምር የሚያስጠይቅ መሆኑም በግልፅ ይታወቃል። አንድ የተማረ ሰው ሊያውም ደግሞ የሕክምና ባለሙያ ደግሞ ይህን በሚገባ ሊያውቅ ይገባል፣ ደግሞም ግድም ነው።


በመጨረሻም የሕክምና ባለሙያ በሥቃይ፣ በሕመም ውስጥ ያሉ ታካሚዎችን በእንዲህ ዓይነት የሚያሸማቅቅ፣ ስሜትን የሚጎዳና ሞራልን የሚነካ ቃላትን በመጠቀም ለሥነ ልቦናዊ ቀውስ ሊዳርጓቸው አይገባም። ይህ በሕግም ያስጠይቃል። የሕክምና ባለሙያዎች ከሙያቸው ባሻገር ለታካሚዎቻቸው ፍቅርንና ርህራሄን በማሳየት በመልካም ቃላትና አንደበት ጭምር ሊያክሙ እንደሚገባቸው ግልጽ ነው። በመሠረቱ የሕክምና ሙያ ተማሪዎች በትምህርታቸው ከፍተኛ ነጥብ ብቻ ስላመጡ የሚገቡበት ሙያ ሊሆን አይገባውም። ከምንም በላይ ፍቅርን፣ ርህራሄና ትሕትናን የተላበሰ ባህርይ ሊኖራቸው ይገባል። ይህ መልካም ባህርይና ሥነ ምግባር ወደ ሕክምና ሙያ ለሚገቡ ተማሪዎች ከትምህርት ውጤታቸው ባልተናነሰ እንደ መመዘኛ ሊቀመጥ ይገባዋል።¾

ኢህአዴግ ዕድሉን ባያባክነው

Wednesday, 15 February 2017 13:32

 

በያሬድ አውግቸው

ዲሞክራሲያዊ መብቶች የተከበሩባቸው ሀገሮች የሚኖሩ ህዝቦች ፍላጎቶቻቸውን በመደበኛነት በሚከናወኑ ሃገራዊና አካባቢያዊ ምርጫዎች በማስጠበቅ ይታወቃሉ። ጥሩ ለሰራው ድምጻቸውን በመስጠት ላልሰራው ደግሞ በመከልከል። በነዚህ ሀገሮች መንግስታት በኩል የሚተገበሩ ፕሮግራሞችና ፕሮጀክቶችም ዜጋቸውን ፍላጎት መሰረት ማድረግ ግድ ስለሚላቸው በከፍተኛ ጥንቃቄ የሚታቀዱና የሚተገበሩ ናቸው። በሌላ በኩል በተቃራኒው ወገን የሚገኙ ሃገራት መንግስታት የሚተገብሩዋቸው የፖለቲካም ሆነ ሌሎች ፕሮግራሞች ከጥናት ይልቅ የመሪዎቻቸውን ፍላጎት መሰረት በማድረግ የሚታቀዱ በመሆኑ የቀጣይነት፣የአዋጭነት እና የአንገብጋቢነት ችግር ይስተዋልባቸዋል። ልምዳችን እንደሚያሳየው ቀጣይነት፣ አዋጭነት እና አንገብጋቢነትን ያላገናዘቡ ፖሊሲዎችም ሆነ ተግባራት ህዝቦችን ለከፍተኛ የኢኮኖሚ፤ ማህበራዊና ፖለቲካዊ ኪሳራዎች ሲዳርጉ ቆይተዋል፤ እየዳረጉም ይገኛሉ።

የዚህ ጽሁፍ አላማ የመድብለ ፓርቲ ስርዓትን መገንባት በቀጣይነት እንዲኖር ለምንፈልገው ጠያቂና ምክንያታዊ ማህበረሰብ እና የተዋጣለት መንግስት ያለውን ሚና ማሳየት ነው። ዘርዘር ስናደርገው ሃገሩን የሚወድ ጠያቂና ምክንያታዊ ዜጋ እንዲፈጠር እንዲሁም የሚተራረሙና የሚጠባበቁ የፖለቲካ ፓርቲዎች እንዲኖሩ የሚያደርጉ እርምጃዎችን ተከትሎ የሚመጣን ዘላቂና የተረጋጋ የፖለቲካ ስርዓት ፍሬዎች በማሳየት፤ ባለመኖሩ የሚከሰቱ የጎንዮሽ ጉዳቶች ማስታወስ ይሆናል።

የአለማችንን የፖለቲካ ምህዳር ስናይ የመድብለ ፓርቲ ስርዓት የሰፈነባቸው ሁሉም ሃገሮች በሰላም፣ በኢኮኖሚና በማህበራዊ ዘርፍ የተሻለ የተጓዙ ወይም መንገጫገጭ በሌለው ሁኔታ ወደዚያው የሚገሰግሱ ሆነው ይገኛሉ። መድብለ ፓርቲ ስርዓትን ስናስብ ደግሞ የዴሞከራሲያዊ ስርኣት መገለጫ የሆኑ ነጻነቶች አስፈጻሚውን ወደማይፈለጉ ባህሪያት እንዳያዘነብል ለማስጠንቀቅ አለፍ ሲልም ለመጠየቅ ያግዛሉ የሚለውን እውነታ እናገኛለን። በሌላ አነጋገር አስፈጻሚው ራሱን 24/7 እንዲመለከት እድል ይሰጣሉ። 

ወደ ሃገራችን ስንመጣ ምንም እንኳን የዲሞክራሲያዊ ስርኣት ተቋማትን የሚያበረታታ ህገመንግስት ያለን ቢሆንም በተግባር ግን የዴሞክራሲ ኤለመንቶች የሚጨቆኑበትና ዋጋ የሚከፈልበት ሁኔታ ይስተዋላል። የገዥው ፓርቲ አባላት ታማኝነታቸውን ለማሳየት በሚወስዷቸው የማዋከብ እርምጃዎች የሲቪክ ማህበራትና አማራጭ የፖለቲካ ኃይሎች /ተቃዋሚ ተብለው የሚጠሩ ኃይሎች/    ቀጭጨዋል፤ ህብረተሰቡ በሃገሩ ጉዳይ የሚያደርገው ተሳትፎም ከጊዜ ወደ ጊዜ እየተዳከመ ይገኛል። በብዙ ታክሲዎች ውስጥ ተለጥፎ የማየው “መብትዎ ታክሲ ውስጥ ብቻ አይታይዎ” የሚለው ቧልት አዘል ጥቅስ የጠያቂነት ባህል ቦታ እንደሌለው ከሚያሳዩ ምሳሌዎች አንዱ ነው።

የፖለቲካ ምህዳሩ መጥበብ በመበርታቱ ህዝቡ ከፖለቲካው መድረክ እራሱን እንዲቆጥብና እንዲሸማቀቅ አድርጎአል። በዚህ የተነሳም ተስፋ መቁረጥ በብዙዎች አዕምሮ እንዲሰርጽ አድርጎአል። ይህም በአደረጃጀትና በፕሮግራም የተልፈሰፈሱ አማራጭ የፖለቲካ ፓርቲዎች እንዲኖሩን ሚናውን አበርክቷል። ፓርቲዎቹ በውስጥ ችግሮቻቸው መታመሳቸውም የዚህ አብይ ማስረጃ ይመስለኛል። ይህም ህብረተሰቡ በሃይሎቹ ላይ እምነት እንዲያጣ አድርጓል። ገዥው ፓርቲ ከነድክመቱም ቢሆን ይቆይልን የሚለው የህብረተሰቡ ዝንባሌም የዚሁ አካል እንደሆነ ይሰማኛል። ይህ ዝንባሌ ጤናማ ቢመስልም እርካታን ግን አያመለክትም።  ምክንያቱም እውነተኛ የህዝብ እርካታ የሚመነጨው ከአንድ በላይ የሆኑ የፖለቲካ ፓርቲዎችን ለስልጣን ማወዳደር የሚስችል አቅም በእጁ መሆኑን ሲያረጋግጥ በመሆኑ ነው።

ከላይ እንዳየነው የአለማችን ተሞክሮ የሚያቀርብልን ምርጫዎች ሁለት ናቸው። አንደኛው የፖለቲካ ምህዳሩን በማስፋት የሃገሪቱ ህዝቦች ያለተጽዕኖ የዴሞክራሲያዊ ስርዓት ስጦታዎች ተጠቃሚ እንዲሆኑ ማስቻል ይሆናል። ይህም ገዥውም ሆነ አማራጭ የፖለቲካ ኃይሎች ለጎንዮሽ /Horizontal/ እና ቀጥተኛ /Vertical/ ተጠያቂነትና ምዘና እንዲጋለጡ ያስችላል። ይህ መጋለጥ ገዥው ፓርቲም ይሁን ወደ ስልጣን የሚወጡ ፓርቲዎች በተወሰኑ ዓመታት ልዩነት እንታደሳለን አይነት መሃላ ሳያስፈልጋቸው በእጃቸው ያለን እድል ላለማባከን በእያንዳንዱ እንቅስቃሴያቸው ንቁ እንዲሆኑ ያግዛል። ሁለተኛው ምርጫ ገዥው ፓርቲ እራሱን ሊያሳዩትና ሊጠይቁት የሚችሉ ዴሞክራሲያዊ ተቋማት እንዲጠናከሩ ባለመስራቱ በፓርቲው ውስጥና በመንግስታዊ መዋቅሩ በሚከሰት ዝቅጠት እንደተለመደው መመታት ይሆናል። ይህም ችግሮች ከመከሰታቸው በፊት መከላከልን ሳይሆን ከተከሰቱ በኋላ በእሳት ማጥፋት መሰል እርምጃዎች ህይወትሀብትና ጊዜያችንን እንድናቃጥል፤ ሲብስም ሃገራችንን እንድናጣ ያደርገናል።

ለማጠቃለል የሲቪክ ማህበራትና አማራጭ የፖለቲካ ኃይሎች መጠናከር ለተጠያቂነት ስርዓት መዳበር መሰረታዊ ቅድመ ሁኔታዎች መሆናቸውን አይተናል። ለዚህም የዳበረ የመድብለ ፓርቲ ስርዓት ያላቸውንም ሆነ ሂደቱን በቁርጠኝነት የጀመሩ ሃገሮች ተሞክሮ መመልከት ይቻላል። በፖለቲካው ሳይንስም ሆነ በኔ እምነት ሃገሪቷ ለተሟላ የዴሞክራሲያዊ ስርዓት እንድትጋለጥ የሚያግዙ ተቋማትን (አማራጭ የፖለቲካ ኃይሎችየሲቪክ ማህበራት እና ሌሎችም) በማጠናከር እርስ በእርሱ የሚተራረምና የሚጠባበቅ ስርዓት መፍጠር ይቻላል።  ሳይንሱንም ሆነ ያለፍንባቸውን ተሞክሮዎች በማየት ገዥው ፓርቲ ከአማራጭ የፖለቲካ ኃይሎች ጋር ለመጀመር ያሰበውን ውይይት በብስለትና በጥንቃቄ ያስኬደዋል የሚለው ተስፋዬ የጠነከረ ነው።

በአዲስ አበባ ብሎም በተለያዩ የሀገሪቱ አካባቢዎች በሚሰጡ የህዝብ ትራንስፖርት አገልግሎቶች ላይ በርካታ ቅሬታዎች በተደጋጋሚ ይነሳሉ። ለቅሬታዎቹ የሚመለከታቸው አካላት የየራሳቸውን ምክንያት እያቀረቡ ነው የሚገኙት። የሚሰጡት ምክንያቶች ምንም ይሁኑ ምንም አሁንም ግን ከዚህ ከትራንስፖርት ችግር ጋር ተያይዞ የትራፊክ አደጋዎች እየተበራከቱ እና የሰው ህይወትም እየወደመ ይገኛል። ሰሞኑን ደግሞ በትራንስፖርቱ ዘርፍ ችግሮች እየተፈጠሩ ያሉት የተሽከርካሪዎች ብቃት አነስተኛ በመሆኑ፣ ዘርፉን የሚመሩት የአመራር አካላት ብቃት ማነስ እንዲሁም እድሜያቸው ላልደረሰ ታዳጊዎች የመንጃ ፈቃድ በመስጠት ተሽከርካሪ እንዲያሽከረክሩ ማድረግ ናቸው እየተባለ ይገኛል። የተሰጡትን ምክንያቶች ደማምረን ብንመለከታቸው ዞሮ ዞሮ የትኩረት አቅጣጫው ወደ መንግስት የሚያነጣጥር ሆኖ ነው የምናገኘው። እስከዛሬ ድረስም እየተሰማ ያለው በመንጃ ፈቃድ አሰጣጡ ሂደት ላይ ብዙ ግልፅ ያልሆኑ እና የተሳሳቱ አካሄዶች መኖራቸውን ነው። ይሄ ደግሞ እድሜያቸው ላልደረሰ ታዳጊዎች መንጃ ፈቃድ መስጠት፣ ተገቢውን ስልጠና ሳያጠናቅቁ በገንዘብ መንጃ ፈቃድ እንዲያገኙ በማድረግ እና በመሳሰሉት የሚገለፅ ነው። የተሽከርካሪ ብቃትንም በተመለከተ አሰራሩ በሙስና የተተበተበ በመሆኑ የመጨረሻ ውጤቱ ከዚህ የተለየ ይሆናል ብሎ መጠበቅ አይገባም። የችግሮቹ መንስኤ ያም ሆነ ይህ ድምር ውጤቱ ግን በሰው ህይወት ላይ ማብቂያ የሌለው ጉዳትን ማድረስ ነው። በየጊዜው ምክንያቶችን እየደረደሩ አንዱ በሌላው ላይ በማላከክ የሚገኝ ውጤት አይኖርም። እስካሁን የተዘረዘሩት የችግር መንስኤዎች ከበቂ በላይ በመሆናቸው ቀጣዩ እርምጃ ሊሆን የሚገባው መፍትሄ ማፈላለጉ ላይ ነው። እድሜ ልክ ችግርን ብቻ እያዥጐደጐዱ መቀጠል አይቻልም። በዘርፉ ያለውን የተደራሽነት ችግር መቅረፍ ባይቻል እንኳን ያለውን የትራንስፖርት አገልግሎት በስነ-ስርዓት ማስተዳደር ተገቢ ነው። ይሄን ማድረግ ካልተቻለ በየዕለቱ በትራፊክ አደጋ የሰዎች ህይወት ማለፉ ይቀጥላል። ነገሮችን ማስተካከል ሲቻል የሰው ልጅ ህይወትን እየሰዋን እስከመቼ መቀጠል እንደምንችል ቆም ብለን ማሰብ ይኖርብናል።

ያሬድ ተሰማ - ከመገናኛ¾

ቁጥሮች

Wednesday, 15 February 2017 13:30

ከ150 ሺህ በላይ          በቀጣዮቹ ስድስት ወራት የስራ እድል ተጠቃሚ የሚሆኑ የአዲስ አበባ ወጣቶች ቁጥር፤

135 ሺህ ብር             በአዲስ አበባ እስከ 2008 ዓ.ም የነበሩ ስራ አጦች ቁጥር፤

4 ነጥብ 5 ቢሊዮን ብር     ለወጣቶች ተጠቃሚነት አስተዳደሩ ያዘጋጀው ገንዘብ መጠን፤

ምንጭ፤ አዲስ ልሣን ጋዜጣ ጥር 20 ቀን 2009 ዓ.ም¾

በኦሮሚያና በአማራ ክልሎች ባለፈው ዓመት ከተቀሰቀሰው ደም አፋሳሽ ግጭቶች በኋላ ገዥው ፓርቲ ኢህአዴግ ጥልቅ ተሃድሶ ለማድረግ በመወሰን ወደሥራ መግባቱን ለሕዝብ ይፋ አድርጓል። በዚህ ጥልቅ ተሃድሶ የመንግሥትን ሥልጣንን ለግል ኑሮአቸው መጠቀሚያ ያዋሉ፣ የመልካም አስተዳደርና የኪራይ ሰብሳቢነት ችግሮችን የፈጠሩና እየፈጠሩ ያሉ፣ በሙስናና ብልሹ አሠራር የተተበተቡ ሹማምንትን (ከከፍተኛ አመራሩ እስከዝቅተኛው ድረስ) የማጥራት ሥራ እንደሚያከናውንና ለሕግ ጭምር እንደሚያቀርብ ቃል ገብቶም ነበር።

 

በዚህም መሠረት በፌዴራል እና በክልሎች በከፍተኛ የኃላፊነት ደረጃ የተቀመጡ አንዳንድ ሹመኞችን የማንሳትና የማሽጋሸግ ሥራዎች ሲከናወኑ ታይተዋል። በፌዴራል ደረጃ የተካሄደው የካቢኔ ለውጥ ይህንኑ ጥልቅ ተሃድሶ መሠረት ያደረገ እርምጃ መሆኑን ጠ/ሚኒስትር አቶ ኃ/ማርያም ደሳለኝ በቅርቡ ያረጋገጡ ቢሆንም ሰዎቹ ለምን እንደተነሱና ለምንስ መልሰው ዝቅ ባለ የኃላፊነት ደረጃም ቢሆን እንደሚሾሙ እስካሁን በግልጽ የሚታወቅ ነገር የለም። አንዳንድ ሚኒስትሮችም እንደጠበል እየተዟዟሩ የተለያዩ ሚኒስቴር መ/ቤቶችን እንዲቀምሱ የተፈቀደው ኢህአዴግ አዲስ ተኪ ኃይል አጥቶ ነው ወይንስ ሰዎቹ የማይተኩ በመሆናቸው የሚለውም መልስ አላገኘም። ኢህአዴግ በከፍተኛ አመራሩ ውስጥ አሉ ተብለው የሚጠረጠሩትን ጨምሮ የመንግሥትን ሥልጣን ለግል ጥቅማቸው የማዋል ዝንባሌ አሳይተዋል ያላቸውን ሹማምንቱ እነማን እንደሆኑ፣ ምንስ እርምጃ እንደወሰደባቸው ወይንም ሊወስድ እንዳሰበ በይፋ የተናገረው ነገር የለም። ከሚኒስትርነት ደረጃ ተነስተው አምባሳደር የሆኑ፣ በአማካሪነት የተመደቡ፣ ወደተለያዩ ተቋማት የተዘዋወሩ ሹምምንትም ቢሆኑ ምን ሳላጠፉ ነው ይህ እርምጃ የተወሰደባቸው የሚለው የኢህአዴግ ሚስጢር ሆኖ መቀጠሉ አነጋጋሪ ነው።

 

ከዚሁ ጋር ተያይዞ በሥራ ላይ ባለው አስቸኳይ ጊዜ አዋጅ መሰረት የተቋቋመው ኮማንድ ፖስት በግጭቱ በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ እጃቸው አለበት በሚል የጠረጠራቸውን ግለሰቦችና የተቃዋሚ ፓርቲ ሹማምንት በቁጥጥር ስር ማዋሉ የሚታወቅ ሲሆን በአንጻሩ በመንግሥት መዋቅር ውስጥ ያሉ ሹምምንትን ግን በሕግ ስለመጠየቃቸው እስካሁን በይፋ የተሰማ ነገር የለም። በተደጋጋሚ በየአካባቢው የተከሰቱ ግጭቶችን በማቀጣጠልና በማባባስ ረገድ በየደረጃው ያሉ የመንግሥት አስፈጻሚዎች ሚና እንደነበራቸው በመንግሥት የታመነ ሐቅ ቢሆንም በተግባር ተጠያቂነት አለመታየቱ አስተዛዛቢና የመንግሥትን ቁርጠኝነት ጥያቄ ምልክት ላይ የጣለ ተጨባጭ ጉዳይ ነው።

 

እናም መንግሥት በእርግጥም ጥልቅ ተሃድሶ ለማድረግ ከልብ ተነሳሽነቱና ቁርጠኝነቱ ካለው አካሄዱን በየጊዜው ለሕዝብ ግልጽ ማድረግ አለበት። የሚወስዳቸውን እያንዳንዱ እርምጃዎች ሕዝብ የማወቅ መብት እንዳለው ለአፍታም ቢሆን መርሳት አይገባውም። ተሃድሶውና ሹም ሽረቱ ግልጽ አካሄድን በመያዝ ከከፍተኛ አመራሩ ጀምሮ ወደታች እያጠራ መጓዝ አለበት። ግልጽነት ባልሰፈነበት ሁኔታ ያውም “ጥልቅ ተሃድሶ” የማሰብና የመሞከር ውጤቱ ውሃ ቢወቅጡት እምቦጭ ከመሆን አይዘልምና ተገቢው ጥንቃቄ ቢወሰድ።¾

በይርጋ አበበ

ገዥው ፓርቲ ኢህአዴግ ለ22 አገር አቀፍ ፓርቲዎች የጠራው ውይይት የመጀመሪያ ክፍል ዛሬ በፌዴሬሽን ምክር ቤት ይካሄዳል። በውይይቱ ከሚሳተፉ ፓርቲዎች መካከል ሰማያዊ ፓርቲ እና ኢዴፓ አመራሮች ሰለ ውይይቱ ከሰንደቅ ጋዜጣ ለቀረበላቸው ሲመልሱ ለድርድሩ መዘጋጀታቸውን ተናግረዋል።

የሰማያዊ ፓርቲ የህዝብ ግንኙነት ኃላፊ አቶ ሰለሞን ተሰማ “ድርድሩ ያለምንም ቅድመ ሁኔታ እንዲካሄድ በኢህአዴግ በኩል የታየው ጅምር በጎ እንደሆነ እንገነዘባለን። ይህ በጎ ጅምር ብዙ ርቀት ተጉዞ ውጤት በማምጣት ለታሪክ የሚጠቀስ እንደሚሆንም ተስፋ እናደርጋለን። በሌላ በኩል ደግሞ ድርድሩ የተጠራው የኢትዮጵያ ህዝብ በከፈለው መስዋእትነት ለእኛ የተሰጠን እድል እንደሆነ ስለምናስብ የህዝብን ጥያቄ ወክለን ለድርድር እየሄደን እንደሆነ እንገነዘባለን” ሲሉ የድርድሩን አስፈላጊነት ገልጸዋል።

የኢዴፓ ሊቀመንበር ዶክተር ጫኔ ከበደ በበኩላቸው “የሚዲያውን አዘጋገብ በተመለከተ ዝግ መሆኑን ወይም ክፍት መሆኑን የካቲት 8 ቀን 2009 ዓ.ም በሚካሄደው ውይይታችን አንድ ወጥ የሆነ አሰራር ይዘን እስከምንወጣ ድረስ የምናውቀው ነገር የለም” ሲሉ በዛሬው ውይይት መገናኛ ብዙሃን በውይይቱ የሚኖራቸውን ሚና እንደማያውቁ ተናግረዋል።

ተፎካካሪ ፓርቲዎች ከኢህአዴግ ጋር በሚደርጉት ድርድር (ውይይት) የሚኖራቸውን የመደራደር አቅም በተመለከተ ከሰንደቅ ጋዜጣ ለቀረበላቸው ጥያቄ ሲመልሱ “ይህ የብዙ ሰው ጥያቄ መሆኑ ግልጽ ነው። በእኛ በኩል እስከመጨረሻው ድረስ ወቅቱ በፈቀደው ደረጃ የምናደርገው ነገር ይኖረናል። ከዚያ በኋላ የምናካሂደው ሂደቱ እየታየ አቅማችንን ህዝቡ ግንዛቤ እየጨበጠ ቢሄድ ደስ ይለናል እንጂ እከሌ ደካማ ነው እከሌ ደግሞ ጠንካራ ነው የሚል ፍረጃ የሚደረስበት ጊዜ አይደለም። ይህ የራስ ግምትን ከማስቀመጥ ባሻገር ጉዳዩን ከመጀመራችን በፊት ለአሉታዊ ውጤት የሚዳርግ ነገር ነው ብዬ አየዋለሁ” በማለት ዶክተር ጫኔ ከበደ መልስ ሰጥተዋል።

የሰማያዊ ፓርቲ የህዝብ ግንኙነት ኃላፊው በበኩላቸው “የኢትዮጵያ ጉዳይ ያገባናል የሚሉ ሁሉም ወገኖች በድርድሩ ቢጠሩ መልካም ነበር። ከዚህ በተረፈ ደግሞ ይህ የድርድር እድል የተፈጠረው የኢትዮጵያ ህዝብ በከፈለው መስዋእት በመሆኑ ፓርቲዎች ኃላፊነት በሚሰማው መልኩ እንዲወያዩ” ጥሪ አቅርበዋል።

የኢራፓ ሊቀመንበር አቶ ተሻለ ሰብሮ በበኩላቸው የዛሬው ስብሰባ ቀደም ስል በተደረሰበት ውሣኔ መሠረት ፓርቲዎች በጋራ እና በተናጠል ባቀረቡት የስብሰባ ሥነሥርዓትና አካሄድ ላይ የሚያተኩር እንደሚሆን ገልፀዋል፡፡ ኢህአዴግ በደብዳቤ ባደረገው ጥሪ “ምክክር” ለማድረግ መሆኑን መጥቀሱን ያስታወሱት አቶ ተሻለ በፓርቲያቸውና በአገር አቀፍ ፓርቲዎች ዘንድ ያለው ፍላጎት ድርድር ለማካሄድ ነው ብለዋል፡፡ በሥነሥርዓቱ ጉዳይ ላይ መግባባት ከተደረሰ በኋላ የምንወያይባቸው አጀንዳዎች በጋራ ይቀረፃሉ ብለው ተስፋ እንደሚያደርጉ ተናግረዋል፡፡   

 የጉዳዩ ባለቤት የሆነው የኢትዮጵያ ህዝብም የፖለቲካ ፓርቲዎችን ውይይትና ድርድር በንቃት እንዲከታተል እና ሊነሱለት የሚገባቸውን ነጥቦችም ለፓርቲዎቹ በተለያየ መንገድ እንዲያቀርብ ጥሪ አቅርበዋል።¾

በይርጋ አበበ

የኦሮሞ ፌዴራሊስት ኮንግረስ (ኦፌኮ) ሊቀመንበርና የመድረኩ ምክትል ሊቀመንበር ዶክተር መረራ ጉዲና ከሽብርተኛ ድርጅት ጋር በመገናኘት ወንጀል ተጠርጥረው በቁጥጥር ስር ከዋሉ ሶስት ወር የሞላቸው ሲሆን ጤንነታቸው አለመታወኩን ጠበቃቸው ዶክተር ያዕቆብ ኃይለማሪያም ለሰንደቅ ጋዜጣ ገለፁ።

የደንበኛቸውን የጤንነትና የምርመራ ሁኔታ የተጠየቁት ዶክተር ያዕቆብ “በሳምንት ለሁለት ቀናት (ረቡዕ እና ዓርብ) ለ30 ደቂቃዎች እኔና ሌላኛው ጠበቃቸው አቶ ወንድሙ ኢብሳ እንድናነጋግራቸው በተፈቀደልን መሰረት እየጎበኘናቸው ነው። ጤንነታቸው በተመለከተ ደህና መሆናቸውን ነግረውናል” ሲሉ የዶክተር መረራ ጤንነት በጥሩ ሁኔታ እንደሚገኝ ተናግረዋል። ዶክተር መረራ በቁጥጥር ስር ውለው በቀድሞ ማዕከላዊ የምርመራ ጣቢያ የሚገኙ ሲሆን ላለፉት ሶሰት ወራት ለሶስት ጊዜ ፍርድ ቤት ቢቀርቡም እስካሁን የክስ ቻርጅ አለመነበቡን የገለጹት የህግ ባለሙያው “በተለይ በሶስተኛው ቀጠሯቸው የክስ ቻርጁ መነበብ እንዳለበት ለፍርድ ቤቱ ብናቀርብም አቃቢ ህግ የሰውና የሰነድ ማስጃዎችን አሰባስቤ አልጨረስኩም በማለቱ ዳኛው ለአራተኛ ጊዜ በደንበኛዬ ላይ ቀጠሮ ሰጥተዋል” ሲሉ ገልጸዋል።

የዶክተር መረራ ጉዲና ቤተሰቦች ስንቅ ከማቀበል በዘለለ ለማነጋገር ያልተፈቀደላቸው መሆኑን የገለጹት ዶክተር ያዕቆብ ደንበኛቸው የካቲት 16 ቀን 2009 ዓ.ም ለአራተኛ ጊዜ ፍርድ ቤት እንደሚቀርቡ ተናግረዋል። ዶክተር ያዕቆብ አክለውም “ዶክተር መረራ በቁጥጥር ስር በዋሉበት ሰሞን ከእኛ ጋር የምንገናኘው እጃቸውን በካቴና ታሰረው ነበር። ሆኖም ይህ ድርጊት ተገቢ አለመሆኑን በመገናኛ ብዙሃን ከገለጽኩ በኋላ እጃቸውን በካቴና ሳይታሰሩ ነው የምናገኛቸው” ብለዋል።¾    

ወደ ጎጃም ተጉዤ

Wednesday, 15 February 2017 13:22

 

በጥበቡ በለጠ

ሰሞኑን ወደ ሰሜን ኢትዮጵያ ተጉዤ ነበር። በቅድሚያ የሄድኩት የጎጃም እና የአማራ ብሔራዊ ክልላዊ መንግሥት ርዕሰ ከተማ ወደሆነችው ባህር ዳር ነው። ባሕር ዳር ደጋግሜ ከሄድኩባቸው የኢትዮጵያ ከተሞች አንዷ ናት። ሁሌም ትገርመኛለች። ውብ ከተማ። ለኢትዮጵያ መዲናነት የማታንስ። በታላቁ ሃይቅ የተከበበች።

 

አዲስ አበባ ላይ የሚካሄዱ ልዩ ልዩ ዓለም አቀፍ ስብሰባዎች ለምንድነው ባህር ዳር ላይ የማይካሄዱት ብዬ አሰብኩ። ልክ እንደ ባህር ዳር ሁሉ አዋሳ፣ ድሬዳዋ፣ መቀሌ የመሳሰሉ ከተሞች እንዲህ አይነት አለማቀፍ ስብሰባዎችን እንዲያስተናግዱ እድሉ ቢሰጣቸው በርካታ ሀገራዊ ጠቀሜታዎች ይገኛሉ ብዬ አሰብኩ።

 

ኧረ ወደ ባህር ዳር ልመለስ። ቆይታዬን የባህር ዳር ነዋሪዎች አደመቁልኝ። ተንከባከቡኝ። ብቻ አንፈላሰሱኝ ብል ማጋነኔ አይደለም። ስለ ከተማዋ በተለይም ስለ ጣና ገዳማት የምሰራውን ዶክመንተሪ ፊልም በጉጉት የሚጠብቁት ወዳጆቼ ናቸው አብዛኛዎቹ። ባህር ዳርን የሚያስተዋውቀው ፊልሜ በቀርቡ ይወጣል። ብዙ ለፍተሃል እና እስኪ ለሶስት ቀናት ያህል ፈልሰስ በል ብለውኝ በፓፒረስ ሆቴል ቆይታዬን አድርገውልኝ መላው ባህር ዳርን በደንብ እንድጎበኛት አደረጉ። የከተማዋ ባህልና ቱሪዝም መስሪያ ቤት ሠራተኞች የሆኑት ወዳጆቼ ባህር ዳርን የተመለከቱ ሌሎች ሠነዶችንም ሰጡኝ። ይህችን በተፈጥሮ የታደለች ከተማን ፃፍባት አሉኝ።

 

ከየት ልጀምር? ታሪኳ ብዙ ነው። እነዚሁ የተከማዋ ብሎም የክልሉ ባህልና ቱሪዝም ቅን ተባባሪ ሠራተኞች ብዙ ነገሮችን ፅፈዋል። ከእነርሱም ከእኔም እያወጣጣሁ ስለዚህች ከተማ ባጭሩ ይህን ብልስ፡-

የባህር ዳር ከተማ በጣና ሃይቅ ደቡባዊ ጫፍ ከባህር ወለል1830 ሜትር ከፍታ ላይ ትገኛለች። አማካይ ሙቀቷ 17.5 ዲግሪ ሴንቲግሬድ ሲሆን ከሁለት መቶ ሺህ ህዝብ በላይ እንደሚኖርባት ይገመታል። ከተማዋ የክልሉ ርዕሰ መዲናም በመሆኗ በርካታ የመንግሥትና መንግሥታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች የትምህርት ተቋማት ባንኮችና የመድህን ድርጅቶች አስጐብኚ ድርጅቶችና የጉዞ ወኪሎች ሆቴሎችና የንግድ ተቋማት ወዘተ ይገኙባታል።

 

 

የባህር ዳር ከተማን በቅርብ ርቀት ከላይ ቁልቁል ለመመልከት ተመራጩ ስፍራ የቤዛዊት ኮረብታ ነው። የቤዛዊት ኮርብታ በከተማዋ ምስራቃዊ ዳርቻ 5 ኪ.ሜ ርቀት ላይ ይገኛል። በእግር በመጓዝ አሊያም በመኪና ወይንም በብስክሌት ወደ ኮረብታው መድረስ ይቻላል። በኮረብታው ላይ አፄ ኃይለሥላሴ በ1959 ዓ.ም ያሰሩት የቤዛዊት ቤተመንግስት ይገኛል። ቤዛዊት ኮረብታ ላይ በመሆን እስከተወሰነ ርቀት የአባይን ወንዝ ጠመዝማዛ ጉዞ በወንዙ ውስጥ የሚንቦጫረቁ ጉማሬዎችንና የተለያዩ አዕዋፋትን መመልከት ይቻላል።

 

 

ከጢስ አባይ ከተማ በስተምዕራብ 7 ኪ.ሜ ርቀት ላይ በሚገኘውና ያጐሜ በሚል መጠሪያ በሚታወቀው ኮረብታ ላይ ከአንድ አለት ተፈልፍላ የተሰራችው የደንጊያ ዴቤሎ ቤተክርስቲያን ትገኛለች። የአካባቢው አዛውንት ቤተክርስቲያኗ በአፄ ላሊበላ ዘመን ተፈልፍላ እንደተሰራች ይናገራሉ። አንዳንድ ጊዜ ኮረብታውንም የላስታ ኮረብታ እያሉ ይጠሩታል። ቤተክርስቲያኗ ለብዙ አመታት ጠፍ ሆና ቆይታ ከ20 አመት በፊት  በቅዱስ ላሊበላ ስም ታቦት ተቀርጾላት አገልግሎት እየሰጠች ትገኛለች።

 

ከባህር ዳር ከተማ ወደ አዴት በሚወስደው የመኪና መንገድ በቅርብ ርቀት የደብረመዊዕና የገረገራ መንደሮች ይገኛሉ። ከእነኚህ መንደሮች ከአንድ እስከ ሁለት ሰዓት በሚፈጅ የእግር መንገድ ክልል ውስጥ በ17ኛው መቶ ክፍለ ዘመን እንደተሰሩ የሚነገርላቸው ግንብ ጊዮርጊስ ይባባ ግንብና ማርያም ግንብ የሚባሉ የመሬት ላይና የመሬት ውስጥ አብያተ-መንግስታት ቅሪቶች ሳይታዩ መታለፍ የሌለባቸው ታሪካዊ ስፍራዎች ናቸው። በኢትዮጵያ የቅኔ ትምህርት ስመጥር የሆነው የዋሸራ ማርያም ገዳም ከገረገራ መንደር ምዕራባዊ አቅጣጫ የሦስት ሰዓት የእግር ጉዞ በኋላ ይገኛል።

 

የጣና ገዳማት

በኢትዮጵያ ውስጥ ከሚገኙት ሀይቆች ትልቁ የጣና ሃይቅ ነው። ስፋቱ 3600 ካሬ ኪ.ሜ ሲሆን በውስጡ በሚገኙ ደሴቶችና በዙሪያው በርካታ የኦርቶዶክስ ክርስትና ሃይማኖትን የሚከተሉ ገዳማት ይገኛሉ። አንዳንዶቹ ገዳማት ከ700 ዓመት እድሜ በላይ ያላቸውና ከተለያዩ የአገሪቱ ክፍሎች የተሰባሰቡ ውድ የታሪክ ቅርሶችን፣ የመካከለኛው ዘመን የኢትዮጵያ ነገስታትን አጽም የያዙ ናቸው። በመሆኑም ገዳማቱ የአገሪቱ ቤተክህነት ሙዚየም ናቸው ለማለት ይቻላል።

 

ደብረማርም

ከባህር ዳር ከተማ የሰሜን ምስራቅ አቅጣጫን በመያዝ በጀልባ ለሃያ ደቂቃ አሊያም በእግር ለአንድ ሰዓት ተኩል በመጓዝና የአባይን ወንዝ በታንኳ በማቋረጥ የደብረማርያም ገደም ወደምትገኝበት ደሴት መግባት ይቻላል። የተለያዩ ታሪካዊ ቅርሶችን የያዘችው የደብረማርያም ገዳም በአፄ አምደ ጽዮን ዘመነ መንግስት /1307-1337ዓ.ም/ እንደተመሰረተች ይነገራል።

አካባቢው በሁለት ተጨማሪ ስሞች ይታወቃል። እነኚህም ጉማሬ ባህር እና አባየ ራስ ይባላሉ። ጉማሬ ባህር የተባለው በአካባቢው ጉማሬዎች ስለሚገኙ ሲሆን አባይ ራስ የተባለው ደግሞ የአባይ ወንዝ የሀይቁን ውሃ ሰንጥቆ የሚወጣበት ስፍራ በመሆኑ ነው።

ክብራን ገብርኤልና እንጦስ

ከባህር ዳር ከተማ ሰሜን ምዕራብ አቅጣጫ የ45 ደቂቃ የጀልባ ጉዞ በኋላ ብዙም ያልተራራቁ መንትያ ደሴቶች ይገኛሉ። ደሴቶቹ የሚገኙት ማራኪ በሆነ ተፈጥሯዊ የመሬት አቀማመጥ ባለውና በደን በተሸፈነ ኮረብታማ ስፍራ ነው። ደሴቶቹ ክብራን ገብርኤልና እንጦስ በመባል ይታወቃሉ። ክብራን ገብርኤል የወንድ እንጦስ ደግሞ የሴት መናንያን መኖሪያ በመሆን ለብዙ አመታት ቆይተዋል። ይሁን እንጂ በአንዳንድ ችግሮች ምክንያት የእንጦስ መነኮሳት ወደ ሌላ አካባቢ መሰደዳቸው እስከቅርብ ጊዜ ድረስ ገዳሙ ጠፍ /ባዶ/ ሆኖ መቆየቱ ይነገራል። አሁን ግን ቤተክርስቲያን ተሰርቶና የኢየሱስ ታቦት ገብቶ ገዳሙ ወደ ወንዶች ገዳምነት ተለውጧል።

 

የክብራን ገብርኤል ቤተክርስቲያን መጀመሪያ የተሰራው በአፄ አምደ ጽዮን ዘመነ መንግስት ሲሆን በዳግማዊ ዳዊትና ኋላም በአዲያም ሰገድ እያሱ በድጋሚ እንደተሰራ ይነገራል። ቤተክርስቲያኑ በወጉ በተጠረቡ ቀያይ ድንጋዮች የታነፀ ነው። በቤተ መቅደሱ ዙሪያ ከድንጋይ የተጠረቡ 12 አምዶች ይገኛሉ። ከመቅደሱ ግድግዳ ጋር ተያይዞ በተሰራ ክፍል ውስጥ የገዳሙ መስራች የአቡነ ዘዮሀንስ መቃብር ይገኛል።

 

በደሴቱ አናት ላይ በታነፀው የክብራን ገብርኤል ቤተክርስቲያንና እንዲሁም በአፄ ፋሲል እንደተሰራ በሚነገርለት ዕቃ ቤት ውስጥ በርካታ ታሪካዊ ቅርሶች ይገኛሉ። ከእነዚህም ውስጥ በሀዋርያው ሉቃስ እንደተሳለች የሚነገርላት ስዕለማርያም፣ ከብረት የተሰራው የአቡነ ዘዮሃንስ የፀሎት ልብስ፣ የአፄ ኢያሱ አልጋና ሰይፍ፣ የንጉስ ተክለ ሃይማኖት ተደራራቢ አልጋ፣ ከእንጨት የተሰሩ መቅረዝና አገልግል መስቀሎች የገበታ ላይ ስዕሎችና የብራና መጻሕፍት ይገኙባቸዋል። ወደ ክብራን ገብርኤል መግባት የሚፈቀድላቸው ወንዶች ናቸው።

 

ዘጌ

የጣናን ሀይቅ ከምዕራብ ወደ ምስራቅ በመግፋት ተንሰራፍቶ የሚታየው ባህረገብ መሬት/ፔኒንሲዩላ/ ዘጌ ይባላል። በቅርብ ርቀት ሆነው ሲመለከቱት ክንፉን ዘርግቶ የተቀመጠ አሞራ ይመስላል። ዘጌ ከባህር ዳር ከተማ 15 ኪ.ሜ ያህል የሚርቅ ሲሆን በጀልባም አንድ ሰዓት ተኩል ያህል ያስኬዳል። በመኪና ደግሞ ሁለት ሰዓት ይፈጃል። ርቀቱም 23 ኪ.ሜ እንደሆነ ይገመታል።

 

በዘጌ ባህረ ገብ ምድር ላይ ሰባት የሚሆኑ አብያተክርስቲያናት ይገኛሉ። እነኚህም መሀል ዘጌ ጊዮርጊስ፣ አቡነ በትረማርያም፣ አዝዋ ማርም፣ ውራ ኪዳነ ምህረት፣ ደብረስላሴ፣ ይጋንዳ አቡነ ተክለሃይማኖትና ፉሬ ማርያም ይባላሉ። ከመጨረሻዎቹ ሁለቱ በስተቀር ሌሎቹ ገዳማት አነስተኛ ጀልባዎችን ሊያስጠጉ የሚችሉ ወደቦቸ አሏቸው።

 

በጣና ሀይቅና በዙሪያው የሚገኙት አብዛኞቹ ገዳማት ሰባቱ ከዋክብተ በሚል መጠሪያ ከሚታወቁት የሃይማኖት አባቶች ጋር የተሳሰረ ታሪክ አላቸው። መነሻቸው ከተለያዩ የአገሪቱ ክፍሎች እንደሆነ የሚነገርላቸው እነኚህ ጻድቃን የሃይማኖት መሪዎች አቡነ ታዴዎስ፣ አቡነ ዘዮሀንስ፣ አቡነ በትረ ማርያም፣ አቡነ ሂሩት አምላክ ዳጋ እስጢፋኖስ፣ አቡነ አሳይ ምንዳባን፣ አቡነ ዘካርያስና አቡነ ፍቅረ እግዚዮሃንስ ይባላሉ። አቡነ ታዴዎስ ደብረ ማርያምን አቡነ ዘዮንስ ደግሞ ጣና ቂርቆስን እየገደሙ እንዳቀኑ የነገራል።

 

ከዘጌ ገዳማት በእድሜ አንጋፋ እንደሆነ የሚነገርለት የመሃል ዘጌ ጊዮርጊስ ቤተክርስቲያን ነው። ቤተክርስቲያኑ በ13ኛው መቶ ክፍለ ዘመን እንደተመሰረተ የመስራቹን የአቡነ በትረ ማርያምን ገድል ዋቢ በመጥቀስ ካህናቱ ይገልጻሉ። አቡነ በትረ ማርያም ከሸዋ ልዩ ስሙ ሙገር ከተባለ አካባቢ እንደመጡ ይታመናል።

 

በመሀል ዘጌ ጊዮርጊስ በርካታ ጥንታዊ ቅርሶች ይገኛሉ። ከብረት የተሰራው የአቡነ በትረ ማርያም የፀሎት ልብስ፣ የጥንት ነገስታትና መኳንንት ስጦታዎች፣ የብራና መጻሕፍት ከቅርሶቹ ጥቂቶቹ ናቸው። ቤተክርስቲያኑ በተለያየ ጊዜ የመፍረስና እንደገና የመሰራት ዕድል ቢገጥመውም የጥንቱን እደጥበብ የሚመሰክሩ የእንጨት ቅርጻ ቅርጾች በመስኮቶቹና በሮቹ ላይ ይታያሉ።

 

ከጊዮርጊስ ቤተክርስቲያን አጠገብ ጥንታዊ ገጽታቸውን ጠብቀው ከቆዩት ጥቂት ቤተክርስቲያናት መካከል አንዱ የሆነው የበትረ ማርያም ቤተክርስቲያን ይገኛል። ይህ ቤተክርስቲያን አቡነ በትረ ማርያም ካረፉ በኋላ ረዳታቸው በነበሩት በአቡነ በትረሎሚዎስ አማካኝነት በመቃብራቸው ላይ ለመታሰቢያነት የተተከለ ነው። ውስጡ ባማሩ ጥንታዊ የሃይማኖት ስዕሎች ያሸበረቀውና በክብ ቅርጽ ተሰርቶ በባህላዊ የሳር ክፍክፍ የተከደነው የበትረ ማርያም ቤተክርስቲያን የጥንቱን ዘመን የቅርጻ ቅርጽ ጥበብ የሚዘክሩ በሮችና መስኮቶች አሉት።

 

በጥንታዊ ቅብ ስዕሎች ከሚታወቁት የዘጌ ገዳማት አዝዋ ማርያምና ውራ ኪዳነ ምህረት ሳይጠቀሱ የሚታለፉ አይደሉም። በአጼ አምደ ጽዮን ዘመነ መንግስት እንደተሰራች የሚነገርላት አዝዋ ማርያም በመቅደስዋ ዙሪያ ያማሩ የግድግዳ ቅብ ስዕሎችን የያዘች ነች። አንዳንዶቹ ስዕሎች ዙሪያቸው በብር ጉባጉብቶች የተዋቡ ናቸው። በዘጌ የሚገኙ የሌሎች አብያተክርስቲያናት ስዕሎች የተሰሩት በአዝዋ ማርያም ስለነበር አንዳንድ ጊዜ ስዕል ቤት ተብላ ትጠራለች።

 

የውራ ኪዳነ ምህረት ቤተክርስቲያን በ14ኛው መቶ ክፍለ ዘመን በአፄ አምደ ጽዮን ዘመነ መንግስት በአቡነ ዘዮሃንስ እንደተመሰረተች ይነገራል። አቡኑ ከሸዋ መርሃቤቴ የመጡ ሲሆን በቀድሞው ደብረ አስባ ገዳም በአቡነ ሕዝቅያስ እጅ ቅስና እንደተቀበሉ በጣና ሃይቅ ደቡባዊ ምስራቅ ዳርቻ በደራ ወረዳ ከሚኖሩ ጥቂት የክርስትና ሃይማኖት ተከታዮች ጋር ቆይታ አድርገው ወደ ክብራን ደሴት እንደሄዱ ገድላቸው ያትታል።

ውራ ኪዳነ ምህረት በክብ ቅርጽ የተሰራች ጥንታዊ ቤተክርስቲያን ናት። የቅኔ ማህሌቱ ከሸንበቆ ቅድስቱና መቅደሱ ከጭቃና ከድንጋይ የተሰሩ ሲሆን እስከ ቅርብ ጊዜ ጣሪያው በሳር ክፍክፍ የተሸፈነ ነበር። የመቅደሱ ዙሪያ በ16ኛው መቶ ክፍለ ዘመን እንደተሳሉ የሚነገርላቸው ውብ የሃይማኖት ስዕሎች ያጌጤ ነው። ጥንታዊ የብራና መጻህፍት፣ የነገስታት ዘውዶች፣ ካባዎችና መስቀሎች ከታሪካዊ ቅርሶቿ ናቸው። ውራ ኪዳነ ምህርትን ወንዶችም ሴቶችም ሊጐበኟት ይችላሉ።

 

በዘጌ ባረ ገብ መሬት ላይ የጣና ሀይቅንና አካባቢውን ሰፊ በሆነ አድማሳዊ ርቀት ለመመልከት የሚያስችል የአራራት ተራራ አለ። በዚህ ተራራ አናት ላይ የይጋንዳ ተክለ ሃይማኖት ቤተክርስቲያን ይገኛል። አፄ አዲያም ሰገድ እያሱ ዘመነ መንግስት እንደተመሰረተ የሚነገርለት ይህ ቤተክርስቲያን በቅርስ ክምችታቸው ከሚታወቁት የዘጌ ገዳማት አንዱ ነው። ከሀይቁ ዳር ወደ ይጋንዳ የሚወስደው የእግር መንገድ አቀበት የበዛበት ሲሆን ቢያንስ አንድ ሰዓት ያስኬዳል።

 

ደቅ ደሴት

ጣና ሀይቅ ካሉት ደሴቶች ትልቁ ደቅ ደሴት ነው። ከባህር ዳር ከተማ ሰሜናዊ አቅጣጫ 37 ኪ.ሜ ርቀት ላይ የሚገኝ ሲሆን በጀልባ ቢያንስ 3 ሰዓት ያስኬዳል። ይህ ደሴት የሰባት ደብር አገር ተብሎ ይታወቃል። ምክንያቱም ከደሴቱ በቅርብ ርቀት የሚገኘውን ዳጋ እስጢፋኖስ ገዳም ጨምሮ ሰባት አድባራትን ስለያዘ ነው። እነዚህም ናርጋ ስላሴ፣ ቅድስት አርሴማ፣ ኮታማርያም፣ ዝባድ ኢየሱስ፣ ጆጋ ዮሀንስና ጋደና ጊዮርጊስ ናቸው። ደቅ የሚለው ቃል በግዕዝ ልጅ ወይንም ትንሽ ማለት ሲሆን ደሴቱ ከሌሎች ደሴቶች ትልቁ ሆኖ ሳለ ለምን ይህ ስም እንደተሰጠው በውል አይታወቅም።

 

ደቅ ደሴት መጀመሪያ ለመነኮሳት ብቻ እንጂ ለአለማውያን ኗሪዎች ያልተፈቀደ ነበር። ኋላ ግን ቀስ በቀስ በርካታ ሰዎቸ ወደ ደሴቱ በመምጣት በመስፈርና በመዋለድ የኗሪው ቁጥር ከፍ ሊል ችሏል። የደሴቱ ኗሪዎች አማርኛ ተናጋሪና የኦርቶዶክስ ክርስትና ሃይማኖት ተከታዮች ብቻ ናቸው።

የአካባቢው ኗሪዎች ወደ ደሴቱ ሕዝብ በብዛት የገባበትን ዘመን በኦሪት የተለያዩ ጊዜያት ከፋፍለው ይናገራሉ። የመጀመሪያው በግራኝ አህመድ ጦርነት ወቅት፣ ሁለተኛው እቴጌ ምንትዋብ የናርጋ ስላሴ ቤተክርስቲያንን በሚያሰሩበት ወቅት፣ ሦስተኛው በአፄ ቴዎድሮስ ዘመነ መንግስት፣ አራተኛው ደግሞ በአፄ ዮሃንስ 4ኛ ዘመነ መንግስት በነበረው የድርቡሾች ወረራ ወቅት ነበር።

 

ደቅ ደሴትን ከሌሎች ደሴቶች  ለየት ከሚያደርጉት ነገሮች አንዱ የቀድሞ ነገስታት የስልጣን ተቀናቃኞቻቸውንና ተቃዋሚዎቻቸውን በግዞት የሚያቆዩበት ቦታ በመሆኑ ነው የሚሉ የታሪክ ፀሃፊዎች አሉ። ለምሳሌ በአፄ ሕዝበ ናኝ ዘመን የደብረ ጽሞና ገዳም መስራች በነበሩት በአባ ሲኖዳ ላይ ንጉሱን የሚቃወም ንግርት ተናግረሀል በሚል ክስ ቀርቦባቸው በአፄው ትዕዛዝ ወደ ደቅ ደሴት እንደተጋዙና ሕይወታቸውም እዚያው እንዳለፈ በዲማ ጊዮርጊስ የሚገኘው ገድላቸው ያትታል።

 

በክረምት ወራት በሃይቁ ሙላት ሳቢያ ወደ ደሴትነት የሚለወጠውና በበጋው ወራት ውሃው ሲጐድል የደቅ ምእራባዊ አካል በመሆን ደሴቱን የሚቀላቀለው የናርጋ ስላሴ ገዳም የወንዶችና የሴቶች የቁሪት ገዳም በመባል ይጠራል። ገዳሙን  ያሰሩት የአፄ በካፋ ባለቤት የነበሩት እቴጌ ምንትዋብ /1730-1755/ ናቸው። የናርጋ ስላሴ ቤተክርስቲያን በክብ ቅርጽ ከድንጋይ ከኖራና ከእንጨት የተሰራ ሲሆን ቁመታቸው አራት ሜትር፣ ስፋታቸው ደግሞ ሁለት ሜትር፣ የሆኑ ስምንት ግዙፍ በሮች አሉት። መቅደሱ በጥንታዊ የሃይማኖት ስዕሎች ያሸበረቀ ነው። ስዕሎቹ የተሳሉት በመቅደሱ ዙሪያ ሲሆን በስተምዕራብ የክርስቶስን ታሪክ ከውልደት እስከ እርገት በስተደቡብ የቅድስት ማርያምን ስደትና ተአምራት በስተምስራቅ የከርስቶስት ተአምራት በስተሰሜን ደግሞ የሰማዕታትን ገድል ይዘክራሉ። ከቤተክርስቲያኑ ጋር በተመሳሳይ ጊዜ የተሰሩ የጐንደር ዘመን የኪነህንጻ ጥበብ የሚንፀባረቅባቸው ባለፎቅ የጥበቃ ማማዎችና የሌሎች ሕንጻዎች ፍርስራሾች በግቢው ውስጥ ይገኛሉ። የእቴጌ ምንትዋብና የልጃቸው የአፄ ኢያሱ አልጋዎችና ካባ ልዩ ልዩ የብራና መጻሕፍትና የእጅ መስቀሎቸ በቅርስነት ተቀምጠዋል።

 

በደቅ ደሴት ምዕራባዊ አቅጣጫ ዙሪያዋን በትላልቅ ዛፍ ተከባ የምትገኝ ጥንታዊ ገዳም አለች። ቆላ ቅድስት አርሴማ ትባላለች። በ14ኛው መቶ ክፍለ ዘመን በአፄ ሰይፈ አርዕድ ዘመነ መንግስት እንደተመሰረተች ይነገራል። በአሁኑ ሰዓት ከአንድ ጠንካራ ገበሬ ቤት ብዙም ልቃ የማትታየው የቅስት አርሴማ ገዳም ታቦቷ አባ ዮሃንስ በተባሉ መነኩሴ ከኢየሩሳሌም እንደመጣ የገደሟ ካህናት ይገልጻሉ። እንደ አፈታሪኩ ከሆነ በስሟ ቤተክርስቲያን የቆመላት ቅድስት አርሴማ በትውልድ ጀርመናዊት ነበረች ይባላል። ከደናግልት ጋር ወደ አርሜንያ ተሰዳ ለዕምነቷ ብዙ ፈተናን የተቀበለች በኋላም የተሰየፈች ሰማዕት እንደነበረች ገድሏ ላይ እንደተፃፈ ይነገራል። ከመቅደሱ አናት ላይ በአብዛኛው ደብዝዘው የሚታዩት የግድግዳ ቅብ ስዕሎች የሰማዕቷን ገድሎች ይተርካሉ።

 

በደቅ ደሴት ላይ የመጀመሪያዋ ቤተክርስቲያን እንደሆነች የሚነገርላተ ኮታ ማርያም ናት። ቤተክርስቲያኗ ዳጋ እስጢፋኖስ ገደም በነበሩት በአባ ሂሩት አምላክ እንደተመሰረተች የገዳሟ ካህናት ይገልጻሉ። ኮታ ማርያም በክብ ቅርጽ የታነፀች ዙሪያዋ ከእንጨት ከጭቃና ከኖራ የተሰራ ጣሪያዋ በሳር ክፍክፍ የተከደነ ነው። ወለሉ ደግሞ በጥንቃቄ ተሰንጥቀው በጠፍና በተያያዙ ሸንበቆዎች ተሸፍኗል። ጣሪያውን ደግፈው የያዙት 12 ረጃጅምና ወፋፍራም አምዶች ናቸው። በመቅደሱ ዙሪያ የተገጠሙት መስኮቶች ልዩ የቅርጻ ቅርጽ ጥበብ ይታይባቸዋል። በ1978፣ በ1983 አና በ1984 ዓ.ም አንዳንድ የቤተክርስቲያኗ አካሎች በባህል ሚኒስቴር የቅርስ ጥገና ባለሙያዎች የተወሰነ እድሳት ተደርጐላቸዋል። በመቅደሱ ግድግዳ ላይ የነበሩት ጥንታዊ የቅዱሳን ስዕሎች ግን ከእድሜ ብዛትና ከእንክብካቤ ጉድለት ክፉኛ ተጐድተዋል።

 

ከጣና ሃይቅ ደሴቶች ለደቅ ደሴት የሚቀርበው የዳጋ ደሴት ነው። ደሴቱ ከሃይቁ ከፍ ብሎ የሚገኝ በመሆኑ ከማንኛውም የሃይቁ ዳርቻ ሊታይ ይችላል። ዳጋ ጥቅጥቅ ባለ ጫካ የተሸፈነና በውስጡ የእስጢፋኖስን ገዳም የያዘ ነው። እንደ ገዳሙ ካህናት አስተያየት የዳጋ እስጢፋኖስ ቤተክርስቲያን ባፄ ይኩኖ አምላከ ዘመነ መንግስት በአቡነ ሂሩት አምላክ እንደተመሰረተ የአማራ ክልል ባህልና ቱሪዝም ቢሮ ይገልፃል።

 

የዳጋ እስጢፋኖስ ቤተክርስቲያን በቅርፁ ከሌሎቹ የሀይቁ ገዳማት የተለየ ነው። ቤተክርስቲያኑ በመርከብ ቅርጽ የተሰራ ሲሆን ምሳሌውም በጥፋት ውሃ ዘመን የሰው ዘር በኖህ መርከብ አማካይነት መዳኑን ለማመልከት እንደሆነ መነኮሶቱ ይናገራሉ።

 

ዳጋ እስጢፋኖስ በርካታ መናኒያን መነኮሳት የሚገኙበትና ትክክለኛው የገዳም ሕይወት ስርዓት የሚታይበት ስፍራ ነው። ገደሙን ልዩ ከሚያደርጉት ባህሪያት በመካከለኛው ዘመን የነበሩ የኢትዮጵያ ነገስታት አጽሞች ሳይፈራርሱ በክብር ተቀምጠው መገኘታቸው ነው። ነገስታቱ በሕይወት ዘመናቸው ለገዳሙ ያበረከቷቸው ስጦታዎችም በገዳሙ እቃ ቤት በቅርስነት ተቀምጠው ይገኛሉ። ዳጋ እስጢፋኖስ የአንድነት ገደምና ለወንዶች ብቻ የተፈቀ ነው።


Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100
Page 7 of 155

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us