You are here:መነሻ ገፅ»arts»news admin - Sendek NewsPaper
news admin

news admin

እንኳን አደረሰን/አደረሳችሁ!

Wednesday, 07 September 2016 13:56

2008 የኢትዮጵዊያን ዓመት ተጠናቆ 2009 አዲስ ዓመት እየተቀበልን ነው። አዲሱ ዓመት (2009) የሠላም፣ የብልፅግናና የፍቅር ዓመት ይሁንልን። አዲሱ ዓመት በፖለቲካ አመለካከት ወይንም በዘር፣ በጎሳ፣ ተለያይተን የምንቆራቆስበት ሳይሆን የትኛውንም ዓይነት ልዩነቶችን በክብ ጠረጼዛ ዙሪያ ተወያይተን በሰለጠነ መንገድ በመፍታት ለሀገራችን ዕድገትና ልማት ሁላችንም በጋራ ዘብ የምንቆምበት ዓመት ይሆንልን ዘንድ ምኞታችን ነው።

በዚህ አጋጣሚ ለክርስትና ሃይማኖት ተከታዮች መልካም የቅዱስ ዮሐንስ በዓል፣ ለሙስሊም ወገኖቻችን መልካም የኢድ አልአድሃ (አረፋ) በዓል እንዲሆንላችሁ እንመኛለን። 

-    ጥያቄያቸውን በድጋሚ ለማቅረብ አቅደዋል

በይርጋ አበበ

የኦሮሞ ባህላዊ የአስተዳደር ስርዓት የሆነው የኦሮሞ አባ ገዳ ሽማግሌዎች ለሶስት ቀናት በደብረዘይት ባካሄዱት ስብሰባ የአባ ገዳውን “አባ ዱላ” መርጠዋል። አዲሱ አባ ዱላ ሆነው የተመረጡት የሪፍት ቫሊ ዩኒቨርስቲ ባለቤት አቶ ድንቁ ደያስ ናቸው። ለጠቅላይ ሚኒስትር አቶ ኃይለማሪያም ደሳለኝ ከወራት በፊት ያቀረቧቸው ጥያቄዎች መልስ እንዳልተሰጠባቸውም አስታውቀዋል።

የአባ ገዳ ሽማግሌዎች በደብረዘይት ባካሄዱት የሶስት ቀናት ስብሰባ የኦሮሞ ወጣቶችን የሚያደራጀውን ወይም በተለምዶ የጦር አበጋዝ የሚባለውን አባ ዱላ፣ የኦሮሞ ባህልና ታሪክ የሚያጠናውን ምርምር የሚያካሂድ ምሁር ወይም ሀዩ፣ በገዳ ስርዓት ለስምንት ዓመታት ሰርተው ያሳለፉ ሽማግሌዎች ሰብሳቢ ወይም ዩባ እና በሴቶችና ህጻናት ላይ የሚሰራውን ወይም አደ ስንቄን መምረጣቸውን አባ ገዳ በየነ ሰንበቶ ለመገናኛ ብዙሃን ባለሙያዎች ባለፈው ቅዳሜ ዕለት በሰጡት መግለጫ ተናግረዋል።  

ላለፉት 144 ዓመታት የአባ ገዳ ስርዓት በተለያዩ ምክንያቶች በመዳከሙ አባ ዱላ ሳይኖረው መቆየቱን የገለጹት የአባ ገዳው ሰብሳቢ አባ ገዳ በየነ ሰንበቶ “የአባ ገዳ ስርዓት በኦሮሞ ህዝብ ልብ ውስጥ አለ” ያሉ ሲሆን አያይዘውም “በቢሾፍቱ ባደረግነው የሁለት ቀን ተኩል አጠቃላይ ስብሰባ የወሰነውም ባለ 13 ነጥብ የአቋም መግለጫ በማውጣት ሲሆን በአቋም መግለጫችንም መንግስት የህዝቡን ጥያቄ እንዲመልስ ጠይቀናል” ብለዋል።

ከወራት በፊት በአዲስ አበባ እና ዙሪያ የጋራ ማስተር ፕላን ምክንያት በኦሮሚያ ክልል የህዝብ ተቃውሞ መነሳቱ ይታወሳል። በዚህ ግጭት ወቅትም የክልሉ አባ ገዳዎች ከጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለማሪያም ደሳለኝ ጋር ውይይት አድርገው እንደነበረ የገለጹት የአባ ገዳ ሰብሳቢው “በወቅቱ አቶ ኃይለማሪያም ጥያቄያችንን እንደሚቀበሉ ገልጸውልን ነበር። ሆኖም ከዚያ በኋላ በክልሉ የሚደገረው ግድያ እና መፈናቀል አልቀረም። ይህ እንዲቆምና የህዝብ ጥያቄ እንዲመለስ በድጋሚ ለጠቅላይ ሚኒስትሩ ጥያቄያችንን የምናቀርብ ይሆናል” ያሉት አባ ገዳ በየነ፤ “መንግስት በድጋሚ የምናቀርበውን ጥያቄ የማይቀበል ከሆነ ግን ቀጥሎ ለሚፈጠረው ነገር ኃላፊነቱን አንወስድም” ብለዋል።

“በአገራችን ሠላም እንዲሰፍን እኛ ሽማግሌዎች ኃላፊነት አለብን” ያሉት አባ ገዳ በየነ ሰንበቶ “የአባ ገዳ ኃላፊነት ሲሰጥ እንዲሁ ዝም ብሎ ሳይሆን ከእርግማን ጋር ነው። ህዝብን በእኩልነት ማስተዳደር ካልቻልክ እስከ ሰባት ትውልድህ የዘራኸው አይብቀል ተብሎ ተረግሞ ነው ኃላፊነቱ የሚሰጠው። በመሆኑም በሠላም ዙሪያ ለመነጋገር እንፈልጋለን። በልማት ስም የኦሮሚያ ገበሬ ከመሬቱ እየተነሳ ሜዳ ላይ እየወደቀ ነው። ገበሬው ከመሬቱ የሚነሳ ከሆነ በመንግስትም ሆነ በሌላ መንገድ ገበሬው እንዲቋቋም ይደረጋል የልጆቹ ቀጣይ እጣ ፈንታም ሊታሰብበት ይገባል” ሲሉ ገልጸዋል።

በተለያዩ ጉዳዮች ላይ ምክክር ሲያደርጉ የቆዩት አባ ገዳዎች በሶስት ቀን ስብሰባቸው ባወጡት ባለ 13 ነጥብ የአቋም መግለጫ ማሳሰባቸውን አባ ገዳ በየነ ተናግረዋል። የአባ ገዳዎቹ የአቋም መግለጫ አያይዞም በኦሮሚያ ክልል ስለሚገኙት የጸጥታ ኃይሎች ያነሳ ሲሆን በመካከላቸው (በመንግስት የጸጥታ ሀይሎችና በህዝቡ) የቋንቋ አለመግባባት ስላለ ችግር በመፈጠሩ መፍትሔ እንዲሰጠውም መልዕክቱን አስተላልፏል። “የውጭ ጠላት ሳይመጣብን ራሳችን በራሳችን መስማማት ባለመቻላችን መሞት የለብንም” ያሉት አባ ገዳ በየነ አሁን በአገራችን ያለውን ግጭት በተመለከተም “ቀኝ እጅ ግራ እጅን የመቁረጥ ያህል ነው” ብለዋል። 

“ኢሕአዴግ ሥልጣን ለማካፈል ድፍረቱ ሊኖረው ይገባል”

ዶክተር ያዕቆብ ኃ/ማሪያም

 

በኦሮሚያ እና በአማራ አንዳንድ አካባቢዎች የተከሰተውን ግጭት ተከትሎ ሰሞኑን የኢሕአዴግ ሥራ አስፈጻሚ እና ማዕከላዊ ም/ቤት በሰጡት መግለጫ ላይ የዓለም አቀፍ የሕግ ባለሙያ የሆኑትን ዶ/ር ያዕቆብ ኃ/ማርያምን አነጋግረናቸው እንደሚከተለው አቅርበነዋል።

 

ሰንደቅ፡- ከወቅታዊ የሀገራችን ፖለቲካ ጋር በተያያዘ ገዢው ፓርቲ በሥራ አስፈፃሚ እና በምክር ቤት ደረጃ ሁለት መግለጫዎች አውጥቷል። ከወቅታዊ የሀገራችን ጉዳይ ጋር የተሰጠው ምላሽ ምን ያህል የተቀራረበ ነው?

ዶክተር ያዕቆብ፡-አሁን ለተፈጠረው አጠቃላይ የፖለቲካ ተቃውሞ ምላሽ የሰጠ መግለጫ ነው የሚል እምነት የለኝም። ጠቋሚ ሃሳብም አላየሁበትም። ምክንያቱም በዋናውን የችግሩን ምንጭ ላይ ያሉት ነገር ባለመኖሩ ነው። ይኽውም በሰላማዊ ሰልፎቹ የሰማነው የሰላም፣ ፍትህና የዴሞክራሲ ጥያቄዎች ብቻ አይደለም። በተደረጉት ሰልፎቹ ሕዝቡ ግልፅ የሆነ የስልጣን ጥያቄ አንስቷል። ሀገራችን በኢሕአዴግ ብቸኛ የስልጣን ቁጥጥር ስር ብቻ አትውልም፤ ለሌሎች የፖለቲካ ኃይሎችም በሀገራቸው ፖለቲካ ውስጥ የመወሰን መብታቸው ሊጠበቅ ይገባል እና ሌሎችም ከስልጣን ጋር የተያያዙ መልክቶች ሕዝቡ በአደባባይ አሰምቷል።

ስለዚህም ኢሕአዴግ ይህን የሕዝቡን ፍላጎት በድፍረት ሊጋፈጠው ይገባል። ሕዝቡ አማራጮችን መመልከት ፈልጓል። ሕዝቡ ከእንግዲህ ኢሕአዴግ ብቻውን የማስተዳደሩ ነገር ሊቆም ይገባል ብሏል። ለዚህ የሕዝብ ጥያቄ ከፓርቲው የወጡት መግለጫዎች ግልፅ ምላሽ አልሰጡም። ይህም በመሆኑ በሰሜኑ የሀገራችን ክፍል የተነሳው ሕዝባዊ ተቃውሞ እስካሁን ድረስ አልበረደም። በሌሎቹም ተመሳሳይ ነው።

 

ሰንደቅ፡- የሥልጣን ጥያቄ ተነስቷል ባሉት ነጥብ ላይ፣ የሥልጣን ጥያቄ ሲባል በምን መልኩ የሚስተናገድ ነው?

ዶክተር ያዕቆብ፡- የሥልጣን ጥያቄ ሲባል ሌሎች ፖለቲካ ፓርቲዎች ሕዝብ በሚሰጣቸው ድምፅ መጠን ሥልጣን ተከፋፍለው ይህችን ሀገር ማስተዳደር ማለት ነው። የአንድ ፓርቲ አገዛዝ በምንም አይነት ተቀባይነት የለውም። በኢትዮጵያ ብቻ ሳይሆን በሌሎች ሀገሮችም የአንድ ፓርቲ አገዛዝ ተቀባይነት አይኖረውም። በዓለም ላይ በአንድ ፓርቲ አገዛዝ ስር የሚገኙ ሀገሮች በጣት የሚቆጠሩ ናቸው። ይህንን አስተዳደር እንዴት መፍጠር ይቻላል ወይም ይደረስበታል ለሚለው መነጋገር ይቻላል።

ይኽውም፣ አንድ በጣም ትልቅ ሀገራዊ ጉባኤ አድርጎ ከውስጥም ከውጭም የሚገኙ ተቃዋሚ ፓርቲዎችን ጋብዞ መወያየት። በዚህ ጉባኤ የሐይማኖት መሪዎች፣ የሐገር ሽማግሌዎች፣ ታዋቂ ግለሰቦች የሀገር ባለውለታዎች ተሰብስበው ሀገራችን እንዴት ትተዳደር? እንዴት ወደፊት ትሂድ? የፖለቲካ አደረጃጀታችን ምን ይምሰል? እና ሌሎች ጥያቄዎችን አንስቶ መወያየት ያስፈልጋል። በመቀጠል ደግሞ የሽግግር መንግሥት እንዲመሰረት ማድረግ ነው። ሁለት ዓመት የሽግግር መንግሥቱ ቆይቶ ነፃ ምርጫ ተደርጎ ያሸነፈ ያሸንፍ። ኢሕአዴግ በነፃ ምርጫ ካሸነፈ ሕዝቡ በደስታ ይቀበለዋል።  ስለዚህ መነጋገሩ ጥሩ ነው።

 

ሰንደቅ፡- መሬት ላይ ካለው ጥሬ ፖለቲካ አንፃር፣ ስልጣን ለማጋራት ጥሪ የሚያቀርብ የፖለቲካ ፓርቲ በኢትዮጵያም ሆነ በሌላው ሀገር አለ ብሎ መውሰድ ይቻላል? የዓለም ተሞክሮንስ በዚህ አግባብ መጥቀስ ይቻል ይሆን?

ዶክተር ያዕቆብ፡- ብዙ ሀገሮች ውስጥ የሚሰራ አሰራር ነው። ለምሳሌ በሀገራችን ብንወስድ የሽግግር መንግስት ከተቋቋመ በኋላ ነው ወደ ቋሚ መንግስት አስተዳደር የተሸጋገር ነው። ይህን አሁንም መጠቀም እንችላለን።

ሰንደቅ፡- በኢትዮጵያ ውስጥ የነበረው የሽግግር መንግስት በሕገ መንግስታዊ የአስተዳደር መዋቅር ከተተካ ከ20 ዓመታት በላይ ሆኖታል። የመንግስት ስልጣን እንዴት እንደሚያዝ በግልፅ ሰፍሯል። ስለዚህም ምንአልባት ሌሎች የፖለቲካ ኃይሎች ወደ ምርጫ እንዳይገቡ የሚከለክል ወይም እንቅፋት የሚፈጥር የሕግ ማዕቀፍ ካለ ይህንን ችግር ተነጋግሮ በዓለም ዓቀፍ ደረጃ ቀርፆ እርስዎ ወዳነሱት ሃሳብ መድረስ አይቻልም?

ዶክተር ያዕቆብ፡- አሁን የተነሳው ነጥብ አንዱ መንገድ ነው። ለሌሎች ፓርቲዎች ወደ መንግስት ስልጣን እንዳይመጡ የሚከለክሉ ሕጎች ማሻሻል መቀየር አንዱ አማራጭ ተደርጎ የሚወሰድ ነው። ለምሳሌ የፀረ ሽብር አዋጅ አንዱ መቀየር የሚገባው ሕግ ነው። ሌሎችም አዋጆችን አሻሽሎ ፓርቲዎች በነፃ ምርጫ እንዲወዳደሩ ማድረግ ይቻላል። ችግሩ ያለው ይህንን ሊያደርግ የሚችል ማን ነው? ካለም ኢሕአዴግ ነው። በኢሕአዴግ ግን እምነት ያለው አንዳችም የፖለቲካ ኃይል የለም። ሕዝብም የለም። በሰላማዊ ሰልፎቹም የተንጸባረቀ ነው።

በነገራችን ላይ የሽግግር መንግስት ከመመስረት የሕግ ማዕቀፎችን አስተካክሎ ወደ ምርጫ መግባት የተሻለው አማራጭ ነው። ሆኖም መተማመን ላይ ግን መድረስ አይቻልም። ለአድልዎ ይፈጻማል የሚል እምነት የለኝም።

 

ሰንደቅ፡- ከሕዝቡ የተነሱ ቅሬታዎችን ተንትኖ የፖለቲካ መሰረት አድርጎ አደራጅቶ የወጣ ኃይል እስካሁን ብቅ አላለም። ሕዝቡ የፖለቲካ ፓርቲዎችን ሳይጠብቅ በራሱ ጊዜ ሰልፎችም ተቃውሞዎችንም አሰምቷል። ይህ በሆነበት ሁኔታ የፖለቲካ ስልጣን መጋራትም ሆነ አዲስ የመንግስት ስልጣን ለመረከብ የሚያስችል ሁኔታ እንዴት ይፈጠራል?

ዶክተር ያዕቆብ፡- እርግጥ ነው ሕዝቡ ቀድሞ ተገኝቷል። ኢሕአዴግ በበኩሉ ዴሞክራሲያዊ መብቶች ይከበራሉ፣ ሙስናን አጠፋለሁ ነው እያለ ያለው። የሕዝቡ ጥያቄ ግን ኢሕአዴግ እንደሚለው አይደለም። ሕዝቡ በተደጋጋሚ የሚጠይቀው የኢሕአዴግ ብቸኛ አምባገነን የሆነ አስተዳደር መቆም አለበት ነው የሚለው። የህዝቡ ጥያቄ ካልተመለሰ ወዴት እንኳን እየሔድን እንደሆነ መገመት አይቻልም። ሕዝቡ በተከፋፈለበት ሁኔታ ወደ አላስፈላጊ፣ በጣም አስፈሪ ወደሆነ ሁኔታ ውስጥ ልንገባ እንችላለን። ከዚህ በፊት በርካታ አርቲክሎች ካየሁት መጥፎ የፖለቲካ ሁኔታዎች በመነሳት ጽፌያለሁ። በጣም የከፋ ነገር ሊገጥመን ይችላል። በጊዜ ይቀጭ። ሀገር ሊፈርስ ይችላል።

ሰንደቅ፡- በፕሬዝደነት ሙባረክ ላይ የግብፅ ሕዝብ ባቀረበው ቅሬታ መነሻ የተቀሰቀሰው ሕዝበዊ ተቃውሞ ከአንድም ሁለት ጊዜ መጠለፉ የሚታወቅ ነው። ምክንያቱም በሕዝቡ ቅሬታ ላይ የተመሰረቱ የፖለቲካ ፓርቲዎች ባለመኖራቸው የተፈጠረ ክፍተት መሆኑ ይነገራል። በኢትዮጵያ ውስጥ ተመሳሳይ ክፍተት እንደማይፈጠር ምን ማረጋገጫ ማቅረብ ይቻላል?

ዶክተር ያዕቆብ፡- እርግጥ ነው መሬት ባለው ሁኔታ ኢሕአዴግ ነው ፖለቲካው ላይ ያለው። የለውጡ እንቅስቃሴ እንዲሳካ የኢሕአዴግ በጎ ፍቃድ ያስፈልጋል። ኢሕአዴግ ሕዝቡን ከስልጣኑ በላይ አስበልጦ መመልከት ይጠበቅበታል። ሁላችንም ኃላፊዎች ነን። ሀገር እና ሕዝብ ግን አያልፍም። መስዋዕትነት መክፈል ያስፈልጋል። አሁን የተያዘው ግን ሙስና መዋጋት፣ መልካም አስተዳደር እየተባለ ነው። ችግሮችን ሁሉ በመልካም አስተዳደር ለማጠር እየተሞከረ ነው። ዴሞክራሲ በሌለበት ሀገር መልካም አስተዳደር ሊመጣ አይችልም። ተጠያቂነት የለም። እነዚህን መዋጋት የሚቻለው ሥርዓቱን በመቀየር ነው። ሥርዓቱን ዴሞክራሲያዊ ማድረግ ነው።

ሰንደቅ፡- መልካም አስተዳደር የሚለው የፍቺ አውድ በጣም ጠቦ ስለሚቀመጥ ካልሆነ በስተቀር መልካም አስተዳደር ከፖለቲካ ከዴሞክራሲ እና ከሰብዓዊ መብት ጋር አያይዞ መውሰድ አያቻልም?

ዶክተር ያዕቆብ፡- መልካም አስተዳደር የሚመሰረተው አስተዳዳሪው ተጠያቂ ሲሆን ነው። በሕዝብ የተመረጠ ሲሆን ነው። መልካም አስተዳደር የማያመጣ ከሆነ ሕዝብ ሊሽረው የሚችል አስተዳዳሪ ሲሆን ነው። ይህ የሚሆነው ዴሞክራሲ ካለ ነው። በአዋጅ እና በመግለጫ ብቻ ለውጥ አይመጣም። መልካም አስተዳደር የሥርዓት ጥያቄ ነው። በነፃ ምርጫ ስልጣን በሚያዝበት ሀገር ውስጥ ሙስና አንድ ችግር እንጂ የሥርዓቱ መገለጫ ተደርጎ ሲነገር አይሰማም። በእኛ ሀገር ግን ለየት ይላል። ለዚህም ነው የሥርዓት ችግር የሚሆነው።

ሰንደቅ፡- ጠቅለል አድርገው በሥርዓቱ ላይ ያሉ መልካም ጎኖች እና መታረም አለበት የሚሉትን ነጥቦች ቢገልጹልን?

ዶክተር ያዕቆብ፡- መቼም ሁሉም ነገር መጥፎ ነው አይባልም። መሰረተ ልማቶች በጥሩ ሁኔታ ለማሟላት ከፍተኛ ሥራዎች ተሰርተዋል። ለምሳሌ መንገድ፣ ባቡር፣ የመገናኛ አውታሮችን መጥቀስ ይቻላል። በኢኮኖሚ ደረጃም ለውጦች አሉ። ፈቅ ያሉ ነገሮች ይታያሉ። ሆኖም ከፍትሃዊነት አንፃር ግን ብዙ የሚቀሩ ስራዎች አሉ። ዋናው ጉድለት ግን፣ ዴሞክራሲያዊ ሥርዓት አለመሆኑ ነው። በዚህ መልኩ ወደፊት የሄደው ነገር የለም። 

“ጠንካራ የሀይማኖት መሪዎች ቢኖሩን ኖሮ

እንዲህ አይነቱ ሥጋት ላይ አንወድቅም ነበር”

ዲያቆን ዳንኤል ክብረት

በይርጋ አበበ

ዲያቆን ዳንኤል ክብረት በተለያዩ ወቅታዊ የማህበራዊና አገራዊ ጉዳዮች ላይ በሳል አስተያየቶችን በተለያዩ መንገዶች በመጻፍ መፍትሔ ከሚፈልጉ ወጣት ምሁራን አንዱ ነው። ወደ 30 የሚጠጉ ሀይማኖታዊ ማህበራዊና ፖለቲካ ነክ የሆኑ መጽሃፎችን ለአንባቢያን አቅርቧል። ወጣቱ ብዕረኛ ከአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ በኢትዮጵያ ቋንቋዎች ትምህርቱን ተከታትሎ የተመረቀ ሲሆን በቤተ ክህነት አገልግሎቱ ደግሞ “ዲያቆን” ነው።

በወቅቱ የአገራችን ፖለቲካዊ አለመረጋጋት የተነሳ በርካታ ዜጎች ለህልፈት መዳረጋቸውን አስመልክቶ በርካቶች በአገራችን የሚገኙ የሀይማኖት መሪዎች ሚና ላይ ጥያቄ ሲያነሱ ይታያሉ። በእንደዚህ አይነት የአገር አለመረጋጋት ሲያጋጥም የሀይማኖት መሪዎች ሊጫወቱት ስለሚገባቸው ሚና፣ አሁን አገሪቱ ለምትገኝበት ሁኔታ የበቃችው በምን ምክንያት እንደሆነ እና በቤተ ክህነት ዙሪያ ሊወሰዱ ስለሚገባቸው የመፍትሔ ሀሳቦች ከሰንደቅ ጋዜጣ ጋር አጠር ያለ ቆይታ አድርጓል። የቃለ ምልልሱን ሙሉ ክፍል ከዚህ በታች አቅርበነዋል።

 

 

ሰንደቅ፦ አገራችን ያለችበትን ሁኔታ እና የሀይማኖት መሪዎችን እንቅስቃሴ እንዴት ትገልጸዋለህ?

ዲያቆን ዳንኤል፦ከየአቅጣጫው የምንሰማቸው ነገሮች ጥሩ ዜና አይደሉም። ይህ የሚያሳየው ስጋት ላይ መሆናችንን ነው። ሀይማኖት አጥፊውን ገስጾ ወይም አስተካክሎ ለተጠቂው የሚቆም ተቋም ነበር በታሪክ ውስጥ። ለምሳሌ ክርስቶስን ያየህ እንደሆነ የተከሰሰበት ከተጠቂው ወይም ከድሃው ወገን ስለነበረ ነው። በኢትዮጵያ ታሪክም የቀድሞ የሀይማኖት መሪዎች ንጉሱን ገስጸው ከተጠቂው ወገን ሲቆሙ ተመልክተናል። በሂደት ይህ አሰራር እየተሸረሸረ መጥቷል። ጠንካራ የሀይማናት መሪዎችና የሀይማኖት ተቋማት ቢኖሩ እንዲህ አይነቱ ስጋት ላይ አንወድቅም ነበር። ምክንያቱም ነገሩ ሲከፋ “ተዉ” ይሉ ነበር። ተዉ የሚል የሀይማኖት መሪ ባለመኖሩ ነው ለዚህ አይነት ስጋት የተዳረግነው።

የሀይማናት መሪዎቹ ተዉ ማለት ብቻ ሳይሆን ተዉ ለማለትም አቅም ይኖራቸዋል። ሲናገሩ ደግሞ ይሰማሉ። ይህን አቅም የምታገኘው ደግሞ ከንጽህና ነው። ከዚህ በፊት ከነበረህ የህይወት ጉዞ ከአንዱ ወገን ከወገንህ ወይም ወይም የአንተን ድክመት እያወቀ ሲመጣ ግን ህዝቡ የምትናገረውን አይሰማህም። የአንተን ንጽህና እና አቋም ጠንካራ መሆን ሲያውቅ ግን ህዝቡ ይሰማሃል። ስለዚህ መንግስትንም ሆነ ህዝቡን ተው ማለት ይችላል ማለት ነው። በመሃል ገብቶ ከዚያም ከዚህም መስተካከል ያለበትን ማስተካከል ይቻላል። ይህን ማድረግ የሚችል ሰው አለመኖሩ ግን እኛን ጎድቶናል።

 

ሰንደቅ፦ የሀይማኖት መሪዎች ሚና ምን መሆን አለበት?

ዲያቆን ዳንኤል፦የሃይማኖት መሪዎች መካከለኛ ሚና መጫወት አለባቸው ብዬ ነው የማምነው። መንግስትንም ሆነ ህዝቡን መደገፍ ሳይጠበቅባቸው እውነትን ደግፈው ሊቆሙ ይገባል። የእምነት ተቋማት መሪዎች ምንጊዜም እውነትን ይዘው ነው መቆም የሚገባቸው። ምናልባት እውነቱ ባይገለጽላቸው እንኳ ጥያቄ ያነሱት እና የሚጠየቀው አካል ማለትም ህዝብ እና መንግስት የሚነጋገሩበትን መንገድ በባህላችን መሰረት ችግሮች የሚፈቱበትን መንገድ መፍጠር አለባቸው። አኮረፍኩ የሚለው ኩርፊያውን ትቶ፣ አንተ አታስፈልገኝም የሚለውም ይህን አቋሙን ትቶ ተቀራርበው ወደ ሰላም የሚመጡበትን መንገድ ነው ማመቻቸት ያለባቸው። ልዩነት ሊኖር ይችላል፤ ልዩነት ሁሉ ጥላቻ ስላልሆነ ልዩነትን ወደ ጎን ትቶ ወደ ውይይት እንዲያመሩ ለማድረግ መንገዶችን ማመቻቸት ያለባቸው የሃይማኖት መሪዎቹ ናቸው።

ሰንደቅ፦ አንዳንዶች የወቅቱን የአገራችንን የፖለቲካ አለመረጋጋት ሲገልጹ “አገሪቱ ወደለየለት ቀውስ ውስጥ ልትገባ ነው። አልቆላታል” ሲሉ ይገልጹታል። በተቃራኒው መንግስት ደግሞ በአገሪቱ እዚህ ግባ የሚባል የጸጥታ ችግር አለመፈጠሩን፣ ለግጭቶች መፍትሔ የሚሆን ሀይል ደግሞ ከመንግስት አቅም በላይ አለመሆኑን ይገልጻል። አንተ የወቅቱን ሁኔታ እንዴት ነው የምትገልጸው?

ዲያቆን ዳንኤል፦ እኔ ሁለቱም ትክክል ናቸው አልልም። ኢትዮጵያ አልቆላታል የሚባለውን ስናይ ኢትዮጵያ አላለቀላትም ግን ተንገጫግጫለች። ኢትዮጵያ ከዚህ በፊት በነበረው ረጅም ታሪኳ እኮ እንደዚህ አይነት ችግር ሳይገጥማት አይደለም የኖረችው። ስለዚህ ኢትዮጵያ አላለቀላትምም፣ አያልቅላትምም። ነገር ግን ያለችው በጦርነት እና በሰላም መካከል ነው። ህዝቡ ጥያቄ አለው። ይህን የህዝብ ጥያቄ ደግሞ መንግስት መፍታት አለበት።

እንደ ተማሪ እና አስተማሪ ካየኸው ተማሪው ጥያቄ አለኝ ሲል አስተማሪው ለተጠየቀው ጥያቄ መልስ መስጠት እንጂ “ይህን ጥያቄ መጠየቅ የለብህም ወይም ጥያቄውን የጠየከው አጎትህ ነግሮህ ነው” ማለት የለበትም። ተማሪው ጥያቄውን አጎቱም ይንገረው አክስቱ ጥያቄ እስከጠየቀ ድረስ ግን አስተማሪው ጥያቄውን መመለስ አለበት። አስተማሪው የተማሪውን ጥያቄ ሰምተው የማይመለከታቸው ቢሆን እንኳ ይህን የሚመልስልህ የዚህኛው ትምህርት አስተማሪህ ስለሆኑ ጥያቄውን ለእኒያ አስተማሪህ አቀርብልሃለሁ ማለት አለበት እንጂ ፈጽሞ ጥያቄውን አልሰማም ማለት የለበትም።

ህዝብ ደግሞ ሲጠይቅ መንግስት የህዝብ ስለሆነ የህዝቡን ጥያቄ መስማት አለበት። በነገራችን ላይ ህዝብ ስላለ እኮ ነው መንግስት የኖረው። ከመንግስት ህዝብ ይቀድማል። መንግስት ሳይኖር ህዝብ መኖር ይችላል። ህዝብ ሳይኖር ግን መንግስት ሊኖር አይችልም። የመንግስት ህልውና የተመሰረተው በህዝብ መኖር ላይ ነው። ስለዚህ ህዝብ ላይ ህልውናውን የመሰረተ መንግስት ምንድን ነው ጥያቄያችሁ ብሎ መስማት አለበት። አሁን ያለው የአገራችን መንግስት ማድረግ ያለበት የህዝቡን ጥያቄዎች ሊያቀርቡለት የሚችሉ ገለልተኛ ህዝቡ ይወክሉኛል ያላቸውን መርጦ የሚልክለትን ጥያቄ ቁጭ ብሎ መስማት ነው። ጥያቄዎቹ አንዳንዶቹ ወዲያውኑ የሚመለሱ ይሆናሉ አንዳንዶቹ ደግሞ በወር ጊዜ ውስጥ የሚፈቱ፣ ቀሪዎቹ ደግሞ በሂደት የሚፈቱ ሊሆኑ ይችላሉ። በዚያ ላይ ተግባብቶ ለተነሱት ጥያቄዎች መልስ የሚከታተል ኮሚቴ አቋቁሞ መስራት ተገቢ ነው።

 

ሰንደቅ፦ መንግስት እኮ ከህዝቡ የሚነሱለትን ጥያቄዎች ከመስማት ይልቅ የመግፋት እና በሌላ ሶስተኛ ወገን ላይ በማሳበብ ጊዜውን ያጠፋል እየተባለ ነው የሚታመው። በዚህ አይነት መልኩ የህዝቡን ጥያቄ እንዴት መፍታት ይቻላል?

ዲያቆን ዳንኤል፦ መንግስት ሆኖ የማይሳሳት የለም። መንግስት አልሳሳትም ብሎ መነሳት የለበትም። መሳሳት ብቻ አይደለም ሊያጠፋም ሁሉ ይችላል። በዓለም ላይ የማያጠፋ መንግስት የለም። ልዩነቱ ጥፋቱን የሚያምን እና ጥፋቱን የማያምን መንግስት መኖራቸው ነው እንጂ የማያጠፋ መንግስትማ በዓለም ላይ ሊኖር አይችልም። ስለዚህ ጥፋትን አምኖ መፍታት ይገባል እንጂ ባልተፈታ ቁጥር ግን ነገሮች መልካቸውን እየቀየሩ ይሄዳሉ። ህዝብ ለመንግስት ሶስት እድሎችን ይሰጣል ይባላል። “አስተካክል፣ ተስተካከል እና ተወገድ” ብሎ። የመጀመሪያው አንተ ትክክል ነህ ግን በማወቅም ይሁን ባለማወቅ ችግር እየገጠመህ ስለሆነ አሰራርህን አስተካክል ብሎ ይጠይቃል። ይህን ጥያቄ ዝም ብሎ ካለፈው ሁለተኛው ጥያቄ ይከተላል። ሁለተኛው ጥያቄ “አንተ ላይ፣ አሰራርህ ላይ፣ ጠባይህ ላይ፣ አካሄድህ ላይ ችግር አለ። ችግሩ የአንተ አሰራር ችግርህ ነጸብራቅ ነው እንጂ አንተ ጥሩ ሆነህ ችግሩ መጥፎ ሆኖ አይደለም። ስለዚህ ተስተካከል ይላል። ይህኛውም ጥያቄ ካልተመለሰ ሶስተኛው ይከተላል። ይህ ጥያቄ ደግሞ “አንተ ልትስተካከልህ ስላልቻልህ ተወገድ እና ሌላ የተስተካከለ አመጣለሁ” ይላል።

ስለዚህ መንግሥት የትኛው ደረጃ ላይ እንዳለ አውቆ መልስ መስጠት ኃላፊነት አለበት። ሶስቱንም ደረጃዎች ህዝቡ ያልፋል። ችግርህን ቅረፍ አንተ ችግር ነህ ተስተካከል ወይም አንተ ራስህ ተወገድ ይላል። እዛ ደረጃ ከመደረሱ በፊት ወይም ከዛ ደረጃ ተደርሶም ከሆነ ህዝብን አዳምጦ ተገቢውን ምላሽ መስጠት አለበት እንጂ ለምን ተጠየኩ ማለት የለበትም። ጥያቄ ከየትም ይምጣ የጥያቄ ክፉ ስለለሌለው መንግስት ለተጠየቀው ጥያቄ ቁጭ ብሎ ጊዜ ወስዶ ለምን ይህ ተከሰተ? ብሎ በትዕግስትና በትልቅ ጥበብ መልስ መስጠት ካልቻለ ሁላችንም ወደማንፈልገው ደረጃ ልናመራ ነው። ለዚህ ነበር የሀይማኖት ተቋማት መሪዎች የሚያስፈልጉት። መንግስት ይህን ጥያቄ እንዲመልስ የድልድይነት ሚና መጫወት ይችሉ ነበር።

 

ሰንደቅ፦ የሃይማኖት እና የመንግስት ስራ ለየቅል ነው። መንግስት በሃይማኖት ሃይማኖትም በመንግስት ስራ ጣልቃ አይገባም (Secularism) የሚባል ነገር አለ። የሃይማኖት መሪዎች ሰሞኑን ለተከሰቱት አይነት ችግሮች ዝምታን መርጠው የተቀመጡት በዚህ ምክንያት ይሆን?

ዲያቆን ዳንኤል፦ በነገራችን ላይ ሴኪውላሪዝም ማለት ሃይማኖት የለሽነት ማለት አይደለም። ሴኪውላሪዝም ማለት ለአንደኛው እምነት አድልተህ የአንዱን እምነት ቀኖና ሳትወስድ መኖር ማለት ነው። ለምሳሌ አሜሪካ የሃይማኖት መመሪያ ሴኪውላሪዝም ነው። ግን ፕሬዚዳንቱ በፀሎት ቢጀምሩ የአሜሪካ መንግስት ሴኪውላሪዝም አይደለም ልትለው አትችልም። ይህ መመሪያ (ሴኪውላሪዝም) የሃይማኖት መሪዎች መንግስት ሲያጠፋ እንዳይተቹ ወይም ተዉ እንዳይሉ እንቅፋት ሊሆንባቸው አይችልም። የሃይማኖት መሪዎች መንግስት ሲያጠፋ ተው ማለት ግዴታቸው ነው። መንግስትን ከጥፋቱ እንዲመለስ ለመገሰጽ የመንግስትን ፈቃድ መጠበቅ አይገባቸውም። ለምሳሌ አቡነ ጴጥሮስ ጣሊያንን ሲያወግዙ ጣሊያን ፈቅዶላቸው አልነበረም። የዚህ ዘመን የሃይማኖት መሪዎችም የመንግስትን ፈቃድ ሳይጠብቁ ግዴታቸውን መወጣት አለባቸው።

ሰንደቅ፦ የታሪክ ተመራማሪ እንደመሆንህ ቀደም ባለው ታሪካችን የነበረው የህዝብ እና የመንግስታት ግንኙነት ሲሻክር የሃይማኖት መሪዎች ጣልቃ ገብተው የመካከለኛ ሚናቸውን የተጫወቱበት ዘመን ካለ አስታውሰን?

ዲያቆን ዳንኤል፦ ንጉስ አምደ ጺዮን ድሆችን እየበደሉ ስርዓት እያጠፉና አምባገነን እየሆኑ ሲመጡ አቡነ ፍሊጶስ ጣልቃ ገብተው ንጉሱን ተዉ ብለው ገስጸዋቸው ነበር። አጼ ዘርአያ ያዕቆብ ሀያል ንጉስ ነበሩ። ሆኖም በአስተዳደራቸው ህዝቡን ሲበድሉ እና ሲያስሩ፣ ወታደሮቻቸው ህዝቡን ሲያንገላቱ አቡነ ተክለሐዋሪያት ንጉሱን ሳያስፈቅዱ እስር ቤት ገብተው ነበር ታሳሪዎቹን የጎበኙት። እንዲያውም የአጼ ዘርአያ ያዕቆብ ወታደሮች ከጥጋባቸው የተነሳ (መረን ከመልቀቃቸው) የአንድን ድሃ አንገት ቆርጠው ገና ይጫወቱ ነበር ይባላል። ይህንን  ድርጊት ያወገዙት አቡነ ሰላማ ነበሩ። በዚህ ድርጊታቸው ምክንያት መከራ ተቀብለዋል። አቡነ ጴጥሮስ ያደረጉትም ተመሳሳዩን ነው። እኒህ አባትም መከራ ተቀብለዋል። ህይወታቸውን መስዋዕት አድርገዋል። ግን ይህ ነው ለተበደለ መቆም ማለት። ለተበደለ መቆም ሲባል ሁልጊዜ መንግስትን መቃወም ብቻ አይደለም። መንግስት ተበዳይ ሆኖ ሲገኝም ከጎኑ ሊቆሙለት ይገባል። ለተጠቂው መቆም የሃይማኖት መሪዎች ግዴታ ነው። የሃይማኖት መሪዎች ከተጠቂው ወገን እንዲሆኑ የሚመረጡት “አገራችን በሰማይ ነው” ብለው ስለሚያምኑ ምድራዊው ክብር አያጓጓንም ብለው ስለሚያምኑ ነው። በዚያ ላይ ደግሞ በዚህ መንገድ ቢሞቱ እንኳ ክብር ስለሚሆንላቸው ነው።

ሰንደቅ፦ ካለፉት 25 ዓመታት ወዲህ የየትኛውም ሃይማኖት ተከታይ በመሪዎቹ ላይ እምነት እያጣ መጥቷል ይባላል። ይህ ለምን የሆነ ይመስልሃል?

ዲያቆን ዳንኤል፦ ሃሳቡ ትክክል ነው። ምዕመኑ በመሪዎቹ ላይ እምነት አጥቷል። ተቋማዊ ኪሳራ እኮ ነው የገጠመን። መቆሚያ የሚፈልግ ሰው ቢቆም የማይታመን ነው። መቆም የማይችል ሰው መደገፊያ ፈልጎ እንደሚቆመው ሁሉ የሃይማኖት መሪዎቹ ሃይማኖቶቹን መቆሚያ መድረክ አድርገው ነው እየተጠቀሙባቸው ያለው። ሰዎቹ በራሳቸው ሊቆሙ የሚችሉ አይደሉም። መጀመሪያ በህዝቡ ዘንድ ያልገነቡትን ስብዕና ዛሬ በችግር ጊዜ ከየት ሊያመጡት ይችላሉ? ሃይማኖቶቹ ሳይሆኑ ተቋማቱ እንደ ተቋም እየከሰሩ ነው ያሉት።

ሰንደቅ፦ በየእምነት ተቋሞቻችን ላይ ተቋማዊ ክስረቶች ከገጠሙን እንደ አገር ኪሳራችን እየከበደብን አይሄድም? መስተካከል የሚቻለውስ እንዴት ነው?

ዲያቆን ዳንኤል፦ አሁን እየታየ ያለው እኮ የእሱ ነጸብራቅ ነው። ይህችን አገር ይዘዋት የኖሩት ሶስቱ አካላት ማለትም ወታደር ካህን እና ንጉስ ናቸው ይባላል። ወታደሩ ዳር ድንበሯን እየጠበቀ ንጉሱ እያስተዳደረ እና የእምነት ሰዎቹ ደግሞ ሃይማኖታዊ ትምህርቶችን እያስተማሩ። አሁን ግን ሶስቱም ላይ ተቋማዊ ኪሳራ ታያለህ። እንዲያውም የቤተ መንግስቱ ችግር ቤተ ክህነቱ ነው ባይ ነኝ። ብዙ ሰው ቤተ ክህነቱን ያደከመው ቤተ መንግስቱ ነው ይላል። እኔ ግን በዚህ አልስማማም። ምክንያቱም ቅድም እንደነገርኩህ በእነ አጼ አምደ ጺዮን እና አጼ ዘርአያ ያዕቆብ ጊዜ ቤተ መንግስቱ ባስቸገረ ጊዜ ጠንካራ ቤተ ክህነት ነበረን። በዚህ ዘመንም ጠንካራ ቤተ አምልኮዎች ቢኖሩ ጠንካራ ቤተ መንግስት ይኖረን ነበር። ነገር ግን ቤተ መንግስቱ የቤተ አምልኮዎቹ (ቤተ ክህነቶቹ) ነጸብራቅ ነው።  

ይህ ለማስተካከል እንግዲህ ሁለት ነገር ያስፈልጋል። የመጀመሪያው የህዝቡ ቆራጥነት ሲሆን ሁለተኛው ደግሞ የፈጣሪ ፈቃድ። ህዝቡ ቆራጥ ሲሆን ማለት የሃይማኖት ተቋማቱን ለማስተካከል ቆርጦ መነሳት አለበት እንጂ ዝም ብሎ ዘማሪ አምላኪ ሰጋጅ ሆኖ መመለስ ሳይሆን ተቋማቱን ለማስተካከል መጣር አለበት። ከዚህ በተረፈ ደግሞ ፈጣሪ መፍቀድ አለበት።

 

 

ሰንደቅ፦ በአንዳንድ ቦታዎች የተነሱ ግጭቶችን ከብሔር ጋር የማገናኘት ነገር ይታያል። መንግስትም በመግለጫው “የአንድ ብሔር አባላት የማጥቃት ዘመቻ” ሲል ይከሳል። ችግሩን ከመቅረፍ አኳያ የመንግስት ኃላፊነት እንደዚህ መሆን ነበረበት?

ዲያቆን ዳንኤል፦ እኔ ችግሩ አሁን የመነጨ ነው ብዬ አላምንም። የቆዩ ችግሮች ድምር ውጤት ነው። ስለዚህ ችግሩን ለመፍታት በመጀመሪያ የችግሩን ምንጮች በጥልቀት መመርመር ይኖርብናል። የችግሩን ምክንያት ከለየን በኋላ ወደ መፍትሔው እናመራለን። እንዲህ አይነት ጉዳዮች ችግሩን ያባብሱታል እንጂ አይፈቱትም። ለዚህ ነበር የሃይማኖት መሪዎች የሚያስፈልጉት። ጠንካራ የሃይማኖት መሪዎች ቢኖሩን ኖሮ የመጀመሪያው ጥቃት ሲደርስ ሂደው “ይህ ነገር አይበጅም ተው” ይሉ ነበር። እሱን ማድረግ እንደነበረብን አምናለሁ።

ሰንደቅ፦ ለአገራችን ወቅታዊ ችግር ዘላቂ መፍትሔ ብሔራዊ እርቅ እንደሆነ የሚገልፁ ወገኖች አሉ። በአንተ እይታ ብሔራዊ እርቅ መፍትሔ ይሆናል ብለህ ታምናለህ?

ዲያቆን ዳንኤል፦ መንግስት ብዙ ጊዜ ባይቀበለውም ብሔራዊ እርቅ የፖለቲካ ቋንቋ ሆኗል። ግን ብሔራዊ ተግባቦት መፍጠር የሚችል ጉባኤ ያስፈልጋል። ይህን ለማመቻቸት ደግሞ ህዝብንም መንግስትንም ያማከለ የመፍትሔ አፈላላጊ ኮሚቴ በማዋቀር በኩል የአገር ሽማግሌዎች ኃላፊነት አለባቸው። በዚህ ወቅት የአገር ሽማግሌዎች ጥያቄ ያላቸውንም ሆነ መንግስትን ለማናገርና ችግሩን ለመፍታት ፍጠኑ ማለት እፈልጋለሁ። መንግስት ከሚሄድበትም ሆነ ህዝብ ከሚሄድበት አቅጣጫ ወጥታችሁ ሶስተኛ የተሻለ የመፍትሔ አቅጣጫ ይዛችሁ ቅረቡ። የአገራችንን ችግርም ሳይባባስ ለማስተካከል ጣሩ እላለሁ። 

“በኦሮሚያና በአማራ ክልሎች የሚካሄዱ ተቃውሞዎች

‘ፈታኝ ተግዳሮቶች’ ናቸው”

ዩናይትድ ስቴትስ አሜሪካ

በቶም ማልኖውስኪ (የአሜሪካ ከፍተኛ ባለሥልጣን)

 

በኦሮሚያና በአማራ ክልሎች እየተካሄዱ ላሉ  ተቃውሞዎች በምላሹ የኢትዮጵያ መንግስት የተከተለው ‹ራስን የመጻረር› ስልት ነው በማለት የኦባማ አስተዳደር የዲሞክራሲና ሰብአዊ መብት ከፍተኛ ባለስልጣን ቶም ማልኖውስኪ ይናገራሉ። ማልኖውስኪ የአሜሪካ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ጆን ኬሪ ደህንነትን ጨምሮ በምስራቅ አፍሪካ ጉዳዮች  ላይ ለመወያየት ናይሮቢ ከመድረሳቸው ቀደም ብሎ በፃፉት በዚህ ጽሑፍ  የአዲስ አበባ ‹ቀጣይ ታላቅ ብሔራዊ ተግባር የፖለቲካ ግልጽነትን ለማስፈን የሚያጋጥሙ ተጋድሮቶችን በሚገባ መወጣት› እንደሆነ ገልፀዋል።

አሜሪካና ኢትዮጵያ አንዱ ለሌላው አስፈላጊ መሆኑን ታሳቢ ያደረገ ለዓመታት የዘለቀ ጠንካራ ግንኙነት አላቸው። ኢትዮጵያ ለአፍሪካ ሰላምና ደህንነት ከፍተኛ አስተዋጽኦ የምታደርግ፤ አፍራሽ ጽንፈኝነትን በመዋጋት ረገድ የአሜሪካ ዋና አጋር፤ ከየትኛውም አገር በላይ ብጥብጥና ጭቆናን ሸሽተው የተሰደዱ ስደተኞችን በማስተናገድ ለማመን የሚያስቸገር ልግስና ያሳየች አገር ነች። ኢትዮጵያ ድህነትን በማስወገድ፣ በአካባቢ ጥበቃና ኢኮኖሚዋን ለማሳደግ ለምታደርገው ጥረት አሜሪካ ከፍተኛ ድጋፍ በማድረግ ላይ ነች። 

ሁለቱ አገራት ባላቸው የጋራ ጥቅምና ወዳጅነት ምክንያት አሜሪካ በኢትዮጵያ ብልጽግና፣ መረጋጋትና ስኬታማነት የራስዋ ድርሻ አላት። ኢትዮጵያ በመልካም ጎዳና ላይ ስትሆን፤ ሌሎችን ማነሳሳትና መርዳት ትችላለች። በሌላ በኩል በኢትዮጵያ ለረጅም ጊዜ የሚቆይ ቀውስ ሲከሰት፤ ሁለቱ አገራት በጋራ ለማሳካት ያለሙትን ግብ ያኮስሳል።

በቅርቡ በኦሮሚያና በአማራ ክልሎች እየተካሄዱ ያሉ ተቃውሞዎች ፈታኝ ተግዳሮቶች ናቸው። እነዚህ ተቃውሞዎች ኢትዮጵያውያን በሕገ-መንግስቱ በሰፈረው መሰረት ለጥያቄዎቻቸው ምላሽ የሚሰጥና የፖለቲካ ብዝሀነትን የሚያሰፍን መንግስት እንዲኖር መፈለጋቸውን የሚያመለከቱ ናቸው።

በቅርቡ በኢትዮጵያ ባደረግኳቸው ሦስት ጉብኝቶች የመንግስት ባለስልጣናትን ጨምሮ ያገኘኋቸው ሁሉ፤ ኢትዮጵያውያን በበለፀጉና በተማሩ ቁጥር ይበልጥ የፖለቲካ ተሰሚነት እንዲኖራቸው እንደሚፈልጉ ገልጸውልኛል። ይህ ፍላጎታቸው ደግሞ ሊሟላላቸው ይገባል። ምንም እንኳን ጥቂቶቹ ተቃውሞዎች ለብጥብጥ መሳሪያነት ቢውሉም፤ አብዛኛዎቹ ተቃዋሚዎች የኢትዮጵያ ሕገ-መንግስት ሀሳባቸውን እንዲገልፁ የሰጣቸውን መብት እየተገበሩ እንደሆነ እናምናለን።

አሜሪካ የምትሰጠው ማንኛውም ምክር መፍትሔ ለማስገኘት ያለመ ሲሆን፤ በአክብሮት ጭምር ነው። ፕሬዚደንት ባራክ ኦባማ በሐምሌ 2007 ዓ.ም አዲስ አበባ በመጡበት ወቅት እንደተናገሩት፤ አሜሪካ ፍፁም እንከን አልባ አገር አይደለችም፤ የሕዝብን ብሶት ምላሽ በመስጠት ዙሪያ ከተሞክሯችን ጠቃሚ ትምህርት እየተማርን ነው።

ኢትዮጵያ ተጨባጭ የሆነ የውጪ ስጋት እንደተጋረጠባት እንገነዘባለን። ኢትዮጵያ በድንበሯ አካባቢ የመሸገውን የአልሻባብ አሸባሪ ቡድንን በጀግንነት ተጋፍጣለች። ከኢትዮጵያ ውጪ የሚኖሩና ራሳቸው ለሰብአዊ መብት ክብር በማይሰጡ አገራት የሚደገፉ ግለሰቦችና ቡድኖች አልፎ አልፎ በብጥብጥ ለውጥ ለማምጣት ሳይታክቱ ጥሪ ያቀርባሉ።

ኢትዮጵያ እንዲህ ያሉ ድርጊቶችን በአግባቡ ትኮንናለች፤ አሜሪካም እንዲሁ። ኢትዮጵያ በተለያዩ አካባቢዎች ተበታትነው የሚኖሩና በኢትዮጵያውያንም ብዙ ተቀባይነት የሌላቸው የጥፋት መልዕክተኞችን በመመከት ረገድ ብዙ ርቀት ተጉዛለች። ኢትዮጵያ በአሁኑ ወቅት ለደህንነቷና ለአንድነቷ እየገጠማት ያለው ችግር ምንጩ ከውስጥ ነው። በሺዎች የሚቆጠሩ ሰዎች፤ በበርካታ ቦታዎች፣ በብዙ ክልሎች ወደአውራ ጎዳናዎች በመውጣት ሕይወታቸውን በሚነኩ ጉዳዮች ተገቢ ድምጽ እንዲኖራቸው ሲጠይቁ የውጪ ጠላት ሴራ ነው ብሎ ማጣጣል የሚቻል አይሆንም።

የኢትዮጵያ ባለስልጣናት ሰልፈኞቹ አግባብነት ያለው ብሶት እንዳላቸውና ተገቢ ምላሽ እንደሚያስፈልጋቸው አምነው ተቀብለዋል። በዚህም እንደ ሙስናና በቂ የሥራ እድሎች ያለመመቻቸትን ለመዋጋት እየሰሩ ይገኛሉ። ሆኖም ግን የደህንነት ኃይሎች ከመጠን ያለፈ ኃይል በመጠቀም ኢትዮጵያውያን በሰላማዊ መንገድ እንዳይሰበሰቡ መከልከል፣ በርካቶችን መግደልና ማቁሰል እንዲሁም በሺዎች የሚቆጠሩ ዜጎችን ማሰራቸውን ቀጥለዋል። በሺዎች የሚቆጠሩ ኢትዮጵያውያን በተቃውሞ ሰልፎች ላይ ተገኝተዋል በሚል መሰረተ ቢስ ክስ በእስር እንደሚገኙ፤ አብዛኛዎቹም ለሕግ ያልቀረቡ፣ የሕግ አማካሪ የተከለከሉ ወይም በአግባቡ የወንጀል ክስ ያልተመሰረተባቸው እንደሆኑ እናምናለን።

ይህ ደግሞ ራስን የመጻረር ስልት ነው። የተቃዋሚ መሪዎችን ማሰርና የሲቪክ ማኅበረሰብ ተቋማትን መገደብ ሰዎችን ተቃውሞ ከማድረግ አያግዳቸውም። ይልቁንስ መንግስት በሰላም ለመደራደር የማይችልበትን መሪአልባ እንቅስቃሴ ይፈጥራል። የኢንተርኔት መስመርን መዝጋት ተቃውሞን አያረግብም፤ ነገር ግን የውጪ አገር ባለሀብቶችንና ጎብኚዎችን ስጋት ውስጥ ይከታል። ኃይልን መጠቀም ለጊዜው ተቃዋሚ ሰልፈኞችን ቢያረግብም፤ ይበልጥ ንዴታቸውን የሚያባብስና ወደጎዳና ተመልሶ ለመውጣት ምንም ነገር ከግምት ውስጥ እንዳያስገቡ ያደርጋቸዋል።

ማንኛውም መንግስት ዜጎቹን የመጠበቅ ግዴታ አለበት፤ ነገር ግን ሕጋዊነት ያለውና ስኬታማ መንግስት ዜጎቹን ያዳምጣል፣ ስህተቱን ያምናል፣ እንዲሁም ያለአግባብ ጉዳት ለደረሰባቸውም ካሣ ይከፍላል። ትችትን በግልጽነትና በሰላማዊ መንገድ ማስተናገድ በራስ መተማመንንና ጥበብን የሚያሳይ እንጂ ድክመት አይደለም።  በመንግስት፣ በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት በማኅበረብ ውስጥ ነጻ ድምፆች ቢኖሩ፤ የሲቪክ ማኅበረሰብ ተቋማት የብዙሀኑን ችግር በሕጋዊ መስመር ቢያስተላልፉና የፖሊሲ መፍትሔዎችን ቢያቀርቡ፤ ኢትዮጵያ የበለጠ ትጠነክራለች። መንግስትን የሚተቹ ሁሉ መፍትሔ በማፈላለጉ ሂደት ኃላፊነትንና ተጠያቂነትን እንዲጋሩ ያደርጋል። ስርዓቱን ለማደስ የሚደረግ ሂደትም የሕዝብ ጥያቄዎችን ሙሉ በሙሉ ከመቃወም ወደመግባባት ያደርሳል።

የኢትዮጵያ ቀጣዩ ብሔራዊ ኃላፊነት የሚሆነውም የኢኮኖሚ እድገት እንቅፋቶችን እንዳስወገደ ሁሉ የፖለቲካ ግልጽነት ተግዳሮቶችን መዋጋት ነው። ኢትዮጵያ ረሀብና ሽብር ከሰፈነባቸው ጊዜያት የተጓዘችባቸውን ርቀት ከግምት በማስገባት፤ ኢትዮጵያውያን እነዚህን ተግዳሮቶች እንደሚያስወግዱ አሜሪካ ሙሉ ተስፋ አላት። ይህንንም የሚያደርጉት ሌላን አገር ለማስደሰት ሳይሆን የራሳቸውን ራዕይ ለማሳካት ነው። አሜሪካም ሆነች ሌሎች የኢትዮጵያ ወዳጆች እጃቸውን ለመረዘርጋት ዝግጁዎች ናቸው።

$1·         ቶም ማልኖውስኪ የአሜሪካ የዲሞክራሲ፣ ሰብአዊ መብትና ሠራተኞች ምክትል ሚኒስትር ናቸው።     

የጥራት መንገድ

Wednesday, 31 August 2016 12:47

 

የመጽሐፉ ርዕስ፡-    “እነሆ መንገድ ለኢትዮጵያ...” 

ጸሐፊ፡-             ፕሮፌሰር ዳንኤል ቅጣው

አርታኢ፡-            አንዱዓለም አባተ

የመጽሐፉ ዓይነት፡-    ኢ- ልቦለድ

የወጣበት ጊዜ፡-       ሐምሌ 2008

የገጽ ብዛት፡-         188

የመሸጫ ዋጋ፡-       80.00 ብር

አስተያየት፡-          በፍሬው አበበ

 

“አቅጣጫው የተሳሳተ የተጣደፈ ሥራ ፍጻሜው ከንቱ ድካም ነው። /speed is irrelevant if you are going in the wrong direction/” የሚለውን የመሀተመ ጋንዲ ተጠቃሽ አባባል በማስቀደም መጽሐፋቸውን የሚጀምሩት ፕሮፌሰር ዳንኤል ቅጣው ላለፉት 36 ዓመታት በመምህር ያገለገሉ ምሁር ናቸው። በ1972 ዓ.ም ከአዲስአበባ ዩኒቨርሲቲ በሜካኒካል ኢንጂነሪንግ በመጀመሪያ ዲግሪ በመዓረግ የተመረቁ ሲሆን የማስተርስ ዲግሪያቸውን በ1997 ዓ.ም እና የዲክትሬት ዲግሪያቸውን ደግሞ በ1991 ዓ.ም ከጣሊያን ሀገር ከቱሪን ፖሊ ቴክኒክ ኢንዱስትሪያል ኢንጂነሪንግ አግኝተዋል። ፕሮፌሰር ዳንኤል በዚሁ ሙያቸው በአዲስአበባ ዩኒቨርሲቲ በመምህርነት በማገልገል ላይ ሲሆኑ በዘርፉ በዲክትሬት ደረጃ ትምህርት እንዲሰጥ ብዙ ከደከሙ ምሁራን መካከል ቀዳሚው ናቸው። በዘርፉ በተለያዩ የኃላፊነት እርከኖች ላይ ያገለገሉት ፕሮፌሰር ዳንኤል በርካታ የመማሪያ መጽሐፍትና ጹሑፎችን አበርክተዋል።

ፕሮፌሰር ዳንኤል “እነሆ መንገድ ለኢትዮጵያ...” በሚል ርዕስ ባቀረቡት መጽሐፍ ለሀገራቸውና ለወገናቸው ይጠቅማል ያሉትን በርካታ ጉዳዮችን የዳሰሱ ሲሆን በዋንኛነት ከሙያቸው ጋር በቀጥታ በሚገናኘው የጥራት ጉዳይ ላይ ሰፋ ያለ ዕውቀትና ክህሎታቸውን አካፍለውናል።

“Quality” የሚለውን የእንግሊዝኛ ቃል በቀጥታ ጥራት ብሎ ለመተርጎም አስቸጋሪ ነው የሚሉት ፕሮፌሰር ዳንኤል ጥራት በራሱ ፍልስፍና ነው ይሉናል። “የጥራት ፍልስፍና ከደንበኛው ጋር እጅና ጓንት የሆነ፣ እንደሰምና ወርቅ እርስበርሱ የተዋዋጠ፣ አንዱ በአንዱ ላይ የሚገለጥና የሚጎላ ነው። ደንበኛ ስንል ሰጭና ተቀባይ፣ ተናጋሪና አድማጭ፣ አድራጊና የሚደረግለት እንደማለት ነው። ጥራት ደንበኛው የሚፈልገውን ማድረግ ወይንም መስጠት ማለት ነው።.... በአጭሩ ጥራት ማለት የደንበኛን ፍላጎት ማርካት፣ ከሚፈለገው በላቀ ሁኔታ ማቅረብ ማለት ነው” በሚል ያስቀምጡታል።

ፕሮፌሰር ዳንኤል የጥራት ምሰሶዎች ሁለት መሆናቸውን በመጽሐፋቸው ይጠቅሳሉ። አንደኛው “ሥራን በመጀመሪያ ጊዜም ሆነ ሁልጊዜ በትክክል መሥራት (Do it right first time & every time)” ሲሆን ሌላኛው “ሁልጊዜ የተሻለ የአሠራር መንገድ አለ (There is always a better way of doing things)” የሚል ነው።

 

“ሥራን በመጀመሪያ ጊዜም ሆነ ሁልጊዜ በትክክል መሥራት”

. . . ሥራን ሁልጊዜም በትክክል ለመሥራት ደንበኛን ማወቅና በተገቢው ሁኔታ ማክበር እጅግ አስፈላጊ ነው። የደንበኛነት ሚዛኑ ከአገልግሎት ሰጪው እና ከአገልግሎት ተቀባዩ የጋራ መስተጋብር ጋር የተሳሰረ ነውና። ፕሮፌሰር ዳንኤል እንደአብነት ያነሱት ሰዎች በመጀመሪያ የግንኙነት ወቅት የሚኖር የአቀራረብ ሁኔታ ለቀጣይ ግንኙነታቸው ጥሩ መሆን/አለመሆን ወሳኝ መሆኑን፣ በመጀመሪያው ዕለት ጥፋት ከተገኘ እሱን ለማረም ጊዜ፣ ገንዘብ ጉልበት ወጪን ሊጠይቅ፣ ይህም ሆኖ ላይጠገን የሚችልበት ሁኔታ ሊያጋጥም እንደሚችል ያብራራሉ።

 

“ሁልጊዜ የተሻለ የአሠራር መንገድ ስለመኖሩ”

ዓለም የውድድር መድረክ ናት። እያንዳንዱ ቀን እና ሰዓት የተለየ መሻሻል፣ የተሻለ የሕይወት መስተጋብር መፈጠር ይኖርበታል። አጠቃላይ የዓለም ታሪክና ሥርዓትም የሚያሳየን ዛሬ ከትላንት በብዙ መልኩ መሻሻል እንዳለበትና እያንዳንዱ ሒደት ወይም እንቅስቃሴ በለውጥ ሒደት ውስጥ ኃላፊ ስለመሆኑ ማወቃችን ነው። በአገልግሎት አሰጣጥ ወይም በዕቃ አቅርቦት ረገድም ቀጣይነት ያለው የመሻሻል ዕድገት ዋንኛ እና ወሳኝ ጉዳይ ነው።እርካታ ደንበኛን የልብ ፍላጎት ማርካትና ከጠየቀው በላቀ ሁኔታ መስጠት እስከሆነ ድረስ ሁሌም መሻሻልና የተለየ ዕድገት መመዝገብ እንደሚኖርበት ፕሮፌሰሩ በመጽሐፋቸው ላይ አጽንኦት ሰጥተውታል።

 

ምርታማነት እና ብዙ ማምረት የአንድ ሳንቲም ሁለት ገጾች፣

ብዙውን ጊዜ ምርታማነት (Productivity) እና ብዙ ማምረትን አደባልቆ የማየት ነገር መኖሩን ፕሮፌሰር ዳንኤል ያስታውሱና ሁለቱ ጉዳዮች ግን የሚደበላለቁ አለመሆናቸውን፣ መሠረታዊ ልዩነት ያላቸው መሆኑን ያስቀምጣሉ። ብዙ ማምረት በራሱ ትልቅ ሥራ ቢሆንም ምርታማነት ማለት ግን አይደለም። እነዚህን ሁለት ጉዳዮች ለያይቶ ማየት ያስፈልጋል። በአንድ በኩል ምርታማነትና ምርት አብረው ያድጋሉ። በሌላ በኩል ደግሞ ምርታማነት እያደገ ምርት ላያድግ እንዲያውም ሊቀንስ የሚችልበት ሁኔታ ሊያጋጥም እንደሚችል ያስቀምጣሉ። ለአብነት ያህል አምስት ማሽኖች አንድ መቶ ዕቃዎችን በቀን ያመርታሉ እንበል። የተለያዩ የአሠራር ማሻሻያዎችን በማድረግ አንዱን ማሽን አሳርፈን በአራቱ ማሽኖች ብቻ ያንኑ አንድ መቶ ዕቃዎች ብናመርት ምርቱ ሳይጨምር ምርታማነት በ25 በመቶ አሳድገናል። እንዲያውም በአራቱ ማሽኖች በቀን ዘጠና ዕቃዎችን ብናመርት ምርቱ ቀንሶ ምርታማነት ግን ከ10 በመቶ በላይ አሳድገናል ማለት ነው።

 

ዲግሪ የያዘ ሁሉ የተማረ ላይሆን ይችላል፣

“ሙሉ ሰዎችን ለማፍራት ከልጅነት ጀምሮ መቅረጽ፣ ከልጅነት ጀምሮ ማስተማር ያስፈልጋል። ሀገሩን የሚወድ፣ ሥራውን የሚያፈቅር ትጉ፣ ለዜጋው የሚቆረቆር ንቁ የሆነ፣ ትውልድን መገንባት፣ አሳቢዎች፣ አሰላሳዮች፣ ምክንያታዊ የሆኑ ሰዎችን ማፍራትን ይጨምራል። ከሕጻንነት ጀምሮ ቀጣይነት ያለው ትምህርት መስጠት ከተቻለ ወደሚፈለገው ግብ መድረስ ይቻላል።

ትምህርት ሲባል ፊደል የመቁጠር፣ ክፍል የማለፍና ሠርተፊኬት የማግኘት ጉዳይ አይደለም። በእኔ ዕይታ የተማረ ማለት በሰለጠነበት ዘርፍ ክህሎት ያለው፣ የራሱን ጥበብ መጨመር የሚችል የበሰለ አስተሳሰብ ያለው፣ አገሩንና ሕዝቡን የሚወድ እንዲሁም በቅንነት በጎ ነገርን ለመሥራት ከሌሎች ጋር የሚተባበር ማለት ነው። በዚህ ረገድ ባለዲግሪ የሆኑ ሁሉ የተማሩ ላይሆኑ ይችላሉ።”

ከጥራትና ምርታማነት በተጨማሪ ደራሲው ስለሚመኙዋት ኢትዮጵያ ገፅታ፣ ስለሙሉ ሰው ባህሪያት መገለጫዎችና ሌሎችም ቁምነገሮች የተካተቱበትን ይህንኑ መፅሐፍ ቢያነቡ ያተርፋሉ።

 

በዘሪሁን አስፋው

 

 

አጭር ልቦለድ የራሱ ቅርጽና ይዘት ያለው፣ ለብቻው ተለይቶ ቢጠና፣ ቢመረመርና ቢተነተን ማኅበረሰባዊ ቁሶችን የማሳየት ዐቅም ያለው በራሱ የተሟላ ኪነጥበብ ነው። ማኅበረሰባዊ ዕውነታዎችን በማሳየት ረገድ ከሌሎቹ የሥነጽሑፍ ዘርፎች ማለትም ከሥነግጥም፣ ከተውኔትና ከረጅም ልቦለድ አንዳንድ ባሕርያትን ይጋራል። በኪነ ጥበባዊ ቅንብሩ ግን የራሱ መለያ መልኮች አሉት።

 

ይህ የሥነ ጽሑፍ ዘርፍ በባሕርዩ ቁጥብ ነው፣ ዓይነተኛና አይቀሬ ጉዳዮችን ብቻ መርጦ የሚይዝ። የሚጠቀሰው ሁሉ ተጎርዶ ቢቀር ያጐድላል። ቢጨመር ደግሞ ግብ ያስመታል። “በመልካም አጭር ልቦለድ አንድ መሥመር እንኳን ቢሆን ሳይፈልግ አይጻፍም የሚጠቀሰው ሁሉ አስፈላጊ ነው፣ እያንዳንዱ ጉዳይ አስቀድሞ ለታለመው የታሪኩ ግብ አንድ ነገር ያበረክታል።

 

የአጭር ልቦለድ ደራሲ “የመረጥኩት ማኅበራዊ ጉዳይ፣ የመረጥኩት ታሪክ፣ የፈጠርኳቸው ገፀ ባሕርያት ለአጭር ልቦለድ ቅርጽ የቱን ያህል ተገቢ ናቸው? በአጭር ልቦለድ መጠነ ይዘት ሊካተቱ ይችላሉ” የሚሉ ጥያቄዎችን በልቡ መያዝ ይኖርበታል። በአጭር ልቦለድ ቅርጻዊና ይዘታዊ ክልል ሊካተት የማይችል ነገር ማንሳት የኪነጥበቡን ቀለም ማደብዘዝ ይሆናል። ደራሲው ነገር፣ ገጸ ባሕርይና ታሪክ ሲመርጥ ተገቢነትን በሰላ አእምሮው እያሰበ ከከየነ ለዛ ያለው ሥራ ሊሠራ ይችላል።

በአጭር ልቦለድ ውስጥ ከዐቅሙ በላይ አያሌ ጉዳዮችን ካጨቁበት ያብጥና ይፈነዳል። ፈነዳ ማለት ደግሞ ቅርጽና ይዘቱ፣ ብትንትኑ ወጣ ማለት ነው። እንዲህ ሲሆን ደግሞ ኪነጥበባዊነቱ ይዘቅጣል። በረጅም ልቦለድ ቅርጽና ይዘት ለመከየን የሚበቃን ጉዳይ በአጭር ልቦለድ ለማሳየት መሞከር የአራት ዓመት ሕፃን የአባቱን ኮት ደርቦ በአደባባይ ሲታይ የሚፈጠረውን አይነት ስሜት ይከሰታል።

 

የአጭር ልቦለድ ደራሲው፣ ይህ ቃል ምን ትርጓሜ ያመጣል? ለሚፈለገው ግብ ብርቱ አስተዋጽኦ አለው? የተመረጡት ሐረጎችና የዐረፍተ ነገር ቅንብሮች በእርግጥ ግብ ይመታሉ? የሚገለጹት ድርጊቶች ታሪኩን ያራምዳሉ? ይህ ገጸ ባሕርይ የግድ መኖር አለበት? የሚገለጸው የገጸ ባሕርዩ የሰውነት እንቅስቃሴና አካላዊ መልክ፣ የንግግር ቅንብር ለዋናው ድርሰት ግብ መምታት አስተዋጽኦ ያደርጋሉ?” እነዚህንና ሌሎች መሰል ጥያቄዎችን ሲመልስ ተገቢነትንና ቁጥብነትን አነሳ ማለት ነው። ይህን ተገንዝቦ የሚከሽን ደራሲ የአጭር ልቦለድ ድርሰቱን ተነባቢነት በልበሙሉነት ቢያስብ ዕውነት አለው።

 

ነጠላ ውጤት ከአጭር ልቦለድ ዋነኛ ባሕርያት መኻል ብዙ የጥበቡ አበጋዞች ተመሳሳይ ቃል የሰጡበትና ጀማሪ ደራስያንም ሊያስተውሉት የሚገባ ነው። ነጠላ ውጤት ታሪኩ ሊተረክ የበቃበት ዐቢይ ሰበብና ሄዶ ሄዶ እርፍ የሚልበት ብቸኛ ግብ ነው። ገና ከቀዳሚ ዐረፍተ ነገሩ ጀምሮ የደራሲው ጥድፊያ ወደተለመደው ግብ ለመድረስ መሆን አለበት። ከገጸ ባሕርያቱ ዕውቂያ እስከ ታሪካቸው ማለቂያ ድረስ የሚፈጸሙ ክንዋኔዎችና ሁነቶች የተተለመውን ግብ ተደራሽነት የማይቀይሩ፣ የታሪኩን ፈጣን ጉዞ የማይጎትቱ አንባቢው ለቅጽበት እንኳን ዐይኑን ከገጸ ባሕርያቱ ላይ እንዳያነሳ የሚያደርጉ ሊሆኑ ይገባል። የገጸ ባሕርያቱ አጠቃላይ እንቅስቃሴና ሕልውና የታለመውን ነጠላ ውጤት ካስገኘ በኋላ ታሪኩ ይፈጸማል። ወደ እዚህ ታሪክ አጽናፍ ከተደረሰ በኋላ ትርፍ ነገር መጨመር አጭር ልቦለዱን ከቅርጽ ውጭ ማድረግ ይሆናል፣ ተጓዳኝ ግብ ብሎ ነገር በአጭር ልቦለድ ቦታ የለውም። የአጭር ልቦለድ ታሪክ የሚጓዝበት አንድ ተገቢ አቅጣጫ ይኖረዋል። ይህ ጉራንጉር የሌለው፣ ገጸ ባሕርያቱ እንደልባቸው ተጉዘው ታሪካቸውን የሚፈጽሙበት ቀጥተኛ ጎዳና ነው።

 

ታሪክ ለልቦለድ ዐቢይ ነገር ነው። ታሪክ የሌለው አጭር ልቦለድ ባዶ የቃላት ጥርቅም ብቻ ይሆናል። አብዛኛው አንባቢ አንድን አጭር ልቦለድ ለማንበብ ሲነሳ አስቀድሞ ታሪክን ያስባል። ስለዚህም ደራሲው ታሪክ መፍጠር አለበት። የሚፈጥረው ታሪክ ሰዋዊ ገጠመኞች ያሉበት፣ ሳቢነት፣ ሕያው ግጥምጥምነትና ዕውንነት ያለውና መንዛዛት የሌለበት መሆን ያሻዋል። በዚህ መልክ ከቀረበ ደግሞ የአንባቢውን ልቡና በመንካት የለዋጭነት ዐቅሙ ይልቃል። ከሰው ልጅ መሠረታዊ አርእስተ ነገሮች መሓል አንዱን ይዞ የተከየነ እንደሆነማ፣ ዘላቂነቱና የዕድሜ ባለፀጋነቱ አስተማመነ ማለት ነው። እንግዲህ እኒህን ያዋሐደ አጭር ልቦለድ ነው “ለካ ሕይወት እንዲህ ናት?” አሰኝቶ በአንባቢ ዘንድ የማይረሳ ትዝታ መፍጠር የሚችለው።

 

የአጭር ልቦለድ ታሪክ አቀራረብ የሰባኪነት፣ የደረቅ አስተማሪነትና የ“ስሙኝ! ልንገራችሁ!” አካሄድ እንዳይገኑበት መጠንቀቅ ያስፈልጋል። ድርሰቱ የማይሰብክ፣ ግብረገብነት ባለው ዘዬ ለማስተማር የማይሞከር፣ ግን “ይኸውና! ዕውታው” እያለ የሚያሳይ፣ የሚጣለውን የሚጥል፣ የሚነሳውን የሚያነሳ፣ አንባቢን ማስገንዘብ የሚችል ቢሆን መልካም ነው። ለምሳሌ በሙርሲ ብሔረሰብ የጋብቻ ባህል ላይ ተመሥርቶ በተጻፈው “አንቻቦ” በተሰኘው የተስፋዬ ብርሃኑ አጭር ልቦለድ ውስጥ ደራሲው ያነሳው ዋና ማኅበረሰባዊ ጉዳይ “አጉልና ጎጂው የጋብቻ ባህሉ ገጽታ ይወገድ!” የሚል ነው። ደራሲው “ይህ የባህል ገጽታ መቅረት አለበት” እያለ አይሰብከንም ወይም አይነግረንም። ግን የዋና ገጸ ባሕርዩን የአንቻቦን የተቃውሞ ድርጊት በማቅረብ የጋብቻው ባህል ጎጂ ገጽታ መቅረት እንዳለበት ያስገነዝበናል። አንቻቦ “ዶንጋ” የተባለውን ለጋብቻ የደረሱ የሙርሲ ጎረምሶች ብቃት መፈተሻ ድብድብ ይጠላል። የደረሱ የሙርሲ ልጃገረዶች ደግሞ ከንፈራቸውን ማስተልተልና በሸክላ ማስወጠር፣ አንቻቦ ሲቃወም እናየዋለን። ጋዘር የተባለችው ልጃገረድ ከንፈሯን ስትተለተል የደረሰባትን ስቃይ እያሰበ ለባህሉ ያለውን ምሬት ይገልጻል። የብሔረሰቡን የጋብቻ ዋዜማ ልማድ በግልጽ ይቃወማል። በሚከተለው ሁኔታ፡-

 

“…ና - መሓል ግባና ታጠብ አንቻቦ ና - ይሉታል አባቱ ዘመድ አዝማድ ክብ ቀለበት ሠርቶ ሲዘፍን፣ እርሳቸው በደስታ ብዛት መሓሉን ቦታ ብቻቸውን ሞልተውት።

“ና ቶሎ እንጂ!” ደምና ፈርስ የተቀላቀለበትን ገበቴ ከትልቅ ወንድማቸው ለመቀበል እጃቸውን ዘረጉ። በጐሳው ልማድ መሠረት እርሱ የአባቱን ጠመንጃ ተቀብሎ በጉልበቱ ከተንበረከከ በኋላ በደምና በፈርሱ መታጠብ ነበረበት ጠመንጃውን በሁለት እጁ ይዞ እየፎከረ…

“አልቀበለውም!” አንቻቦ ፈርጠም ብሎ ምላሽ ሰጠ - ለአባቱ።

“ምኑን ነው የማትቀበለው?” አባቱ ቁጣቸውን ላለማሳየት - በለዘበ አንደበት ይጠይቁታል።

“በደምና በፈርስ መታጠቡንም ሆነ፣ የመረጣችሁልኝን ጋብቻ አልቀበለውም”

“እንዴት?”

“እንዲህ ነዋ!”

…….

“እኔ የምፈልገው ውበትን ነው። ያልተበላሸ ውበት! የፈለግሁትን ውበት አጥፍታችሁ የጠላሁትን እንድወድ ልታስገድዱኝ አትችሉም ጋዘርን የምወዳት በውበቷ ነው። የምወደውን ውበት አጥፍታችሁታል። ተልትላችሁታል። ስለዚህ ጋዘርን አላገባትም።”

 

በዚህ አጭር ልቦለድ የአንቻቦ አባት የብሔረሰባቸው ወግና ልማድ በሚፈቅደው መሠረት አስፈላጊውን በማድረግ ለልጃቸው፣ ጋዘር የተባለችውን ወጣት ያጩለታል። እንደባህላቸው ድግስ ደግሰው፣ ወዳጅ ዘመድ ጠርተው፣ ወጣቱ አንቻቦ ተገቢውን የቅድመ ጋብቻ ሥነ ሥርዓት እንዲፈጽም ይጠይቁታል። እሱ ግን የጋብቻው ባህል ጎጂና ኋላቀር መሆኑን በማመን ሥነ ሥርዓቱን ለመፈጸም ፈቃደኛ አለመሆኑንና የተመረጠችለትንም ልጃገረድ ማግባት እንደማይፈልግ በምሬት ይገልጻል። ቀደም ሲል የተጠቀሰው የአባትና የልጅ ምልልስ ሁኔታ አንቻቦ በድርጊታዊ መልክ ያቀረበው ትውስታ ነው። ደራሲው በሙርሲ ብሔረሰብ የጋብቻ ባህል ላይ ሒስ የሰነዘረው ቀጥታ በመንገር ሳይሆን የገጸ ባሕርያቱን ድርጊት በተውኔታዊ አቀራረብ በማሳየት ነው።

 

አጭር ልቦለድ በአንድ ቦታ ጀምሮ ብዙ ቦታ ረግጦ፣ ሀገር ለአገር ዞሮ ለሚፈጸም፣ ረጅም ጊዜ ለሚወስድ ታሪክ ቦታ የለውም። ታሪኩ በአብዛኛው በአንድ በተወሰነ አካባቢ ተጀምሮ በዚያው ጠባብ ክልል ሲያልቅ ነው ድርሰቱ መልካም የሚሆነው። የጊዜ ክልሉም የተመጠነ ሲሆን በታሪክ ወቅት ረገድ የሚፈለገውን ቁጥብነት ያስገኛል። የጥቂት ሰዓታት ወይም ቀናት ታሪክ ነው - ደራሲው መፍጠር ያለበት።

 

“ሙሽራው” በሚል ርዕስ በ1979 በታተመው የአጭር ልቦለድ መድብል “ዱር ያበበ ፍቅር” የተሰኘው የንጉሴ አየለ ተካ ድርሰት በአጭር ልቦለድ የሚፈለገውን የቦታና የጊዜ ቁጥብነትና ጽምረት በመያዝ በምሳሌነት ሊጠቀሱ ከሚችሉት አንዱ ነው። ቦታው በመተከል ጉብላክ በተባለው ክልል በሚገኝ የጉሙዝ ብሔረሰብ መንደርና አካባቢ ሲሆን፤ ዋናዎቹ ገጸባሕርያት ያርሚያና ሽባቦ ትሪካቸውን የሠሩት በጥቂት ቀናትና በተወሰነ አካባቢ አከናውነውታል። በተጨማሪም “የእግር እሳት” በሚል ርዕስ በ…በታተመው የሰለሞን ለማ የአጭር ልቦለድ መጽሐፍ “ቤት ሲሞት” እና ሌሎቹን፣ በ…ከታተመው ከ“ጉዞው” የአውግቸው ተረፈን “እያስመዘገብኩ ነው”ን፣ ከሙሉጌታ ጉደታ ድርሰቶች “አጋጣሚ”ን፣ “የአራዳ ልጆች”ን ከአዳም ረታ “ማህሌት”ን “እብዱ ሽበሺን”ና “በዓለም ሕይወት አንድ ቀን”ንን እንዲሁም “ሕይወትና ሞት” ከተባለው የአበራ ለማ መጽሐፍ “ያራዳው ጐንጤ”ን መጥቀስ ይቻላል።

 

በአጭር ልቦለድ የተስፋፋ የገጸባሕርይ ሕይወት ታሪክ ሊካተት አይችልም። በታሪኩ መዋቅር ውስጥ የአንድ ሰው ታሪክ ከልደት እስከ ሞት አይቀርብም። በደራሲ ሐዲስ ዓለማየሁ “ፍቅር እስከ መቃብር” ውስጥ እንዳለው እንደበዛብህ ቦጋለ ታሪክ ዓይነት። በዚህ ድርሰት በዛብህ ሲወለድ፣ ሲያድግ፣ ሙሉ ሰው ሆኖ ሲኖር፣ በመጨረሻም ሲሞት እናያለን። እንዲያውም ከመወለዱ በፊት አባቱ ቦጋለ መብራቱና እናቱ ውድነሽ በጣሙ ትዳር ሲመሠርቱ እናውቃለን። እንዲህ ያለው ታሪክ ለረጅም ልቦለድ ቅርጽ ተገቢ ቢሆንም በአጭር ልቦለድ ቅርጽ ይህን መሳይ ታሪክ ለማቅረብ መሞከር ግን ለጥበቡ ባይተዋርነትን ያንፀባርቃል።

 

የአጭር ልቦለድ ገጸባሕርያት የራሱ ቅርጽና ይዘት በሚፈቅደው ሁኔታ መሳል አለባቸው፣ በዚህ የሥነ ጽሑፍ ዘርፍ መገኘት ያለባቸው ጥቂት ገጸ ባሕርያት መሆናቸውን ገና ከመነሻው ደራሲው መገንዘብ አለበት። ከአጭር ልቦለድ ባሕርያት አንዱ ቁጥብነት በገጸባሕርያት አሳሳልም ላይ መታየት ይኖርበታል። እኒህ ገጸ ባሕርያት ደምና ሥጋ ተላብሰው፣ ሲንቀሳቀሱ፣ ድርጊት ሲፈጽሙ፣ በአጠቃላይ ሕይወት ዘርተው በዕውኑ ዓለም ያሉ የምናውቃቸውን ሰዎች መስለው ሲሳሉ አጭር ልቦለዱ ተአማኒነትን ያገኛል። “የልቦለድ ገጸባሕርያት በሕይወት ውስጥ ከምናያቸው ሰዎች ጋር እጅግ የቀረበ አምሳያነት ሲኖራቸው ያሳምናሉ። ተአማኒነት ያላቸው ገጸ ባሕርያት ከአንባቢ ጋር የቀረበ ግንኙነት እንዲፈጠር ያደርጋሉ። በዚህም አንባቢው የልቦለድ ሕይወታቸውን አጢኖና በተምሳሌትነት ወስዶ እንዲለወጥ ያነሳሱታል። የደራሲው ገጸ ባሕርያት በዕውኑ ሕይወት ያሉ ሰዎች ወኪሎች ናቸው። እነዚህን ገጸ ባሕርያት ደራሲው በሚቀርጽበት ጊዜ በማኅበረሰቡ ውስጥ ከተመለከታቸው ሰዎች ይነሳል። ደራሲው ገጸ ባሕርዩን ከብዙ ሰዎች ካጠራቀማቸው ልዩ ልዩ ባሕርያትና ሁኔታዎች በአንዱ ላይ በማከማቸት ስለሚቀደው አንዱን የልቦለድ ገጸባሕርይ ባለበት አቋምና መልክ፣ ቦታ የዕውቀት ደረጃ፣ እንዲሁም ባለበት ሥራና መደብ በዕውነታው ዓለም ማግኘት አይቻልም። ለምሳሌ በአንዱ ድርሰት ገበሬ ገጸ ባሕርይ ቢኖር ደራሲው በአንድ ቦታ ያለውን እከሌ የሚባል ገበሬ ሳይሆን ከተለያዩ አካባቢዎች ካያቸው ገበሬዎች ባሕርያት ጨምቆ የወሰደውን በፈጠረው ገበሬ ሰብእና ውስጥ በመከሰት ይስለዋል።

 

ደራሲው ገጸ ባሕርያት በሚቀርጽበት ጊዜ ለምሳሌ የአምሳ ወይም የመቶ ባለመደብሮችን፣ የቢሮ ሠራተኞችን ወይም ሌሎች ሠርቶ አደሮችን ዐበይት መደባዊ ገጽታዎች፣ ልማዶች፣ ዝንባሌዎች፣ እምነቶችና የአነጋገር ስልቶች ጨምቆ በአንድ ባለመደብር፣ የቢሮ ሠራተኛ ወይም ሌላ ሠርቶ አደር ገጸ ባሕርይ ሰብእና ውስጥ ያሳየ እንደሆነ ወኪል ገጸ ባሕርይ መፍጠር ቻለ ማለት ነው። ይህ ነው ደግሞ ኪነጥበብ የሚባለው።

 

 

በአጭር ልብወለድ ገፀባህርያት አጠቃላይ ሰብዕናና የባህርይ ሂደት እስከ ታሪኩ ፍጻሜ ዘላቂነት ሊኖረው ይገባል። ገጸባሕርያቱ እንደሰብእናቸው ተግባራትን ሲያከናውኑ መታየት አለባቸው። ያለምክንያት የሰብእና ለውጥ መደረግ የለበትም። ምናልባት በታሪኩ ሂደት ዋነኛ የባሕርይ ለውጥ ማድረግ ከተፈለገ ለለውጡ አሳማኝ ምክንያት መሰጠት ይኖርበታል። ለምሳሌ በአንድ አጭር ልቦለድ ውስጥ አንድ ግትር ጨቅጫቃ ግለሰብ ቢቀርብ፣ ይህ ባሕርዩ ጐልቶ እንዲታይና ክንዋኔዎቹ ሁሉ ይህንኑ ባሕርዩን የሚያንፀባርቁ እንዲሆኑ ያሻል። የግለሰቡ ባሕርይ ከዚህ የተቀየረ እንደሆነ ለውጡ ያስፈለገበት ዋና ምክንያት መ ታወቅ አለበት። አጭር ልቦለድን መልካም ሊያሰኙት ከሚችሉት ነጥቦች አንዱ ገጸ ባሕርያትን በድርጊት ማሳየት ነው አንድ ወስላታ ገጸ ባሕርይ ወስላታነቱ ከነገረን፣ ሲወሰልት ብናየው ይበልጥ እናምናለን። ሌላዋ ገጸ ባሕርይ ደግሞ እጅግ ማዘኗን ከምንሰማ ስታዝን ብናያት የኀዘኗ ተካፋዮች እንሆናለን። የድርሰት ዓላማው የአንባቢውን የተመልካቹን ልብ ነክቶ አንዳች የባሕርይ ለውጥ እንዲመጣ ማድረግ በመሆኑ ገፀ ባሕርያትን በድርጊታቸው የማሳየቱን ነገር ደራሲው ልብ ሊለው ይገባል።

 

ደራሲ በልቦለዱ ነፍስ ዘርተው እንዲንቀሳቀሱ የፈጠራቸውን ገጸ ባሕርያት ማወቅ ይኖርበታል። አውቋቸውም በልቦለድ ሕይወታቸው ውስጥ ያላቸውን አፍአዊና ኅሊናዊ መልክ የአጭር ልቦለድ ቅርጽ በሚፈቅደው መሠረት ማሳየት አለበት። የገጸ ባሕርያቱን አፍአዊና ኅሊናዊ መልክ ከሚኖሩበት የታሪክ ወቅትና አካባቢ ሳያርቅ እየተጠነቀቀ ያሳያል። ድርጊታቸው፣ አስተሳሰባቸውም ሆነ ቋንቋቸው ያሉበትን ማኅበረሰብ፣ ዘመንና አካባቢ አሻራ ከያዘ ተአማኒነታቸው ከፍ ይላል። በተጨማሪም የገጸባሕርያት አስተሳሰብ፣ ድርጊትና አነጋገር እንደ ዕድሜያቸው፣ እንደ ትምህርት ደረጃቸውና እንደመጡበት የማኅበረሰብ ክፍል መሆን ይኖርበታል። ለምሳሌ “ጅብ ነች” በተሰኘው አጭር ልቦለድ ታደሰ ሊበን ዋናውን ገጸ ባሕርይ በመጀመሪያው አንቀጽ፤

ቀኑ ቅዳሜ ነበር። አሰፋ የአዲስ አበባ ከፍተኛ ትምህርት ቤት ተማሪ እድሜው ሃያ ዓመት የሆነ፣ እናቱን ለመጠየቅ ከአዲስ አበባ 75 ኪሎ ሜትር በምሥራቅ በኩል ርቃ ከምትገኘው ከተማ ሸኖ ሄዶ፣ ከስድስት ሰዓት ጀምሮ እናቱ ቤት ነበር። በማለት ያስተዋውቁናል።

 

በዚህ ዓይነት የተዋወቅነው አሰፋ በታሪኩ ውስጥ እንደ አዲስ አበባ ተማሪ፣ እንደከፍተኛ ትምህርት ቤት ተማሪ፣ እንደ ሃያ ዓመት ወጣት ሲያስብ ሲናገር፣ ሲመኝና ድርጊት ሲፈጽም ብናይ እናምነዋለን። አጭር ልቦለዱ የተጻፈበትን ዘመን ተመልክተን ደግሞ እንደዚያ ዘመን የአዲስ አበባ ወጣት፤ የከፍተኛ ትምህርት ቤት ተማሪ እንዲሆን እንፈልጋለን። በታሪኩ ሂደት አስፋ ከዚህ በራቀ መልክ ከቀረበልን አምነን መቀበሉ ስለሚከብደን - ገጸ ባሕርዩ በአግባቡ ያለመሳሉን እንገነዘባለን።

በዕውኑ ዓለም ሰዎች በሕይወት ዘመናቸው በሚኖሯቸው የተለያየ ግንኙነቶች የተነሳ ልዩ ልዩ ቅራኔ ውስጥ ሊገቡ ይችላሉ። ቅራኔዎች ሲፈቱ ለውጥ ያስከትላሉ። ለውጡ የምርጫ፣ የምኞት፣ የዓላማ፣ የዐመል፣ የአስተሳሰብ፣ የእምነት፣ የኑሮ፣… ሊሆን ይችላል።

 

በዕውኑ ዓለም የሚታየው ቅራኔ በልቦለድ በአምሳያነት ይቀርባል። ለአጭር ልቦለድ ግጭት እንዲሰሙ ሳይሆን በተገላቢጦሽ “የጀርባ አጥንቱ” ነው ይባላል። እጅግ አስፈላጊ ብቻ ሳይሆን ብቻ አይቀሬ ነው። ገጸባሕርያት በሁኔታ አስገዳጅነት ይጋጫሉ። በግጭቱ ለመሸናነፍ፣ በእምነታቸው ለመጽናት፣ የተመኙትን ለማግኘት፣ ዓላማቸውን ከግብ ለማድረስ፣ ፍላጐታቸውን ለማሟላት፣… ይፋለማሉ። ግጭቱም ይከራል። ከዚያ ይብሳል፣ ይመርራል። ወይም ግጭቱ የታሪኩ መዋቅር በሚፈቅደው ሁኔታ ይፈታል። ገጸባሕርያቱ ከግጭቱ ሲወጡ የወትሮዎቹ ሰዎች አይሆኑም። በሕይወታቸው ላይ አንድ ዓይነት ለውጥ ይከሰታል። በጎ ወይም ክፉ ነገር ያስከትላል። ይህ ለውጥ ሲታመን ተጋጮች ሲመጣጠኑ፣ የግጭቱ መነሻ ምክንያት ሲኖረውና ግጭቱ ታሪኩን በጥድፊያ ካራመደ “ደራሲው ተገቢ የአጭር ልቦለድ ግጭት ፈጥሯል” ማለት ነው።

በልቦለድ ሰው ከእምነቱ፣ ሰው ከሰው፣ ሰው ካለበት ማኅበረሰብና ከተፈጥሮ ሁኔታዎች ጋር ሊጋጭ ይችላል። ለምሳሌ “አንቻቦ” በተሰኘው ድርሰት አንቻቦ የብሔረሰቡን ወግኖ ልማድ “አልቀበልም!” ብሎ ሲያፈነግጥ ይታያል። ገጸባሕርዩ ከማኅበረሰቡ ጋር ተጋጨ ማለት ነው። በአበራ ለማ “ያራዳው ጎንጤ” ባልና ሚስቱ አቶ ጎንጤ ወ/ሮ አቻምየለሽ ተጋጭተዋል። የግጭቱ መነሻ (ምክንያት) የጎንጤ ሰካራምነት ነው። “ዳሮታ” በተሰኘው የወጋየሁ ተበጀ አጭር ልቦለድ ዋናው ገጸ ባሕርይ ዳሮታ ከራሱ ጋር መጋጨቱን (መቃረኑን) ወይም መጣላቱን እንገነዘባለን። በሙሉጌታ ጉደታ “የአራዳ ልጆች” በልሁን ከቤቱ የኮበለለው ከእናቱ ጋር በመጋጨቱ ነው። በስብሐት ገብረአግዚአብሔር “አምስት ስድስት ሰባት” ሰውና ተፈጥሮ ይጋጫሉ።

 

እስካሁን ከተነሱት ዋና ዋና ባሕርያት እንደተረዳነው የአጭር ልቦለድ ሕልውና በቋንቋ አማካይነት ይከሰታል።

 

አጭር ልቦለድ የሚቀርብበት ቋንቋ ምን ይምሰል?

 

የአጭር ልብወለድ ቋንቋ ግልጽና ከግብ የሚያደርስ መሆን አለበት። የልቦለዱን ቁጥብነትና ፈጣንነት የማያበላሽ፣ በጥንቃቄ የተመረጡ ቃላትና ዐረፍተ ነገሮች የሞሉበት መሆን ይኖርበታል። እነዚህ በደራሲው የቋንቋ ችሎታ የተመረጡና ቃላትና ዓረፍተ ነገሮች፣ የገጸባሕርያቱን ማንነት፣ ድርጊትና አስተሳሰብ ፍንትው አድርገው የማሳየት ዐቅም ካላቸው አጭር ልቦለዱ ከግብ የማድረሱ ነገር ይጐለምሳል። የአጭር ልቦለድ ቋንቋ ተደጋጋሚነትንና አሰልቺነትን፣ መንዛዛትንና መወሳሰብን አርቆ፣ በአንባቢ ኅሊና ውስጥ የትዝታን ምስል ፈጥሮ ታሪኩና የገጸባሕርያቱን ሕይወት ሁሉ ማስታወስ አለበት። ከአማርኛ አጭር ልቦለድ በቋንቋቸው ተገቢነትና ሥነጽሑፋዊነት ከሚጠቀሱት ሥራዎች መኻል የአዳም ረታን፣ የሰሎሞን ለማን፣ የስብሐት ገብረእግዚአብሔርንና የአበራ ለማን ድርሰቶች መጥቀስ ይቻላል።

ለአጭር ልቦለድ አበጋዞቹ ልዩ ልዩ መልኮችና አያሌ ፈርጆች ስለሚሰጡት ባሕርያቱ እስከ አሁን ያነሳናቸው ብቻ አይደሉም።

ምንጭ፤ የካቲት መጽሔት /መስከረም 1982 ዓ.ም¾

የሀገሪቱ የኤክስፖርት ገቢ ጭማሪ ማሳየት ሲጠበቅበት ይልቁንም ከሚገመተው በላይ እየተሸመደመደ መምጣቱን የናንተን ጋዜጣ ጨምሮ የተለያዩ መገናኛ ብዙሃን ሰሞኑን አጀንዳቸው አድርገውት ሰንብተዋል። አሃዞች እንደሚያመለክቱት ከሆነ በኤክስፖርት ዘርፍ አርኪ እንቅስቃሴ የለም ለማለት ያስደፍራል። ከሁሉም ከሁሉም የሚያስደንቀው ነገር በስምንት አመታት እድሜ ውስጥ ዘርፉ ያሳየው እድገት አንድ ቢሊዮን ዶላር እንኳን የማይሞላ መሆኑ ነው። ይሄ ማለት ሀገሪቱ ምንም አይነት እንቅስቃሴ እያደረገች አይደለችም ማለት ነው። በእርግጠኝነት መናገር የምችለው ነገር ቢኖር በከፍተኛ አለመረጋጋት ውስጥ የሚገኙ ሀገራት እንኳን እንዲህ አይነት ዝቅተኛ ውጤት ማስመዝገብ እንደማያቅታቸው ነው። ሀገራችን ግን በተረጋጋ ሁኔታ ውስጥ ሆና እንኳን ከሁሉም የመጨረሻ የሆነ አፈፃፀም ነው ያላት።

 

ሀገሪቱ በርካታ ወደ ውጭ ተልከው ገቢ ሊያስገኙ የሚችሉ ምርቶች እያሏት በዚህ ደረጃ ዝቅተኛ አፈፃፀም ማስመዝገቧ መንግስት ምን እየሰራ ነው እዚህ ደረጃ ላይ የደረሰው ያስብላል? ለአንድ ሀገር እድገት ወሳኝ ከሆኑ ነገሮች መካከል አንዱና ዋናው የኤክስፖርት ገቢ እንደመሆኑ መጠን በዘርፉ ጥሩ ስራ መስራት ካልተቻለ ሀገር መንኮታኮቱ አይቀሬ ነው። ዴሞክራሲው ቢስፋፋ፣ ሰላም ቢሰፍን ያለ ኢኮኖሚ እድገት ሀገር ሲያደግ ታይቶ አይታወቅም። የኢኮኖሚ እድገት ሲባል ደግሞ የኤክስፖርት ገቢ ዋናው ነው። ምንም እንኳን ጊዜው ቢረፍድም አሁንም ቢሆን ከዚህ ቀደም የደረሰው አይነት ኪሳራ እንዳይደገም ሰፊ ጥረት ማድረግ ለውጥ ሊያመጣ ይችላል። በተለይ የዘንድሮ የዝናብ ስርጭት አያያዝ ተስፋ ሰጪ በመሆኑ በርትቶ መስራት ያስፈልጋል። ፖለቲካዊ እንቅስቃሴዎች፣ ከማከናወን ጎን ለጎን ለኢኮኖሚውም ትኩረት መስጠት ካልተቻለ ውጤቱ ከዚህም የከፋ ሊሆን ይችላል። ያሉትን መልካም አጋጣሚዎች እየተጠቀሙ ማሻሻል እንጂ በየጊዜው የተለያዩ ምክንያቶችን እየዘረዘሩ መቀጠል የሚቻለው እስከ መቼ ድረስ ነው?

 

(ከኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ አንድነት መድረክ የተሰጠ ወቅታዊ መግለጫ)

 

በመላው ኢትዮጵያ ከጊዜ ወደ ጊዜ እየተፋፋመ ስለሚገኘው ሕዝባዊ ተቃውሞ እና በተለይ ደግሞ በኦሮሚያና በአማራ ክልሎች የተከሰቱትን መጠነ ሰፊ የተቃውሞ ሰልፎች እና ሰልፎቹን ተከትሎ የደረሰውን የሰው ሕይወት እልቂትና የንብረት ውድመት መሠረት በማድረግ የኢሕአዴግ ሥራ አስፈጻሚ እና የማዕከላዊ ም/ቤት ሰሞኑን መግለጫ ማውጣታቸው ይታወሳል። ከመግለጫቸው ውስጥ እጅግ የሚያስገርመውና ሰዎቹ ማሰብ ተስኗቸው በቅዥት ዓለም ውስጥ እየኖሩ መሆናቸውን የሚያጋልጣቸው፣ የሕዝቡን በከፍተኛ መስዋዕትነት እየታጀበ በመካሄድ ላይ ያለውን የተቃውሞ እንቅስቃሴዎች “ልማታችን ያስከተለው ነው” ማለታቸው ነው። በዚህ ረገድ የፊውዳሉ ስርዓት ታጋዩን የዩኒቨርስቲ ተማሪ “ምቾት በዝቶበት ነው፣ ስርዓቱ ላይ ተቃውሞ የሚያሰማው” ይል የነበረውን ያስታውሰናል። ይህ በእንዲህ እንዳለ መግለጫው በሌላ በኩል የፓርቲው አባላት የመንግሥትን ሥልጣን በመጠቀም ለመክበር በሚያደርጉት እንቅስቃሴ ሕዝቡን በማስመረር ለፈጠሩት ችግር ተጠያቂ እንደሚያደርጋቸውና በአዲሱ ዓመት ተጨባጭ እርምጃዎችን እንደሚወስድ ሲገልጽ፣ በሌላው አንፃር ደግሞ ለጥፋቶቹ ሌላ ማመሃኛ በመፈለግ በሕዝቡ እንቅስቃሴ “የጥፋት ኃይሎች” የሚላቸው እጅ እንዳለበት ይከሳል። ሕዝቡ ይዞ የተነሳውንም ጥያቄዎች በፓርቲው ውስጥ፣ በተለይም በከፍተኛውና በመካከለኛው አመራር በሚያደርጉት ብርቱ ግምገማዎችና ለበታች ካድሬዎችም በሚደረጉ ኮንፈረንሶች አማካይነት እንደሚፈታቸው በአፅንኦት ገልጿል። ይህም ስልት ገዢው ፓርቲ ላለፉት ሃያ አምስት ዓመታት ሲያደርግ ከነበረው የካድሬ ሹመኞቹ ግምገማና አስመሳይ ብወዛ የተለየ እርምጃ እንደማይሆን ይታወቃል። በዚህ አቋሙም ህዝባችን መብቱንና ነፃነቱን ለማስከበር ከጽንፍ ጽንፍ በመንቀሳቀስ አምባገነን ስርዓቱን ለመቃወም መነሳቱን ኢሕአዴግ ያለመገንዘቡ በእጅጉ መድረክን አስገርሟል።

 

ኢሕአዴግ መልዓተ-ሕዝቡ ያነሳቸውን ጥያቄዎች እንደ ወትሮው አድበስብሶ ለማለፍ እየሞከረ መሆኑ የተለመደ ስልቱ መሆኑ ይታወቃል። ለአብነትም ባለፈው ዓመት ባደረጋቸው የአባል ድርጅቶቹ ጉባዔዎች በርካታ የሙስናና የአስተዳደር ብልሹነት ጥያቄዎች ተነሥተው መፍትሔ ያገኙ ዘንድ፣ የየአባል ድርጅቶቹ አባላት ግምገማዎችና የሕዝብ ስብሰባዎች እንዲያካሂዱ ወስኖ፣ በውሣኔው መሠረትም ዓመቱን በሙሉ ሕዝቡንና የየድርጅቱን አባላት በሚያሰለች ሁኔታ የማያባሩ ስብሰባዎች ተካሂደዋል። ሆኖም ለሕዝቡ ጥያቄዎች መፍትሔ አላስገኙም። ይባስ ብሎ የሕዝቡ ተቃውሞ ስፋትና ጥልቀት ጨምሮ በዋናነት በኦሮሚያና በአማራ ክልሎች፣ እንዲሁም በተወሰነ ደረጃም በደቡብና በትግራይ ክልሎች ይኼው የሚታዩ መጠነ ሰፊ ሕዝባዊ የተቃውሞ እንቅስቃሴዎች ተከስተዋል። በዚህም ኢሕአዴግ ያስቀመጣቸው የመፍትሔ አቅጣጫዎች ሕዝቡ ለሚያነሳቸው መሠረታዊ ጥያቄዎች የሚመጥኑ አለመሆናቸው በተጨባጭ ተረጋግጧል። ስለሆነም የሕዝቡ ትግል አሁን ወደደረሰበት ከፍተኛ ሰላማዊ እምቢታ ደረጃ ተሸጋግሯል። ይህንንም እንቅስቃሴ ለማክሸፍ መንግሥት በሚወስደው የኃይል እርምጃዎች በዓመቱ ውስጥ በመቶዎች የሚቆጠሩ ዜጎች ተገድለዋል። ሺዎችም ከሕግ አግባብ ውጭ ታስረዋል፤ እጅግ በርካታ ንብረት ወድሟል፣ የዕለት ተዕለት እንቅስቃሴዎች ተስተጓጉለዋል፣ በኢንቬስትመንትና በቱሪዝም እንቅስቃሴዎችም ላይ አሉታዊ ተጽዕኖ አሳድሯል።

 

በእነዚህ ሕዝቡ ባካሄዳቸው ተቃውሞ ሰልፎች መጀመሪያ ላይ የአዲስ አበባን ክልል የማስፋፋቱ ዕቅድ እንዲሰረዝ፣ የወልቃይትና የቅማንት ሕዝቦች የማንነት ጉዳይ በአፋጣኝ እንዲወሰን ወዘተ የሚሉ ቀላል ጥያቄዎች ይነሱ ነበር። ቀስ በቀስ ደግሞ በመንግሥትና በገዢው ፓርቲ ባለሥልጣናት እየተፈፀሙ ያሉት የመሬትና የንብረት ዝርፊያዎች እንዲቆሙና ብልሹ አስተዳደር እንዲወገድበ የሚሉ ጥያቄዎች ቀረቡ። በአሁኑ ጊዜ ደግሞ ጥያቄዎቹ ጥልቀት እያገኙ በመሄድ፤ በሰልፈኞቹ እየተነሱ ያሉት፣ ባልመረጥናቸው አስተዳዳሪዎች አንገዛም፤ ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶቻችን ይከበሩ፤ ነፃነታችን ታፍኗል፤ ፍትህ እንፈልጋለን፤ የሚሉ የመሠረታዊ መብቶችና ነፃነቶች ጥያቄዎች ሆነዋል።

 

እነዚህ ሕዝቡ በአሁኑ ጊዜ በእንቅስቃሴ ማዕቀብ ተጽዕኖ ሥር የሚማቅቁትን የፖለቲካ ፓርቲዎች አመራር ሳይጠብቅ በራሱ ተነሳሽነት፣ በነቂስ በመውጣት እያቀረቡ ያሉት ጥያቄዎች በአሁኑ ወቅት ስፋት ቢያኙም፤ ላለፉት በርካታ ዓመታት በተቃዋሚ ፓርቲዎች፣ በሲቪል ማኅበረሰብ፣ በሚዲያ ሰዎች፣ በምሁራንና በበርካታ ዜጎች ሲቀርቡ የነበሩ ናቸው። ሆኖም ኢሕአዴግ “ጆሮ ዳባ ልበስ” ብሎ በማንአለብኝነት ሲደፍቃቸው ኖሯል። አሁንም ቢሆን የሕዝቡን ጥያቄዎችና እንቅስቃሴዎች በተለመደው አግባብ “ትምክህተኞች፣ ጠባቦች፣ ሻዕቢያዎች፣ የኢትዮጵያ ታሪካዊ ጠላቶች፣ በአጠቃላይ የጥፋት ኃይሎች እየፈጠሯቸው ያሉ ችግሮች ናቸው” በማለት ራሱ የፈጠራቸውን ችግሮች በሌሎች ለማላከክ እየሞከረ ነው። ይህ አገላለጽ በመቶ ሺዎች የሚቆጠሩ ሰልፈኞችና በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ደጋፊዎቻቸው የራሳቸው ግንዛቤ እንደሌላቸውና በሌሎች እንደሚታለሉ አድርጎ ስለሚቆጥር በሕዝቡ ላይ ያለውን ንቀት የሚያንፀባርቅ ነው። የውጭ ጠላቶች ኢትዮጵያ እንድትዳከም ፍላጎት ቢኖራቸውም ይህን ሚሊዮኖች በሥርዓቱ ላይ ያላቸውን ተቃውሞ የገለጹበትን ታሪካዊ ሰልፍ የፈጠሩት የውጭ ኃይሎች ናቸው ማለቱ ፈጽሞ ተቀባይነት የለውም።

 

ኢሕአዴግ የተከሰተውን ሥር የሰደደ የአገራችንን ፖለቲካዊ ቀውስ ብቻውን በግምገማዎችና በካድሬ ስብሰባዎች እፈታዋለሁ ማለቱ የባሰ ችግር ከመፍጠር የዘለለ ፋይዳ እንደሌለው መድረክ ባወጣቸው አያሌ፤ መግለጫዎች ሲያሳስብ ቆይቷል። የተነሱት የሕዝብ ጥያቄዎችም፤ ለችግሮቹ ፈጣሪ በሆነው ኢሕአዴግ መፍትሄ ያገኛሉ ብሎ መድረክ ጭራሽ አያምንም። በሕዝቡ እንቅስቃሴ የተፈጠረውን ያለመረጋጋት በዘላቂነት መፍታት የሚቻለው ደግሞ የመድበለ ፓርቲ ሥርዓት ሲረጋገጥ፤ ነፃ፣ ፍትሃዊና ተአማኒ ምርጫ ሲካሄድ፣ መሠረታዊ መብቶችና ነፃነቶች ሲከበሩ፣ ፍትሃዊ የሀብት ክፍፍል ሲኖር እና በአገራችን ያሉ ባለድርሻ አካላት ሁሉ በሂደቱ ተሳትፎ ሲኖራቸው ብቻ ነው።

 

ስለሆነም፤ በገዢው ፓርቲ ብቻ በሚደረግ ግምገማና አሰልቺ የካድሬዎች ስብሰባ ለህዝባችን መሠረታዋ ጥያቄዎች መፍትሄ ይገኛል ብሎ ማሰብ የሁኔታውን ክብደትና አሳሳቢነት መሳት በመሆኑ፣

1.  በሺዎች የታሰሩት ዜጎች ያለ ምንም ቅድመ ሁኔታ እንዲፈቱ እና ሕዝቡም ላይ እየደረሰ ያለው ወከባ ባስቸኳይ ቁሞ፣ የሕዝባችን በሰላማዊ ሰልፍ ኢሕአዴግ ላይ ያለውን ተቃውሞ የማሰማት ሕገ-መንግስታዊ መብቱ እንዲከበር እንጠይቃለን።

 

2.  በአሁኑ ጊዜ ለተፈጠረው የሰው ሕይወት መጥፋትና የንብረት ውድመት ተጠያቂ እንደመሆኑ መንግሥት ካሣ እንዲከፍልና ሕዝቡ ላይ የደረሰውን ጉዳት መጠን የሚያጣራ ገለልተኛ ዓለም አቀፋዊ አካል እንዲቋቋም መድረክ በድጋሚ ይጠይቃል።

 

3.  የችግሩ ምንጭ የገዢው ፓርቲ ፀረ-ሕዝብ ፖሊሲዎችና አምባገነን ፀረ-ዴሞክራሲ የፖለቲካ አቅጣጫዎች እንጂ “የውጭ ኃይሎችና የተቃዋሚዎች ሤራ ነው” ብሎ መድረክ አያምንም። ስለሆነም የችግሩን መንስኤ ወደ ሌሎች አካላት የማላከኩ ፕሮፓጋንዳ በአስቸኳይ ቁሞ፣ ኢሕአዴግ ኃላፊነቱን እንዲወስድና ሀገራችን እየገባች ካለችበት ቀውስ ለመታደግ ሕዝባዊና ሀገራዊ መፍትሄ ላይ ከሁሉም ባለ ድርሻ አካላት ጋር እንዲሠራ አበክረን እንጠይቃለን።

 

4.  ለዘለቄታው በአገራችን ዴሞክራሲ፣ ሰላምና መረጋጋት ይሰፍን ዘንድ፣ ኢሕአዴግ ከመድረክና ሌሎች ሀቀኛ ተቃዋሚ ፓርቲዎች ጋር መሠረታዊውን የፖለቲካ ምህዳር በማደላደሉና ለወቅቱ የሕዝብ ጥያቄዎች መፍትሔ በመሻቱ ቁም ነገሮች ላይ ባስቸከይ ድርድር ውስጥ እንዲገባ መድረክ አበክሮ ይጠይቃል።

5.  ይኼንን ኢሕአዴግ ያሰፈነውን ሀገራዊ ቀውስ ለማስወገድና በሀገራችን ሰላምና መረጋጋት እንዲሰፍን፣ መላው ሕዝባችን ዛሬም እንደ ወትሮው ከሰላማዊ ትግላችን ጐን እንዲሰለፍ ጥሪ እናቀርባለን።

 

ዘላለማዊ ክብር በግፍ ለተገደሉት ወገኖቻችን!

ድል ለሰላማዊ ትግላችን!

ነሐሴ 23 ቀን 2008 ዓ.ም

አዲስ አበባ¾

ቁጥሮች

Wednesday, 31 August 2016 12:40

በቱሪዝም ዘርፍ

 

1 ነጥብ 2 ቢሊየን ዶላር                በ2004 ዓ.ም ከዘርፉ የተገኘ ገቢ፤

2 ነጥብ 5 ቢሊየን ብር                 በ2006 ዓ.ም የተገኘው ገቢ፤

3 ነጥብ 4 ቢሊየን ዶላር                በ2008 ዓ.ም የተገኘው ገቢ መጠን፤

 

                        ምንጭ፡- አዲስ ዘመን ጋዜጣ ነሐሴ 23 ቀን 2008 ዓ.ም 


Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100
Page 9 of 144

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us