You are here:መነሻ ገፅ»arts»news admin - Sendek NewsPaper
news admin

news admin

  • ከሲኖዶሳዊው የቤተ ክርስቲያን አሠራርና የውሳኔ አሰጣጥ አንጻር ፓትርያርኩ የቴሌቪዥን ፕሮግራማችንን ማገዳቸው ሕጋዊ ተቀባይነት የለውም፤

  • አባላቱና ደጋፊዎቹ፣ ዐሥራት ለቤተ ክርስቲያን እንዲከፍሉ ያስተምራል እንጅ ለራሱ አይሰበስብም፤ በአባልነት አስተዋፅኦ ነው አገልግሎቱን የሚያከናውነው፤

  • “በሕገ ወጥ መንገድ ያስቀመጠው 170 ሚሊየን ዶላር በፖሊስ ተያዘበት” የሚለው መሠረተ ቢስ ወሬ፣ ከጥቅማቸው አንጻር ማኅበሩን የሚወነጅሉ አካላት የስም ማጥፋት ዘመቻ ነው፤

  • ከቅዱስ ፓትርያርኩ መመሪያና ቡራኬ ለመቀበል በተደጋጋሚ ደጅ ብንጠናም የተለየ ዓላማ ባላቸው ሰዎች ምክንያት አልተሳካልንም፤ ክፍተቶቹ፣ በማንኛውም ጊዜ መነጋገር ስንጀምር በቀላሉ ሊፈቱ የሚችሉ ናቸው፤

 

በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን የሰንበት ት/ቤቶች ማደራጃ መምሪያ ማኅበረ ቅዱሳን፣ በቅዱስ ሲኖዶስ ዕውቅና አግኝቶ ከተመሠረተ 25 ዓመት ሞላው። ማኅበሩ፥ በአዲስ አበባ ከሚገኘው ዋና ማዕከሉ በተጨማሪ፣ በየአህጉረ ስብከቱ 48 ያህል ማዕከላት፣ ከ500 በላይ የወረዳ ማዕከላት እንዲሁም ከ400 በላይ የከፍተኛ ትምህርት ተቋማት የግቢ ጉባኤያት ያሉት ሲኾን፤ በሚሊየን የሚቆጠሩ አባላትና ደጋፊዎችን ማፍራት የቻለ የአገልግሎት ማኅበር ነው።


በማኅበሩ ወቅታዊ እንቅስቃሴና ማኅበሩን አስመልክቶ ስለሚነሡ ጉዳዮች፣ ከማኅበሩ ዋና ጸሐፊ አቶ ውብሸት ኦቶሮ ጋር ባልደረባችን ፍሬው አበበ ያደረገው የቃለ ምልልስ ቆይታ ከዚህ በታች ተስተናግዷል።

ሰንደቅ-የማኅበሩ የቴሌቪዥን ፕሮግራም በተደጋጋሚ በብፁዕ ወቅዱስ ፓትርያርኩ እገዳ እየተጣለበት መኾኑ ይሰማል፣ ምክንያቱ ምንድንነው?

አቶ ውብሸት- እንደሚታወቀው በኢቤኤስ ቴሌቪዥን ጣቢያ በኩል 2005 እስከ 2008 .. ድረስ  የምናስተላልፈው መርሐ ግብር ነበረን። በርካታ ምእመናን የተማሩበት፣ ብዙዎች ለጥያቄዎቻቸው መልስ ያገኙበትና የተጠቀሙበት መርሐ ግብር ነበር። በወቅቱ ሌሎች መርሐ ግብሮችም በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ስም በጣቢያው ይተላለፉ ስለነበር፣አግባብነት የለውም፤በሚል በተለያዩ አካላት ለቅዱስ ሲኖዶስ የቀረበ ጥያቄ ነበር። ቤተ ክርስቲያኒቱ የማታውቃቸው፣ ሕገ ወጥ የኾኑ፣ ነገር ግን በቤተ ክርስቲያን ስም መርሐ ግብራቸውን የሚያስተላልፉ አካላት እንዲታገዱ ከማኅበረ ምእመናንና ከወጣቶች ጥያቄ ቀርቦ እንደነበርም የምናስታውሰው ነው።

ቅዱስ ሲኖዶስ በውሳኔው ያገደው የሕገወጥ አካላት ሕገወጥ ፕሮግራሞችን ነው፡፡ ማኅበራችን ግን በቤተ ክርስቲያኒቱ የሚታወቅና ሕጋዊ ኾኖ እያለ የቴሌቭዥን ፕሮግራሙ በቅዱስ ፓትርያርኩ ትዕዛዝ መታገድ አልነበረበትም።

ከውሳኔው በኋላ ጉዳዩ እንዲታይልንና እገዳው እንዲነሣልን ጥያቄ አቅርበን ነበር። ይኹንና ጥያቄያችን ምላሽ ባለማግኘቱና በወቅቱ ቅዱስ ሲኖዶስ፣ ቤተ ክርስቲያኒቱ የራስዋ 24 ሰዓት የቴሌቪዥን ሥርጭት እንድትጀምር ወስኖ ስለነበር አማራጩን ለመጠቀም ወሰንን። ይኸውም በቤተ ክርስቲያናችን በሚከፈተው የቴሌቪዥን ጣቢያ መጠቀም እንድንችል እንዲፈቀድልን መጠየቅ ነበር። በዚህም መሠረት ጥያቄያችንን አቀረብን። በቃል ካቀረብናቸው ጥያቄዎች በተጨማሪ ለሁለት ጊዜያት በደብዳቤም አመልክተናል።

የጥያቄያችን ጭብጥ ሁለት መልኮች ነበሩት። አንደኛው፥ አቅማችንን አስተባብረን ቤተ ክርስቲያን የከፈተችውን 24 ሰዓት የቴሌቪዥን ሥርጭት እናግዝ፣ የሚል ሲኾን፤ ኹለተኛው አማራጭ ደግሞ፣ ለማኅበሩ የተወሰነ የአየር ሰዓት ተሰጥቶት መርሐ ግብሩን እንዲያስተላልፍ ይፈቀድልን የሚል ነበር። ይህን ጥያቄያችንን ያቀረብነው 2008 . ነበር፤ ነገር ግን መልስ የሚሰጠን አካል አላገኘንም። 2009 . በድጋሚ ጥያቄያችንን አቀረብን፤ አሁንም መልስ አልተሰጠንም። በመጨረሻ 2009 .. ግንቦት፣ የቅዱስ ሲኖዶስ ምልአተ ጉባዔ ላይ የቤተ ክርስቲያኒቱ የመገናኛ ብዙኃን አገልግሎት ድርጅት ሪፖርት በሚቀርብበት ወቅት የማኅበራችን ጥያቄም በብፁዓን አባቶች በኩል ቀርቦ ነበር።

ማኅበረ ቅዱሳን የአየር ሰዓት እንዲሰጠኝ ጥያቄ አቅርቤያለሁ እያለ ነው። ለምንድን ነው ያልተሰጠው? የሚል ጥያቄ በብፁዓን ሊቃነ ጳጳሳት ቀረበ። በዚህ ጉዳይ ብዙ ውይይት ከተደረገ በኋላ በመጨረሻ ላይ ቅዱስ አባታችን፣ በራሱ የቴሌቭዥን ጣቢያ መክፈት ይችላል፤ የሚል መልስ እንደሰጡ ተረድተናል። ይህን አቅጣጫ እኛም በበጎ ነው የተቀበልነው።

ይኸውም፣ ቤተ ክርስቲያናችን፥ በሚሊዮን የሚቆጠሩና ባለብዙ ቋንቋ ተናጋሪ ምእመናን ያሏት እንደመኾንዋ መጠን አንድ የቴሌቪዥን ጣቢያ ብቻ በቂ አይደለም፤ ተጨማሪ ሥራዎች ሊሠሩ ይገባል ብለን በማመንና የቅዱስ ፓትያርኩንም አቅጣጫ ተቀብለን ከምልአተ ጉባኤው በኋላ ወደ ቀጣይ ሥራ ገባን። ማኅበሩ የአየር ሰዓት አግኝቶ መርሐ ግብሩን የሚያሰራጭበትን አማራጭ መንገዶች ስናይና ስናጠና ቆየን። በዚህ መሠረት ተቀማጭነቱና ሕጋዊነቱ በአሜሪካ ከኾነው የአሌፍ ቴሌቭዥን ጣቢያ በሳምንት ለሰባት ሰዓታት የአየር ሰዓት ለመከራየት ቻልን። ከመስከረም አንድ ቀን 2010 . ጀምሮ በሦስት ቋንቋዎች ማለትም በአማርኛ፣ በኦሮምኛ እና በትግርኛ ቋንቋዎች እያስተላለፍን እንገኛለን። ይህ ከኾነ በኋላ የቴሌቪዥን ፕሮግራሙ እንዲታገድ፣ ቅዱስ አባታችን ለጠቅላይ ቤተ ክህነት ዋና ሥራ አስኪያጁ ደብዳቤ ፅፈዋል፡፡

እንደተረዳነው፣ በደብዳቤው ላይ ሁለት የቴሌቭዥን መርሐ ግብሮች እንዲታገዱ ነው የተጻፈው። አንዱ፥ በቤተ ክርስቲያን ሥር ሕጋዊነት ያለው የማኅበረ ቅዱሳን ቴሌቪዥን መርሐ ግብር ሲኾን፤ ሁለተኛው፣ በቤተ ክርስቲያን ዕውቅና የሌለውና ከቤተ ክርስቲያን ውጭ የኾነ አካል ጣቢያ ነው፡፡

የማኀበሩ ፕሮግራም እንዲታገድ፣ ማን ነው የጠየቀው? መነሻው ምንድን ነው? ብለን ስናይ ሕጋዊ መነሻ የለውም። ሕጋዊ መነሻ ስንል፣ በቤተ ክርስቲያናችን ጉዳዩ ተመርምሮ ውሳኔ የሚተላለፍበት አሠራር አለ። ስለ ቤተ ክርስቲያን የመገናኛ ብዙኃን አጠቃቀም መወሰን የሚችለው፣ የመጨረሻ የሥልጣን አካል የኾነው የቅዱስ ሲኖዶስ ምልአተ ጉባኤ ነው። በምልአተ ጉባኤው የጸደቁ ሕጎችን፣ ደንቦችን፣ መመሪያዎችንና ውሳኔዎች ተፈጻሚነት የሚከታተለውና የሚቆጣጠረው ደግሞ ቋሚ ሲኖዶስ ነው። ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያናችን፣ በዚህ መንገድ የሚገለጽ ሲኖዶሳዊና ጉባኤያዊ አመራር፣ አሠራርና የውሳኔ አሰጣጥ ነው ያላት።

የዚህ የእገዳ ደብዳቤ ጉዳይ ግን፣ በዚህ መንገድ ውይይት የተደረገበትና ውሳኔ የተሰጠበት አይደለም። ስለዚህ እገዳው ሕጋዊነትና ተቀባይነት የሌለው ውሳኔ ነው። ስለዚህ በውላችን መሠረት መርሐ ግብራችንን ቀጥለናል፤ ወደፊትም በሌሎች ቋንቋዎች ጭምር ተደራሽነታችንን በማስፋት ለመሥራት ዐቅደናል።

ሰንደቅየማኅበሩ የቴሌቪዥን ፕሮግራም አንዱና ዋናው ግቡ ትምህርተወንጌልን  ማስፋፋት ነው ተብሎ ይታመናል። ወንጌልን ማስፋፋት፣ ለቤተክርስቲያኒቱ ተከታዮች የእግዚአብሔርን ቃል ማስተማር በመኾኑ እንደጥፋት የታየው ለምንድንነው?

አቶ ውብሸት- በእውነት ለእኛም ግልጽ ካልኾኑልንና ካልገቡን ነገሮች አንዱ ይኼ ነው። ትምህርተ ወንጌልን ማስፋፋት፣ የእናት ቤተ ክርስቲያንን አገልግሎት ማገዝ ቤተ ክርስቲያናችን የምትደሰትበትና የምትደግፈው ነገር ነው። የቅዱስ ሲኖዶስ ምልአተ ጉባዔ ለማኅበሩ በፈቀደው መተዳደርያ ደንብ ላይ፥ የኤሌክትሮኒክስ ሚዲያን ጨምሮ በተለያዩ ዘመናዊ የብዙኃን መገናኛ ዘዴዎች ትምህርተ ወንጌልን ለዘመኑ ትውልድ እንድናዳርስ ነው የተፈቀደልን። ምልአተ ጉባኤው አጽድቆ የሰጠንን የቤተ ክርስቲያንን መሠረታዊ ተልእኮ የማጠናከርና የማስፋፋት ተግባር ማገድ ወይም መከልከል ማለት ቅዱስ ሲኖዶሱን መጋፋትና መቃወም ማለት ነው።

እንግዲህ ይኼን የማሰናከል ሥራ የሚሠራ አካል፣ በቤተ ክርስቲያን የወንጌል መስፋፋትና ዕድገት የማይደሰት አካል ነው ብለን ነው የምናስበው። ምናልባት ከቅዱስ አባታችን ጀርባ ኾነው የተሳሳተ መረጃ የሚያቀብሉ፣ ያልኾነ ነገር የሚሰጡ አካላት እንዳሉ ነው የምንጠረጥረው። በቤተ ክርስቲያን ትምህርተ ወንጌል መስፋፋትና መጠናከር ምክንያት የሚጎዱ አካላት አሉ ማለት ነው። ሐቀኛ የቤተ ክርስቲያን ወገን የሆነ አካልም ይኹን ግለሰብ፣ የቅዱስ ሲኖዶስን ውሳኔ አይጋፋም፤ አይቃወምም፤ የአማናዊውን ቅዱስ ወንጌል መስፋፋትን አይጠላም ብለን ነው የምናምነው።

ሰንደቅ-ቅዱስ ፓትርያርኩን አግኝታችሁ ኹኔታዎችን ለማስረዳትና ለመወያየት ያደረጋችሁት ጥረት አለ?

አቶ ውብሸት- ቅዱስ አባታችንን ለማግኘት የሞከርነው አሁን አይደለም። ቅዱስ አባታችን ከተሾሙበት ጊዜ ጀምሮ አግኝተናቸው መመሪያና ቡራኬ ለመቀበል ብዙ ጥረት አድርገናል። በተደጋጋሚ ደጅ ጠንተን አልሳካ ሲለን በደብዳቤ ጭምር ጥያቄዎችን አቅርበናል። ከዚህ ሁሉ ጥረት በኋላ፣ 2008 .. አጋማሽ ገደማ አንድ ጊዜ ለማነጋገር ዕድል አግኝተናል። በዚያ መድረክ ስለ ማኅበሩ አገልግሎት አስረድተናል። በዚያን ወቅት ቅዱስ አባታችን ቃል የገቡልን ነገር ቢኖር፣ በተከታታይ እንደምንገናኝ፣ በውይይት ችግሮችን እንደምንፈታ፣ እንደምንመካከር፣ ቡራኬም እንደሚሰጡን፣ በራቸው ለእኛ ክፍት መኾኑን ነበር። ከዚያ ወዲህ ግን ቅዱስ አባታችንን ደግመን ለማግኘት ብንሞክርም የሚሳካልን አልኾነም። ዕድሉን ማግኘት አልቻልንም።

ብፁዓን አባቶችንም በሽምግልና መልክ ልከናል። ያለው ችግር ምንድን ነው? ጥፋት ካለ እንታረም፤ ማኅበሩ፥ የኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያንን አገልግሎት በዕውቀታቸውና በሞያቸው ለማገዝ ለሃይማኖታቸው ቀናዒ የኾኑ ሰዎች የተሰባሰቡበት እንጂ የቅዱሳን መላእክት ስብስብ ባለመኾኑ በማወቅም ባለማወቅም ስሕተት ሊኖር፣ ሊያጋጥም ይችላል። ስሕተት ካለ እንታረም፤ ብለን ጠይቀናል፤ ሊሳካልን አልቻለም፤ እናዝናለን።

ሰንደቅሌላው ማኅበረ ቅዱሳን ላይ የሚነሣው ነገር፣ ለቤተክርስቲያን ሊከፈል የሚገባውን ዐሥራት ይሰበስባል፤ ያለው የገንዘብና ንብረት መጠንም በትክክል አይታወቅም፤ የሚሉ ወቀሳዎችና ክሦች ናቸው፤ ይህን በተመለከተ አስተያየታችሁ ምንድንነው?

አቶ ውብሸት- ማኅበረ ቅዱሳን በቤተ ክርስቲያን ሥር የተዋቀረ እንደ መኾኑ መጠን ሀብቱና ንብረቱ በሙሉ የቤተ ክርስቲያን ናቸው። ማኅበሩ፥ ዐሥራት በኩራትን አይሰበስብም። ይልቁንም እያንዳንዱ ምእመን፣ ለቤተ ክርስቲያን ሊከፍል የሚገባውን ዐሥራት በኩራት እንዲሰጥ ነው የሚያስተምረው። ማኅበሩ ቅዱሳን አገልግሎቱን የሚያከናውነው፣ አባላቱ እንደ ምእመን፥ ዐሥራታቸውን ለቤተ ክርስቲያን ከመስጠት ባሻገር ለማኅበሩ በሚያደርጉት የአባልነት መዋጮ ነው። አባላት ከወርኃዊ ገቢያቸው ተጨማሪ ሁለት በመቶ እያዋጡ ቤተ ክርስቲያኒቱ የጎደላትን ነገር ለመሙላት ይጥራሉ።ዐሥራት በኩራትም ሰብስቦ ይወስዳል፤የሚል አካል ካለ በማስረጃ ነው ማቅረብ ያለበት።

ከዚያ ውጪ በአብነት /ቤቶችና በገዳማት የሚተገበሩ ፕሮጀክቶች አሉን። ፕሮጀክቶቹን ቀርፀን ለበጎ አድራጊ ምእመናን እንሰጣለን። ይኼን ብትሠሩ ካህናትን፣ የአብነት ተማሪዎችንና መምህራንን ከስደት፤ ቤተ ክርስቲያንን፣ አብያተ ጉባኤያትንና ቅዱሳት መካናትን ከመዘጋትና ከመፍረስ እናድናለን፤ ብለን በማስረዳት ካመኑበት ይሠሩታል። ማኅበሩም ሞያዊ አስተዋፅኦውን ያደርጋል። በዚህ መሠረት የተለያዩ ሥራዎችን አከናውነናል፣ እያከናወንም እንገኛለን።

የማኅበሩ ንብረት አይታወቅም፤የሚል ወቀሳ እንዳለ ተጠቅሷል። የማኅበሩ ንብረት ይታወቃል። በየዓመቱ ለጠቅላይ ቤተ ክህነትና ለሚመለከታቸው አካላት ሁሉ ሪፖርት እናደርጋለን። ሪፖርቱ የሥራ ክንውንና የሒሳብ ሪፖርትን አጣምሮ የያዘ ነው። በዚህ ሪፖርት ላይ ማኅበሩ ምን ያህል ሀብት እንዳለው፣ የገንዘቡ እንቅስቃሴ ምን እንደሚመስል እናሳያለን። ሪፖርቱ በሕግ ዓለም አቀፍ ተቀባይነት ባላቸው የውጭ ኦዲተሮች ተመርምሮ የተመሰከረ የሒሳብ ሪፖርት ነው የምናቀርበው። በዚህ መሠረት ጠቅላላ ሀብቱም ኾነ የሒሳብ እንቅስቃሴው በግልጽ ይታወቃል።

ማኅበረ ቅዱሳን የማይታወቅ ሀብትና የፋይናንስ እንቅስቃሴ የለውም። ይህም ብቻ አይደለም። ከዚህ በፊት ቅዱስ ሲኖዶስ የሚሰጠንን አቅጣጫ ተከትለንና አክብረን የምንሠራ የቤተ ክርስቲያን አካል እንደመኾናችን መጠን ከመተዳደሪያ ደንቡ ባሻገር የቅዱስ ሲኖዶስ ምልአተ ጉባኤ ተሰብስቦ የሚወስናቸው ውሳኔዎች አሉ። ከውሳኔዎቹ አንዱ፣ ማኅበሩ በቤተ ክርስቲያኒቱን ሞዴል እንዲሠራ የሰጠው ውሳኔ ይገኝበታል። በዚሁ መሠረት እየተጠቀምን እንገኛለን። በተጨማሪ ከጠቅላይ ቤተ ክህነት የሚላኩ ኦዲተሮች አሉ። አስፈላጊውን ኦዲት አድርገው ሪፖርት የሚያደርጉበትን አሠራር እየተከተልን እንደምንገኝ ይታወቃል።

በዚህ ሁሉ ሪፖርት ላይ ማኅበሩ የማይታወቅ ንብረት እንዳለው የተገለጸበት ሁኔታ የለም። የማኅበሩ የፋይናንስ እንቅስቃሴ ትክክለኛ መኾኑን የውጭ ኦዲተሮች ብቻ ሳይኾኑ፣ የጠቅላይ ቤተ ክህነታችን ኦዲተሮችም ጭምር ያረጋገጡት ሐቅ ነው። ይህን ዓይነት ያልተጨበጠ ክሥ የሚያቀርበው የቤተ ክርስቲያናችን አካል ሊኾን አይችልም፣ የምንለው ከዚህ ተጨባጭ ኹኔታ ተነሥተን ነው።

ሰንደቅ- ሰሞኑን በተለያዩ ማኅበራዊ ድረገጾች የተሠራጨ ጹሑፍ፣ ማኅበሩ በግለሰብ ሒሳብ ውስጥ በሕገወጥ መንገድ ያስቀመጠው 170 ሚሊየን ዶላር በፖሊስ መያዙን ይገልጻል፤ ይህ ዘገባ ምን ያህል እውነት ነው?

አቶ ውብሸት- ማኅበሩ ከተመሠረተበት ጊዜ ጀምሮ መሰል ውንጀላዎች ሲቀርቡበት ይህ የመጀመሪያው አይደለም። ባለፉት 25 ዓመታት ውስጥ የቅድስት ቤተ ክርስቲያንን ዕድገትና ልማት የማይፈልጉ አንዳንድ አካላት ከጥቅማቸው አንጻር የማኅበሩን ስም በተለያየ ተንኮል የማጥፋት ዘመቻ በተደጋጋሚ ይሞክራሉ። በማኅበራዊ ድረ ገጾች ተለቋል የተባለው መሠረተ ቢስ ወሬም፣ የዚሁ ክትያ አድርገን የምናየው ነው። ይህ ዓይነቱ ወሬ ምንም ዓይነት መሠረትና እውነት የሌለው ነው።

ሰንደቅማኅበረቅዱሳን፣ ቤተክርስቲያኒቱ የአገልግሎቷ አደጋ አድርጋ የምትገልጸውን የተሐድሶ መናፍቃንን እንቅስቃሴ ለማጋለጥ፣ የቤተክርስቲያኒቱን ህልውና እና ተከታዮቿን ለመጠበቅ የሚያደርጋቸውን እንቅስቃሴዎች ጨምሮ በአንዳንድ ወገኖች ዘንድ በበጎ መልኩ የማይታይበት ኹኔታ መኖሩ ይታወቃል። ይህ የኾነው ለምንድንነው?

አቶ ውብሸት- ቤተ ክርስቲያን ለማኅበሩ ከሰጠችው ሓላፊነት አንዱ የዘመኑን ፀረ - ቤተ ክርስቲያን እንቅስቃሴዎች መከላከልና ማጋለጥ ነው። ቤተ ክርስቲያንን መጠበቅ አንዱ ሓላፊነቱ ነው። ባለፉት ዓመታት በድብቅና በግልጽ መናፍቃን ወደ ቤተክርስቲያን የሰረጉበት ኹኔታ አለ። ስማቸውንተሐድሶአሉት እንጂ ያው መናፍቃን ናቸው። እነዚህ አካላት ስማቸውንተሐድሶብለው ወደ ቤተክርስቲያን ተመሳስለው ገብተዋል። ከቤተ ክርስቲያን ውጪ የምናደርገው እንቅስቃሴ ውጤት አላመጣም፤ ከአሁን በኋላ ወደ ቤተክርስቲያን ሰርገን ገብተን፣ ከውስጥ ኾነን ብንሠራ የተሻለ ነው፤ ብለው ስልት ነድፈው ነው ወደ ቤተ ክርስቲያን የገቡት። ባለፉት 20 ዓመታት አገልግሎቷን ውስጥ ለውስጥ ሲጎዱ የነበሩ ናቸው። ከሚጠቀሟቸው ስልቶች አንዱ በቤተ ክርስቲያን ከፍተኛ መዋቅር ጭምር የራሳቸውን ሰዎች ማስቀመጥ ነው። በውጭም ያሉት፣ በውስጥም ያሉት፣ ገና የማይታወቁትም አንድ ላይ ተባብረው የሚንቀሳቀሱበት ከመኾኑ ጋር ተያይዞ የመከላከሉን ሥራ አስቸጋሪ አድርጎታል።

ማኅበረ ቅዱሳን፣ በዚህ መልክ የተደራጁ ተሐድሶኑፋቄ አራማጆች ቤተ ክርስቲያንን ለመበረዝና ለመጉዳት እያሤሩ እንደኾነ ደጋግሞ ሲናገር፣ ሲያስተምር ብዙ ሰዎች አልተረዱትም ነበር። ጉዳዩን፣ በግለሰቦች መካከል ያለ ጠብ አድርገው የሚያዩትም ነበሩ፤ ምክንያቱም የሤራው ስትራቴጂ ከባድና ምሥጢራዊ ስለነበር ነው። በሒደት ግን እየተጋለጡ ተወግዘው የሚለዩበትና የሚሰናበቱበት አደጋውን የመቋቋም አያያዝ ነው ያለው።

ቀደም ሲል፣ተሐድሶየሚባል የለም፤ ካለ አሳዩን፤ እያሉ ለማወናበድ የሞከሩ ታይተዋል። እነርሱም፣ በቂ ሥራ ሠርተናል፤ ብለው ባመኑበት ጊዜ ራሳቸውን እያጋለጡ የወጡበትን አጋጣሚ ተመልክተናል። የእምነት መግለጫ እስከ ማውጣትም ደርሰዋል። እምነታችን ይኼ ነው፣ ብለው በሰኔ ወር 2007 .. ዐውጀዋል። ከዚያ በፊት እነሱን ማግኘት፣ መለየት፣ ማጋለጥ ከባድ ሥራ ነበር። ራሳቸውን ከለዩ በኋላ ግን እየቀለለ ነው የመጣው። እንግዲህ ይህን ቤተ ክርስቲያን በቅዱስ ሲኖዶስ ወስና፣ በሊቃውንት ጉባኤ አይታና መርምራ መግለጫ አውጥታለች፤ ምላሽም ሰጥታለች።

ኾኖም ቀደም ሲል እንዳልኩት ተሐድሶኑፋቄ አራማጆች የሚንቀሳቀሱት በውስጥም በውጪም ነው። በውስጥ በቤተ ክርስቲያኒቱ ከፍተኛ የሓላፊነት ቦታዎች ጭምር ይዘው ነው። ማኅበረ ቅዱሳን፣ ተሐድሶመናፍቃንን በማጋለጥና ኑፋቄያቸውን በመከላከል ረገድ የሚሠራውን ሥራ ሁልጊዜም ይቃወማሉ። ማኅበሩን ከተቻለ ለማፍረስ አልያም ለማሸማቀቅ በሚል የሚሰነዘሩ የስም ማጥፋት ዘመቻዎችና አሉባልታዎች ኹሉ በቀጥታም ኾነ በተዘዋዋሪ ከዚህ ዓቢይ ጉዳይ ጋር የተገናኙና የሚገናኙ ናቸው።

ሰንደቅ- ማኅበሩ ከቤተክርስቲያን የአስተዳደር መዋቅር ጋር በተዋረድ ያለው ግንኙነት ምን ይመስላል? መዋቅራዊ ግንኙነቱስ ምንያህል ጤናማ ነው ብለው ያስባሉ?

አቶ ውብሸት- የማኅበሩ አገልግሎት በዋናው ማዕከል ብቻ የተወሰነ አይደለም። ከእያንዳንዱ ሀገረ ስብከት ብፁዓን ሊቃነ ጳጳሳት ጋር፣ ከመምሪያዎችና ዋና ክፍሎች ጋር፣ ከሥራ አስኪያጆች ጋር ተስማምተን፣ ተናበን ነው እየሠራን የምንገኘው። ቡራኬና መመሪያ እየተቀበልን ነው፣ ስንሠራ የኖርነው። ከጠቅላይ ቤተ ክህነት ዋና መዋቅር ጋርም ያለን የሥራ ግንኙነት ጤናማ ነው።

ማኅበሩ ተጠሪነቱ ለቤተ ክርስቲያን እንደመሆኑ መጠን ለሚመለከታቸው አካላት የሥራ ዕቅድ፣ የሥራ ክንውን ሪፖርት ከማቅረብ፣ የተለያዩ ጥያቄዎችንና እገዛ ከመጠየቅ አንጻር ጤናማ ግንኙነት አለን። አንዳንድ ጥቃቅን ችግሮች ሊያጋጥሙ ቢችል እንኳ መሠረታዊውን የሥራ ግንኙነት የሚጎዳ ነው ብለን አናስብም። አልፎ አልፎ ወደ ሓላፊነት ከሚመጡ ሰዎች ጋር የሚያያዙ የተግባቦት ችግሮች አጋጥመውናል። ሰዎቹ ለማኅበሩ ጥሩ ስሜት ሲኖራቸው ጥሩ እገዛና ድጋፍ የምናገኝበት፣ ከሌላቸው ደግሞ ዕንቅፋት የሚያጋጥበት ኹኔታ በአገልግሎታችን ሒደት ያስተዋልነው ችግር ነው። ችግሩ፣ ተቋማዊ ነው ብለን ስለማናምን ከግለሰቦቹ ጋር በመመካከር ለመፍታት አቅማችን የፈቀደውን ሁሉ እያደረግን ነው የምናገለግለው።

ሰንደቅበሚቀጥለው ሳምንት መጀመሪያ ይካሔዳል ተብሎ በሚጠበቀው የመንበረ ፓትርያርክ አጠቃላይ ሰበካ መንፈሳዊ ጉባኤ  36ኛ ዓመታዊ ስብሰባ ላይ እንደቀደሙ የሥራ ሪፖርታችሁ እንዳይቀርብና እንዳትሳተፉ በቅዱስ ፓትርያርኩ እንደታገዳችሁ ይሰማል። ይህምን ያህል እውነት ነው? እውነት ከኾነ ጉዳዩን እንዴት ተቀበላችሁት?

አቶ ውብሸት- ማኅበሩ ላለፉት ኹለት ዐሥርት ዓመታት በመንበረ ፓትርያርክ አጠቃላይ ሰበካ መንፈሳዊ ጉባኤ ዓመታዊ ስብሰባዎች ላይ ሲሳተፍ ቆይቷል፤ የሥራ ክንውን ሪፖርቱም፣ በጠቅላይ /ቤቱና በአህጉረ ስብከቱ እየቀረበ ሲሰማ ቆይቷል። እገዳን በተመለከተ ለጽ/ቤታችን የደረሰን ነገር የለም። በአጠቃላይ ጉባኤው እንድንሳተፍ ሁለት የግብዣ ደብዳቤዎች እንደደረሱን ብቻ ነው የምናውቀው። በአሁኑ ሰዓት በእኛ በኩል አጠቃላይ ጉባኤውን ለመሳተፍ እየተዘጋጀን እንገኛለን።

ሰንደቅማኅበሩ ከቅዱስ ፓትርያርኩ ጋር ያለው ተቋማዊ ግንኙነት የቱን ያህል ጤናማ ነው?  ቅዱስ ፓትርያርኩ፣ ለማኅበሩ ያላቸው አመለካከት በጎ አይደለም፤ የሻከረ ግንኙነት ያለ ይመስላል ፤ ” የሚሉ ወገኖች አሉ። ግንኙነቱን በተመለከተ ስላለው ኹኔታ ቢገልጹልኝ?

አቶ ውብሸት- ብፁዕ ወቅዱስ ፓትርያርካችን፣ የቤተ ክርስቲያናችን ርእሰ አበው ናቸው፤ ቅዱስ ሲኖዶስንና አጠቃላይ ጉባኤውን በርእሰ መንበርነት ይመራሉ። በርግጥ በመዋቅራዊ ግንኙነት፣ ከቅዱስ አባታችን ጋር በቀጥታ የምንገናኝበት መዋቅር የለም። የእኛ ማኅበር ተጠሪ የሆነለት አካል አለ። ቀጥታ ግንኙነታችን ከዚህ አካል ጋር ነው። ከቅዱስ አባታችን ጋር ቀጥታ የሆነ ግንኙነት የለንም። ኾኖም፣ እንደ ልጅና አባት ተገናኝተን ቡራኬያቸውንና አጠቃላይ መመሪያቸውን መቀበል ያስፈልገን ነበር።

ነገር ግን፣ በምንፈልገው ደረጃ ከቅዱስ አባታችን እየተገናኘን አባታዊ ቡራኬና መመሪያ እየተቀበልን ለመሥራት አልቻልንም። በዚህ ረገድ መጠነኛ ክፍተት ማጋጠሙ እውነት ነው። አንዳንድ የተለየ ዓላማ ያላቸው በቤተ ክርስቲያናችን ውስጥ ያሉ አካላት ከቅዱስ አባታችን ጋር እንድንገናኝ አይፈልጉም። በዚህ ምክንያት ልናገኛቸው የቻልንበት ጊዜ አናሳ ነው። የቅዱስ አባታችንን ሐሳብ በቀጥታ የምንሰማበት ዕድል የለንም። ካለመነጋገር፣ ካለመገናኘት የተፈጠሩ ክፍተቶች እንዳሉ እናውቃለን። እነኝህ ክፍተቶች፣ በማንኛውም ጊዜ መነጋገር ስንጀምር በቀላሉ ሊፈቱ የሚችሉ ናቸው ብለን እናምናለን።¾

 

በነብዩ ምክሩ ወ/አረጋይ
(በማናቸውም ፍ/ቤቶች ጠበቃና የህግ አማካሪ)

ለዚህ ጹህፍ መነሻ የሆነው የፌደራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በሰ/መ/ቁ.20938 በቅጽ 4 በሰጠው ውሳኔ መሰረት በተዋረድ የፌደራል ፍ/ቤቶች የበታች የቤተሰብ ችሎቶች "በሁኔታ ፍቺ" ተፈጽሟል በሚል በሚሰጧቸው ውሳኔዎች ላይ የግሌን አስተያየት ለማቅረብ እና ለውይይት መነሻ ይሆን ዘንድ ለተጓዥ አንባቢ እንዲሆን በአጭሩ የተሰናዳ ነው።


ስለ ጋብቻ በቤተሰብ ህጎቻችን ለውይይት የሚበቃ ትርጓሜ የለም። ጋብቻ የተለያዩ ፀሐፋት የሰጡት ትርጓሜ ሀገራዊና ውጤት በሚያወጣ መልኩ ስንተረጉመው በአንድ ወንድና በአንዲት ሴት መካከል መንፈሳዊና ቁሳዊ ጥምረት በመፍጠር ዘላቂ ቤተሰብ ለመመስረት የሚደረግ ጥምረት ነው። ይህ ጥምረት በተሸሻለው የቤተሰብ ህግ ቁጥር 213/1992 አንቀጽ 1 መሰረት ጋብቻው በክብር መዝገብ ሹም (በተለምዶ ማዘጋጃ ቤታዊ ጋብቻ)፤ ከተጋቢዎቹ በሁለቱም አልያም በአንዳቸው ሃይማኖት ወይም በሚኖሩበት አካባቢ ባህል መሰረት የሚፀና ጋብቻ ሊቋቋም እንደሚቻል የተደነገገ ሲሆን ከሶስቱ በአንዱ የጋብቻ አፈፃፀም ሥርዓት የተፈፀመ ጋብቻ በእኩል ደረጃ ህጋዊ ዕውቅና ያለው፤ ህጋዊ ውጤቱም ጋብቻ ከተፈፀመ ቀን የሚጀምር ሆኖ በሶስቱም የጋብቻ አፈፃፀም ሥርዓቶች የተፈፀሙ ጋብቻዎች በክብር መዝገብ ላይ መመዝገብ ያለባቸው መሆኑ የህጉ ተጨማሪ ድንጋጌዎች ናቸው።


ጋብቻ በሶስት አይነት የአፈፃፀም ሥርዓቶች ቢፈፀሙም ፍቺ ግን ሊፈፀም የሚገባው በፍርድ ቤት ብቻ መሆኑን የቤተሰብ ህጉ አንቀጽ 76፤ 82 እና 75 የጋራ ንባብ ያሳያል። በዚሁም በማናቸውም አይነት የጋብቻ አፈፃፀም ሥርዓቶች የተቋቋሙ ጋብቻዎች በማፍረስና በውጤቱ ረገድ አንድ ዓይነት መሆናቸውን ልብ ይሏል።


ጋብቻ በሶስት አይነት የአፈፃፀም ሥርአቶች ቢቋቋምም ፍቺ ሊፈፀም የሚገባው በፍ/ቤት የፍቺ ውሳኔ ሲሰጥ ብቻ መሆኑ ተደንግጎ ሳለ "በሁኔታ ፍቺ" ከየት መጣ? ፍርድ ቤቶቻችንስ እንዴት እየተረጎሙት ነው?


የፌደራል ፍርድ ቤቶችን ማቋቋሚያ አዋጅን ለማሻሻል በወጣው አዋጅ ቁጥር 454/97 አንቀጽ 2/1/የፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ከአምስት ያላነሱ ዳኞች በተሰየሙበት የሰበር ችሎት የሚሰጠው የሕግ ትርጉም በየትኛውም ደረጃ ላይ በሚገኝ የፌደራል ወይም የክልል ፍርድ ቤቶች ላይ አስገዳጅነት ያለው የሕግ ትርጉም በመሆኑ፤ እነዚህ ትርጉሞቹን በተለያዩ ቅጾች ሲያወጣ ቆይቷል። ከነዚህ ውሳኔዎች ውስጥ በቅጽ 4 ላይ ታትሞ የወጣው በሰ/መ/ቁ20938 በወ/ሮ ሸዋዬ ተሰማ እና ወ/ሮ ሳራ ልነጋነ ሙግት የተሰጠው የህግ ትርጉም ውሳኔው በጥቅሉ ሲታይ ጋብቻ በፍ/ቤት ፍቺ ሳይፈፀም መፍረስን ያስተዋወቀ ሲሆን ይኽውም ጋብቻው በፍ/ቤት ባይፈርስም ጋብቻው (ግንኙነቱ) ማንም ሌላ ማስረጃ ሊያስረዳው ከሚችለው በላይ የጋብቻ ግንኙነቱ መፍረሱን ማስረዳት ከተቻለ ጋብቻው በፍ/ቤት ባይፈርስም ጋብቻው "በሁኔታ እንደፈረሰ" ይቆጠራል የሚል ይዘት ያለው ውሳኔ ሰጥቷል። በዚሁ ውሳኔ አስገዳጅ የህግ ትርጓሜ መሰረት የስር ፍ/ቤቶች ውሳኔዎችን በመስጠት ላይ ይገኛሉ።


ከዚህ በላይ በተጠቀሰው ውሳኔ መሰረት በሁኔታ የጋብቻ ግንኙነት መፍጠር የህጉን ዓላማ ያሳካ የህግ ትርጓሜ ነው ወይ? ይህ ትርጓሜ በምን ደረጃ ተግባራዊ ሊሆን ይገባል? የሚሉ ጥያቄዎችን ለማየት ስንሞክር፡-


የፌደራሉ ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የሰጠው ውሳኔ ሌላ (ሁለተኛ) የፍቺ መንገድ (ከፍርድ ቤት ውጪ) በማስተዋወቅ ዓላማ ሳይሆን ተጋቢዎቹ በሚያሳዩት ሁኔታ በሁለቱ ተጋቢዎች መካከል ያለው የጋብቻ ሁኔታ በሁለቱም መካከል ጋብቻ መኖርን ዕሳቤ ያላቸው መሆኑን የማያሳይና ይህንኑ ዕሳቤ መሰረት አድርገው የሚፈፅሟቸው ተግባራትም በትዳር አብሮ የመቆየትን ሳይሆን በተቃራኒው ትዳሩ እንደሌለ የሚያሳይ በመሆኑና በዚሁ መነሻ ቀድሞም የሚፈርስ ትዳር የለም (በተጋቢዎቹ ሁኔታ ትዳሩ ፈርሷል) የሚል የህግ ግምት የተያዘበት ሁኔታን የተተረጎመበት እንጂ እንደ ሁለተኛ የትዳር ማፍረሻ መንገድ (ከፍርድ ቤት ውጪ) እንደተዋወቀበት መቁጠር የህብረተሰብ መሰረት፤ የቤተሰብ ምሶሶ ለሆነው ጋብቻ ህጉ የሰጠውን ጉልህ ደረጃ እና ጥበቃ በማውረድ ህጉ በማናቸውም የጋብቻ አፈፃፀም ስርዓተ ጋብቻ ይፈፀም ፍቺው እና ውጤቱ በፍርድ ቤት እንዲመራ ያስቀመጠውን አቅጣጫ የሚያፋልስና ፍ/ቤቶች ከተሰጣቸው የህግ ተርጓሚነት ሚና ወደ ህግ አሻሻይ/አውጪ የሚቀይር የመንግስት ስልጣን ክፍፍል መርህን ጭምር የሚጋጭ በመሆኑ የህግ ተርጓሚው ከህግ አውጪው ሐሳብ አንፃር የሰጠው ትርጓሜ በዚህ ደረጃ የሚገልጽ ነው የሚል አስተያየት አለኝ።


በጋብቻ ውስጥ ያሉ ተጋቢዎች በትዳር ውስጥ ያሉ ተጋቢዎች መፈፀም የሚገባቸውን ግዴታዎች በመወጣት በጋብቻው የመቀጠል ሐሳብ እያላቸው እና ይህንኑ በመፈፀም ላይ ሳሉ ፍቺ ከፍ/ቤት በመለስ ሊደረግ እንደሚችል ተራ ግንኙነት በመቁጠር የጋብቻን ክቡርነትና ጥበቃ በሚቃረን መልኩ በበርካታ የፍርድ ቤት ጉዳዮች "ጋብቻው በሁኔታ ፈርሷል" የሚሉ ውሳኔዎች እየተስተዋሉ ይገኛሉ። ይህም በተለያዩ ፍርድ ቤቶች በተለያዩ መዝገቦች የጋብቻ ፍቺ ጥያቄ ሊቀርብ በተለይም የኢኮኖሚ ችግሮችን ለመቅረፍ በስምምነት በተለያዩ ሀገሮች የሚኖሩ ዜጎችን የጋራ ንብረትና ክፍፍልን መሰል የፍቺ ውጤቶችን የተጋቢዎቹን መብት በሚጎዳ መልኩ በዘፈቀደ "ጋብቻው ቀድሞም በተጋቢዎች ሁኔታ ፈርሷል፤ፍ/ቤቱ የሚያፈርሰው ጋብቻ የለም" በሚል የሚሰጡ ውሳኔዎች የህጉንና የሰበሩን ፍ/ቤት ውሳኔ ዓላማ ያላገናዘበ ነው።


የሰበሩ ውሳኔ ጋብቻው "በተጋቢዎቹ ሁኔታ" ለመፍረሱ በርካታ ግብዓቶችን የተጠቀመ ሲሆን እንደዚሁም የተጋቢዎቹ ግንኙነት (ጋብቻ) ለረዥም ጊዜ የተቋረጠ፣ በዚሁ ግንኙነት መቋረጥ ምክኒያት ሌላ ጋብቻ መፈፀሙንና የዚሁ ግንኙነት መቋረጥ በተጋቢዎቹ መካከል በእርግጥ የሚታወቅ ‹‹ሌላ ማስረጃ ሊያስረዳው ከሚችለው በላይ ነጥቦችን የያዘ ሲሆን በተለይም የሰበር ሰሚ ችሎቱ በሶስተኛነት ያስቀመጠው የማስረዳት ደረጃ የተጋቢዎቹ ትዳራቸው የፈረሰና ይህንኑ ትዳር ለማቆየት በማሰብ ህጋዊ ተግባራትን ያልፈፀሙ፣ ትዳሩ መፍረሱን የሚያውቁ መሆኑን፣ የጋብቻ ኃላፊነቶችን መተጋገዝ፤ ቤተሰብን በጋራ መምራት፣ መተማመን፣ አብሮ መኖር ወዘተ በተቻላቸው ያልፈፀሙ መሆኑን በእጅጉ ጥብቅና ለፍፁማዊነት በቀረበ ደረጃ የማስረዳትን ኃላፊነት/ግዴታ ጋብቻው በሁኔታ ፈርሷል ብሎ ለሚከራከር ተከራካሪ ላይ የጣለ በመሆኑ ይህንን መሰል ጭብጥ በዚህ ደረጃ በጥብቅ የማስረጃ ምዘና መርህ ሊመዘን ይገባዋል።


በጥቅሉ ጋብቻ በዘፈቀደ ከፍ/ቤት በመለስ በታዩ ጥቃቅን የትዳር ጉድለቶች መነሻነት "በሁኔታ ፈርሷል" ሊባል የማይገባ በመሆኑ ይህንኑ መሰረት አድርጎ የሰበር ችሎቱ የሰጠው አስገዳጅ ትርጓሜ በጥንቃቄ ሊጤን የሚገባው ነው እንጂ በተለያዩ መዝገቦች እንደተስተዋለው በቀላሉ ተጋቢዎቹ ትዳራቸውን በሁኔታቸው ከፍርድ ቤት ውጪ አፍርሰውታል የሚል አቋም የጋብቻን ክብርና ጥበቃ የሚያወርድ፤የህግ ትርጓሚውን ሚናም ከህግ አውጪው ጋር የሚያቃርን መስመሩንም የሚያጣብብ ነው እላለሁ። እስኪ እንወያይበት። ፈጣሪን ኢትዮጵያን ይባርክ!!

 

 

ዋለልኝ አየለ

 

ትናንት መስከረም 28 ቀን 2010 ዓ.ም በብሔራዊ ቤተ መዛግብትና ቤተ መጻሕፍት ኤጄንሲ (ወመዘክር) በበዕውቀቱ ሥዩም የግጥም መድብል የማለዳ ድባብ ላይ በጎተ ወርሃዊ የመጻሕፍት ውይይት፤ ተደርጓል። በመጽሐፉ ላይ ዳሰሳ ያደረገውም የስነ ጽሑፍ ባለሙያው ሰለሞን ተሰማ(ጂ) ነው። እኔ ደግሞ በውይይቱ ላይ የተነሱትን ሀሳቦች የራሴን ትዝብትና አድናቆት ጨምሬ መዳሰስ ፈለኩ።


ከመድረኩ ድባብ ልጀምር። መጽሐፉ የበዕውቀቱ ሥዩም ስለሆነ እንኳንስ መቀመጫ መቆሚያም አይገኝም ብየ ነበር። ዳሩ ግን እዚያ አዳራሽ ከሚደረጉ ውይይቶች ሁሉ ሰው በመጠበቅ ዘግይቶ ያየሁት ነበር። በዚያች ጠባብ አዳራሽ ውስጥ እንኳን ከኋላ በኩል ጭራሽ ባዶ ወንበሮች ነበሩ። ምክንያቱ ምን እንደነበር እርግጠኛ ባልሆንም ስገምት ግን በሚገባ አልተነገረም (አልተዋወቀም)። እኔ የነገርኳቸው ጓደኞቼ እንኳን ባልነግራቸው ኖሮ እንዳልሰሙ ነው የነገሩኝ። ፌስቡክም በሚገባ አላስተዋወቀውም(ሰሞኑን በነ አባዱላ ወሬ ተወጥሮ ይሆናል)።


ሌላኛው ግምቴ በዕውቀቱ ሥዩም በዚህ መጽሐፉ የ‹‹ኗሪ አልባ ጎጆዎችን›› ያህል ትኩረት አልሳበም። በዕውቀቱ ስለሆነ ከዚህ በላይ ነበር የተጠበቀ። እኔ ደግሞ በግሌ(በጣም በግሌ) አቅራቢው አላስደሰተኝም ነበር። ከዚህ በፊት በሌሎች ውይይቶች ስለማውቀው የማይመለከተውን ነው የሚያወራ። የሄድኩት ተወያዮች ለሚያነሱት ሀሳብ ብየ ነው(በእርግጥ ከአዋያዩም ብዙ ነገር ነው ያወቅኩ)። ከባለሙያውም ከተወያዮችም ‹‹የማለዳ ድባብ›› ላይ የተነሱትን ሀሳቦች በጣም በአጭሩ ላቅርብ።


አቅራቢው ሰለሞን ተሰማ(ጂ) በአሰኛኘት ወይም በምት ላይ እንደሚያተኩር ነው አስቀድሞ የተናገረው፤ ሆኖም ግን ውይይቱ በሀሳብና በይዘት ላይም ነበር። በተለይም በዕውቀቱ ራሱን የተመለከቱ ግጥሞች ተነስተዋል። ሰቆቃወ በውቄ፣ ለአንዲት ማስቲካ ሻጭ ብላቴና፣ ለአንዲት ተመዋጽች ብላቴና፣ እንደምነሽ ሸገር፣ ለአባቴ፣ በሞቷ ፊት ለፊት እና ይድረስ የሚሉት በዕውቀቱንና የበዕውቀቱን ዘመን የሚያሳዩ ናቸው። እሱንና ዘመኑን የሚያሳዩ ናቸው።


አቅራቢው፤ በዕውቀቱ ለቅርጽ እንደማይጨነቅ ተናግሯል። በቃላት አጠቃቀምም የማህበረሰቡን ወግና ባህል የሚጥሱ ቃላትን መጠቀሙ አግባብ እንዳልሆነ ተናግሯል። በዕውቀቱ አዳዲስ ቃላትን መፍጠር እየቻለ እነዚህን መጠቀሙ ልክ አይደለም። ለምሳሌ የሴትን ሀፍረተ ሥጋ ለመግለጽ በግጥሙ ውስጥ ‹‹እንትን›› ማለት ሲገባው በቀጥታ እንደወረደ ጽፏል። በገጽ 62 ላይ ‹‹ኬላ ነኝ›› በሚለው ግጥሙ እንዲህ ይላል።
……………….
ገና ሲያዩኝ አንሶላ የሚያስቡ
ከግንባሬ ላይ እምስ የሚያነቡ
………………
በእውቀቱ እዚህ ግጥም ላይ ይህን ቃል ከሚጠቀም እንደተባለውም ‹‹እንትን›› የሚያነቡ ብሎ ቢጠቀም ስነ ጽሑፋዊ ውበት ይኖረዋል። እዚህ ላይ እኔ የሚታየኝ ባህልና ወግን መጣስ ሳይሆን ስነ ጽሑፋዊ ውበት ማጣት ነው። በስነ ጽሑፍ ውስጥ (በተለይ በግጥም ውስጥ) ፈልገህ የምታገኘው ትርጉም መኖር አለበት። በዚያ ላይ በዚህ አውድ ውስጥ ‹‹እንትን›› ቢባል ምን እንደሆነ ግልጽ ነው።


ሰለሞን በዕውቀቱ ቃላት እንደሚደጋግም አንስቷል። እዚሁ ላይ ከተሳታፊዎች የተነሱ ሀሳቦችን ልጥቀስ። በዕውቀቱ የሚደጋግማቸው ቃላት አሰልቺና ያላስፈላጊ ሳይሆን የራሳቸው ውበት ያላቸው ናቸው። መደጋጋማቸው በምክንያትና ለዛ ያላቸው ናቸው።
ሌላው በዕለቱ ሰፊ መከራከሪያ የነበረው በመጽሐፉ ገጽ 34 ላይ ‹‹የቴዎድሮስ ማመንታት በመቅደላ›› የሚለው ግጥም ነበር። እዚህ ላይ አቅራቢው እንዳለው በዕውቀቱ ለአጼ ቴዎድሮስ ያላቸውን ጥላቻ አሳይቷል። አጼ ቴዎድሮስን አሳንሷቸዋል።


ከተሳታፊዎች በተነሳ ሀሳብ (በተለይም አንድ ተሳታፊ ሲናገር) ‹‹ሰለሞን፤ ከዚህ በፊት በዕውቀቱ ለአጼ ቴዎድሮስ ያለው አመለካከት ዝቅተኛ ነው፤ እየተባለ የሚወራው ተፅዕኖ አሳድሮብሃል፤ በሌሎች ጽሑፎቹ ስለ አጼ ቴዎድሮስ የጻፈውን ይዘህ እዚህ ላይ ሳይገባህ ነው የተናገርክ። በዚህ ግጥም ላይ አጼ ቴዎድሮስን የሚያሳንስ ነገር የለም›› የሚል አስተያየት ሰጥቷል።


የሰውየው አስተያየት ልክ ይመስለኛል። በዕውቀቱ ስለ አጼ ቴዎድሮስ ምንም አይነት አቋም ይኑረው በዚህኛው ግጥም ግን አጼ ቴዎድሮስን የሚያሳንስ ነገር የለም። አንድ ተሳታፊ እንደተናገረው ደግሞ ‹‹የተጠቀማቸው ቃላት ለንጉሥ የሚሆኑ አይደሉም፤ ለጎረምሳ የሚሆኑ ናቸው›› ብሏል። በፍቅር ውስጥ ደግሞ ንጉሥም ጎረምሳም እኩል ነው። በዚያ ላይ ይህ ግጥም ነው።


እኔ እንደታዘብኩት አቅራቢው ብዙ ግጥሞችን ሳይገቡት ተንትኗል፤ ከቅርጽ አኳያም አንድ ስንኝ መሆን ነበረበት፤ እዚህ ላይ መከፈል ነበረበት የሚሉ ሀሳቦችን አንስቷል። የቅርጽ ነገር ለብዙ ሰዎች አከራካሪ ስለሆነ እንዲህ ማለት የሚከብድ ይመስለኛል። ‹‹ለዜማ ያስቸግራል›› የሚባለው ግን አያስማማኝም። ብዙ ግጥም የማንበብ ችግር ያለባቸው ሰዎች አሉ። ዜማ በአጻጻፍ ብቻ ሳይሆን በአነባበብም ጭምር ነው።


ከአንድ ተሳታፊ የተነሳ ሀሳብ እጅግ አስደስቶኛል። እስከዛሬ ልብ ያላልኩት፤ ግን ልክ የሆነ። በዕውቀቱ ለእነዚያ መሳይ ግጥሞቹ ርዕስ አይችልም። ምናልባት ዋናው ትኩረት ርዕስ መሆን የለበትም የሚባል ከሆነ አላውቅም። ግን ልጁ እንዳነሳው የበዕውቀቱ ርዕሶች የዘገባ ርዕሶች ናቸው። የቅኔ ርዕስ ሳይሆን የጋዜጣ ወይም የማብራሪያ ርዕሶች ነው የሚመስሉት። ለአንዲት….፣ ለአንድ…. ለአንድ ቴሌቭዥን፣ ላባቴ፣ የመኖር ትርጉሙ…. እያለ የማብራሪያ ርዕስ ነው የሚሰጣቸው። በዕውቀቱ ስለሆነ ርዕሱንም ቅኔ ማድረግ ይቻለው ነበር። በእርግጥ የበዕውቀቱ ምጥቀት ሀሳብ ላይ እንጂ ቋንቋ ላይ አላደንቀውም።


የግጥም ቋንቋን በተመለከተ እባካችሁ ሃያሲዎች መድረክ ይኑራችሁ!

 

የመጽሐፉ ርዕስ        ሳተናውና ሌሎች…
የመጽሐፉ አይነት     የአጫጭር ልቦለዶችና የግጥም ስብስብ
ጸሐፊ                   ጋዜጠኛና ደራሲ ደረጀ ትዕዛዙ

 

አስተያየት፡- ከዘመዴ

 

ደራሲው ከጅምሩ ተደራሲያንን ወደ ንባብ የጋበዘው የመጽሐፉን መታሰቢያነት «የጥበብ ስራዎችን በብዕራቸው እያረቁ የኢትዮዽያ ስነ ጽሑፍ ያብብ ዘንድ ለተጉ አርታኢያን እና በሰላ ትችታቸው ደራሲያንን እየገሩ ትክክለኛውን መንገድ ላመላከቱ ሃያሲያን ይሁንልኝ» ሲል ባሰፈረው የመሸጋገሪያ ድልድይ ነው። 128 ገፅ ያለው መጽሐፉ በተለያዩ ዘመናት የተጻፉ ስምንት አጫጭር ልቦለዶች እና አርባ አንድ ግጥሞችን አካቷል። በ55 ብር ከ75 ሣንቲም የመሸጫ ዋጋ ለንባብ በቅቷል። ይህ ወጥ ስራ፤ የተለያዩ ማህበረሰባዊ እውነታዎችን እና ወቅታዊ ሁኔታዎችን ዳሷል።
የፈጠራ ስራ እምብዛም በማይስተዋሉበት በዚህ ወቅት ከሰሞኑ ለንባብ የበቃው የጋዜጠኛና ደራሲ ደረጀ ትዕዛዙ «ሳተናው እና ሌሎች…» የአጫጭር ልቦለዶች እና የግጥም ስብስብ ስራ፤ ንባብን ሊጋብዙ ቁም ነገሮችን ይዟል። ከይዘት፣ ከቋንቋ፣ ከታሪክ አወቃቀር፣ ከስነ ጽሑፍ አላባውያን አጠቃቀም አንጻር በጥልቀት ተንትኖ የመጽሐፉን ምንነት ለመበየን የሐያሲያን ደርሻ እንደሆነ ትቼ፤ እኔ የወፍ በረር ቅኝቴን እንዲህ በምሳሌ ላመላክት። የተለያዩ ዘመናት የጋዜጠኝነት ተግባር ምን እንደሚመስል በንፅፅር ያቀረበበት «ሳተናው» የተሰኘው አጥር ልቦለድ ምንም እንኳ የበቃ እና የነቃ ቢሆን ጋዜጠኛ ሙያውን የሚስትበት ወይንም የሚታለልበት አጋጣሚ እንደሚኖር የሚያመላክት ነው።


ጋዜጠኛ በሙያዊ ተግባሩ ሁሌም ሃሳብ እየያዘ እንደሚኖር፣ ሙያዊ ኃላፊነቱ እንደሚያስጨንቀው፣ ሁሌም የስሜት መዋዠቅ ውስጥ እንደሚኖር ያሳያል። ደራሲው በጋዜጠኝነት ህይወት ውሰጥ ሲኖር ልምዱንና አስተውሎቱን እንዳላባከነ በልቦለዱ ውስጥ ይታያል። «ታታ» በተሰኘው ልቦለድ ስሜትን ፈታ የሚያደርግ፤ ከዚያም አልፎ ሳቅን የሚያጭር ነው። በልጅነት የአብሮነት ሕይወት ውስጥ የሚስተዋሉ ገጠመኞችን በማራኪ አቀራረብ ተቀምጧል። ልቦለዱ አንድ ከገጠር ወደ ከተማ የመጣ ብላቴና ከከተሜ ልጆች ጋር ሲገጥም የሚያየውን አበሳና የእሱ የአልሸነፍም ባይነት የሚፈጥረው አካላዊና ዓዕምሯዊ ሹኩቻ ታሪክ ልብ እያንጠለጠለ ይወስዳል። አካባቢያዊ ተፅዕኖ በማንነት እና በውስጣዊ አቅም ላይ ሊፈጥር የሚችለውን እክል ሰብሮ የወጣው ዋና ገፀ ባህሪው ታታ፤ አሜሪካን አገር ድረስ ሄዶ ብዙ ቆይቶ ሲመለስ እነዚያ ሲያዋክቡት የነበሩትን የከተሜ ልጆች በፍቅር ሲፈልግ ይታያል።


የአውሮፓና የእንግሊዝ እግርኳስ፣ ኢንተርኔት ወይንም ማህበራዊ ድረ ገጽ በተለይም ፌስ ቡክ በማህበረሰባችን ውስጥ የጊዜ፣ የገንዘብ እና የአዕምሮ አጠቃቀም ላይ ምን ያህል አሉታዊ ተፅዕኖ እያሳደረ እንደሚገኝ በግልፅ የሚስተዋል ጉዳይ ነው። ይህ ሁነት በተለይ በወጣት ተጋቢዎች ላይ እየፈጠረ ስላለው ውጥንቅጥ የአብሮነት ሕይወት በጥሩ ሁኔታ ያመላከበት ስራው በ«መንታ ፍቅር» ልቦለድ ላይ እናገኛለን። ዕይታው የመባነን ስሜትም ይፈጥራል። ቅናትና በቀልን በ«ጉማጅ ፀጉር»፣ ቀብቃባነትን በ«ብሬ ቡራቡሬ» ልቦለዶች ላይ ልብ በሚያንጠለጥል ትረካ እናገኛለን። ደራሲው ምናበ ሰፊ መሆኑን የሚያሳዩለት የተለያዩ ማህበረሰባዊ ችግሮችና ዕውነታዎች በተለየ ዕይታ ማቅረብ መቻሉ ነው።


እዚህ ላይ የወቅቱ ፈታኝ አገራዊ አጀንዳ በልቦለዱ ውስጥ መካተት መቻሉም ይጠቀሳል። በ«ሰውየው» ልቦለድ ስራው። ዛሬ በተለያዩ መንግስታዊ መስሪያቤቶች ውስጥ በተለያዩ ኃላፊነት ላይ ያሉ ሰዎች ከአሁን አሁን፣ ከዛሬ ነገ የፍርድ ቤት ማዘዣ ወይንም የፖሊስ መጥሪያ ደረሰኝ እያሉ መባተታቸው አልቀረም። እዚህ ስጋት ውሰጥ ያሉት ደግሞ በሙስና ወንጀል እጃቸው ያደፈ፣ ህሊናቸው የጎደፈ ሰዎች ናቸው። ይህን ዕውነታ ደረጀ በብዕሩ ሲከሽነው ተራ ስብከት ወይንም የሆይሆይታውን ዘመቻ አጋዥ አድርጎ አይደለም። በጥበባዊ ቃላት ወቅታዊና ነባራዊ ሁኔታውን አመላከተበት’ጂ። በአጠቃላይ ደራሲው ጥሩ ስራ ይዞልን ቀርቧል። በቀላል አቀራረብና በሚጥም ቋንቋ አንባቢን የመያዝ አቅም ያለው መጽሐፍ አበርክቷል። በአቀራረቡ ሁሉም ልቦለዶቹ እጅግ በጣም አጫጭር ናቸው።


ጎላ ባለ ፊደል (Font) የተጻፉ ሆነው እያንዳንዳቸው በአማካኝ ስምንት ገጽ የያዙ ናቸው። አፍንጫ፣ ፀጉር፣ ቁመና… እያለ የገጸ ባህሪያትን ማንነት ለተደራሲው ለማሳየት ብዙ አልደከመም። «ተደራሲው ያግዘኝ» አይነት ይመስላል። አንዳንድ የስነ ጽሑፍ ጠቢባን «… እንዲህ አይነት የአጻጻፍ ስልቶች በዘመናዊ ልቦለድ አጻጻፍ የሚመከሩ ናቸው» ይላሉ። ደራሲው በተወሰኑ ልቦለዶቹ ላይ ከገፀባህሪያት ንግግር (dialogue) ይልቅ ትረካ ላይ አተኩሯል። ይህ ምናልባት ተመካሪ የአፃፃፍ ስልት እንዳልሆነ ልብ ይሏል። ንግግር አንዱ የሥነ ጽሑፍ ውበት ገላጭ ስልት እንደሆነ ማመኑ ግድ የሚል ይመስለኛል። ከዚህ ሌላ እንደ «እድናለሁ» እና «ምን ይዋጠኝ?» የተሰኙ ልቦለዶቹ ሁሉ ቀጥታ የሚነግሩ፣ የሚመክሩ ወይንም የሚሰብኩ አሥር ሃይማኖታዊ ግጥሞች በመጽሐፉ ተካተዋል። የጭብጣቸው ተመሳሳይነት ራሳቸውን ችለው እንዲቆሙ የሚያደርጋቸው ይመስላል።


እነዚህ ልቦለዶችና ግጥሞች በተለየ በሌላ መንፈሳዊ የልቦለድና የግጥም መድብል ቢወጡ መልካም ይሆን ነበር። በተለያዩ ዘመናት የተፃፉ ከመሆናቸው አንፃር በግጥሞቹ ውስጥ አንዱ ከሌላው በግላጭ የሚታይባቸው የብስለት ልዩነት አለ። «ዼጥሮስ ያባነነው ዶሮ»፣ «ኖሮ ያልኖረ»፣ «ባይተዋር» እና «ዓለም ላንቺ!» የተሰኙ የቅርብ ጊዜ ግጥሞች ብስለት እንደሚታይባቸው ሁሉ፤ «ቆምጣጣ ፍቅር»፣ «ማሪኝ»፣ «የልቤ ሳቅ» የመሳሰሉት ግጥሞች ከቃላት ጋጋታ በስተቀር ግጥምነታቸውን የሚያጎላ እምቅ የሃሳብ ብስለት ጎምርቶ አልታየባቸውም። በጥቅል ዕይታ ግን የአብዛኛው ግጥሞች አሰነኛኘት፣ ከተለመደው የሳድስ ፊደላት አጠቃቀም ወጣ ብሎ በውድ ቃላትና ፊደላት ቤት አመታታቸው፣ ሪትም መጠበቃቸው፣ ዜማ ሰጪነታቸውና ጠንካራ መልዕክታቸው የመጽሐፉን ዋጋ ከፍ እንዲል ያደርገዋል።


አልፎ አልፎ በግጥሞቹም ሆነ በልቦለዶቹ የፊደልና የስርአተ ነጥብ ግድፈት መታየቱም አልቀረም። ምናልባት መጽሐፉ ዳግም የመታተም ዕድል ከገጠመው ይህ ሁሉ ይስተካከላል የሚል እምነት አለ። ሽፋኑ እጅግ በደመቀ ቀይና ሰማያዊ ቀለም አሸብርቋለ። ይህ አይነት አቀራረብ ብዙውን ጊዜ በልጆች መጽሐፍት ላይ የሚመከር ነው፤ ደራሲው ይህን ሲያደርግ የውስጥ ቁምነገሩን እንዳይጋርድበት ስለምን አልተጠነቀቀም? ያስብላል። በጥቅሉ መጽሐፉ በተለያየ መልኩ የሰው ልጆችን ባህሪያት፤ ማለትም ቅንነትን፣ ክፋትን፣ ትዕግስትን፣ እምነትን፣ ተንኮልን፣ ፍቅርን፣ ጥላቻን ወዘተ ዳሷል። በጥሩ የአሰነኛኘት ጥበብ ግዙፍ አገራዊና ሃይማኖታዊ ጉዳዮችንም በጥልቅ ሃሳብ ዳሷል። ሊነበቡ ከሚመከሩ የፈጠራ ስራዎች አንዱ ነው ለማለት ያስደፈራል።


የአሳታሚን ደጅ ጥናት ችሎ፣ የማሳተሚያ ገንዘብን ቋጥሮ፣ የማከፋፈሉን አበሳ ታግሶ እንዲህ ጥበብን ለተደራሲ ለማድረስ መታተር ምስጋና የሚያሰጥ ነው እላለሁ። ያም ሆኖ ይህ መጽሐፍ ከተወሰኑ አከፋፋዮችና መጽሐፍ መደብሮች ሌላ በአዟሪዎች እጅ እምብዛም አለመታየቷ «ለምን ይሆን?» ያስብላል። እዚህ ላይ ከመጽሐፍት ገበያ ጋር የሚያያዝ ውስጤ የሚብላላን አንድ ሃሳብ አንስቼ ምልከታዬን ልቋጭ። አንዳንድ ጊዜ ጥበባዊ ስራ ጊዜና ወቅት አላቸው የሚያስብል ሁኔታዎች ይፈጠራሉ። ዛሬ ጥበባዊ ስራና ንባብ ላይ አሉታዊ ተፅዕኗቸውን ያበረቱት የሶሻል ሚዲያዎች ብቻ አይደሉም። የአከፋፋዮች፣ መጽሐፍት አዟሪዎችና የሽያጭ መደብሮችም ጭምር እንጂ። «እንዴት?» ቢሉ እነዚህ የንግድ ዘርፎች ከገቢ ጥቅም አንፃር ስም ያላቸው ሰዎችን መጽሐፍት ተመራጭነታቸውን በማጉላት ማሻሻጣቸው ነው።


በየመደብሮች፣ አከፋፋዮችና አዟሪዎች ፊት ለፊት የሚታዩት የእነዚህ ሰዎች መጽሐፍቶች ናቸው። ይህ መሆኑ ደግሞ ጥበብ በጥቂት ሰዎች አስተሳሰብ እንዳትመራ፣ አንባቢያን በእነሱ የአመለካከት ተፅዕኖ ስር እንዳትወድቅ ስጋት ያሳድራል። ዛሬ ዛሬ እንደሚስተዋለው የፖለቲካና የታሪክ መጽሐፍት ጊዜያቸው ነው። ወጎች እና ሙያዊ መጽሐፍትም ተፈላጊነታቸው በርትቷል። ምን ያህል ይሄዳሉ የሚለው ጥያቄ መነሳቱ አንድ ነገር ሆኖ፤ አነስተኛ ገፅ ያላቸው የግጥም መጽሐፍትም በገበያው ፉክከር ውስጥ እየተፍጨረጨሩ መሆኑ ይታያል። እንደ እኔ አስተውሎት በዚህ ዘመን (ካለፉት አምስት ስድስት ዓመታት ሊባል ይቻላል) የረጃጅም ልቦለዶችና የአጫጭር ልቦለዶች ስራ ገበያውን አልገዙትም። ለምን? የሚለው ጥያቄ የአጥኚዎችን ምላሽ የሚያሻ ሆኖ፤ በእኔ ትዝብት የአከፋፋዮች፣ የሸያጭ መደብሮች እና የአዟሪዎች አድሏዊ ተፅዕኖ ነው ለማለት እደፍራለሁ።
ምክንያቱም አንባቢያን ሊመሰጥባቸው፣ ጥበባዊ ዋጋቸው ከፍተኛ መሆኑን ሊገነዘብ የሚችልባቸው መጽሐፍት አሉና። እንዲህ ያሉ መጽሐፍት ቢወጡም ገበያው ስላላበረታታቸው በየስርቻው እንዲሸጎጡ ግድ ብሏል። ረጅምና አጫጭር ልቦለዶች እንዲሁም ግጥሞች ጥበባዊ ዋጋቸው ከፍተኛ ነው። እኔ እንደሚገባኝ ዋናው የጥበባዊ ስራ መለኪያዎችም እነዚህ የስነ ጽሑፍ ውጤቶች ናቸው። እንደ ፍቅር እስከመቃብር፣ እንደ ጉንጉን፣ ሰመመን፣ ከአድማስ ባሻገር …የመሳሰሉ መጽሐፍትን የሚመጥኑ ሰራዎች ዛሬም የሉም አይባልም። የዚህን ዘመን የአንባቢያን እና የገበያውን ሁኔታ በመፍራት ደራሲያን ለህትመት አላበቋቸው ይሆናል እንጂ «ይኖራሉ» ብዬ እገምታለሁ። ምክንያቱም ስነ ጽሑፍም ከሰዎች አስተሳሰብና የንቃተ ህሊና ዕድገት ደረጃ ጋር አብሮ የሚያድግ ነውና።


ደራሲያን ያንን አቅም አውጥተው ወደ አንባቢያን ዘንድ ለመድረስ ያሉባቸው መሰናክሎች እንዳይራመዱ ካላደረጋቸው በስተቀር ደራሲያን ዘንድ እወቀቱ፣ ክህሎቱ፣ አቅሙም አለ። ምንም ጥርጥር የለውም። «ለሁሉም ጊዜ አለው» እንደሚባለው ካልሆነ በስተቀር። በዚህ ከፍተኛ አድሏዊነት የገበያ ፉክክር ውስጥ የፈጠራ ስራውን ይዞ ወደ አንባቢያን ለመድረስ የጣረው ደራሲና ጋዜጠኛ ደረጀ ትዕዛዙ መጽሐፉ ጥበባዊ ዋጋው ቀላል የሚባል አይደለም። ከተጽዕኖው ባለፈ ገበያውን ሰብሮ የመውጣቱ አቅም በመጽሐፉ ጥንካሬ ቢወሰንም፤ የደራሲው ብርታት ግን ለሌሎች አርአያነት ያለው ነው ለማለት እደፈራለሁ።


ደረጀ በመጽሐፉ መግቢያ ከልጅነቱ ጀምሮ በጋዜጦችና ራዲዮ ፕሮግራሞች ላይ ሲያደርግ የነበረው ነጻ ተሳትፎ ለፈጠራ ሥራ ብሎም ለጋዜጠኝነቱ ሙያ ጥሩ መንደርደሪያ እንደሆነው፤ በፈጠራ ስራ ደረጃ መጽሐፉ የመጀመሪያ ሥራው መሆኑን፣ ለቀጣይ ስራ እንደሚተጋም ገልፆም ነው ወደ ንባቡ የጋበዘው። የታዋቂው ጋዜጠኛ ደራሲና የታሪክ ተመራማሪውን ዻውሎስ ኞኞ የሕይወት ታሪክ ግሩም አድርጎ አዘጋጅቶ እንዳስነበበን ሁሉ አቅሙ ሌላም ድንቅ ስራ ያመጣልናል የሚል ተስፋን ያሳድራል።

ጽ/ቤቱ የቤት ሥራውን ይስራ

Wednesday, 11 October 2017 12:56

የኤች አይ ኤድስ ስርጭት ዳግመኛ እያገረሸ መሆኑ እና በአሳሳቢ ደረጃ ላይ መድረሱ ሰሞኑን ተገልጿል። ለዚህ ለቫይረሱ ስርጭት ዳግም ማገርሸት እንደምክንያት እየተጠቀሰ ያለውም ለጉዳዩ የሚሰጠው ትኩረት እየቀነሰ መምጣቱ እና መዘናጋት ነው ተብሏል። በእኛ ሀገር የተለመደው ነገር አንድ ክስተት ሲከሰት የአንድ ሰሞን አጀንዳ ማድረግ ነው። ኤች አይ መከሰቱን ተከትሎ ሁሉም ሲሯሯጥ ነበር። በሱ ሣቢያ በርካታ ስብሰባዎች እና ስልጠናዎች ተደርገዋል፤ አበል ተበልቷል፤ ቲሸርት እና ኮፍያ ታትሟል። ነገር ግን ይሄ ሆይ ሆይታ ከአንድ ሰሞን አጀንዳነት እና ከግለሰቦች መጠቀሚያነት አልፎ ዘላቂ መፍትሄ ሊያመጣ አልቻለም። አሁን የተሰማው ነገር ስራውን ዳግመኛ ከስር ጀምረን መስራት እንደሚያስፈልገን የሚጠቁም ነው። አሁን የሚጠብቀን ስራ ከዚህ ቀደም ከነበረውም የሚከብድ ሊሆን ይችላል። ምክንያቱም በፊት ስለቫይረሱ ግንዛቤ ለማስጨበጥ ነበር ጥረትና ትዕግስትን ሊጠይቅ ስለሚገባ ቅድመ ዝግጅቱ ሰፋ ያለ መሆን ይኖርበታል። ለዚህ ተብሎ የተቋቋመው /ቤቱም አሁን ብዙ ስራዎችን መስራት ይጠበቅበታል። ካልሆነ ግን እንደ ከዚህ ቀደሙ ብዙዎችን በቫይረስ ምክንያት ልናጣ እንችላለን። አሁን ዙሪያ ጥምጥም የምንሄድበት እና አንዱ በሌላው ላይ የሚያላክክበት ጊዜው ሳይሆን የሚመለከተው ሁሉ የየራሱን የቤት ስራ የሚሰራበት ነው።

                / አሰለፈች - ከአዋሬ

ቁጥሮች

Wednesday, 11 October 2017 12:52

225 ሺህ 494 ቶን              2009 የተመዘገበው የቡና ምርት፤

882 ሚሊዮን ዶላር              ከምርቱ የተገኘው ገቢ መጠን፤

198 ሺህ 501 ቶን              2008 ለውጭ ገበያ የቀረበው ቡና መጠን፤

722 ሚሊዮን ዶላር              2008 ወደ ውጭ ከተላከው ቡና የተገኘው ገቢ፤

   ምንጭ - የኢትዮጵያ ቡናና ሻይ ልማትና ግብይት ባለስልጣን

የፖለቲካ አለመረጋጋት ሲደመር የብር የመግዛት አቅም መቀነሰ የሀገሪቷን መፃ እድል አጣብቂኝ ውስጥ ከቶታል፡፡

ቀጣዩ ጊዜ ለሕዝቡ አስቸጋሪና ፈተና እንደሚሆን ሳይታለም የተፈታ ነው፡፡

ስለዚህም የኢትዮጵያን አምላክ፤ ሀገራችንን ይባርካት፤ ይጠብቃት፡፡ 

ሰኞ ጥቅምት 29 ቀን 2010 ዓ.ም በሁለቱ ምክር ቤቶች የጋራ መክፈቻ ስብሰባ ላይ የኢፌድሪ ፕሬዝዳንት ዶክተር ሙላቱ ተሾመ ንግግር ባደረጉበት ወቅት የምንዛሪ ማስተካከያ የሚደረግ መሆኑን ጠቆም ያደረጉ ሲሆን በትላንትናው ዕለትም ከዛሬ ጀምሮ ተግባራዊ የሚሆን የብር ምንዛሪ ማስተካከያ ተደርጓል።


እንደ ብሄራዊ ባንክ መረጃ ከሆነ የብር ከዶላር አንፃር የብር የመግዛት አቅም በ15 በመቶ እንዲወርድ ተደርጓል። በዚህም መሰረት ቀደም ሲል አንድ ዶላር በባንክ በአማካይ ሲመነዘርበት የነበረው 23 ነጥብ 4177 ብር ወደ 26 ነጥብ 93 ብር ከፍ ብሏል። ይህ የዶላር መግዣ ዋጋ መነሻው ሲሆን በጊዜ ሂደትም ከፍ እያለ የሚሄድ ከመሆኑም ባሻገር የጥቁር ገበያው ዋጋም ከዚህም በላይ እየናረ የሚሄድ ይሆናል።


መንግስት ይህንን እርምጃ ሲወስድ በዋነኝነት እየተዳከመ ያለውን የኤክስፖርት ገበያ ለማጠናከር በሚል ሲሆን ይህንን ሁኔታ ግን አንዳንድ የኢኮኖሚ ባለሙያዎች አግባብነት የሌለው እርምጃ መሆኑን በመግለፅ ሀሳባቸውን ያስረዳሉ።


ከዚህ ቀደም የዓለም ባንክ በሰጠው ምክረ ሀሳብ መሰረት የኢትዮጵያን የኤክስፖርት ምርት በዓለም አቀፉ ገበያ ተወዳዳሪ ለማድረግ በሚል በ2002/2003 ዓ.ም የብር የመግዛት አቅም ከዶላር አንፃር በ17 በመቶ እንዲወርድ መደረጉ የሚታወስ ነው።


ይህ እርምጃ ከተወሰደም በኋላ ቢሆን በተባለው መሰረት የሀገሪቱ ኤክስፖርት ገቢ እድገት ሲያመጣ አልታየም። በጊዜው የሀገሪቱ ኤክስፖርት ገቢ ከ3 ቢሊዮን ዶላር ያልበለጠ ሲሆን ከስምንት ዓመታት በኋላ በ2010 ዓ.ም ያለው ውጤትም ከዚህ የተለየ አይደለም።


በመንግስት በተለይም በንግድ ሚኒስቴር ዓመታዊ የኤክስፖርት አፈፃፀም ሪፖርቶች ላይ በተደጋጋሚ እንሚመለከተው የሀገሪቱ የኤክስፖርት ምርት በዓለም አቀፉ ገበያ መወዳደር ያልቻለው በጥራት ጉድለት፣ በቂ የሆነ የኤክስፖርት ምርትን ማቅረብ ባለመቻል፣የኤክስፖርት ምርት ስብጥርን ከማሳደግ ይልቅ በውስን የግብርና ምርቶች ላይ የኤክስፖርት ገቢውን ማንጠልጠል ገበያን በማፈላለግ የኤክስፖርት ምርት መዳረሻዎችን ከማስፋት ይልቅ ቀደሞ በነበሩት ገበያዎች ላይ ተወስኖ መቅረትና የመሳሰሉት ይገኙበታል።


በዚህ ዙሪያ ያነጋገርናቸው የኢኮኖሚ ባለሙያው አቶ ገብሩ አስራት የኢትዮጵያ የኤክስፖርት ችግር የሀገሪቱ ምርት በውጭ ገበያ መወደድ ሳይሆን የምርታማነት ብሎም የሙስና ችግር መሆኑን ገልፀውልናል።


አቶ ገብሩ እንደምሳሌም ያነሱት የወርቅ ኤክስፖርትን ጉዳይ ነው። እንደሳቸው ገለፃ የወርቅ ምርት ገቢ ሊቀንስ የቻለው የመንግስት ባለስልጣናትና ነጋዴዎች ተመሳጥረው በኮንትሮባንድ ወደ ውጭ የሚልኩበት ሁኔታ መፈጠሩ ነው። ይህም ሁኔታ መንግስት ከዘርፉ ማግኘት የሚገባውን የውጭ ምንዛሪ እንዳያገኝ አድርጎታል። ይህ ብቻ ሳይሆን በሀገሪቱ ያለው የውጭ ምንዛሪም ወደ ውጭ የማሸሽ ስራ መከሰቱም አንዱ በሀገሪቱ የውጭ ምንዛሪ እጥረት እንዲከሰት ያደረገ መሆኑን ይገልፃሉ።


በመሆኑም በአቶ ገብሩ ገለፃ ኤክስፖርትን እናበረታታለን በሚል ምክንያት የብርን የምንዛሪ ዋጋ ማውረድ ፈፅሞ ሚዛን የሚደፋ ምክንያት አይደለም። እንደሳቸው ገለፃ ሀገሪቱ ወደ ውጭ ከምትልከው በላይ ከውጭ የምታስገባው ምርት በአምስትና ስድስት እጥፍ ስለሚልቅ ይህ የብር ዋጋ መውረድ የሚያመጣው ውጤት በገቢ ሸቀጦች ላይ የዋጋ ጭማሪን በማስከተል የህብረተሰቡን የመግዛት አቅም ከማዳከም ያለፈ ሌላ ፋይዳ የለውም።


አቶ ገብሩ ምርታማነት እስካላደገ ብሎም በኤክስፖርቱ ዘርፍ ያለውን ሙስና ማስወገድ አስካልተቻለ ድረስ የብርን የመግዛት አቅም ማውረድ በህብረተሰቡ ኑሮ ላይ ጫና ከመፍጠር ባለፈ የሚመያጣው ለውጥ አለመኖሩን ገልፀውልናል።


በዚሁ ዙሪያ ያነጋገርናቸው ሌላኛው የኢኮኖሚ ባለሙያ ዶክተር ጫኔ ከበደ በበኩላቸው ለውጭ ምንዛሪ እድገት አንዱ የውጭ ቀጥተኛ ኢንቨስትመንት ፍስት መሆኑን ገልፀው፤ ይሁንና ባለፉት ሁለት ዓመታት በሀገሪቱ የተረጋጋ የፖለቲካ ሁኔታ አለመኖሩ የኢንቨስትመንት ፍሰት እንዳይኖር ያደረገው በመሆኑ የውጭ ምንዛሬውም በዚያው መጠን እንዲወርድ ያደረገው መሆኑን ገልፀውልናል። እንደ ዶክተር ጫኔ ገለፃ መንግስት የብርን የምንዛሪ አቅም በማውረድ በሚፈጠረው የዋጋ ንረት ህብረተሰቡን ከመጉዳት ይልቅ በቅድሚያ ፖለቲካዊ መፍትሄው ላይ በመስራት የተረጋጋ የኢኮኖሚ ከባቢያዊ ሁኔታ እንዲፈጠር ማድረግ ነበረበት። ዶክተር ጫኔ የአቶ አስራትን ሀሳብ በመጋራት አሁን የብርን የምንዛሪ አቅም ማውረድ በኢምፖርት ምርቶች ዋጋ ላይ ከፍተኛ ጭማሪ እንዲኖር በማድረግ ግሽበት እንዲፈጠር የሚያደርግ መሆኑን ገልፀውልናል።

 

 

ኢዛና ዘ መንፈስ

 

ሀገራችን የምትመራበት ፌደራላዊ ስርዓት ዋነኛ ዓላማ ካለፈው ታሪካችን በወረስናቸው የተዛቡ የዕርስ በርስ ግንኙነቶች ምክንያት ተፈጥሮ የቆየ የህዝቦቻችንን አሉታዊ ዝምድናን በጤናማ ወንድማማችነት እንዲተካ ማድረግ ነው ማለት ይቻላል። የሀገራችን ሕገ መንግስታዊ ስርዓት ምሰሶዎች ተደርግው ከሚወሰዱት መሰረታዊ በህሪያት መካከል ቀዳሚ ስፍራ የሚሰጠው የኢትዮጵያ ብሔሮች፤ ብሄረሰቦችና ህዝቦች ዕርስ በርስ ተፈቃቅደው፤ ተፈቃቅረውና ተከባብረው እንዲኖሩ ማድረግ የሚለው ነጥብ እንደሆነ የሚያከራክር ጉዳይ አይደለም። ይሁን እንጂ ይህን ቁልፍ ሕገ መንግስታዊ ድንጋጌ እንደተራ ነገር ቆጥረው ሲጥሱት የሚስተዋሉ የአካባቢ መስተዳደር አካላትም ጭምር መኖራቸው አሳሳቢ ጉዳይ እየሆነ ይገኛል።


ለዚህ ደግሞ በቅርቡ የኦሮሚያና የኢትዮጵያ ሶማሌ ብሔራዊ ክልሎችን በሚያዋስኗቸው አንዳንድ ተጎራባች አካባቢዎች የተስተዋለው ግጭት እንዲከሰት አድርገዋል ተብለው የሚጠረጠሩ የመስተዳድር አካላት መኖራቸውን ብቻ ማስታወስ ይበቃል። ይህ ዓይነቱ ከሕገ መንግስታችን መሰረታዊ ዓላማ ጋር ፈጽሞ በሚቃረን መልኩ ወንድማማች ህዝቦችን አቃቅሮ ደም እንዲቃቡ የማድረግ የአንዳንድ ኪራይ ሰብሳቢ የመስተዳደር አካላት አስነዋሪነት ተግባር ዛሬ የተጀመረ ጉዳይ እንዳልሆነም ይታወቃል። ስለዚህም የችግሩ በተመሳሳይ መንገድ ሲደጋገም መስተዋል፤ ስለጉዳዩ የሚያውቀው ነገር የሌለውን ሰላም ወዳድ ህዝብ ላላአስፈላጊ የህይወትና የንብረት ኪሳራ ከመዳረግም ባሻገር፤ የፌደራል ስርዓቱን ጠቀሜታ የጥያቄ ምልክት ውስጥ የሚያስገባ አሉታዊ ተጽዕኖ ማሳደሩ እንደማይቀር መገመት አይከብድም። በሰላማዊ መንገድ ተወያይቶ መተማመንና የጋራ ችግሮችን የሚፈታ ሕገ መንግስታዊ አግባብ መከተል እየተቻለ፤ ክቡሩን የሰው ልጅ ህይወት ወደሚቀጥፍ መሰል ግጭት ማምራትን እንደፈሊጥ የያዙት የመስተዳደር አካላቱ ራሳቸው እንደሆኑ ሲነገር ከመስማት በላይ አስደንጋጭ ዜና ሊኖር አይችልምና ነው እኔ በበኩሌ ስለጉዳዩ የሚሰማኝን ስጋት ለመግለጽ መገደዴ።


ስለሆነም ሕገ መንግስታዊ ስርዓቱን የማክበርና የማስከበር ኃላፊነት በተጣለባቸው አንዳንድ ምግባረ ብልሹ የመስተዳደር አካላት ምክንያት ህብረተሰባችን ለፈርጀ ብዙ ጉዳት ሲዳረግ የሚስተዋልበትን መሰል ግጭትና ቅራኔ በመቀስቀስ ረገድ እጃቸው አለበት የሚባሉ ፖለቲከኞች ላይ ለፈፀሙት ወንጀል የሚመጥን የእርምት እርምጃ መውሰድ ለነገ የማይባል አንገብጋቢ ጥያቄ ነው የሚል ጽኑ እምነት አለኝ። እናም ከዚህ አኳያ፤ የኢፌድሪ መንግስት የኮሙኒኬሽን ጉዳዮች ጽ/ቤት ሚኒስቴሩ ዶክተር ነገሪ ሌንጮ ሰኞች መስከረም 15 ቀን 2010 ዓ.ም ለሀገር ውስጥ መገናኛ ብዙኃን በሰጡት ወቅታዊ መግለጫ ላይ፤ የኦሮሚያ ክልልን ከኢትዮጵያ ሶማሌ ክልል ጋር በሚያዋስኑት ዞኖችና ወረዳዎች የተከሰተውን ሰሞነኛ ግጭት ቀስቅሰዋል በተባሉ የመስተዳደሮቹ አካላት ላይ ሕጋዊ እርምጃ እንዲወሰድባቸው ስለመወሰኑ ሲናገሩ መደመጣቸውን እንደ ተስፋ ሰጭ ዜና ወስጀዋለሁ።


ይህን ስል ግን እንደሀገር እንቅልፍ የሚነሳ አሳሳቢ የፀጥታ ችግር እያስከተለብን ያለውን መሰል የመብት ጥሰት ማስቀረት የሚቻለው ከመናገር ያለፈ ተግባራዊ የእርምት እርምጃ በመውሰድና ትርጉም ካለው የፖለቲካ ቁርጠኝነት የሚመነጭ ተጠያቂነትን ማስፈን ሲቻል ብቻ መሆኑን አጥቸው አይደለም። ይልቅስ የሁለቱን ተጎራባች ክልሎች ወንድማማች ህዝብ ፈርጀ ብዙ ጉዳት ወዳስከተለ ትርጉም የለሽ ግጭት እንዲገባ አድርገዋል የተባሉት የመስተዳደር አካላት ሕግ ፊት ቀርበው እንዲጠየቁ የፌደራሉ መንግስት ውሳኔ ላይ ስለመድረሱ መስማታችንም በራሱ እንደ አንድ ጠቃሚ እርምጃ ሊወሰድ የሚችል ሆኖ ስላገኘሁት ነው እንደበጎ ጅምር ማድነቄ።


እንጂማ ይህ አሁን አገራችን ኢትዮጵያ የምትገኝበት ወቅት ከመቸውን ጊዜ በላይ ሕገ መንግስታዊ ስርዓቱን አክብሮ የማስከበር ተግባራዊ እርምጃ መውሰድን ግድ የሚል ስለመሆኑ በጽሑፌ ርዕስ ጭምር ጠቁሜ የለ እንዴ? እንዲያውም እውነቱን እንነጋገር ከተባለማ፤ ለዚህ ዓይነቱ ቅጥ ያጣ የሕገ መንግስታዊ መብት ጥሰት የሚያወላዳ መፍትሔ አለመፈለግና እንደተለመደው በቸልታ ለማለፍ መሞከር፤ አጠቃላይ ሀገራዊ ደህንነታችንን ለማናጋት ያለመ ስትራቴጂ ነድፈው በግልጽና ግልጽ ባለሆነ መልኩ እየተንቀሳቀሱ ያሉት የሻዕቢያው መንግስት ጉዳይ አስፈፃሚዎች የልብ ልብ እንዲሰማቸው ዕድል እንደመስጠት ሊቆጠርም ይችላል። ይህን ያህል ሰላማዊ ህዝብ ከመኖሪያ ቀየው እስኪፈናቀል ድረስ ትርምስ ሲፈጠር አላየሁም አልሰማሁም ሊል የሚችል የክልላዊ መንግስት አካል ሊኖር ይገባልን ወገኖቼ!? እንደኔ እንደኔ ግን አይገባም ባይ ነኝ።
ስለዚህ የፌደራል ስርዓታችን የማዕዘን ድንጋይ ተደርጎ የሚወሰደውን የኢትዮጵያ ብሔሮች፤ ብሔረሰቦችና ህዝቦች ዴሞክራሲያዊ አንድነት አደጋ ላይ የመጣል ዕኩይ ፍላጎት ያላቸውን ኪራይ ሰብሳቢ የፖለቲካ ቡድኖች ከጥፋት ተግባራቸው እንዲታቀቡ ሊያደርግ የሚችል ሕጋዊ እርምጃ በመውሰድ ረገድ ከክቡር ጠቅላይ ሚኒስትር ኃ/ማርያም ደሳለኝ አመራር የተለየ ቁርጠኝነትን እንጠብቃለን። ደግሞስ በአስመራው የማፊያዎች መንግስት ጸረ ኢትዮጵያ አጀንዳ ዙሪያ ተሰባስበው የሚንቀሳቀሱት ሽብርተኛው ኦ.ነ.ግ እና የጥፋት አጋሮቹ ምን እስከሚያደርጉን ነው የምንጠብቀው!? እንደኔም እምነት ግን ፌደራላዊ ስርዓታችን ፈጽሞ ሊቀለበስ በማይችል የሕግ የበላይነት የሚመራና የሚዳኝ እንጂ በጥቂት አኩራፊ ፖለቲከኞች ፈቃደኝነት ላይ የተመሰረተ እንዳልሆነ ልናረጋግጥላቸው የሚገባ ይመስለኛል።


ስለዚህም ከሕገ መንግስታችን መሰረታዊ ዓላማዎች ጋር ፈጽሞ በሚቃረን መልኩ ህዝቦችን ወደለየለት የዕርስ በርስ እልቂት እንዲገቡ የሚጋብዝ አሉታዊ ተፅዕኖ የሚያሳድር ይዘት ያለውን ጠባብ ብሔርተኛ ክልል አቀፍ እንቅስቃሴ በማባባስ ረገድ የመሪ ተዋናይነቱን ሚና ተጫውተዋል በሚባሉ የየአካባቢው መስተዳደር አካላት ላይ ለጥፋታቸው የሚመጥን ሕጋዊ እርምጃ መውሰድ ግድ ይላል። ምናልባትም ከዚህ ቀደም የተከሰቱትንና ይህንኑ የፈረደበት የመከራው ገፈት ቀማሽ እየሆነ ያለውን ህዝባችንን ለተመሳሳይ የሕይወትና የንብረት ኪሳራ ዳርገውት ያለፉትን ተደጋጋሚ አካባቢያዊ ግጭቶች የቀሰቀሱ የመስተዳደር አካላት ላይ ትርጉም ያለው የተጠያቂነት እርምጃ መውሰድ ቢቻል ኖሮ፤ ቢያንስ የአሁኑን ፈርጀ ብዙ ጉዳት ማስቀረት ይቻል ነበር የሚል እምነት ነው ያለኝ እኔ በግሌ። ስለሆነም የእርምት እርምጃ መውሰድ የሚጠበቅበት ሕጋዊ አካል የመልፈስፈስ አዝማሚያን ባሳየ ቁጥር እቺን ሀገር ለማተራመስ ያለመ የጥፋት ተግባር በመፈፀም የሚታወቁት ኃይሎች ያሻቸውን ቢያደርጉ እንብዛም የሚያሰጋ ተጠያቂነት ሊያስከትልባቸው እንደማይችል ስለሚሰማቸው የበለጠ ሊፈነጩብን መነሳሳታቸው የሚያከራክር ጉዳይ አይሆንም የሚለውን ቁልፍ ነጥብ ልናሰምርበት ይገባል እያልኩኝ እነሆ እዚህ ላይ አበቃሁ።

 

በቅዱስ መሀል

 

የካናዳው ፍሬዘር ተቋም እና የዓለም የኢኮኖሚ ነጻነት ኔትወርክ በየአመቱ የሚያወጣውን ሪፖርት ከሰዓታት በፊት ይፋ አድርጓል።  ሪፖርቱ 159 ሃገራትን ያካተተ ሲሆን ኢትዮጵያ በዘንድሮው ሪፖርት አምና ከነበረችበት የ145ኛ ደረጃ ወደታች አንድ ደረጃ ዝቅ በማለት የ146ኛ ደረጃን አግኝታለች።  ሆንግ ኮንግ እንደ ሁሌውም የአንደኛ ደረጃን የያዘች ሲሆን ሲንጋፖር፣ ኒውዚላንድ፣ ስዊዘርላንድ፣ አየርላንድ፣ እንግሊዝ፣ ሞሪሽየስ፣ ጆርጂያ፣ አውስትራሊያ እና ኢስቶኒያ ከሁለተኛ እስከ አስረኛ ደረጃን ተቀዳጅተዋል።  የዚህ ዓመት ሪፖርት ልዩ የሚያደርገው የመረጃው ጥንቅር በአንጻራዊነት ከሌሎቹ ዓመታት የተሟላ ሆኖ መገኘቱ እና የጾታ ዕኩልነትን ሴቶች በየሃገሩ ባላቸው የኢኮኖሚ ነጻነት አንጻር ሚዛን ላይ ተቀምጦ ለመለካት መብቃቱ ነው። ኢትዮጵያ በዚህ መለኪያ ከ1 ነጥብ 0.78 ማግኘት ችላለች።


የኢኮኖሚ ነጻነት እና ብልጽግና ቀጥተኛ ቁርኝት ያላቸው ሲሆን በሪፖርቱ ከተካተቱ 159 ሃገራት ውስጥ ዝቅተኛ ደረጃ ላይ የሚገኙት በጨቋኝ ስርዓት ስር የሚገኙ ሃገራት እና በድህነት የሚታወቁት ናቸው። የሪፖርቱን የመጨረሻውን 10ደረጃዎች የያዙት ኢራን፣ ቻድ፣ በርማ፣ ሶሪያ፣ ሊቢያ፣ አርጀንቲና፣ አልጀሪያ፣ ኮንጎ ሪፐብሊክ፣ ማዕከላዊ አፍሪካ ሪፐብሊክ፣ እና ቬንዙዌላ ናቸው። ሪፖርቱ ለዓለም ዓቀፍ ማህበረሰብ ዝግ የሆኑትን ሰሜን ኮሪያን እና ኩባን ከሃገራቱ በቂ መረጃ ማግኘት ባለመቻሉ ሊያካትት አልቻለም። የዘንድሮው ሪፖርት አሜሪካ እና ካናዳን እኩል በ11ኛ ደረጃ ላይ ሲያስቀምጥ ሌሎች ግዙፍ የኢኮኖሚ ሞተር ከሚያንቀሳቅሱ ሃገራት ውስጥ ደግሞ ጀርመንን በ23ኛ ደረጃ፣ ጃፓንን በ39ኛ ደረጃ፣ ሕንድን በ95ኛ ደረጃ፣ ሩሲያን በ100ኛ ደረጃ፣ ቻይናን 112ኛ እንዲሁም ብራዚልን 137ኛ ደረጃ ላይ አስቀምጧቸዋል።


ከፍተኛ የኢኮኖሚ ነጻነት ባለባቸው ሃገራት ውስጥ የሚኖሩ ሰዎች ሃብታም፣ የፖለቲካ እና ሲቪክ መብት ነጻነት ባለቤት እንዲሁም  የመኖር ዕድሜያቸውም ነጻነት ከሌለባቸው ሃገራት አንጻር ሲታይ በ25ዓመታት ያህል ልቆ መገኘቱን በጋራ ጥናት ያደረጉት የፍሎሪዳ ስቴት ዩኒቨርስቲው ጀምስ ጉዋርቴይ፣ የሳውዘርን ሜቶዲስት ዩኒቨርስቲው ፕሮፌሰር ሮበርት ላውሰን እና  የዌስት ቨርጂኒያው የምጣኔ ሃብት ጠበብት ጆሹዋ ሆል ግልጥ አድርገዋል። በሪፖርቱ ከፍተኛውን ደረጃ የተቆጣጠሩት ሃገራት ዜጎች አማካይ የነፍስ ወከፍ ገቢ 42,463 የአሜሪካ ዶላር ሲሆን በሪፖርቱ ማዕከላዊ ደረጃን የተቆናጠጡት ሃገራት ደግሞ 6,036 ዶላር ያህል አማካይ ገቢ ያገኛሉ። ሪፖርቱ የኢኮኖሚ ነጻነት አለባቸው ብሎ ባስቀመጣቸው ሃገራት ከሚገኙት ድሆች ውስጥ የ10በመቶ ያህሉ አማካይ ገቢ ብቻ (11,998 ዶላር) የኢኮኖሚ ነጻነት ከሌለባቸው ሃገራት ዜጎች ጠቅላላ የነፍስ ወከፍ ገቢ አንጻር በአማካይ ሁለት እጥፍ ይበልጣል።


የሪፖርቱ መመዘኛዎች በሆኑት አምስት የኢኮኖሚ ነጻነት አውታሮች ውስጥ ኢትዮጵያ በሶስቱ መመዘኛዎች ያሻሻለች ሲሆን በሁለቱ ደግሞ ደረጃዋ አሽቆልቁሏል።  ሪፖርቱ ሚዛን ከ1 እስከ 10 በሚሰጥ በየተለያዩ መመዘኛዎች ነጥብ አማካይ ድምር ውጤት መሰረት የሃገራትን የኢኮኖሚ ነጻነት ደረጃ ይዳስሳል። በሪፖርቱ የመጀመሪያ የኢኮኖሚ ነጻነት መመዘኛ መነጽር ሆኖ በቀረበው የቢዝነስ ሕግጋት እና ደምቦችን እንመልከት። ይህ መመዘኛ ለንግድ የሚውል የብድር አገልግሎት እና የወለድ ተመን ቁጥጥር፣ የስራ ቅጥር ውል እና የቅጥር ዝቅተኛ የደመወዝ ክፍያ ወለል ነጻነት መኖር አለመኖር፣ የቢዝነስ ድርጅት እና ነጋዴዎችን ገዳቢ ሕግ መኖር አለመኖር፣ ለንግድ ምዝገባ የሚወስደው ቀናት እና የቢሮክራሲ ውጣ ውረድ ስፋት፣ የንግድ ፍቃድ አሰጣጥ ሂደት እና በዚያ ዙሪያ ያሉ ቢሮክራሲዎችን ለማለፍ የሚደረጉ ሕገወጥ የገንዘብ ክፍያዎችን ሁሉ ይዳስሳል። በዚህ ዙሪያ ኢትዮጵያ አምና ከነበራት የ6.23 ነጥብ ዘንድሮ ወደ 6.05 ዝቅ ብላለች።


ሁለተኛው መለኪያ ሚዛን ኢትዮጵያ ከውጩ ዓለም ጋር ያላትን የኢኮኖሚ ትስስር የሚመለከት ሲሆን ሪፖርቱ ሃገሪቱ አምና ከነበራት የ5.22 ውጤት ወደ 5.23 ከፍ ማለቷን ያሳያል። በዚህኛው የኢኮኖሚ ነጻነት መለኪያ ሚዛን ኢትዮጵያ ወደ ሃገርቤት በሚገቡ ሸቀጦች እና ምርቶች ላይ የምትጥለው ታሪፍ፣ የንግድ ማነቆ የሆኑ መመሪያዎች እና ደምቦች፣ በጥቁር ገበያ ላይ የሚደረግ የውጭ ገንዘቦች ግብይት ነጻነት እንዲሁም በሃገሪቱ ያለውን የገንዘብ ፍሰት ነጻነት እና የውጭ ኢንቨስትመንት ገደቦች ጥልቀት ይዳስሳል። የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ  የገበያ ተዋናዮች እና ውድድር ደካማ ከሆኑት የሃገሪቱ ተቋማት በተጨማሪ ግልጽነት እና ነጻነት የሌለበት መሆኑ ሃገሪቱ የዓለም ንግድ ድርጅትን ለመቀላቀል ያላትን ሕልም እስከዛሬ እውን እንዳይሆን ካደረጉት እንቅፋቶች መሃል አንዱ ነው። የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ወደ ውጭ በምትልከው ቡና፣ ወርቅ፣ የጨርቃ ጨርቅ ምርቶች እና የቆዳ ውጤቶች እንዲሁም የቅባት እህሎች እና ሌሎች የግብርና ምርቶች አማካይነት ከዓለም ገበያ ጋር  የተቆራኘ ቢሆንም መንግስት በሚከተለው ፖሊሲ ምክንያት በሃገሪቱ የባንክ ሲስተም፣ የካፒታል ገበያ እና የቢዝነስ ስራዎች ላይ የማያሰራ ከፍተኛ ቁጥጥር መኖር ኢትዮጵያ ያላትን አቅም ተጠቅማ ወደተሻለ የኢኮኖሚ እና የማህበረስብ ዕድገት ምዕራፍ እንዳትደርስ እንቅፋት ሆኗታል።


የሪፖርቱ ሶስተኛው ሚዛን የገንዘብ ፍሰት መጨመር እና ግሽበትን የሚመለከት ሲሆን በዚህ ዘርፍ ሪፖርቱ ኢትዮጵያ አምና ከነበረችበት የ 5.47 ነጥብ ወደ 5.42 ነጥብ ዝቅ ማለቷን ያሳያል። አራተኛው የኢኮኖሚ ነጻነት መመዘና መህልቁን የሚጥለው በሕግ ስርዓት እና በንብረት ባለቤትነት መብት ላይ ሲሆን በዚህኛውም ሃገሪቱ አምና ካስመዘገበችው የ4.47 ውጤት ወደ 4.61 ከፍ ብላለች። ይህኛው መመዘኛው የፍትሕ ስርዓቱ እና የዳኞች ገለልተኛነት፣ የሕግ ስርዓቱ ተዓማኒነት፣ የፖሊስ ታማኝነት፣ የወታደራዊ ተቋሙ በሕግ የበላይነት እና በፖለቲካው ላይ የሚያደርገውን ጣልቃ ገብነት፣ የሕጋዊ ውል ጥንካሬ እና ተፈጻሚነት እንዲሁም ወንጀል በቢዝነስ ላይ ያለውን ተጽእኖ ስፋት እና ልክ በመዳሰስ በተጠቀሱት ዘርፎች ኢትዮጵያ ጥቂት ማሻሻያ እንዳረገች ይጠቁማል።


የኢኮኖሚ ነጻነቱ አምስተኛ መመዘኛ የመንግስት መጠንና ልክን ይዳስሳል። ይሄውም መንግስት በኢኮኖሚው ውስጥ ያለውን ድርሻ እና የሚያደርገውን ጣልቃ ገብነት፣ የመንግስት ገንዘብ አጠቃቀም እና ወጭ እንዲሁም የኩባንያ ግብር ተመንን በመቃኘት ኢትዮጵያ አምና ከነበራት የ6.11 ውጤት ዛሬ በወጣው ሪፖርት ወደ 6.62  መጠነኛ ጭማሪ አሳይታለች። በአጠቃላይ የሪፖርቱ ጥቅል መግለጫ ከአምናው አንድ ደረጃ ዝቅ ያላቸውን ኢትዮጵያ የኢኮኖሚ ነጻነት ከሌለባቸው ሃገራት ጎራ መድቧታል። ጎረቤት ኬንያ በምስራቅ አፍሪካ ከፍተኛ የኢኮኖሚ ነጻነት ያለባት ሃገር ተብላ ስትመደብ በአጠቃላይ ጥቅል መግለጫም ኬንያ ማዕከላዊ የኢኮኖሚ ነጻነት ካለባቸው ሃገራት ቀጥላ በሁለተኛ ደረጃ ተመድባለች።


በአፍሪካ በሕዝብ ብዛቷ ሁለተኛ በሆነችው ሃገር ኢትዮጵያዊያን የሚያገኙት ዓመታዊ የነፍስ ወከፍ ገቢ ከምስራቅ አፍሪካ ዝቅተኛው ነው። በዓለም የመጨረሻ ድሃ በሆነችው ኢትዮጵያ የኢኮኖሚ ነጻነት ማሽቆልቆሉ የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ዘላቂ ምሰሶ ላይ አለመቆሙን ይመሰክራል። የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ከፍተኛ የስትራክቸራል ችግር እንዳለበት ዓይኑን የገለጠ ሁሉ ሊያየው በሚችል ደረጃ መግዘፉም አሌ አይባልም። ይሄ የኢኮኖሚ መዛነፍም ካለፉት ጥቂት ዓመታት ወዲህ የሃገሪቱን የፖለቲካ አምድ ሲነቀንቀው ዓለም እየታዘበ ያለበት ሰውት ነው። የኢኮኖሚ ነጻነት ቁልቁል መውረድ የሕግ የበላይነት እና የፍትህ ተቋማት ነጻነት፣ የሃይማኖት ነጻነት፣ የሰው ሃይል ዕድገት ነጻነት፣ የሞላዊነት እና የማህበረሰብ ብልጽግና ውድቀት አመላካችም ነው።


የኢኮኖሚ ነጻነት ከሌለ የሲቪል ማህበረሰብ ተቋማት ነጻነት አይኖርም። ነጻነት የሌላቸው የሲቪል ማህበረሰብ ተቋማት ደግሞ ደካማ ናቸው። በምስራቅ አፍሪካ ደካማ የሲቪል ማህበረሰብ ተቋማት የሚገኙትም በኢትዮጵያ ውስጥ ነው። ጠንካራ የሲቪል ማህበረሰብ ተቋማት ባሉበት ሃገር ጠንካራ የመንግስት ተቋማት እና የፍትህ አካላት እንደሚኖሩ ከጎረቤት ኬንያ ማየት እንችላለን። በቅርቡ የሃገሪቱ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ዓለም ‘ትክክለኛ’ ሲል  የመሰከረለትን ፕሬዝዳንታዊ ምርጫ ‘ሕገመንግስቱን የተከተለ አይደለም!’ በማለት የምርጫ ውጤቱን ሰርዞ ሌላ ምርጫ እንዲደረግ ማዘዙ ኬንያ ያለችበትን የፍትህ እና የዳኝነት ነጻነት ከማሳየቱም በላይ ለአፍሪካ ተስፋ ፈንጥቆላት አልፏል።

Page 7 of 186

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us