You are here:መነሻ ገፅ»arts»news admin - Sendek NewsPaper
news admin

news admin

“በኦዲት ግኝቱ ላይ ተጠያቂነትን ለማስፈን

ፓርላማው ተግቶ ይሰራል”

በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ፅ/ቤት

የኢንፎርሜሽን ኮሚኒኬሽን ዳይሬክቶሬት

ሰንደቅ ጋዜጣ ግንቦት 30 ቀን 2009 ዓ.ም በረቡዕ ዕትሙ ወቅታዊ በሚል ዓምድ ስር በገፅ 3 ላይ ‘የፌዴራል ዋና ኦዲተር ሪፖርቶችና የፓርላማው ዝምታ’ በሚል ርዕስ አንድ ፅሑፍ በጋዜጣው ሪፖርተር ለንባብ አብቅቷል። የፅሁፉ ማጠንጠኛ የመንግስትን የፋይናንስ ሕግና ደንብ የተላልፉ ተቋማትን ፓርላማው ተጠያቂ ለማድረግ በዋናው ኦዲተር በተነሱ ጉዳዮች ላይ እርምጃ ከመውሰድ ይልቅ  ዝምታን መርጧል የሚል ነው፡፡

የፅሁፉ መነሻ ግንቦት 22 ቀን 2009 ዓ.ም በምክር ቤቱ 35 መደበኛ ስብሰባ ላይ የፌዴራል ዋና ኦዲተር መስሪያ ቤት ያቀረበው የፌዴራል መንግስት መስሪያ ቤቶች የ2008 በጀት ዓመት ሂሳብና ክዋኔ ኦዲት ሪፖርት ነው፤ ስለ ጉዳዩ አንባቢ ትክክለኛውን ግንዛቤ እንዲይዝ ማድረግ ተገቢና አስፈላጊ በመሆኑ፤ በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ፅ/ቤት የኢንፎርሜሽን ኮሚኒኬሸን ዳይሬክቶሬት ከህግና አሰራር አንፃር ምላሽ ለመስጠት ይህን ፅሁፍ አሰናድቷል፡፡

 

የህግ ማዕቀፍ

ዋና ኦዲተር መስሪያ ቤትን እንደገና ለማቋቋም በወጣው የአዋጅ ቁጥር 982/2008 መሰርት በመንግስት መዋቅር ውስጥ በሚገኙ ልዩ ልዩ መስሪያ ቤቶች ላይ ኦዲት ያደርጋል። የኦዲት ግኝት ለምክር ቤቱ ቀርቦ ውይይት ይደረግበታል፤የዚህ ዋነኛ አላማም በመንግስት ፋይናንስ አሰራር ላይ ተጠያቂነት፣ ግልፅነትንና መልካም አስተዳደርን ለማስፈን ሲሆን፤ የኦዲት ሪፖርት መቅረብ በመንግስት ፋይናንስ አሰራር የገንዘብ አጠቃቀምና ንብረት አያያዝ ምን አንደሚመስል  ከማስገንዘብ ባሻገር ክፍተቶች ካሉ በቀጣይ ሊወሰዱ ሰለሚችሉ እርምቶች መፍትሄ ለማበጀት አስፈላጊነቱ አጠያያቂ አይሆንም፡፡ በህገ መንግስቱ ድንጋጌ መሰረት የመንግስት ተቋማት የኦዲት ግኝት ለሕዝብ ግልፅ እንዲሆን የተለያዩ መገናኛ ብዙሃን  እንዲዘግቡት ተደርጎ ለህዝብ ተደራሽ ይሆናል፡፡

ቀጣይ ተግባር የሚሆነው ጥፋተኞችን ተጠያቂ ማድረግ ነው፡፡ ተጠያቂነትን ለማምጣት የተቀመጡ የህግ ማዕቀፎች አሉ፡፡ አንዱ የፌዴራል ዋና ኦዲተርን ስልጣንና ተግባር የሚደነግገው የአዋጁ አንቀፅ 5 ንዑስ አንቀፅ 6 ነው፡፡ የዋና ኦዲተሩ የምርመራ ውጤት ወንጀል መፈፀሙን የሚያሳይ ሆኖ ሲገኝ ለሚመለከተው አካል ወዲያውኑ እንዲያሳውቅ ድንጋጌው ያስገድዳል፡፡ የሚመለከተው አካል የሚባሉትም በአዋጁ አንቀፅ 20 ንዑስ አንቀፅ 2 መሰረት የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት፣ የጠቅላይ አቃቤ ህግና የኦዲት ተደራጊው መስሪያ ቤት ወይም ድርጅት የበላይ ኃላፊዎች ናቸው፡፡ ዋናው ኦዲተር ይህን የህግ ማዕቀፍ የተመለከተ ሪፖርት ለምክር ቤቱ አላቀረበም፡፡ ዋና ኦዲተሩ በዕለቱ ለምክር ቤቱ ያቀረቡት መደበኛ ሪፖርታቸውን ነው። ሪፖርቱ መደበኛ በመሆኑ ህጉ ያስቀመጠውን አቅጣጫ ተከትሎ መስራትን ይጠይቃል፡፡ ሌላኛው የህግ ማዕቀፍ አንቀፅ 17 ንዑስ አንቀፅ 3 ነው፡፡ ይህ ንዑስ አንቀፅ ተመርማሪ መስሪያ ቤቶች በፌዴራል ዋና ኦዲተር በተላኩ ሪፖርቶች በተገለፁ ግኝቶች ላይ ተገቢውን የእርምት እርምጃ እንዲወስዱ በተሰጡ የማሻሻያ ሃሳቦችና አስተያየቶች መሰረት ከ15 ቀናት ባልበለጠ ጊዜ ውስጥ እርምጃ እንዲወስዱ ግዴታ ይጥልባቸዋል፡፡

አንዱ ተጠያቂነት ማለት በተሰጠው አስተያየት መሰረት ጉዳዮችን ማስተካከል ማለት ነው፡፡ ይህም የሚመለከተው ተመርማሪ መስሪያ ቤቶችን ይሆናል፡፡ አንቀፅ 17 ንዑስ አንቀፅ 4 ደግሞ የፌዴራል ዋና ኦዲተር ለህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት በሚያቀርበው ሪፖርት ውስጥ ድክመት የታየባቸው ኃላፊዎች በታዩት ድክመቶች ላይ አስፈላጊውን የማስተካከያ እርምጃ ወስደው ይህንኑ ለምክር ቤቱና ለፌዴራል ዋና ኦዲተር እንዲያሳውቁ ግዴታ ይጥልባቸዋል፡፡

ዋናው ኦዲተር ሪፖርታቸውን ምክር ቤቱ ያቀረቡት በ35ኛ መደበኛ ስብሰባው  ግንቦት 22 ቀን 2009 ዓ.ም መሆኑ ይታወሳል። ተመርማሪ መስሪያ ቤቶች ማስተካከያ እርምጃ እንዲወስዱ በህጉ የተሰጣቸው 15 የስራ ቀናት ናቸው፤ ይህም እስከ ሰኔ 13 ቀን 2009 ዓ.ም ድረስ ይሆናል ማለት ነው፡፡ ከዚያ በኋላ የየመስሪያ ቤቶቹ ኃላፊዎች የተወሰደውን እርምጃ ማሳወቅ ይጀምራሉ፡፡ ይህም ቢሆን በቂ ምክንያት ካለ ጊዜው ሊራዘም እንደሚችል የአዋጁ አንቀፅ 21 ንዑስ አንቀፅ 1/መ ይደነግጋል፡፡

አሰራሩ እንደዚህ በግልፅ ተቀምጦ ሳለ ገና ሰኔ 13 ቀን 2009 ዓ.ም ሳይደርስ ጋዜጣው በግንቦት 30 ቀን 2009 ዓ.ም እትሙ፤ ስለ “ፓርላማው ዝምታ” ማንሳት ተገቢ ያልሆነ፤ ሳይደወል ቅዱስ የሚሉት ነው፡፡ ተመርማሪ መስሪያ ቤቶች ህጉ ያስቀመጠላቸው ጊዜ ገደብ መች ተጠናቀቀ? ሌሎች ሂደቶች መኖራቸውንም መረዳት ያስፈልጋል።የጋዜጣው ሪፖርተር ትችት ለመሰንዘር የቸኮሉ ናቸው፤ህጉንና የምክር ቤቱን አሰራር የሚያውቁት አይመስለንም፡፡

ፓርላማው በቀደሙት ዓመታት የኦዲት ግኝት ተፈፃሚ እንዲሆኑ ያደረገውን ጥረት በተወሰነ ደረጃ ማየት ይቻላል፤

 

የ2005 በጀት ዓመት

የፌዴራል ዋናው ኦዲተር መ/ቤት የ2004 በጀት ዓመት የፌዴራል መንግስት መሥሪያ ቤቶች የሂሳብና የክዋኔ ኦዲት ሪፖርት ሚያዚያ 22 ቀን 2005 ዓ.ም ለህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አቅርቧል። ኦዲቱ የ124 የፌዴራል ባለበጀት መሥሪያ ቤቶችን በማካተቱ የዋናው ኦዲተርን ኦዲት ማድረግ ሽፋን ወደ 96.12 በመቶ እንዳሳደገው በሪፖርቱ ተመላክቷል።

የዚህ ኦዲት ሪፖርት ግኝቶች ምንድ ናቸው? በአሁኑ ግኝት ከተመለከቱ ችግሮች ጋር ተመሳሳይነት ስላለው ዳግም ማንሳቱ አስፈላጊ አይደለም። የፌዴራል ዋናው ኦዲተር ለችግሮች ምን መፍትሔ ጠቁሟል? ጉድለቱ ተጣርቶ እንዲስተካከል፣ ያልተወራረዱ ሂሳቦች በፋይናንስ ደንብና መመሪያ መሠረት እንዲወራረዱ፣ ያልተሰበሰቡ ገቢዎች እንዲሰበሰቡ፣ ግዥ የመንግስትን ግዥ ደንብና መመሪያ ተከትሎ እንዲፈፀም፣ ያለአግባብ የተከፈለ ገንዘብ ለመንግስት ካዝና ተመላሽ እንዲሆን እና ሌሎች ተመሳሳይ ማሳሰቢያዎችም  ተሰጥተው ነበር።

ግኝቱንና ማሳሰቢያውን የተከታተሉ የምክር ቤት አባላት ምላሽ፤ በአጭሩ “በደንብና መመሪያ የማይሠሩትን አካላት እስከ መቼ እንታገሳቸዋለን?’’ የሚል ይገኝበታል። ሪፖርቱ በቀረበበት ዕለት ከምክር ቤት አባላት የተነሱ ጥያቄዎችንና አሰተያየቶችን በዚህ ፅሁፍ በስፋት ማቅረብ አመቺ ባይሆንም፤ በስብሰባው ማጠቃለያ ላይ የመንግስት ወጪ አሰተዳደርና ቁጥጥር ጉዳዮች ቋሚ ኮሚቴ ያቀረበው አስተያየት ምክር ቤቱን ስለሚወክል በአጭሩ  ማቅረብ ይቻላል።

የፌዴራል ዋና ኦዲተርን ከመደገፍ አንፃር ምክር ቤቱ ማድረግ ከሚገባቸው ተግባራት አንዱ ‘… በተለይ ሂሳብ በማይዘጉና ለኦዲት ተባባሪ ለማይሆኑ ኦዲት ተደራጊ መ/ቤቶች ኃላፊነትን ካለመወጣት ባሻገር ህግም እየተጣሰ ስለሆነ፤ ምክር ቤቱ በዝምታ ማለፍ ስለሌለበት በቀረበው ሪፖርት መሠረት ርምጃ ሊወስድ…’ እንደሚገባ የሚያሳስበው ነው። ሌላው ‘... በቋሚ ኮሚቴዎች ተለይተው የሚቀርቡ የህግ ጥሰትና የሀብት ብክነት የከፋ ችግር አለባቸው በተባሉ አስፈፃሚ መ/ቤቶች ላይ ምክር ቤቱ ከሚመለከታቸው ጋር ተነጋግሮ ተገቢ ውሳኔ እንዲያገኙ ካላደረገ የምክር ቤቱ የቁጥጥርና ክትትል ስራ ውጤታማ ሊሆን ስለማይችልና የኦዲት ስራንም ዋጋ ስለሚያሳጣ ሪፖርቱ ተገቢውን ውሳኔ ያግኝ...’ የሚለው አስተያየት ሁለተኛው ነበር። ሶስተኛው አስተያየት ደግሞ የምክር ቤቱ ቋሚ ኮሚቴዎች ሚከታተሏቸው  አስፈፃሚ ተቋማት በሪፖርቱ መሠረት የማሰተካከያ እርምጃ ስለመውሰዳቸው ማረጋገጥና መከታተል እንደሚገባቸው የሚያሳስብ ነው።

የማስተካከያ እርምጃዎች ስለሚወሰዱበት ሁኔታ የሚገልፅ መግለጫ በቀድሞ የገንዘብና ኤኮኖሚ ልማት ሚኒስትር ፊርማ ለምክር ቤቱ ቀርቧል። ይህን መግለጫ ምክር ቤቱ በአራተኛ ዓመት የሥራ ዘመኑ የአንደኛ መደበኛ ስብሰባው አጀንዳ አድርጎ በስፋት ተወያይቶበታል።

 መግለጫው ምን ምን ነጥቦችን በውስጡ ይዟል? ለወደ ፊቱ መወሰድ ስላለበት የማስተካከያ እርምጃ ሪፖርት የሚያቀርብ ኮሚቴ ተቋቁሞ ሪፖርት ማቅረቡን መግለጫው ያመለክታል። ለኦዲት ግኝቱ የህግና የሥርዓት ክፍተቶች የሌሉ ስለመሆናቸውና ክፍተቱም የአፈፃፀም ችግሮች ስለመሆናቸው ይገልፃል። በሶስተኛ ደረጃ  የኦዲት ተደራጊ ባለበጀት መ/ቤቶችን እና የገንዘብና ኤኮኖሚ ልማት ሚኒስቴርን ችግሮች ይዘረዝራል። የሚኒስቴሩ ችግሮች ረጅም ዓመታትን ያስቆጠሩ፤ሊሰበሰቡ ባልቻሉ ሂሳቦች ላይ ሕጋዊ እርምጃ ለመውሰድ የተደረገው እንቅስቃሴ አጥጋቢ ያለመሆኑንና በከፍተኛ ትምህርት አዋጅና በመንግስት የፋይናንስ አስተዳደር አዋጅ መካከል ያለውን የግንዛቤ ችግር ለማስተካከል ከትምህርት ሚኒስቴር ጋር በቂ እንቅስቃሴ አለመደረጉ ነው የሚገልፀው። የመጨረሻው የመፍትሔ ሀሳብና የተወሰዱ እርምጃዎችን የሚያመለክት ነው።

የመፍትሔ አስተያየቶቹና የተወሰዱት እርምጃዎች ምንድናቸው? በመፍትሔዎቹ በኩል ሕጎቹን በሚመለከት የግንዛቤ ማስጨበጫና አጫጭር ሥልጠናዎችን ለዩኒቨርሲቲዎችና ኮሌጆች እንዲሁም ለማሰልጠኛ ተቋማት መስጠት፣ ግልፀኝነትን መፍጠርና ደንብና መመሪያ እንዲዘጋጅና ተግባራዊ እንዲሆን ማድረግ እንደመፍትሔ ተወስዷል። እነዚህ ተግባራት የሚፈፀሙበት የጊዜ ሠሌዳም በመግለጫው  ሰፍሯል።

ተመርማሪ መ/ቤቶች የማሰተካከያ እርምጃ ለመውሰድ የሚያስችላቸውን መርሐ ግብር አዘጋጅተው እንዲያቀርቡ ማድረግና በዚሁ መሠረት ክትትል ማድረግ ሌላው የመፍትሔ አስተያየት ነው። ሌላው አስተያየት የውስጥ ኦዲት እንዲጠናከር ለመንግስት የውሳኔ ሃሳብ ማቅረብ የሚል ነው። እንደዚሁም ረጅም ጊዜ የቆዩ ሂሳቦችን ለመለየት ጠንካራ የሥራ ክፍል በአስቸኳይ መመስረት እና ስለውዝፍ ተሰብሳቢ ሂሳብ ለአፈፃፀሙ መመሪያ ማስተላለፍ የሚሉ የመፍትሔ ሃሳቦች የሚሉት ናቸው።

እስከአሁን ስለተወሰዱ እርምጃዎች አራት ነጥቦች የተቀመጡ ሲሆን አንዱ እርምጃ ተመርማሪ መ/ቤቶች በድርጊት መርሐ ግብሩ መሠረት ግኝቱን ስለመፈፀማቸው የሚከታተል አንድ ቡድን መቋቋሙ ነው። ሌላው ሥልጠናና ግንዛቤ ማስጨበጫ ሥራዎች በ2006 በጀት ዓመት ዕቅድ መካተታቸውና ለመንግስት የሚቀርበውን የውሳኔ ሃሳብ የሚያዘጋጁ ሶስት የቴክኒክ ኮሚቴዎች መቋቋማቸው ከተወሰዱት እርምጃዎች መካከል ዋና ዋናዎቹ  ናቸው።

በዚህ መግለጫ ላይስ የምክር ቤት አባላት ምን ምን አስተያየቶችን አቀረቡ? እንዴትስ ሊያስፈፅሙት አሰቡ? የህግና የሥርዓት ክፍተት ስለመኖሩ ከምክር ቤቱ አባላት አስተያየት ተሰንዝሯል። የከፍተኛ ትምህርት አዋጅ ቁጥር 650/2001 ከመንግስት የፋይናንስ አስተዳደር አዋጅና ደንብ ጋር ለአፈፃፀም ግልፅ አለመደረጉ፣ ደንብና መመሪያ ያልወጣለት መሆኑ ሚ/ር መ/ቤቱ  እንደ ችግር  ከወሰደ፤ ይህም የሕግ ክፍተት መኖሩን ማስቀመጥ እንደሚያስችልና በደንብና መመሪያ የሚሞሉ ክፍተቶች እያሉ  ክፈተቶቹን በግንዛቤ በመፍጠሪያ መድረኮች ለመፍታት የመፍትሔ አቅጣጫ ማስቀመጡ ትክክል እንዳልሆነ  ያመለከተ አስተያየት ቀርቧል።

የሚያስከስሱ ጉዳዮች እያሉ መግለጫውን አጠቃልሎ ማቅረቡ ትክክል እንዳልሆነ አስተያየት የቀረበ ሲሆን፤ ችግሩን ከአፈፃፀም ጋር ብቻ ማያያዙ ተጠያቂነትን ስለሚያሳጣና የሕግ ጥሰት በሕግ ስለሚያስቀጣ መግለጫው ይህንንም መያዝ እንደነበረበት አስተያየት ተሰጥቷል።

የሚኒስቴሩን መግለጫ በንባብ ያቀረቡት የተከበሩ አፈ-ጉባኤ አባዱላ ገመዳ በበኩላቸው መግለጫው የኦዲት ግኝቱ የሚስተካከልባቸውን መፍትሔዎች እና የአፈፃፀም ጊዜ ሰሌዳ ጭምር በማስቀመጡ ትልቅ ትርጉም ሊሰጠው የሚገባው ጉዳይ መሆኑን አመልክተዋል። ሕግ የጣሱትን ከተጠያቂነት የሚከለክል አንዳችም ነገር በሪፖርቱ እንዳልተጠቀሰ ከማመልከታቸው ባሻገር በፋይናንስ ሕጋችንም ለክፉ የሚሰጥ ክፍተት እንደሌለ በአስተያየታቸው ጠቁመዋል።

በመግለጫው ላይ የተደረገው ውይይት ሲጠቃለል የመግለጫውን ተፈፃሚነት በዋናነት የመንግስት ወጪ አስተዳደርና ቁጥጥር ጉዳዮች ቋሚ ኮሚቴ እና የበጀትና ፋይናንስ ጉዳዮች ቋሚ ኮሚቴ እንዲከታተሉ ሲመራላቸው፤ ሌሎች ቋሚ ኮሚቴዎችም የሚከታተሏቸውን መ/ቤቶች የመግለጫውን አፈፃፀም በሥራ አፈፃፀም ሪፖርታቸው አካተው እንዲያቀርቡና ክትትል እንዲያደርጉ ምክር ቤቱ አስምሮበታል። ይህ ጥረት ምን ውጤት አስገኘ? ጥረቱ የህግ ማሻሻያ እንዲደረግ የራሱን አስተዋፅኦ አድርጓል፡፡ የፋይናስ አስተዳደር አዋጁ ሲወጣ የዩኒቨርሲቲዎች የውስጥ ገቢ አሰባሰብና አጠቃቀም በህግ የታገዘ እንዲሆን ተደርጓል፡፡ የውስጥ ኦዲት እንዲጠናከር፤ የውስጥ ኦዲተሮች ተጠሪነት ለገንዘብና ኢኮኖሚ ልማት ትብብር ሚኒስቴር እንዲሆንም ይህ አዋጅ ደንግጓል፡፡ ይህ የሚያሳየው የህግ ክፍተቶችን በመሙላት ችግሮችን እንዲፈታ ምክር ቤቱ የሄደበትን ርቀት ነው፡፡

በቁጥጥርና ክትትል በኩል ከምንግዜውም በላይ የመንግስት ወጪ አስተዳደርና ቁጥጥር ጉዳዮች ቋሚ ኮሚቴ ከዋናው ኦዲተር ጋር በመሆን ተመርማሪ መስሪያ ቤቶች ስለወሰዱት የማስተካከያ እርምጃ የህዝበ አስተያየት መስጫ መድረክ በማዘጋጀት ሪፖርት እንዲያቀርቡ እያደረገ ይገኛል፡፡ ከአንዳንድ ሃላፊዎች ጋር እልህ አስጨራሽ ትግል የተስተናገደበት መድረክ ተስተውሏል፡፡ እያንዳንዱ ቋሚ ኮሚቴም አስፈፃሚ ተቋምን ሲገመግም የኦዲት ግኝት ሪፖርትን በመያዝ ነው፤ ይህ ከክትትልና ቁጥጥር አንፃር ትልቅ እምርታ ነው ማለት ይቻላል፡፡ በእርግጥ የአገሪቱ የፋይናንስ ችግር ከኪራይ ሰብሳቢነት አመለካከት የሚመነጭ በመሆኑ ስርነቀል ለውጥ ለማምጣት የፓርላማ ትግል ብቻ በቂ አይሆንም፤ ሁሉም የሚመለከታቸው አካላት ቁርጠኛ ሊሆኑ ይገባል፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትሩ ፓርላማውን እንደሚተባበሩ የ2009 በጀት ዓመት የመንፈቅ ዓመት ሪፖርታቸውን ሲያቀርቡ፤ በችግሩ አሳሳቢነት ላይ ጥያቄዎች ተነስተው በኦዲት ግኝት ላይ ተመስርቶ እርምጃ የማይወስዱ ኃላፊዎች ላይ እርምጃ እንደሚወሰድ ለምክር ቤቱ ቃል መግባታቸው ይታወሳል፡፡ይህ ተፈፃሚ እንዲሆን ምክር ቤቱም የበኩሉን ይጥራል፡፡

ለመቋጨት የኦዲት ግኝት ተፈፃሚነት ላይ የፓርላማ ዝምታ አይኖርም፤ ኖሮም አያውቅም። ህገ መንግስታዊ ተልዕኮ ያለው ተቋም በመሆኑ ሪፖርት አድምጦ ከንፈር የሚመጥ (Lip Service) አይደለም፤ ተግባር ከንግግር ይበልጣል እንደሚባለው ምክር ቤቱ በሕዝብ ወገንተኝነት ስሜት የአገሪቱን የፋይናንስ ህግ ጠብቀው በማይሰሩ ኃላፊዎች ላይ እርምጃ እንዲወሰድ ያላሰለሰ ጥረት ሲያደርግ ቆይቷል፤ እደረገም ነው፡፡ ይህ ሲባል ግን በቂ ስራ ተሰርቷል ለማለት አይደለም፤እንደ ምክር ቤትም ሆነ እንደ መንግስት የሚቀሩ ስራዎች መኖራቸው ይታመናል፤ ሆኖም በጥቅሉ ፓርላማው ምንም እንዳልሰራ አስመስሎ ከመፃፍ ይልቅ ሚዛናዊ ሆኖ ጥንካሬዎችንም ማንሳት ቢችሉ ተገቢና ጠቃሚ ተግባር ነው፤ በእርግጥ የጋዜጠኝነት ሙያ አንዱ መርህ ሚዛናዊነት ያለው ዘገባ ማቅረብ ስለሆነ፤ ጋዜጣውም ሆነ የጋዜጣው ሪፖርተር የምክር ቤቱን ዘገባ ለህዝብ ተደራሽ ሲያደርጉ ሚዛናዊነትን ቢላበሱ መልካም ነው እንላለን።¾

ቁጥሮች

Wednesday, 21 June 2017 14:28

4 ነጥብ 5 ሚሊዮን፤                በ2003 ዓ.ም በኢትዮጵያ የአየር ንብረት ለውጥ ባስከተለው ድርቅ የተጐዱ ዜጎች፤

 

10 ነጥብ 2 ሚሊዮን፤       በ2008 ዓ.ም በኢትዮጵያ የአየር ንብረት ለውጥ ባስከተለው ድርቅ የተጐዱ ዜጎች፤

 

5 ሚሊዮን፤               በ2009 ዓ.ም በኢትዮጵያ የአየር ንብረት ለውጥ ባስከተለው ድርቅ የተጐዱ ዜጎች፤

 

ምንጭ፡- አዲስ ዘመን ጋዜጣ ሰኔ 3 ቀን 2009 ዓ.ም ዕትም 

 

 

ከሰሞኑ አለም አቀፋዊ መነጋጋሪያ አጀንዳዎች መካከል አንደኛው በምዕራባዊ ለንደን የሚገኘው ባለ 24 ፎቅ ህንፃ በድንገት መጋየት ነው። ህንፃው በመቶዎች የሚቆጠሩ ሰዎች የሚኖሩበት ሲሆን በድንገት ከአራተኛ ፎቅ የተነሳው ቃጠሎ በአንድ ጊዜ በፍጥነት በመዛመት መላ ፎቁን አዳርሷል። በዚህም በርካቶች በጭስ በመታፈናቸው ራሳቸውን ማዳን ሳይችሉ ቀርተዋል። አንዳንዶችም በእሳት ከመጋየት ወድቆ መሞት ይሻላል በሚል ራሳቸውን ከሰማይ ጠቀሱ ፎቅ ሲወረውሩ ታይተዋል። ከአስከፊው የእሳት ቃጠሎ ለመትረፍ ብለው፤ ልጆቻቸውንም በመስኮት የወረወሩም ነበሩ።

 

የለንደን እሳት አደጋ መከላከያ ኃይል በአካባቢው በአፋጣኝ ቢደርስም የፎቁ እርዝመት እንደዚሁም የእሳቱ ፍጥነት የመከላከሉን ስራ አዳጋች አድርጎት ታይቷል። በአለማችን ከሚገኙት ታላላቅ ከተሞች መካከል አንዷ የሆነችው ለንደን ሰማይ ጠቀስ ፎቆቿ በእሳት ቢያያዙ እሳቱን የመቆጣጠር አቅሟ ብዙ ሊፈተሸ እንደሚገባው በግልፅ የታየበት አደጋ ነው።

 

ጉዳዩን ወደሀገራችን ስንመልስው ከህንፃ ግንባታ ጋር በተያያዘ በርካታ ችግሮች እንደሚታዩብን እሙን ነው። መዲናችንን አዲስ አበባ ጨምሮ በበርካታ ከተሞቻችን እየተገነቡ ያሉ ህንፃዎች የአደጋ ጊዜ መውጫ እንደዚሁም የእሳት መከላከያ መሳሪያ የላቸውም። የህንፃ ከፍታ እየጨመረ ሲሄድ አደጋ ሲከሰት የመቆጣጠር እድሉም እያነሰ እንደሚሄድ ስለሚታወቅ በዚያው መጠን የአደጋ መከላከያ ቴክኖሎጂዎችም በግንባታዎች ውስጥ እንዲካተቱ ይደረጋሉ። ከእነዚህም አደጋ መከላከያዎች ውስጥ አንደኛው የህንፃዎቹ የውስጥ ለውስጥ የግንባታ ግብዓቶች በተወሰነ ደረጃ እሳትን እንዲቋቋሙ ማድረግ ይጠቀሳል። ይህ በሚሆንበት ወቅት በአንድ የፎቅ ክፍል የሚነሳ እሳት ወደሌሎች የህንፃው ክፍሎች በቀላሉ እንዳይዛመት ያደርጋል። ይህ ብቻ ሳይሆን የእሳት ማጥፊያ ከሚካሎችን የያዙ ሲሊንደሮችም በበቂ ሁኔታ በየህንፃው ወለል ላይ እንዲኖሩ አስገዳጅ ሁኔታን ማስቀመጥ ብቻ ሳይሆን ሰዎች ድንገተኛ አደጋ ቢከሰት እንዴት እነዚህን መሳሪያዎች መጠቀም እንደሚችሉ ስልጠናዎችን መስጠትም ያስፈልጋል።

 

 በሀገሪቱ ያሉ የእሳት አደጋ መከላለከያ ተቋማትም ቢሆኑ ከለንደኑ አደጋ ብዙ መማር አለባቸው። የአዲስ አበባን ተጨባጭ ሁኔታ ስንወስድ ከተማዋ በፍጥነት እየሰፋች ቢሆንም የእሳት አደጋዎቹ መከላከያዎቹ ማዕከላት ግን ዛሬም እዛው  ቀድሞ በነበሩበት ቦታ ተወስነው  የቀሩ ናቸው። በከተማዋ በቂና አማራጭ መንገድ በሌሌበት ሁኔታ እንደዚሁም በተለይ በሥራ መውጫና መግቢያ ሰዓት የትራፊክ መጨናነቁ ፈፅሞ እየከፋ እየሄደ እንደሆነ እየታወቀ የእሳት አደጋ መከላከያ ተቋማት ራሳቸውን ለህዝብ ተደራሽ ከማድረግ ይልቅ እዛው ቀድሞ በነበሩበት ይዞታ ተወስነው መቀመጣቸው የጉዳዩን አሳሳቢነት ያሳያል።

 

 ዛሬ አብዛኞቹ የጋራ መኖሪያ ቤቶች የሚገኙት ከከተማው ማዕከል ወጣ ብለው ነው። ይህ ብቻ ሳይሆን የጋራ መኖሪያ ቤቶቹ እሳትን ጨምሮ ምንም አይነት የአደጋ መከላከያን ያልያዙ እንደዚሁም የአደጋ ጊዜ መውጫን እንኳን እንዲያካትቱ ያልተደረጉ ናቸው። የጋራ መኖሪያ ቤቶች መሆናቸው እየታወቀ አንድ ችግር ቢከሰት የአደጋ ጊዜ ማንቂያ አካባቢያዊ ጥሪ እንዲያካትቱ ያልተደረጉ ናቸው። እነዚህ ሁሉ ሁኔታዎች ሲፈተሹ በሀገራችን እየታየ ካለው የህንፃ ግንባታ አኳያ፤ ከዚያው ጋር ተያይዞ ሊከሰት የሚችለውን አደጋ ፈፅሞ ያላገናዘበ መሆኑን በሚገባ እንረዳለን። ችግሩ በዚህ ብቻ የሚቆም አይደለም። የአዲስ አበባ ህንፃዎች እርስ በእርስ ተዛዝለው የቆሙ ናቸው። በመዲናዋ በመካከላቸው ምንም አይነት መፈናፈኛ ቦታ የሌላቸው ህንፃዎች በርካቶች ናቸው። እነዚህ ህንፃዎች በአንዱ ላይ አደጋ ቢከሰት  አደጋው ለሌላውም ህንፃ እንደሚተርፍ በግልፅ የሚያሳዩ ናቸው።

 እሳት አደጋ መከላከያ የከተማው ዳርቻ አደጋ ቢከሰት ፈጥኖ ደርሶ አደጋውን መከላከል ይቅርና እዚያው አፍንጫው ስር በርካታ አደጋዎች ሲከሰቱ ፈጥኖ አደጋውን የመቆጣጠር አቅሙ ደካማ መሆኑን ከዚህ ቀደም ባጋጠመው በጣይቱ ሆቴል አደጋ ላይ በሚገባ ታይቷል። ሌሎችንም እንደዚሁ አንድ ሁለት ብሎ መዘርዘር ይቻላል። ባጭሩ በተለይ ከአዲስ አበባ ከተማ መስፋት እንደዚሁም የሰማይ ጠቀስ ህንፃዎች መበራከት ጋር በተያያዘ አደጋ ቢከሰት አደጋውን እንዴት በቀላሉ መቆጣጠር ይቻላል? የሚለው ጉዳይ ከወዲሁ እንዲታሰብበት የለንደኑ ህንፃ ቃጠሎ ለእኛ ለኢትዮጵያዊያን ትልቅ ትምህርት ሊሆን ይገባል። አዲስ አበባ አደጋ ደርሶባት ከምትማር አደጋ ከደረሰባቸው ብትማር መልካም ነው።

 

መልካሙ ፍስሃ ከቃሊቲ 

 

የዘንድሮ ክረምት ገብቷል። እንዲህ ክረምት ሲመጣ እዚህም እዚያም የችግኝ ተከላ ወሬ መገናኛ ብዙሃንን ማጨናነቅ ይጀምራል። «የእንቶኔ መ/ቤት ባልደረቦች ችግኝ ተከሉ፣ እንከባከባለን አሉ፣ ቃል ገቡ» ወዘተ…ዘወትር የምንሰማው መዝሙር ይሆናል። ችግሩ የችግኝ መተከሉ ተግባርና ወሬ መነገሩ አይደለም። ችግኝማ አብዝተን መትከል አለብን። ችግኝ  ተከሎ በመንከባከብ አካባቢን መጠበቅ ከወደፊቱ የአየር ጠባይ ቀውስ መውጫ ብቸኛ መንገድ ነውና ተከላው ስህተት ሊሆን አይችልም። ነገርግን የልታይ ልታይ የአንድ ሰሞን የዘመቻ ወሬና ተግባር ብቻውን ለውጥ አያመጣም። ዋናው ችግኙ መተከሉ አይደለም፣ እስከዛሬ በዘመቻ ከተከልናቸው ችግኞቹ ምን ያህሉ ፀደቁ? ወይንም ለፍሬ በቁ የሚለው ሊያሳስበን ይገባል። በዚህ ረገድ የተጨበጠ ጥናት መኖሩ እርግጠኛ ባንሆንም አጠቃላይ ሁኔታውን በመገምገም አንዳንድ ጠቃሚ አስተያየቶችን ማንጸባረቅ ተገቢ ነው።

ሰሞኑን የአካባቢ፣ ደንና የአየር ንብረት ለውጥ ሚኒስትር ዶ/ር ገመዶ ዳሌ “በርካታ ችግኞችን ተክለናል ከሚል ሪፖርት መውጣት ያስፈልጋል” የሚል አስተያየት አዘል ምክር መለገሳቸውን መንግሥታዊው አዲስ ዘመን ጋዜጣ አስነብቦናል። ይህ ትክክለኛ ምልከታ ነው። ችግኝ የመትከል ግቡ ለሪፖርት ማድመቂያ ብቻ ከሆነ ፋይዳ አይኖረውም። ችግኝ መትከል ለመጪው ትውልድ የተሻለ ሀገርን ከማስረከብ ጋር በቀጥታ ይተሳሰራል። አንድ አብነት ማንሳት ይቻላል። በተለይ በገጠሩ የኢትዮጵያ ክፍል ሰዎች በጎዳና ላይ ሲዘዋወሩ ድካም ከተሰማቸው ዛፍ ጥላ ስር አረፍ ማለትና ቀዝቃዛና ነፋሻማ አየር በማግኘት ድካምን ማቃለል ሲወርድ ሲወራረድ የመጣ ልምድ ነው። ብዙ ሰዎች ግን አረፍ ስለሚሉበትን ዛፍ የኋላ ታሪክ አንድም ቀን ጠይቀው አያውቁም። ያን ዛፍ የተከለውና የተንከባከበው ሰው የዛሬ ድካማቸው እንዲቃለል ምክንያት መሆኑን አያስቡትም። ከዚያ የተንዥረገገ ዛፍ ጀርባ አርቆ አሳቢ ግለሰብ ወይንም ማህበረሰብ እንደነበር የሚያስታውስ እምብዛም የለም። ሰዎች ይህን ቢያስቡት ኖሮ አረፍ ያሉበት ዛፍ ፣ በየመንገዱ የሚያዩት ዛፎችና ዕጽዋቶች የብዙ ሰዎች የድካም ፍሬዎች መሆናቸውን ሲገነዘቡ፣ የተለየ ስሜት ማሳደር በቻሉ ነበር። በተለየ ስሜት ውስጥም ሆነው እነሱም በተራቸው ለመጪው ትውልድ ጥላና ማረፊያ ሊሆን የሚችል ዛፎችን ለመትከል በቀላሉ በተነሳሱ ነበር።

የእስካሁኑ የችግኝ ተከላ ሥራ በደፈናው ሲገመገም የጨበራ ተስካር ዓይነት ነው። የሰዎች ተነሳሽነት፣ ፍላጎትና ጥረቱ የሚደነቅ ሆኖ ሥራው በባለሙያዎች የታገዘ፣ ዘላቂ ክትትልና ድጋፍ ያለው አለመሆኑ በገሃድ የሚታይ ነው። ይህ ደግሞ በራሱ ሥራው ባለቤት እንደሌለው በቂ ማሳያ ይሆናል። እናም ሥራው ባለቤት ያስፈልገዋል። ሥራው ራሱን የቻለ አደረጃጀት፣ የሰው ኃይል፣ በጀት ይፈልጋል። የችግኝ ተከላ ቦታዎች መረጣና ዝግጅት፣ የተከላ ሒደት፣ የእንክብካቤ ሁኔታና የመሳሰሉ ተያያዥ ሥራዎችን የሚያከናውን ባለቤት እስካልተገኘ ድረስ ነገሩ ሁሉ ውሃ ቅዳ፣ ውሃ መልስ መሆኑ አይቀርምና ቢታሰብበት።¾

ድንበር የለሽ ሀኪሞች ቡድን

በምስራቅ አፍሪካ አገራት የተንሰራፋውን ግጭትና ርሃብ የሸሹ ከ838 ሺህ በላይ ስደተኞች በኢትዮጵያ ተጠልለው ይኖራሉ። ዘንድሮ ሰኔ 13 ቀን 2009 ዓ.ም የሚከበረው የዘንድሮው የዓለም ስደተኞች ቀን ካለፉት አምስት ዓመታት ጀምሮ በከፋ የእርስ በርስ ጦርነት እየታመሰች ካለችው ደቡብ ሱዳን ለስደት እየተዳረጉ ለሚገኙት የአገሪቱ ዜጎች ትኩረት ሰጥቷል። በፈረንሳይኛ ምህጻረ ቃል ኤም ኤስ ኤፍ የሚባለውና በአማርኛ ድንበር የለሽ ሀኪሞች ቡድን በሚል የሚጠራው ዓለም አቀፍ የህክምና ሰብዓዊ እርዳታ ድርጅት ከኢትዮጵያ መንግስት ጋር በመተባበር ደቡብ ሱዳናዊያኑ ስደተኞች በሚገኙባቸው መጠለያ ጣቢያዎችና በጋምቤላ ከተማ ሪፈራል ሆስፒታል ነፃ የህክምና ድጋፍ በማድረግ ላይ መሆኑን አስታውቋል።

በአውሮፓዊያን የዘመን አቆጠር ከ2013 አንስቶ በደቡብ ሱዳን የሚካሄደውን ጦርነት የሸሹ ከ378 ሺህ የሚልቁ የአገራቱ ዜጎች በኢትዮጵያ ጋምቤላ ክልል በተቋቋሙ የስደተኛ መጠለያዎች ይኖራሉ። አብዛኛዎቹ እነዚህ ስደተኞች ኢትዮጵያ የሚደርሱት ክፉኛ ታመው በመሆኑ ከፍተኛ የህክምና ድጋፍን ይሻሉ። ድንበር የለሽ ሀኪሞች (ኤም ኤፍ) ዓለም አቀፍ የህክምና እርዳታ ሰጪ ከሚመለከታቸው የመንግስት አካላት እና ዓለም አቀፍ ድርጅቶች ጋር በመተባበር ለዚህ ፍላጎት ምላሽ በመስጠት ላይ ይገኛል። ቡድኑ ስደተኞች በተጠለሉባቸው ጣቢያዎች በተቋቋሙት የጤና ተቋማት እና በጋምቤላ ክልል ከተማ በሚገኘው ሪፈራል ሆስፒታል ውስጥ የህክምና ድጋፍ ይሰጣል።

በኢትዮጵያ የኤም. ኤፍ ኤፍ ዳይሬክተር አሊቨር ሹልት ዠ Oliver schulz እንደሚሉት በጠቅላላው ከ1 ነጥብ 8 ሚሊዮን የሚልቁ ደቡብ ሱዳናዊያን ጦርነቱን በመሸሽ በአካባቢው በሚገኙ የጎረቤት አገራት ለመሰደድ ተገደዋል። “ለደቡብ ሱዳናዊያን መጠለያ ከሆኑት ቁልፍ አገራት መካከል ኢትዮጵያ ተጠቃሽ ናት፤ የዘንድሮ የዓለም ስደተኞች ቀንም የደቡብ ሱዳናዊያኑን ችግር ለማንፀባረቅ መልካም አጋጣሚ ይሆናል። ከደቡብ ሱዳን በየእለቱ ከሚሰደዱት አራት ሰዎች መካከል አንዱ ህፃናት ወይም ሴቶች ናቸው። ሁሉም እነዚህ ስደተኞች በአገራቸው እየተፈፀሙ ያሉትን በደሎች እማኝ በድረግ የሚናገሩት የራሳቸው የሆነ አሳዛኝ ታሪክ አላቸው። ኤም ኤስ ኤፍ በአውሮፓዊያን የዘመን አቆጣጠር ከ2015 ጀምሮ ያለ መንም የሃይማኖትና የዘር ልዩነት በጋምቤላ ክልል ተጠልለው ለሚገኙት ስደተኞችና ለክልሉ ህዝብ ነፃ የህክምና እርዳታ በመስጠት ላይ ነው።” በማለት ዳይሬክተሩ አክለዋል።

ድርጅቱ ባለፈው ዓመት ብቻ በጋምቤላ ክልል ኩሌ፣ ፑኒዶ እና ቲርኪዲ የስደተኞች ጣቢያ ባቋቋማቸው የጤና ኬላዎችና ጤና ጣቢያዎች አማካኝነት ከ26,400 በላይ ለሚሆኑ ስደተኞችና የአካባቢው ነዋሪ ህዝብ የህክምና አገልግሎት ሰጥቷል። ወባ፣ ስር የሰደደ የተመጣጠነ ምግብ እጥረትና የመተንፈሻ አካላት ኢንፌክሽን ህመሞች በጣቢያዎቹ በየሚገኙት ደቡብ ሱዳናዊያን ዘንድ የሚታዩ ዋና ዋና የጤና ችግሮች ናቸው። በስደተኛ ጣቢያዎቹ የሚንቀሳቀሱት የኤም ኤስ ኤፍ ህክምና ቡድን አባላት ባለፉት አምስት ወራት ብቻ ከ600 በላይ ለሚሆኑ ደቡብ ሱዳናዊያን ስደተኞች እና የአካባቢው ነዋሪ እናቶች የማዋለድ ህክምና አገልግሎት በነፃ ሰጥተዋል።

ድርጅቱ ከዚህም ሌላ ለስደተኞችና ለአካባቢው ህዝብ አገልግሎት የሚጠውን የግመቤላ ሪፈራል ሆስፒታል የቀዶ ህክምና ክፍልን በመደገፍ ላይ ነው። በሆስፒታሉ የሚኘው የኤም ኤስ ኤፍ ህክምና ቡድን ከጋምቤላ ክልል ጤና ቢሮ ጋር በመተባበር ካለፈው መጋቢት ወር 20 ቀን 2009 ዓ.ም ጀምሮ ከ500 በላይ ለሚሆኑ ህመምተኞች የቀዶ ህክምና አገልግሎት ሰጥቷል። የድርጅቱ የህክምና አስተባባሪ ዶክተር ጄፍ ሙቶምቦ ሲናገሩ፤ “የጋመቤላ ሆስፒታልን የድንገተኛና ቀዶ ህክምና ክፍሎች የአገልግሎት ጥራት ደረጃን ማሳደግ የኤም ኤስ ኤፍ ዋና ግብ ነው፤ የጋምቤላ ሪፈራል ሆስፒታል ከ700 ሺህ በላይ ለሚሆን የአካባቢው ህዝብ ከፍተኛ የቀዶ ህክምና የሚሰጥ ብቸኛው የጤና ተቋም ነው” በማለት አብራርተዋል።

በጋምቤላ ክልል ኩሌ የስደተኞች መጠለያ ውስጥ የምትኖረው የ35 ዓመቷ ኒያንፓል ኖከድኔዝ “ትምህርት ቤቶቻችንና ሆስፒታሎቻቸው ሲፈርሱ በዓይናችን አይተናል፤ ሁኔታው ለኔም ሆነ ለቤተሰቦቼ እጅግ መጥፎ ነበር፤ ወደ ኢትዮጵያ የተሰደድነውም ከዚህ አደገኛ ሁኔታ ህየወታችንን ለማዳንና የሰብአዊ እርዳታ እናገኛለን በሚል እምነት ነው።” ስደተኞቹ ወደኢትዮጵያ የሚያደርጉት ሽሽትም በእጅጉ አደጋዎች የሞሉት ነው። ኒያን ፖል ኖክ ድንዝ ይህን ስታብራራ “ኢትዮጵያ ድንበር ለመድረስ አምስት ቀናትን የፈጀ የእግር ጉዞ አድርገናል። በዚህ መካከል ታዲያ ተደጋጋሚ የሆኑ ጥቃቶች ተሰንዝረውብናል፤ ይህንን ም ተከትሎ ሁለት ወንድሞቼ መንገድ ላይ በታጣቂዎች ተገድለዋል” ብላለች።

በአሁኑ ወቅት በደቡብ ሱዳን ሁነታ ተስፋ አስቆራጭ እየሆነ ከመምጣቱ አኳያ የጋምቤላ ክልል አሁንም ጦርነቱን የሚሸሹ የደቡብ ሱዳናዊን መዳረሻ ሆኖ ትቀጥላለች። በመሆኑም ኤም ኤፍ. ኤፍ ድንበር የለሽ ሀኪሞችንም ለስደተኞቹና ለክልሉ ህዝብ የሚሰጠውን ነፃና ጥራቱን የጠበቀ የህክምና አገልግሎት አጠናክሮ ቀጥሏል።

 

በጋምቤላ ክልል በእርሻ ኢንቨስትመነት ተሰማርተን የምንገኝ የአገር ውስጥ ባለሀብቶች ከኢትዮጵያ ልማት ባንክ ብድር በመውሰድ የልማት እንቅስቃሴ ስናደርግ ቆይተናል። በክልሉ ስራ ከጀመርንበት ወቅት አንስቶም በተለያየ መልኩ ሃገራችንና ህዝባችንን እየጠቀምን እንገኛለን። የተለያዩ የግብርና ስራዎችን በማስተዋወቅ፣ ለህብረተሰቡ የስራ እድል በመፍጠር፣ በአካባቢው የስራ ባህል እንዲዳብር በማገዝ፣ የተለያዩ የመሰረተ ልማት አውታሮችን በመዘርጋት፣ ማህበራዊ ኃላፊነታችንን በመወጣት፣ እንዲሁም ምርቶቻችንን ወደ ውጭ በመላክ የውጭ ምንዛሬ በማስገኘት ረገድ የሃገራችንን ልማት በማፋጠን ረገድ የበኩላችንን አስተዋጽኦ እያደረገን ነው።

ሆኖም መንግስትና ከግብርና ኢንቨስትመንት ጋር ግንኙነት ያላቸው አካላት ሁሉ በማንኛውም ጊዜ የሃገር ውስጥ ባለሀብቶችን እንቅስቃሴ በተለያየ መልኩ በማገዝ አቅማቸውን መገንባትና ማበረታታት ሲገባቸው፣ ነገሮች በዚህ መልኩ እየተካሄዱ አይደሉም። በተለይ የኢትዮጵያ ልማት ባንክ የሃገር ውስጥ ባለሃብቶችንና አምራቾችን አቅም፣ ልምድና ጥንካሬን ከግምት ባለማስገባት ጥረታችንን በሚያዳክም መልኩ እየሰራ ይገኛል። እናም በጋምቤላ ክልል እየሰራን የምንገኝ ባለሃብቶች እያጋጠሙን ያሉ ችግሮች እየተባባሱ በመሄዳቸው ስራችንን አደጋ ላይ ጥለውታል። የልማት ባንኩም ይህን ችግር በመፍታት ረገድ የሚያደርገው ጥረት አሉታዊ ሆኗል።

በዚህ ማመልከቻ ጉዳዩን ለሚዲያ እና ለሚመለከታቸው የመንግስት አካላት ይፋ ለማድረግ ከመገደዳችን በፊት በመልካም አስተዳደር ጉድለት ምክንያት በኢትዮጵያ ልማት ባንክ እያጋጠሙን ያሉት ችግሮች የልማት ስራዎቻችንን በአግባቡ እንዳናከናውን እያደረጉን ስለመሆናቸው ለባንኩ ዋና መስሪያ ቤትና ለቅርጫፎቹ በተለያዩ አጋጣሚዎች ስንገልፅና አቤቱታችንን በተከታታይ ስናሰማ ቆይተናል።

በማህበራችን አማካኝነት ይህን ስናደርግ የቆየነው በልማት ባንክ ሲታዩ የነበሩት ችግሮች ወደ ባሰ ደረጃ ሳይሸጋገሩ በጊዜ ቢፈቱ ውጤቱ ለእኛ ለባለሃብቶቹ ብቻ ሳይሆን ለሃገሪቱ እድገትም ሚናው የላቀ መሆኑን በመገንዘብ ነው። ይንን ታሳቢ በማድረግ የማህበሩ አባላት ከዋናው መስሪያ ቤት ኃላፊዎችና ከባንኩ ዲስትሪክት ማኔጀሮች ጋር ተደጋጋሚ ውይይቶች ብናደርግም ሰሚ ማግኘት አልቻልንም።

ባንኩ አሰራሮችን ፈትሾና መርምሮ ድጋፍ ማድረግ፣ እንዲሁም የኛንም ጉድለቶች በመፈተሽ አቅማችንን በሚያጎለብትና ስራችንን በሚያቀላጥፍ መልኩ ማገዝ ሲገባው፣ በጊዜ ማከናወን የነበረበትን ስራ ዘንግቶ አሁን ከ110 የእርሻ ፕሮጀክቶቻችንን በላይ ወደ ታማሚ ምድብ ወይም NPL ጎራ እንዲገቡ አድርጓቸዋል።

በኢትዮጵያ ልማት ባንክ ብልሹ አሰራር ምክንያት እና አጠቃላይ በክልሉ ባሉት ተጨባጭ ሁኔታዎች ባለፉት ተከታታይ ዓመታት ያጋጠሙንና በግልፅ ያስተዋልናቸው ችግሮች የሚከተሉት ናቸው።

1.  የባንኩ አገልግሎት አሰጣጥ እና አሰራሮች በፍፁም የማያሰሩ እና ለውድቀት የሚዳርጉ ናቸው።

2.  በመንግስት የእርሻ ኢንቨስትመንት መመሪያና ህግ መሰረት እያንዳንዱ ብድር ከአንድ እስከ ሁለት ዓመት የእፎይታ ጊዜ /grace period/ መሰጠት ሲገባው፣ ባንኩ የእፎይታ ጊዜ እንዳይኖረን በማድረግ ፕሮጀክቶቻችን በውድቀት አፋፍ ላይ እንዲያርፉ/ በከፍተኛ ሪስክ ውስጥ እንዲወድቁ አድርጓል።

3.  የእርሻ የኢንቨስትምንት ስራ ከፍተኛ የመንግስት ድጋፍ እንደሚያስፈልገው ይታወቃል። ሆኖም ግን ባለፉት ዓመታት መንግስት በጋምቤላ የሚካሄዱት የእርሻ ኢንቨስትመንቶች ምንም ዓይነት የምርጥ ዘር፣ የኬሚካል አቅርቦት፣ የገበያ. . . ወዘተ ድጋፎች ባለማድረጉ ኢንቨስተመንቱ በከፍተኛ ደረጃ ሲጎዳ በመቆየቱ፤

4.  በጋምቤላ ክልልና አካባቢው በተደጋጋሚ የሚፈጠሩ የፀጥታ ችግሮች ባለሀብቱ ተረጋግቶ እንዳይሰራ በማድረግ ረገድ የጎላ ድርሻ ነበራቸው፤

5.  በ2006 እስከ 2008 ዓ.ም ተፈጥሮ የነበረው የመሬት መደራረብ ለመፍታት ብዙ ጊዜ በመውሰዱ በአካባቢው የሚንቀሳቀሱ ባለሃብቶች በቂ የዝግጅት እና የማምረቻ ጊዜ አላገኙም።

6.  በክልሉ 2007/2008 ዓ.ም ተከስቶ በነበረው ሰፊ ቦታ የሸፈነ ድርቅ ምክንያት የዝናብ እጥረት በማጋጠሙ፣ ባሀብቶች ከእርሻ ልማታቸው በቂ ምርት አላገኙም።

7.  በክልሉ ውስጥ ተከስተዋል ተብሎ በተወራው መጠነ ሰፊ ችግሮች ለመፍታት በጠቅላይ ሚኒስትር ጽ/ቤት በተዋቀረ አጣሪ ቡድን አማካኝነት ከአንድ ዓመት በላይ የፈጀ ጥናት ሲካሄድ የባከነው ጊዜ ትልቅ ነበር። ይህም የእርሻ ስራውን ከማስቆም በላይ ባለሀብቱ ተረጋግቶ እንዳይሰራ አድርጎታል።

8.  በተለያዩ ጊዜያት በሚታየው ያልተረጋጋ የሃገር ውስጥና የውጭ ገበያ ምክንያት ባለሃብቱ ምርቱን በኪሳራ ሲሸጥ ቆይቷል። ይህም ሄዶ ሄዶ ለኪሳራ ዳርጎታል።

በክልሉ የሚንቀሳቀሱት ባለሀብቶች ከላይ የተዘረዘሩትን ችግሮች እየተጋፈጡ እንደ ዜጎች ለሃገር ልማት የበኩላቸውን ለማበርከት ሲጥሩ ቆይተዋል። ሆኖም ችግሮቹ አብዛኞቹን የልማት ፕሮጀክቶች ተጠናክረው እንዳይጥሉ በማድረግ ከፍተኛ አጣብቂኝ ውስጥ እንዲገቡ አድርገዋቸዋል። የኢትዮጵያ መንግስት እንዲህ አይነት ችግሮችን ከግምት በማስገባት ባለሀብቶችን እንደሚያበረታታ እናውቃለን። ሃገራዊ ኃላፊነት የሚሰማው ማንኛውም አካልም የባለሃብቶችን እንቅስቃሴ ሲያስብ ከላይ የተዘረዘሩትን ችግሮች ከግምት እንደሚያስገባ ግልፅ ነው።

ሆኖም የኢትዮጵያ ልማት ባንክ ከሃገራዊ አሰራርና ኃላፊነት ውጪ በመሄድ፣ የሃገር ውስጥ ባለሃብቶች አቅማቸው እንዳልዳበረ እያወቀ፣ ከውጪዎቹ ባለሀብቶች በተለየ መንገድ ሃገራዊ ባለሃብቶችን የመደገፍ ኃላፊነት እንዳለበትም እየታወቀ፣ ከላይ የተዘረዘሩትን ችግሮች ከግምት ማስገባት ሲገባው፣ ሀገርና ህዝብን በሚጎዳ መልኩ በማን አለብኝነት ጥረታችንን ለማልማት ህልማችንን ለማምከን ቆርጦ ተነስቷል። በእንቅርት ላይ ጆሮ ደግፍ እንደሚባለው፣ በአስቸጋሪ ሁኔታ ውስጥ ሆነው ሀገር የሚያለሙትን ዜጎች ከማቀጨጭና ከጨዋታ ውጪ እንዲሆኑ ከማድረግ ይልቅ፣ ጥረታቸውን ከግምት አስገብቶ የተለየ ድጋፍ፣ ማበረታቻና እገዛ መስጠት በተገባ ነበር። በዓለም ላይ ከሃገር ውስጥ ባለሀብቶች ተሳትፎ ውጭ ያደገ ሃገር እንደሌለ ልብ ይሏል።

ባንኩ እያደረሰብን ባለው የመልካም አስተዳደር ችግር ምክንያት ከስረን ከጨዋታ ውጭ ብንሆን ጉዳቱ ከኛና ከቤተሰቦቻችን አልፎ፣ በስራችን የሚተዳደሩ ሰራተኞች፣ የክልሉ ህዝብና መንግስት እንዲሁም የሀገሪቱ ጉዳት እንደሚሆን ማንም ኃላፊነት የሚሰማው አካል ይገነዘበዋል።

ባለሀብቶቹ ብድር ከወሰዱ ገና ከአንድ እስከ ሁለት ዓመት ብቻ ነው ያስቆጠሩት። እላይ በተጠቀሱት ችግሮች ውስጥ ሆነው በመስራት በመንግስት ድጋፍ በሚቀጥሉት ተከታታይ ዓመታት ብድሮቻቸውን እየመለሱ ውጤታማ ስራ እንደሚያከናውኑ ይጠበቅ ነበር። ሆኖም ባለሃብቶቹ ብድር ከወሰዱ ከአንድ እስከ ሁለት ዓመት ባልሞላ ጊዜ ውስጥ ምንም አይነት ድጋፍ ሳይደረግላቸው፣ የሚያጋጥሟቸው ችግሮች ከግንዛቤ ሳይገቡ፣ በመንግስት መመሪያ የተፈቀደው የእፎይታ ጊዜ ተከልክለው፣ የተሰጣቸውን መሬት በወጉ አጥንተውና አልምተው ሳይጨርሱ፣ የኢትዮጵያ ልማት ባንክ ባለሃብቶቹ የያዙዋቸውን ፕሮጀክቶች ወደ ታማሚ ጎራ በማስገባት በሃራጅ እንዲሸጡ እስከማመቻቸት መድረሱ ተገቢነት የለውም። ይህ ኃላፊነት ከሚሰማው የመንግስት ተቋም የሚጠበቅ ተግባር አይደለም።

የባንኩ አመራሮች ችግሮቹን በመገንዘብ ፕሮጀክቶቹ ወደ ታማሚ ጎራ ከመግባታቸው በፊት አስቸኳይ የማስተካከያ ውሳኔ እንዲሰጡን በተደጋጋሚ ብንጠይቅም እስካሁን ድረስ ትርጉም ያለው መፍትሄ ሊሰጡን አልቻሉም። በዚህ ምክንያት በአሁኑ ወቅት በጋምቤላ ክልል በእርሻ ኢንቨስትመንት ተሰማርተው ብድር ከወሰዱ 194 የአገር ውስጥ ባለሀብቶች መካከል ከ110 በላየ ፕሮጀክቶች በታማማ /NPL/ ጎራ ገብተው ይገኛሉ። ይህን ሁኔታ በፅኑ እንቃወማለን። መንግስት ባለበት ሀገር ውስጥ እንዲህ አይነት ተግባር መፈፀም እንደሌለበትም እናምናለን።

ስለሆነም እኛ በጋምቤላ ክልል በእርሻ ኢንቨስትመንት ስራ የተሰማራን ባለሀብቶች የሚዲያ ተቋማችሁ በኢትዮጵያ ልማት ባንክ እየደረሰብን ያለውን የመልካም አስተዳደር በደል በአግባቡ ተገንዝቦ እና ሁኔታውን በጥልቀት ፈትሾ የሚከተሉትን መልዕክቶች በዜናና ፕሮግራም እንዲያስተላልፍልን በአክብሮት እንጠይቃለን።

1.  ባንኩ በስራዎቻችን መሃል በተደጋጋሚ እያጋጠሙን የቆዩትን ችግሮች በጥልቀት ገምግሞ የብድሮቻችን የመመለሻ የጊዜ ገደብ እንዲያራዝምልን፤

2.  እስካሁን ድረስ በተለያዩ ጥቃቅን ምክንያቶች ከሁለት መቶ ሚሊዮን ብር በላይ /200,000,000/ የስራ ማስኬጃ ገንዘብ የተያዘባቸውን ፕሮጀክቶች ችግር በመፍታት ወደ መደበኛ ስራቸው እንዲመለሱ ውሳኔ እንዲሰጠን፤

3.  በተለያዩ ምክንያቶች የስራ ማስኬጃ እጥረት ያጋጠማቸው ድርጅቶች ተጨማሪ የስራ ማስኬጃ ብድር እንዲፈቀድላቸው፤

4.  በመንግስት የኢንቨስትመንት መመሪያ መሰረት ለባለሀብቶች የተቀመጠው የእፎይታ ጊዜ በእኛ ማህበር ስር ላሉት ባለሃብቶችም ተግባራዊ እንዲደረግ፤

5.  በባንኩ ችግር ምክንያት ከቀን ወደ ቀን እየተዳከሙ ወደ ታማሚ ጎራ /NPL/ እና ወደ ሐራጅ እየገቡ ያሉ ፕሮጀክቶች ችግር በመፍታት በዚህ ክረምት ስራ እንዲያስጀምራቸው፤

6.  መንግስትም ችግራችንን በጥልቀት በመረዳት የዘር ወቅት ሳያልፍ አስቸኳይ የማስተካከያ መፍትሄ እንዲወሰድ እንጠይቃለን።    

የወረቀት ላይ ነብረ-ህግ

Wednesday, 21 June 2017 14:00

 

በመሐሪ በየነ

 

በወሩ መጨረሻ የሚወጣው 40/60 የጋራ መኖሪያ ቤቶቸ የብዙሃኑን ቀልብ ስቧል ቢባል የተጋነነ አያስብልም። መጠለያ ለሰው ልጅ ከሚያስፈልጉ መሰረታዊ ፍላጎቶቸ አንደኛውናዋነኛው መሆኑ ጥያቄ ውስጥ የሚገባ አይሆንም። መጠለያ ማረፊያ ብቻ ሳይሆን ማህበራዊ መስተጋብር (social relations) የሚከናወንበት ተደርጎ መወሰዱ አያስደምም።

 

በዚህ ረገድ አዲስ አበባ ከተማ የጋራ መኖሪያ ቤቶቸን በአራቱም አቅጣጫዎች በመገንባት የነዋሪውን የመጠለያ እጦት ለመቅረፍ "ሀ ብላ" ጉዞ ጅምራለቸ። እነዚህ የጋራ መኖሪያ ቤቶቸ ከፍተኛ ወጪና ድካም የተገነቡ ሲሆን አስተዋፅአቸውም የትየለዩ ነው ማለት ይቻላል።
ማህበራዊ  ኢኮኖሚያዊና ፖለቲካዊ ፋይዳው የሚናቅ አይሆንም። በግለሰብ ደረጃም ቤተሰብ ለመመስረትና ትውልድ ለማፍራት ጉልህ አስተዋፅኦ እንደሚኖረው እሙን ነው። ከዚህ በተጓዳኝ ራስን ለመቻልና ለማስተዳደር ምቹ ኩነት ይፈጥራል።


በእነዚህ የጋራ መኖሪያ ቤቶቸ የነዋሪውን ፍላጎት ለማሳካት በሚል እሳቤ የኮንዶምኒየሙን ህንፃ ታክከው ከትሟል። ሱቆች፣ የህንፃ መሣሪያ፣ መሸጫ መደብሮች፣ ቁንጅና ማስዋቢያ ማዕከላት፣ ሸቀጣ ሸቀጥ መሸጫዎቸ፣   ካፌና ሬስቶራንቶቸ፣ የባልትና ውጤት መሸጫ ሱቆች እንዲሁም አልኮል መጠጥ መሸጫ ኪዎስኮች ይገኛሉ።


በእነዚህ የጋራ መኖሪያ ቤቶቸ በጎ ነገሮቸ እንደሚከናወኑ ሁሉ አስነዋሪና ጠያፍ የወንጀል ድርጊቶቸ የሚፈፀሙበት ቦታ እየሆነ እንደሚገኙ የአደባባይ ምስጢር ነው። ዝርፊያ፣ ስርቆት፣ ማጭበርበር፣  ቅጥፈትና ውንብድና እንዲሁም አደንዛዝ ዕፅና  ኢ -ግብረ ገባዊ ዝሙት ተጧጡፏል።
የነገሬ አብይ ጭብጥ የሚያነጣጥረው በእነዚህ መኖሪያ ቤቶቸ የሚገኙ የአልኮል መጠጥ መሸጫ ኪዎስኮቸ ይሆናል።


በነዚህ ኪዎስኮች አፍን በእጅ በአሉታዊ መልኩ የሚያስጭኑ ርኩስና ኢ- ሥነ ምግባራዊ ብሎም ባህላዊ ወጉን የሚጣረሱ ኩነቶቸ በመበራከታቸው ሰላማዊና ጤናማ ትውልድን ለማፍራት እሾኸና አሜኬላ በመሆን ማህበረሰቡ በስጋት፣ በሰቀቀንና በፍረሃት ኑሮውን እየገፉ ይገኛል።
በኪዎስኮቹ በተለይ ሲመሽ ለየቅልናየተዘበራረቀ አላማ ሸክፈው የሚመጡ ግለሰቦች ቤት  ይቁጠራቸው።


ቅጥ ባጣ አለባበስ ወንድም ሆነ ሴቶቸ በመሽቀርቀር የሚፈታተኑ ነዋሪዎቸና ፀጉረ ልውጦቸ ስፍር  ቁጥር የላቸውም። ገሚሱ የሌሎቹ ትኩረት ለመሳብ እንደተዋናይ የሚቅበጠበጥ ሞልቷል። 


ሌሎቹም ደግሞ ለቁሳዊና ለስሜት በሚል ሥነ- ልቦናዊ ብልጣብልጥነትን አጉረው ያነጣጠሩበትን ግለሰብ ትዳርም ያለው የሌለውም ሊሆን ይችላል  እመዳፋቸው ለማስገባት ከኪዎስኮቹ  ባለቤት     አስተናጋጅና አጎብዳቾች እንዲሁም ከሌሎች የመንግስት ሠራተኞቸ  ማለትም ፖሊስ  የወረዳ አመራር አካላትና ሰነድ በመቧጠጥ የተካኑ አንዳንድ የመንግስት ቅጥረኞቸና ደላላዎቸ ጋር በመመሳጠር ሴራ የሚጠነስሱ እንደአሽን ፈልቷል ተብሎ ቢነገር ያፈነገጠ ፅንሰ ሃሳብ አይሆንም።


አስጠያፊና የማንኛውም አካላት ትኩረት የተነፈገው ጉዳይ በኪዎስኮቹ በቤተሰቦቻቸው ግፊት የተነሣ ጡት ጠብተው ያልጨረሱ እንቦቅቅላ ህፃናት መገኘታቸው የህግ ያለህ ያስብላል። ህፃናቱ አይናቸውን በአንፀባራቂው የመብራት ጮራዎች ሲያዪ አንዳች የመርበትበት መንፈስ መላ አካላታቸውን በመውረር በለቅሶ ጩኹታቸውን ሲያሰሙ ይታያል።


የከረፋው የመጠጥ ሽታ እንኳን ለህፃናት ይቅርና ለአዋቂም ይሰነፍጣል። ቅጥ ያጣው የሙዚቃ ድምፅ የህፃናቱን ጆሮ ግንድ ሰርስሮ ገብቶ የወላጆቻቸውን ማባበያ ድምፅ ለመስማት ሲሳናቸው ይታያል። በሙዚቃው ተማርካ እስክስታዋን ያስነካቸው የህፃኑ እናት ሙዚቃው ሲያከትም ላብ ያጠመቀውን ገላዋን ለህፃኑ በማስተላለፍ እንግዳ ለሆነ ጠረን በመዳረጉ አንብቶ በአባቱ እቅፍ ለመውደቅ ይሳሳል።


"ለህፃናት ወተት እንጂ አጥንት አያሻውም። " የሚባለውን የህፃናት አስተዳደግ ህግ በመተላለፍ ወላጆቸ በስካር ጦዘው ለስላሳና ጮማ ሲግቱት ይስተዋላል።
በህጻት ላይ ወሲባዊ ድርጊት መፈፀምና መሰል ኢ ግብረ ገባዊና የህፃናትን መብት የሚጋፋና በሕግን የሚያስቀጣ የወንጀል ድርጊት ነው። ወላጆችም የልጆቻቸውን ፍላጎት  ጤናና ማህበራዊ ዋስትና እንዲረጋገጡ በህግ በሚገባ ተደንግጓል። ከዚህሞ አልፎ  ተርፎ ማግኙት የሚገባቸውን ጥቅማ ጥቅምናምቹ የመጫወቻ ሜዳዎቸ እንዲዘጋቸላቸው በማድረግ ቀስ በቀስ እንቁላል በእግሯ ትኔዳለቸ የሚባለውን የነገ የሀገሪቷን ሁለተናዊ እምርታ በህፃናት ላይ ይጥላሉ።


በዚህ መነሾ "ንባብ ይገላል ትርጉም  ያድናል"   የተባለውን አነጋገር በመጋራት ሦስቱ የመንግስት አካላት ማለትም ህግ አውጪው  ፈፃሚውና ተርጓሚው በጋራ ከመንግስታዊ ካልሆኑ ተቋማት ሲቪል ማህበራት ተፅዕኖ ፈጣሪ አካላት (pressure group) እና ብዙሃን መገናኛ በመቀናጅት ለህፃናት ህግ አፈፃፀምና አተገባበር ቀን ከለሊት መስራት ይጠበቅባቸዋል።

                         

ታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ የኢትዮጵያን ሕዝብ በአንድ ዓላማ ዙሪያበማሰባሰብ ብሔራዊ መግባባት የበለጠ እንዲጠናከር ዕድል የፈጠረ  እንዲሁም የዘር፣ የሀይማኖት ወይም የሀብት ልዩነቶችን በቅድመ ሁኔታ ሳያስቀምጥ ህዝቦችን ለአንድ ዓላማ ያሰለፈ ታሪካዊ ግድብ ነው፡፡

ኢትዮጵያውያን ለግድቡ ግንባታ የሚሰጡት የድጋፍ ርብርብ ተጠናክሮ የቀጠለው ግድቡ የሀገሪቱን የኃይል አቅርቦት ከማሳደግ ባሻገር የኢኮኖሚውን ዕድገት ለማፋጠን እንደሚረዳ በሚገባ በመረዳታቸው ነው፡፡ በሀገሪቱ ለረጅም ዘመናት የዘለቀውን ድህነት ከመሠረቱ ለመንቀል የሚደረገውንም ትግል እንደሚያግዝ በመገንዘባቸው ነው፡፡

የግድቡ ግንባታ መጀመር ሲበሰር ግንባታው የሚካሄደው በሀገር ውስጥ ሀብት እንደሆነ በማያሻማ መንገድ መገለፁ ደግሞ የህዝባችንን መንፈስ በማነሳሳት የእውቀት፣ የጉልበትና የሀብት አስተዋጽኦውን እንዲደርግ ምቹ ሁኔታ ፈጥሮለታል፡፡ ይህ የድጋፍ እንቅስቃሴ በሀገር ውስጥ ከሚኖረው ህዝባችን በተጨማሪ በመላው ዓለም የሚኖሩ ኢትዮጵያውያንና ትውልደ ኢትዮጵያውያንንም በስፋት ያሳተፈ ነው፡፡

የግድቡ ግንባታ የመሠረት ድንጋይ የተጣለበትን 6ኛ ዓመት ምክንያት በማድረግ  በዱባይ መጋቢት 22/2009 ዓ.ም በዓሉን በድምቀት ያከበሩት በዱባይ የሚኖሩ ኢትዮጵያውያን እንኳን የ152 ሺህ 400 አሜሪካን ዶላር ቦንድ ግዢ ፈጽመዋል እንዲሁም አንድ ራቫ 4 የተሰኘ ተሽከርካሪ በስጦታ አበርክተዋል፡፡ ይህ ብቻም አይደለም በተመሳሳይ ዕለት አቡዳቢ በሚገኘው የኢትዮጵያ ኤምባሲበዓሉን ያከበሩት ኢትዮጵያውያንና ትውልደ ኢትዮጵያውያን የ41‚000 አሜሪካን ዶላር ቦንድ ግዢ ፈጽመዋል፡፡

በዱባይና ሰሜን ኤምሬቶች የሚኖሩ ኢትዮጵያውያን ይህ ዓይነቱን የገንዘብና የቁሳቁስ ስጦታ ሲያደርጉ የመጀመሪያቸው አይደለም፡፡ ከዚህ በፊትም ተመሳሳይ ድጋፍ ሲያደርጉ የቆዩ በመሆኑ ከፍተኛ ምስጋና ይገባቸዋል፡፡ በቀጣይ ለሀገራችን እድገትና ብልጽግና ከፍ ያለ አስተዋጽኦ ለሚያደርገው ታላቁ የህዳሴ ግድብ ግንባታ መጠናቀቅ ምን ያህል የጋለ ስሜት እንዳደረባቸው የሚያሳይ ነው፡፡

ከመካከለኛው ምስራቅ ወጣ ስንል ነዋሪነታቸውን በቻይና ሻንጋይ ያደረጉ ኢትዮጵያውያን በዓሉን ባከበሩበት እለት የ25ሺ300 አሜሪካን ዶላር ቦንድ ገዝተዋል፡፡ እነዚህን ጥቂት ሀገራት ለአብነት ጠቀስን እንጂ በመላው ዓለም የሚገኘው የኢትዮጵያ ዳያስፖራ ከመጋቢት ወር 2009 ዓ.ም  እስከ ሰኔ 2009 ዓ.ም ባሉት ጊዜያት ውስጥ የግድቡን 6ኛ ዓመት ሲያከብር የተለያዩ ድጋፎች በማድረግ  ለግድቡ ያለውን ሀገራዊ ድጋፍ ገልጿል፡፡

ዳያስፖራው ከግድቡ ግንባታ መጀመር አንስቶ በህዳሴ ቦንድ ግዢና ገንዘብ በመለገስ ያደረገውና አሁንም በማድረግ ላይ ያለው አስተዋጽኦ ከፍተኛ ግምት የሚሰጠው ነው፡፡ ባለፉት ስድስት ዓመታት ውስጥ የዳያስፖራው ማህበረሰብ ከ40 ነጥብ 5 ሚሊዮን የአሜሪካን ዶላር በላይ የገንዘብ ድጋፍ ማድረጉን ከታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ግንባታ ህዝባዊ ተሳትፎ አስተባባሪ ብሄራዊ ምክር ቤት ፅ/ቤት የተገኘው መረጃ ያመለክታል፡፡

ድጋፉ በተለያዩ የዓለማችን ክፍሎች በሚኖሩ ኢትዮጵያውያን አማካኝነት ሳይቋረጥ እንደቀጠለ ነው፡፡ ነገር ግን ተጠናክሮ እንዲቀጥል የሁሉንም ጥረትና ርብርብ ይጠይቃል፡፡

ዛሬ ከ2 ሚሊዮን በላይ ኢትዮጵያውያንና ትውልደ ኢትዮጵያውያን በመላው ዓለም በተለያዩ ሀገራት እንደሚኖሩ ይገመታል፡፡ ከዚህ አንፃር የዳያስፖራው ማህበረሰብ እያደረገ ያለው ድጋፍ ምንም እንኳን የሚበረታታ ቢሆንም ከዳያስፖራው ቁጥር አንፃር ሲታይ የተገኘው ድጋፍ መጠነኛ ነው ማለት ይቻላል፡፡ በመሆኑም የዳያስፖራው ተሳትፎ ተጠናክሮ እንዲቀጥል ለማድረግ የተለያዩ ስራዎች መሰራት አለባቸው፡፡ የግድቡ ግንባታ ከ58 በመቶ በላይ ከመድረሱ አንፃር ከግድቡ የግንባታ ሂደት ጋር የሚዛመዱ ወቅታዊ መረጃዎችን ለዳያስፖራው ማህበረሰብ ማድረስ አስፈላጊ ነው፡፡

ወቅታዊ መረጃ የዳያስፖራውን የድጋፍ መንፈስ ያበረታል፡፡ ለግድቡ ግንባታ ብቻም ሳይሆን በየትኛውም የሀገሩ ልማት መስክ ላይ ተሳታፊ እንዲሆን ያደርገዋል፡፡እስካሁን ድረስ ዳያስፖራው ግድቡን የተመለከቱ ወቅታዊ መረጃዎች በተለያዩ የህትመት ውጤቶች፣ በፊልምና ፎቶግራፎች አማካኝነት እንዲደርሱት እየተደረገ ያለው ጥረት መልካም ቢሆንም ተጠናክሮ ሊቀጥል ይገባል፡፡

የታችኛው ተፋሰስ ሀገራት ዜጎች የዓባይን ስም በስጋት ያነሳሉ፡፡ ስጋቱ ከክፋት የመነጨ ነው ተብሎ በኢትዮጵያ በኩል አይታሰብም፤ ይሁንና ኢትዮጵያ በራሷና በታችኛው የተፋሰሱ ሀገራት መካከል  ፍትሀዊ የሆነ የውሀ አጠቃቀም እንዲኖር ያላት ፍላጎት ከፍተኛ ከመሆኑም ባሻገር በአባይ ውሃ አጠቃቀም ላይ የምትከተለው  መርህ የጸና ነው፡፡ ከዚህ አንጻር የተቃኘ የዲፕሎማሲ ስራ መስራት ትኩረት የሚሰጠው  ጉዳይ ነው፡፡

የዳያስፖራው ማህበረሰብ በገንዘብና ቁሳቁስ እስከዛሬ ሲያደርገው እንደቆየው ድጋፍ ሁሉ ወደፊትም ለሀገሩ የፐብሊክ ዲፕሎማሲ ሥራን አጠናክሮ መቀጠል ይገባዋል፡፡ በግድቡ ዙሪያ የሚነዙ የተዛቡ አስተያየቶችን ማስተካከል፣ ግድቡ ሀገራችን ለተያያዘችው የድህነት ቅነሳ ትግል የሚያግዝ፣ ሀገራችን ለምትፈልገው የኃይል ፍላጎት መልስ የሚሰጥ እና የግድቡ መገንባት በተፋሰሱ ሀገራት ላይ አንዳችም ጉዳት የማያስከትል፤ እንዲያውም ዓመቱን ሙሉ የተመጠነ የውሃ ፍሰት እንዲኖራቸው  የሚያደርግ መሆኑን የማስረዳት ሀገራዊ ተልዕኮ ተሰጥቶታል፡፡

በዓለም ዙሪያ የሚገኙ የኢትዮጵያ ዳያስፖራ ማህበረሰብ አባላት የህዳሴ ግድብን የግንባታ ሂደት በአካል በስፍራው ተገኝተው ቢጎበኙ የመንፈስ እርካታ እንደሚያገኙ ግልፅ ነው፡፡ በተለያዩ ጊዜያት ግድቡን የጎበኙ የዳያስፖራ አባላት በተመለከቱት በመደነቅ “ማየት ማመን ነው” በሚል መንፈስ የቦንድ ግዢና የገንዘብ ስጦታ ለማድረግ ሲረባረቡ መታየታቸው ለዚህ ጥሩ ማሳያ ነው፡፡

ዳያስፖራ ወገኖቻችን ለታላቁ ህዳሴ ግድብ ግንባታ ድጋፍ በማድረግ ረገድ የማይተካ ሚና እንዳላቸው በማመን ድጋፋቸው ሳይነጥፍ በተጋጋለ መልኩ እንዲቀጥል ሁላችንም የተጠናከረ ስራ መስራት ይጠበቅብናል፡፡

በተለይ ደግሞ በውጭ ሀገራት የሚገኙ የኢትዮጵያ ኤምባሲዎች፣ ሚሲዮኖች፣ ቆንስላ ጀነራል ጽ/ቤቶች፣ ቋሚ መልዕክተኞች፣ ንግድ ጽ/ቤቶች እና የኢትዮጵያ ህዳሴ ግ/ግ/ህ/ተ/አ/ብ/ ምክር ቤቶች አመቺ በሆኑ መንገዶች ሁሉ ስለ ግድቡ ወቅታዊ መረጃ በማቅረብ ዳያስፖራው ወደ ሀገሩ እየመጣ የግድቡን ግንባታ ሂደት እንዲጎበኝ እድሉን ሊያመቻቹለት የሚገባ መሆኑን በዚሁ አጋጣሚ ማሳሰብ ተገቢ ነው፡፡

የዳያስፖራው  ተሳትፎ በፋይናንስ ድጋፍ ላይ ብቻ የተወሰነ ሳይሆን በፖለቲካ ድጋፍ፣ በዕውቀት ሽግግር እና በፐብሊክ ዲፕሎማሲውም መስክ የሚታይ ነው፡፡ ይህ ድጋፍ ወደፊትም ግድቡ እስከሚጠናቀቅ ድረስ ተጠናክሮ እንደሚቀጥል የሚያጠራጥር አይደለም፡፡

 

ተጨማሪ መረጃ

.

 

የቦንድበአሜሪካንዶላር

     
   

በጀትአመት

ጠቅላላድምር

   
 

አህጉር

2003/04

2004/05

2005/06

2006/07

2007/08

2008/09

የ9ወር ሪፖርት

ድርሻበፐርሰንት

 

1

አፍሪካ

3,009,471.24

1,520,309.75

568,710.60

1,379,298.68

665,495.38

392,884.09

7,536,169.74

18.70%

 

2

አውሮፓ

1,834,753.02

1,053,605.15

1,265,146.78

186,460.00

700,770.52

145,189.76

5,185,925.23

12.89%

 

3

መካለኛው ምስራቅ

4,075,648.08

2,787,509.70

3,261,378.00

3,185,610.00

3,607,829.08

2,611,360.95

19,529,335.81

47.63%

 

4

አሜሪካ

3,977,017.00

2,136,720.79

714,857.52

67,690.00

82,288.48

17,738.83

6,996,312.62

17.48%

 

5

ኤዥያና ኦሺኒያ

281,807.28

145,907.77

138,489.08

276,800.00

414,235.38

71,580.65

1,328,820.16

3.27%

 

ድምር

13,178,696.62

7,644,053.16

5,948,581.98

5,095,858.68

5,470,618.84

3,238,754.28

40,576,563.56

100%

 

ጠቅላላድምር /USD/

40,576,563.56

 
 

ምንጭ፡- የታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ግንባታ ህዝባዊ ተሳትፎ አስተባባሪ ብሔራዊ ም/ቤት ጽ/ቤት

 

በጥበቡ በለጠ

ቲምቡክቱ የምትባለዋ ከተማ ማሊ ውስጥ የምትገኝ ናት። ማሊ ደግሞ ከምዕራብ አፍሪካ ሀገሮች መካከል አንዷ ነች። ቲምቡክቱ በውስጧ የያዘቻቸው እጅግ ውድ ቅርሶች የሚባሉ ፅሁፎችን ነው። እነዚህ ፅሁፎች አብዛኛዎቹ ከእስልምና ሀይማኖት ጋር የተገናኙ እና በእምነቱ ፍልስፍና እና አስተሳሰብ ላይ ተመርኩዘው የተዘጋጁ ናቸው። በዚህ የተነሳ ቲምቡክቱ እና በውስጧ የያዘቻቸው ቅርሶች በተባበሩት መንግሥታት የትምህርት፣ የሳይንስ እና የባህል ድርጅት /UNESCO/ አማካይነት የዓለም ቅርስ ሆነው ተመዝግበዋል። እነዚህ ብርቅዬ ቅርሶች በጦርነት ምክንያት እየጠፉና እየተበላሹ ይገኛሉ። ዛሬ ቲምቡክቱን በአጭሩ እንቃኛታለን።

ቲምቡክቱ በአፍሪካ ውስጥ የጥንት ስልጣኔ ታሪክ ሲነሳ ከኢትዮጵያ እና ከሌሎችም ሐገሮች ጋር አብራ ብቅ ትላለች። የቲምቡክቱ ሥልጣኔ የፅሁፍ ነው። በተለይም ደግሞ የእስልምና ሃይማኖት ላይ ተመርኩዘው በሚፃፉ አስተሳሰቦችና ፍልስፍናዎች ላይ እጅግ በርካታ ቅርሶች አሏት። ይህች ከተማ ከ13ኛው እስከ 17ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ድረስ የእስልምና ሃይማኖት የትምህርት ማዕከል ነበረች። በዚህም የተነሳ ከተለያዩ የጎረቤት ሀገሮች ለምሳሌ ከሞሪታኒያ እና ከሌሎችም ተማሪዎች ወደ ቲምቡክቱ እየመጡ ይማሩ ነበር። የቁርአን ትምህርትና የእስልምና ሃይማኖት ስርዓቶች ሁሉ እውቀት የሚገኝበት ጥንታዊ ከተማ ነች።

ጥንት ቲምቡክቱ ውስጥ የተፃፉ መፃህፍት በአንድ ወቅት ተሰባስበው በላይብረሪ ውስጥ ተቀምጠዋል። እነዚህ መፃህፍት በቁጥር 700 ሺ እንደሆኑም ተገልጿል። ይህ ቁጥር እጅግ በጣም ብዙ የሚባል ነው። እነዚህ 700 ሺ ፅሁፎች /manuscripts/ በውስጣቸው የያዟቸው በርካታ ቁም ነገሮች ገና ተመርምረው አላለቁም። ዓለም በቅርስነት የመዘገባቸውን እነዚህን ብርቅዬ ፅሁፎች በጥር ወር ላይ የተነሱት የማሊ የእስልምና ሃይማኖት አክራሪ ቡድኖች አብዛኛዎቹ ላይ ጉዳት እንዳደረሱባቸው ታውቋል። የተቃጠሉ፣ የተበላሹ፣ የተዘረፉም እንዳሉ ዘገባዎች ያስረዳሉ።

ቲምቡክቱ ትንሽዬ ከተማ ብትሆንም የእውቀት ከተማ ነች። በውስጧ 60 ቤተ-መጻህፍት አሏት። በነዚህ ቤ-መጻህፍት ውስጥ የተጨናነቁት ደግሞ እነዚህ 700 ሺ ማኒስክሪብቶች ነበሩ። የቲምቡክቱ ጎብኚዎች ዋነኛ ዓላማቸውም የጥበብና የፅሁፍ ሀገር መሆኗን ለማየት ለማንበብ የሚጓዙ ናቸው። በአፍሪካ የፅሑፍ ስልጣኔ ውስጥ እንደ ኮከብ የምታበራው ይህች ከተማ ዛሬ የጦር ሰራዊት የሚርመሰምስባት ሆናለች።

የቲምቡክቱ ፅሁፎች ከ13ኛው እስከ 17ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ውስጥ ያሉትን የታሪክ፣ የአስትሮኖሚ፣ የማቲማቲክስ /የሂሳብ ቀመር/፣ የፊሎሶፊ፣ የጂኦግራፊ እና የሌሎችንም ርዕሰ ጉዳዮች የያዙ ናቸው።

ቲምቡክቱ ማሊ ውስጥ ከሚገኙ ስምንት የአስተዳደር ክልሎች መካከል አንዷ ናት። ከኒጀር ወንዝ በ20 ኪ.ሜ ርቀት ላይ የምትገኘው ይህች ጥንታዊ ከተማ በውስጧ 54 ሺ 453 ህዝብ ይኖራል። በከተማዋ ያሉት ፅሁፎች ግን 700 ሺ ናቸው። የፅሁፍ ጥበቧ ከህዝቧ ቁጥር በእጅጉ የሚልቅ አስገራሚ ከተማ ነች። ከ12ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ጀምሮ የእስልምና ማዕከል ሀና ብቅ ያለችው ይህች ከተማ ሌሎችም የንግድ እንቅስቃሴዎች ይካሔዱባት ነበር። ለምሳሌ የባሪያ ፍንገላ፣ የዝሆን ጥርስ፣ ወርቅ እንዲሁም የጨው ንግድ በሰፊው ይሰራበት የነበረች የምዕራብ አፍሪካ ባለታሪክ ነች።

ቲምቡክቱን የፈረንሳይ ቅኝ ገዢዎች እ.ኤ.አ በ1893 ዓ.ም በቅኝ ግዛት ማስተዳደር እስከጀመሩበት ወቅት ድረስ በርካታ ገዢዎችን እና ስርወ መንግስቶችን አስተናግዳለች። ከነዚህ ውስጥ በ15ኛው መቶ ክፍለ ዘመን የቱአርግ /Tuareg/ ነገዶች ይዘዋት ቆይታለች። ከዚያም 1468 ዓ.ም የሶንግሀኢ መንግስተ- ግዛት /Songhai Empire/ ተመስርቶባት ሲያስተዳድራት ነበር። በ1591 ደግሞ የሶንግሀኢ መንግስተ-ግዛት ወድቆ ሳዲ /saadi/ የሚባል ስርወ መንግስት ተመሰረተ። ሌሎችም አስተዳደሮች ሲፈራረቁባት ቆይታለች። ነገር ግን የእስልምና ሃይማኖት የእውቀት ማዕከልነቷን እንደጠበቀችና እንዳስፋፋች ለዘመናት ኖራለች።

በቅርቡ ማሊ ውስጥ የተነሱት የእስልምና አክራሪ ተዋጊዎች ቲምቡክቱን በእጅጉ አጠቋት። በውስጧ ያሉትን እነዚህን ብርቅዬ ሰነዶች ጉዳት አደረሱባቸው። ምክንያታቸው ደግሞ እነርሱ ከሚያራምዱት የአክራሪነት መንፈስ ጋር አብረው የሚጓዙ ሰነዶች አይደሉም። ፅሁፎቹ የጥናትና የእውቀት ውቴቶች ናቸው። አክራሪዎቹ ደግሞ የጦርነት ውጤቶች ናቸው። ስለዚህ ሁለቱ የማይታረቁ ባላንጣዎች ሆነው የቲምቡክቱ ቅርሶች ለጉዳት ተጋልጠዋል።

አክራሪዎቹ ቅርሶች አሉበት ተብሎ የሚታወቀውን የአህመድ ባባን ኢንስቲቲዩትም አቃጥለዋል። ይህ የአህመድ ባባ ኢንስቲቲዩት የተሰራው በደቡብ አፍሪካ የገንዘብ ድጋፍ ነበር። በውስጡም 30ሺ ጥናታዊ ፅሁፎች /manuscripts/ ይገኙ ነበር። የBBC ዜና ዘጋቢ ከስፍራው እንደጠቆመችው ከሆነ ደግሞ ከ28 ሺ በላይ ጥናታዊ ፅሁፎች አክራሪዎቹ ከማቃጠላቸው በፊት ካሉበት ቦታ ወጥተው ሌላ ሚስጢራዊ ስፍራ ተቀምጠዋል እያለች ነው። ግን የተወሰኑት ደግሞ መውደማቸው እየተነገረ ነው።

የአህመድ ባባ ኢንስትቲዩት እንዲቋቋም የገንዘብ እና የማቴሪያል ድጋፍ ያደረገችው ደቡብ አፍሪካ ናት። በተለይም የቀድሞው የሀገሪቱ ፕሬዚዳንት ታምቦ ኢምቤኪ ያደረጉት ውለታ በሰፊው ተዘግቦም ይገኛል።

በቲምቡክቱ ውስጥ የሚገኙት እነዚህ ጥንታዊ ፅሁፎች ዋጋቸው በገንዘብ አይለካም። በእንግሊዝኛው /priceless Heritages/ በመባል የሚጠሩ  ናቸው። ምክንያቱም የተዘጋጁበት ዘዴ እና በውስጣቸው የያዙት ቁም ነገር እጅግ ውድ አድርጓቸዋል። ለምሳሌ ጥራዛቸው በወርቅ የተለበጡ ጽሑፎች አሉ። የዓለምን የሥነ-ፈለክ /አስትሮኖሚ/ ሁኔታ በልዩ ልዩ ቻርቶችና ስዕሎች የሚያሳዩ ፅሁፎች አሉ። እድሜያቸውም ወደ 800 ዓመታት ይጠጋል። ከዚህ ሌላ የሒሳብ ቁመሮችን (ፎርሙላዎችን) የያዙ ጥንታዊ ፅሁፎች አያሌ ናቸው። የህክምና ሳይንስን በጥንታዊ ሰዎች እሳቤ እንዴት እንደነበር የሚያስረዱ ፅሁፎች፣ ሃይማኖታዊ መረጃዎች፣ የህግና የደንብ ፅሀፎች፣ መንግስታዊ አስተዳደሮች፣ የቋንቋ ስዋስው /Grammar/፣ እና ጂኦግራፊን የያዙ ናቸው።

የቲምቡክቱ ፅሁፎች በአረብኛ ፊደላት የተጻፉ ናቸው። የተፃፉበት ቋንቋ ግን በአረብና እና በሌሎችም የአፍሪካ ልሳናት ነው። እነዚህ ፅሁፎች በዚያው በማሊ ውስጥ የተዘጋጁ እና ከሌሎችም ሀገሮች በልዩ ልዩ ምክንያት እየተሰበሰቡ የተከማቹ ናቸው።

ዛሬ በስሙ ቤተ-መፃህፍት የተከፈተለት አህመድ ባባ በቲምቡክቱ ጥናታዊ ፅሁፎች ላይ ዝነኛ ሰው ሆኖ ይጠራል። ምክንያቱም ይህ ሰው በ16ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ላይ የታወቀ የቲምቡክቱ ከተማ የእስልምና ሃይማኖት ሊቅ ነበር። ይህ ሰው ለብቻው ከ1600 ጥንታዊ ፅሁፎችን ያዘጋጀና ያሰባሰበ የፅሁፍ ሊቅ ነበር። ቤተ-መፃህፍትም ያቋቋመ ሰው ነው። ዛሬ በስሙ የደቡብ አፍሪካ መንግስት /Ahmed Baba Institute/ የሚል ተቋም ቲምቡክቱ ውስጥ ከፍቶለታል። አህመድ ባባ የአፍሪካ አህጉር የፅሁፍ ጥበብ መፍለቂያ እንደነበረች የሚመሰክር ባለውለታ ሆኖ ስሙ ይጠራል።

ማሊ የጥበብና የፅሑፍ የታሪክ ሀገር ነች። የቀድሞው የሀገሪቱ ፕሬዝዳንት የነበሩት አልፋ ኦማር ኮናሬ ራሳቸው በቲምቡክቱ ታሪክ እየተመሰጡ ያደጉ ናቸው። እስከ ፕሮፌሰርነት እስከሚደርሱ ያጠኑ የነበሩት ታሪክን፣ ጂኦግራፊንና እንዲሁም የአርኪዮሎጂ ትምህርቶችን ነበር። የቲምቡክቱ የጥበብ ምድርነት ፕሮፌሰር አልፋ ኦማር ኮናሬን አስተምሮ እስከ ፕሬዚዳንትነት አድርሷቸዋል።

ቲምቡክቱ የአፍሪካን የፅሁፍ ስልጣኔ ጮክ ብላ የምትናገር የጥበብ ምድር እንደሆነች በተለያዩ ጊዜያት ሲገለፅ ኖሯል። የቲምቡክቱ አህመድ ባባ ኢንስቲቲዩት ፕሬዚዳንት የሆኑት መሐመድ ዞብር እንደሚናገሩት፣ አውሮፓውያን ተስፋፊዎች ወደ አፍሪካ የመጣነው አህጉሪቱን ለማሰልጠን ነው ይላሉ። ነገር ግን  ቲምቡክቱ የአፍሪካን የቀድሞ የስልጣኔ ብርሃንን የምታሳይ እንደሆነች ተናግረዋል።

Colonizers had always argued that they were here to civilize Africa.

But there were many points of light clearly Africa was not living in obscurity

 

 

 

ሙስሊሟ ኢትዮጵያ

 

ኢትዮጵያ ውስጥ አያሌ ሐይማኖቶች ቢኖሩም በዋናነት ግን ክርስትና እና እስልምና ይጠቀሳሉ። ሁለቱም ሃይማኖቶች በብዙ ሚሊዮን የሚቆጠር ተከታዮች አሏቸው። ሁለቱም ሃይማኖቶች መሠረታቸውን ከውጭ ሀገር ቢሆንም ወደ ኢትዮጵያ ሲገቡ ግን የራሳቸውን ማንነት እና መገለጫ ይዘው ነው።

የራሳቸው መገለጫን ይዘው ነው የገቡት ሲባል ኢትዮጵያዊ ሃይማኖቶች ናቸው ለማለት ፈልጌ ነው። ሁለቱም ሃይማኖቶች በጦርነት ወይም በግዴታ (በተፅዕኖ) ወደ ኢትዮጵያ ገብተው የተስፋፉ አይደሉም። እንደውም ኢትዮጵያዊያኖች ፈቅደውና ደስ ብሏቸው ወደ ሀገራቸው ይዘዋቸው ገብተዋል በማለት የተለያዩ ደራሲያን ፅፈዋል።

ለምሳሌ የክርስትናውን ሃይማኖት ታሪክ ስናነብ መነሻችን መጽሐፍ ቅዱስ ነው። በመፅሐፍ ቅዱስ ውስጥ በሐዋርያት ስራ ውስጥ የተጠቀሰ አንድ ኢትዮጵያዊ አለ። ይህም ኢትዮጵያዊው ጃንደረባ ነው። ኢትዮጵያዊው ጃንደረባ ክርስቶስ በተጠመቀ ጊዜ ወደ እየሩሳሌም ሔዶ ተጠምቆ ወደ ሀገሩ ኢትዮጵያ ተመልሶ የክርስትናን ሃይማኖት አስፋፍቷል። ጃንደረባው በወቅቱ የኢትዮጵያ የገንዘቧ አዛዥ ነው ይባላል። ይህ ማለት በአሁን አጠራር የፋይናንስ እና ኢኮኖሚ ሚኒስትር እንደማለት ነው። ስለዚህ ካለማንም ተፅዕኖ ኢትዮጵያዊው ጃንደረባ ሃይማኖቱን ወደ ሀገሩ ይዞ ገብቶ አስፋፍቷል ማለት ይቻላል።

ከዚህ በተጨማሪ አንድ ኢትዮጵያዊ ንጉስንም ማንሳት ይቻላል። አፄ ባዜን ይባላል። ይህ ንጉስ ከአክሱም ዘመን ነገስታት አንዱ ነበር። እየሱስ ክርስቶስ በተወለደ ጊዜ ባዜን ኢትዮጵያ ውስጥ ገናና መሪ ነበር። ታዲያ የእየሱስን መወለድ ሲሰማ በጣም ደስ ብሎት ሠራዊቱን አሰልፎ ወደ እየሩሳሌም እንደሄደ ታሪኩ ያወሳል። እዚያም እንደደረሰ የዓለም ጌታ ተወልዷል ደስ ብሎኛል ብሎ የወርቅ ስጦታዎችን አበርክቶ ወደ ሀገሩ ኢትዮጵያ ተመልሶ ለስምንት ዓመታት ነግሷል። በዚህም ጊዜ ክርስትናን ለሀገሩ ህዝብ አስተዋውቋል፣ አስተምሯል የሚሉ ፀሐፊዎች አሉ።

በአጠቃላይ ሲታይ ክርስትና ወደ ኢትዮጵያ የመጣው እንደ ሌሎቹ ሀገሮች በጦርነት እና በቅኝ አገዛዝ ተፅዕኖ አይደለም። ኢትዮጵያዊያኖች ራሳቸው ወደውና ፈቅደው ተቀብለው ከዚያም በራሳቸው ባህልና አስተሳሰብ አስፋፍተውታል።

በእስልምናውም ሃይማኖት ብንመጣ ከዚህ የተለየ ነገር አናገኝም። እንደውም የእስልምናው ደግሞ ብዙ አስገራሚ ነገሮች አሉት። ሃይማኖቱ በብዙ መልኩ የኢትዮጵያዊያኖች ሆኖ እናገኘዋለን። ታሪኩ እንዲህ ነው።

በእስልምና ሃይማኖት ውስጥ ታላቁ ነብይ መሐመድ ይጠቀሳሉ። እርሳቸውም በተወለዱ ጊዜ ገና በህፃንነታቸው እናታቸው እንዳረፉባቸው ይገለፃል። በዚህ ሁኔታ ውስጥ ሞግዚቶች ይቀጠሩላቸዋል። ከተቀጠሩት ሞግዚቶች መካከል ደግሞ ኢትዮጵያዊቷ እሙአሚን አል ሐበሻ ይጠቀሳሉ። እሙአሚን አልሐበሻ በነብዩ መሐመድ ህይወት ውስጥ ትልቅ ታሪክ አላቸው። እሙአሚን ነብዩ መሐመድን እንደ እናት ሆነው ጡት እያጠቡ እንዳሳደጓቸው ታሪክ ያወሳል። በዚህም ምክንያት ነብዩ መሐመድ ስለ ኢትዮጵያ ማንነት እና ታሪክ እንደራሳቸው ሀገር አውቀው ነው ያደጉት እየተባለ በልዩ ልዩ መፃህፍት ውስጥ ተጠቅሷል።

አንዳንድ መፃሕፍት እንደሚያወሱት ከሆነ ነብዩ መሐመድ በሰባተኛው መቶ ክፍለ ዘመን የእስልምናን ሃይማኖት ለማስፋፋት በተነሱ ጊዜ አብረዋቸው የተሰለፉት ኢትዮጵያዊያን እንደሆኑም ይገልፃሉ። እንደ እናት ሆነው ያሳደጓቸውን እሙአሚን አል ሀበሻን ተከትለው የሄዱ ኢትዮጵያዊያን ስለነበሩ በነብዩ መሐመድ እንቅስቃሴ ወቅት እንደ ጠባቂ እና አማኝ ሆነው እስልምና ሃይማኖት ኢትዮጵያዊያን አስፋፍተውታል ተብሎ ተፅፏል።

በዚህ ምክንያት ነው ነብዩ መሐመድ ቤተሰቦቻቸው ለአደጋ ሲጋለጡባቸው “ወደ ኢትዮጵያ ሒዱ። እዚያ በሰላም ትኖራላችሁ። መልካም ንጉስ አለ” ብለው ቤተሰቦቻቸውን ወደ ኢትዮጵያ የላኩት። ነብዩ መሐመድ እንዲህ ያሉበት ምክንያት ቀደም ሲል በኢትዮጵያዊቷ እሙአሚን አልሐበሻ አማካይነት በማደጋቸው ኢትዮጵያን ጠንቅቀው ያውቋታል ማለት ነው።

ወደ ኢትዮጵያ ሂዱ ከተባሉት የነብዩ መሐመድ ቤተሰቦች መካከል ሴት ልጃቸው ሩቅያ፣ ባለቤቷ ዑስማን ኢብን አፉን፣ የአጐታቸው ልጅ ጃፋር አቡጠሊን፣ የአክስታቸው ልጅ ዘበይር አቡኑልአዋምና ነብዩን እንደ እናት ጡት አጥብተው ያሳደጓቸው እሙአሚን አል ሐበሻ ይገኙበታል። እነዚህ ሰዎች አክሱም አካባቢ ነጃሺ ተብሎ በሚታወቀው ጥንታዊ መስኪድ ውስጥ አርፈው በሰላም ኖረዋል።

ከሁሉም በላይ የሚበልጠው ደግሞ የቢላል ታሪክ ነው። ቢላል ቤተሰቦቹ ከኢትዮጵያ የሄዱ ናቸው። ኢትዮጵያዊ ነው ማለት ነው። አንድ ቀን ነብዩ መሐመድ ቢላል በመረዋ ድምፁ ሲዘይር ይሰሙታል። እናም አስጠርተውት ከእርሳቸው ጋር ይሆናል። በኋላም በእስልምና ሃይማኖት ውስጥ ለመጀመሪያ ጊዜ ሕዝብን ለፀሎት የጠራው ቢላል ነው። ትልቅ ጉብታ ላይ ወጥቶ “አላህ ዋክበር” በማለት የእስልምናን ነፃነት ያወጀ፣ ሙስሊሞችን በሙሉ በፀሎት የሰበሰበው ኢትዮጵያዊው ቢላል ነው።

እነዚህን ታሪኰች ስናይ ኢትዮጵያዊያን ምን ያህል ከነብዩ መሐመድ ጋር የነበራቸውን የጠበቀ ግንኙነት እና የእስልምናን ሃይማኖት ለማስፋፋት ያደረጉትን ተጋድሎ ያሳያል። እንደሚባለው ከሆነ ቢላል እስልምናን በመቀበል በዓለም ላይ ሦስተኛው ወይም አራተኛው ሰው ነው እየተባለም ይነገራል።

በአጠቃላይ  ሲታይ የእስልምናን ሃይማኖት በማስፋፋትም ሆነ በመቀበል የኢትዮጵያዊያን ተሳትፎ እጅግ በጣም ትልቅ ነው። ነገር ግን ይህ ጉዳይ ብዙ እውቅና ያልተሰጠው እና ጥቅም ላይ ያልዋለ ነው። ለምሳሌ ከእነዚሁ ታሪኮች ተያይዞ ትግራይ ውስጥ ያለው አልነጃሺ መስኪድ እስልምና ሃይማኖት ገና በዓለም ላይ ሲቆረቆር አብሮ የሚጠቀስ ነው። ስለዚህ ቦታው እንደ መካ መዲና ባይሆንም፤ በእስልምና ሃይማኖት ውስጥ ግን ቅዱስ ስፍራ ተብሎ የሚጠቀስ ነው። የዚህ ምክንያቱ ደግሞ የነብዩ ልጆችና ቤተሰቦች ያረፉበት ከመሆኑም በላይ እስልምና እንዲኖር እንዲበለፅግ፣ ክፉ እንዳይነካው መሸሸጊያና ማቆያ ሆኖ ያገለገለ በመሆኑ ነው።

የነብዩ መሐመድ እና የኢትዮጵያ ግንኙነት ብዙ የሚባልበትም ነው። ለምሳሌ ነብዩ በተለያየ ጊዜ ለኢትዮጵያው ንጉስ ደብዳቤዎችን መላካቸው ይነገራል። ከዚህ በተጨማሪም አያሌ ስጦታዎችን እና እጅ መንሻዎችንም ለግሰዋል። ዶ/ር ሀሰን ሰኢድ ባቀረቡት አንድ ጥናት ላይ እነዚህን የተላኩትን ስጦታዎች ይዘረዝሯቸዋል። እነዚህም ጥቁር ሙሉ ልብስ፣ የወርቅ ቀለበት፣ የአበሻ ፈርጥ ያለበት ሦስት እንካሴዎች፣ ሽቶ፣ የአበሻ በቅሎዎች እና ሌሎችም ይገኛሉ። እነዚህን ቅርሶች በደንብ መመርመርና ማጥናት ይጠበቅብናል።

በኢትዮጵያ ውስጥ ያለው የእስልምና ሃይማኖት መንፈሳዊም ሆኑ ቁሳዊ ቅርሶች ተገቢውን ትኩረት ባለማግኘታቸው ሀገሪቱም ሆነች ምዕመኑ ማግኘት የሚገባቸውን ጥቅም ሳያገኙ ዘመናት እየከነፉ ነው።

ለምሳሌ በልዩ ልዩ አካባቢዎች የተመሠረቱ የእስልምና ተቋማት በራሳቸው ታሪካዊ ናቸው። ከብሔረሰቦቻችን መካከል የአርጐባውን፣ የሐረሪውን፣ የቤኒሻንጉሉን፣ የአፋሩን፣ የሱማሌውን እና የኦሮሞውን እስልምና እና እሱን ተከትሎ ያለውን ባህላዊ አተገባበር ማጥናቱና እንደ ቅርስ ማስፋፋቱ ትልቅ ፋይዳ አለው።

ወደ ሐረርና አካባቢዋ ስንሄድ የሐረሪዎችን እና የሐረር ኦሮሞዎችን የጋራ የሆነ እስላማዊ ቅርስ እናገኛለን። የአያሌ መስኪዶች ደብር የሆነችው ሐረር እስልምናን ከተቀበለች ከአንድ ሺ ዓመታት በላይ አስቆጥራለች። ሼህ አባድር እና ተከታዮቻቸው የሐረርን ምድር ከረገጡባት ጊዜ አንስቶ እስከ አሁን ባለው ጊዜ አያሌ ሃይማኖታዊና ባህላዊ ቅርሶች ተፈጥረዋል። ለምሳሌ ‘አሹራ’ ተብሎ የሚታወቀው እስላማዊ በዓል በሐረር ውስጥ በተለየ መልኩ ይከበራል። ይህም ጅቦችን ገንፎ በማብላትና ከጅቦች ጋር ሠላማዊ ኑሮ ከመመስረት ጋር የተገናኘ ልዩ የአካባቢር ስርዓት አለው። ይሄ ኢትዮጵያዊ የሆነ የሙስሊሞች ባህላዊ ቅርስ ነው።

ወደ ወሎ ስንጓዝ ደግሞ መንዙማው ልብን ውክክ እያደረገ በሚንቆረቆረው የወለዬዎች ድምፅና ምርቃት ታጅቦ ይቀርባል። በሙዚቃው ዓለም ይሄ ሌላኛው መንፈሣዊ ስልት ነው። የወለዬዎች የሆነው ይህ ሙዚቃዊ ስልት ብዙ ሊባልለት የሚችል ነው። ዓለም አቀፋዊቷ ድምፃዊት እጅጋየሁ ሽባባው /ጂጂ/ ይህንን የመንዙማ የሙዚቃ ስልት ወስዳ በአሁኑ ጊዜ ልዩ ልዩ ዘፈኖቿን ሠርታበታለች።

ከመንዙማው ባልተናነሰ የድሬ ሼህ ሁሴን ታሪክም አንዱ አካል ነው። ወደ ድሬ ሼህ ሁሴን ስንጓዝ ግጥምና ዜማ አውራጆች ከልዩ ልዩ ቦታዎች እየመጡ ፈጣሪያቸውን የሚያመሰግኑበት እና ዓመታዊ ክብረ በዓል የሚያከብሩበት ስርዓት በእስልምና ሃይማኖታችን ውስጥ የሚገኝ ቅርስ ነው።

ወደ ባሌ ስንጓዝም የሶፍ ዑመር ዋሻ አካባቢ የሚደረጉ ባህላዊ ድርጊቶች እና ክብረበዓሎች ሌላኛው ገፅታችን ናቸው። በዚህ ቦታ ላይም ሶፍ ዑመር የተባሉት የእስልምና ሃይማኖት ተከታይ እና ቅዱስ የሚባሉ ሊቅ በስፍራው ይኖሩ ነበር። የእኚህን ሰው ገድል ለማድነቅ እና ፈጣሪያቸውን ለማመስገን በየዓመቱ አያሌ የሙስሊም ሃይማኖት ተከታዮች ወደ ስፍራው በማምራት ይገናኛሉ። በጋራ ይፀልያሉ።

ከነዚህ ሌላም በርካታ እስላማዊ ቅርሶች በሐገራችን ውስጥ አሉ። ሁሉንም መጠቃቀስ ባንችልም እነዚህ ይበቁናል። ግን ሳይጠቀስ የማያልፈው ደግሞ በልዩ ልዩ አካባቢዎች የሚገኙት ኢትዮጵያዊያን ሙስሊሞች ባህላዊ አለባበሳቸውም ቅርስ ነውና መጠናት እንዳለበት ዶ/ር ሐሰን ሰኢድ ይመክራሉ።

በ2004 ዓ.ም በቅርስ ጥናት ጥበቃ ባለስልጣን አማካይነት በታተመው ቅርስ በተሰኘው መጽሔት ላይ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የውጭ ቋንቋዎችና ሥነ-ጽሑፍ ክፍል የዓረብኛ ንዑስ ክፍል ኃላፊ የሆኑት አቶ መሐመድ ሰዒድ አብደላ “ጥበቃ ሊደረግላቸው የሚገቡ የኢትዮጵያ እስላማዊ የሥነ-ጽሑፍ ቅርሶች” በሚል ርዕስ አንድ ጥናት አቅርበው ነበር። በዚህም ጥናታቸው ጥበቃ ሊደረግላቸው የሚገቡትን የእስልምና ሃይማኖት መፃህፍት ጠቅሰዋል።

ከነዚህ መፃህፍት መካከልም ከዛሬ 700 ዓመታት በፊት የተፃፈውን፣ ሺሃቡዲን ዓብዱ አልቃድር (ዓረብ ፈቂህ) የአሕመድ ግራኝ መዋዕለ ዜና ፀሐፊው “ፋቱህ ዓል ሐበሻ” በሚል ርዕስ በ16ኛው መቶ ክፍለ ዘመን የፃፈው፣ ዳውድ አቡ በከር እ.ኤ.አ. በ1818 አካባቢ የፃፏቸው በርካታ እስላማዊ መፃህፍት፣ ቡሽራ መሐመድ የተባሉ ሊቅ በ1863 እ.ኤ.አ የፃፏቸውን ኢትዮጵያዊ መፃህፍቶች፣ በ1881 እ.ኤ.አ መሐመድ ጀማል አደን አልዓሊ (አባ ወልዬ) በድርሰት ስራዎቻችው አያሌ ነገሮችን መፃፋቸው ተገልጿል። ሑሴን ሐቢብ (ባሆች) እ.ኤ.አ በ1916 ዓ.ም ከሃይማኖት አባትነታቸው በላይ በርካታ መፃህፍትን አዘጋጅተዋል።

ሐጂ ጃዕፈር በዓረብኛና በአማርኛ ቋንቋ እ.ኤ.አ 1936 አካባቢ መፃፋቸው እና ሸምሰዲን መሐመድ እ.ኤ.አ 1924፣ ሰኢድ ኢብራሂም ያሲን (ጫሎች) በ1940ዎቹ የፃፏቸውና ሌሎችም ተጠቅሰዋል።

በአጠቃላይ ሙስሊሙ ኅብረተሰብም ሆነ መንግስት እንዲሁም የቅርስ ወዳጆች የሆኑ ኢትዮጵያዊያን ሁሉ በእነዚህ ከላይ በተጠቀሱት ርዕሰ ጉዳዮች ላይ ሰፊ የማስተዋወቅና የመጠበቅ ተግባር ይጠበቅባቸዋል።

                                                            መልካም የረመዳን ጾም - ረመዳን ከሪም

 

በዓታዓ

 

የቅሪተ አካል ተመራማሪዎች ሰሞኑን እንግዳና አሮጌ የሆነ የራስ ቅል ቅሪተ አካል አግኝተዋል። ተመራማሪዎቹ እንደሚሉት ይህ እጅግ ጎምቱ የሆነ ቅሪተ አካል በቀጣይ በሚደረጉ ምርምሮች የሰው ልጅ የራስ ቅል መሆኑ ከተረጋገጠ የሰውን ልጅ እድሜ  በአንድ መቶ ሺ ዓመታት ያራዝመዋል። እስከዛሬ ያሉ ግኝቶች እንደሚጠቁሙት ኢትዮጵያዊትዋ ሉሲና ከስዋ በሁዋላ ተገኙ የተባሉ ቅሪተ አካሎች ቅድመ አያት የሆነው አፅም   የተገኘው ሞሮኮ ውስጥ ነው።


የሰውን ልጅ እድሜ በ 300,000 እስከ 350,000 ዓመታት ያራዝማል የተባለው ይኸው አዲስ ቅሪተ አካል ከሰው ልጅ የራስ ቅል ጋር ተመሳሳይነት እንዳለው የማክስ ፕላንክ ተቋም አንትሮፖሎጂስቱ ዣን ዣክ ሃብሊን ገልጠዋል። እንደ ሃብሊን መላምት በሞሮኮ ጄቤል ኢርሃውድ የምርምር ጣቢያ ሰሞኑን ተቆፍሮ የወጣውን አዲሱን  ግኝት  ተአማኒ የሚያደርገው የራስ ቅሉ ከዚህ ቀደም ከተገኙ አሮጌ ቅሪት አካሎች በተለየ ሁኔታ በዚህ ዘመን እንዳለነው ሰዎች የራስ ቅል አነስ ያለና ክብ ነው ብለዋል።


ሉሲን ጨምሮ ሌሎቹ ጎምቱ የራስ ቅሎች ረዥምና ጠፍጣፋ ናቸው የሚሉት ተመራማሪው ይህ የራስ ቅል የሰው መሆኑ በቀጣይ ምርምሮች ከተረጋገጠ በአንትሮፖሎጂው ዘርፍ አዲስና በሰው ልጅ አመጣጥ ጥናት ደግሞ ፋና ወጊ ግኝት እንደሚሆን ተናግረዋል።

Page 7 of 172

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us