You are here:መነሻ ገፅ»arts»news admin - Sendek NewsPaper
news admin

news admin

በአዲስ አበባ ቤቶች ኢንተርፕራይዝ ላይ የኦዲት ምርመራ እንዲካሄድ የመዲናዋ ምክር ቤት መወሰኑን ተከትሎ የኦዲት ሥራው መጀመሩን በሰማሁ ጊዜ እጅግ ደስ አለኝ፡፡ ኢንተርፕራይዙ ለዚህ ያበቃው በቅርቡ እጣ ያወጣባቸው 920 የአርባ ስልሳ የጋራ መኖሪያ ቤቶች ከተቀመጠው መመሪያ ውጪ መስፋታቸውና የከተማዋ መስተዳደርንም ለ720 ሚሊዮን ብር ተጨማሪ ወጪ መዳረጋቸው ነው፡፡

 

 ይህ ብቻ ሳይሆን ቤት ፈላጊው ከተዋዋለው ውጪ ለተጨማሪ እዳ እንደዚሁም ባለ አንድ ክፍል የቤት ተመዝጋቢዎችን ደግሞ ከጨዋታ ውጪ ማድረጉ ብዙ ሲያነጋግር ከርሟል፡፡ የኦዲት ምርመራው ውጤት የሚያስከትለው ተጠያቂነት እንደተጠበቀ ሆኖ ከዚህ ባለፈም በኦዲት ምርመራ ሊገኙ የማይችሉ በርካታ የአስተዳር ብልሹነት ሊኖር እንደሚችልም ታሳቢ ሊደረግ ይገባል፡፡

 

የተጠያቂነት ጉዳይ ከተነሳ መጠየቅ ያለበት የተለቀቀውን ገንዘብ ሲያስተዳሩ የነበሩት አካላት ብቻ ሳይሆኑ በጀቱን መድቦ በአግባቡ ክትትል ሳያደርግ የቀረውም አካል ጭምር መሆን መቻል አለበት፡፡ መንግስት ለጋራ ቤቶች ግንባታ የሚመድበው የገንዘብ መጠን በቢሊዮኖች ብር መሆኑ እየታወቀ በዚህ ዙሪያ የሚደረገውን ቁጥጥርና ክትትል ለአፍታም ቢሆን ማላላት የችግሩ ቀጥተኛ ተባባሪ የሚኮንበት ሁኔታ ባይኖር እንኳን፤ በቸልተኝነትና እንዝህላልነት ሊያስጠይቅ የሚችል እንደሆነ ይታወቃል፡፡

 

 ይህ ከሆነ ደግሞ ተጠያቂነቱ ከአስፈፃሚው ባለፈ እቅድ መርምሮ በጀት አፅድቆ ሥራው እንዲከናወን የፈቀደውን አካልም ጭምር የሚያካትት ይሆናል ማለት ነው፡፡ ኃላፊነት ከተጠያቂነት ጋር ጭምር ስለሚሰጥ የሚደረጉት ምርመራዎች የኃላፊነት ተጠያቂነትን ጭምር ሊያስከትሉ ይገባል፡፡ ምርመራው በወጪ ገቢ ኦዲት ላይ ብቻ የሚያተኩር ከሆነ ግን በስተመጨረሻ ጥቂት አስፈፃሚዎችን የመስዋዕት በግ አድርጎ ከማቅረብ ባለፈ ሊኖረው የሚችለው ፋይዳ ብዙም ትርጉም የሚሰጥ አይሆንም፡፡

 

                                    ቃሲም - ከአዲስ አበባ 

በአዲስ አበባ ከተማ ከሚገኙ 28 የአረንጓዴ ፓርኮች ውስጥ አገልግሎት እየሰጡ ያሉት ግማሽ ያህሉ ብቻ መሆናቸውን የአስተዳደሩ ልሳን ሰሞኑን ዘግቧል። 14 ያህል ፓርኮች ከአገልግሎት ውጭ የሆኑበት ምክንያት በእድሳትና በአገልግሎት አሰጣጥ ግድፈት መሆኑም ተሰምቷል። ይህን ወሬ ለመገናኛ ብዙሃን እየሰጠ ያለው ጉዳዩ የሚመለከተው የአስተዳደሩ የውበት መናፈሻና ዘላቂ ማረፊያ ልማትና አስተዳደር ኤጀንሲ ነው። አዲስአበባ ከተማ የአፍሪካ ህብረትና የተለያዩ ዓለም አቀፍ ድርጅቶች መቀመጫ መሆንዋ ብቻም ሳይሆን ለሕዝብዋ ጤናና ጥቅም ሲባል አረንጓዴ ልማት ያስፈልጋታል። ወጣቶች፣ ሴቶች፣ አዛውንቶች… አረፍ የሚሉባቸው ፓርኮችና አረንጓዴ ማረፊያዎች በብዛት ሊኖሩ ይገባል። በከተማዋ ይህን ሥራ እንዲያከናውን የተቋቋመው ኤጀንሲ ግን ኃላፊነቱን ከመወጣት ይልቅ መርዶ ነጋሪ ሆኖ ብቅ ማለቱ ያስተዛዝባል።

በከተማው በሚገኙ 117 ወረዳዎች ቢያንስ አንድ፣ አንድ ፓርክ እንዲኖር ኤጀንሲው ማቀዱ ጥሩ ቢሆንም ከዕቅዱ ይልቅ በእጁ ያሉትን ፓርኮች በሙሉ አቅማቸው እንዲሰሩ የበኩሉን ኃላፊነት ቢወጣ አስመስጋኝ ተግባር በሆነ ነበር። ለአዲስአበባ ከተማ 28 አረንጓዴ ፓርክ በቁጥርም፣ በአካባቢ ስብጥርም አነስተኛ መሆኑ አያከራክርም። ከዚህም አነስተኛ ቁጥር ላይ ግማሽ ያህሉ ከአገልግሎት ውጭ ናቸው መባሉ በእንቅርት ላይ ጆሮ ደግፍ መሆኑ አይቀርም።

አረንጓዴ ማረፊያዎች ወይንም ቦታዎች ሲባል የግድ የተከለሉ ቦታዎችን ማለት ላይሆን ይችላል። ሁሉም በአካባቢው የአረንጓዴ ልማት ቢያካሂድ፣ ኤጀንሲውም ይህንን ቢያበረታታ የከተማዋ የአረንጓዴ ልማት ጥያቄ በአጭር ጊዜ ውስጥ መልስ ሊያገኝ ይችላል። በከተማዋ ከሕንጻዎች ግንባታ ጎን ለጎን የመኪና ማቆሚያ ቦታዎች ልዩ ትኩረት እንደሚያገኙት ሁሉ፣ ችግኝ የሚተከልባቸው ሥፍራዎችን የማዘጋጀት ባህል እንደልምድ ሊያዝ ይገባል። ይህን ዓቢይ ርዕሰ ጉዳይ በማስተማር፣ ግንዛቤ በማስጨበጥ፣ በማንቃት ረገድ የአስተዳደሩ የውበት መናፈሻና ዘላቂ ማረፊያ ልማትና አስተዳደር ኤጀንሲ ትልቅ ኃላፊነት አለበት።

አስተዳደሩ ለአረንጓዴ ልማት በቂ በጀት መመደብ የህብረተሰብን ጤናና ሕይወት ማሻሻል መሆኑን በቅድሚያ መገንዘብ አለበት። አስፈጻሚው መ/ቤትም የክትትል፣ ቁጥጥርና ድጋፍ ሥራውን በማጠናከር ከተማዋን ልምላሜ ለማጎናጸፍ ሊንቀሳቀስ ይገባል።¾

 

በጥበቡ በለጠ

 

‘ልክፍት’ የሚለውን ቃል በዚህ ፅሁፍ ውስጥ ከፍተኛ ፍቅርን እና መውደድን ልገልጽበት ፈልጌ ነው።

ዛሬ የምናያቸው ልክፍተኛ ኢትዮጵያዊያን ፀሐፊዎችን ነው። በተለይ ደግሞ ፅሁፎቻቸው እምብዛም ገበያ ላይ ባይገኙም በቤተክርስቲያንና በመስጊዶች እንዲሁም በሌሎች አብያተ መፃህፍት ውስጥ ይገኛሉ። እነዚህ ፀሐፊዎችን ማለትም የተወሰኑትን ከዚህ በፊት “በኢትዮጵያ ፍቅር የተለከፉ ደራሲዎች” በሚል ርዕስ አስተዋውቄያችሁ ነበር። አሁንም ከነዚሁ በኢትዮጵያ ፍቅር ከተለከፉ ፀሐፊዎች ምድብ ውስጥ ‘ልክፍተኛ’ ኢትዮጵያዊንን በጥቂቱ መዘዝ እያደረኩ እንጨዋወታለን።

 

እነዚህ ‘ልክፍተኛ’  ኢትዮጵያዊያን መለያ ባህሪ አላቸው። ይህ ባህሪያቸው ኢትዮጵያ ሐገራቸውን የሃይማኖቶች መፍለቂያ፣ የስልጣኔ መጀመሪያ በማድረግ የተለያዩ ማስረጃዎቻቸውን ይዘው የሚቀርቡ ናቸው። ለምሳሌ እየሱስ ክርስቶስ ኢትዮጵያ ውስጥ ኖሯል፣ ወንጌልንም አስተምሯል ይላሉ። ቅድስት ድንግል ማርያምም ኢትዮጵያ ውስጥ ከመኖሯም በላይ ኢትዮጵያዊ ደም አላት ብለው የፃፉም አሉ።

 

አንዳንዶች ደግሞ እየሱስ ክርስቶስ በተወለደ ጊዜ ኢትዮጵያዊያኖች ወደ እየሩሳሌም ሔደው ለክብሩ መገለጫ ይሆን ዘንድ ገፀ- በረከት አቅርበው መጥተዋል እያሉ በመፃፍ ኢትዮጵያን ገና ከእየሱስ መወለድ ጋር የሚያዛምዱበት አፃፃፍ አላቸው።

 

በዚህ ረገድ የሚጠቀሰው በዘመነ የአክሱም ስልጣኔ ውስጥ ከሚነሱት ነገሥታት መካከል ንጉሥ ባዜን ነው። ንጉሥ ባዜን እየሱስ ክርስቶስ ከመወለዱ በፊት ኢትዮጵያን ለስምንት ዓመታት መርቷል። ከዚያም በሥልጣኑ ላይ እያለ እየሱስ ክርስቶስ ተወለደ። ባዜንም ከአክሱም ተነስቶ ወደ ኢየሩሳሌም ሔደ። የአለም ጌታ በመወለዱ የተሰማውን ደስታ ገፀ-በረከት በማቅረብ እጅ ነሳ። ባዜን እየሱስን ገና በአራስነቱ ያየ የኢትዮጵያ መሪ ነው። ንጉሥ ባዜን ወደ ሐገሩ ኢትዮጵያ ተመልሶም ከክርስቶስ ልደት በኋላ ለስምንት ዓመት ንጉሥ ሆኗል። ይሄን ታሪክ አክሱም ከተማ ውስጥ በስፋት ትሰሙታላችሁ። የአክሱምን ታሪክ የፃፉ ደራሲዎችም ደጋግመው የሚገልፁት ነው።

 

ታዲያ እዚህ ላይ ቆም ብለን የምንጠይቃቸውና የምናነሳሳቸው ሀሳቦች አሉ። አንደኛው ንጉሥ ባዜን እየሱስ ክርስቶስ በተወለደ ጊዜ ወደ ኢየሩሳሌም ሔዶ ከመጣ፣ የክርስትና ታሪካችን ይቀየራል ማለት ነው። ክርስትና ወደ ኢትዮጵያ ገባ የሚባለው በአራተኛው መቶ ክፍለ ዘመን በኢዛና እና በሳይዛና ዘመነ መንግስት ነው የሚለው አባባል ቀርቶ ወደ ኋላ እንድንመለስና እንድናስብ ያደርገናል። ባዜን ንጉሥ ነው። ይህ ንጉሥ የፈጣሪውን መወለድ ሔዶ አይቶ ተመልሶ ሲነግስ፣ የሚያምነው እምነት ክርስትና ነው። ስለዚህ ክርስትና ወደ ኢትዮጵያ የገባው ክርስቶስ በተወለደ ጊዜ ነው ብሎ መናገር የሚያስችል ክፍተት ይፈጥራል።

 

አጥባቂ ፀሐፊዎቻችን በኢትዮጵያ ፍቅር የወደቁ ናቸው። ኢትዮጵያን የሁሉም ነገር መጀመሪያ አድርገው የማየትና የማሳየት አፃፃፍ አላቸው። ለምሳሌ በሃይማኖቱ ዙሪያ ብንሔድ እየሱስ ክርስቶስ ተሰዶ ወደ ግብፅ እንዲሄድ እንደተነገረው የሚገልፅ አንቀፅ አለ። ይህ አንቀፅ እንዲህ ይላል፡-

 

“እነርሱም ከሔዱ በኋላ እነሆ የጌታ መልአክ በሕልም ለዮሴፍ ታይቶ ሄሮድስ ሕፃኑን ሊገድለው ይፈልገዋልና ተነሳ። ህፃኑንና እናቱንም ይዘህ ወደ ግብፅ ሽሽ፣ እስክነግርህም ድረስ በዚያ ተቀመጥ አለው” ማቴ.ምዕ3፣13

 

ይህን ከላይ የሰፈረውን ሐሳብ መሰረት አድርገው የሚነሱ የኢትዮጵያ ፀሐፊያን እየሱስ ወደ ግብፅ ብቻ ሳይሆን የሄደው ወደ ኢትዮጵያም መጥቷል፤ ኖሯል ይላሉ። መነሻቸው ያውመፅሀፍ ቅዱስ ይሆንና ከኢትዮጵያም የተፃፉትን ሰነዶች እየዘረዘሩ ያስረዳሉ። ለምሳሌ ከመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ መጽሐፈ መዝሙር ምዕራፍ 68 ቁጥር 31 ላይ ያለውን ይጠቅሳሉ፡-

 

“የሰላም መልዕክተኞች ከግብፅ ይመጣሉ፤ ኢትዮጵያም ፈጥና እጆችዋን ወደ እግዚአብሔር ትዘረጋለች”

 

ይህን ጥቅስ ወስደው ደራሲ አማረ አፈለ ብሻው “ኢትዮጵያ! የሰው ዘር የተገኘባት የእምነትና የሥልጣኔ ምንጭ ናት!” በተሰኘው መጽሐፋቸው ውስጥ ያብራራሉ። እንደ እርሳቸው አባባል እየሱስ የሰላም አባት ነው። ኢትዮጵያም ብትሆን ለሰላም እጆቿን የዘረጋች ናት። ከዚህም አልፎ ኢትዮጵያውያኖች ፈጣሪ በተወለደ ጊዜ ተደስተው እጅ መንሻ ያቀረቡ ሰዎች ናቸው። ስለዚህ እየሱስ በሽሽቱ ጊዜ ኢትዮጵያ መጥቷል ይላሉ ፀሀፊው።

 

የገድላት ጸሐፊዎችም ቢሆኑ ከአማረ አፈለ ብሻው ተመሳሳይ የሆኑ ፅሁፎችን ያበረክታሉ። ለምሳሌ ኢየሱስ ክርስቶስ፣ ከማርያም ከዮሴፍና ከመግደላዊት ማርያም ጋር ወደ ኢትዮጵያ መጥተው መኖቸውን ደጋግመው ፅፈዋል። ለምሳሌ አያሌ የክርስትና ሃይማኖት ተከታዮች በኪሳቸውና በትራሳቸው ስር የሚያኖሯት ሰኔ ጎልጎታ የምትሰኘዋ አነስተኛ መፅሀፍ ናት። እዚህች መፃፍ ውስጥ ከተጠቀሱት ነገሮች ውስጥ የሚከተለው አለ፡-

 

“ሄሮድስ በምቀኝነት ሊገድልህ በፈለገ ጊዜ አንተን በጀርባዬ አዝዬ አራት ዓመት ከአንዱ አገር ወደ አንዱ ተሰድጃለሁና አቤቱ ጌታዬና አምላኬ ኢየሱስ ክርስቶስ ሆይ ፀሎቴንና ልመናዬን ስማኝ”

ይላል። ይህን አንቀፅ የሚያብራሩ የእምነት ሰዎች “እመቤታችን ከአንዱ አገር ወደ አንዱ አገር ያለችው በመጀመሪያ ከእስራኤል ወደ ግብፅ፣ ከዚያም ወደ ኢትዮጵያ መምጣታቸውን የሚያመለክት ታሪክ ነው” ይላል።

 

የኢትዮጵያ ፀሐፊዎች በተለይም በእምነቱ ዙሪያ ያሉት፣ ከቅድስት ድንግል ማርያም ጋር ያላቸውን ቁርኝት ለመግለፅ አያሌ ማስረጃዎችን ይገልፃሉ። በኢትዮጵያ እምነት ውስጥ ‘ማርያም’ ከፍተኛ የሆነ ቦታ አላት። የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ሃይማኖትም ከመገለጫዎቿ ውስጥ ዋነኛው ለቅድስት ድንግል ማርያም የምትሰጠው ቦታና ክብር ነው። ይህ በማርያም ፍቅር መውደቅ በእጅጉ ተስፋፋ ተብሎ የሚታሰበውም አንድ ንጉሥ የሆነ ደራሲ ኢትዮጵያ ውስጥ ብቅ ካለበት ዘመን ጀምሮ ነው። ይህ ንጉስ አፄ ዘርአያቆብ ይባላል። የ14ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ገናና ንጉሥ እና ደራሲ ነው። በርካታ መፃህፍትን ፅፏል። ከነዚያ ውስጥ አንዷ ተአምረ ማርያም ናት።

 

አፄ ዘርአያዕቆብ ተአምረ ማርያምን ሲፅፍ በልዩ ሁኔታ ነበር። ለምሳሌ የማርያምና የልጇ የእየሱስ ስም የተፃፈው በወርቅ ነው። የእነሱ ስም ወርቅ ቀልጦ በወርቅ ቀለም እየተነከረ የተፃፈ ነው። በዚህ ብቻም አያበቃም። አፄ ዘርአያዕቆብ ለማርያም ያላቸውን ፍቅር ለመግለፅ የአይኑን የእንባ ፍሳሽም ከወርቁ ጋር እየተላቆጠ ተአምረ ማርያም ተፅፏል። እናም በኢትዮጵያ ንጉሥ እንዲህ አይነት ፍቅርና ከበሬታ የተሰጣት ማርያም በኢትዮጵያዊያኖች ዘንድም በእጅጉ ሰርፃ ገብታ የኑሯቸው መሰረት ሆናለች።

 

ማርያም በኦርቶዶክሶች ውስጥ በጣሙን በቅርበትና ሲበዛም የቤተሰብ አባልነት ድረስ ያህል አብራ በውስጣቸው የመኖርን ያህል የምትጠቀስ ነች። የዚህ ፍቅር እያየለ መምጣት ይመስላል። ማርያም በኢትዮጵያ ውስጥ የተለየ የእምነት ደረጃ ላይ የደረሰችው። ከሁሉም በላይ ደግሞ ኢትዮጵያ ውስጥ ኖራለች የሚባለው አፃፃፍም የበለጠ ቅርበቷን አጠንክሮታል። ከዚያም አልፎ ኢትዮጵያዊ ደም አላት እያሉ የፃፉ ደራሲዎችም አሉ።

 

የጎንደርና የጐጃም ግዛት እንደሆነ የሚነገርለት የጣና ሐይቅ አለ። በዚህ ሐይቅ ውስጥ አያሌ ደሴቶ፤ አሉ። እነዚህ ደሴቶች የእምነት ስፍራዎች ናቸው። ለምሳሌ ጽላተ  ሙሴ ከእየሩሳሌም የዛሬ ሶስት ሺ አመት ሲመጣ መጀመሪያ ያረፈው በጣና ሐይቅ ውስጥ ባሉት ደሴቶች ውስጥ እንደሆነ ይነገራል። ዛሬም ቢሆን እጅግ የከበሩ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ሐይማኖት ቅርሶችና ታሪኮች የሚገኙበት ውብ ስፍራ ነው። የኢትዮጵያ ፀሐፊዎች ማርያም፣ ልጇ እየሱስ፣ ዮሴፍና መግደላዊት ማርያም በነዚህ የጣና ደሴቶች ውስጥ እንደኖሩ ፅፈዋል። እኔም በአንድ ወቅት ወደ ጣና በሔድኩበት ወቅት እየሱስ ክርስቶስ ይቀመጥበት የነበረበትን ቦታ፣ ይውልበት የነበረበትን ስፍራ ወዘተ ቀሳውስቱ አሳይተውኛል። ይህ ታሪክ ከየት መጣ? ፈጠራ ነው? ወይስ እውነት? ወይስ ገና መመርመር ያለበት ሀቅ?ግን አንድ ነገር ማለት ይቻላል። ቦታው የሚስጢር ቦታ ነው!

በኢትዮጵያዊያን መንፈሳዊ ሰዎች የተደረሰው መልክአ ሚካኤል የተሰኘው ድርሳን በርካታ ነገሮችን በውስጡ ይዟል። ከነዚህ ውስጥ ለዛሬ እንደመነሻ ያደረኩትንም የእምነታችንን ጉዳይ ይገልፃል። እንዲህም ይነበባል፡-

 

“አቤቱ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ሆይ ከድንግል ማርያም ተወልደህ ሄሮድስ ሊገድልህ በፈለገ ጊዜ ወደ ኢትዮጵያ ተሰደህ በጣና ደሴት ለአራት አመት ስትኖር ኢትዮጵያን ባርከህ በጎንህ የፈሰሰውን ደምና ውሃ በሊቀ መልአኩ በቅዱስ ዑራኤል አማካይነት በሐገሪቷ ላይ እረጭተህ፣ ተራሮቿን ባርከህ ወንዞቿን ቀድሰህ፣ የእህል በረከት ይውረድላት፣ ወተትና ማር የሚፈስስባት አገር ትሁን ብለህ ኢትዮጵያን ለናትህ ለማርያም አስራት አድርጌ ሰጠሁሽ ስትል ቃል ኪዳን የገባህላትን አስበህ በደላችንን ይቅር ብለህ ከረሀብ ከበሽታ ከጦርነት አድነህ ሰላምና ፍቅርን አንድነትን እንድትሰጠን እንለምንሀለን” በማለት የመልከአ ሚካኤል ድርሳን ፀሐፊዎች ይገልፃሉ።

 

የእነዚህ ፅሁፎች አዘጋጆች በሐገራችን ሥነጥሑፍ ውስጥ እምብዛም አይጠቀሱም። ነገር ግን ከእምነት ባሻገር ያለው የአፃፃፍ ቋንቋቸው የታሪክ ትረካቸውና ስዕላዊ ገለፃቸው ልዩ ውበት አለው።

ለምሳሌ ድርሳን ዑራኤል የሚባል የቤተ-ክርስትያን መጽሀፍ አለ። ይህን መጽሐፍ በደንብ እንድናነበው ከሚያደርጉ ነገሮች መካከል ድርሳኑ ውስጥ የቀረበው ማስረጃ ወይም ታሪኩ ነው። ድርሳኑ ምን እንደሆነ በሚከተለው ውብ ቋንቋ ይተርከዋል፡-

 

      “ይህ ድርሳነ ዑራኤል እመቤታችን ድንግል ማርያም ለኢትዮጵያ ታላቅ ባለውለታዋና ህዝቦቿን የነገሥታቷም የቅርብ ረዳት የሆነ ለቅዱስ ዑራኤል ከእግዚአብሔር የተሰጠውን ሀብተ ረድኤትና የገቢረ ተአምራት ጸጋ ለቅዱስ ዮሐንስ ወንጌላዊ እየነገረች ከጻፈ በኋላ ከጌታ እየሱስ ክርስቶስ ቅዱስ ወንጌል ጋር የጌታችን የእየሱስ ክርስቶስ መካነ መቃብር በሆነው በደብረ ጎልጎታ አስቀምጦት ሲኖር የብሐንሳው ኤጲስ ቆጶስ አባ ሕርያቆስ፤ በኢየሩሳሌም ጉብኝቱ ጊዜ የእየሩሳሌም ቤተ-መፃሕፍት ወመዘክር ጠባቂ ከአባ ቦኮኮ ዘንድ አግኝቶ በደቀ መዝሙሩ በአባ ጌዲዮን ፅርዕ፣ ቋንቋ ወደ ግዕዝ አስተርጉሞ በቅዱሳቱ በኢትዮጵያ ነገሥታት በአብርሓ ወአፅብሐ፤ ዘመነ መንግስት ለኢትዮጵያዊው ማለት ለአክሱሙ ሊቀ ካህናት ለእንቦረም በክብር የአስረከበው የድርሳን መፅሀፍ ነው” በማለት አዘጋጆቹ መግለጫ ይሰጣሉ።

 

 ይህ አፃፃፍ በውስጡ ያለው አባባልና ገለፃ በራሱ ሰፊ ነው። አያሌ ጉዳዮችን ያነሳል። በተለይ የማርያምን እና የኢትዮጵያን ወዳጅነት የበለጠ ያጎላዋል። ድርሳኑን እርሷ እንደፃፈችው ይገልፃል። ወደ ድርሳኑ ውስጥ ስንገባ ደግሞ አያሌ አስገራሚ ነገሮችን እናገኛለን።

 

      “እናቴ ሆይ! በዚህች በምባርካት አገር በኢትዮጵያ የሚኖሩ ሰዎች እስከ አለም መጨረሻ ድረስ አስራት ይሆኑልሽ ዘንድ ሰጥቼሻለሁ። እናቴ ሆይ! አሁንም ወደዚያ አገር እንሂድ ዘንድ ተነሺ፤ ደሴቶችዋ የተቀደሱ ፣ ወንዞችዋ ያማሩ፣ ውሃዎቿ የጠሩ፣ ዛፎችዋና ተራራዎችዋ የተዋቡ ናቸውና አሳይሻለሁ አለኝ” (ገፅ 17-18)

 

እነ ማርያም፣ እነ እየሱስ እነ ዮሴፍና መግደላዊት ማርያም ኢትዮጵያ መጥተው ምን አዩ? ምን አሉ? ድርሳኖቹ ምን ይላሉ? ብዙ ታሪኮች አሉ። እድሜና ጤና ይስጠን እንጂ ገና ብዙ እንጨዋወታለን።

በጥበቡ በለጠ

 

1.  ንጉሥ ዳዮኒስስና ሁለቱ ወንድሞቹ 1949 (ዓ.ም) አፄ ኃይለስላሴ በተገኙበት በ16 ዓመት እድሜው በአምቦ መለስተኛ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ተማሪ ሳለ ከመማሪያ መጽሐፉ ተወስዶ በራሱ አዘጋጅነት በመድረክ የቀረበ ቴአትር፣ ይህ ቴአትር ፀጋዬ ገና በለጋ እድሜው ከንጉሡ ሽልማት ያገኘበትና የቀረ ዘመኑን አቅጣጫ የወሰነ ቴአትር ነው።

2. ኦዳ ኦክ ኦራክል (Oda Oak Oracle)1957 ዓ.ም በጥንታዊት ኩሻዊት ኢትዮጵያ ባሕልና እምነት ላይ ተመስርቶ የተፃፈ የእንግሊዝኛ ተውኔት፣ በኦክስፎርድ ዩኒቨርሲቲ ፕሬስ ታትሞ በተለያዩ የአውሮፓ አገሮች በአሜሪካ በካናዳና በኬኒያ፣ በናይጄሪያ፣ በታንዛንያ በመድረክ የታየ ተውኔት

3. አዝማሪ (Azmari)1967 ዓ.ም በእንግሊዝኛ ቋንቋ ተጽፎ በለንደን ኤድንበርግ የታተመ

4. ቴዎድሮስ (Theodros)1960 ዓ.ም በታሪክ የምናውቀውን የቴዎድሮስን የተስፋ ጉዞ ሕልምና አሳዛኝ ውድቀት የተተረከበት በአማርኛ ቅኔ የተፃፈ ታሪካዊ ትራጄዲ

5. ኮሊዥን ኦቭ አልታርስ (Collision of Altars) 1961 በስድስተኛው ክፍለ ዘመን በካሌብ ዘመነ መንግስት የነበረችቱን ኢትዮጵያ አቅርቦ የሚያሳይ ተውኔት

6. አፍራካ ከባራ 1993 - 2006 (Afraca Kbara) ያልተጠናቀቀ በአፍሪካዊ ሥነ-ባሕል ጥናት ላይ ያተኮረ መጽሐፍ፤ ይህ ጽሑፍ ፀጋዬ ከፀሐፌ ተውኔትነት ወደ አንትሮፖሎጂ በመሻገር ታሪክን ሲመረምር የኖረበትና በተለያዩ አጋጣሚዎች ሲገልፀው የኖረ ያልታተመ ሥራ ነው።

7. ሌላው አዳም 1944 ዓ.ም በንግድ ሥራ ት/ቤት ተማሪ ሳለ ተፅፎ በት/ቤቱ መድረክ ብቻ የቀረበ

8. የደም አዝመራ ፋሽስት ኢጣሊያ ኢትዮጵያን በወረረችበት ዘመን ስለተፈፀመ ግፍና ስለፈተናው ዘመን የሚያሳይ ተውኔት። 1944 ዓ.ም በንግድ ሥራ ት/ቤት ተማሪ ሳለ በት/ቤቱ መድረክ የቀረበ

9. በልግ 1950 ዓ.ም በቀድሞው ቀዳማዊ ኃ/ሥላሴ ቴአትር የቀረበ

10. የሾህ አክሊል 1952 ዓ.ም በቀድመው ቀዳማዊ ኃ/ሥላሴ ቴአትር የቀረበ

11.  አስቀያሚ ልጀገረድ1952 ዓ.ም በቀድሞው ቀዳማዊ ኃ/ሥላሴ ቴአትር የቀረበ

12.  ጆሮ ደግፍ 1952 ዓ.ም በቀድሞው ቀዳማዊ ኃ/ሥላሴ ቴአትር የቀረበ። አንድ ጆሮው በጆሮ ደግፍ ያበጠ ለመስማት የሚቸገር ሥራው ስልቻ ማልፋት የሆነ ወጣት ታሪክ ነው። ልፋ ያለው በሕልሙ ሥልቻ ሲያለፋ ያድራል እንዲሉ ተውኔቱ የከንቱ ልፋት ምሳሌ ይመስላል። ፀጋዬ በዚህ ተውኔት ሳቢያ በሳንሱር ሹማምንት እንደተጠየቀበት ይነገራል።

13.  ሊስትሮ 1953 ዓ.ም በቀድሞው ቀዳማዊ ኃ/ሥላሴ ቴአትር የቀረበ

14.  እኝ ብዬ መጣሁ1953 ዓ.ም በቀዳማዊ ኃ/ሥላሴ ቴአትር የቀረበ ወደ እንግሊዝ አገር ለትምህርት ሂዶ ሳለ ስለታዘበው በባሕል ግዴታ ዘመናዊነትና ትሁት ሆኖ ለመታየት ሲባል በሀሰት ፈገግታ ሲያገጥጡ ስለመዋል የተፃፈ ተውኔታዊ ምፀት።

15.  ጩሎ 1954 ዓ.ም በቀድሞው በቀዳማዊ ኃ/ሥላሴ ቴአትር የቀረበ ተውኔት ነው። ጩሎ ተላላኪና አሽከር ማለት ሲሆን፤ በዚያን ዘመን በየቤቱ በዕለት ጉርሳቸው ድርጐ በጩሎነት የሚያገለግሉ ታዳጊ ልጆች በየቤቱ ነበሩ። በዚቀኛው ጆሮ ተውኔት ከያኒው ራሱን እንደ ጩሎ ቆጥሮ ሶኖ ኢዮ ማሞ ቂሎ፣ ቀን እንደጌታ ማታ እንደ ጩሎ እያለ እሺ ጌታዬ ብለው የሚያድሩበትን የዘመኑን የመንግሥት ቅጥረኛ ሕይወት በምፀት ሲፀየፍ እንሰማዋለን። ጩሎ ካልታተሙ ቴአትሮቹ አንዱ ነው።

16.  ኮሾ ሲጋራ 1954 ዓ.ም በቀድሞው ቀዳማዊ ኃ/ሥላሴ ቴአትር የቀረበ

17.  የእማማ ዘጠኝ መልክ 1954 ዓ.ም በቀድሞው ቀዳማዊ ኃ/ሥላሴ ቴአትር የቀረበ

18.  የፌዝ ዶክተር 1955 ዓ.ም ከሞልየር (Doctore in spite of Himself) በተዛማጅ ትርጉም ተተርጉሞ የተዘጋጀ ቧልታይ ተውኔት።

19.  ታርቲዩፍ 1956 ዓ.ም ከሞልየር (Tartuffe) በተዛማጅ ትርጉም ተተርጉሞ ለመድረክ የቀረበ በካሕናት ሕይወት ላይ የሚያተኩር ቧልት ለበስ ትችት ነው።

20.  ኦቴሎ1957 ዓ.ም ከዊሊያም ሼክስፒር በተዛማጅ ትርጉም ተተርጉሞ በቀ.ኃ.ሥ. ቴአትርና በአዲስ አበባ የባሕል አዳራሽ በመድረክ የቀረበ።

21.  ንጉሥ ሊር 1961 ዓ.ም ከዊሊያም ሼክስፒር በተዛማጅ ትርጉም ተተርጉሞ በቀድሞው ቀዳማዊ ኃ/ሥላሴ ቴአትር በመድረክ የቀረበ

22.  ማክቤዝ1961 ዓ.ም ከዊሊያም ሼክስፒር በተዛማጅ ትርጉም ተተርጉሞ በቀድሞው ቀዳማዊ ኃ/ሥላሴ ቴአትር በመድረክ የቀረበ።

23.  ክራር ሲከርር1962 ዓ.ም በቀድሞው ቀዳማዊ ኃ/ሥላሴ ቴአትር በመድረክ የቀረበ

24.  ሀሁ በስድስት ወር 1966 ዓ.ም በቀድሞው ቀዳማዊ ኃ/ሥላሴ ቴአትር በመድረክ የቀረበ

25.  አጽም በየገፁ 1966 ዓ.ም

26.  እናት ዓለም ጠኑ 1966 ዓ.ም

27.  አቡጊዳ ቀይሶ1968 ያልታተመ አብዮታዊ ቴአትር የሀሁ በስድስት ወር ተከታይ

28.  መልዕክት ወዛደር 1972 ዓ.ም ያልታተመ አብዮታዊ ቴአትር የአቡጊዳ ቀይሶ ተከታይ

29.  ጋሞ1974 ዓ.ም ያልታተመ አብዮታዊ ቴአትር ለጥቂት ጊዜ በመድረክ ታይቶ የታገደ ቴአትር ነው። ፀጋዬ በዚህ ተውኔት በሳንሱር ሹማምንት እንደተጠየቀበት ይነገራል።

30.  ዘርዓይ ድረስ 1975 ዓ.ም ባለ አንድ ገቢር ታሪካዊ ተውኔት በኢትዮጵያዊው ጀግና በዘርአይ ድረስ ገድል ላይ የሚያተኩር ታሪካዊ ተውኔት

31.  ሀምሌት 1976 ዓ.ም (Hamlet) ከዊሊያም ሼክስፒር በተዛማጅ ትርጉም ተተርጉሞ በብሔራዊ ቴአትር በመድረክ የቀረበ፤

32.  ዚቀኛው ጆሮ 1977 ዓ.ም በአበራ ጆሮ ታሪክ ላይ የተመሠረተ ቅኔ ለበስ ቴአትር ለአንድ ጊዜ ብቻ በኢሠፓ አዳራሽ ቀርቦ የታገደ።

33.  ምኒልክ 1982 ዓ.ም በዳግማዊ ምኒሊክ ዘመን ላይ ያተኮረ ታሪካዊ ተውነት

34.  ሀሁ ወይም ፐፑ 1984 ዓ.ም በደርግ መንግሥት ውድቀት ማግስት ስለተፈጠረው የትንሳኤ ወይም የውድቀት መንታ መንገድ የቀረበ ተውኔታዊ ምርጫ። ሀሁ ወይም ፐፑ ትንሳኤ ወይም ጥፋት፤

(ምንጭ፤ ምስጢረኛው ባለቅኔ 2006፣ በሚካኤል ሽፈራሁ) (ከገፅ 357 - 361)

ተከሳሽ የትነበርሽ አቤልነህ ጥሩነህ በንፋስ ስልክ ላፍቶ ክፍለ ከተማ ምድብ ጽ/ቤት ወረዳ 12 ክልል ልዩ ቦታው ማትሪክ ካፌ አካባቢ ጥር 16 ቀን 2009 ዓ.ም በግምት ከምሽቱ 2፡00 አካባቢ በኢ.ፌ.ድ.ሪ የወንጀል ህግ አንቀጽ 669/2/መ ስር የተመለከተውን በመተላለፍ ፍርድ ቤት ተከሳ ቀርባለች።

 

የክሱ ዝርዝር መረጃ እንደሚያመለክተው ተከሳሿ ወንጀሉን የፈጸመችው  የማይገባትን ብልጽግና ለራሷ ለማግኘት ወይንም ለሌላ ሰው ለማስገኘት በማሰብ የግል ተበዳይ መሰረት ተፈሪን እቤት ያለመሆኗን ካረጋገጠች በኋላ ከግብረ አበሯ ጋር በመሆን የተበዳይን የመኝታ ክፍል በር ገንጥለው በመግባት ባለ 18 ካራት  3 ግራም የጣት ወርቅ ቀለበት የዋጋ ግምቱ 4200 ብር፣ ባለ 18 ካራት የአንገት ሀብል የወርቅ መስቀል 5 ግራም የዋጋ ግምቱ 7.000 ብር፣ ባለ 21 ካራት የአንገት ሀብል ወርቅ 24 ግራም የዋጋ ግምቱ 33.680 ብር እንዲሁም የተለያዩ ካራት ያላቸው የወርቅቀ ጌጣጌጦች በድምሩ 87.200 /ሰማንያ ሰባት ሺ ሁልት መቶ/ ብር የሚያወጣ ንብረት በመውሰድ እና እንደይደረስባቸው አብሯት የነበረውን ግብረ አበረዋን የተበዳይን  ሁለት እግሮቸን እና እጆቹዋን አስሮዋት እንዲሄድ በማድረግ በፈጸመችው ከባድ የስርቆት ወንጀል ተከሳ በህግ ጥላ ስር እንደዋለች የወንጀል ዝርዝር ሁኔታው ያስረዳል።

 

ከሳሽ የፌዴራል ዐቃቤ ህግ በተከሳሽ ላይ 3 የሰው ምስክሮችን አቅርቦ በማሰማት ተከሳሽ በፈጸመቸው ወንጀል ጥፋተኛ ተብላለች። 

 

ፍ/ቤቱም ዐቃቤ ህግ ያቀረበለትን እርከን ተከሳሿ ተቀብላ እንድትከላከል በማለት ብይን ቢሰጥም ተከሳሹዋ መከላከል አልቻለችም። በሌላ በኩል ተከሳሿ ከዚህ በፊት የወንጀል ሪከርድ የሌለባት መሆኑን እንደ ቅጣት ማቅለያ በመያዝ ፍርድ ቤቱ የቅጣት ማቅለያውን በመቀበል ሐምሌ 17 ቀን 2009 ዓ.ም ባዋለው ለንፋስ ስልክ ላፍቶ ክፍለ ከተማ ምድብ ጽ/ቤት  ወንጀል ችሎት ተከሳሿ ጥፈተኛ በተባለችበት ከባድ የስርቆት ወንጀል በ6 ዓመት ፅኑ እስራት  እንድትቀጣ የወሰነባት መሆኑን የፌዴራል ጠቅላይ አቃቤ ህግ የህዝብ ግንኙነትና ኮሙኒኬሽን ጉዳዮች ዳይሬክቶሬት የላከልን ዘገባ ያስረዳል።

ተከሳሽ የማይገባዉን ብልፅግና ለማግኘት ከግለሰብ ቤት  በመግባት ከባድ የስርቆት ወንጀል የፈፀመው ተከሳሽ በእስራት መቀጣቱን የፌዴራል ጠቅላይ ዐቃቤ ህግ የልዩ ልዩ ወንጀል ጉዳዮች ዳይሬከቶሬት የዐቃቤ ህግ የክስ መዝገብ ይገልፃል::

 

ተከሳሽ ዳዊት ወ/ሰማያት የወንጀል ህግ አንቀጽ 669(3)(ለ) ስር የተመለከተዉን በመተላለፈ በሁለት ክስ የተከሰሰ ሲሆን በ1ኛ ክስ ጥቅምት 25 ቀን 2009 ዓ.ም ከቀኑ 5፡00 / አምስት ሰዓት/ በሚሆንበት ጊዜ ቦሌ ክፍለ ከተማ ወረዳ 08 ክልል ልዩ ቦታዉ የአየር መንገድ ማህበር ቤቶች እየተባለ ከሚጠራው አካባቢ ከሚገኘው የግል ተበዳዮች አቶ ሙላት አህመድ እና ወ/ሮ ሶፊያ እንድሪስ የመኖሪያ ቤት በማምራት የግል ተበዳይ ወ/ሮ ሶፊያ እንድሪስ  ከመኖሪያ ቤታቸዉ ወጥተዉ መሄዳቸዉን ተመልክቶ ወደ ግቢዉ አጥር ተጠግቶ በር በማንኳኳት ሌላ ሰዉ በግቢው ውስጥ አለመኖሩን ካረጋገጠ በኋላ የቤት መሠርሠሪያ መሮ ይዞ አጥር ዘሎ ወደ ቅጥር ግቢው በመግባት እና በያዘው መሮ የዋናውን ቤት በር፣ የተበዳዮች የመኝት ቤት በር ሰብሮ በመግባት 310 ግራም የሚመዝን የተለያዩ ካራት ያላቸዉ ሀብል፣ የእጅ አምባር፣ የጆሮ ጉትቻ፣ የጣት ቀለበት የተለያዩ ስልኮች፣ የእጅ ሰዓት፣ የአንድ ተሸከርካሪ መጠባበቂያ ተለዋጭ ቁልፍ በአጠቃላይ የዋጋ ግምቱ አራት መቶ ሰባ ስድስት ሺ አንድ መቶ አርባ ስምንት ብር የሆነ ንብረት ወስዷል።

 

በሌላ በኩል ተከሳሽ በ2ኛ ክስ በ1ኛ ክስ የተጠቀሱትን የግል ተበዳይ አቶ ሙላት አህመድ ህዳር 1 ቀን 2009 ዓ.ም ከምሽቱ 12 ሰዓት በሚሆንበት ጊዜ ከላይ በተጠቀሰው ቦታ ከሚገኘው የመኖሪያ ቤታቸው በር ላይ አቁመውት የነበረውን በስማቸው የተመዘገበ የዋጋ ግምቱ ስድስት መቶ ሺ ብር የሆነ ቶዮታ ኤክስኪዩቲቭ አውቶሞቢል አደገኛነቱን በሚገልፅ መልኩ ከተበዳይ የመኖሪያ ቤት የሰረቀውን የተሸከርካሪ ቁልፍ ይዞ ህዳር 2 ቀን 2009 ዓ.ም ከጠዋቱ 1 ሰዓት በሚሆንበት ጊዜ በድጋሜ ወደ ተበዳይ ቤት ሄዶ በያዘው ቁልፍ የተሽከርካሪውን ሞተር አስነስቶ ይዞ በመሄድ የሰረቀውን ተሽከርካሪ ውሃ ሰማያዊ ቀለም በመቀባትና የሌላ ተሽከርካሪ ሠሌዳ በመለጠፍ ታህሳስ 4 ቀን 2009 ዓ.ም ከምሽቱ 3፡30 በሚሆንበት ጊዜ በቦሌ ክፍለ ከተማ ወረዳ 08 ክልል ሌላ የወንጀል ድርጊት በመፈፀም ላይ እያለ ተሽከርካሪው በስራ ላይ በነበሩ የፖሊስ አባላት በመያዙ በፈፀመዉ ከባድ የስርቆት ወንጀል መከሰሱን መዝገቡ ያትታል።

 

የፌዴራል ዐቃቤ ህግ ተከሳሽ በፈፀመዉ ወንጀል ተጠያቂ መሆን የሚችልበትን በፖሊስ የምርምራ መዝገብ መሰረት የሰዉ እና የሰነድ ማስረጃዎችን በማደራጀት ለፌዴራል መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት አራዳ ምድብ 5ኛ ወንጀል ችሎት አቅርቧል ::

 

ተከሳሽ የክሱ ማመልከቻ በችሎት ተነቦለት ክሱን ሳይቃወም ድርጊቱን አልፈፀምኩም በማለት ቃሉን የሰጠ በመሆኑ ዐቃቤ ህግ እንደ ክሱ አቀራረብ ምስክሮች ቀርበው እንዲሰሙለት በጠየቀዉ መሠረት ያሰማዉ ፍርድ ቤትም ግራ ቀኙን መርምሮ ተከሳሹን በተከሰሱበት ወንጀል በጥፋተኛ ነህ በማለት ሪከርድ የሌለበት መሆኑን በማቅለያ በመያዝ 7 ዓመት ጽኑ እስራት እንዲቀጣ ሲል መወሰኑን የዘገበልን የፌደራልጠቅላይዐቃቤህግየሕዝብግንኙነትናየኮሙኒኬሽንጉዳዮችዳይሬክቶሬትነዉ።

 

 

በሳምሶን ደሣለኝ

 

ከተባበሩት መንግስታት የሕግ ወሰን ተላልፈው የሊቢያ መንግሥት አፍርሰው፤ የሊቢያ ሕዝብን ለእርስ በእርስ ጦርነት የዳረጉ እንዲሁም የሊቢያ የነዳጅ ሐብት ለአውሮፓ ኩባንያዎች እና ለአሸባሪዎች እንዲቀራመቱት ያደረጉት 44ኛው የአሜሪካ የቀድሞ ፕሬዝደንት ባራክ ኦባማ፤ ኦገስት 7 ቀን 2017 በኬኒያ መገናኛ ብዙሃን ሰላማዊ ምርጫና የምርጫ ውጤቱን እንዲቀበሉ ለተፎካካሪ የኬኒያ ፖርቲዎች መልክታቸውን አስተላልፈው ነበር።

ያልተጠበቀና ያልተገመተ መልክት በመሆኑ ብዙዎቹን አስገርሟል። ምንአልባት ከኬኒያ ዘራቸው የተመዘዘ በመሆኑ ሳይሆን አይቀርም። ምክንያቱም ኦባማ ሰላም ፈላጊ የአሜሪካ መሪ ተደርጎ የሚወሰዱ አይደለም። በአፍጋኒስታን፣ በሊቢያ፣ በዩክሬን እና በሌሎችም የንፁሃን ዜጎችን የቀጠፉ መሪ በመሆናቸው ነው። በተለይ ሰው አልባ በራሪ ሮኬት አስወንጫፊ መሣሪዎችን በመጠቀም የአለም አቀፍ ሕግን አደጋ ላይ የጣሉት መሪም በመሆናቸው ነው። ከዚህ መነሻ ለኬኒያ ምርጫ ሠላም የሚያስመኛቸው መከራከሪያ የአባታቸው ሀገር ከመሆን በዘለለ የተለየ ምክንያት አይኖራቸውም።

 

 

ከምርጫው በፊት የተከሰቱ አስፈሪ ድርጊቶች

በጁላይ 29 ቀን 2017 የኬኒያ ምክትል ፕሬዝደንት ዊሊየም ሩቶ መኖሪያ ግቢ፣ በአንድ ታጣቂ በጥይት ሩምታ ተደብድቧል። በአጋጣሚ ም/ፕሬዝዳንቱ እና ቤተሰቦቻቸው አልነበሩም። ታጣቂው፣ የግቢ ጠባቂውን ካቆሰለው በኋላ አግቶ አቆይቶ፤ ገድሎታል። እገታው ለአስራ ስምንት ሰዓት የቆየ ነበር። የኬኒያ ልዩ የፖሊስ ቡድን በአካባቢው ደርሶ በተደረገ የተኩስ ልውውጥ የታጣቂው ሕይወት አልፏል። የታጣቂው ፍለጎት እስካሁን ምን እንደሆነ አልታወቀም። 

ሌላው ጁላይ 2017 ከናይሮቢ ወጣ ባለ ሥፍራ ሁለት አስከሬን ወድቀው መገኘታቸው ነበር። አንዱ አስከሬን፤ የኬኒያ ምርጫ ኮሚሽን የመረጃ ኮሚኒኬሽንና ቴክኖሎጂ ኃላፊ የነበሩት የክሪስቶፎር ማሳንዶ ነበር። ሰውየው የኬኒያ ምርጫ የአመራረጥ ሥርዓት ወደ ዲጂታል ያሸጋገሩ ከፍተኛ ባለሙያ ነበሩ። የኮሚሽኑ ኃላፊ ከፍተኛ ድብደባ ተፈጽሞባቸው መገደላቸውን መረጃዎች ይጠቁማሉ። እንዲሁም የሃያ አንድ አመት ወጣት  አስከሬን ከሰውየው አስከሬን ጎን ወድቆ ተገኝታለች። እስካሁን ለሞታቸው የተሰጠ ምክንያት ባይኖርም፤ ከፖለቲካ ሴራ የዘለለ ምክንያት እንደማይኖረው ተጠባቂ ነው፤ ከየትኛው ወገን እንደተፈጸመ ግን ምርመራ የሚሻ ጉዳይ ናቸው።  

 

 

ምርጫው

በኬኒያ በ1992፣ በ1997 እና በ2007 በከፍተኛ ረብሻና ቀውስ መከሰቱ የሚታወቅ ነው። በተለይ እ.ኤ.አ. በ2007 ከምርጫ በኋላ በተፈጠረ ረብሻ 1ሺ 300 ሰዎች ሲገደሉ፤ ከ600ሺ በላይ ሰዎች ለስደት ተዳርገዋል።

የኬኒያ ሕገመንግስት በየአምስት አመቱ ብሔራዊ ምርጫ እንዲደረግ ይደነግጋል። የኬኒያ ፕሬዝደንታዊ ምርጫ የሚመረጠው በተሻሻለው የምርጫ ሕግ መሰረት መሆኑ ማጣቀሻዎች ያሳያሉ። ይኸውም፤ በመጀመሪያው ዙር ሃምሳ በመቶ በላይ ያገኘ እና ካሉት 47 ካውንቲስ ቢያንስ በሃያ አራቱ ከሃያ አምስት በመቶ በላይ የመራጩን ድምጽ ማግኘት ይጠበቅበታል። ተወዳዳሪዎቹ ፓርቲዎች ለፕሬዝደንት የሚወዳደሩ ዕጩዎቻቸውን ከአፕሪል 20 እስከ ሜይ 2 ቀን 2017 ለምርጫ ኮሚሽን ማሳወቅ አለባቸው። የፓርላማ ተመራጮች በሁለት መንገድ ነው የሚመረጡት። ከ337 የፓርላማ መቀመጫ 290 የመራጩን አብላጫ ድምጽ ያገኘ በቀጥታ ይመረጣል። ቀሪዎቹ 47 መቀመጫዎች፣ ለሴቶች የተተወ ሲሆን፣ የመራጩን አብዛኛውን ድምጽ ያገኙ ሴቶች በቀጥታ ይመረጣሉ።  

ኦገስት 8 ቀን 2017 በኬኒያ አጠቃላይ ብሔራዊ ምርጫ ተደርጓል። በዚህ ምርጫ፣ ኬኒያዊያን ፕሬዝደነት እና የፓርላማ ተመራጮችን መርጠዋል። 19 ሚሊዮን 745 ሺ 716 ዜጎች በምርጫው ላይ ለመሳተፍ መመዝገባቸው ይታወቃል። ድምጽ ከሰጡ መራጮች የተገኘው ውጤት፤ ኡሁሩ ኬኒያታ እና ዊሊየም ሩቶ 8 ሚሊዮን 203 ሺ 290 (Jubilee Party of Kenya 54.27) ሲያገኙ፤ ራይል ኦዲንጋ እና ካሎንዞ ሙስካ 6 ሚሊዮን 762 ሺ 334 (National Super Alliance 44.74) አግኝተዋል።  በዚሁ መሰረት ኦገስት 11 ማምሻውን የምርጫ ኮሚሽን ኃላፊው ኡሁሩ ኬኒያታ እና ዊሊየም ሩቶ ፕሬዝደንት ሆነው መመረጣቸውን ይፋ አድርገዋል። በስልጣን ላይ የሚገኙት ፕሬዝደነት ኡሁሩ ኬኒያታ ሃምሳ አራት በመቶ የመራጩን ድምጽ በማግኘት ለሁለተኛ ጊዜ ኬኒያ የሚያስተዳድሩበትን እድል ማግኘታቸውን የኬኒያ ምርጫ ኮሚሽን ይፋ ማድረጉን ተከትሎ፣ ተቀናቃኛቸው የነበሩት ራይል ኦዲንጋ የምርጫውን ውጤት እንደማይቀበሉት ይፋ አድርገዋል። ለኬኒያ ሕግ መወሰኛው ምክርቤት ለመጀመሪያ ጊዜ ሶስት ሴቶች ተመርጠዋል። የኬኒያታ ፓርቲ በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት እና በሕግ መወሰኛ ምክር ቤት የአብላጫውን ወንበር መቆጣጠር መቻሉም እየተዘገበ ነው።

በኬኒያ የተደረገው ምርጫ ፍትሃዊና ታማኝ እና አሳታፊ ነበር ሲሉ ምስክርነት ከሰጡት ዓለም ዓቀፍ ታዛቢዎች መካከል፤ የኮመንዌልዝ ሰብሳቢ የቀድሞ የጋና ፕሬዝደነት ጆን ማሃማ፣ የምስራቅ አፍሪካ ኮሚኒቲ ተወካይ ኤድዋርድ ሩጉማዮ፣ እና የአፍሪካ ሕብረት ታዛቢ ቡድን በመወከል ታቦ ምቤኪ ይገኙበታል። ምቤኪ፣ በተቃዋሚዎች በኩል ተቃውሞ መኖሩን ቢረዱም የተሰጣቸው ሃላፊነት ለማደራደር ኃላፊነት ስላልተሰጠው የቀረበውን ውንጀላ ለመመርመር እንደማይችሉ አሳውቀዋል። የካርተር ማዕከል በቀድሞ በአሜሪካ ውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ጆን ኬሪ የተመራው በበኩሉ ችግር ቢኖር እንኳን ወደ ፍርድ ቤት ሄደው እንዲከራከሩ መክረዋል።

የዓለም ምስክርነት ያደመጡት ኬኒያታ፤ በባዕለ ሹመታው ላይ እንዲገኙላቸው በርካታ የዓለም መሪዎች ለመጋበዝ ጊዜ አላባከኑም። ግብዣ ከቀረበላቸው መሪዎች መካከል፤ የቀድሞው የአሜሪካ ፕሬዝደንት ባራክ ኦባማ፣ የጀርመን ቻንስለር አጌላ መርኬል፣ የእንግሊዝ ጠቅላይ ሚኒስትር ቴሬሳ ሜይ፣ የጣሊያኑ ጠቅላይ ሚኒስትር ማቴዖ ሬንዚ፣ የቻይናው ፕሬዝደነት ዢ ጂፒንግ፣ የላይቤሪያ ፕሬዝደንት ኤሌን ጆንሶን ሰርሊፍ፣ ናይጄሪያ ፕሬዝደነት ሙሃማዱ ቡሃሪ፣ ሩዋንዳው ፕሬዝደነት ፖል ካጋሜ፣ ኡጋንዳ ፕሬዝደነት ዌሪ ሙሴቬኒ፣ ታንዛኒያ ፕሬዝደነት ጆን ማጉፉሊ፣ የደቡብ አፍሪካ ጃኮብ ዙማ እና ናይጄሪያዊ ቢሊዮነር አሊኮ ዳንጎቴ ይገኙበታል።

 

የተቃዋሚዎች ተቃውሞና መዘዙ

የኬኒያ መንግስት ከዚህ ቀደም ምርጫውን ተከትሎ የተነሳውን ረብሻና የሰው ሕይወት እንዳይጠፋ የምርጫ ሥርዓቱን በኤሌክትሮኒክስ መንገድ ለመጠቀም ይፋ ማድረጉ ይታወቃል። የምርጫ ማጭበርበር ይቀንሳል፤ አንድ ሰው ከአንድ ጊዜ በላይ ድምጽ አይሰጥም ተብሎ ተስፋም ተደርጎ ነበር። የምርጫ ታዛቢዎችም በቀላሉ ምርጫውን የመከታተል እድል ይፈጥርላቸዋል ተብሎ ተጠብቆ ነበር። ውጤቱን ተከትሎ ስጋት ያመጣል ተብሎ እንደተሰጋው፤ የምርጫው ውጤት ከፍተኛ ተቃውሞ አስተናግዷል።

ተቀናቃኙ ኦዲንጋ ምርጫው በመረጃ ቋት ሰባሪዎች መሰበሩ በመግለጽ፤ ምርጫው መጭበርበሩን ለማሳወቅ ጊዜ አልፈጀባቸውም። በዚህም ሳያበቁ፣ ውጤቱ እንደማይቀበሉት ይፋ አድርገዋል። በኬኒያ የምርጫ ታሪክም ከፍተኛው የማጭበርበር ድርጊት የተፈጸመበት ሲሉ የነበረውን የምርጫ ሒደት ተችተዋል። የምርጫ ኮሚሽኑ ሰብሳቢ ዋፉላ ቼቡካቲ በበኩላቸው፣ ውንጀላውን መሰረተ ቢስ ክስ ነው ሲሉ ውድቅ አድርገዋል።

ኦዲንጋ በቲወተር ገፃቸው፣ “ገዢው ፓርቲ ደጋፊዎችን የመግደል መብት ተሰጥቶታል” ሲሉ በመሳለቅ፤ ውንጀላቸውን የኬኒያታ ፓርቲ ላይ አድርገዋል። አንዱ የተገደለው ሰው፣ በተቃዋሚዎች ጠንካራ ይዞታ በመሆነው ኪሱሙ ካውንቲ ውስጥ ነው። ይህ አካባቢ ከዚህ በፊት 1ሺ 200 ሰዎች የተገደሉበት ሥፍራ ነው።

ኦዲንጋ 4ሺ ደጋፊዎቻቸው በተሰበሰቡበት አክለው እንደተናገሩት፣ “ይህ የወደቀ አገዛዝነው፣ ለትክክለኛው ጉዳዩ ምላሽ ከመስጠት ሕዝቡን መግደል ወደ ነበረበት የመለሰው። ድምጽ ተሰርቋል። ይህ ስለመሆኑ ምንም ሚስጥር አይደለም።” ቀደም ብለን እንደገመትነው፣ ምርጫውን ይሰርቃሉ፤ አድርገውታል። እስካሁን ምንም አላደረግንም። እጃችን አንሰጥም። ቀጣዩን እርምጃ አሳውቃለሁ።

ኦዲንጋ፣ “በድጋሚ ፕሬዝደንታዊ ዕጩ መሆን አልፈልግም። ኬኒያዎች ስለተፈጠረው ጉዳይ ማወቅ አለባቸው፤ ዓለም ያልተረዳው ነገር ነው የተከሰተው።” ኦዲንጋ እና አጋሮቻቸው እንዳስቀመጡት፣ ለምርጫ ቆጠራ የተዘጋጀው የኮምፒውተር ፕሮግራም አልጐሪዝም አስር በመቶ ኡሁሩ ኬንያታ እንዲያሸንፉ ተደማሪ ተደርጐ የተሳናዳ ነው ሲሉ ኮሚሽኑን ወንጅለዋል።

በተጨማሪም በሰዎች እጅ ሕይወታቸው በጠፋው በቀድሞው የኮሚሽኑ የኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂው ኃላፊ በሚስተር ክርስቶፎር ማሳንዳ የይለፍ ቃል በመስበር የመራጮች የዳታ ቋት ተዘርፏል ሲሉ ከሰዋል።

የኦዲንጋ ደጋፊዎች ጐዳና ላይ በውጣት ኡሁሩ ስልጣናቸውን እንዲለቁ ጠይቀዋል። በተፈጠረው እረብሻ 24 የኬንያ ዜጎች በጥይት በፖሊስ ተደብድበው ተገለዋል። ይህ በእንዲህ እንዳለ ኦዲንጋ ሕገ-መንግስቱ ከሚደነግገው ውጪ ስልጣን ለመውሰድ ሌሎች አማራጮችን እንደማይጠቀሙ ይፋ አድርገዋል።  

በሌላ በኩል፤ የአውሮፓ ሕብረት የውጭ ጉዳይ ኃላፊ ፌዴሪካ ሞግሄሪኒ እና የቀድሞ የተባበሩት መንግስት ፀሐፊ ኮፊ አናን ኦዲንጋ የምርጫውን ውጤት እንዲቀበሉ ጫና እያደረጉ ይገኛሉ።

 

 

በቀንዱ ሀገሮች ደህንነት ላይ ይፈጥራል የተባለው ሥጋት

የኬኒያ ምርጫ በቀንዱ ሀገሮች ሊያስከትል ይችላል የተባለው ሥጋት ካቀረቡት መካከል ተመራማሪው ያሲን አህመድ ኢስማኤል አንዱ ሲሆኑ፣ “Kenya's election: What is at stake for the region?” በሚለው ጽሁፋው በርካታ ፍሬ ነገሮች አስፍረዋል።

ኬኒያታ እና ኦዲንጋ በቀንዱ ሀገሮች እንከተለዋለን የሚሉት አካሄድ በጣም የተራራቀ ከመሆኑም በላይ ሊያስከትል የሚችለው ውጤትም እጅግ አደገኛ አድርገው የሚወስዱ አሉ። ከዚህም መነሻ የአካባቢው ሀገሮች የኬኒያን የምርጫ ውጤት በአይነ ቁራኛ ነበር ሲጠባበቁ የነበሩ። ምክንያታቸው “በሁለቱ መሪዎች መካከል ያለው የደህንነት እና የትብብር ፖሊሲ ልዩነት ስለሚያስፈራቸው ነው” ብለዋል ተመራማሪው።

 

 

የኬኒያን ጦር ከአፍሪካ ጥምር ኃይል ማስወጣት

የኬኒያ ጦር ሰራዊት በአፍሪካ አንድነት ተልዕኮ ተሰጥቶ በሶማሌ ሀገር ሰላም አስከባሪ ኃይል መሰማራቱ የሚታወቅ ነው። የኬኒያ ጦር ሰራዊት በዚህ በአፍሪካ አንድነት ጥምር ሰላም አስከባሪ ኃይል ተሳታፊ ነው። ይህ ጦር ሰራዊት ለመጀመሪያ ጊዜ ወደ ሶማሌ ሲላክ፣ ኦዲንጋ ጠቅላይ ሚኒስትር ነበሩ። በምዕራብ እና በደቡብ ምዕራብ ሶማሌ የተሰማራው የኬኒያ ጦር ሰራዊት ወደ 3ሺ 600 የሚጠጋ ነው። በዚህ አካባቢ ያለው የአል-ሸባብ አሸባሪ ቡድን ለመመንጠር እና ለማሸነፍ አይነተኛ ሚና እየተጫወተ ያለ ኃይል ነው። አሁን ላይ አል- ሸባብ ትርጉም ባለው መልኩ ስጋት የሚያመጣበት ሁኔታ ባይኖርም ቅሉ።

አሚሶም፣ ከሶማሌ ጦር ሰራዊቱን ማውጣት የሚጀምረው፣ በኦክቶበር 2018 ሲሆን ጠቅልሎ የሚወጣው በ2020 መሆኑ በአፍሪካ ሕብረት የተወሰነ ነው። ሆኖም ተጨባጭ የሶማሌ ሁኔታ ሊወስነው እንደሚችልም ተቀምጧል። ከዚህ በተጨማሪ አሁን ያለው ተልዕኮ አሚሶም እንዲያሳካ በተለይ በሶማሌ ደቡብ ማዕከላዊ አካባቢዎች ያለውን የአልሸባብ ኃይል ለማምከን፤ ከ28ሺ ጦር ሰራዊት በላይ ያስፈልገዋል እየተባለ ነው።

ተመራማሪው ያሲን አህመድ እንደሚሉት፣ “ኦዲንጋ የኬኒያን ጦር ሰራዊት ከአሚሶም አስወጣለሁ ማለታቸው አሳሳቢ የነበረው ከዚህ አንፃር ነበር። ይህንን አድርገው፣ አልሸባብ እራሱን ዳግም እንዲያደራጅ ከማድረጉም በላይ ለኬኒያ ሰላም ተመልሶ ስጋት እንደሚሆነው፣ እንዲሁም ለአጠቃላይ ለቀጠናው ሰላም አደገኛ ነበር።” መሆኑን አስፍረዋል። “የኬኒያታ መንግስት በበኩሉ የቀንዱ ሀገሮች ተጨማሪ ጦር ሠራዊት እንዲያዋጡ ከመጎትጎት በላይ ዓለም ዓቀፉ ማሕበረሰብ ተጨማሪ ጦር ሰራዊት እንዲያሰፍሩ ጠይቀዋል።” ሲሉ በአንፃሪዊነት አስቀምጠዋል።

ኦዲንጋ ቢያሸንፉ፣ በቀንዱ ሀገሮች ከፍተኛ የዲፕሎማሲ ቀውስ ይፈጥሩ ነበር። ምክንያቱም፣ ከሶማሌ በራስ ገዝ ደረጃ ለተገነጠለችው ሶማሌላንድ ሙሉ እውቅና እሰጣለሁ፤ ማለታቸው ነበር። በዚህ አቋማቸው ከሶማሌ መንግስት ከፍተኛ ውግዘት ደርሶባቸዋል። ከአፍሪካ ሕብረት ቻርተር አንፃርም ተቀባይነት የሌለው ተግባር ተደርጎ ተወስዶባቸዋል። በሌሎች የአፍሪካ ሀገሮችም ተመሳሳይ እርምጃዎች እንዲወሰዱ ከማነሳሳቱም በላይ፣ ሊያስከትል የሚችለው የደህንነት ስጋት ከፍተኛ መሆኑ በስፋት እንደሚታመን አስረድተዋል።

ኦገስት 13 ቀን 2017 አዲሱ የኬንያ ፓርላማ ሥራውን ይጀምራል ተብሎ ይጠበቃል። በኦገስት 22 ቀን 2017 ኡሁሩ ኬኒያታ ለሁለተኛ የሥልጣን ዘመናቸው ቃለ መሃላ ይፈጽማሉ።¾

 

አባ መላኩ

 

የኪራይ ሰብሳቢነት ወንጀል ከፍተኛ የፍትህ መጓደልን ያስከትላል። በዚህ የወንጀል ተግባር ከፍተኛ፣ መካከለኛና ዝቅተኛ የመንግሥት ባለሥልጣናትና ደላላዎች በህገ ወጥ መንገድ ከጉቦ ሰጪዎች ቋሚ የሆነ ኮሚሽን ወይም ክፍያ በመቀበል ህጋዊ አሠራርን የሚጥሱበት መንገድ ነው፡፡ ይህ በአገሪቱ ፍትሃዊ የሆነ ነጻ የገበያ ውድድር እንዳይኖር በማድረግ በህጋዊ መንገድ የሚንቀሳቀሱ ባለሃብቶችን በማቀጨጭ በአገሪቱ የዕድገት ጎዳና ላይ ይህ ነው የማይባል ጫናን ያሳድራል።


የሙስና መሠረታዊያን መገለጫዎች ከሚባሉት አንደኛው በየደረጃው ከዝቅተኛ እስከ ከፍተኛ ደረጃ የሚገኙ የመንግሥት ባለሥልጣናትና ሠራተኞች ሊያገለግሉት ኃላፊነት ከተሰጣቸው ህዝብ ጉዳይ ለማስፈፀም የሚቀበሉት ጉቦ ነው፡፡ የዚህ ዓይነቱ ሙስና በአንድ አገር የፍትህ መጓደል ላይ ያለውን አደጋ ያሳያል። ሁሉም ዜጋ ነጻ ማህበራዊ አገልግሎቶችን ማግኘት ሲገባው ያለአግባብ ለተጨማሪ ወጪ የሚዳረግበት ሁኔታን ይፈጥራል።
ሁለተኛው አስከፊ ገጽታ ደግሞ በኪራይ ሰብሳቢ ባለሃብቶች የሚፈፀም ነው። እነዚህ ባለሃብቶች በህገ ወጥ መንገድ ከሃብት ላይ ሃብትን ለማካበት የሚያደርጉት እንቅስቃሴ ነው። እነዚህ ወገኖች ለሚያደርጉት መጠነ ሰፊ ህግን ያልተከተለ የገንዘብ እንቅስቃሴ ህጋዊ ከለላን ለማግኘት ከመንግሥት አካላት ጋር የሚዋዋሉት ጉዳይ ነው። ይኼኛው የኪራይ ሰብሳቢነት ገጽታ ወይም የሙስና መረብ የህዝብ ኃላፊነት የያዙ ግለሰቦችን በገንዘብ ኃይል በማማለል በአገሪቱ ህገ ወጥ እንቅስቃሴን በማስፋፋት ከሀብት ላይ ሀብትን የማደለብ ተግባር ነው፡፡


ሦስተኛው የሙስና ገጽታ ደግሞ በተቋም መልክ የሚካሄድና ህጋዊ ከለላ ያለው የምዝበራ ዓይነት ነው፡፡ በዚህ ዓይነቱ ሙስና ተሳታፊ የሆኑ ከዝቅተኛ እስከ ከፍተኛ የኃላፊነት ደረጃ ላይ የተቀመጡ ግለሰቦች የአገር ንብረት የሚዘርፉበት ሆኖም ህጋዊ የሚመስል ሰነድ እየተዘጋጀ የሚወራረድበት መንገድ ነው። እንዲህ ዓይነቱ የሙስና ተግባር በርካታ ሰዎችን በዝርፊያው ውስጥ የማስገባት ባህሪ ስላለው አንዳቸው ሌላኛውን ከለላ በመሆን የሚጠቃቀሙበት መንገድ ነው፡፡


ኅብረተሰቡ በንቃት ሊከታተለው የሚገባው ሌላው የሙስና ገጽታ ደግሞ በንግድ ሥራ ተሰማርተው በቢሊዮን የሚቆጠር ገንዘብ የሚያንቀሳቅሱ የንግድ ድርጅቶች የመንግሥትን ግብር በተገቢው መንገድ ባለመክፈል የሚፈፀም ተግባር ነው።


እነዚህን የንግድ ድርጅቶች ልዩ የሚያደርጋቸው በአገሪቱ በተፈጠረው መልካም የነጻ ገበያ ገብተው በከፍተኛ ደረጃ አትራፊና ተጠቃሚ እየሆኑ ለህዝብ መሠረተ ልማት ግንባታ የሚውለውን የመንግሥት ድርሻ ከሙሰኛ ባለሥልጣናት ጋር በመመሳጠር የሚሰሩት የማጭበርበር ተግባር ነው። ህገ ወጥ ነጋዴዎቹ ልማታዊ ባለሃብቶችን ከገበያ የማፈናቀል ተግባራትንም ይፈጽማሉ፡፡


ከጥቅመኛ ሠራተኞች ጋር በመመሳጠር ወደ ገበያ መግቢያና ንግድ ማስፋፊያ ካፒታል ተገቢነት በሌለው መንገድ ማግኘት፣ የውጭ ምንዛሪን በሚፈልጉት መጠን ለማግኘት የሚያስችላቸውን የግንኙነት መረብ በመዘርጋት ተፎካካሪዎችን ከጨዋታ ውጭ ለማድረግ መንቀሳቀስም ሌላው የኪራይ ሰብሳቢነት መገለጫ ነው።


በርካታ ልማታዊ ባለሃብቶች ለውጭ ምንዛሪ እጦት ሲዳረጉ ኪራይ ሰብሳቢዎች በዘረጉት መረብ መሰሠረት ተጠቃሚ ይሆናሉ። በአገሪቱ ፍትሃዊ አስተዳደር እንዳይነግስ ከፍተኛ መሰናክል ሆነው የአገሪቱን ዕድገት በተፈለገው መልክ እንዳይሄድ ወደ ኋላ የሚጎትት ተግባር ይፈጽማሉ። እንዲሁም ባላቸው ሰፊ ዕድል በመጠቀም ለሥራው ብቃት ሳይኖራቸው ገበያውን ለመቆጣጠር ይሰራሉ።


ልማታዊ ባለሃብት የበላይነቱን እየያዘ ካልሄደ አገሪቱ እያሰበች ያለው ሁለንተናዊ ለውጥና ዕድገትም ጥያቄ ውስጥ መግባቱ አይቀሬ ነው። ልማትና የኢ ምጣኔ ሀብት ዕድገት ደግሞ ለዚህች አገርና ህዝብ የህልውና ጉዳይ ነው። ፈጣን ልማት ካልተረጋገጠና ፍትህና ዴሞክራሲ በተገቢው ደረጃ ካልሰፈነ የኢትዮጵያውያን ዕጣ ፈንታ ምን ሊሆን እንደሚችል ከማንም የተሰወረ አይደለም። ለዚህም ነው መንግሥት ኪራይ ሰብሳቢነትና ሙሰኝነት የአገሪቱ ከፍተኛ አደጋዎች በመሆናቸው መገታት እንዳለባቸው በተለያየ መልክ ጥረት እያደረገ የሚገኘው።


መንግሥት እየወሰዳቸው ካሉ ዐበይት ርምጃዎች መካከል አንዱ ልማታዊ ባለሃብቶችን መደገፍ ነው። በነፃ ገበያ ደንብ መሠረት ለመሽቀዳደም በማለም ያላቸውን መዋዕለ ንዋይ የሚያፈሱትን ኢንቨስተሮች በኪራይ ሰብሳቢ ኢንቨስተሮች ድርጊት ተስፋ እንዳይቆርጡና ከውድድሩ ውጭ እንዳይሆኑ ድጋፍ ያደርጋል፡፡ የንግድ ተሰጥኦ ያላቸውን ሥራ ፈጣሪዎችን አዲስ ክህሎትን እንዲያዳብሩ የሚያደርግ፣ የነፃ ፉክክርን መንፈስ የሚያጠናክር፣ በአዲስ ግኝት ላይ የተመሠረተን የንግድ እሴት የሚጨምር፣ ጥሮ ተጣጥሮ የሚመጣ የንግድ ትርፋማነት እንዲዳብር የማድረግ አቅጣጫን ይከተላል፡፡


ከዚያ ጎን ለጎን የአመለካከት ለውጥ ለማምጣትና ሙስናንና ኪራይ ሰብሳቢነትን የሚፀየፍ ትውልድ ለማፍራት በትምህርት ተቋማትና በመገናኛ ብዙሃን በኩል በርካታ አስተምህሮዎችን እንዲሰጡ በማድረግ ላይ ይገኛል። ማንኛውም ዜጋ በአገሩ ያለምንም አድልዎ በነጻነት ሰርቶ ሃብት የሚያገኝበት አሠራርም ተዘርግቷል። ጥሮ ግሮ ሃብትን ለማግኘት ከመሞከር ይልቅ ከባለሥልጣናት ጋር ተሞዳምዶ በማጭበርበር ለመጠቀም በሚሞክር ማንኛውም ወገን ላይ ደግሞ ተገቢውን ክትትልና ምርመራ በማድረግ ለህግ የማቅረቡን ተግባር ከኅብረተሰቡ ጋር እጅና ጓንት ሆኖ በመሥራት ላይ ይገኛል።


መንግሥት ሙስናንና ኪራይ ሰብሳቢነትን ለመዋጋት ያለውን ቁርጠኝነት የተረዳው የኢትዮጵያ ህዝብም ለሚያደርገው ትግል የድርሻውን እየተወጣ ይገኛል። በቅርቡ መንግሥት በከፍተኛ የሥራ ኃላፊዎች፣ የቢዝነስ ሰዎች እና ደላላዎች ላይ እየወሰደ ያለው ዕርምጃ ተጠናክሮ መቀጠሉ ለዚህ በጎ ማሣያ ነው።


ርምጃውን ተከትሎ እየመጣ ያለው መነቃቃት የሚያሳየው ሁኔታ የመንግሥት አቋም እንዳለ ሆኖ በሕዝቡ በኩልም ሙስናንና ኪራይ ሰብሳቢነትን ለመዋጋት ቁርጠኝነት መኖሩን ነው። አሁን የሚያስፈልገው ነገር በሁለቱ መካከል ያለውን ቁርኝት ማጥበቅና ማጠናከር ብቻ ይሆናል።

 


(የዲፕሎማቶቹ ምስክርነት)

ከአዶናይ

 

ስለታላቁ መሪ መለስ ዜናዊ ማንነት፤ ባህሪይ፤ የአገርና የህዝብ ፍቅር፤ አንባቢነት፤ የስራ ወዳድነትና ታታሪነት፤ ወዘተ… ከመሳሰሉ ተነግረው ከማያልቁና ትውልዱ ሊማርባቸው ከሚገቡ በርካታ ቁም ነገሮች ውስጥ እጅግ በጥቂቱ፤ ለዚያውም ከህልፈቱ በኋላ መስማትና ማንበብ ችለናል። ስለመለስ ከተለያዩ ፅሁፎችና ሚዲያዎች፤ ከቅርብ ጓደኞቹ፤ የስራ ባልደረቦቹ፤ የመንግስት ባለስልጣናት፤ የውጪ ሙሁራንና ፖለቲከኞች በጨረፍታ ብናነብም ሆነ ብንሰማም እነዚህ በጥቂቱ የተነገሩ እውነታዎችም ሳይቀር በአንዳንድ ወገኖች የአንድ ወገን ምስክርነት ተደርገው የሚታዩበት ሁኔታ ይታያል። ያም ሆነ ይህ ጥሩ የሰራ ሰው የሰራው ጥሩ ስራ ለዘለአለም ከመቃብር በላይ ሆኖ ታሪክ ሲዘክረው የሚኖር በመሆኑ ወደፊትም ስለ መለስ ዜናዊ ገና ያልሰማናቸውን፤ ያላነበብናቸውንና ያላወቅናቸውን ተነግረው የማያልቁ ጥንካሬዎቹንና ብቃቶቹን እየሰማንና እያነበብን ለራሳችን ከመማር አልፈን ትውልድንም እየቀረፅን እናልፋለን የሚል እምነት አለኝ።


ለአሁኑ ፅሁፌ መነሻ የሆነኝ ስትራቴጂክ ቲንኪንግ ኦን ኢስት አፍሪካ የተባለ ድረገፅ ኢድቶሪያል ቦርድ እ.ኤ.አ ኤፕሪል 14/2016 ስለመለስ ዜናዊ ለንባብ ያበቃውን ፅሁፍ ሳነብ ከብልህ ፖለቲከኛነቱና መሪነቱ ባሻገር እዚህ ግቢ ተብላ ከምንም ትቆጠር ካልነበረች ከአንዲት ደሀ አገር ተፈጥሮና የዚህች ደሀ አገር መሪ ሆኖ በአለም አቀፉ የዲፕሎማሲ መድረክ ለአገሩ ጥቅም ብርቱ ጠበቃ መሆን የቻለ ነበር፡፡ ከዚህም ከመሆን አልፎ በነበረው ጥልቅ ሁለንተናዊ አቅምና ብቃት ኃያላን ለሚባሉቱ መንግስታት ከፍተኛ የዲፕሎማቲክ ወኪሎች ሳይቀር ምክሩን በመለገስ ጭምር የነበረው በሳል የዲፕሎማሲ ብቃትና በራስ መተማመን የተሞላበት የተደራዳሪነት አቅም ስላስደመመኝ፤ እንዲሁም ከጓደኞቹ፤ ከትግል አጋሮቹና ወገንተኛ ተብለው በጭፍኑ ከሚተቹ ፀሀፍት ውጪ ስለመለስ የሌሎች አገር ሰዎችና ዲፕሎማቶች ምን አስተያየት አላቸው? እንዴትስ ይረዱት ነበር? በሚለው ጉዳይ ላይ ከዚሁ ድረ-ገፅ ፅሁፍ እኔ ለማወቅ የቻልኩትን ለአንባቢዎችም ማካፈል አለብኝ የሚል ስሜት ውስጤን ፈንቅሎት በመውጣቱ የእንግሊዘኛ ፅሁፉን እንደሚስማማ አድርጌ በአማርኛ በመተርጎም እነሆ ለማለት ተገደድኩ።


የአሜሪካ መንግስት የውጪ ጉዳይ መስሪያቤት የሚስጥራዊ ቴሌግራም መልእክት ሰነዶች ግምጃ ቤት በመባል የሚታወቀውና የውጪ ጉዳይ መስሪያ ቤቱን የቴሌግራም መልእክቶችን በማነፍነፍ ይፋ በሚያደርገው ዊኪሊክ ድረ-ገፅ የአሜሪካውያኑ የውጪ ጉዳይ ፖሊሲ ብቻ ሳይሆን የአለም መሪዎችና የየአገራቱ ከፍተኛ የመንግስት ሃላፊዎች ከአሜሪካ ዲፕሎማቶች ጋር የሚያደርጓቸው ጥልቅ ውይይቶች፤ በጊዜውና በወቅቱ ወሳኝ በሆኑ ጉዳዮች ላይ የሚያነሷቸው ሀሳቦችና የመልእክት ልውውጦች፤ አንዳንድ ጊዜም ከነዚህ ውይይቶችና ሀሳቦች ጀርባ ያሉ ግለሰቦች ጭምር ሳይቀሩ እየታደኑ በጨረፍታም ቢሆን ይፋ ይደረጋሉ።


በየመገናኛ ብዙሀኑ ከሚነገሩ ለዛቢስና አሰልቺ አገላለፆች ባለፈ የቀድሞው የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ ለአገሩ፤ ለምስራቅ አፍሪካ እንዲሁም ለራሷ ለአሜሪካ ፖለቲካ ስለነበረው ራእይና እውቀት የውጪው አለም ያለውና የነበረው ግንዛቤ እዚህ ግባ የሚባል አይደለም። በየሚዲያዎቹ ሪፖርቶች ስለ ጠቅላይ ሚኒስትሩ የሚገለፀውና የሚታየው አገሪቷን ያለተቀናቃኝ በጠንካራ መዳፉ በብቸኝነት እየመራ ያለ፤ ግትር፤ የሰውን ሀሳብ ብቻ ከመቅዳት ባለፈ የራሱን ሀሳብ ማፍለቅ የማይችል (stereotypical) እና ነገሮችን በአንድ አቅጣጫ ብቻ የሚያይ የአፍሪካ ትልቁ ሰው /Big Man/ እንደሆነ ተደርጎ ነው። ነገር ግን እውነታው ይህ ሳይሆን መለስ ዜናዊ የኢትዮጵያም ሆነ የአፍሪካ እምቅ አቅም፤ የእድገት ተስፋ እንዲሁም ኢትዮጵያም ሆነች አፍሪካ በአለም አቀፉ ማህበረሰብ ክብ ጠረጴዛ እኩል ቦታ እንደሚኖራቸው አስቀድሞ የታየው ብልህ ሰው ነበር። እናም መለስ ዜናዊ ይህንን ሊሆንና ሊታመን የማይችል የኢትዮጵያና የአፍሪካ ታሪክ በአስደናቂ ሁኔታ መቀየር የቻለ ታላቅ ሰው ነው።


ከአራት አመታት በፊት በአሳዛኝ ሁኔታ በድንገት ስለተለየን የኢትዮጵያው የቀድሞ ጠቅላይ ሚ/ር መለስ ዜናዊ በራሳቸው በኢትዮጵያውያን ፍላጎት ላይ የተመሰረተውን አዲስ ራእዩንና ይህን ራእዩን በራሱ መንገድ የከፍታው ጫፍ ላይ እንዴት እንዳደረሰው የዊኪሊክ የቴሌግራም መልእክቶች (cabeles) በጥቂቱ ጨልፈው ያሳዩናል።


በኢትዮጵያ የአሜሪካን አምባሳደር በነበሩት ዶናልድ ያማማቶና ምክትሉ ቪኪ ሁደልሰን አማካኝነት በተለያዩ ጊዜያት ለአሜሪካን የውጪ ጉዳይ መስሪያ ቤት የተላኩት አብዛኞቹ የቴሌግራም መልእክቶች በአሜሪካውያኑ ዲፕሎማቶችና በኢትዮጵያው መሪ መካከል ሲደረጉ የነበሩ ውይይቶች ግልፅነት የሚንፀባረቅባቸውና አንዳንዴም ለዲፕሎማቶቹ በመጠኑ ምቾት በማይሰጡ ሁኔታዎች የተከተቡ እንደነበሩ ይጠቁማሉ። በጠቅላይ ሚኒስትሩና በዲፕሎማቶቹ መካካል የተደረጉ የውይይት አርእስቶች በአብዛኛው በኤርትራ፤ በኢሳያስ አፈወርቂ፤ በሶማሊያ፤ በሱዳን፤ በኬንያና በራሷ በኢትዮጵያ የውስጥ ፖለቲካዊ ጉዳይ ላይ ያተኮሩ ነበሩ።


የኢትዮጵያው ጠቅላይ ሚኒስትር የአገሩን ጥቅም በላቀና በተሻለ ሁኔታ ለማስጠበቅ በሚከተላቸው ስትራቴጂዎችና ታክቲኮች ላይ የአሜሪካውያኑ ዲፕሎማቶች ብዙውን ጊዜ ባይስማሙም ለነዚህ ስትራቴጂዎችና ታክቲኮች መነሻ በሆኑት የመለስ ትንታኔዎች ላይ ያለምንም ማቅማማት በእርግጠኝነት ይስማሙ ነበር። መለስ ዜናዊ በመሬት ላይ ባለው ተጨባጭ ሁኔታ ያለውን ሰፊና ጥልቅ ግንዛቤ፤ ሁለገብ ምሁራዊ አቅምና ብቃት፤ በተግባራዊ እውነታ ላይ የተመሰረተ/pragmatic/ በሳል የፖለቲካ ክህሎት ከወቅትና ከጊዜ ጋር አጣምሮ በተግባር ማሳየት የቻለ ሰው ነው።


ከዚህም በተጨማሪ መለስ ከተለመደውና ፊትለፊት ከሚታየው ነባራዊ ሁኔታ ባሻገር ሁኔታዎችን ለማየትና ውጤታቸውን ለመተንበይ የሚያስችል እጅግ የተለየ የፖለቲካ አስተውሎትና እይታ የተቸረው መሪ ነበር።

መለስ በኤርትራ ላይ
በጉዳዩ ላይ በመገናኛ ብዙሃን ሲነገሩ ከነበሩ ዘገባዎች በተቃራኒው በአሜሪካን መንግስት ባለስልጣናትና በጠቅላይ ሚኒስትር መለስ መካከል የተደረጉ በርካታ ስብሰባዎችና ውይይቶችን በሚመለከት ለአሜሪካን የውጪ ጉዳይ መስሪያቤት ከተላኩ የቴሌግራም ልውውጦች ውስጥ በርካቶቹ በዊኪሊክ ድረ-ገፅ ላይ ይፋ ተደርገዋል። የአሜሪካ መንግስት አምባሳደሮች፤ ሌሎች ዲፕሎማቶችና የኮንግረስ አባላት ከመለስ ዜናዊ ጋር ሁለቱን አገራት በማያግባቡና በሚያለያዩ ጉዳዩች ጭምር ሳይቀር ለበርካታ ጊዜያት ረጅም ጊዜ የወሰዱ ውይይቶችና የሀሳብ ክርክሮች ሲደረጉ እነዚህ በሁለቱ መንግስታት መካከል የነበሩ ውይይቶችና ክርክሮች እጅግ ግለሰባዊ ወዳጅነት በተሞላበት፣ ተከታታይና ጠንካራ ግንኙነት ላይ የተመሰረቱ ነበሩ።


ከነዚህ በርካታ ውይይቶችና የሀሳብ ልውውጦች ውስጥ መለስ ዜናዊ የመንግስቱ ሀይለማርያምን አገዛዝ ለመጣል በተደረገው የትጥቅ ትግል አጋሩ ስለነበረው የኤርትራው ፕሬዝዳንት ኢሳያስ አፈወርቂ አስተሳሰብ ያለው የጠለቀ እውቀትና ከዚህ በመነሳትም ለአሜሪካኖቹ የሰጠው ኢንፎርሜሽንና ምክር ለአሜሪካን መንግስት ትልቅ ትርጉምና ዋጋ ነበረው። ምንም እንኳን በኤርትራውያኑ ፖለቲከኞች ያረጀ ያፈጀ የበላይነት አስተሳሰብና እምነት በተወሰነ ደረጃ ኢሳያስ የመለስ አለቃ ተደርጎ የሚቆጠር ቢሆንም፤ የኤርትራውያን መሪዎች ራሳቸው ከዚህ ምሁር መሪ እጅግ በርካታ ነገሮችን ተምረዋል ቢባል ለብዙዎቹ ማመን ቀላል አይሆንላቸውም። ሁለቱ ሰዎች (መለስና ኢሳያስ) እርስ በእርሳቸው በደንብ የሚተዋወቁ ናቸው።


በአንድ ወቅት የኤርትራ መንግስት ሽብርተኝነትን እንደሚደግፍና ኤርትራ ሽብርተኝነትን ከሚደግፉ መንግስታት ዝርዝር ውስጥ የመግባቷን ሁኔታ የአሜሪካ መንግስት እያጤነ የመሆኑን ዜና የአሜሪካኑ አምባሳደር ያማማቶ ለመለስ ሲያቀብሉ መለስ በበኩሉ ይህ ከመሆኑ በፊት በቅድሚያ አምባሳደሩ የኢሳያስን ስነልቦናዊ ባህሪይ በሚገባ መረዳት እንዳለባቸውና ሁኔታው በአሜሪካ ላይ ሊያስከትል የሚችለውን ስጋት በጥንቃቄ ማጥናት እንደሚገባቸው ለአምባሳደሩ ምክር ለግሷቸው ነበር። በዚህ ጉዳይ ላይ መለስ “ጠመንጃ የምትጠቀም ከሆነ በውስጡ ጥይት ያለው መሆኑን እርግጠኛ መሆን ይኖርብሃል” ብሎ ነግሯቸው እንደነበርና መለስ ይህንን ለማለት የፈለገበት ምክንያትን አሜሪካን ሽብርተኝነትን በሚረዱ መንግስታት ዝርዝር ውስጥ የኤርትራን መንግስት ለማስገባት እያጤነች የመሆኑን መግለጫ ለመስጠት ካሰበች ሁኔታውን በደንብ መከታተል እንዳለባትና ይህ ሳይሆን ከቀረ ግን ለኢሳያስ ታላቅ ድል እንደሚሆን ለማመልከት እንደሆነ የአሜሪካው አምባሳደር ያማማቶ ይገልፃሉ።


አምባሳደር ያማማቶ ኢሳያስ አፈወርቂ በምስራቅ አፍሪካ ቀጣና ኤርትራን ተፅእኖ ፈጣሪ፤ ራሱን ደግሞ በአካባቢው ተፈላጊና ከፍተኛ ዋጋ ያለው መሪ የማድረግ ህልምና ፍላጎት ስላለው ይህንን ህልሙንና አላማውን ለማሳካት እጅግ አደገኛ፤ ሁከተኛና በጥባጭ፤ ጨካኝ እንደሆነ መለስና በመለስ ዜናዊ የሚመራው የኢትዮጵያ መንግስት ያምናሉ ሲሉ ይገልፃሉ። አምባሳደሩ በዚህ ጉዳይ ላይ ያላቸውን አስተያየት በመቀጠል ኢሳያስና የኢሳያስ አመራር ይህንን የአካባቢው የበላይ የመሆን ህልሙን እውን ለማድረግና ለማረጋገጥ የኤርትራ ህዝብ ሊቋቋመው ከማይችለው የኢኮኖሚ ድቀት ጀምሮ ሳይወድ በግድም ቢሆን እስከ ሞት መስዋእት ለማድረግ ወደኋላ እንደማይል ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ በእርግጠኝነት እንደሚያምን ይገልፃሉ። እንደ አምባሳደሩ አገላለፅ ኢሳያስ በወታደራዊ አቅሙ በኢትዮጵያ ላይ ምንም የማድረግ አቅም እንዳሌለው ጠንቅቆ ያውቃል ብሎ መለስ እንዳስረዳቸውና ሀሳቡንም በመቀጠል የኢሳያስ ስትራቴጂ በቀጥታ ከኢትዮጵያ ጋር ከመዋጋት ይልቅ በተዘዋዋሪ መንገድ የጦርነት አባዜውን ወደ ሶማሊያና ሱዳን በመውሰድ የጦርነት አድማሱን በሌላ መንገድ ማስፋት እንደሆነና ይህንን ለማድረግም ሶማልያን በማተራመስ፤ የኢትዮጵያን ምእራባዊ ክፍል ለማጥቃት ሱድንን በመጠቀም በኢትዮጵያና ጅቡቲ መካከል ውጥረትና ግጭት እንዲፈጠር በማድረግ፤ በኢትዮጵያ ውስጥ ያሉ ውስጣዊ ልዩነቶችን ለማባባስ የሚያስችል ድጋፍ በማድረግ፤ የኢትዮጵያ ተቃዋሚዎችን በሽብርተኝነት በማሰልጠንና በማሰማራትና የአለም አቀፍ ማህበረሰቡ በኢትዮጵያ ላይ ትኩረቱን በማድረግ ኢትዮጵያ በኤርትራ ላይ የምትሰነዝረውን ክስ አሳንሶ እንዲያይ ማድረጉን የሚቀጥል መሆኑና ይህ ማለት ደግሞ የኤርትራ መንግስት በሌሎች መንገዶችና ዘዴዎች በኢትዮጵያ ላይ የሚከተለው የጦርነት ስትራቴጂ ያለ መሆኑን ጠቅላይ ሚኒስትሩ እንደሚያምን አምባሳደሩ ያስረዳሉ።


አምባሳደሩ ኢሳያስን በአለማቀፍ መድረኮች ያለማሳተፍና ኤርትራን መነጠል የኤርትራን ሰርጎገቦች ለመገደብ ተመራጩ ስትራቴጂ እንደሆነና ኢሳያስና የኤርትራ መንግስት ከኢትዮጵያ በላይ ለሶማሊያ ሰላምና መረጋጋት የበለጠ አደጋ ናቸው ብሎ ስለሚያምን በሶማሊያ ያሉ ለሶማሊያ መረጋጋት አደገኛ የሆኑ አክራሪ ቡድኖችን በማዳከም በሞቃዲሾ ተቀባይነት ያለው ጠንካራ መንግስት በመመስረት ሶማሊያን ማረጋጋት በጣም አስፈላጊው ጉዳይ እንደሆነ የኢትዮጵያው ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ ያምናል ሲሉ ይገልፃሉ።


ዲፕሎማቶቹ አስተያየታቸውን በመቀጠል ስለመለስ እንዲህ ይነግሩናል። እ.ኤ.አ. ከ1998 ቀደም ብሎ የኢትዮ- ኤርትራ ጦርነት በይፋ ከመጀመሩ በፊት ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ ለአሜሪካን መንግስት የኤርትራው መሪ ኢሳያስ አፈወርቂ ሚዛናዊ ውሳኔ ሰጪ ያለመሆኑንና የመንግስት አስተዳደር ህግና ስርአቶችን በሚገባ የማይረዳ ሰው እንደሆነ አሳውቆ የነበረ መሆኑንና ኢሳያስ ለነባራዊ እውነታ ያለው አረዳደድ መለስና እሱ ከሚመራው የኢትዮጵያ መንግስት አረዳድ በእጅጉ የተለየ መሆኑን አጠንክሮ ይከራከር እንደነበር ይገልፃሉ።


በመሬት ላይ ካሉ ተጨባጭ ነባራዊ እውነታዎች በመነሳት መለስ አሜሪካ በኢትዮጵያና ኤርትራ ላይ የምታራምደው ፖሊሲ ወደኤርትራ ያደላ እንደሆነ ስለሚያምን አሜሪካን ለበርካታ አመታት ኢትዮጵያንና ኤርትራን በአንድ ሚዛን የምታይበትን የውጪ ጉዳይ ፖሊሲ አለማዊ እይታና ከኢትዮጵያ ይልቅ ለኤርትራ የነበራትን የተዛባ ሚዛንና አቋም አጥብቆ ይቃወም ነበር። በዚህ ብቻ ሳያበቃ ኤርትራ ምንም ታደርግ ምን በጭፍን ለኤርትራ መንግስት የሚያዳሉና የኢትዮጵያን ጥቅም የሚፃረሩ በርካታ የአሜሪካ መንግስት ባለስልጣናት እንዳሉ የኢትዮጵያ መንግስት ያምን ነበር። ለምሳሌ በኤርትራ መንግስት የአየር ድብደባ መቀሌ ላይ ለተገደሉ ንፁሀን ህፃናት ደንታ ሳይሰጠው፤ በዛላንበሳ ላይ በኤርትራ ሀይሎች ለደረሰው ውድመትና በዚህ ሳቢያም እስከ 170,000 የሚጠጉ የትግራይ አርሶ አደሮች ከመኖሪያ ቀያቸው ተፈናቅለው ለችግር መዳረጋቸው ሳያሳስበው ኢትዮጵያ ለአገር ደህንነት ስጋት ሊሆኑ ይችላሉ ብላ ያሰበቻቸውን ኤርትራውያንን ከሀገሯ ስታስወጣ የአሜሪካን መንግስት ድርጊቱን የሚያወግዝ ጠንካራ መግለጫ ነበር ይፋ ያደረገው። ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ይህ መግለጫ ፍትሀዊና ሚዛናዊ ያልሆነ መግለጫ እንደነበር ስለሚያምን በጉዳዩ ላይ አጥብቆ ይከራከር ነበር።


ከዚህ በተጨማሪም መለስ የአሜሪካ መንግስት ለኤርትራ መንግስት ባለው የተሳሳተ አመለካከትና አቋም ምክንያት ጦርነቱን ለማስቀረት የሚያስችል ሚናውን እንኳን አልተጫወተም ብሎ ያምናል። ይህን አቋሙንም ለአሜሪካኖቹ በግልፅ በማሳወቅና አቋማቸውን እንዲያስተካክሉ ለማደረግ ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ አሜሪካኖቹ በኢሳያስ ወረራ ያላቸውን ተቃውሞ ለራሱ ለኢሳያስ በግልፅ እንዲያሳውቁት የሚከተለውን አገላለፅ አዘጋጅቶ ሰጥቷቸው እንደነበር በወቅቱ የነበረው አሜሪካው ምክትል አንባሳደር ይገልፃል። መለስ አዘጋጅቶ አሜሪካኖቹ ለኢሳያስ እንዲያሳውቁት የሰጣቸው መልእክት እንዲህ ይነበባል። “ኢሳያስ ይህ የአንተ ጥፋት ነው። ባድመን ለቀህ መውጣትህ የተወሰነ የፖለቲካ ዋጋ ሊያስከፍልህ ይችል ይሆናል። ይህን ሳታደርግ ብትቀር ጦርነቱን ለማስቀረት ላንተ ከምናደርገው ድጋፍና ኢትዮጵያ ላይ ከምናደርገው ግፊት ውጪ ሃላፊነቱ የራስህ ነው።” የሚል እንደነበር ምክትል አንባሳደሩ ይገልፃል። (እዚህ ላይ በመለስ ተፅፎ ለአሜሪካኖቹ የተሰጠውን የእንግሊዘኛ ፅሁፍ ሳይሸራረፍ እንዳለ ለአንባቢዎች አቅርቤዋለሁ)


“Isayas, this is your mess, you may pay some political costs by withdrawing from Badme, but if you do not, you are on your own, without our support and without our pressure on Ethiopia to avoid the war”


መለስ በወቅቱ በኢትዮ-ኤርትራ ጉዳይ ላይ አሜሪካኖቹ ሲያራምዱት የነበረውን ፖሊሲ በመቃወም አሜሪካን ነገሮች እየሄዱ ባሉበት መንገድ እና እየተባባሱ እንዲሄዱ በመፍቀዷ ምክንያት ጭምር ኢሳያስ ባድመን በፍቃደኝነት መልቀቅ ካልቻለ ኢትዮጵያ ኢሳያስን ሳይወድ በግድ ከባድመ ለማስወጣት የሚገድባት አንዳችም ነገር እንደማይኖር የአሜሪካ መንግስት ማወቅ እንዳለበት ግልፅ አድርጎላቸው እንደነበር አምባሳደሮቹ በቴሌግራም መልእክቶቻቸው ለመንግስታቸው ማሳወቃቸውን በመግለፅ ፅሁፉ የክፍል አንድ ሀሳቡን ይቋጫል። እኔም ድረ-ገፁ በክፍል አንድ ያሰፈረውን ሀሳብ በማጠቃለል በቀጣዩ ጊዜ በክፍል ሁለት የፃፈውን ይዤላችሁ እመለሳለሁ።
ቸር ይግጠመን!!

ቁጥሮች

Wednesday, 16 August 2017 12:25

33 ነጥብ 4 ቢሊዮን ብር   በ2005 ዓ.ም ለኢንቨስትመንት ማበረታቻ የተሰጠ ከቀረጥ ነፃ መብት የገንዘብ መጠን፣

40 ነጥብ 5 ቢሊዮን ብር   በ2006 ዓ.ም ለኢንቨስትመንት ማበረታቻ የተሰጠ ከቀረጥ ነፃ መብት የገንዘብ መጠን፣

 

65 ነጥብ 5 ቢሊዮን ብር   በ2007 ዓ.ም ለኢንቨስትመንት ማበረታቻ የተሰጠ ከቀረጥ ነፃ መብት የገንዘብ መጠን፣

 

71 ነጥብ 09 ቢሊዮን ብር  በ2006 ዓ.ም ለኢንቨስትመንት ማበረታቻ የተሰጠ ከቀረጥ ነፃ መብት የገንዘብ መጠን።

 

ምንጭ፡- አዲስ ዘመን ጋዜጣ ነሃሴ 5 ቀን 2009 ዓ.ም ዕትም

Page 8 of 180

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us