You are here:መነሻ ገፅ»arts»news admin - Sendek NewsPaper
news admin

news admin

 

በይርጋ አበበ

ወጣት ዳንኤል የማነ እና አማኤል ኪዳነ ላለፉት ሁለት ዓመታት የመኪና አደጋን እና የኤች አይ ቪ ኤድስ ስርጭትን በተመለከተ በእግራቸው እየተጓዙ የአገራቸውን ህዝብ ሲያስተምሩ ቆይተዋል። ሁለቱ ወጣቶች በራሳቸው ተነሳሽነትና ያለማንም ደጋፊ ወገናቸውን ከአደጋ ለመታግ ሲያስተምሩ ቆይተዋል። በቅርቡ በአዲስ አበባ ራስ ሆቴል አዳራሽ ‹‹የኛ ድንበር ተሻጋሪ ደረጃ 2 ለ የደረቅ ጭነት ማመላለሻ ባለንብረቶች ማህበር›› ለረጅም ዓመት አሸከርክረው ምንም ጉዳት ያላደረሱ አሽከርካሪዎችን የመሸለምና እውቅና የመስጠት ፕሮግራም አዘጋጅቶ ነበር። በዚያ ፕሮግራም ላይ ተገኝተው ሃሳባቸውን እና ልምዳቸውን ለታዳሚዎች ያካፈሉት ሁለቱ ወጣቶች እስካሁን ያለፉበትን እና ወደፊት የሚሄዱበትን የህይወት ጎዳና ለሰንደቅ ጋዜጣ እንዲህ ሲሉ ነግረውታል።

 

 

የእቅዱ ጅማሮ

በኢትዮጵያ ያለው የተሸከርካሪ ቁጥር ከሌሎች አገሮች ጋር ሲወዳደር በጣም አነስተኛ የሚባል ቢሆንም እያደረሰ ያለው ጉዳት ግን ከዓለም የመሪነቱን ደረጃ ይዟል። በያመቱ በሺህ የሚቆጠሩ ኢትጵያዊያንን በወጡበት የሚያስቀረው ይኸው የመኪና አደጋ በንብረት ውድመት በኩል የሚያደርሰው ጉዳት ደግሞ እንደ መንገዶች ባለስልጣን መረጃ ከሆነ በቢሊዮን ብር የሚገመት ነው።

ኤችአይቪ ኤድስን በተመለከተ በቅርቡ የወጣ አገር አቀፍ መረጃ እንደሚያመለክተው ደግሞ በያመቱ ከ24 ሺህ በላይ ሰዎች በቫይረሱ ይያዛሉ። ከዚህ ቁጥር ውስጥ አብላጫውን የሚይዘው በወጣቶች በተለይም በሁለተኛ እና አንደኛ ደረጃ ተማሪዎች ላይ መሆኑ ችግሩን የከፋ ያደርገዋል።

የመኪና አደጋ እያደረሰ ያለውን ጉዳት አስመልክቶ በፓርላማ ጥያቄ የቀረበላቸው አቶ ኃይለማሪያም በአንድ ወቅት በሰጡት ምላሽ ‹‹የመኪና አደጋ ላይ እንደ ኤችአይቪ ኤድስ አገር አቀፍ ዘመቻ ሊከፈትበት ይገባል›› ሲሉ መናገራቸው የቅርብ ሩቅ ትዝታችን ነው። በኢትዮጵያ ሺዎችን ለሞት እና የድሃ አገር በጀት ላይ ቢሊዮንን ለውድመት የሚዳርገው የመኪና አደጋ ካደረሳቸው የህይወት ጉዳቶች አንዱ በወጣት አማኑኤል ኪዳኔ ወላጆች ላይ ያደረሰው የሞት አደጋ ነው። ልጃቸውን ለማስመረቅ ከቤታቸው የወጡት የአማኑኤል ወላጆች የተሳፈሩበት መኪና በሀሰተኛ መንጃ ፈቃድ ያሽከረክር የነበረ ሾፌር ነበር የምትሽከረከረው። ሾፌሩ አምስት ሰዎችን እንደያዘ መኪናዋ ገደል ስትገባ የተመራቂው ወላጆችም ህይወታቸው ሊያልፍ ቻለ። የወጣት ዳንኤል ወላጆች ደግሞ በኤችአይቪ ነበር የሞቱት።

እነዚህ ሁለት ወጣቶችም ይህን የበጎ ፈቃድ አገልግሎት በራሳቸው ወጪ እና ጉልበት የሚሰሩት ከዚህ በኋላ መሆኑን ወጣት ዳንኤል የማነ ለሰንደቅ ጋዜጣ በሰጠው አስተያየት አስታወቋል። የጉዟቸውን መጀመሪያም አክሱም ከተማ አድርገው ከ200 በላይ ከተሞችን በእግራቸው በመዞር ‹‹በትምህርት ቤቶች፣ በቤተ አምልኮዎች፣ በዩኒቨርስቲዎችና ኮሌጆች፣ በእስር ቤቶች እንዲሁም በመንግስት ተቋማት›› ወስጥ እየተዘዋወሩ ስለ መኪና አደጋ እና ኤችአይቪ ኤድስ ያስተምራሉ።

በተለይ የመኪና አደጋ እንዲደርስ አንዱ ምክንያት የአሽከርካሪዎች የብቃት ማነስ መሆኑን የሚገልጸው ወጣት ዳንኤል ‹‹በከፍተኛ ትምህርት ተቋማት ውስጥ የሁለተኛ እና ሶስተኛ ደረጃ መንጃ ፈቃድ ስልጠናዎች ቢሰጡ፤ በአንድ ጊዜ አራተኛ እና አምሰተኛ መንጃ ፈቃድ መሰጠቱ ቀርቶ በሂደት እንዲሰጥ ቢደረግ እና የመንጃ ፈቃድ አሰጣጡ ላይም በጥናት እንዲመሰረትና የአገሪቱ ህግ አውጭ ክፍልም ትኩረት እንዲሰጠው›› የሚሉ ጥናታዊ ጸሁፎችን ያቀርባሉ ያስተምራሉ። በዚህ ስራቸው ድካምና ወጭ ቢበዛባቸውም ‹‹ህዝብን ማዳን ቅድሚያ አድርገን ስለተነሳን ድካሙ አይሰማንም፤ አገሬ ምን አደረገችልኝ ሳይሆን ለአገሬ ምን አደርኩላት ብለን ሁላችንም ልንሰራ ይገባል›› የሚል አቋም አላቸው።

ወጣቶቹ ትምህርት የሚሰጡት በአሽከርካሪዎች ላይ ብቻ ሳይሆን በህብተሰብ ግንዛቤ ላይም መሆኑን ይናገራሉ። በትራፊክ አጠባበቅ በኩል ከትግራይ ኮረም፣ ከአማራ ጎጃም እና ከኦሮሚያ ክልል ደግሞ አምቦ ህብረተሰቡ ቀድሞ ግንዛቤ ያለው መሆኑን ታዝበናል የሚሉት ወጣቶቹ፤ ‹‹ልናስተምር ገብተን ተምረን ወጣን›› ብለዋል። የእነዚህ አካባቢዎች ተሞክሮ ወደ ሌሎች አካባቢዎች ቢተላለፍ የጉዳቱን መጠን ይቀንሰዋል ብለው እንደሚያምኑ ገልጸዋል።

በኤችአይቪ/ኤድስ ላይም ቢሆን በተለይ በሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤቶችና በከፍተኛ የትምህርት ተቋማት ላይ ያለው ተስፋፊነት የከፋ መሆኑን እንደታዘቡ ገልጸዋል። ይህን በተመለከተም መንግስት የቤት ስራውን እንዲሰራ እያሳሰቡ መሆኑን ተናግረዋል።

 

 

የገቢ ምንጭ

ወጣቶቹ ከአክሱም ተነስተው ከ200 በላይ ከተሞችን ሲያዳርሱ ሁለት ዓመታትን አስቆጥረዋል። አብዛኛውን ጉዞ በእግራቸው የሚያካሂዱ ሲሆን ከአንድ ወረዳ ወይም ከተማ ቢያንስ ለአስር ቀናት ያድራሉ። ከትግራይ ክልል ተነስተው ደቡብ ኢትዮጵያ ድረስ የተጓዙት እነዚህ ወጣቶች በጉዟቸው የሚያስፈልጋቸውን ወጪ እንዴት ይሸፍኑ እንደሆነ ላቀረብንላቸው ጥያቄ በሰጡት ምላሽ ‹‹በራሳችን ስሜት እና ወጪ ነበር ስራውን የጀመርነው ነገር ግን በምንሄድባቸው አካባቢዎች ትምህርታችንን የሚሰሙ ወገኖቻችን በራሳቸው ተነሳሽነት ድጋፍ ያደርጉልናል›› ሲሉ ተናግረዋል።

ነገር ግን በመንግስትም ሆነ በተቋማት በኩል የሚደረግላቸው ወጥ የሆነ ድጋፍ አለመኖሩን የገለጹት ወጣቶቹ፤ ‹‹አንዳንድ የመንግስ ተቋማት ትብብር ሊደረግልን እንደሚገባ ስለሚያምኑ የቻሉትን ድጋፍ ያደርጉልናል፤ አንዳዶቹ ደግሞ የድጋፍ ደብዳቤ ይሰጡናል፤ ቀሪዎቹ ግን ምንም አይነት ድጋፍ አያደርጉልንም›› በማለት ለጉዟቸውና ለስራቸው የሚያስፈልጋቸውን ወጪ እንዴት እንደሚሸፍኑ ተናግረዋል።

ከዚህ በተረፈ ደግሞ ድጋፍ ስላገኙ ብቻ ሳይሆን ድጋፍ ባላገኙባቸው ወቅቶችም ቢሆን ስራቸውን ያለመታከት እንደሚሰሩ የሚገልጹት እነዚህ ወጣቶች ‹‹ብዙ ጊዜ ተቸግረን እናውቃለን የምናድርበት አጥተን ጫካ ውስጥ ያደርንበት ጊዜም አለ›› ብለዋል። ሰውን በመኪና አደጋ እና በኤድስ እንዳይሞት የሚያስተምሩት ወጣቶቹ ራሳቸውን ለዱር አውሬ አሳልፈው እስከመስጠት የደረሱበትን አጋጣሚ ያስታውሳሉ። ተቋማት ድጋፍ ሊያደርጉልን ቢፈልጉም በራሳችን ፍላጎት እንጂ ህጋዊ ሰውነት ስለሌለን ሊደግፉን አልቻሉም። አንዳንዶቹ ደግሞ እኛን በመገናኛ ብዙሃን ሽፋን የሰጠልን ስለሌለ ከናካቴውም አያውቁንም። በዚህ የተነሳ በበጎ ፈቃዳቸው ልቦናቸው ያሳሰባቸውን ከሚደርጉልን ሰዎች በምናገኘው ድጋፍ ነው ስራችንን የምንሰራው›› በማለት የገጠማቸውን ፈተና ተናግረዋል።

ይህም ሆኖ ግን ተስፋ ቆርጠው ወደኋላ እንደማይሉ የሚናገሩት ወጣቶቹ ወደፊት ብዙ ወጣቶችን አብረውን እንዲሰሩ በማድረግ በሁሉም የአገራችን ክፍሎች በማህበር ተደራጅተን ትምህርት መስጠታችንን እንቀጥልበታለን›› ብለው የወደፊት እቅዳቸውን ተናግረዋል።

 

 

የፖለቲካ ውሳኔ የሚሹ ጉዳዮች

ወጣቶቹ በየሄዱበት ከተማ እና በደረሱበት ቦታ ሁሉ በአገሪቱ ያሉ ችግሮችን ከማስተማር ጋር በተያያዘ ትኩረት የሚደርጉት የመፍትሔ ሃሳቡ ላይ መሆኑን ይገልጻሉ። የመፍትሔ ሃሳብ የሚሹ ጉዳዮችን የተመለከቱ ጥናታዊ ጽሁፎችን ሲያቀርቡ የመፍትሔ ሰጪዎቹ አድራሻ ‹‹አራት ኪሎ ያለው ነጩ ህንጻ›› ሆኖ ያገኙታል። ለዚህ ደግሞ የአገሪቱ ህግ አውጭ ክፍል ህጎችን ሲያወጣ ህብረተሰቡን ታሳቢ ያደረገ እንዲሆን፣ የማያሰሩ ከሆነም የሚሻሻሉበትን መንገድ እንዲያመቻች ብሎም እንዲቀየሩ በማድረግ በኩል ቁርጠኛ እንዲሆን ጠይቀዋል። ለዚህ ደግሞ የመንጃ ፈቃድ አሰጣጡን በተመለከተ የህግ ማሻሻያ እንዲደረግ የተደረሰበትን ውሳኔ እንደ ጥሩ ጅምር ተመልክተው በሌሎች ህጎች ላይም እንደዚህ አይነት ውሳኔዎች እንዲሰጡ ጠይቀዋል።

ለአጼ ዮሐንስ አራተኛ

Wednesday, 09 May 2018 13:22

ለአጼ ዮሐንስ አራተኛ

በመተማ ዮሐንስ ሙዚየም፤ በተንቤን ደግሞ ሀውልትና ፋውንዴሽን ሊገነባላቸው ነው

በይርጋ አበበ

አጼ ዮሐንስ አራተኛ ንጉሰ ነገስት ዘ ኢትዮጵያ አገራቸውን ለ17 ዓመታት መርተው መተማ ዮሐንስ ላይ በሱዳን ጦር (መሀዲስት) አንገታቸውን ተቀልተው በተሰውበት ቦታ ሙዚየም ሊገነባላቸው ነው።

የንጉሰ ነገስቱ አራተኛ የልጅ ልጅ የሆኑት ራስ መንገሻ ስዩም ሙዚየሙን በተመለከተ ለመገናኛ ብዙሃን በገለጹበት ወቅት፤ የንጉሰ ነገስቱን ታሪክ የሚዘክርና ለትውልድ በሚያስተላልፍ መልኩ እንዲገነባ ከአማራ ክልል ባህልና ቱሪዝም ቢሮ ጋር ስምምነት ላይ መድረሳቸውን ተናግረዋል።

በአጼ ኃይለሥላሤ ዘመነ መንግስት የትግራይ ክልል አስተዳዳሪ የነበሩት ራስ መንገሻ አክለውም ‹‹ንጉሰ ነገስቱ የኢትዮጵያ የቁርጥ ቀን ልጅ ናቸው። በዚህ የተነሳም አኩሪ ታሪካቸው ለትውልድ በሚመጥን መልኩ ሊዘገብና መታሰቢያም ሊቆምላቸው ይገባል። ይህን በተመለከተ ከአማራ ክልል ቱሪዝም ቢሮ ጋር ባደረግነው ውይይት ሃሳባችንን ተቀብለው በከተማዋ የሚገነባውን ሙዚየም በገንዘብ እንደሚደግፉም አስታውቀውናል›› ብለዋል።

ከዚህ ጋር በተያያዘ አጼ ዮሐንስ አራተኛን የሚዘክር ሀውልት በትውልድ ቀያቸው ተንቤን ወረዳ እንደሚቆምላቸው ተገልጿል። ጉዳዩን የያዘው ኮሚቴ እንዳስታወቀው ንጉሰ ነገስቱን ለመዘከር በርካታ ስራዎች እንደሚሰሩ ገልጾ ‹‹ለጊዜው ሀውልታቸው ይቆማል፣ ፋውንዴሽንም ይመሰረታል። እንዲሁም ታሪካቸውን በዝርዝር የሚገልጽ መጽሀፍ ይታተማል›› ብሏል። ለፋውንዴሽኑ ግንባታም ከክልሉ መንግስት የ35 ሄክታር መሬት እንደተሰጠ ኮሚቴው ጨምሮ አስታውቋል።

ከአጼ ዮሀንስ አራተኛ በተጨማሪም በሚገነባው ፋውንዴሽን፣ ሙዚየም እና በሚቆመው ሀውልት ውስጥ የራስ አሉላ እንግዳ (አሉላ አባ ነጋ) ታሪክም የሚካተት መሆኑን አስተባባሪ ኮሚቴዎች ተናግረዋል።

አጼ ዮሐንስ አራተኛ ከአጼ ቴዎድሮስ ሞት በኋላ ኢትዮጵያን ለሶስት ዓመታት ካስተዳደሩት አጼ ተክለጊዮርጊስ ላይ ስልጣኑን ተቀብለው አገራቸውን ለ17 ዓመታት የመሩ ኢትዮጵያዊ ንጉስ መሆናቸው ይታወቃል።

 

"እናቱን የማይወድ ሰው አለ ቢሉኝ

ሰው ነው አልለውም አውሬ ነው ባይ ነኝ።"

የአንጋፋዋ ድምጻዊት ብዙነሽ በቀለ ዘመን አይሽሬ እንጉርጉሮ ነው። ይህን ዘፈን የሰማ ሁሉ የእናቱ ትዝታና ፍቅር በውስጡ መቀስቀሱና እናቱን ማሰቡ አይቀሬ ነው።

አምና በዚህ ወቅት በሚድሮክ ቴክኖሎጂ ግሩፕ መቻሬ ኮርፖሬት ሴንተር "የእናት ቀን" ሲከበር ቺፍ ኤግዚኪዩቲቭ ኦፊሰር ዶ/ር አረጋ ይርዳው ድምጻዊት ብዙነሽ በቀለን በተወዳጁ የእናት ዜማዋ አስታወሷት። ማስታወስ ብቻም አይደለም፤ ለዚህ ዘመን አይሽሬ ዘፈንዋ መታሰቢያ እንዲሆን ሐውልትዋን ለማደስ ቃል ገቡ።

እነሆ ዓመቱን ቆጥሮ በትላንትናው ዕለት (በእናት ቀን ዋዜማ) የአርቲስትዋ ቤተሰቦች፣ ወዳጆች አድናቂዎች በተገኙበት በቅዱስ ዮሴፍ ቤተክርስቲያን ታድሶ የቆመው የብዙነሽ በቀለ ሐውልት ለምረቃ በቅቷል።

በሥነሥርዓቱ ላይ ሚድሮክ ቴክኖሎጂ ግሩፕን በመወከል በሥፍራው የተገኙት አቶ ጌታነህ ምትኩ ባደረጉት አጭር ንግግር ዶ/ር አረጋ የእናት ቀንን ማክበር በቴክኖሎጂ ግሩፑ እንዲጀመር ማድረጋቸውና የብዙነሽ በቀለ ሐውልት እንዲታደስ መወሰናቸው ለሴቶችና ለእናቶች ያላቸውን ክብር የሚገልጽ ነው ብለዋል። የሐውልቱን እድሳት የቴክኖሎጂ ግሩፕ አባል ኩባንያ በሆነው ሁዳ ሪልስቴት መከናወኑን ተናግረዋል።

አቶ መሐመድ ኢንድሪስ የብዙነሽ በቀለ የቀድሞ ባለቤት በበኩላቸው በሐውልቱ አሠራር በእጅጉ መርካታቸውን በመግለጽ ሚድሮክ ቴክኖሎጂ ግሩፕ በሐውልቷ ላይ ሕዝባዊ አሻራውን አኑሯል ሲሉ ተናግረዋል። አያይዘውም እናት በሕይወት ሩጫ ላይ የሶስት ሜዳሊያዎች ባለቤት ናት፣ ወርቁ፣ ብሩም ነሐሱም የእናት ነው፣ ዋጋዋ ሊከፈል አይቻልምና ብለዋል።

                                    

በይርጋ አበበ

የኢትዮጵያ መንግስት የሳይንሱን ዘርፍ በተለይም የቴክኖሎጂውን መስክ ልዩ ትኩረት እንደሚሰጠው ከገለጸ አስርት (ከአስር ዓመት በላይ) አለፈው። ለዚህ እቅዱ ስኬታማ ሆኖ መገኘት ደግሞ የከፍተኛ ትምህርት መግቢያ ፈተና ውጤት 70 በመቶ ለተፈጥሮ ሳይንስ 30 በመቶ በማህበራዊ ሳይንስ መስኮች እንዲማሩ የሚያስገድድ መመሪያ ካወጣ ቆይቷል። ከዚህ ባለፈም የቴክኖሎጂ ምርምር ኢንስቲትዩትም እስከመገንባት የደረሰ ሲሆን በአገሪቱ የጠፈር ሳይንስ (ሳተላይት) በመገንባትም አገሬውን ከቴክኖሎጂ ጋር ለማቀራረብ እየሰራ መሆኑን ከገለጸ ሰንበትበት ብሏል።

ዛሬ በዚህ የመዝናኛ አምድ ዝግጅታችን ልንመለከት የወደድነው መንግስት ለሳይንስና ቴክኖሎጂ የሰጠውን ትኩረት መዳሰስ ሳይሆን በቅርቡ በአሜሪካን አገር በተካሄደ የሮቦቲክ ኦሎምፒያድ ውድድር ላይ በራሳቸው ጥረት (በተለይ የገንዘብ ወጪውን በመሸፈን) አገራቸውን ወክለው ተወዳድረው በጥሩ ውጤት ስለተመለሱት ታዳጊዎች ይሆናል። የቡድናቸውን ስም ‹‹አድዋ›› ብለው የሰየሙት ታዳጊዎቹ ‹‹አይከን ኢትዮጵያ›› የተባለ የሮቦቲክ ቴክኖሎጂ ድርጅት ያዘጋጀውን ውድድር በራሳቸው ወጪ ተወዳድረው አገራቸውን ወክለው ወደ አሜሪካ በማቅናት ከ568 ተወዳዳሪዎች 23 ብቻ ቀድመዋቸው 24ኛ ደረጃን ይዘው የተመለሱ ሲሆን፤ ለጉዞው የሚያስፈልገውን ወጪ ሙሉ በሙሉ (እስከ 162 ሺህ ብር) የሸፈኑት ወላጆቻቸው ናቸው። በዚህ ጉዳይ ላይ ከተወዳዳሪዎች እና ከወላጆቻቸው ጋር አጠር ያለ ቆይታ ያደረግን ሲሆን የእነሱን አስተያየት ለአንባቢያን በሚመች መልኩ ከዚህ በታች አቅርበነዋል።

የአድዋ ድል በአሜሪካ

የ14 ዓመት ታዳጊው ኪሩቤል ጥበበ ደሊበራንስ በሚባል ትምህርት ቤት የ8ኛ ክፍል ተማሪ ሲሆን ወደ አሜሪካ አቅንቶ ከተወዳደሩት ታዳጊዎች መካከል አንዱ ነው። ታዳጊው ልጅ ውድድሩን አስመልክቶ ከሰንደቅ ጋዜጣ ለቀረበለት ጥያቄ ሲመልስ “ውድድሩ ፈታኝ እና አዝናኝ ነበር” ያለ ሲሆን አዝናኝና ፈታኝ የሆነበትን ምክንያት ሲያስቀምጥም ‹‹አዝናኝ የምለው የእኛ ቡድን የተወዳደረው በቡድን ስራ ሲሆን የቡድን ስራችንም ውጤት አምጥቶልናል። በቡድን መስራት ምን ያህል ውጤታማ እንደሚያደርግ ያየሁበት ነው›› በማለት ነበር የገለጸው።

ሆኖም በውድድሩ የነበረውን ፈተና በተመለከተ ሲናገር እንደ አገር እንጂ እንደ ልጆቹ አቅም አልነበረም ከባድነቱ። በታዳጊው ምልከታ የታዘበው ከእነሱ ጋር የተወዳደሩት እኩዮቻቸው በአስተሳሰብ ከእኛዎቹ ባይበልጡም በቁሳዊ ሀብት (ማቴሪያል) ግን ሊቀራረቡ አለመቻላቸው በኢትጵያዊያ ታዳጊዎች ላይ ውድድሩን ሊያከብድባቸው እንደቻለ ነበር የገለጸው። ኪሩቤል ሲናገር ‹‹እነሱ በማሽን ሲቆርጡ እኛ በመጋዝ እየቆረጥን ነው መወዳደሪያዎቻችንን እየሰራን ለዚህ የበቃነው። ነገር ግን በውድድሩ የታዘብኩት እኛ ኢትዮጵያዊያን ከማንም የማያንስ ብቃት እንዳለን ነው›› ብሏል።

የቡድናቸው ስም አድዋ የተባለበትን ምክንያት እንዲያብራራልን በጠየቅነው መሰረት ሲመልስም “የእኛ አባቶችና እናቶች ወራሪውን የጣሊያን ጦር ድል ያደረጉት በውስጣቸው ባለው ጀግንነት እና አልደፈር ባይነት እንጂ በታጠቁት የጦር መሳሪያ ብዛት እና ዘመናዊነት አልነበረም። እኛም ወደ አሜሪካ ሄደን ስንወዳደር ባለን ችሎታ እንጂ ከተፎካካሪዎቻችን ጋር ተቀራራቢ የመወዳደሪያ መሳሪያ ስላለን አይደለም። በዚህ የተነሳም የአድዋውን የጦር ሜዳ ድል በአሜሪካ የቴክኖሎጂ ውድድር እንደግመዋለን ብለን ነው የተጓዝነው። እንዳሰብነውም ተሳክቶልን ተመልሰናል” በማለት ተናግሯል። በወድድሩ 568 ቡድኖች የተሳተፉ ሲሆን ከአፍሪካ የተወከለው ብቸኛ ቡድን የኢትዮጵያው “አድዋ” ብቻ ነበር። ከሩቅ ምስራቅ፣ አውሮፓ እና አሜሪካ የተወከሉ ተወዳዳሪዎች የሰለጠኑት እጅግ ዘመናዊ በሆነ የቴክኖሎጂ ውጤት ሲሆን የእኛዎቹ ተወዳዳሪዎች ደግሞ ከተፎካካሪዎቻቸው ጋር ሲነጻጸር ኋላ ቀር የቴክኖሎጂ ውጤቶችን ነው ማለት ይቻላል።

ከፕሮፓጋንዳ ያላለፈው የመንግስት ቃል

መንግስት የቴክኖሎጂውን ዘርፍ ለማሳደግ ጥረት አደርጋለሁ ብሎ ከተናገረ ዓመታት ቢያልፉም እስካሁን ግን እዚህ ግባ የሚባል ድጋፍ አለማድረጉን የሚናገሩ አልጠፉም። እንዲያውም ቴክኖሎጂው እንዲዳብር መንግስት ድጋፍ ማድረግ ሲገባው ምንም አይነት ድጋፍ አላደረገም ሲሉ በሙያው ያሉ ምሁራን፣ የተወዳዳሪዎቹ ወላጆች እና ታዳጊ ተወዳዳሪዎች ሳይቀሩ ይናገራሉ። ከመንግስት ምን አይነት ድጋፍ ጠብቃችሁ ስላጣችሁ ነው ድጋፍ አላደረገልንም የምትሉ? ስንል ጥያቄ ያቀረብንላቸው ወላጆች ነበሩ። ወይዘሮ ሰላማዊት ስሜ ‹‹ሁሉንም ልጆች ተጠቃሚ የሚያደርጉ የቴክኖሎጂ ውጤቶች በገበያ ላይ ለማግኘት ከባድ ነው። ለምሳሌ እኔ ኑሮዬ ትንሽ የተሻለ ስለሆነ የግል ፍላጎቴን ገትቼም ቢሆን ልጄ ይጠቅመኛል የሚለውን እቃ እንድገዛለት ሲጠይቀኝ ልገዛለት እችላለሁ። ነገር ግን በቴክኖሎጂ እውቀትና ፍላጎት ያላቸው የደህና ቤተሰብ ልጆች ብቻ አይደሉም። ስለዚህ ዝቅተኛ ኑሮ የሚኖሩ ወላጆች ሊገዟቸው የሚችሉ እና በገበያውም እንደልብ የሚገኙ መሳሪያዎች እንዲኖሩ መንግስት ምንም ድጋፍ አላደረገም። ከቀረጥ ነጻ ወይም በአነስተኛ ቀረጥ ወደ አገር ቤት መሳሪያዎቹ እንዲገቡ ቢፈቅድ የነገዋን ኢትዮጵያ በቴክኖሎጂ ወደፊት የሚያራምዱ ልጆች ይበዙልን ነበር›› ብለዋል።

ወይዘሮ አትክልት የተባሉ ወላጅ በበኩላቸው “ልጆቻችን ወደ አሜሪካ የሄዱት አገራቸውን ወክለው ነው። አትሌቶቻችን አገራቸውን ወክለው ተወዳድረው ሲያሸንፉ በመንግስት ባለስልጣናት ደማቅ አቀባበል ይደረግላቸዋል። ሌላው ድጋፍ ይቅር፤ ነገር ግን የእኛ ልጆች ይህን ውጤት ይዘው ሲመጡ ‹እንኳን ደህና መጣችሁ” ብሎ ለመቀበል ከሚመለከተው የመንግስት ተቋም የመጣ ሰው የለም። 15 ቀናትን በፈጀው የአሜሪካ ቆይታቸው ልጆቻችን ያወጡት ወጪ ከፍተኛ ነው። ይህን ወጪ ለመሸፈን ሳይሆን ለመጋራት የኢትዮጵያን መንግስት ደጋግመን ጠይቀን ነበር። ቢያንስ የአውሮፕላን ቲኬት እንኳን እንዲቀንስልን ጠይቀነው የሰጠን ምላሽ ያሳዝናል። ‹ልጆቻችሁ በሚሄዱበት ሰዓት በረራ ስለሌለኝ ቻርተርድ ገዝታችሁ ሂዱ› የሚል ነበር። ይህ ራሱ የሚነግርህ እኛን ብቻ ሳይሆን ዘርፉን ለመደገፍ መንግስት ቆራጥ ውሳኔ ላይ አለመሆኑን የማያሳይ ነው›› ብለዋል።

በአሜሪካ በነበረው የሮቦቲክ ኦሎምፒያድ ውድድር ከ162 ሺህ ብር በላይ እያንዳንዱ ወላጅ ወጪ አድርገው ልጆቻቸውን እንደላኩ የነገሩን ወይዘሮ ሰላማዊት መንግስት ወጪውን ቢያግዛቸው ኖሮ እነሱም አቅም የሌላቸውን ልጆች ለማገዝ ይነሱ እንደነበረ ተናግረዋል።

ለድሆቹ ማን ይድረስላቸው?

ታዳጊ ኪሩቤል እና 13 ጓደኞቹ ወደ አሜሪካ ተጉዘው በሮቦቲክ ኦሎምፒያድ የተወዳደሩት ወላጆቻቸው ባላቸው ጠንካራ የገቢ ምንጭ ተደጉመው ነው። ወደ ውድድሩ ቦታ ከማቅናታቸው በፊትም ቢሆን ልጆቹ ፍላጎታቸውን ተመልክተው እቃዎቹን እና ማሽኖቹን እየገዙ ችሎታቸው እንዲጎለብት ያደረጉላቸው አሁንም ወላጆቻቸው ከካዝናቸው እያወጡ ነው። ነገር ግን ችሎታውና ፍላጎቱ ያላቸው የድሃ ልጆች በዚህ መስክ ወደፊት እንዳይገፉ የገንዘብ እጥረቱ እንቅፋት ደቅኖባቸዋል።

በዚህ ጉዳይ ላይ አስተያየቱን የሰጠው ታዳጊ ኪሩቤል ጥበቡ፤ “እኛ ኢትዮጵያዊያን ጭንቅላታችን ከማንም የማያንስ ነው። ለምሳሌ ወደ ወረዳ እና ክፍለ ከተማ ብትሄድ ከእኛ የተሻለ (ወደ አሜሪካ ከሄዱት የቡድኑ አባላት ለማለት ነው) ብቃት ያላቸው ልጆችን ታገኛለህ። ነገር ግን እነዛን ልጆች ከቤታቸው ድረስ ሄዶ በማውጣት ድጋፍ ቢደረግላቸው ለአገራቸው ትልቅ ውለታ ማበርከት የሚችሉ ናቸው። ስለዚህ እነሱን መደገፍ የመንግስት ድርሻ ነው” ሲል በልጅ አንደበቱ ተናግሯል።

ይህን ሃሳብ የሚጋሩት ወይዘሮ ሰላማዊት ስሜ በበኩላቸው፤ ማሽኖቹ ከቀረጥ ነጻ እንዲገቡ ቢደረግና በተመጣጣኝ ዋጋ ለገበያ ቢቀርቡ፤ እንዲሁም ለውድድሩ ጉዞና ለሆቴል ወላጆች ያወጡትን ወጪ መንግስት ቢጋራቸው እነሱም (በገቢ የተሻሉት ቤተሰቦች) የገቢ ምንጫቸው ዝቅተኛ የሆኑ ቤተሰቦችን ልጆች በመደገፍ ተያይዘው ማደግ እንደሚችሉ ብሎም ፍላጎት እንዳላቸው ነው ለሰንደቅ ጋዜጣ የተናገሩት።

ውስኪ ከቀረጥ ነጻ በሚገባበት አገር የቴክኖሎጂ ውጤቶችና ለታዳጊዎች ክህሎት ማጎልበቻ የሚሆኑ ማሽኖች ከፍተኛ የሆነ ቀረጥ እየተከፈለባቸው ሲገቡ አንድም የልጆችን የማደግ ፍላጎት ይገድባል ወዲህ ደግሞ የወላጆችን የወጪ ጣራ ያንረዋል። ይህ እንዳይሆን ደግሞ ቴክሎጂውን በአገር ቤት እንዲመረት ማድረግ ወይም ከቀረጥ ነጻ እና በስፋት ወደ አገር ቤት እንዲገባ በማድረግ በየዓመቱ ሚሊዮን ልጆችን ለምታመርተው ኢትዮጵያ የተሻለ አማራጭ መሆኑን አስተያየታቸውን የሰጡ ምሁራን ተናግረዋል። ኢትዮጵያ በየዓመቱ በሚሊዮን የሚቆጠር ህጻን የሚወለድባት መሆኑን ተከትሎ የልጆች መሰረታዊ እቃዎች (አልባሳት፣ መጫወቻ እቃዎች እና የፈጠራ ማጎልበቻ ማሽኖች) በሙሉ የሚመጡት ከውጭ አገር ነው። እስከ ቅርብ ጊዜ ድረሰም የንጽህና መጠበቂያቸው ሳይቀር ከውጭ ይገባ እንደነበር የገለጹት ምሁራኑ “አገር የምታድገው አምራች ኢኮኖሚ ሲፈጠርና በፈጠራ ክህሎት የዳበሩ ህጻናት ሲኖሩ ነው። ለዚህ ደግሞ መንግስት በዚህ ዘርፍ ላይ ልዩ ትኩረት አድርጎ ቢሰራ የነገዋን ኢትዮጵያ በአስተማማኝ መሰረት ላይ ይገነባታል” ሲሉ ተናግረዋል።

በመጨረሻም ከአሜሪካው የሮቦት ኦሎምፒያድ ውድድር በድል የተመለሱትን ታዳጊዎች እንኳን ደስ አላችሁ እያልን በቀጣይም በዚህ መስክ ፍላጎትና ችሎታ ያላቸው ሁሉ እኩል የሚወዳደሩበት እድል ተፈጥሮ የተሻለ ውጤት እንድታመጡ መልካም ምኞታችንን እየገለጽን እንሰናበታችኋለን።

የቅዱስ ሲኖዶስ መግለጫ

Wednesday, 09 May 2018 13:05

ከሚያዝያ 23 ቀን እስከ ሚያዝያ 29 ቀን 2010 ዓ.ም የተካሄደው የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤ/ክ ቅዱስ ሲኖዶስ የርከበ ካህናት ጉባዔ ለአገራችንና ለቤተክርስቲያኗ ጠቃሚ የሆኑ ውሣኔዎችን አሳልፏል፡፡ ከውሣኔዎቹ መካከል ዋና ዋናዎቹ የሚከተሉት ናቸው፡፡

 

የኢፌዴሪ ጠቅላይ ሚኒስትር ክቡር ዶክተር ዓቢይ አሕመድ፣ ከተሠየሙበት ጊዜ ጀምሮ እያደረጉት ያለው ታሪካዊ ንግግር÷ ሀገራዊ አንድነትን፣ ፍቅርና ትሕትናን የሚያስተምር፣ ሰላምንና መረጋጋትን የሚያበሥር፣ የሩቁንና የቅርቡን የሚያስተባብር መንግሥታዊ ሓላፊነት የተሞላበት መልእክት በመኾኑ የቅዱስ ሲኖዶስ ምልአተ ጉባኤ በአክብሮት ተቀብሎታል፤


ጠቅላይ ሚኒስትሩ፣ በየክልሉ እየተዘዋወሩ፣ በወንድማማች ሕዝብ መካከል የተፈጠረው መቃቃር ይቅርታ ባልተለየው መንፈስ ተወግዶ ሰላምና መረጋጋት እንዲሰፍን መመሪያ ከመስጠት ጋራ እያደረጉት ያሉት ጥረት ቅዱስ ሲኖዶስ በሙሉ ልብ ደግፎታል፤ የጥረቱም አካል በመኾን የበኩሉን ድርሻ እንደሚያበረክት ምልዓተ ጉባኤው ተስማምቷል፤


ሀገራችን ኢትዮጵያን ለመጎብኘት የመጡት ክቡር የእሥራኤል ሀገር ፕሬዝዳንት ሪቨን ሪቢሊን፣ የርክበ ካህናቱ የቅዱስ ሲኖዶስ ስብሰባ በሚጀምርበት ሚያዝያ 24 ቀን 2010 ዓ.ም.፣ በመንበረ ፕትርክናው ተገኝተው ለመጀመሪያ ጊዜ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያንን ጎብኝተዋል፡፡


በጉብኝታቸው ጊዜም፣ ስለ ዴር ሡልጣን ገዳማችን ኹኔታ ለ30 ደቂቃ ያህል ውይይት ካደረግን በኋላ በኢየሩሳሌም ያሉት ገዳማት በሙሉ እንደሚታደሱ፣ በተለይም አሁን በቅርቡ የመፍረስ አደጋ የደረሰበት የቅዱስ ሚካኤል ቤተ ክርስቲያን በቅርቡ እንደሚታደስ የቃል ተስፋ በመስጠት አረጋግጠውልናል፡፡


የብፁዕ ወቅዱስ ፓትርያርኩ የጉባኤ መክፈቻ ንግግር፣ ትምህርትና መመሪያ÷ የቤተ ክርስቲያኒቱንና የሀገሪቱን ኹለንተናዊ ገጽታ የዳሰሰ፣ መንፈሳዊና ማኅበራዊ አገልግሎትን የሚገነባ ተልእኮ ያለው በመኾኑ ምልአተ ጉባኤው በሙሉ ድምፅ ተቀብሎታል፤


ምልአተ ጉባኤው ከሚያዝያ 23 እስከ 29 ቀን 2010 ዓ.ም. ለአንድ ሱባኤ ያህል ባደረገው ስብሰባ፣ ከግንቦት ወር 2009 ዓ.ም. እስከ ሚያዝያ 20 ቀን 2010 ዓ.ም. ድረስ በቅዱስ ሲኖዶስ ምልአተ ጉባኤ እና በቋሚ ሲኖዶስ የተላለፉ ውሳኔዎች፣ በቅዱስ ሲኖዶስ ዋና ጸሐፊ አማካይነት ቀርበው በአፈጻጸማቸው ዙሪያ ከተወያየ በኋላ አስፈላጊውን መመሪያ በመስጠት ተቀብሎ አጽደቆታል፡፡


በተለያየ ምክንያት የሥራ ዝውውር እንዲደረግላቸው ጥያቄ ያቀረቡ አንዳንድ ሊቃነ ጳጳሳት እና ጳጳሳት፣ የጥያቄአቸው አስፈላጊነት በቅዱስ ሲኖዶስ ከተጠና በኋላ ዝውውሩ ተፈጽሞላቸዋል፤


እናት አባታቸው ሙተውባቸው ሰብሳቢ ያጡ ሕፃናትን እያሳደገና እያስተማረ ለቁም ነገር ያበቃ ዘንድ ቀደም ሲል ቤተ ክርስቲያኒቱ ያቋቋመችው የሕፃናትና ቤተሰብ ጉዳይ ድርጅት፣ ከሀገር ውስጥና ከውጭ ሀገር ርዳታ ለጋሾች ጋራ ያለውን የቅርብ ግንኙነት በበለጠ እያጠናከረ ሥራውን ይቀጥል ዘንድ ምልዓተ ጉባኤ መመሪያን ሰጥቷል፤


እግዚአብሔርን መፍራት የመጀመሪያው ጥበብ እንደኾነ እየተገነዘበ የመጣው ወጣቱ ትውልድ፤ ሀገሩንና ሃይማኖቱን፣ ባህሉንና ቋንቋውን፣ ሥርዓቱንና ትውፊቱን ከመጠበቅ ጋራ ሥራ የመፍጠር ክሂሎቱን በበለጠ አጎልብቶ ሀገሩን እንዲያለማ ቅዱስ ሲኖዶስ አደራውን ጥሎበታል፡፡


የታላቁ ሕዳሴ ግድብ መሠረት ከተጣለበት ጊዜ ጀምሮ ቤተ ክርስቲያናችን የግንባታው ሥራ ማከናወኛ የሚኾን ገንዘብ እንዲያዋጣ ሕዝቡን ከማስተባበር ደረጃ ጀምሮ አስፈላጊውን የገንዘብ ድጋፍ ሁሉ ከመለገስ ወደኋላ ያለችበት ጊዜ እንደሌለ ቢታወቅም፣ የማጠናቀቂያው የደወል ድምፅ እስካልተሰማ ድረስ የማስተባበሩ ሥራም ኾነ የርዳታ ገንዘብ አሰባሰቡ ተግባር እንዲቀጥል ማድረግ ሀገራዊ ግዴታ መኾኑን ትገነዘባለች፡፡ ከዚህ አንጻር የግድቡን ሥራ ለማጠናቀቅ ሁሉም ኅብረተሰብ የጋራ ሓላፊነት ያለበት መኾኑን በመገንዘብና በውል በመረዳት የርዳታ እጁን እንዲዘረጋ ቅዱስ ሲኖዶስ ጥሪውን ያስተላለፋል፡፡


የቅዱስ ሲኖዶስ ምልዓተ ጉባኤ፣ ከዚህ በላይ በተገለጹትና በሌሎችም መንፈሳዊና ማኅበራዊ ጉዳዮች ላይ ሲወያይ ሰንብቶ አስፈላጊዎቹን በመወሰን ስብሰባውን በጸሎት አጠናቋል፡፡

 

ወስብሐት ለእግዚአብሔር፤ አሜን፡፡


አባ ማትያስ ቀዳማዊ
ፓትርያርክ ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ዘኢትዮጵያ
ሊቀ ጳጳስ ዘአኵስም
ወዕጨጌ ዘመንበረ ተክለ ሃይማኖት


ሚያዝያ 29 ቀን 2010 ዓ.ም.
አዲስ አበባ፣ ኢትዮጵያ

 

ጊዜ አልበም ተመረቀ

Wednesday, 02 May 2018 13:10

አርቲስት አበበ አርአያ ከሰሞኑ “ጊዜ” የሚል ርዕስ የሰጠውን አልበሙን አስመርቋል። አርቲስቱ ከዚህ ቀደም እምበር ተጋዳላይ፣ አይርስአከን፣ ዓደይ፣ ቁረፅ በሎ፣ ይአኽለኒ እና ሌሎች የትግል ዘፈኖችን ለአድናቂዎቹ አድርሷል። አዲሱ ግዜ አልበም በአክሱም ሆቴል እንደዚሁም 22 አካባቢ በሚገኘው ፍሪደም ሀውስ በተከታታይ ተመርቋል። ድምፃዊው ሁሉም የጊዜ አልበም ሙዚቃዎቹ በትግርኛ የተሰሩ መሆኑን ገልጾ አልበሙ ከፍቅር ጀምሮ እስከ ሀገር ፍቅር ድረስ ያሉ ሙዚቃዎቹን በአልበሙ ውስጥ ያካተተ መሆኑን አመልክቷል።

 

የደራሲ ፍሰሃ ያዜ ካሴ ስድስተኛ መጽሃፍ የሆነው “የሳጥናኤል ጎል ኢትዮጵያ ቁጥር 2” በያዝነው ሳምንት ለንባብ ቀርቧል።

ደራሲ ፍሰሃ ያዜ ካሴ ከዚህ ቀደም “የሳጥናኤል ጎል ኢትዮጵያ” የሚል ርዕስ የሰጠው መጽሃፉ በርካታ ሺህ ቅጂዎች የተሸጡ ሲሆን፤ የዚያው መጽሃፍ ቀጣይ ክፍል የሆነው ይህ መጽሃፍ በኢ-ልቦለድ መልክ የተዘጋጀ መሆኑ ተገልጿል። 360 ገጾች ያሉት ይኸው የሳጥናኤል ጎል ኢትዮጵያ ቁጥር 2 ትንሿ ስታዲየም ጀርባ በሚገኘው “ሀሁ” መጽሃፍት መደብር በኩል የሚከፋፈል ሲሆን 121 ብር ከ50 ሳንቲም ደግሞ ለገበያ የቀረበበት ዋጋው ነው።

የሳጥናኤል ጎል ኢትዮጵያ ቁጥር 2፤ ኢትዮጵያን በሌሎች አገራት ዐይን እንዴት እንደምትገለጽ፣ የሰለጠኑ አገራት በሀብትና በክብራቸው ዓለምን ከሚዘውሩት በተለይም ጂ 20 ከሚባሉት አንጻር ኢትዮጵያ ያላትን ትውፊት እና ባህል ከሀይማኖት እና ከቀዳሚው ገናና ታሪኳ ጋር እያነጻጸረ ያቀርባል።  

 

ሰምና ወርቅ ሚዲያ እና ኢንተርቴይንመንት የሚያዘጋጀው ወርሃዊው የስነ ጽሁፍና የኪነ ጥበብ ምሽት ነገ ሐሙስ መገናኛ አካባቢ (ከገቢዎችና ጉምሩክ ቢሮ ጀርባ ወይም የቦሌ እና ገርጂ ታክሲ መጫኛ ፊት ለፊት) በሚገኘው አፋረንሲስ ሆቴል ይካሄዳል።

የፕሮግራሙ አዘጋጆች ለሰንደቅ ጋዜጣ በላኩት መግለጫ ለማወቅ እንደተቻለው በዕለቱ ፕሮፌሰር ሽብሩ ተድላ፣ አርቲስት ደበሽ ተመስገን፣ አርቲስት ሰለሞን ዓለሙ እና ጋዜጠኛ እማዋይሽ ዘውዱ ከወጣት ገጣሚያን ጋር ስራዎቻቸውን የሚያቀርቡ ይሆናል። ዝግጅቱን ለመታደም ለይለፍ ካርዱ 50 ብር የሚያስወጣውን ፕሮግራም አርቲስት አዜብ ወርቁ እንደተለመደው የመድረኩ ፈርጥ ሆና ታመሽበታለች። መሶብ የባህል ባንድ ደግሞ የዝግጅቱ አድማቂ ሆነው ያመሻሉ።

 

ግርማ ጌታኹን (ዶ/ር)

 

ደራሲ፤ አስማማው ኃይሉ
ርእስ፤ ከደንቢያ-ጎንደር እስከ ዋሽንግተን ዲሲ
አሳታሚ፤ ደራሲው
ጊዜ እና ቦታ፤ ሂዩስተን፣ ቴክሳስ፣ 2002 ዓ.ም
ገጽ ብዛት፤ 211
ጥራዝ፤ ለስላሳ ልባስ

 

ቀዳሚ ቃል


ይህ ሒሳዊ ዳሰሳ በሚያዝያ 2002 ዓ.ም ለደራሲው በቀረበ ሒሳዊ ተማግቦ (critical feedback) ላይ የተመሠረተ ነው። ተማግቦው የተጻፈው “ከደንቢያ - ጎንደር እስከ ዋሽንግተን ዲሲ” ለንባብ በበቃ በጥቂት ወራት ውስጥ ነበር። እንዲያ በመኾኑም በዚያ ጊዜ ኹነቶች ላይ የቀረቡ አንዳንድ ትዝብቶችን ያካትታል። አስማማው ኃይሉ (ነፍስ ኄር) ዛሬ በሕይወት የሉም። ይህ ሥራቸው ግን ስማቸውን ሲያስጠራ ይኖራል፤ የርሱ ተከታይ የኾነው ቍጥር 2 እና ሌሎች የግጥም እና የታሪክ ድርሰቶቻቸውም እንዲሁ። ተማግቦው ያኔ ለደራሲው ሲቀርብ ልቦለዱ ሕጸጾቹን በሚያስወግድ ኹለተኛ ዝግጅት ይታተም ይኾናል የሚል ተስፋ ነበረኝ። ያ ተስፋ ከአስማማው ኅልፈት ጋር ያለፈ ይመስላል። የተማግቦው ነጥቦች እና አስተያየቶች ግን ልቦለዱን ባነበቡ ሰዎች እና በሌሎችም የዐማርኛ ሥነ-ጽሑፍ አፍቃሪዎች ዘንድ ሐሳብ ቀስቃሽ ይኾናሉ በማለት በሚከተለው ዳሰሳ ቀርበዋል።


አጠቃላይ
ይህ መራ መውጫ (debut) ታሪካዊ ልቦለድ እጅግ አማላይ እና ደርዘኛ ሥራ ኾኖ አግኝቼዋለኹ። ልቦለዱን ደርዘኛ ሥራ ካደረጉልኝ ነጥቦች ውስጥ የታሪኩ አማላይነት እና ርባና፣ የዋናው ገጸ-ባሕርይ (የባለገድሉ) ግዝፈት እና ተአማኒነት እንዲሁም የትረካው ቅልለት እና ቅልጥፍና ተለባሚ (noteworthy) ናቸው።

 

የታሪኩ አማላይነት እና ርባና
“ከደንቢያ-ጎንደር እስከ ዋሽንግተን ዲሲ” (ከዚህ በኋላ “ደ/ጎ/ዋ” እለዋለኹ) በ-ኢሕአፓ-መራሽ ትግል ተሳትፎ ለስደት እና ለግዞት ኑሮ በተዳረገ የአንድ ትውልድ ታሪክ ላይ እያተኰረ፣ የትውልዱን የተናጠል እና የወል የሕይወት ውጣ-ውረዶች ያሥሣል። ታሪኩን በሚጋሩ የትውልዱ አባላት ዘንድ ጐልተው የሚታዩ የአኗኗር፣ የሥነ-ልቦና፣ የወቅታዊ ፖለቲካ አተናተን፣ ወዘተ. ዝንባሌዎች ስለሚታሠሡም መጽሐፉ በኔ-ብጤው አንባቢ ዘንድ የግል እና የማኅበራዊ ሕይወቱ ነጸብራቅ እንደሚኾን ዐስባለኹ። የተጠቀሱት የትውልዱ ዝንባሌዎች በቀሪው የባሕርማዶ ኢትዮጵያዊ ማኅበረሰብ ውስጥ ልባሜ እና ዐዘኔታ (understanding and sympathy) የሚያገኙ አይመስሉም። ይህ ታሪካዊ ልቦለድ በደራሲው የራስ ተመክሮዎች እና አስተውሎዎች የጎለበቱ ስሜታዊ፣ ሥነ-አእምሯዊ እና ባሕሪያዊ አርእስተ-ነገርን በታሪኩ ውስጥ ስለሚቃኝ ስለዚያ ትውልድ ጠለቅ እና ሰፋ ያሉ ግንዛቤዎችን ለአንባቢ ያስጨብጣል ብዬ ዐስባለኹ። ዐሠሣው ምጥን እና ሚዛናዊ በመኾኑም ተአማኒ ነው።


በቅርቡ ዐሥርታት ውስጥ በየካቲቱ አብዮት ዘመን የነበረውን ወጣት ትውልድ በድፍን፣ በ-ኢሕአፓ-መራሽ ትግል የተሳተፈውን ደግሞ በተለይ፣ ሀገር አፍራሽ እና ታሪክ አርካሽ አድርጎ የመውቀስ አንዳንዴም የመኰነን አዝማሚያ ጐልቶ ይታያል። ወቀሳ እና ኵነናው የሚቀነቀነው አብዛኛውን ጊዜ ወይ በዐፄው ሥርዐት ደጋፊዎች፣ አሊያም በደርግ ሥርዐት ተጠቃሚዎች ይመስላል። በርግጥ ከነዚህ ሥርዐቶች ጋር ትውውቅ ባልነበረው፣ የዛሬው ወጣት ትውልድም ውስጥ ዐልፎ ዐልፎ ይኸው ወቀሳ እና ምሬት እንደሚደመጥ ዐስባለኹ። ታዲያ ተወቃሹ ትውልድ ከልጅነት እስከ ዕውቀት የኖረባቸውን ማኅበራዊ ሥርዐቶች ግፍ እና ፍትሕ-አልባነት፣ ከንቱ እምነት እና ኋላቀርነት የሚያሳይ ታሪካዊ የፈጠራ ሥራ ከትልሂት (entertainment) የላቀ ፋይዳ አለው፤ በሥርዐቶቹ ላይ ማመፅ ለምን አማራጭ-የለሽ ተልእኮ እንደነበር ያስገነዝባልና። በዚህ ረገድ ይህ ተአማኒ የውስጥ-ዐወቅ ትረካ ሰፋ እና ጠለቅ ያለ ዐሠሣ ባያደርግም በ“ስለሺ” የልጅነት ባህላዊ ከባቢ እና ከንቱ እምነቶች ላይ ብርሃን በመፈንጠቅ የኵነናውን ከንቱነት በተምሳሌት ያሳየ ይመስለኛል።


የገጸ-ባሕርዩ ግዝፈት
ዋናው ገጸ-ባሕርይ በተለምዶው የዐማርኛ ልቦለድ ውስጥ የሚታይ የመልክ እና የቁመና ገለጻ አልቀረበለትም። መልከ-መልካም ይኹን መልከ-ጥፉ፣ ረዥም ይኹን ዐጭር፣ ኮሳሳ ይኹን ደንዳና፣ ደንሴ ይኹን ተናጣቢ ለአንባቢ በመጀመሪያው ገጾች ላይ በቃል አልተሳለለትም። ስሙ እንኳ አልተሰጠም - የአያቱ ስም እንጂ። ይህ ግን ገጸ-ባሕሪውን ማንነት እና ምንነት አልነፈገውም፤ አንባቢ በፍናፅንስ (preconceived) ሐሳብ ምናቡ እንዳይሸበብ ረዳ እንጂ። የርሱን ምስል እና ሰብእና አንባቢው ከታሪኩ፣ ከገጠመኞቹ እና ለኹነቶች ከሚያያደርገው ዐጸፋ ቀስ-በ-ቀስ እንዲገነባ ዕድል በመስጠቱ ገጸ-ባሕርዩ ግዝፈት እና ውስብስብነት ሊጎናጸፍ የቻለ ይመስለኛል።


“ስለሺ” ከአስተሳሰቡም ኾነ ከምኞቱ ጋር በሚቃረኑ ኹኔታዎች ውስጥ ራሱን ማግኘቱ ለገጸ-ባሕሪው ግዝፈት መልካም መቼት ኾኗል። ይህ ከማርክሳዊ እና ግራ-ዘመም እምነት በፍጹም ያልተላቀቀ ወጣት ቀንደኛ ጠላቱ አድርጎ የታገለው ሀገር እና ሥርዐተ-ማኅበር ተገን ሰጥቶት መኖሩ ምቾት ይነሣዋል፤ ግን የግርመት ምንጭም ይኾነዋል። ብጤዎቹ እና የትግል ጓዶቹ ራሳቸውን ከነጩ ማኅበረሰብ በተቻላቸው መጠን አርቀው እና አግልለው ሲኖሩ፣ እርሱ ግን ስፖንሰር ኾኖ ባመጣው ነጭ ቤተሰብ ውስጥ ፍቅር እና ክብካቤ ሳይጓደልበት ለዓመታት መኖሩን እንታዘባለን። ደግሞም በርእዮትም ኾነ በአኗኗር ምርጫ ከማትጣጣመው ወጣት ሴት ጋር ሲኖር እናየዋለን። እነዚህ ትድረቶቹ (ways of life) ዘለቄታ ባይኖራቸውም፣ እጅግ ብዙ ተመክሮዎች የገበየባቸው ይኾናሉ። በነዚህ መቼቶች ውስጥ ራሱን ሲያገኝ ሕይወት በወጣትነቱ ዘመን እንዳሰበው ግልጽ እና ቀላል ምርጫዎችን የያዘ አይኾንለትም፤ በውስብስብ፣ ጠመዝማዛ እና ተዛናቂ (overlapping) ምርጫዎች የተሞላ እንጂ። በመቼቶቹ ውስጥ የነበረው መስተጋብር የራሱን ከንቱ እምነቶች (prejudices) እና አጕል ግንዛቤዎች (misconceptions) ከላዩ እየቀረፈ እንዲጥል፣ የሌሎችንም እንዲቃወም የሚያስችሉ ልዩ አስተውሎዎችን ያቀርቡለታል።


የፓርከር ቤተሰብ ድፍን ነጭ ነው፤ “ስለሺ” እስከሚዘነቅበት ድረስ (ደንቢያኛ/ጐንደርኛ ዘዬ መዋሴን ልብ ይሏል)። በዚያ ቤተሰብ ውስጥ ግን ባለቤት እና ባልተቤት የኹለቱ ዐበይት የአሜሪካ ፓርቲዎች ደጋፊዎች ኾነው ከትዳራቸው ጐን የፖለቲካ ልዩነቶቻቸውን ጠብቀው ይኖራሉ። የአደንዛዥ ዕፅ ሰለባ ኾና በለጋ ዕድሜዋ ከምትሞተው ልጃቸው ይልቅ ኹለቱ ከ“ስለሺ” ጋር ትርጕም ያለው የልጅ እና የወላጅ ዝምድና ይኖራቸዋል። ይህ ደግሞ እነርሱም ኾነ እርሱ በዕቅድ የፈጠሩት ዝምድና አይኾንም፤ በኺደት የሚገኝ እንጂ። ይህን የመካከለኛ መደብ ዐይነተኛ ነጭ ቤተሰብ - እነዳንኤል እና ሁሴን ከውጭ ዐይተው በዘረኛነት እና በጨቋኝነት የሚፈርጁት ነጭ ቤተሰብ - በአባላቱ ቍጥር ግለወጥ ባሕርያት ያቀፈ፣ የፖለቲካ እና የእምነት ልዩነቶችን አቻችሎ የያዘ ቤተሰባዊ አሐድ (family unit) ኾኖ እናገኘዋለን። ሐዘን እና ደስታ የተፈራረቁበት፣ ውድቀት እና ስኬት የጐበኙት፣ እርጅና እና አደንዛዥ ዕፅ ቀጣይነት የነሡት ቤተሰብ በመኾኑ፣ በቀለም መለያው ብቻ ዘረኛ እና ጨቋኝ አድርጎ ለመፈረጅ አይመችም። ታዲያ ደ/ጎ/ዋ “ስለሺ”ን በዚያ ነጭ ቤተሰብ ውስጥ “ዘንቆ” በማሳየት ነጭ ባልኾ ነው የአሜሪካ ማኅበረሰብ ውስጥ ያሉትን ከንቱ እምነት፣ አሉታዊ አዝማሚያ እና ግልብጥ ዘረኛነት ያጋልጣል።


ሕይወት እና እውነታ እንዲህ ናቸው። ስለዚህም ነው በአሜሪካ ማኅበረሰባዊ ውስብስብ ውስጥ “ስለሺ” እና ብጤዎቹ ያላቸውን ትድረት በአማላይ ትረካ እየገለጸ እውናዊ ሥዕል የሚያቀርብልንን ደ/ጎ/ዋ ደርዘኛ ሥራ የምለው።

 

አተራረክ
ታሪኩ በጊዜ ቅደም-ተከተል አልቀረበም፤ ወደፊት እና ወደኋላ እየተመላለሰ እንጂ። ይህም አተራረኩን ዘመናዊ እና አማላይ ያደርገዋል። ታሪካዊው ልቦለድ በአንደኛ ሰው (በራስ) ትረካ መቅረቡም ግላዊ እና ውስጣዊ ስሜትን ጠለቅ ባለ ደረጃ ለመዳሰስ ይበልጥ አመችቷል እላለኹ። የ“ስለሺ” ታሪክ በኻያኛዎቹ የዕድሜ ቅጥብ ውስጥ ኾኖ በፍልሰት አሜሪካ ሲደርስ ይጀምራ ል። ስለ ልጅነቱ፣ ስለ አስተዳደጉ፣ ስለ ንሕሰት ዘመኑ ቅጥ- ሰጪዎች (moulders of his formative years) የምናውቀው በምልሰት (flashback) ነው፤ ገጠመኞቹ ዐልፎ ዐልፎ በሚቀሰቅሷቸው ያለፉ ዘመናት ትውስቶቹ ውስጥ። ለስደት እና ፍልሰት ስላበቃውም ምክንያት ለአንባቢ የሚገለጸው ቀስ-በ-ቀስ ነው።


የአተራረኩ ሌላ ዐቢይ አማላይ ታሳቢ በደንቢያ (በጐንደር) ዘዬ እና ፈሊጥ የቀረቡ የእልፍነሽ (የእናቱ) እና ሌሎች “ደንብያውያን” ምልልሶች ወይም ግላዊ መነባንቦች (monologues) ናቸው። የእኒህ ለዛ እና ጥፍጥና አንባቢን (በተለይም ከጐንደር ዐማርኛ ጋር የማይተዋወቅ ከተሜ አንባቢን) አፍነክናኪ ናቸው። የዐማርኛ አፋዊ ቋንቋ ውበት እና ሕብራምነት (colourfulness) በየአካባቢው በሚነገሩ ልይዩ (diverse) ዘዬዎች እና ፈሊጦች ይከሠታሉ። እኒህ ቀበልኛ ዘዬዎች እና ፈሊጦች በጥልቀት እና በምልአት ያልተጠኑ፣ በሥነ-ጽሑፍም ውስጥ እምብዛ ያልተወከሉ በመኾናቸው (1) በዚህ መራ መውጫ ሥራ ውስጥ ተቈጥበው እና በሥሡ ተፈንጥቀው ለሚገኙት ልዩ እኳቴ (appreciation) ይገባቸዋል እላለኹ።


ብዙ ጊዜ ችግር የሚያስከትለው ብሂል-መር (pronunciation-led) አጻጻፍ አግባብ እና ፋይዳ የሚኖረው እኒህን መሰል ቀበልኛ አገላለጾች ሲወክል ነው።
በዘዬ እና ፈሊጥ አጻጻፍ ረገድ የሚታይ ይዘት-ለቀቅነት (inconsistency) እንደ “ኈ” እና “ኰ” ያሉ ፍንጽቅ ቀለማትን (diphthongs) ይመለከታል። በሀገረሰብኛ አባባል ውስጥ ፍንጽቅ ቀለማት እጅግ ገንነው ይደመጣሉ፤ (በጐንደርም ልክ እንደ ሸዋ፣ ወሎ እና ጐጃም)። ለምሳሌ “ጐጃም”፣ “ጐንደር”፣ “ጕልበት”፣ “ጕብል” የሚሉትን ስሞች እንውሰድ። በስሞቹ ውስጥ ያሉት “ጐ” እና “ጕ” በኹሉም ሀገረሰባዊ ዐማርኛ ውስጥ ፍንጽቅ ኾነው ይደመጣሉ። በዚህ ልቦለድ ውስጥ ግን “ጎ” እና “ጉ” ተብለው ተጽፈዋል፣ የዘዬ እና ፈሊጥ አባባል ወካይ ተደርገው በተጻፉበት ቦታዎች ሳይቀር። በተመሳሳይ “ቈዳ”፣ “ቍልፍ”፣ … በከተሜኛ አጻጻፋቸው “ቆዳ”፣ “ቁልፍ”፣ … ተብለው ተሰጥተዋል። በዚህ የተነሣ የፈሊጦች እና ዘዬዎች ጽሑፋዊ ውክልና የተሟላ ሳይኾን ቀርቷል።

 

ጥቂት ስም እና ባሕርይ-ነክ ችግሮች
ከላይ እንደ ተጠቀሰው ዋናው ገጸ-ባሕርይ ስም አልተሰጠውም። ይህ ደግሞ ታስቦበት የተደረገ አይመስልም፤ በዝንጋታ እንጂ። ባለገድሉ ስም-የለሽ መኾኑ (የቤተሰቡ እና የጓዶቹ ስሞች እየተጠቀሱ) ለግዝፈቱ ስሓ ከመኾን የዘለለ ፋይዳ ይኖረው ይኾን? በበኩሌ እጠራጠራለኹ። ወዲህም ስለ ባለገድሉ ለሚደረግ ሥነ-ጽሑፋዊ ተዋሥኦ (literary discourse) ቢያንስ ቅልጥፍናን ይነሣል። በዋሽንግተን ዲሲ እንደከተሙ ጓደኞቹ “ጓዱ” ወይም እንደ ፓርከር ቤተሰብ በአያቱ ስም “ስለሺ” ማለትም አግባብ አይኾንም (በዚህ ተማግቦ ውስጥ የኋለኛውን አጠራር እንዲመቸኝ ብዬ ብጠቀምም)።


ሌላው ስም-ነክ ችግር ባለገድሉ እና የፓርከር ቤተሰብ እርስበርስ የሚጠራሩበት ስሞች ናቸው። ስፖንሰሮቹ እርሱን ከአውሮፕላን ማረፊያ ሲቀበሉ ጀምሮ እስከ ዕለታተ-ሞታቸው ድረስ “ሚስተር ስለሺ” ወይም “ስለሺ” ሲሉት፣ እርሱም ከመጀመሪያ ግንኙነታቸው እስከ መጨረሻው “ሚስተር ፓርከር” እና “ሚሲስ ፓርከር” ይላቸዋል። ይህ ግን ከመቀራረባቸው እና እንደ ወላጅ እና ልጅ ከመዛመዳቸው ጋር ስሙም አይደለም። በተለይ በአሜሪካኖች ወግ-ለቀቅ (informal) ባህል “ልጄ” የሚሉትን እና የቤት ገበናቸውን ያለምንም ገደብ የሚያዋዩትን ወጣት ሲኾን በቅጽል ወይም በቍልምጫ ስም፣ ሳይኾን ደግሞ በተጸውኦ ስም መጥራት ልማድ ይመስለኛል። በዚያው ልክም አሜሪካኖቹ የተወዳጁት/የተዛመዱት ሰው ከቤተሰብ ስም ይልቅ በመጀመሪያ ስማቸው ወይም በሚወድዱት የስማቸው ምኅጻር እንዲጠራቸው ይፈልጋሉ። ታዲያ በመጀመሪያው የግንኙነት ዕለት እንኳ ባይኾን ውሎ ዐድሮ በነዚህ የቤተሰብ አባላት መካከል እንዲህ ያለው ወግ-ለቀቅ አጠራር አለመከሠቱ የአስተውሎ ሕጸጽ ነው።


ሦስተኛ ስም-ነክ ችግር የተምታታ የስም አጠቀቀም ነው። “ስለሺ” ቤተ-መጻሕፍት ውስጥ የሚያገኛቸው የጓደኛው የዳዊት እናት “የከበደ እናት” ተብለዋል፤(ገ. 194)።
ሌላው ምቾት ነሺ ችግር በአሳዛኙ ቤተሰብ ፍጻሜ ላይ የሚከሠት የ“ስለሺ” ድርጊት ነው። የሚስተር ፓርከርን የጣት ቀለበት እና የፓርከሮችን ቤት መክፈቻዎች እወንዝ ውስጥ መጣል፣ አስደንጋጭ እና ግራ አጋቢ ድርጊት ኾኖብኛል። ይህ በብዙ ረገድ ጨዋ እና ቅን ቤተሰብ ባለመታደል የአስከፊ ዕጣ-ፈንታ ሰለባ መኾኑ በገዛ ራሱ እጅግ አሳዛኝ ነው። ታዲያ የቤተሰቡ መሪር ፍጻሜ በቂ እንዳልኾ ነ ኹሉ በ“ስለሺ” ገቢር የመታወስ እና በባለውለታነት የመታሰብ ዕድሉን ማጣት ያለበት አይመስለኝም። አንባቢም ስለ ቤተሰቡ የሚለብመውን የሥርየት ገጽታዎች (redeeming features) አላስፈለጊ በሚያስመስል ድርጊት መቋጨት ፋይዳው አይታየኝም። የዚህ ገቢር እምራ ዊ ጕልኽ ነት (symbolic significance) ምንድነው? የቤተሰቡን አሳዛኝ ፍጻሜ ማግነን? የቤተሰቡ እጅ ዐመድ-አፋሽ መኾኑን ማጕላት? “ስለሺ” ለቁሳዊ ቅርስ ግድ-የለሽ መኾኑን ማሳየት? “ስለሺ” ከነጩ ማኅበረሰብ ጋር የነበረውን ግንኙነቶች ቈርጦ ከሐበሻ ወይም ከጥቍር ብጤዎቹ ጋር መወገኑን ማሳየት? በበኩሌ የትኛውም የእምራዊው ገቢር ማጠየቂያ አሳማኝ የሚኾን አይመስለኝም፤ ከ“ስለሺ” ባሕሪ ያፈነገጠ፣ ኢምክንያታዊ ድርጊት መኾኑን የሚሸፍን አይኾንምና።


ከላይ የተሰጡት አስተያየቶች በባለሙያ ዕውቀት እና ልምድ ላይ የተመረኰዙ፣ ወይም በሥነ-ጽሑፍ ምሁራዊ መመዘኛዎች ተገምግመው በተያዙ ጭብጦች ላይ የቀረቡ ትንታኔዎች አይደሉም፤ እንደ ተራ አንባቢ የተሰቡኝን፣ ትዝብት እና ጥያቄ የቀሰቀሱብኝን የታሪኩ አላባዎች ከብዙ በጥቂቱ ያኰትኩባቸው ነጥቦች እንጂ።

 

ቋንቋ-ነክ ሐተታ
ለዚህ ዳሰሳ መሠረት የኾነው ተማግቦ በቋንቋ-ነክ አብነቶች እና ችግሮች ላይ በማትኰር ዐይነተኛ ተዋፅኦ ያደርጋል። በእላዴ-ቃላት (lexicography) ሙያ የተሰማራኹ ሰው በመኾኔ አብዛኛውን ጊዜ ትኵረቴን የሚስቡ የሥነ-ጽሑፍ አርእስተ-ነገር በቃላት እና አገባብ ዙሪያ የሚነሡ ጕዳዮች ናቸው። እንዲያ በመኾኑም ከዚህ በታች የተሰጡት አጠቃላይ የሐተታ ነጥቦች ስለ ቃላት ፍቺ እና ርባታ፣ ስለአጠቃቀማቸው እና አጻጻፋቸው በመጽሐፉ ውስጥ የታዩ ችግሮችን እና አብነቶችን ይመለከታሉ።


ለፈጠራ ሥነ-ጽሑፍ ኪነታዊ ዕሴት ዐበይት መመዘኛ ከኾኑ ቁምነገሮች ኹለቱ የጽሑፉ ቋንቋ ውበት እና ስብቅልና በመኾናቸው ይህ ዳሰሳ በነርሱ ላይ ተጨማሪ ትኵረት ያደርጋል። በቋንቋ-ነክ ጕዳዮች ዙሪያ የማነሣቸው ነጥቦች እጅግ አብዛኞቹ በዐማርኛ ሥነ-ጽሑፍ ውስጥ ጐልተው እና ተደጋግመው የሚታዩ ናቸው።

 

ተለባሚ ቃላት
በመጀመሪያ ግን ደ/ጎ/ዋ ብዙ ተለባሚ ቃላት እና ብሂሎች ያዘለ በመኾኑ ለኔ-ብጤው አላዲ-ቃላት እና የቋንቋው ተመራማሪ አማላይ ሥራ መኾኑን መግለጽ እወድዳለኹ። የተማግቦው ዐባሪ ሰነድ እኒህን ከመጽሐፉ ውስጥ ለቅሞ በኹለት ንኡሳን አርእስት አስቀምጧቸዋል። ፋይዳቸውን ለዚህ ዳሰሳ አንባቢ ለማሳየት ከቃላቱ እኒህን ልጠቍም - ህ(ሕ)ሉፍ፣ ቅራቦት እና ጥቃሞት።


ህሉፍ (ገ.12) ወይም ሕሉፍ (186) ዐዲስ ቃል ባይኾንም፣ በከተሜ ዐማርኛ እና በሥነ-ጽሑፍ ውስጥ የተለመደ አይደለም። በትግርኛ የዘወትር ቃል የመኾኑን ያኽል በጐንደርም የሚደመጥ ይኾንን? የተሰማ ሀብተ- ሚካኤል እና የደስታ ተክለ-ወልድ መዛግብተ-ቃላት አያካትቱትም። በግእዝ የቃሉ ዐምድ/ኅ-ል-ፍ/ ነውና በሥርውቃላዊ አጻጻፍ “ኅሉፍ” ቢባል ሆሄ ይጠነቅቃል። በዐማርኛ የተለመደ የቃሉ አቻ ማለፊያ ነው። ለማለፊያ መልካም ተማራጭ ይኾናል፤ በተለይ ለሥነ-ግጥም አኹኖ (poetic effect)።


በሌላ በኩል በመጽሐፉ ውስጥ የሚገኙት “ቅራቦት” (ገ. 188) እና “ጥቃሞት” (ገገ. 95፣ 127) ዐዳዲስ ወይም እምብዛ የማይታወቁ ቃላት ይመስላሉ። በደንቢያ እና በሌሎች የጐንደር አውራጆች የሚነገሩ ቀበልኛዎች ይኹኑ ወይም ደራሲው የፈጠሯቸው ቃላት ግልጽ አይደለም። ከዐውደ-አገባባቸው “ቅራቦት” ለአቅርቦት “ጥቃሞት” ደግሞ ለአገልግሎት እና ጠቀሜታ ተማራጭ/ተዋራሽ (alternative/synonym) መኾናቸውን መገመት ይቻላል። ቃላቱ ከ‹ቀረበ› እና ‹ጠቀመ› በቀጥታ የተመሠረቱ ናቸውና ቀልብ ይስባሉ። ‹ፍላጎት› ከ‹ፈለገ› እንደተመሠረተ ደንብ ጠብቀው ቢመሠረቱም በሕዝብ ዘንድ ተቀባይነት ይኖራቸው ይኾን?


የደ/ጎ/ዋ ሌላው አማላይ ገጽታ በገጠር ዘዬ እና ለዛ የተከሸኑ ግልጸቶች (expressions) ናቸው። ለቅምሻ ያኽል ጥቂት ላቅርብ። የገድለኛው አባት ልጃቸው በእናቱ ተሞላቅቆ ማደጉን ለመግለጽ እንዲህ ይላሉ፤ “የመጨረሻ ልጀ ነው፤ እናቱ እስከዛሬ አልወለደችውም አርግዛው ነው የምትኖረው። …” (ገ. 25)። ገድለኛው በበኩሉ ልጅ ሳለ የታቦት አገልጋይ እንዲኾን አባቱ ያደረጉትን ጥረት ሲያስታውስ “ከቸንከሩ ተክለሃይማኖት ካህን የተበደሩ ይመስል እኔን ለመክፈል ሲዘጋጁ” (ገ. 95) ይላል ወቀሳ በሚደመጥበት ፍሬ ቃል። እርሱ ብዙ ዓመታት እባሕር ማዶ አሳልፎም የትውልድ አካባቢውን ለዛኛ ንግግር አይዘነጋም። “ፈረንጅም በቅባት ሳያርስ የሰውን ቆዳ እንደሚልጥ...” (ገ. 130) ይለናል፤ ነጮች ሐሜት አያውቁም የሚል የቀድሞ እምነቱን ከንቱነት በመገንዘብ።

 

የከተባ እና የሥርዐተ-ጽሕፈት ችግሮች
አማላዩ የፈጠራ ሥራ እጅግ ብዙ የከተባ ስሕተቶች ይታዩበታል። እንዲያ በመኾኑም ሥራው ታትሞ ከመውጣቱ በፊት የናሙና ዕትም አራሚ (proofreader) ያላየው ያስመስለዋል። በተማግቦው ዐባሪ ውስጥ የተሰጠው ዝርዝር ረዥም ነው። ከዝርዝሩ ርዝማኔ በየገጹ በአማካይ አንድ የከተባ ስሕተት እንደሚገኝ መገመት ያስችላል።


ሌላው ዐቢይ ችግር ከሥርዐተ-ጽሕፈት ይዘት-ለቀቅነት (inconsistency) ጋር የተያያዘ ችግር ነው። ብዙ ቦታዎች ላይ ይህ አጠቃላይ እና መሠረታዊ ችግር በብሂል-መር አጻጻፍ ይከሠታል። ለምሳሌ ሕወኀት (ወይም በዘመናዊ ትግርኛ አጻጻፍ ሕወሓት) የሚባለውን ስመ-ስም (acronym) እንመልከት። ስሙ ሥርዐት ባልተከተለ መንገድ ተጽፎ እናየዋለን (ህወሀት - 131፤ ሕወኅት 107፣ 110፣ 185፤ ኅወሓት -182፣ 183)። ይህ የንባብ እና የትርጕም ውዥንብር እስካላመጣ ችግር የለውም በሚል ማጠየቂያ (justification) ችላ ሊባል አይገባውም። በዘፈቀደ የመጻፍ ባህል ዐማርኛ መደበኛ ሥርዐተ-ጽሕፈት እንዳይኖረው ከማድረግ በቀር ምን ፋይዳ ይኖረዋል?


ብሂል-መር አጻጻፍ የትርጕም አሻሚነት አያስከትልም ማለትም አይቻልም። ሊያስከትል እንደሚችል ከደ/ጎ/ዋ ጥቂት ምሳሌዎችን ማየት ይበቃል። ከድምፀ-ሞክሼ ቃላት “ምሑር”ን፣ ድርብ ቀለም ካላቸው ቃላት ደግሞ “ለቀቀ”ን በአስረጅነት እንመልከት። የመጀመሪያው በቍጥር ርባታው “ምሑራን” ተብሎ ተጽፏል (ገ. 185)፤ የተማሩ የተመራመሩ ሰዎችን ለመግለጽ። “ምሑራን” ግን በቁሙ “ምሕረት ወይም ይቅርታ የተደረገላቸው” ሰዎችን የሚገልጽ ቃል ነው። የተማሩ የተመራመሩ ሰዎችን ለመግልጽ ቃሉ “ምሁራን” ተብሎ መጻፍ ነበረበት። የኹለቱ ቃላት ዐምዶች /ም-ህ-ር/ እና /ም-ሕ-ር/ የፍቺ ልዩነቶችን ያዘሉ በመኾናቸው ሥርው-ቃላዊ አጻጻፍ ሆሄዎቻቸውን ለመጠንቀቅ፣ እንዲያም ሲል እቅጭ ሐሳብን ለማስተላለፍ ያስችላል። ኹለተኛው አስረጅ (“ለቀቀ”) በቦዝ አንቀጽ ሲነገር “ለቅቀን” መኾን ሲገባው “ለቀን” ተብሎ ተጽፏል፤ (ገገ. 7፣ 169)። “ለቀን” ግን በቁሙ ከለቀቀ ይልቅ የቀን (የዕለት) ፍቺ እንዳለው ልብ ይሏል።


ለሥርዐተ-ጽሕፈት መደበኛነት ነፋጊ የምለው ብሂል-መር አጻጻፍ በሥነ-ቃል እና በሥነ-ጽሑፍ መካከል ያሉ ልዩነቶችን በቅጡ ካለመረዳት፣ ድምፀ-ሞክሼ ሆሄያት የሚያዝሏቸውንም የፍቺ ጕልኽ ነቶች (phonemic significance) ካለመገንዘብ የተከተለ ባህል ነው። ከላይ በተሰጠው ምሳሌ ውስጥ በ<ህ> እና ‹ሕ› መካከል ያሉ ታሪካዊ እና ፍቺ-ዐዘል ልዩነቶችን ያለመረዳት ችግር ነው “ምሁር” እና “ምሑር” አንዱ በሌላው ተለዋጭ ቃላት ተደርገው እንዲታዩ የሚያደፋፍረው። ድምፀ-ሞክሼ ሆሄያትን እንገደፍ ማለትም ከዚህ የግንዛቤ ሕጸጽ የሚመነጭ አስተሳሰብ ነው።

 

አጕል እና ዝንኵር አጠቃቀሞች
ደ/ጎ/ዋ በርካታ አጕል እና ዝንኵር አጠቃቀሞች (misuses and abuses) ይታዩበታል። በተማግቦው ዐባሪ ከተዘረዘሩት አላባት ጥቅም ላይ የዋሉ ቃላት እና ሐረጎች የሚከተሉትን እንመልከት።


በገጽ 78 ላይ “ሕብረ ብሔራዊ ጥንቅር” የሚል ሐረግ እናነባለን። ቃል-በ-ቃል ሲተረጐም ሐረጉ “ብሔር-ነክ የቀለሞች ስብጥር” ማለት ነው። እንዲያ በመኾኑም ሐረጉ እምብዛ ስሜት-ሰጭ አይደለም። ደራሲው “ከተለያዩ ዘውጌ ማኅበረሰቦች (ethnic communities) የመጡ አባላትን ያካተተ” ለማለት ግልጸቱን እንደተጠቀሙበት ከዐውደ-አገባቡ መገመት ይቻላል። ግምቱ ትክክል ከኾነ ከ“ሕብረ ብሔራዊ ጥንቅር” ይልቅ “ዘውገይር ስብጥር” (= multiethnic composition) የተሻለ ተማራጭ ይመስለኛል። “ዘውገይር” ከ“ዘውግ” እና “ዕይር” የተበጀ ዐዲስ ስያሜ ነው፤ በዘውግ (ethnicity) ቅይጥ መኾንን፣ (በሌላ አነጋገር የተለያዩ ዘውጌ ማኅበረሰቦች አባላት አሳታፊነትን) በቅጡ የሚገልጽ ቃል ይመስለኛል።


በገጽ 161 ላይ ደግሞ እንደ ረመጥ የሚፋጅ ስሜት ለማለት “ስሜተ-ረመጥን” ጥቅም ላይ ውሎ እናያለን። “ስሜተ-ረመጥ” ግን ቃል-በ-ቃል “የረመጥ ስሜት” ማለት ነው። ረመጥ የራሱ ስሜት የለውምና የጥምር ቃሉ አበጃጀት እንከናም ነው። እንደ ረመጥ የሚፋጅ ስሜትን ዐጠር አድርጎ ለመግለጽ “ረመጣዊ/ረመጥማ ስሜት” ማለት ተገቢ ይኾናል።


በገጽ 120 ላይ የባለገድሉ ሙታን ጓዶች አንጸባራቂ ታሪክ እንደነበራቸው ለመግለጽ “በወርቅ የተኮላ ታሪካቸውን” የሚል ሐረግ እናነባለን። በሐረጉ ውስጥ ያለው “የተኮላ” ግን ተዘንኵሯል። ተኰላ (ከተሜኛውን “ኮ” አለመምረጤን ልብ ይሏል) በቁሙ “ተሰነገለ፤ ተወለወለ፤ እንዲያብረቅረቅ ኾነ” ማለት ነው። እንግዲያስ “በወርቅ የተጻፈ አንጸባራቂ ታሪካቸውን” ማለት ሐሳቡን በእቅጩ ሊገልጽ በቻለ ነበር። ወርቅን ይኰሉታል እንጂ፤ በወርቅ አይኰሉም።


ከነዚህ በተጨማሪ እና በተለይ ሊቀ መጡ የሚገባቸው ደግሞ በአገባብ እና አሰካክ ላይ የሚታዩ ችግሮች ናቸው። ብዛታቸው በዚህ ዳሰሳ ውስጥ በጥቂቱም ቢኾን መካተታቸውን ግድ ይላል። በዚህ ርእሰ-ነገር ላይ ከሚያተኵረው ከዐባሪው ሰነድ አንድ ንኡስ ክፍል የሚከተሉትን በአስረጅነት እንመልከት።


1. ጠጅ፣ አረቄና ጠላ እየጠመቅን … ተለምዶን አስፋፍተናል። (ገ.7)
  1ሀ. ጠጅ እየጣልን፣ አረቄ እያወጣን፣ ጠላ እየጠመቅን … ሱሰኛነትን አስፋፍተናል።
2. ፊቷ ወደ ሳንባነት ይቀየርና (ገ.22)
  2ሀ. የፊቷ ቀለም በለዲ ይኾንና

  2ለ. የፊቷ ቀለም የሳንባ ይመስልና
3. ገላውን ሰዶና ዘና ብሎ የሚዝናናው ተዝናኚ ብዛት (ገ. 83)
  3ሀ. ገላውን ሰድዶ የሚዝናና ታዳሚ ብዛት
4. የቡና ተርቲም … ያንድ ሰሞን ዜና ሆኖ ይባጃል። (ገ. 157)
  4ሀ. በየቡናው ተርቲም … ያንድ ሰሞን ርእሰ-ነገር ይኾናል።

ከላይ ከአንድ እስከ አራት የተሰጡት ዐረፍተ-ነገሮች እና ሐረጎች ከመጽሐፉ የተቀዱ ናቸው፤ ከገጽ ማጣቀሻዎቻቸው ጋር ቀርበዋል። የአገባብ እና የቃላት ምርጫ ችግሮቻቸውን ከግርጌዎቻቸው ከተሰጡት ተማራጮች (1ሀ - 4ሀ) ጋር በማነጻጸር መገንዘብ አያዳግትም። ሦስተኛውን ምሳሌ ቀረብ አድርገን ብናየው የአሰካክ ብቻ ሳይኾን የድግግሞሽ ችግሮቹን እንታዘባለን። ንኡስ ሐረጎችን በያዘው በዚህ ሐረግ ውስጥ “ሰባት ቃላት” ሲኖሩ፣ ሦስቱ የ“ተዝናና” ርባታዎች ናቸው። በዚህ ላይ “ገላውን ሰዶ” የሚለው ቦዛዊ ሐረግ ሲጨመር የድግግሞሹን አለቅጥ መብዛት እንረዳለን፤ እርሱም የመዝናናት ፍቺን ያዘለ ነውና። የአራተኛው ምሳሌ ክፍል የኾነው “ያንድ ሰሞን ዜና ሆኖ ይባጃል” ደግሞ ውስጣዊ አለመመጣጠን ወይም አለመደጋገፍ የሚታይበት ንኡስ ዐረፍተ-ነገር ነው። የተሰጠው ጊዜ “አንድ ሰሞን” ነው። ታዲያ ለሰሞን ቈይታ የሚመጥን ቃል “ሰነበተ” እንጂ “ባጀ” አይደለም። መባጀት የበጋን ቈይታ የሚገልጽ ቃል ነው። በጋን ይባጇል፤ ክረምትን ይከርሟል፤ ሰሞንን ይሰነብቷል። በቃላት ምርጫም ረገድ ከ“ዜና” ይልቅ ርእሰ-ነገር (topic) ለዐውደ-አገባቡ የተሻለ ምርጫ ይመስላል። ዜናን እንደ ትኵስ ወሬ ብንወስደው፣ ብርቅነቱ/ትኵስነቱ የሚሰነባብት አይደለምና።


እኒህን መሰል ችግሮች በአፋዊ ዐማርኛ ውስጥ ዘወትር ይደመጣሉ። በአፋዊ ቋንቋ የሚደመጡትን ያለምንም ማረቂያ በጽሑፍ ቋንቋ ውስጥ መጠቀም ግን ተገቢ አይደለም፤ (ለኪናዊ ፋይዳ ካልኾ ነ በቀር)። ኹለተኛውን ምሳሌ በንግግር መልክ ብናዳምጥ፣ የሰው ፊት ወደ ሳንባ እንደማይቀየር በማወቅ ደራሲው “የፊቷ ቀለም የሳንባ ቀለም እንደመሰለ” ለመግለጽ መፈለጉን እንገምታለን። ግን ደራሲው የኋለኛውን ግልጸት ለመጠቀም ምን የሚያግደው ነገር ነበር? ሐሳብ በንግግር ሲገለጽ ለቃላት ምርጫ፣ ለአገባብ ስኬት ወይም ለሰዋስው ርታታ ፋታ አይገኝ ይኾናል። ያንኑ ሐሳብ በጽሑፍ ለመግለጽ ግን እንዴት ፋታ ይታጣል፣ ያውም ሥነ-ጥበባዊ ዕሴትን ቀዳማው (objective) ለሚያደርግ ሥራ?

 

መደምደሚያ
ደ/ጎ/ዋ በ-ኢሕአፓ-መራሽ ትግል ተሳትፎ ወደ ሰሜን አሜሪካ ስለፈለሰ አንድ ትውልድ ማለፊያ ሥዕል የሚያቀርብ ደርዘኛ ልቦለድ ነው። በ80ኛዎቹ እና በ90ኛዎቹ ጎርጎሮሳዊ ዐሥርታት የዚህ ፈልሶ-መጤ ወገን ትድረት ምን ይመስል እንደነበር ለማሳየት አንድ ሓብሮት (painting) ያቀርብልናል። ፈልሶ-መጤው ከባዕድ ሀገር እና ከዐዲስ ማኅበረሰብ ጋር ለመጣወር ያደረገውን (ወይም ሳያደርግ የቀረውን) ጥረት፣ በትግል ታሪኩ ላይ የተከሠቱ የአተያይ ልዩነቶችን ለማስተናገድ የተጠቀመበትን ዘዴ፣ በልምድ እና በባህል ዳራ ከማይመስሉት ሌሎች የትውልድ ሀገሩ ሰዎች ጋር ለመተሳሰር ያደረገውን ሙከራ፣ ወዘተ. የሚያሳይ ሓብሮት ነው። ባለመታደል ምስሉ እንከን-የለሽ አይደለም፤ በብሩሹ ጥራት ማነስ የተነሣ መስመሮች ደብዝዘው፣ ቀለሞች ተዛልቀው ፍጽምና ነሥተውታልና።


-አበቃ-
22 ግንቦት 2009 ዓ.ም

ዶ/ር ግርማ ጌታኹን በብሪቲሽ አካዳሚ የታተመውን ‹The Gojjam Chronicles› የሚለውን ሥራቸውን ጨምሮ፣ “የጐጃም ትውልድ በሙሉ ከአባይ እስከ አባይ”፣ “የ-ግይጌ ማከያ መዝገበ-ቃላት” እና ሌሎች በርካታ የምርምር ሥራዎችን የጻፉ [እና ያሰናኙ] ባለሙያ ናቸው።
(www.facebook.com/TheBlackLionAfrica)¾

“ጠቅላይ ሚኒስትሩ ባህር ዳር ሲገቡ በመከላከያ እና በፖሊስ ኃይሎች አጥረው አስቀመጡን”

አቶ አበባው ጌትነት

ከቤኒሻንጉል ጉሙዝ የተፈናቀሉ

የአማራ ተወላጆች ተወካይ

 

በይርጋ አበበ

 

527 አባውራዎች ከእነ ሙሉ ቤተሰባቸው ከቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል ተፈናቅለው ወደ አማራ ክልል ያቀኑ ሲሆን አሁንም ድረስ ጉዳያቸውን መፍትሔ የሚሰጥ እንዳላገኙ ይናገራሉ። በቅርቡ የአገሪቱን ጠቅላይ ሚኒስትርነት ስልጣን ከአቶ ኃይለማሪያም ደሳለኝ የተቀበሉት ዶክተር አብይ አህመድ በሹመታቸው ዕለት ለኢትዮጵያ ህዝብ የገቡት ቃል ኪዳን፣ “ሁሉም የአገሪቱ ዜጎች በመረጡት የአገራችን ክፍል ተዘዋውረው የመኖርና የመስራት መብታቸው ሊከበር ይገባል፤ ከዚህ በኋላ መፈናቀል አይኖርም” የሚል ነበር። በኦሮሚያ እና ሶማሌ ክልል በተፈጠረ “የአመራሮች ግጭት” ከመቶዎች በላይ ህዝብ የተፈናቀለ ሲሆን ዶክተር አብይ አህመድ እና አቶ ለማ መገርሳ ወደ ሶማሌ ክልል መቀመጫ አቅንተው ከክልሉ ባለስልጣናትና “የተመረጡ ታዳሚዎች”ጋር ባካሄዱት ውይይት እንገለፁት “የተፈናቀሉትን የኦሮሚያ ተወላጆች በክልላችን ለማስፈር ሞክረን ነበር። ነገር ግን የሚቻል አልሆነም ምክንያቱም የሰዎቹ ፍላትና ስነ ልቦና ከሶማሌ ክልል ወንድም እና እህቶቹ ጋር በጣም የተዋሀደ በመሆኑ ነው” በማለት የተፈናቀሉት ወደነበሩበት ቀዬ እንዲመለሱ የማድረግ ስራ ሊከናወን እንደሚገባ ተናገሩ።

ጠቅላይ ሚኒስትሩ “መፈናቀል ይቅር የተፈናቀሉትም በአስቸኳይ ወደ ቀደመ ቀያቸው ይመለሱ” ብለው ማሳሰባቸው እንደተጠበቀ ሆኖ፤ ተመሳሳይ ችግሮች አሉብን ያሉ ከአማራ ክልል ሌላ ቅሬታ ያላቸው ወገኖች ለሰንደቅ ጋዜጣ ቅሬታቸውን አቅርበዋል። ቅሬታ አቅራቢዎቹ 20 እና ከዚያ በላይ ዓመታት ከኖሩበት ቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል ተፈናቅለው ወደ አማራ ክልል ምዕራብ ጎጃም ዞን መሰደዳቸውን ይናገራሉ። ሆኖም በዚያ አካባቢ ለመቆየት የሚያስችል ምንም ነገር ስላነበረ ወደ ባህር ዳር ማቅናታቸውንና በባህር ዳርም በተለምዶ “አባይ ማዶ” ተብሎ በሚጠራው ሰፈር ከሚገኝ አንድ ቤተክርስቲያን (ቅዱስ ገብርኤል) ተጠልለው እንደሚኖሩ የገለጹት ቅሬታ አቅራቢዎቹ “ጉዳያችንን መንግስት እንዲያይልን ለአማራ ክልል ርዕሰ መስተዳድር አቶ ገዱ አንዳርጋቸውና ለኢፌዴሪ ጠቅላይ ሚኒስትር ጽ/ቤት በአካልም በደብዳቤም አቅርበን ምላሽ አላገኘንም ሲሉ ይናገራሉ። ከቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል የተፈናቀሉትን ወገኖች ቅሬታን በመወከል ለሰንደቅ ጋዜጣ ያቀረቡት አቶ አበባው ጌትነት የተባሉ የተፈናቃዮች ተወካይ ናቸው። ለአንባቢያን በሚመች መልኩ ቃለ-ምልልሱን በዚህ መልኩ አቅርበነዋል።

 

 

ሰንደቅ፡- ቀደም ሲል ከቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል ተፈናቅላችሁ እንደመጣችሁ ገልጸውልናል። ለመሆኑ ስንት ሰዎች ናችሁ የተፈናቀላችሁት? አሁንስ በምን ሁኔታ ላይ ትገኛላችሁ?

አቶ አበባው፡- ህጻናትንና ሙሉ የቤተሰብ አባላትን ሳይጨምር አባውራዎች ብቻ ከቤኒሻንጉል ጉሙዝ ተፈናቅለን የመጣነው ሰዎች ቁጥራችን 527 ነው። አሁን ያለንበት ሁኔታ በጣም አስቸጋሪ ነው። የንብረት ባለቤት የነበርን ትጉህ አርሶ አደሮች ዛሬ የዕለት ምግብ ለማግኘት የሰው እጅ እያየን ነው የምናድረው። በአንድ ግቢ ውስጥ ተሰብስበን ውለን የምናድር ሲሆን በታጣቂ ነው የምንጠበቀው። ከአካባቢው ውጡ ተብለን ብዙ ጊዜ ወከባ ሲደርስብን ቆይቷል። አሁን አንተን ከማናገሬ በፊትም እኔን ጨምሮ ስምንት የተፈናቃዮች ተወካይ አስተባባሪዎችን ባህር ዳር ሁለተኛ ፖሊስ ጣቢያ አስረውን አድረው ነው የተፈታነው። ለጊዜው የምንገኘው ባህር ዳር አባይ ማዶ ከሚገኘው ቅዱስ ገብርኤል ቤተክርስቲያን እያደርን ያለነው። ከዚያ እንዳናድርም የባህር ዳር ኮማንድ ፖስት የቤተክርሰቲያኑን አስተዳዳሪዎች ሳይቀር ጫና ለመፍጠር ቢሞክሩም ቤተክርስቲያኗ ግን እስካሁን ፊቷን አላጠቆረችብንም።

ሰንደቅ፡- ከአማራ ክልል ወደ ቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል የሄዳችሁ ሰዎች ከዚህ በፊትም ተመሳሳይ ችግር ይደርስባችሁ እንደነበረ እና ተመሳሳይ መፈናቀል ደርሶባችሁ ነበር ይባላል። ይህ ምን ያህል እውነት ነው?

አቶ አበባው፡- የተባለው ትክክል ነው። እኔ ለምሳሌ እኖርበት በነበረው ከማሺ ዞን ጅጋፎ ወረዳ ተደጋጋሚ የመብት ጥሰትና በእኩልነት አለመዳኘት ችግር ይደርስብን ነበር። ለምሳሌ ፍርድ ቤት ሄደህ ርትዕ ፍርድ ማግኘት አይታሰብም፤ በአመራሮች የመበደል እና ሌሎች የመብት ጥሰቶችም ይደርሱብናል። ከዚህ በፊትም በ1995 እና 2003 ዓ.ም ተፈናቅለን ነበር። በ1995 ዓ.ም ስንፈናቀል በኦሮሚያ ክልል ተጠግተን ከቆየን በኋላ ተመልሰን ወደ መኖሪያ ቀያችን ገባን። እንደገና በ2003 ዓ.ም በተፈጠረ ግጭት ወደ ኦሮሚያ ክልል ሄደን ተጠግተን ከቆየን በኋላ ተመለስን። በሁለቱም ጊዜ በደረሰብን መፈናቀል ንብረቶቻችን ሙሉ በሙሉ ወድመውብናል ከውድመት የተረፈውንም ተዘርፈናል። በተለይ በ2003 ዓ.ም በአንድ ወረዳ ይኖር የነበረ 8 ሺህ ህዝብ ነበር የተፈናቀለውና ንብረቱም ቤቱም የወደመበት።

ሰንደቅ፡- ከዚህ በፊት ተደጋጋሚ መፈናቀል ከተፈጠረ በኋላ በሁለቱ ክልል አመራች መካከል ውይይት በማካሄድ መፍትሔ አልተቀመጠም ነበር?

አቶ አበባው፡- በ2003 ዓ.ም በነበረው መፈናቀል የአማራ ክልል ርዕሰ መስተዳድር የነበሩት አቶ አያሌው ጎበዜ እና የቤኒሻንጉል ጉሙዙ ርዕሰ መስተዳድር የነበሩት ነብሳቸውን ይማርና አቶ አህመድ ናስር ሁለቱ ኃላፊዎች ተናበቡና ‹‹የተፈናቀሉት ሰዎች በሙሉ ከእኔ ክልል ከሆነ የተፈናቀሉት ማረጋገጫ ካላቸው እንደገና ወደነበሩበት ቀየ ተመልሰው እንዲሰፍሩ አደርጋለሁ›› ሲሉ አቶ አህመድ ናስር ቃል መግባታቸው የሚታወቅ ነው። በዛን ጊዜ የነበሩት አስመላሽ ኮሚቴ አሁን የአማራ ክልል ርዕሰ መስተዳድር ልዩ አማካሪ የሆኑት አቶ ሰማ ጥሩነህ አስተባባሪነት ወደ ቦታው እንድንመለስ ተደርጎ ነበር። ነገር ግን የአማራ ክልል መንግስት ተመልሰን የሰፈርነውን ሰዎች በምን ሁኔታ ላይ እንዳለን ለማወቅ ያደረገው ጥረት አልነበረም። ይህን ባለማድረጉ ደግሞ ሁልጊዜም በእኛ ላይ የመብትና የነጻነት ጥቃት የሚፈጽሙብን የአካባቢው ባለስልጣናት ጫና ይበልጥ በረታብን። ያላግባብ እና ያለ ደረሰኝ የመሬት ግብር ክፈሉ እንባላለን፤ እኛም ለመኖር ስንል እንከፍላለን። በአጠቃላይ በአገራችን እንደሁለተኛ ዜጋ ተቆጥረን ነው ስንኖር የቆየነው።

ሰንደቅ፡- በዚህ ዓመት ደግሞ ከጥቅምት ወር መጨረሻ ጀምሮ ነው ከአካባቢው የተፈናቀላችሁት። የአሁኑ ችግር መነሻ ምክንያቱ ምን ነበር?

አቶ አበባው፡- በሁለት ወጣቶች መካከል ግጭት ተፈጠረ። ግጭቱ የተፈጠረው ከአንድ የክልሉ ተወላጅ እና ከአማራ ክልል በሄደ ወጣት መካከል ነበር። በግጭቱም የቤኒሻንጉል ጉሙዙ ተወላጅ ይሞታል። ግጭቱ የተነሳው በተራ ውንብድና ቢሆንም ወደ ጎሰኝነት ቀይረው ጥቅምት 17 ቀን 2010 ዓ.ም ቀኑን ሙሉ ግጭቱ እና ማሳደዱ በረታ። በዚህ ሂደት ውስጥም 14 ሰዎች ሲሞቱ የዘጠኙ ስርዓተ ቀብር ተፈጽሞላቸዋል፤ የአራቱ ግን አስከሬናቸው ጥልቅ የውሃ ጉድጓድ ውስጥ ስለገባ ሊገኙ አልቻሉም ነበር። እኔ ባለኝ መረጃ 139 ቤቶች ሲቃጠሉ ወደ 50 የሚጠጉ ሰዎች ደግሞ ጉዳት ደርሶባቸዋል።

እንደምታውቀው ጥቅምት ወር አዝመራ የሚደርስበት ወቅት ቢሆንም ዓመቱን ሙሉ የደከምንበት ሰብል (አኩሪ አትር፣ ሰሊጥ፣ ቦቆሎ…..) ሳይሰበሰብ ሜዳ ላይ ቀርቷል። የነገርኩህ 527 አባውራዎች ከነሙሉ ቤተሰባቸው ምንም ንብረትና ሀብት ሳይዙ ህይወቱን ለማትረፍ ሊፈናቀሉ ችሏል።

ሰንደቅ፡- መፈናቀሉ ከደረሰ በኋላ ወደ አማራ ክልል አምርታችሁ ምን አደረጋችሁ?

አቶ አበባው፡- እንደነገርኩህ ነብሳችንን ለማረፍ ማቄን ጨርቄን ሳንል ከመኖሪያ ቀያችን የተፈናቀልን ሰዎች ወደ አማራ ክልል ሄድን። በአማራ ክልል ምግብ ዋስትና ሜካናይዜሽን ጎንደር ቅርንጫፍ በመሰባሰብ ከመንግስት ተገቢውን እርዳታ እና የሰፈራ ፕሮግራም እንድናገኝ ጠይቀን ነበር። በዋናነት እኛ አስተባባሪዎች የክልሉን ምክትል ርዕሰ መስተዳድር አቶ ብናልፍ አንዷለምን እና ርዕሰ መስተዳድሩን አቶ ገዱ አንዳርጋቸውን ያነጋገርናቸው። አቶ ገዱን ስናነጋግራቸው “የእናንተ ጉዳይ የሚፈታውም ሆነ መኖር የምትችሉት ክልል ስድስት (ቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል) ስለሆነ በድጋሚ ሄዳችሁ እንድትሰፍሩ ነው የሚደረገው” ሲሉ መልስ ሰጡን። እኛም በበኩላችን ወደነበርንበት ክልል ተመልሰን እንደማንሄድ አጥብቀን ተከራከርን። ምክያቱም በተደጋጋሚ መፈናቀልና ግጭት ሲደርስብን ስለቆየ አሁንም ዋስትና በሌለው መልኩ ልንመለስ አይገባም” ብለን ስንነግራቸው እሳቸውም መልሰው፤ “ወደ ነበራችሁበት ክልል የማትሄዱ ከሆነ ወደተወለዳችሁበት ቀየ መሄድ ትችላላችሁ እንጂ ከመንግስት ምንም አይነት እርዳታ ልታገኙ አትችሉም። ምክንያቱም ከአማራ ክልል ውጭ የሚኖሩ ከ3 ነጥብ 9 ሚሊዮን በላይ ህዝብ ይገኛል፡ ይህን ሁሉ ህዝብ ተፈናቅሎ በመጣ ቁጥር አስፍረን ማኖር አንችልም። ስለዚህ ሊሆን የሚገባው ወደነበራችሁበት ክልል ተመልሳችሁ እንድትኖሩ እንጂ እርዳታ ማቅረብም ሆነ ማስፈር አንችልም። ልትጠይቁ የምትችሉትም የቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልልን እንጂ እኔን አይደለም ምክንያቱም እናንተን አላውቃችሁም›› አሉን።

በዚህ ንግግራቸው በጣም ነው የተከፋነው። ምክንያቱም ኑሯችን ቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል ይሁን እንጂ ባለንበት ክልል ሰርተን ከምናፈራው ሀብት ላይ በተቋቋመ ኮሚቴና ጽ/ቤት በኩል ለአልማ (አማራ አቀፍ ልማት ማህበር) እና ለብአዴን (ለብሔረ አማራ ዴሞክራሲያዊ ድርጅት) በየዓመቱ ገንዘብ ስናዋጣ የኖርን ሰዎች ነን። ይህ ለእኛ የደህንነት ዋስትና ሊሆን አይገባም ወይ? ብለን ጥያቄም አቅርበንላቸው የነበረ ቢሆንም መልስም ሳይሰጡንና ንግግራችንንም በወጉ ሳያዳምጡን ‹‹ስብሰባ አለብኝ›› ብለውን ትተውን ገቡ።

ሰንደቅ፡- በእሳቸው ንግግር መሰረት ወደ ወላጆቻችሁ ቀየ ሄዳችሁ ለመኖር አልሞከራችሁም? ወደ ቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል አንመለስም ያላችሁበት ምክንያትስ ምንድን ነው?

አቶ አበባው፡- አቶ ገዱ መልስ በኋላ ወደ ነበርንበት ሰፈር ሄደን ከባህር ዳር ህዝብ ጋር ተቀላቅለን በተቀመጥንበት በኮማንድ ፖስት የታገዘ ሀይል ወዳለንበት ቦታ በመምጣት ‹‹ከአቶ ገዱ መልስ ተሰጥቷችኋል፤ ስለዚህ ወይ ወደነበራችሁበት ክልል ሂዱ ወይም ደግሞ ወደ ወላጆቻችሁ ቀየ ተበተኑ›› ነበር ያሉን። ለምሳሌ እኔ ትውልድ ቀየዬን ለቅቄ ከወጣሁ ከ20 ዓመት በላይ ሆኖኛል። ሌሎቹም ከእኔ በላይ ለሆነ ጊዜ ከትውልድ ቀያቸው ተለይተው የኖሩ ናቸው። ታዲያ እንዴት አድርገን ነው ወደማናውቀው የወላጆቻችን አገር ሄደን የምንሰፍረው? የአካባቢው አስተዳዳሪዎች አያውቁን፤ ለመኖሪያ የሚሆን መሬት በሌለበት ሁኔታ ምን ሰርተን ልንኖር ነው የምንሄደው? ብለን መልስ ሰጠናቸው። በነገራችን ላይ አንዳንዶቻችን ቤተሰቦቻችን እንኳን አያውቁንም።

የኮማንድ ፖስቱ እና የክልሉ ጸጥታ ሀይሎች በሰጠናቸው ምላሽ ተበሳጭተው “በፈቃዳችሁ የማትሄዱ ከሆነ ተገዳችሁ እንድትሄዱ ትደረጋላችሁ” ብለው ለማስፈራራት ሞከሩ። እኛም የፈለጋችሁትን አምጡ እንጂ ለጥያቄያችን መልስ ሳናገኝ ከዚህ ወደየትም አንሄድም ብለን በአቋማችን ጸናን። በዚህ ጊዜ የተፈናቃዮቹን ስምንት አስተባባሪዎች ጠርተው “የምግብ ዋስትና ኃላፊ በምግብ ጉዳይ ሊያነጋግራችሁ ይፈልጋል” ብለው ጠሩንና አፍነው ወስደው ባህር ዳር ከተማ ሁለተኛ ፖሊስ ጣቢያ አሰሩን። ለአንድ ቀን ካሰሩን በኋላ አስፈራርተውና አስፈርመው ፈቱን። ነገር ግን ከተፈታን በኋላ የባህር ዳር አካባቢ ኮማንድ ፖስት አዛዥ አቶ ገደፋው መጥተው ከሰፈርንበት አካባቢ (ምግብ ዋስትና ጎንደር ቅርንጫፍ ግቢ) እንድንነሳ አደረጉን። ከዚያም ማደሪያ ስናጣ ወደ ቅዱስ ገብርኤል ቤተክርስቲያን ሄደን የደብሩን አስተዳዳሪ ጠይቀን እዚያ እንድናድር ፈቅደውልን አደርን። ነገር ግን አሁንም ቤተ የክርስቲያን አስተዳዳሪዎች እኛን ከደብሩ ለተጨማሪ ጊዜ እንዳያሳድሩ ጫና እና ትዕዛዝ ሰጥተዋቸው ስለነበር ለተጨማሪ ቀን እንዳናድር ተደረገ። ከዚያም ወደ ምግብ ዋስትና ግቢ ሄደን ስንሰፍር በፓትሮል መኪና የተጫኑ የመከላከያ ሰራዊት አባላትን እያመጡ ሲያስፈራሩን ለቅዱስ ሚካኤል ቤተክርስቲያን አስተዳዳሪዎች ግቢው ውስጥ እንድናድር እንዲፈቅዱልን ልመና አቅርበን ፈቃደኛ ስለሆኑልን እዛው ነው ያለነው።

ወደ ሁለተኛው ጥያቄህ ልምጣልህና ወደ ቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል ለመመለስ የማንፈልግበት ምክንያት አንደኛ ነጻነታችን ሁልጊዜም እየተረገጠ ነው የምንኖረው፤ ከዚያም አልፎ የንብረት ውድመት ስለደረሰብን፣ ወንድሞቻችንን እና እህቶቻችንን በሞት ያጣን ሲሆን ጉዳት የደረሰባቸውም አሉ። እንደዚህ እየሆንን በዚያ ቦታ መኖር አንችልም ምክንያቱም የክልላችን መንግስት (የአማራ ክልል ማለታቸው ነው) ለእኛ ደህንነት ሊከራከርልንና መብታችንን ሊያስጠብቅልን አልቻለም። ለዚህ ነው ወደዛ አንሄድም ብለን አቋም የወሰድነው።

ሰንደቅ፡- ከዚህ በፊት በእናንተ ላይ ‹‹ደን ይመነጥራሉ፣ ጦረኛ ናቸው እና በአካባቢው ተወላጅ ላይ ስድብ ይሰነዝራሉ›› የሚል የሚቀርብባችሁ ውንጀላ ነበር። ለመሆኑ በቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል ስትኖሩ ከክልሉ ተወላጆች ጋር ያላችሁ ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ግንኙነት ምን ይመስላል?

አቶ አበባው፡- አንተ ያልከውን ውንጀላ አውቀዋለሁ፣ እንዳልከው ከዚህ በፊት የተነገረ ነው። ነገር ግን ሙሉ በሙሉ ሀሰትና በሬ ወለደ ወሬ ነው። ይህን የሚሉት ለክስ እና ለአንዳንድ ነገር ማጭበርበሪያ እንዲመቻቸው ነው። በእርግጥ ከክልሉ ተወላጆች ጋር ስንኖር በተለያየ መንገድ ተከባብረን የምንኖር ሰዎች ነበርን። ጫና የሚደረግብን ከአመራሩ ነው። አሁንም ይህ ችግር የደረሰብን የወረዳው አመራር እስከ ታች ድረስ ያለው ካቢኔ ህዝቡን በመቀስቀስ ነው እርምጃ እንዲወሰድብን ያደረጉት። ስለዚህ እኛ እንኳን ስድብ ልንሳደብ ይቅርና ከመጥረቢያ፣ ማጭድና የመሳሰሉት የእርሻ መሳሪያዎች በስተቀር ማንኛውንም ነገር (ዱላም ሆነ የጦር መሳሪያ) ይዘን መንቀሳቀስ አንችልም። በመንግስት የስራ ኃላፊነት በኩልም ካየን ከእኛ ከአማራውም ሆነ ከኦሮሞ ብሔረሰብ ተወላጆች እና ከሌሎቹ ብሔረሰብ የተወለደ ሰው ስልጣን ላይ የለም። ሁሉንም የመንግስት ኃላፊነት የያዙት የክልሉ ተወላጆች ብቻ ናቸው።

ደን ጨፈጨፉ ለሚለው ጥያቄህ ስመልስልህ፤ ደኑን የሚጨፈጭፉት የዚያው የክልሉ ተወላጆች ናቸው። መሬቱ በእነሱ እጅ እንጂ እኛ የምናርሰውን መሬት ሙሉ በሙሉ የምናገኘው ከእነሱ በኪራይ እና በአበል እየተኮናተርን ነው። ስለዚህ የመሬት ባለቤት ባለመሆናችን በዚህ ጉዳይ ልንወቀስ አይገባንም።

ሰንደቅ፡- በቅርቡ ዶክተር አብይ አህመድ ወደ ጠቅላይ ሚኒስትነት ስልጣን ሲወጡ “ሁሉም ኢትዮጵያዊያን በአገራቸው በመረጡት አካባቢ ተንቀሳቅሰው የመስራትና የመኖር መብታቸው ሊከበር ይገባል፤ መፈናቀልም ይቁም” ሲሉ ተናግረው ነበር። እናንተ አሁን ካላችሁበት ሁኔታ አኳያ የጠቅላይ ሚኒስትሩ ንግግር ለችግራችሁ መፍትሔ አመላካች አይሆንም ይላሉ? ንግግሩንስ እንዴት አዩት?

አቶ አበባው፡- እኔ ይህንን ንግግር የተመለከትኩት ለመድረክ የፕሮፓጋዳ ፍጆታ እንጂ ይፈጸማል ብዬ አላምንም። ምክንያቱም ዶክተር አብይ ባህር ዳር በመጡ ሰዓት እኛ እዚያው ነበርን። ከእሳቸው ጋር እንዳንነጋገር ሆን ተብሎ ገና ሊመጡ አንድ ቀን ሲቀራቸው ጀምሮ የምንኖርበት አካባቢ በፖሊስና በመከላከያ ታጥሮ ከእሳቸው ጋር እንዳንገናኝ መብታችን ተነፍጎ ነበር። ከባህር ዳሩ ጉዞ ውጭም እኔ የተፈናቃዮቹን ጉዳይ ይዤ ጽ/ቤታቸው ድረስ በመሄድ በዝርዝር ጽፌ አስገብቼ ነበር። ስደውል የሚሰጠኝ ምላሽ ግን እስካሁን አልታየም ሲያዩት መልሱን ደውለን እናሰውቅሃለን የሚል ነው። እና እሳቸው የተናገሩት ነገር ተግባራዊ የሚሆን ቢሆን ኖሮ ይህ የእኛ ጉዳይ እስካሁን ሳይዘገይ ታይቶ መልስ ይሰጠን ነበር። ለዚህ ነው ተግባራዊ ይሆናል ብዬ እምነት ያልጣልኩበት።

ሰንደቅ፡- ቀደም ሲል የአማራ ክልል ርዕሰ መስተዳድር እኔ አላውቃችሁም ብለውናል ሲሉ ነግረውናል። እናንተ ደግሞ ከክልላችን ውጭ ብንኖርም የአማራ ክልልን መንግስት ልማት በመደገፍ በኩል የድርሻችንን ስንወጣ ቆይተናል ብላችኋል። ስለዚህ እናንተ ከስርዓቱ ጋር ችግር የለባችሁም ማለት ይቻላል?

አቶ ጌትነት፡- ከመንግስት ጋር የፖለቲካ ችግርም ሆነ ልዩነት የለንም። እኛ ትግላችን ከድህነት እና ከርሃብ ጋር እንጂ ከመንግስት ጋር በፖለቲካ ጉዳይ አንነካካም። ምክንያቱም የኢህአዴግ መንግስት ደጋፊ እና የብአዴን አባል ነን። ከአምስት እና ስድስት ዓመታት በላይ ለብአዴን የገበርንበት ደረሰኝ አለን። ለአልማ ገንዘብ እናዋጣለን። ብአዴን ለሚሰራቸው የክልሉ ልማቶች የማናዋጣው ገንዘብ የለም። ስለዚህ ይህን ሁሉ ስራ የምንሰራው ከብአዴን ጋር ሆኖ ሳለ የፖለቲካ ልዩነትና ችግር አለባችሁ የሚለውን አልቀበለውም። የመብት ጥሰትና ችግራችንን አድምጦ መፍትሔ የሚሰጠን አጣን ነው እያልን ያለነው። ይህን ችግራችንን ደግሞ ብአዴንም ሆነ የፌዴራል መንግስቱ እና የሚመለከታቸው አካላት በሙሉ አይተው መፍትሔ እንዲሰጡን ነው የምንጠይቀው። የባህር ዳር እና አካባቢው ህዝብም ለዕለት ችግራችን የሚችለውን እንዲያደርግልን በአጽኦት እጠይቃሁ።

Page 8 of 221

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us