You are here:መነሻ ገፅ»arts»news admin - Sendek NewsPaper
news admin

news admin

 

ሆሄ የስነ ፅሁፍ ሽልማት የንባብ ባህልን ለማሳደግ እና ጸሀፍትን ለማበረታታት በየአመቱ የሚካሄድ የስነ ጽሁፍ ሽልማት ፕሮግራም ሲሆን በ2009 ዓ.ም የመጀመሪያውን የሽልማት ዝግጅት ያካሂዳል። በዚህም ከመስከረም 1 ቀን 2008 ዓ.ም እስከ ጳጉሜ 5 ቀን 2008 ዓ.ም ድረስ የታተሙ መጽሀፍት ለውድድሩ እየተመዘገቡ እንደሚገኙ የፕሮግራሙ አዘጋጆች ገልጸዋል።
በዘንድሮው ውድድር የሚሳተፉት መፃህፍት በሶስት ዘርፎች የተመደቡ ሲሆን ረጅም ልብ ወለድ፣ የግጥም መፅሀፍት እና የልጆች መፅሀፍት ተካተዋል። የምዝገባውም ጊዜ እስከ ታህሳስ 19 ድረስ የሚቆይ ሲሆን፤ በቀሪው የአንድ ሳምንት ጊዜ በ2008 ዓ.ም በተጠቀሱት ዘርፎች መጻሀፍት ያሳተሙ ደራሲያን ለውድድሩ እንዲመዘገቡ ጥሪ እናስተላልፋለን ሲሉ የሽልማት ፕሮግራሙ አስተባባሪ የሆኑት አቶ ዘላለም ምህረቱ ገልጸውልናል።
እንደ ፕሮግራም አስተባባሪው ገለፃ ለውድድሩ ብቁ የሚሆኑት መጻህፍት የመጽሀፉ የመጀመሪያ ዕትም 2008 ዓ.ም መሆን ሲገባው በአማረኛ ቋንቋ የተፃፉ እና በኢትዮጵያዊያን ጸሀፍት የተፃፉ መሆን አለባቸው። የትርጉም ስራዎች ለዚህ አመት ውድድር ተሳታፊ እንደማይሆኑና ለውድድር የሚቀርቡት ስራዎች በመጽሀፍት መልክ ታትመው የቀረቡ እንደሆኑ ተገልጧል።
ለውድድር የሚቀርቡ መጽሀፍትን የመፅሀፉ ደራሲ ወይም አሳታሚ ድርጅት ለውድድሩ እንዲመዘገቡ ማድረግ እንደሚችል የተገለፀ ሲሆን፤ ለውድድሩ መፅሀፍትን በሚያስመዘግቡበት ጊዜ የመፅሀፉን ርዕስ እና የመፅሀፉን ሶስት ቅጅ ማቅረብ እንደሚጠበቅባቸው አስተባባሪው ገልፀዋል።
መጽሀፍትን ለውድድሩ ለማስመዝገብ ደራሲያን ወይም ተወካዮቻቸው ቦሌ ሞርኒንግ ስታር ሞል ቢሮ ቁጥር 420 በሚገኘው የኖርዝ ኢስት ኤቨንትስ ቢሮ በአካል በመምጣት ወይም ስድስት ኪሎ በሚገኘው የጀርመን የባህል ተቋም በመቅረብ አልያም በፖስታ ሳጥን ቁጥር 15200 ‹‹ለሆሄ የስነ ጽሁፍ ሽልማት›› በሚል የተቀባይ አድራሻ በመላክ መመዝገብ እንደሚቻል አስረድተዋል።
በተጨማሪም ማንኛውም የህብረተሰብ ክፍል በዚህ አመት ውድድር ላይ ሊካተቱ ይገባቸዋል የሚላቸውን በ2008 ዓ.ም የታተሙ መጽሀፍት በስልክ ቁጥር 09 88 12 12 12 በአጭር የፅሁፍ መልዕክት እስከ ታህሳስ 19 ቀን 2009 ዓ.ም ድረስ ባለው ጊዜ ቢያሳውቁን መጽሀፍቱን በሽልማት ድርጅቱ በኩል በመግዛት ለውድድሩ ተሳታፊ እንዲሆኑ ማድረግ የሚቻልበት አማራጭ መኖሩንም ገልፀውልናል።

የማስታወቂያዎቻችን ጉዳይ

Wednesday, 21 December 2016 14:36

በከተማችን የተለያዩ አካባቢዎች እንዲሁም በከተማዋ መግቢያ እና መውጫዎች ላይ በብዛት ከሚስተዋሉ ነገሮች መካከል የሚሰቀሉ ማስታወቂያዎች ተጠቃሽ ናቸው። እነዚህ ማስታወቂያዎች በተለያየ ይዘት እና መጠን ተዘጋጅተው ድርጅቶች እና አገልግሎቶች የሚተዋወቁባቸው ናቸው። እነዚህ ማስታወቂያዎች ድርጅት እና አገልግሎት ሰጪን ከተጠቃሚ ጋር በማገናኘቱ ረገድ ከፍተኛ ጠቀሜታ ያላቸው ቢሆንም፤ ጐን ለጐን ግን ጥቂት የማይባሉ ጉዳቶች (እንከኖች) አሏቸው። የመጀመሪያው እንከን የከተማን ገፅታ መቀየር ነው። ማስታወቂያዎቹ እንደየባህሪያቸው የተለያየ ይዘት ያላቸው ስለሆኑ በተለያየ ቀለም እና መጠን ነው የሚቀርቡት። ይህ የተደበላለቀ ሁኔታ ደግሞ ከተማዋ ወጥ የሆነ መልክ እንዳይኖራት የማድረግ ባህሪይ አለው። ሌላው የእነዚህ ማስታወቂያዎች አሉታዊ ገፅታ ደግሞ በወቅቱ መወገድ ባለመቻላቸው የሚያስከትሉት ችግር ነው። ብዙዎቹ ማስታወቂያዎች አንድ ጊዜ ከተሰቀሉ በኋላ አስታውሶ የሚያነሳቸው አይኖርም። ለአንድ ወቅት ብቻ ታስበው የተሰቀሉ ማስታወቂያዎች ሳይቀሩ ጊዜያቸው ካለፈ በኋላ ከተሰቀሉበት ሳይወርዱ ይቆያሉ። በዚህ ቆይታው ወቅት ፀሐይና ዝናብ ስለሚፈራረቁባቸውም ወረቀቶቻቸው እና ሸራዎቻቸው የመሰነጣጠቅ፣ ብረቶቻቸውም የመነቃቀል ችግር ይፈጠራል። በዚህም ሳቢያ ለእይታ ጥሩ ካለመሆናቸውም በተጨማሪ አካባቢን የማቆሸሽ እንዲሁም እይታን የመጋረድ ሁኔታ ይፈጥራሉ።

አንድ አስተዋዋቂ ድርጅቱን ወይም አገልግሎቱን በአደባባይ ለማስተዋወቅ ሕጋዊ መብት ካለው አካል ፈቃድ ማግኘት እና ስምምነት መፈፀም ግዴታው ነው። በስምምነቱ ውስጥ ደግሞ ማስታወቂያው በአደባባይ ለምን ያህል ጊዜ እንደሚቆይ የሚቀመጥ የጊዜ ገደብ ይኖራል የሚል እምነት አለኝ። እናም የማስታወቂያው የአደባባይ የጊዜ ቆይታ እንደተጠናቀቀ ማስታወቂያው እንዲነሳ ይህ ሕጋዊ ፈቃድ ያለው አካል ማስገደድ አለበት። አሁን እየተመለከትን ያለነው ግን በርካታ ማስታወቂያዎች አንድ ጊዜ ከተሰቀሉ በኋላ የሚነሱት ሌላ በቦታው የሚሰቀል ማስታወቂያ ሲገኝ ብቻ ነው። ይሄንን ለማረጋገጥ ለተወሰነ ጊዜ በከተማዋ ውስጥ ዞር ዞር ማለት በቂ ነው። ከተማዋን አጥለቅልቋት የሚታየው እንዲህ ዓይነት ማስታወቂያ ነው።

አቶ እንዳለ - ከሰሜን ሆቴል

 

ካስትል ወይን ጠጅ ባለሁለት ነጥብ አምስት ሊትር የካርቶን እሽግ የወይን ጠጅ ለገበያ ማቅረቡን አስታወቀ። የፋብሪካው የማርኬቲንግና ሽያጭ ኃላፊዋ ወ/ት አለምፀሐይ በቀለ ባሳለፍነው ሐሙስ (ታህሳስ 6 ቀን 2009 ዓ.ም) በራማዳ ሆቴል ምርቱን ባስተዋወቁበት ወቅት እንደተናገሩት፤ “እነዚህ የካርቶን የወይን ምርቶች ከውጪ ሀገር ይገቡ  ነበር፡፤ በአሁኑ ሰዓት ግን ለምርቱ አስፈላጊ የሆነውን አዲስ ቴክኖሎጂ ተጠቅመን በማምረት ለገበያ አቅርበናል” ብለዋል።

ይህ አዲሱ የካርቶን የወይን ጠጅ እስከሚያልቅ ድረስ ምንም አይነት አየር የማስገባትም ሆነ የመበላሸት ስጋት አይኖርበትም የተባለ ሲሆን፤ ለጊዜው መጠናቸው 2 ነጥብ አምስት ነው ያሉት ኃላፊዋ በቀጣይ ግን እንደሚጨምር ጠቁመዋል። በአሁኑ ወቅት በገበያው ላይ ያለው የሮዝና የነጭ ወይን ጠጅ ቀለም ያለው እንደሆነም በመግለጫወ ተብራርቷል።

ካስትል ወይን ጠጅ ፋብሪካ በሚያቀርባቸው የአኬሲያ እና በሪፍት ቫሉ የወይን ምርቶቹ የውጪ ምንዛሬን ከማዳኑም ባሻገር፤ ሀገር አቀፍና ዓለም አቀፍ ገበያዎችን የመሳብ አቅም ላይ መድረሱም ተወርቷል። የምርቱን ጥራትና ደረጃ ከመጠበቅ ባሻገርም በኢትዮጵያ ውስጥ የሚታየውን የወይን ጠጅ መስተንግዶ ለማሻሻል እየሰራ እንደሚገኝ የገለጹት ወ/ት ዓለምፀሐይ፤ በሆቴል መስተንግዶ ለማሰልጠን ባለሙያዎች አጋዥ ይሆናል የተባለትን የመስተንግዶ ስርዓት በዲቪዲ ማሰራጨት መጀመራቸውንም ተናግረዋል። ይህም ለቱሪዝሙ እንደአንድ መስህብ የሚፈጥር ሲሆን፤ የወይኑን አይነት ማወቅ በራሱ እንግዶችን በተገቢው መንገድ ለማስተናገድ ያግዛል ተብሏል። ይህንንም ስልጠና ከሬስቶራንቶችና ከሆቴሎች በተጨማሪ ለመስተንግዶ ማሰልጠኛዎች ጋር በመቀራረብ መስራት ስለመጀመራቸው ይፋ አድርገዋል።

ካስትል ወይን ጠጅ ፋብሪካ እ.ኤ.አ. በ2007 ዓ.ም በ520 ሚሊዮን ብር ኢንቨስትመንት መቋቋሙ የተገለፀ ሲሆን፤ በአሁኑ ወቅት 1ነጥብ 4 ሚሊዮን ጠርሙስ አጠቃላይ የዓመታዊ ምርቱ አቅም ሆኗል። በሀገር አቀፍ ደረጃ 11 በመቶ የገበያ ሽፋን የያዘ ሲሆን፤ 28 ደረጃቸውን የጠበቁና በቴክኖሎጂ የታገዙ የመጥመቂያ ማሽኖች አሉት።

ካስትል ወይን ጠጅ ለ11 አገራት ምርቱን የሚያቀርብ ሲሆን፤ በዝዋይ አካባቢ በ162 ሄክታር ላይ ስራውን የጀመረ ቢሆንም አሁን ላይ የ82 ሄክታር የማስፋፊያ ስራ በመስራት ላይ መሆኑም ተገልጿል። በአጠቃላይ ለ850 ሰዎች የስራ ዕድል ስለመፍጠሩ ሰምተናል።  

ቁጥሮች

Wednesday, 21 December 2016 14:34

2 ነጥብ 6 ሚሊዮን        በ2008 ዓ.ም የስራ ዕድል የተፈጠረላቸው ዜጐች ቁጥር፣

200 ሺህ                 በ2009 የመጀመሪያው ሩብ ዓመት የስራ እድል ያገኙ ዜጐች ቁጥር፣

2 ነጥብ 1 ሚሊዮን        በ2009 ዓ.ም የስራ ዕድል ይፈጠርላቸዋል ተብሎ የታቀደ ዜጐች ቁጥር፣

ምንጭ፤ አዲስ ልሣን ጋዜጣ /ታህሳስ 8 ቀን 2009 ዓ.ም/

የሐሰት ሪፖርት ይብቃ!!

Wednesday, 21 December 2016 14:30

ሰሞኑን በመንግሥት መገናኛ ብዙሃን የተሰማው ዜና ቀልብን የሚስብ ዓይነት ነው። የዜናው ዋንኛ ጭብጥ በመንግሥት ተቋማት የውሸት ሪፖርት የሚያቀርቡ፣ የሚታቀዱ እቅዶችን በበቂ መልኩ የማይፈጽሙና የመልካም አስተዳደር ጥያቄ የማይመልሱ ተቋማት እና ሠራተኞችን ተጠያቂ የሚያደርግ አሰራር ሊተገበር ነው የመባሉ ጉዳይ ነው። እስከዛሬም “ተጠያቂነት” የወረቀት ላይ ነብር ሆኖ መቆየቱ የሚያስቆጭ ቢሆንም ዘግይቶም ቢሆን መተግበር መጀመሩ እሰየው ነው።


ዜናው በሁሉም የመንግሥት ሴክተር መስሪያ ቤቶች በየጊዜው የሚታቀዱ እቅዶች የአፈፃፀም መለኪያ በተቋማቱ የሚቀርበው ሪፖርት ትክክለኝነት ማረጋገጥ የሚያስችል የሶስተኛ ወገን ቁጥጥር ያለበት ስርዓት አለመኖርም፥ በሪፖርት በሚቀርቡ አፈፃፀሞች እና በተሰራው ስራ መካከል ልዩነት እንዲታይ ምክንያት ሆኖ መታየቱን ይጠቅሳል።
አዲሱ አሰራር የእቅዶችን ትግበራ ሪፖርት ከስር ከስር መከታተል የሚያስችል እና የሪፖርቱን ትክክለኝነት ህዝቡን ባሳተፈ ግምገማ በገለልተኛ አካል እንዲጣራ የሚያስችል ነው ተብሏል።


በህዝቡ የሚነሱ የመልካም አስተዳደር ጥያቄዎች የተሰጣቸው ምላሽ፣ የምላሹ ፍጥነት እና ጥራት፥ በተገልጋዩ ህብረተሰብ ግምገማ መሰረት የሚለካ እና ሪፖርቱም የተሰራውን ስራ የሚያሳይ እንዲሆንም ይደረጋል።


በህዝቡ ግምገማ መሰረት እቅዶችን በአግባቡ ያልፈፀሙ እና ለመልካም አስተዳደር ጥያቄዎች ምላሽ ያልሰጡ ተቋማትና አመራሮች ተጠያቂ ይሆናሉም ተብሏል።


በዚህ የሚዲያ ሪፖርት ሁለት ቁምነገሮች ቀርበዋል። አንዱና ዋናው በመንግሥት ተቋማት ውስጥ ያልተሰራውን እንደተሰራ፣ ያልተደረገውን እንደተደረገ አድርጎ የውሸት ሪፖርት የማቅረብ አጉል ልማድ መስፋፋቱን ያምናል። ሁለተኛው ጉዳይ እንዲህ ዓይነት ሥራ ላይ የሚገኙ ተቋማትና ሠራተኞች ላይ የማያዳግም እርምጃ ለመውሰድ በመንግሥት በኩል ቁርጠኝነት መኖሩን ይናገራል።


እርግጥ ነው፤ የውሸት ሪፖርት በጀትና ጊዜን የሚበላ የሙስና አንድ አካል ነው። ያልተገነባውን ተገንብቷል ተብሎ ሪፖርት ሲቀርብ ለሥራው የሚስፈልገው በጀት በሕገወጥ መንገድ ግለሰቦች ኪስ ውስጥ ላለመግባቱ ማረጋገጫ መስጠት አይቻልም። እናም ድርጊቱ የሙስናና ብልሹ አሠራር መንሰራፋት አንድ ማሳያ አደርጎ መውሰድ ይቻላል። መንግሥት በበኩሉ በእንዲህ ዓይነት ሕገወጥ ድርጊቶች ላይ የሚሳተፉ ወገኖችን ላይ እርምጃ ለመውሰድ ማሰቡ ጥሩ ሆኖ ተመራጩ መንገድ ግን ማስተማር፣ ሠራተኛውን በተገቢውን መንገድ የጥቅምና የሀሳብ ተካፋይ ማድረግ ላይ ያተኮረ ቢሆን ችግሩን ከመሠረቱ ለመቅረፍ ይረዳል። ከምንም በላይ ደግሞ የውስጥ ኦዲት ሥርዓትን ማጠናከር የውስጥ ቁጥጥርን ለማሳደግ ትልቅ አቅም ያስገኛል።


በተጨማሪም በመንግሥት በኩል የተቀመጠው መፍትሔ የሰራተኛውን አቅም ማሳደግ እና የተሻለ አገልግሎት እንዲሰጥ ማነሳሳት ቀዳሚው መሆኑን፣ ከዚህ ጎን ለጎን መስራት የሚገባውን አካል በሰራው ስራ ልክ ማበረታታት እና ተጠያቂ ማድረግ እንደሚከተል ፥ ይህን መፍትሄ መተግበር የሚያስችል አዲስ የቁጥጥር ስርዓት መነደፉ ይፋ መሆኑ በጥሩ ጎኑ የሚታይ ዕቅድ ነው። ይህ ዕቅድ አሁንም በአፈጻጸም መንገድ ላይ ተጠልፎ እንዳይቀር በቀጥታና በተዘዋዋሪ ጉዳዩ የሚመለከታቸው ወገኖች ሁሉ የድርሻቸውን ሊወጡ ይገባል። 

 

በሸዋፈራው ሽታሁን

በኢትዮጵያ ከአጠቃላይ ዜጋ ቁጥር በመካከለኛው ስሌት 53 በመቶ እጅ ኢንተርፕረነርሺፕ (የሚሆኑት በራስ ሥራ ፈጠራ) ችሎታን የጨበጡ ናቸው ሲል የሚተርከው በፕሮፌሰር ጣሰው ወልደሀና የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የምርምርና የቴክኖሎጂ ሽግግር ምክትል ፕሬዚዳንትና ከእድሜያቸው ዘለግ ላለ ጊዜ በልማት ኢኮኖሚክስ ላይ ጥናት በማድረግ ስም ያላቸው ዶክተር ወልዳይ አምሀ በጋራ ካጠኑት የጥናት ፍሬአቸውን ካሳተሙት መጽሔት ላይ ሰፍሯል። ሁለቱ የምጣኔ ሀብት ሳይንስ ቀንዲሎች ግኝታቸውን እንዲህ ይደረድራሉ። ፈጠራ ተኮር የሥራ እድል ምጣኔ (65%)፣ ከቁስ መር ኢኮኖሚ (63%) በአማካኝ ሲበልጥ ፈጠራን መሬት ላይ የማዋል ችሎታ ምጣኔ (69%)፣ ከቁስ መር ኢኮኖሚ (62%) በአማካኝ ያንሳል። በተጨማሪም እድሜ፣ የትምህርት ደረጃ፣ በሥራ ፈጠራ ላይ ያለ የማህበረሰብ አቋም እና ማህበራዊ ድርን የመሳሰሉ የስነ ሕዝብ ምንዝሮች የኢትዮጵያ እምቅ የኢንተርፕሪነርሺፕ አቅምና በእሱም ላይ የመሰማራት ዝንባሌን የሚወስኑ መስመሮች ናቸው።

የከተማ ጐልማሶች በገጠር ከሚኖሩት ይልቅ ፈጥነው በቀደመው ሥራ ፈጠራዊ ንቅናቄዎች ላይ የመሰማራታቸው ነገር በግልጽ ይታያል። የገጠሩ አካባቢ ሰዎች “የእወድቃለሁ ፍራቻ” ከልካይ እንደሆነባቸው ጥናቱ በአሀዝ ተንትኖ ያስረዳል።

ምርምሩ የእነዚህን ስንክሳር ቀስ በቀስ ለማንሳት በከፊልም ቢሆን የኢንተርፕሪነርሺፕ የተለያዩ መልኮች መግቢያና መውጫውን ፍራቻ ማስወገጃ ሥልቶችን ወደ አንጐል የሚያሰርጽ ትምህርት ሥርአት ውስጥ የማካተት ሐሳብን ያጋራል። ትምህርቱን የቀመሰው ሕብረተሰብ በማህበራዊ ድር ውስጥ አንዳቸው ለአንዳቸው እያካፈሉ በማዳረስ በውጤቱም የአመለካከት ለውጥን ልናይ እንችላለን ይላል። ከዚህ ጐን ለጐን ወጥ የኢንተርፕሪነርሽፕ ስትራቴጂ በማውጣት በፖኬጅ ወይም በክላስተር አሰራር የኢንተርፕሪነርሽፕ ኤክስቴንሽን ሰራተኞችን በማሰማራት ብዛትና ጥራት ያለው ድጋፈ ማድረግ እንደ የማያቋርጥ ስልጠናና ክትትል፣ የምርትና የገበያ ትስስር አገልግሎት የመሰረት ልማት አቅርቦት ሙሌት በስልጠናው ውሃ ልክ የተስተካከለ መሆንን፣ የኋላና የፊት የገበያ ቅንብር፣ ብድርና፣ ተስማሚ ወቅታዊ የስትራተጂና ፖሊስ እጅ እንዳይለያቸው ማድረግ ለአዲስ ጀማሪዎች ቢደረግ ሲል ጥናቱ ምክር የሰጠበት ሲሆን ለተጀመሩ አነስተኛና መለስተኛ ኢንተርፕራይዞች ደግሞ አይናችንን ሳንነቅል የማይቆም ድጋፍ እንዲኖር ማስቻል ነው ይላል። ጥናቱ በማጠቃለያው ላይ አስታውሶ ያለፈው የኢንተርፕርነርሺፕ መዋቅር ስእል ከከተማ ገጠር፣ ከክልል ክልል ስለሚለያዩ “ክልል ተኮር የኢንተርፕሪነርሽፕ እቅድ” ያስፈልጋል ሲል ይደመድማል።

ሕግና ኢንተርፕርነርሺፕ

የኢፌዴሪ ሕገ መንግሥት አንቀጽ 40 ንኡስ አንቀጽ 1 ላይ የንብረት መብትን በተመለከተ የሚከተለውን ይላል። “ማንኛውም የኢትዮጵያ ዜጋ  የግል ንብረት ባለቤት መሆኑ/መሆኗ ይከበርለታል /ይከበርላታል። ይኸ መብት የሕዝብ ጥቅም በመጠበቅ በሌላ ሁኔታ በሕግ እስካልተወሰነ ድረስ ንብረት የመያዝና በንብረት የመጠቀም ወይም የሌሎችን ዜጐች መብቶች እስካልተቃረነ ድረስ ንብረትን የመሸጥ፣ የማውረስ ወይም በሌላ መንገድ የማስተላለፍ መብቶችን ያካትታል። ወረድ ብሎ ይኸንኑ አንቀጽ ሲያጠናክር በአንቀጽ 41 ንኡስ አንቀጽ 1 ላይ የኢኮኖሚ፣ የማህበራዊና የባሕል መብቶች ሥር “ማንኛውም ኢትዮጵያዊ በሀገሪቱ ውስጥ በማንኛውም የኢኮኖሚ እንቅስቃሴ የመስማራትና ለመተዳደሪያው የመረጠውን ሥራ የመስራት መብት አለው” ሲል ያክልበታል። ያልተገደበ መብት፣ መብት አይባልም የተሰኝ የሕዝብና መንግሥት ልሒቃን አስተምሕሮት ያስታውሰናል። ዘንጋችንን ማወዛወዝ የምንችለው የሰው አፍንጫ እስካልነካን ድረስ ነው። የሌሎችን ሰላም፣ ሐይማኖት፣ ክብርና ማንነት እስካላጓደልን ድረስ አዲስ አበባ ላይ ይሁን ድሬዳዋ፣ ኦሮሚያ ይሁን ትግራይ ባሻው ሥፍራ ሄዶ አንዳች ጥቅም አገኝበታለሁ በሚለውና በወደደው የንግድ መስክ ይሁን በሌላ ሥራ ፈጠራና ተዛማጅ ሥራ መሰማራት እንደሚቻል የመብት ድንበሩን ያለብዥታ ያሳያል።

ታላቁ ሕግ /ሕገ መንግሥት/ ይኸንን በማያወላዳ አኳኋን ቢያስቀምጠውም በመሬት ላይ ያለው እውነት  ግን ከሕጉ መንፈስ በአብዛኛው ሊባል በሚችል ሁናቴ ራቅ ብሎ ይታያል። ይኸ የሆነው የሥራ ፈፃሚ የመንግሥት ወኪሎች ሥለ ሥራ ፈጠራ ያላቸው አስተሳሰብና አፈፃፀም መጓደል ታላቁን ሕግ /Grand Law/ የወረቀት ላይ ነብር አድርጐ ያስቀረዋል። ለዚህ ማስረጃ የሚሆነን ከወር በፊት የታየውን ግርግር መጥቀስ በቂ ነው።

የወረዳና የመዘጋጃ ቤት የቢሮ አለቆች የፕሮጀክት ግብአት ሳይሟላ ተደራጅቶ ሥራ እንዲፈጥር ወጣቱን ይሰብኩታል። ወጣቶቹም ቃላቸውን በማመን ወደ ቢሮአቸው ይነጉዳል። የአንድ ሳምንት ሥልጠና ይወስዳሉ። ሥራ ይጀመራል፤ ከወራት በኋላ የቢሮ አለቆች ከእነሱ ጐን አይገኙም። የአለቆች ካላንደራቸው ሲታይ በሚጠቅምና በማይጠቅም የፖለቲካ ጉዳይ ስብሰባ የታፈነ ነው። ወጣቶቹ ደጋፊ አጥተው ይበተናሉ። በራሳቸው ልምድና እውቀት የቆሙት ስላይደሉ። ቆመው ይሄዱ የነበሩት ኢንተርፕራይዞች መንገዳገድ ይጀምራሉ። በሂደትም ሲሟሙ አይተናል። በባሕር ዳር ዙሪያ ብሎኬትና ቢም ማምረት ላይ ተሰማርተው የነበሩ ወጣቶች ይኸንን መሰል እጣ ተጐንጭተውታል። ከአሥሩ የኢንተርፕርነርሺፕ ክህሎት መመዘኛ ሜትሮች ውስጥ ሁለቱ የወርቅ ደረጃ ያላቸው ናቸው። “ፈጣን፣ የተሻለ ርካሽ” እና “የተጠና ኃላፊነት  መውሰድ” የተሰኙት ናቸው። እነዚህ ሜትሮች በሁለቱም ወገን በሥራ ፈፃሚው የመንግሥት ወኪልና በወጣት ሥራ ፈጠራ ተሰማሪዎች ላይ ባልተሟላ አኳኂን የሚገኙ እንደሆነ ይስተዋላል። የሕግ ተርጓሚው አካል የሁከት ይወገድልኝ ጥያቄን ወይም የንብረት ጥበቃን ጥያቄ  ሳያስታምም የሕግ መስመሩን ተከትሎ እራሱን ለሕግና ሞራል አስገዝቶ ሊከውነው የተገባ ነው። ሰሞኑን ለሥራ ጉዳይ ወደ ባሕር ዳር ስንጓዝ እግረ መንገዳችንን ፍቼ ላይ ወርደን ሻይ ቡና እያልን ከተማዋን ዞርናት። አንድ አነስተኛ ሱቅ ያለውን ወጣት ፍቼ እንዴት ናት ስንል ጠየቅነው። “ዛሬ ዛሬ ትሻላለች፣ ሌቦች ባይጠፉበትም” አለ። እናንተስ በስብሰባዎቻቸው ሁሉ እየተሳተፋችሁ አታጋልጧቸውም ብለን ጥያቄአችንን አስከተልን። እነሱ ስብሰባ የሚጠሩት አምሳያዎቻቸውን ነው። ይቃወሙናል ብለው የሚጠረጥሩአቸውን አያሳትፉም፣ አይጠሩም” አለ። ታዲያ ባይጠሩአችሁም መሰብሰብ መብታችሁ አይደለም እንዴ አልነው “ከመሞት መሰንበት ይሻላል” ብሎን ወደ ጓዳው ገባ።

የሕብረተሰብና መንግሥት መሐል ክፍተት የፈጠረው የዝቅተኛና የመካከለኛ አመራር ንቅዘት እንደሆነና መንግሥትም ይኸንኑ ማመኑን ልብ ይሏል። በወረቀት ላይ ያሉ መተዳደሪያ ሕጐች ሥራ ላይ የሚያውላቸው በቀጥታ ከታችኛው ሕብረተሰብ ጋር የሚገናኙት እነሱ ስለሆኑ ነው። ተጠያቂነቱን ትከሻቸው ላይ የምንጥለው።

ዲሞክራሲና ኢንተርፕርነርሺፕ

ከምርጫ 97 በኋላ እንደ አ.አ 2002 ዓ.ም የቀድሞው ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ ስለ ልማታዊ መንግሥት ጽፈው ውይይት ሳይደረግበት በቀጥታ ሥራ ላይ እንዲውል አዘዙ። መለስ ዜናዊ- ነፍስ ይማር!!። የደቡብ ኮሪያ ታይዋን የሩቅ ምሥራቅ ኤስያ ሀገራትን ልምድን በመውሰድ ብዝሀነት በሞላባት ኢትዮጵያን በመሰል ሀገር ዲሞክራሲን ሰርዞ ልማታዊነትን ብቻ የማቀንቀን ውጤት ከ150 በላይ  ፋብሪካዎች በወጣቱ አመጽ ለቃጠሎ መዳረግ ሆኗል። የልማታዊ መንግሥትነት ያስገኘውን ስኬት ወደ ኋላ ስንቃኝ ቀዝቃዛ ጦርነት የበላይነት በያዘበት ከ50ዎቹ እስከ 80ዎቹ አመተ ምህረታት ጊዜ በካፒታሊዝም ጐራ ውስጥ የነበሩት እንደ ደቡብ ኮሪያ ያለው አገር ከሰሜን ኮሪያ ኮምዩኒዝም ለመታደግ አሜሪካ የዶላር ዝናብ ለወቅቱ የደቡብ ኮሪያው አምባገነን መሪ ጀነራል ፖርክ ታዘንብላት ስለነበረ የኢኮኖሚ እድገት በሀገሪቱ መጥቷል። ግን ዛሬ ትናንት አይደለም። ቀዝቃዛው ጦርነት በሶቭየት ህብረት መፈራረስ ምክንያት አክትሟል። በኢትዮጵያ ዲሞክራሲን ቦታ ነፍጐ የሚወጣ ፖሊሲ የመንግሥት ደጋፊ ያልሆኑትን የሕብረተሰብ አካላት በተለይም ምሁራን ከሲስተም ውጭ ያደርጋቸዋል። ስለሆነም ኢንተርፕሪነርሺፕ ቀጭጮ የሚፈስ መዋዕለ ንዋይ እጥረትን ያስከትላል። የሥራ እድል ይመነምናል። የዚህ መሆን ውጤቱ ከላይ የተጠቀሰው ይሆናል።

በኢትዮጵያ የኢኮኖሚ እድገት ስለመኖሩ የማይካድ ነው። እድገት ሲመጣ የመጀመሪያ ተጠቃሚዎቹ ካፒታልና እውቀት ያላቸው የመጀመሪያ ረድፍ የፍሬው ተቋዳሾች ናቸው። ይኸ በሌሎች አገሮችም እድገትን ሲጀምሩት የታየ እንጂ በኢትዮጵያ በልዩ ሁኔታ የሚታይ አይደለም። እድገቱ ወደ ደሀው እስኪወርድ ጊዜ ይወስዳል። እስከዚያው ድህነቱን እየተካፈለ ይኖራል። የደሀና የሀብታም የገቢ ልዩነት ይሰፋል፣ መጥበብ የሚችለው የኢኮኖሚ እድገቱ ወደ ኢኮኖሚ ልማት ሲሸጋገር ነው። እድገት የቁጥር ጭማሪን የሚያሳይ ሲሆን ልማት ደግሞ የአይነትና ጥራት እድገትን የሚያሳይ ነው። ይኸንን የኢኮኖሚ እድገት ጠባይ ለህብረተሰብ ግንዛቤ ማስጨበጥ ሥራ፣ የመንግሥት የሥራ ድርሻ ይመስላል። በገቢ ልዩነት ምክንያት ተደጋጋሚ አመጽና ብጥብጥ እንዳይከሰትና ኢኮኖሚያዊ እድገት እንዳይቀዘቀዝ አንድ  አይነት አስተዋጽኦን ሊያበረክት ይችላልና።

ዲሞክራሲን ቸል ያለ እድገት ሌላም ጣጣን ያስከትላል። የሀገሪቷ ሀብት በጥቂት ቡድኖች ቁጥጥር ሥር በመዋል በግብጽና በቱኒዚያ እንደተፈጠረው አይነት ፖለቲካል ኢኮኖሚ አሊገርኪ ለመፍጠር አይሳነውም። ከ80 በላይ ብሔር ብሔረሰብ ባለበት፣ ልዩ ልዩ ባሕል ባለበት፣ የማንነት ጥያቄዎች ጊዜ እየጠበቁ ብቅ በሚሉበት አገር ሥራ ፈጠራ፣ ልማት፣ እድገት ያለ ዲሞክራሲ ከፎርሙላ ውጪ ይሆናል።

አሜሪካዉው የኢኮኖሚክስ ሊቅ አማርትያ ሰን በ1998 እንደ እ.ኤ.አ. የኢኮኖሚክስ ኖቤል ሽልማት ያገኘበት ሃሳብ ይኸው ነበር። ዌልፌር ኢኮኖሚክስ ምንጩ የሰዎች መሰረታዊ ፍላጐት መሟላት፣ ከማናቸውም ባርነት ነፃ መውጣት፣ በመረጡት የሕይወት መንገድ ሲኖሩና የመረጡትንም ሲያገኙ ነው ይላል። የአለም ባንክ የዚህን ሊቅ ሰው ሐሳብ በመዋስ የሀገራትን እድገት የሚተልምበት መለኪያ አድርጐ እየተጠቀመበት ነው። መለኪያው የመልካም አስተዳደር ጠቋሚዎች /Good governance indicator/ ይሰኛል። ስለሆነም ዲሞክራሲ አማራጭ ሳይሆን ግዴታ ነው።

የሕዝብ ቁጥር እድገትና ኢንተርፕርነርሺፕ

ከዛሬ 20 አመት በኋላ የኢትዮጵያ ሕዝብ ቁጥር 150 ሚሊየን እንደሚደርስ ይገመታል። ከሌሎች የአፍሪካ አገራት ጋር ሲወዳደር ቁጥሩ ከፍተኛ ነው። በበጐ አይን ስናየው ለሀገሪቱ ኢኮኖሚያዊ እድገት ፀጋ ነው። ለጐረቤት ሀገራትና በዙሪያቸው ላሉት አፍሪካውያን የገበያ እድል ያስገኛል። በጐ ባልሆነ አይን ሲታይ ደግሞ የኢኮኖሚ እድገታችን  የሕዝብ ቁጥሩን ካልበጠ እዳ  ይሆናል። አሊያም እድገቱና ሕዝበ ምጣኔው ጋር እኩል መሆን አለበት። ሁለቱም ካልተሳኩ ግን በፈተና ጐዳና ላይ እናዘግማለን።

በ20ኛው ከፍለ ዘመን ሁለተኛው አጋማሽ ላይ በተለይም በ1950ዎቹ ሕንድ በረሐብ ወረርሽኝ ስትመታ የዛሬን አያርገውና ኢትዮጵያ ምግብና ጥራጥሬ ለሕንድ ልካ ነበር። የጠኔ ጊዜያቸው ጋብ ሲልላቸው በ1960ዎቹ ከምግብ እጥረት አርነት ያወጣቸውን “የአረንጓዴው አብዮት” ነጋሪትን ጐሰሙ። ሰሩም። ዛሬ ሕንድ በምግብ እራስዋን ከመቻልዋም በላይ ልዩ ልዩ ምርቶችን ለአለም ገበያ የምታቀርብ ባለፀጋ ሀገር ሆናለች።

ኢትዮጵያም ከሕንድ ልምድ በመውሰድ በቴክኖሎጂ የተደገፈ ኢንተርፕርነርሺፕ ሥራ ላይ ብታውል እንደሚበጃት ይታመናል። ለሥራ ፍለጋ ወደ አዲስ አበባ የመጡ የገጠር ኗሪዎች የእግረኛ መንገዶችን  አጨናንቀው ይታያል። የቁጥሩ መብዛት በአካባቢ የተፈጥሮ ሀብት ላይ፣ በትራንስፖርትና የመብራት ሀይል አቅርቦት ላይ ጫና ያሳድራል። ወጣትና ጐልማሶቹ አዲስ አበባን ሌሎች አብይ ከተሞችን ከሚያጥለቀልቁ ይልቅ በየቀዬአቸው መሬት ያላቸው ከመሬታቸው ላይ፣ የሌላቸው ከወላጆቻቸው መሬት ተካፍለው፣ ወላጆች ፈቃደኛ ካልሆኑ ያልታረሰ መሬት እየመነጠሩ የአካባቢ ሀብትን ለብክለትና ምክነት ሳይዳርጉ በጥንቃቄ የሚያበጁበት መሆን ይኖርበታል። ልምድና እውቀት እንደአቅማቸው የሙያ ችሎታ ያላቸው ከፋብሪካዎች ጋር ለማስተሳሰር የሚሞክርበት የፋብሪካን ምርት ለጅምላ ሻጭ ብቻ ከሚሸጥ ይልቅ ወጣቶች ብድር እየተሰጣቸው በቀጥታ ከፋብሪካው ምርትን እየገዙ ለህብረተሰቡ በየመንደሩ እንዲያከፋፍሉ የሚያስችል በዚህም የደላላና ልዩ ልዩ ወጪዎችን በማስቀረት በኢንተርፕርነርሺፕ ዘዴ ቁጥሩ ከፍ ያለ ወጣትን ወደ ሥራ የሚያሰማራ ፖሊሲና ስትራተጂ ያስፈልገናል።

በጥቅሉ የዲሞክራሲ፣ የሚዲያና የሲቪል ማህበራት ተናቦ የመስራት ጥምረት ጊዜ ሊሰጠው የማይገባ አጣዳፊ ሥራ ነው።

 

ሰንደቅ ጋዜጣ 12ኛ ዓመት ቁጥር 586 ረቡዕ ህዳር 21 ቀን 2009 ዓ.ም ዕትም ‘’የኔ ሐሳብ’’ በሚለው ዓምድ ስር ገፅ በ16 እና 19 ላይ ‘’የፓርላማው ገመና ሲዳሰስ’’ በሚል ርዕስ ሁለመናዬ አካሉ የተባሉ አስተያየት ሰጪ የምክር ቤቱና ፅ/ቤቱ ውስንነቶችና ዕጥረቶች ያሏቸውን ነጥቦች አንስተዋል፤ መፍትሔ እንዲበጅላቸውም ጠቁመዋል።

ችግሩ ግለሰቡ በፅሁፋቸው ምክር ቤቱንና ፅ/ቤቱን ባስነበቡት ፅሁፍ ለመዳሰስ መፈለጋቸው አይደለም።የግል አስተያየትን መግለፅ ህገ-መንግሰታዊ መብታቸው ብቻም ሳይሆን ጠቃሚና ገንቢ ከሆነ የሚበረታታና እሰዮ፤ በርቺ/ታ የሚያሰብል ነው። ቅቡልነቱም አጠያያቂ አይሆንም። ነገር ግን መፃፍ መፈለግ ብቻ በቂ አይደለም። ስለሚፃፈው ጉዳይ በቂ መረጃ መያዝ ቅድሚያ የሚሰጠው ተግባር  ነው። ይህ ካልሆነ ግን ፅሁፉ ለመፃፍ ብቻ የተፃፈ ይሆንና  ከመንደር ወሬ የዘለለ ረብ አይኖረውም። ከዚህ አንፃር አስተያየት ሰጪው በምክር ቤቱ በተለይ በፅ/ቤቱ ላይ የሰነዘሩት ትችት በተራ አሉ ባልታ ላይ የተመሰረተ ውሃ የማይቋጥር መሆኑን የፃፉት ፅሁፍ ያሳብቃል።

ፀሃፊው አንዱ ያነሱት ጉዳይ በፓርላማው  የአንድ ፓርቲ ውክልና ብቻ በመኖሩ ህይወት ያለው ክርክር አይካሄድም የሚል ነው። እንደሚታወቀው አገራችን የምትከተለው የምርጫ ስርዓት  በዴሞክራሲ ባህል የዳበሩ በርካታ የዓለም አገራት የሚከተሉት ዓይነት ነው። በዚህ የምርጫ ስርዓት  እስካሁን አምስት አገራዊና ክልላዊ ምርጫዎች የተካሄዱ ሲሆን፤ በርከት ያሉ የፓርላማ መቀመጫዎች በተቃዋሚ ፓርቲዎች የተያዙበት የምክር ቤት ዘመናት ተስተውለዋል። በተካሄዱ ነፃና ፍህታዊ ምርጫዎች በተለይ ከአንደኛው ምክር ቤት ጀምሮ እስከ ሶስተኛው ምክር ቤት በርካታ የተቃዋሚ አባላት  ፓርላማ ገብተዋል።

ሆኖም  በሂደት ኢህአዴግ የሚከተለው ፖሊሲና ፕሮግራም ከአገራችን ነባራዊ ሁኔታ አንፃር ትክክለኛ የልማት አቅጣጫ ሆኖ በህዝብ ዘንድ አመኔታን በማሳደሩ እና በተግባርም ህዝቡ የልማት ተጠቃሚ እየሆነ መምጣቱን ተከትሎ በ2007 ዓ∙ም በተካሄደ ሀገራዊና ክልላዊ ምርጫ የተለያዩ  የፖለቲካ ፓርቲዎች ፖሊሲና ፕሮግራሞቻቸውን በተለያየ መንገድ ለህዝብ አቅርበው ኢህአዴግ ያቀረባቸው እጩዎች በነፃና ፍትሃዊ ምርጫ አሸናፊ በመሆናቸው  ወደ ምክር ቤት ገብተዋል። ይህ በመሆኑም አሁን በምንገኝበት አምስተኛው ምክር ቤት ሁሉም መቀመጫዎች  በኢህአዴግና አጋሮቹ ተይዘዋል። ለዚህ ውጤት ዋነኛውና ወሳኙ ጉዳይ በአገሪቱ የምርጫ ህጎች መሰረት ሁሉም ወገኖች ተስማምተው በተካሄደው ምርጫ የተገኘ የህዝብ ውሳኔ በመሆኑ  ከዴሞክራሲ መርህ አንፃር ትልቅ ትርጉም የሚሰጠው ነው።

 ይህ ሁኔታ ፀሃፊው እንደሚሉት በፓርላማው ምንም ተቃዋሚ ስለሌለ ህይወት ያለው ክርክር አይደረግም ማለት አይደለም። ምንም እንኳ የተቃዋሚ ፓርቲ አባላት በፓርላማ መኖር ለዴሞክራሲ ስርዓት ግንባታ  አስተዋፅኦ እንደሚኖረው የሚታመን ቢሆንም፤ የአንድ ፓርላማ ዴሞክራሲያዊነትና ውጤታማነት መመዘኛው የተቃዋሚ ፓርቲ በፓርላማ ውስጥ መኖር ውይም ባለመኖር ብቻ የሚገለፅ አይደለም።

በዚህ ዙርያ ሁለመናዬ አካሉና  ሌሎች መሰል  ግለሰቦች ሊረዱት የሚገባው ጉዳይ የምክር ቤት አባላቱ ከአንድ ፓርቲ የመጡ ቢሆንም በፖሊሲና እቅድ አፈፃፀም፤ በወጡ ህጎች አፈፃፀም ላይ ጠንካራ ክርክር ከማድረግ የሚከለክላቸው አሰራር የለም። የምክር ቤቱ የክትትልና የቁጥጥር ስራም የሚያተኩረው በአፈፃፀም ዙሪያ የሚስተዋሉ ችግሮችን ነቅሶ አውጥቶ እንዲታረሙና እንዲከታተሉ ክትትል ማድረግ ነው። ለህዝብ ቅሬታ ምላሽ እንዲሰጥ ድጋፍና ክትትል ከማድረግ ባለፈ ድክመቱን በማያርምና በማያስተካክል አስፈፃሚ አካል ላይ ምክር ቤቱ እርምጃ የመውሰድ ስልጣንና አሰራር አለው።

 ሊሰመርበት የሚገባው ጉዳይ የኢህአዴግ አባላት በፓርላማ ውስጥ በፖሊሲና ፕሮግራም ልዩነት ፈጥረው መወያየት አይችሉም። ምክንያቱም ከመነሻው የፓርቲ አባለቱ የፓርቲውን ፖሊስና ፕሮግራም አምነው ተቀብለው ነው ፓርቲውን ወክለው በእጩነት የቀረቡት፤ ህዝቡም የመረጣቸው በፓርቲው ፖሊሲና ፕሮግራም ላይ አመኔታ ስላደረበት ነው። አሁን ያሉት የምክር ቤቱ አባላት የተጣለባቸውን የህዝብ ውክልና ኃላፊነት በጥራት እየተወጡ አይደሉም ማለት የሚቻለውም ህዝቡ የመረጠውን ፖሊስና ፕሮግራም እናስፈፅማለን ብለው ከተመረጡ በኋላ ተፃራሪ ውሳኔ ሲያስተላልፉ ቢስተዋል ነው። ከዚህ ውጭ ምክር ቤቱ የአፈፃፀም  ጉድለቶችን መሰረት በማድረግና በወቅታዊ አገራዊ ጉዳዮች ዙረያ ገደብ የለሽ ክርክር ማካሄድ ይችላል፤ እያካሄደም ይገኛል።

ምክር ቤቱ በ2008 በጀት ዓመት ያከናወናቸው ተግባራት የህዝብ ውክልናንም መወጣት መቻላቸውን የሚያሳይ ነው ። ጥቂት ማሳያዎችንም ማቅረብ ይቻላል።

የጋራ መኖሪያ ቤቶች ፕሮግራም ጉብኝትን ማንሳት ይቻላል። ጉብኝት የወጣው የምክር ቤቱ ሱፐር ቪዥን ቡድን ስለስራው ለምክር ቤቱ ሪፖርት አቅርቦ በርካታ  ችግሮች ታውቀው እንዲፈቱ አድርጓል። ከዚህ ባለፈ ያልተገነቡ ሕንፃዎች መኖራቸውን በሪፖርቱ አሳይቶ በአስተዳደሩ በኩል በመጀመሪያ  ‘’የአረገም የሰመጠም ሕንፃ የለም‘’ ተባለ። ጥያቄው ሲጠናከር ሕንፃዎቹ ከቦታው ችግሮች አኳያ ከታሰቡበት ቦታ ፈቀቅ ተደርገው እንደተገነቡ ተገለፀ። በመጨረሻ ግን ያልተገነቡ ሕንፃዎች መኖራቸው ታመነ። ቁጥራቸውም ከሰማኒያ አካባቢ እጅግ የበለጠ እንደሆነ ተጠቁሞ ውል ያተገባባቸውና ክፍያም ያልተፈፀመባቸው እንደሆኑ ተገለፀ። ቤቶቹ ለተጠቃሚ እንዲተላለፍ ዕጣ ሲወጣ በቀረቡ ሪፖርቶች እነዚህ ጉዳዮች በዝምታ የታለፉ ነበር።

የስኳር ፕሮጀክቶችንም በፕሮጀክቶቹ መዘገየት  ዙርያ የታሰበው ጥቅም ያለመገኘቱና የገንዘብ ብክነት ማስከተሉ ምክር ቤቱ በግልፅ ገምግሞታል። መንግስትም በድፍረት የተጀመሩ ፕሮጀክቶች ችግር እንደገጠማቸውና ከልምዱ በተወሰደው ትምህርት ስራዎቹ ስለሚጠናቀቁበት ሁኔታ መግለጫ እያቀረበ ይገኛል።

ከዋናው ኦዲተር የፋይናንስና የክዋኔ ኦዲት ግኝት መነሻ በማድረግ በባለ በጀት መስሪያ ቤቶች እየተጠሩ ሙሉ ቀን የፈጀ ግምገማ ሲካሄድ ነበር። የምክር ቤቱ የአሰራር ደንብ ማሻሻያ ተደርጎበት የአስፈፃሚ ሪፖርት አጠራጣሪ ሲሆን ሪፖርቱ ውድቅ የሚደረግበት ስርዓት ተዘርግቶ የሞቀ ግምገማ ተካሂዷል። በመብራት፣ በመጠጥ ውሃ አቅርቦት፣ በመስኖ ግድብ ፕሮጀክቶች እና በመሳሰሉት ጉዳዮች ዙሪያ የነበሩ ግምገማዎች ህዝቡን ተጠቃሚ አድርገዋል። የህዝብ የውክልና ስራም ናቸው።

ፀሀፊው ሌላው ያነሱት ጉዳይ“ በኢትዮዽያ ፓርላማ የተወከሉ የምክር ቤት አባላት ሁሉን አውቀው፤ በበቂ መረጃ ላይ ተመስርተው ውሳኔዎችን ለማስተላለፍ የዳበረ ልምድና የተሻሻለ አሰራርን በመተግበር ሚናቸውን ሊወጡ ይገባል” የሚል ማሳሰቢያ ነው። በሌላ መለኩ ደግሞ በአምስት የምክር ቤት ዘመናት ያለማቋረጥ የተወከሉ አባለት በምክር ቤቱ መኖራቸውን ፀሃፊው ይቃወማሉ። ፀኃፊው በአንድ በኩል የምክር ቤቱ አባላት የዳበረ ልምድ እድሚያስፈልጋቸው ያነሳሉ። የምክር ቤቱ አባላት የዳበረ ልምድ እንዲኖራቸው ከተፈለገ በተደጋጋሚ መመረጣቸው አስተያየት ሰጭው ካነሱት ሃሳብ አንፃር በአዎንታዊ የሚነሳ እንጂ መኮነን የሚገባው አይመስለንም። አስተያየት ሰጪው ፓርላማውን የመተቸት አባዜ ወስጥ ገብተው ነው እንጂ፤ በተደጋጋሚ የተመረጡ የምክር ቤት አባላት ቁጥር እዚህ ግባ የሚባል አይደለም። ይህ አልበቃ ብሏቸው“ እኔንና የሥላሴ ቤተክርስቲያንን ከአራት ኪሎ የሚነቅለን የለም፤ በማለት በኩራት የሚገልፁ  አሉ” የሚል የመንደር ወሬ አሉባልታ አስፍረዋል በፅሁፋቸው።

በመሰረቱ ፀሃፊው  የፌደራሉ መንግስት ትልቁ የሰልጣውን አካል የሆነውን ምክር ቤት  እጥረትና ውስንነት በመተንተን መፍትሄ ማስቀመጥ ከፈለጉ መጀመሪያ ከአሉባልታና ከግብታዊነት ርቀው በመረጃ የተደገፈ ጽሁፍ ሊያስነብቡን ይገባል፤ በአምስት የምክር ቤት ዘመናት ምክር ቤቱ የፓርላማ ዴሞክራሲን በመተግበር ያሳየውን እድገትና ለውጥ በፅሁፋቸው አንድ ቦታ እንኳ ለመግለፅ  አለመሞኮር  ሚዛናዊ ፀሃፊ አለመሆናቸው  በቂ ማስረጃ ነው ማለት ይቻላል ።

ምክር ቤቱ የተሻሻለ አሰራርን መተግበር እንዳለበት አስተያየት ሰጪው አንስተዋል። ፀሃፊው ዘንግተወት አልያም የመረጃ  ክፍተት ኖሮባቸው ይሆናል እንጂ የምክር ቤቱ አንዱ መገለጫ እኮ  ከአስፈፃሚ መንግስት አካላት አደረጃጀትና ነባራዊ ለውጦች አንፃር መሻሻሎች እያደረገ መምጣቱ ነው /adjusting to changing reality/። በ5ኛው ምክር ቤት አንደኛ አመት የስራ ዘመንም የምክር ቤቱ የአሰራርና የአባላት የስነ ምግባር ደንብ የአስፈፃሚ አካላት ተጠያቂነትን የበለጠ በሚያጠናክርና የምክር ቤቱን ውጤታማነት በሚያጎለብት አግባብ ተሻሽሏል። በምክር ቤቱ አካላት አደረጃጀት ላይም  መሻሻሎች ተደርጓል።

 የፀሃፊው ድፍረት የተሞላበት አስተያየት የአባላቱ አቅም፣ብቃትና ችሎታ ውስንነት አለበት የሚለው ነው። ፀሃፊው ይህን ድምዳሜ ለመስጠት ማስረጃቸው ምንድነው? ቢባል በመረጃ የተደገፍ ሳይሆን በስሜት ተነድተው የሰጡት ድምዳሜ ነው ብንል ማጋነን አይሆንብንም። የአባለቱ አጠቃላይ መረጃ የሚያሳየው /profile/ በተለይ የአምስተኛው ምክር ቤት አባላት የትምህርት ዝግጅታቸውም ከፍተኛ የሚባል ነው፤ በፖለቲካ አመራር ብቃታቸው ደግሞ ከወረዳ ጀምሮ በዞንና በክልል በተለያዩ አመራር ቦታዎች ያገለገሉና ከፍተኛ ልምድ ያካባቱ ናቸው።

ከዚህ በተጨማሪ የምክር ቤቱ አባላት የህዝብ ውክልና ኃላፊነትንና የክትትልና የቁጥጥር ተግባርን በአግባቡ ለመወጣትና በጥራት ለመፈፀም ያግዛቸው ዘንድ እንደየአስፈላጊነቱ የአቅም ግንባታ መድረክ በከፍተኛ አመራሩ ይመቻቻል።

በተሻሻለው የህዝብ ተወካዮች ም/ቤት የአሰራርና የአባላት የሥነ ምግባር ደንብ፣  በGTP I አፈፃፀምና በGTP II ረቂቅ ዕቅድ ላይ ውይይቶች ተካሂደዋል። እንደዚሁም በኢፌዴሪ ሕገ መንግስት መሰረታዊ ጽንሰ ሀሳቦችና ባህሪያት፣ በሕገ መንግስታዊ ስርዓት ግንባታ ም/ቤቱና አባላቱ ስለሚኖራቸው ሚና፣ የፍትሕ ዘርፍ ሚናና ተግዳሮቶች፣ የገጠር ትራንስፎርሜሽን ምንነትና ፋይዳው፣ በመሬት ስነ-ምህዳር መዋቅር፣ በህዳሴ ግድብ እና በተቀናጀ የተፋሰስ ልማት ዙሪያ የተካሄዱ ውይይቶች ለአባላቱ ሰፊ ግንዛቤ ያስጨበጡ ናቸው። ከዚህ በተጨማሪ ስለለውጥ መሣሪያዎች ይዘት፣ ስለዕቅድ አዘገጃጀት፣ ስለሪፖርት ግምገማና ግብረ መልስ አሰጣጥ የተሰጡ ስልጠናዎች አባላቱን በመገንባትና ለቀጣይ ስራ በማዘጋጀት በኩል ጠቃሚ እንደነበሩ ታይቷል። በጠቅላይ አቃቢ ህግ ማቋቋሚያ ረቂቅ አዋጅ ላይ የተዘጋጀው ሥልጠና በወንጀል ፍትህ አስተዳደር ሥርዓቱ ዙሪያ ያሉ አጠቃላይ ሁኔታዎችና ቀጣይ የፖሊሲ አቅጣጫዎችን በተመለከተ አባላቱ ሰፊ ግንዛቤ እንዲይዙ አስችሏል። የተሰጡ ስልጠናዎች በእውቀት ላይ የተመሰረተ ሃላፊነትን የምክር ቤቱ አባላት እንዲወጡ የሚያግዙ ናችው።

የምክር ቤቱ አባላት በፓርላማው የሚያካሂዷቸው ውይይቶችም በየጊዜው   ብስለት እየታየባቸው፤ ለህዝብ ጥያቄ ምላሽ መስጠት ላይ ያተኮሩ ናቸው። በተለይ በአምስተኛው ምክር ቤት አንደኛ ዓመት የስራ ዘመን የህዝብ ጥያቄዎችን  አደራጅተው ለሚመለከትው አስፈፃሚ አካል እያቀረቡ መስተካከል በሚገባቸው ጉዳዮች ላይ በህዝብና በአገር ወገንተኝነት ስሜት የመወያየትና የመከራከር ሁኔታ በሰፊው ተስተውሏል።

ከዚህ አንፃር የምክር ቤቱ ዓባላት የአቅም ውስንነት አለባቸው የሚለው የፀኃፊው የድምዳሜ መነሻው ምንድ ነው ብንል? ከግብታዊነት የመነጫ፤ ውሃ የማይቋጥር፤ ተራ አሉባልታ ነው ማለት ይቻላል። ፀሃፊው ሊስተካከሉና ሊታረሙ ይገባል። በመረጃ ያልተደገፈና ሚዛናዊ ያልሆነ ፅሁፍ መፃፍ ለራስም ሆነ ለአገር አይጠቅምም፤ለዳቦም ብቻ ሲሉ መፃፍም ብዙ ርቀት አያራምድም።

ፀኃፊው በአጠቃላይ በምክር ቤቱ ላይ ባነሷቸው ነጥቦች ዝርዝር መረጃ ከፈለጉ በፓርላማ መፅሔት ቅፅ 21 ነሐሴ 2009 ዓ∙ም ዕትም ከመንግስት ዋና ተጠሪ ሚኒስትር ከተከበሩ አቶ አስመላሽ ወ/ሥላሴ ጋር የተደረገውን ሰፊ ቃለ ምልልስ እንዲመለከቱ እንጠቁማለን።

ፀኃፊው የምክር ቤቱ ፅ/ቤቱ መሰረታዊ  ችግር አለበት ሲሉም ተችተዋል።

 የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ፅ/ቤት ለምክር ቤቱና አካላቱ ሙያዊ ድጋፍና አስተዳደራዊ አገልገሎት ለመስጠት በአዋጅ የተቋቋመ ነው ፅ/ቤት የሚሰጠው ሙያዊና አስተዳደራዊ አገልግሎት ለአገራችን የፓርላማ ዴሞክራሲ ስርዓት እድገት  የራሱ ዓይነተኛ አስተዋፅኦ ያለው በመሆኑ፤ የሰራተኛውን የአገልገሎት አሰጣጥ አቅም  ለማጎልበት የአጭር፣ መካከለኛና ረጅም ጊዜ ስልጠናዎች የሚሰጡበትን አግባብ  ለመፍጠር  በአገር ወስጥ ከሚያደርገው እንቅስቃሴ ባሻገር ከአቻ አገራት ፓርላማዎች ጋር ትስስር በመፍጠርና ለምድ በመቀመር ለምክር ቤቱና አካላቱ የሚሰጠውን ሙያዊና አስተዳደራዊ አገልገሎት ወደ ላቀ ደረጃ ለማሸጋገር ከፍተኛ ጥረት በማድረግ ላይ ይገኛል። ፅ/ቤቱ ቀልጣፋና ውጤታማ አገልግሎት ለመስጠት እንዲያስችለው በኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ በመደገፍ ወረቀት አልባ ምክር ቤት /paper less Assembly/ ለመፍጠር እና በሰው ኃይል፣ በአደረጃጀትና በመግባት አቅርቦት ዙርያ ያሉበትን ውስንነቶች ለመፍታት በአሁን ወቅት ትኩረት ሰጥቶ ከሚሰራባቸው ተግባራት መካከል ተጠቃሽ ናቸው።

  ፅ/ቤቱ  የተጣለበትን ከባድ ኃላፊነት  እንዲወጣ በአግባቡ  ተደራጅቷል ወይ? የሚል ቅሬታ አንስተዋል። በቅርብ ከስልጣን እና ተግባር አንፃር ውስንነቶችን ለመፈታት ታልሞ ፅ/ቤቱ በዋና ጸሐፊና መክትል ጸሐፊ እንዲመራና በስሩም ቁጥራቸው እንደ የአስፈላጊነቱ የሚወሰን መምሪያ ኃላፊዎች እንዲኖሩት በአዋጅ የተደረገውን መሻሻል በራሱ የግልፅነትና የተጠያቂነት ችግር አለበት ብሎ መናገር ትልቅ የአመክነዮ ስህተት ነው። በአዋጅ ተደንግጎ ምክር ቤቱ ተወያይቶበትና አምኖበት ያፀደቀውን የፅ/ቤቱን አደረጃጀት ግልፅነት የለውም በሎ መፈረጅ እውነት ያላዋቂ ሳሚ አያስብልምን?

“በእውቀትና በክህሎት አለመመራት፤ ከብቃት ይልቅ ትውውቅና የጥቅም ግንኙነት የነገሰበት አሰራር …” በፅ/ቤቱ እንዳለም ፀኃፊው ያነሳሉ።

በመሰረቱ የጽ/ቤቱ አመራሮች ምደባ በሹመት ሊሆን ይችላል። ነገር ግን አንድ ዳይሬክተር አንድ ክፍልን እንዲመራ ሲሾም የትምህርት ዝግጅቱና የስራ ልምዱ ከሚመራው ክፍል ጋር ተቀራራቢነቱና አግባብነቱ እንዲሁም የመምራት ቁርጠኝነቱ ታይቶ ነው የሚመደበው እንጂ አስተያየት ሰጪው እንደሚሉት በትውውቅና በጥቅም ግንኙነት አይደለም። ከተመደበ በኋላም በስራው ውጤታማ ሆኖ ካልተገኘ ፈጥኖ የሚነሳበትና በተሻለ ሰው የሚተካበት  አሰራር ነው ያለው። ስራውን በአግባቡ ያልመራ ተሿሚ ከቦታው በሾመው አካል ይነሳል። ይህም እየተደረገ ነው።

የሰራተኛውን ብቃት በተመለከተ ምክር ቤቱ ቀጥሮ እያሰራ ያለው የሀገሪቱ ዪኒቨርስቲዎች የሚያፈልቋቸውን ባለሙያዎች እንደማንኛውም የመንግስት ተቋማት በሲቪል ሰርቪሱ መመሪያና ደንብ በመሰረት ነው። ሆኖም ከላይ ለመጥቀስ እንደተሞከረው  የአመራሩንና የሰራተኛውን እውቀት፣ ክህሎትና አመለካከት እንዲሁም የአገልጋይነት መንፈስ ለማሳደግ ፅ/ቤቱ አያደረገ ያለው ጥረት ከፍተኛ የሚባል ነው።

 ይህ ሲባል ግን ፅ/ቤቱ ከባለሙያ አንፃር ችግር የለበትም ማለት አይደለም፤ የሰራተኛ ፍልሰት እንማንኛውም የመንግስት ተቋማት ይስተዋላል። ዋነኛው መክንያት ደግሞ የተሻለ ክፍያ ፍለጋ ነው፤ የተለያዩ ዘዴዎችን በመጠቀም ሰራተኛ ለማቆየት  በፅ/ቤቱ በኩል ጥረት እየተደረገ ነው።

የቀድሞ ምክር ቤት አባላት  በምክር ቤቱ ፅ/ቤት መመደብ እንደችግር ተነስቷል። የቀድሞ የምክር ቤት አባለት ከዚህ ቀደም አልፎ አልፎ ይመደቡ የነበረ ቢሆንም፤ በአሁን ወቅት ተፈፃሚ እየሆነ አይደለም፤ ይደረግ የነበረው ምደባውም ካላቸው ልምድ አንፃር ለፅ/ቤቱ እድገት አስተዋፅኦ ይኖረዋል በሚል እሳቤ እንጅ ለመጦር አይደለም። በመሰረቱ ህዝብን ያገለገሉ የምክር ቤት አባላት በፅ/ቤቱ መመደባቸው እንደ ትልቅ ጥቅም ታይቶ መነሳት አልነበረበትም። የእኛ አገር የእድገት ሁኔታ ስለ ሚገድብ እንጂ  የቀድሞ የምክር ቤት አባላት ሲሰናበቱ እንኳ ማግኘት የሚገባቸውን ጥቅማ ጥቅም እግኝተው አይደለም። እነሱም ቢሆን ማግኘት የሚገባንን ጥቅማጥቅም አላገኘነም ብለው ቅሬታ ሲያሰሙ ብዙም አይስተዋሉም።

ከጥቅማ ጥቅም ጋር በተያያዘ  በግልፅነትና በውድድር ላይ ተመስርቶ ነው የሚሰራው። የትምህርት ዕድልም ሲመጣ ሰራተኛው እንዲወዳደር መስፈርቱ በውስጥ ማስታወቂያ ይገለፃል። ዕድገትም በውድድር ነው። ቅጥርም እንደዚሁ። አዲስ የተቀጠሩ ሰራተኞች በአንድ ወቅት በስብሰባ ላይ ስለአሰራሩ ምስጋና ያቀረቡበት ወቅትም ነበር።

ሌላው ከንብረት ብክነት ጋር የሚያያዝ ሀሳብ ነው የተነሳው። በንብረት አያያዝም የተሻሻሉ አሰራሮች እንዲተገበሩ እየተሰራ ነው።

በውጭ አገር ጉዞ ስም ለፅ/ቤት ሰራተኞች የሚባክን ገንዘብ የለም። ለአጫጭር ስልጠናዎችና ለልምድ ልውውጦች የሚሆኑ የውጭ ጉዞዎች በዓመት አንድ ጊዜ እንኳን አያጋጥሙም። ይህም ቢሆን በጋባዥ አገር ወጪ የሚሸፈን ነው። የፅ/ቤቱ ኃላፊ ከዓለም ፓርላማ ህብረት ስብሰባ ጎን ለጎን ለሚካሄደው የምክር ቤቶች ፅ/ቤቶች በጸሐፊዎች መድረክ ለመገኘት የሚያደርጉት የውጭ ጉዞም በፕሮግራም የታወቀ ስለሆነ ለውጭ ጉዞ የሚባክን ገንዘብ የለም። የምክር ቤት አባላት ጉዞም ቢሆን ለአገሪቱ ከሚያስገኘው ጥቅም አንፃር እየተመዘነ የሚፈቀድ ነው። 

በግብዣና በድግስም ብክነት እንዳለም ተነስቷል። የምክር ቤቱ እንግዶች የሆኑ ከውጭ አገር ሲመጡ መስተግዶ ይደረግላቸዋል። መስተንግዶ ህጋዊ ነው። ምክር ቤቱ ከህዝብ ጋር የሚገናኝባቸው በርካታ መድረኮች አሉ። ምክር ቤቱ ለስራ ለጠራቸው እንግዶች ህጉ በሚፈቅደው መሰረት ዝግጅቶችን ያደርጋል። ምክር ቤቱ ሰኔ መጨረሻ ሲዘጋ ይህን ምክንያት አድርጎ ለምክር ቤት አባላትና ለሰራተኛው በአፈ ጉባኤው ስም ዝግጅት ይኖራል። እነዚህ አስፈላጊነታቸው ታምኖ በበላይ አመራር ተወስኖ የሚደረግ ስለሆነ ሰራተኛው በድግስ ተንበሽብሾ እንደሚኖር አስመሰሎ መፃፍ  የተሳሳተ መረጃ ማስተላለፍና ውዥንብር መፍጠር ነው። መታረም አለበት።

የመኪና ግዢም እንደብክነት ተወስዷል። እንደማንኛውም መንግስት ተቋማት ለአመራሮች እንደሚደረገው ሁሉ አቅምን ባገናዘበ መለኩ ሊፋን መኪናዎች ለቋሚ ኮሚቴ አመራሮችና ዳይሬክተሮች ተገዝቷል። ግዥው በመንግስት ግዥ ማዕቀፍ የተፈፀመ ነው። የተለየ ነገር እንደተደረገላቸው  አጋኖና አጩሆ መፃፍ ሚዛናዊነትና አስተዋይነት የጎደለው ነው።

መኪናው የተሰጣቸው ሰዎችም ስልጠና ተሰጥቷቸው መንጃ ፈቃድ ወስደው መኪናውን እያሽከረከሩ ይገኛሉ። መኪናዎቹ የመድን ሽፋን የተገባላቸው ስለሆነ ተገቢውን ዕውቀት ያልያዘ ሰው እንዲያሽከረክር አይፈቀድም።

የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አባላት ለሁለት ምርጫዎች በራሳቸው የትራንስፖርት ወጪ የምክር ቤቱን ስራ ሲሰሩ ነበር። በ3ኛው ምክር ቤት ደግሞ ለመደበኛ ስብሰባ ቀን ብቻ አገልግሎት የሚሰጥ አውቶቡስ ሊገኝ ችሏል። ከ4ኛው ምክር ቤት ጀምሮ የመኪና ሰርቪስ አገልግሎት ከሰኞ እሰከ ዓርብ ሊሆን ችሏል። አሁን ደግሞ ለቋሚ ኮሚቴ አመራር ልፋን ደርሷል። ወደፊትም አገራችን ከምታስመዘግበው እድገት አንፃር እየተገመገመ የአመራሩም ሆነ የሰራተኛው ጥቅማ ጥቅም እንደሚሻሻል ነው የሚጠበቀው።

የመኪና ግጭት በአዲስ አበባ አገራዊ ችግር ሆኖ ሳለ የምክር ቤት አባላት የስራ መኪና ያዙ ተብሎ የአገሩን ችግር በነሱ ላይ ብቻ ለመጫን መሞከር አግባብ አይደለም። በየገደላገደሉ እየዞሩ መቀደስ የተኛውን ሰይጣን መቀስቀስ እንዲሉ አስተያየት ሰጪው እዚም እዛም እየረገጡ ህዝብን ከማሳሳት ቢቆጠቡ መልካም ነው እንላለን።

ሌላው የፓርላማ ካፍቴሪያ ጉዳይ ነው። የስራ አስኪያጁ አመጣጥ አይታወቅም የሚለው ስህተት ነው። ሁለት ጊዜ በአዲስ ዘመን ጋዜጣ ወጥቶ እና በብሔራዊ ሬዲዮ ማስታወቂያ ተነግሮ በተደረገ ምዝገባ በአስፈታኝ ድርጅት ከሌሎች ጋር ተወዳድሮና አሸናፊ ሆኖ ነው  ቅጥሩ የተፈጸመው። ቅጥሩም ግልጽና የሚታወቅ ነው።

የቦርድ አባላት የተሰየሙት ሁለቱ አፈ ጉባኤዎች ካፍቴሪያውን ለማስተዳደር ባወጡት መመሪያ መሰረት ነው። ከህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት 3 አባላትና ከፌዴሬሽን ምክር ቤት ደግሞ 2 አባላት ያሉትና የሁለቱ ፅ/ቤቶች የሰው ሀብት አስተዳደር ኃላፊዎች የተወከሉበት ቦርድ ነው። ለአገልግሎታቸው እንደማንኛውም የመንግስት ቦርድ አባል በየወሩ የሚከፈል አበል አለ። የስራ ዘመናቸውም አምስት ዓመት ነው። ዕድሜ ልክ አይደለም። ተመራጮቹ በምርጫው ካልቀጠሉ በአዲስ አባል ይተካሉ። የሚቀጥሎም ሆነ የአፈ ጉባኤዎቹ ይሁንታ ያስፈልጋል፤ አሰራሩ ይህ ነው።

ገቢ ወጪውም ሆነ ንብረቱ በውስጥ ኦዲተር ቁጥጥር ይደረግበታል። 2007፣ 2005 እና 2003 ዓ.ም ኦዲት ተደርጓል። ከትርፍ ገንዘቡም ከሠራተኛው ፍቃድ ውጭ የህዳሴ ግድብ ቦንድ አልተገዛም። ሰራተኛው መዝናናቱ ቀርቶብኝ የካፍቴሪያው አመታዊ ትርፍ ለህዳሴ ግድብ ይዋል ማለቱ ጥፋቱ ምኑ ላይ ነው?  ፀሃፊው ስንት አስተማሪ ነገሮችን መፃፍ እየቻሉ፤ መሰረት የለሽ በሬ ወለደ ወሬ ላይ ጊዜያቸውን ማባከን መፈለጋቸው ከንቱ ጉንጭ አልፋነት ነው።

ምክር ቤቱ ሌላውን እየተቆጣጠረ የጓዳው ነገር እንዴት ይዟል ነው የሚል ሀሳብም ተነስቷል። ፅ/ቤቱ በምክር ቤቱ ቁጥጥር ይደረግበታል። ከምክር ቤቱ ኮሚቴዎች አንዱ የሆነው የምክር ቤት ጉዳዮች አማካሪ ኮሚቴ ይከታተለዋል። የምክር ቤቱ የአሰራርና የአባላት የስነ ምግባር ደንብ ቁጥር 6/2008 አንቀፅ 153 ንዑስ አንቀፅ 4 ስለኮሚቴው ስልጣንና ተግባር ሲደነግግ “የምክር ቤቱን የሰው ሃይል፣ የፋይናንስ እና የንብረት አስተዳደር ይከታተላል፤ ይቆጣጠራል፤ አስፈላጊ ሆኖ ሲያገኘውም በአፈ ጉባኤው በኩል ተገቢ እርምጃ እንዲወሰድ አቅጣጫ ያስቀምጣል” በማለት ነው።

ከዚህ ባለፈ የምክር ቤቱ አባላትም አገልግሎት አሰጣጡን አስመልክተው እንደባለ ድርሻ የምክር ቤቱን ፅ/ቤት ይገመግማሉ። ቋሚ ኮሚዎቴችም ከሚሰጧቸው አገልግሎት አንፃር የምክር ቤቱን ፅ/ቤት ይገመግማሉ። እነዚህ ሁኔታዎች ተዳምረው ነው አሁን እየታየ ያለው ለውጥ የመጣው። የምክር ቤቱ ፅ/ቤት የራሱ ራዕይ አለው። ይህን ለማሳካትም አሁንም ብዙ ስራዎችን በማከናወን ላይ የሚገኝ ነው።

በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ጽ/ቤት 

የኢንፎርሜሸን ኮሙዩኒኬሽን ዳይሬክቶሬት

በይርጋ አበበ

መስከረም 28 ቀን 2009 ዓ.ም አስቸኳይ ድንገተኛ ጠቅላላ ጉባኤ ያካሄደውና አዲስ ሊቀመንበር የመረጠው ሰማያዊ ፓርቲ ለቀጣዮቹ ሶስት ሩብ ዓመታት (ዘጠኝ ወራት) የስራ ማስፈጸሚያ የሚሆን ሶስት ነጥብ አንድ ሚሊዮን ብር አጸደቀ። በአገሪቱ የተጣለው አስቸኳይ ጊዜ አዋጅ በፓርቲው አባላት ላይ ወከባ፣ እስር እና እንግልት ማሳደሩንም ገልጿል።

ፓርቲው ትናንት ማክሰኞ በጽ/ቤቱ በሰጠው ጋዜጣዊ መግለጫ እንዳስታወቀው “በፓርቲያችን መተዳደሪያ ደንብ አንቀጽ 10/5 መሰረት የፓርቲው ሊቀመንበር የስራ አስፈጻሚ አባላትን ለብሔራዊ ምክር ቤት አቅርቦ ያጸድቃል። በዚህም መሰረት አዲሱ ሊቀመንበር አቶ የሽዋስ አሰፋ ያዋቀሩት ስራ አስፈጻሚ ኮሚቴ እቅዱንና በጀቱን ለብሔራዊ ምክር ቤት ካቀረበ በኋላም ብሔራዊ ምክር ቤቱ የቀረበውን እቅድና በጀት መርምሮ አጽድቆታል” ሲል ነው የገለጸው።

የሰማያዊ ፓርቲ አመራር ታህሳስ 9 ቀን 2009 ዓ.ም ለብሔራዊ ምክር ቤቱ ባቀረበው የእቅድና የበጀት ሪፖርት ላይ ምርመራ ያካሄደው የፓርቲው ብሔራዊ ምክር ቤት በጀት ከማጽደቁም በላይ በአራት መሰረታዊ ነጥቦች ላይ መመሪያ አስተላልፏል። ብሔራዊ ምክር ቤቱ መመሪያ ያስተላለፈው በአደረጃጀት ጉዳይ፣ የህዝብ ግንኙነትና የውጭ ግንኙነትን በተመለከተ፣ የምርጫ ጉዳይና የጥናትና ምርምር ስትራቴጂክ ጉዳይ እና የህግ ጉዳይና የፋይናንስ ጉዳይን በተመለከተ አቅጣጫ አስቀምጧል።

ፓርቲው በመግለጫው እንዳስታወቀው በቀጣዩ ዓመት በአገሪቱ በሚካሄደው የማሟያ ምርጫ እና በአዲስ አበባና በድሬዳዋ በሚካሄዱ ምርጫዎች ላይ ጥሩ ተፎካካሪ እንዲሆን የምርጫ ጉዳይና የጥናትና ስትራቴጂክ ጉዳይ ክፍል ትኩረት ሰጥቶ እንዲሰራ ያሳሰበ ሲሆን የፓርቲውን ገጽታ በመገንባት ለማስተዋወቅ በኩል የህዝብ ግንኙነትና የውጭ ግንኙነት ክፍል የቤት ስራ ተሰጥቶታል።

ከመስከረም 28 ቀን 2009 ዓ.ም ጀምሮ ተግባራዊ የሆነውና በአገሪቱ የታወጀው የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ በፓርቲው አባላት እና አመራሮች ላይ እስር፣ ወከባ እና አፈና እንዳሳደረበትም በመግለጫው አስታውቋል።¾

በይርጋ አበበ

ከ60 በላይ ህብረ ብሔራዊና ክልላዊ የፖለቲካ ፓርቲዎች ከ1983 ዓ.ም ጀምሮ አገሪቱን ከሚመራው የኢህአዴግ መንግስት ጋር ውይይት አካሂደው ነበር። የፓርቲዎቹ ውይይት ትኩረቱ የሚኒስትሮች ምክር ቤት ባጸደቀውና በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ይጸድቃል ተብሎ በሚጠበቀው “ሁለተኛው የኢትዮጵያ ብሔራዊ የሰብአዊ መብት የድርጊት መርሐ- ግብር” አፈጻጸም ዙሪያ ነው።  

በመንግስት ግብዣ ከተደረገላቸው የአገሪቱ ተቃዋሚ ፓርቲዎች መካከል ሰማያዊ እና መኢአድ ስለ ውይይቱ አስተያየታቸውን ለሰንደቅ ጋዜጣ ሰጥተዋል። የሰማያዊ ፓርቲ የወጣቶች ጉዳይ ኃላፊ አቶ አንተነህ ተስፋዬ እና የመኢአድ ዋና ፀሀፊ አቶ አዳነ ጥላሁን ውይይቱን አስመልክቶ ለሰንደቅ ጋዜጣ የሰጧቸውን ማብራሪያዎች አቅርበነዋል።

 

 

ሰንደቅ:-በቅርቡ መንግስት ከተቃዋሚ ፓርቲዎቸ ጋር በሁለተኛው የብሔራዊ የሰብአዊ መብት የድርጊት መርሃ ግብር አፈጻጸም ዙሪያ ውይይት አድርጓል፡፡ ውይይቱን እንዴት አገኛችሁት የውይይቱን አስፈላጊነትስ እንዴት ገመገማችሁት?

አቶ አንተነህ:-እኛ (ሰማያዊ ፓርቲን ማለታቸው ነው) ውይይቱን ያየንበት መንገድ የሰብአዊ መብት መርሃ ግብሩ የአምስት ዓመት መርሃ ግብር ማለትም ከ2008 እስከ 2012 የሚተገበር ነው። አሁን ያለነው ደግሞ 2009 ዓ.ም ሶስተኛው ወር ተጠናቆ ወደ አራተኛው ወር እየገባን ባለንበት ሰዓት ነው ውይይቱ የተካሄደው። ይህ ማለት ደግሞ መርሃ ግብሩ መተግበር ከጀመረ ከአንድ ዓመት ከሩብ ሆኖታል ማለት ነው። ስለዚህ የእኛ ለውይይት መጋበዝ ለውጥ ያመጣል ወይም ግብአት ይሆናል ብለን አምነን አይደለም ወደ ውይይቱ የገባነው። ሆኖም እናንተ (ተቃዋሚ ፓርቲዎችን ለማለት ነው) ሁልጊዜ የውይይት እና የመፍትሔ አካል አትሆኑም፣ ሁልጊዜ መንቀፍ ብቻ ነው እየተባልን ከመንግስት የሚቀርብብን አስተያየት ስላለ ጥሪ ከቀረበልን በውይይቱ የምናነሳቸው አስተያየቶች ለውጥ አመጣም፣ አላመጣም የራሳችንን ሀሳብ መስጠት አለብን ብለን ነው ወደ ውይይት የገባነው። ነገር ግን የህዝብ ፓርቲ እስከሆንን ድረስ በቦታው ተገኝተን የህዝብን ስሜት ማንጸባረቅ አለብን ብለን ነው የሄድነው። ውይይቱ እንግዲህ ይጠቅማል፣ አይጠቅምም የሚለውን እነሱ ናቸው (መንግስትን) የሚወስኑት። ሰነዱን ያዘጋጀው የመንግስት አካል ስለሆነ የእኛን አስተያየት ወስደው እንደ ግብአት ተጠቅመው ለውጥ ሲያመጡ ነው ይጠቅማል፣ አይጠቅምም የሚለውን መረዳት የምንችለው።

ሰንደቅ:-ለውይይት ስትቀርቡ በመንግስት የተዘጋጀውን የመርሃ ግብር አፈጻጸም ሰነድ ገምግማችሁታል ብለን እናምናለን። በግምገማችሁ ሰነዱ ላይ ያገኛቸሁት ውጤት ምንድን ነው?

አቶ አንተነህ:- ልክ ነህ ሰነዱን አይተነዋል። የድርጊት መርሃ ግብሩ ሰነድ በጣም ሰፊ ጉዳዮችን የዳሰሰ ነው። ነገር ግን እሱ ጥቅም ላይ ሊውል የሚችለው መጀመሪያ የሚደረገው ዳሰሳ ችግር ለመፍታት እስከሆነ ድረስ ችግሩን መረዳት አለበት። በሰነዱ ላይ ያየነው አንዱ ችግር ያደረጉት ዳሰሳ መሰረታዊ ነገሮች ላይ ማውጣት አልተፈለገም ወይም ደግሞ መረዳት አልቻሉም ማለት ነው። ምክንያቱም ሰነዱን አይተኸው ከሆነ የመጀመሪያውን መርሃ ግብር አፈጻጸምን ገምግመው (ኢቫሉዬት አድርገው) ያስቀመጡት ችግሩን አምኖ ለመቀበል ቁርጠኝነት የጎደላቸው መሆኑን ነው ያየነው።

ሰንደቅ:-ያልተዳሰሱት መሰረታዊ ችግሮች ተብለው በእናንተ በኩል የቀረቡት የትኞቹ ናቸው?

አቶ አንተነህ:-በመጀመሪያ ደረጃ ችግር እንዳለበት መንግስት የሚቀርቡበትን ችግሮች አምኖ መቀበል ይኖርበታል። እኛም ያቀረብነው ሃሳብ የተፈጠሩ ችግሮችን ለመፍታት መንግስት ችግሮቹን አምኖ መቀበልና ወደ መፍትሔ መሄድ አለበት ብለን ነው የገለጽነው። ለምሳሌ በህይወት የመኖር መብት የሚለው ላይ እንደ እኛ እይታ በቅርቡ በተፈጠሩ ችግሮች ላይ እንኳ የብዙ ዜጎች ህይወት ጠፍቷል። ህይወታቸው ከጠፉ ዜጎች መካከል በመንግስት የጸጥታ ሀይሎች የተገደሉት ቁጥራቸው ብዙ ነው። እንደ ሰብአዊ መብት የድርጊት መርሃ ግብር መንግስት ይዞ ሲነሳ ያንን ማጣራት ነበረበት። ያንን ያህል ሰው በመንግስት የጸጥታ ሀይል ሲገደል የሰዎችን በህይወት የመኖር መብት ነጥቋል ማለት ነው። ከዚህ በተጨማሪ በተለያዩ ጊዜዎችና አካባቢዎች በመንግስት ላይ በሚነሱ ታቃውሞዎች ምክንያት በሚፈጠር ግጭት የብዙ ሰዎች ህይወት አልፏል። ያንን አጣርቶ ተጠያቂ የሚሆኑ የመንግስት አካላትን ለፍርድ የሚቀርቡበትን ሁኔታ መካተት ነበረበት።

ከዚህ በተጨማሪ ደግሞ በብሔር ግጭት ምክንያት የሚሞቱ ሰዎችን በተመለከተ በሰላማዊ መንገድ እንዲፈቱ ባህላዊ የእርቅ ስርዓቶች እንዲጠናከሩ የሚል ድርጊት አስቀምጠዋል። ድርጊት ሲቀመጥ ደግሞ የውጤት አመላካች አብሮ ይቀመጣል። እሱ ላይ የተቀመጠው ውጤት አመላካች ላይ አጥፊዎች በህግ እንዲጠየቁ ይደረጋል ይላል። በሰላማዊ መንገድ በእርቅ እንዲፈቱ ከተባለ በህግ እንዲጠየቅ የሚል ነገር ማስቀመጥ አልነበረበትም።

ሌላው በእኛ በኩል የቀረበው ሀሳብ በብሔር ምክንያት ግጭቶች ተፈጥረዋል። በተፈጠረው ግጭት የተነሳም ህይወት ጠፍቷል። ያንን ችግር እንዲፈጠር ያደረገውን ምክንያት አጣርቶ የችግሩን ምንጭ ማወቅ ነበረበት። እንዲያውም ያለን የፌዴራል ስርዓት (ዘውጌ ፌዴራሊዝም) ለዚያ ግጭት ያበረከተውን አስተዋጽኦ ማጥናት ያስፈልጋል። በድርጊት መርሃ ግብሩ ላይ ይህ መካተት ነበረበት።

ሰንደቅ:-በሰነዱ መገቢያ ላይ ከ1983 ዓ.ም በኋላ በህዝብ ፈቃድ የተመሰረተው መንግስት የዜጎችን ሰብአዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶች ለማረጋገጥ ዴሞከራሲን ማስፈን እና ልማትን ማረጋገጥ በኢትዮጵያ ነባራዊ ሁኔታ የሃገራዊ ህልውና ጉዳይ እንደሆነ በጽኑ በማመን ያልተቆጠበ ጥረት ሲያደርግ ቆይቷል ይላል። እናንተ ደግሞ የተነሱ ግጭቶችን አንስታችኋል። መንግስት እንደሚለው ያንን ያህል ጥረት ካደረገ መሬት ላይ የሚታየው ግጭት እንዴት ተፈጠረ ብላችሁ ጠይቃችኋል?

አቶ አንተነህ:- የድርጊት መርሃ ግብሩን ሰነድ ካየህ ችግሮቹ መኖሩን አለማመን ነው ያለው። እንዲያውም የመጀመሪያው የድርጊት መርሃ ግብር ሙሉ በሙሉ መሳካቱን ብቻ ነው የገለጸው። ስለዚህ የሚታየውም ችግሮቹን በመካድ የተሞላ ሰነድ ነው። ለምሳሌ የመምረጥና የመመረጥ መብትን ሲገልጽ ምርጫ ቦርድን ገለልተኛ እንደሆነ አድርጎ ነው የሚቆጥረው። ነገር ግን እንደሚታወቀው ምርጫ ቦርድ ገለልተኛ እና ነጻ አይደለም። በሁሉም ችግሮች ላይ የሚሰጠው ችግሩን ክዶ ስኬቱን ብቻ መግለጽ ነው። በነገራችን ላይ ይህ ሰነድ ከመጀመሪያውም አያስፈልግም። ምክንያቱም መግቢያው ላይ የተቀመጠው ማብራሪያ እውነት ቢሆን አስፈጻሚው አካል ስራውን በአግባቡ የሚሰራ ቢሆን የድርጊት መርሃ ግብር ለምን ያስፈልጋል። የልማት መብት የመምረጥና የመመረጥ መብት ሀሳብን በነጻ የመግለጽ መብት ቢከበር እኮ በሰነድ አዘጋጅቶ ማቅረብ አስፈላጊም አይሆንም። የህግ ችግሮች ቢኖሩም እንኳ የአፈጻጸም ችግር ባይኖርና አስፈጻሚዎችም በሙስና የተጨማለቁ ባይሆኑ ከመሪዎች ጀምሮ ቁርጠኝነቱ ቢኖራቸው ለውጥ ያመጣ ነበር

ሰንደቅ:-በመጀመሪያው የድርጊት መርሃ ግብር ድክመቶች ተብለው ከቀረቡት መካከል የሰነዱ እንግሊዝኛ ትርጉም ተጠናቆ ለህትመት አለመቅረብ እና የህዝብ ግንኙነት ስራው ዝቅተኛ መሆን የሚሉት ይገኙበታል። በሌላ በኩል ደግሞ እናንተ (ተቃዋሚ ፓርቲወች) ለውይይት የተጋበዛችሁት ለግብአት መሆኑ ተገልጿል። የመጀመሪያው ሰነድ ከትርጉምና ከህዝብ ግንኙነት ስራ ድክመት በዘለለ ሙሉ በሙሉ በስኬት ከተጠናቀቀ የእናንተ ግብአት ምናልባት ለትርጉም ስራ እና ለህዝብ ግንኙነት ተልዕኮ ነው ማለት ነው?

አቶ አንተነህ:- አንተ ያነሳኸው የሰነዱ እንግሊዝኛ ትርጉም ተጠናቆ አለመቅረብ የሚለው ነገር እንደ ድክመት መቅረቡ በአንድ በኩል አስቂኝም ነው፤ በሌላ በኩል ደግሞ አሳዛኝ ነው። ዝም ብሎ ድክመት መግለጽ ስላለበት ብቻ የተጻፈ ነው። በመጀመሪያ ደረጃ የእኛ የስራ ቋንቋ እንግሊዝኛ ሳይሆን አማርኛ ነው። እንደነገርኩህ እኛ የተጠራነው እንደተለመደው “ተቃዋሚዎችን አወያይቻለሁ” ለማለት ይመስለኛል። እኛ ግን ቅድም እንደነገርኩህ የመፍትሔ እና የውይይት አካል አትሆኑም የሚለውን ለማስቀረት ነው ገብተን ሀሳባችንን ያንጸባረቅነው። ለምሳሌ አመለካከትን እና ሃሳብን የመግለጽ መብትን በተመለከተ ነጻ ሚዲያን የማስፋፋት የሚል አንድም ቦታ አልተገለጸም። እንደ አገር ስናየው አንዱ ትልቁ ችግራችን ዜጎች ሃሳባቸውን በነጻ የሚገልጹበትና የመንግስትን ድክመቶች የሚያሳውቅ ሚዲያ አለመኖር ነው። መንግስት ከልቡ መሻሻል ከፈለገ የነጻውን ሚዲያ ማስፋፋት ይኖርታል። የግሉ ፕሬስ ከገበያ የወጡበት ምክንያት ምንድን ነው የሚለውን ማጣራት አንዱ የዴሞክራሲ መገለጫ ነው፡፡ ይህንን ግን ለማድረግ መንግስት ድፍረቱ ያለውም አይመስልም።

ሰንደቅ:-እናንተ ያቀረባችኋቸውን ሃሳቦች ሰምተው የመንግስት ተወካዮች የሰጧችሁ ምላሽ ምንድን ነው?

አቶ አንተነህ:- እንደነገርኩህ ብዙ አስተያየት ነው ያቀረበነው። ለምሳሌ በመጨረሻው የሰነዱ ክፍል ለመብት ጥሰት ተጋላጭ የሆኑ የህብረተሰብ ክፍሎች መብቶች በሚለው ላይ አገራችን ውስጥ ምን ያህል ተቃዋሚ የፖለቲካ ፓርቲ አመራሮች እና የነጻው ሚዲያ ሰዎች እንደሚታሰሩ እናውቃለን። እነዚህ አካላትም በጸጥታ ሀይሎች እና አስፈጻሚ አካላት ትልቅ የመብት ጥሰት የሚካሄድባቸው ሰለሆኑ “ለመብት ጥሰት ተጋላጭ የሆኑ የህብረተሰብ ክፍሎች” ከሚለው እንዲመደቡ ሃሳብ አንስተን ነበር። ለሁሉም ጥያቄዎች መልስ ባይሰጠንም ለዚህች ጥያቄ በፓርላማ የመንግስት ተጠሪ ሚኒስትር የሆኑት አቶ አስመላሽ ወልደስላሴ “የፖለቲካ ፓርቲዎች እነዚህ አካላት (የፖለቲካ ፓርቲዎችና የነጻው ሚዲያ ጋዜጠኞች ለመብት ጥሰት ተጋላጭ የሆኑ የህብረተሰብ ክፍሎች ከሚለው ምድብ) ይጨመሩ ብለዋል፡፡ እኛ ግን እንደ ፖለቲካ ፓርቲ እንጂ በሌላ መልኩ አናየውም” ብለው የመለሱልን ብቸኛ መልስ ነው። ከዚህ ውጭ ለየትኛውም ጥያቄዎቻቸንና ሀሳቦቻቸን የተሰጠ መልስ የለም።

ሰንደቅ:-ቀደም ሲል ምርጫ ቦርድ ነጻና ገለልተኛ አይደለም ሲሉ ገልጸውልኛል። በዚህ የፓርላማ ዘመንም ከገዥው ፓርቲ አባላት ውጭ በፓርላማው አልተገኘም። አሁን ደግሞ በተለያዩ ጉዳዮች ዙሪያ እናንተን በፓርላማ እየጠራ የሚያደርገውን ውይይት መንግስትና ምርጫ ቦርድ የቤት ስራቸውን በአግባቡ መስራት ባለመቻላቸው ችግር ሲፈጠር የተወሰደ እሳት የማጥፋት ስራ ነው ሲሉ ይገልጹታል። እርስዎ በዚህ ሀሳብ ላይ ያልዎ ምላሽ ምንድን ነው?

አቶ አንተነህ:- የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ዓላማው የተለያዩ የህዝብን አስተያየት የሚያንጸባርቁ ሃሳቦች ይንሸራሸሩበረታል የሚል ነው። ያ ከሆነ ደግሞ እንደ መርህ ካየኸው የፓርላማ አባል ያልሆኑ የተቃዋሚ ፓርቲዎችን እየጠራ ማወያየት አግባብ አይደለም። ምክንያቱም ህዝብን የሚወክሉ ተመራጮች አሉኝ የሚል ቢሆን ኖሮ እኛን በህዝብ አልተወከላችሁም የሚለንን ጠርቶ ማወያየት ባላስፈለገው ነበር። ነገር ግን እራሳቸውም የሚያውቁት እውነታ አለ “ፓርላማው ህዝብን የሚወክል አይደለም”። ምክንያቱም ነጻና ፍትሃዊ ምርጫ ተደርጎ ህዝቡ ይወክሉኛል የሚላቸውን አካላት የመረጣቸው አይደለም፡፡ ፓርላማ ውስጥ የተገኙት። ስለዚህ መንግስት የህዝቡን ፍላጎት የሚወክሉ አባላትን አያገኝም እንደገና ለሚያወጣቸው ህጎችን የህዝቡን ስሜት የጠበቀ ሳይሆን በህዝቡ ላይ የሚጫን እንደሆነ መንግስት አምኖ የተቀበለበት ውሳኔ ነው (ተቃዋሚዎችን በፓርላማ ጠርቶ ማነጋገሩን) ብለን የተቀበልነው። ይህን አምኖ መቀበሉ ጥሩ ነው።

     

***          ***          ***

አቶ አዳነ ጥላሁን

የመላው ኢትዮጵያ አንድነት ድርጅት (መኢአድ) ዋና ፀሀፊ

ሰንደቅ:-በቅርቡ መንግስት ከተቃዋሚ ፓርቲዎቸ ጋር በሁለተኛወ የብሔራዊ የሰብአዊ መብት የድርጊት መርሃ ግብር አፈጻጸም ዙሪያ ውይይት አድርጓል ውይይቱን እንዴት አገኛችሁት የውይይቱን አስፈላጊነትስ እንዴት ገመገማችሁት?

አቶ አዳነ:- ወይይቱ እነሱ እንዳሉት 62 ፓርቲዎች የተሳተፉበት በመሆኑ እንደ ውይይት ጥሩ ነው ማለት ይቻላል። ከዚያ ውጭ ግን በወይይቱ የተነገሩና ኢህአዴግ ሊያንጸባርቃቸው የፈለጉ ጉዳዮች ላይ ያራሳችን ጥርጣሬዎች አሉ። ቢሆንም ኢህአዴግ መፍትሔ ወስዶ ከተቃዋሚዎች ጋር መወያየቱ እንደ ትልቅ ነገር ሊታየለት ይችላል።

ሰንደቅ:- ኢህአዴግ ሊያንጸባርቃቸው የፈለጉ ጉዳዮች ላይ የራሳችን ጥርጣሬ አለን ሲሉ በየትኞቹ ነጥቦች ላይ የተጠራጠራችሁት?

አቶ አዳነ:-የሚገርመው ነገር ኢህአዴግ ብዙ ነጥቦችን ያነሳል። ለምሳሌ የመጀመሪያውን የሰብአዊ መብት ድርጊት አፈጻጸም ላይ በድክመት ያስቀመጡት ሰነዱን በእንግሊዝኛ ተተርጉሞ አለመቅረቡ ነው ይላሉ። ይህ በእውነት ህዝብንና አገርን መናቅ ነው በጣም የሚያሳዝን ነው። ምክንያቱም በዚህች አገር ቤቶች ፈርሰዋል፣ ዜጎች ሞተዋል፣ ተፈናቅለዋል፣ ያላግባብ ታስረዋል። ከዚህ የዘለለ በደልም ተከናውኗል። ኢህአዴግ ግን መንግስት ቢሆንም ሌሎቹን ችግሮችና በደሎች ሁሉ ትቶ ይህችን በእንግሊዝኛ ተተርጉሞ አለመቅረብን እንደችግር ነቅሶ ማውጣቱ በጣም የሚያሳዝን ሆኖ ነው ያገኘሁት።

ሰንደቅ:- መኢአድ በውይይት ላይ እንደ ፓርቲ በየትኞቹ ጉዳዮች ላይ ጥያቄ አቀረበ?

አቶ አዳነ:- በብዙ ጉዳዮች ላይ ነው ጥያቄ ያቀረብነው። ለምሳሌ በትምህርት ጉዳይ፣ የመኖሪያ ቤት የማግኘት መብት፣ በትምህርት ጥራት ዙሪያ ጥያቄዎችን አንስተናል። ነገር ግን ሁሉንም ኢህአዴግ በሚፈልጋቸው መስመር እና እሱ ባሰባቸው መንገዶች ዙሪያ እንጂ ከሌሎች አካላት የሚነሱ ሀሳቦችን የሚዳስስ አልሆነም። በአጠቃላይ ስመለከተው ግን ውይይቱ ከልብ የታመነበት አይደለም።

ሰንደቅ:- ቀደም ሲል ውይይቱ ጥሩ ነበር ብለውኝ ነበር እኮ…….

አቶ አዳነ:- ልክ ነህ፤ እኔ ጥሩ ነበር ያልኩህ በመርህ ደረጃ ያለውን ነው። ምክንያቱም ተቃዋሚ ማለት ለኢህአዴግ እንደ ጠላት ነው የሚታየው ተቃዋሚ ማለት ሁልጊዜ ጸረ ሰላም ጸረ ልማት ነው። ነገር ግን ነብስ ገዝተው በውይይት ደረጃ ለመወያየት መፈለጋቸውን ስመለከት ከእነሱ ተፈጥሯዊ ባህሪ አኳያ አንድ ትልቅ ለውጥ ነው ለማለት ነው። ከዚያ ውጭ ግን ያቀረቡትን ስታየው እነሱ የሚፈልጉትን ብቻ እንድንሰማ እንጂ ተጨባጭ የሆነውን ሁኔታ ያገናዘበ አይደለም ነው ያልኩት።

ሰንደቅ:- በተለያዩ ጉዳዮች ዙሪያ እናንተን በፓርላማ ቀርባችሁ እንድታደረጉ መጋበዙ መንግስትና ምርጫ ቦርድ የቤት ስራቸውን በአግባቡ መስራት ባለመቻላቸው ችግር ሲፈጠር የተወሰደ እሳት የማጥፋት ስራ ነው ሲሉ ይገልጹታል። ምክንያቱም የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አባላት ተወያይተው ውሳኔ ማሳለፍ ሲገባቸው እናንተ ፓርላማ ያልገባችሁ ፓርቲዎች መጋበዝ አልነበረባቸሁም ይባላል። እርስዎ በዚህ ሀሳብ ላይ ያለዎት ምላሽ ምንድን ነው?

አቶ አዳነ:- እኔም የምመለከተው በዚህ መልኩ ነው። ይገርምሃል ውይይቱም ሆነ የጋራ ምክር ቤት የሚባለው ነገር ኢህአዴግ በፈለገው ሰዓት ከኪሱ እየዘገነ ዴሞክራሲን የሚያድለው ለማድረግ ከመፈለጉ ውጭ እነሱም እኛም በፖሊሲ ደረጃ ያለንን ልዩነት ወደ ማጥበብና ወደ መፍትሔ ባልመጣንበት ሁኔታ፤ ከዚያም አልፎ ተርፎ ሊያስማሙ በሚችሉባቸው ነጥቦች ባልተስማማንበት ደረጃ እነሱ ባረቀቁትና ባጸደቁት ሰነድ ብቻ በየሶስት ወሩ ስንጠራችሁ ትመጣላችሁ የሚል ነገር ነው የሰጡን። ኢህአዴግ ያለበትን ከፍተኛ የሆነ የህዝብ ጥላቻ በእኛ መሰላል ለመወጣጫ ተጠቅሞ ስልጣኑን ለማስጠበቅ የተጠቀመበት ስራ ነው። እነሱ እየፈለጉ ያሉት እነሱ ቆጥረው በሰጡን መድረክ እየገባን አጨብጫቢ ሆነን እንድንለይ የመፈለግ ባህሪ ሆኖ ነው ያየሁት። ይህንንም አቶ አማኑኤል አብርሃ የተባሉ የመንግስት ተወካይ በውይይቱ ላይ ገልጸውልናል።

ሰንደቅ:- በየሶስት ወሩ ስንጠራችሁ እየመጣችሁ እንወያያለን ተብለናል ሲሉ ገልጸውልኛል። ይህ አባባል በፓርቲያችሁ ላየ የሚያሳድረው አንደምታ ምንድነው?

አቶ አዳነ:- ይህ አባባል በመጀመሪያ ደረጃ ንቀት ነው። በሌላ በኩል ደግሞ ለዚህች አገር እኔ ብቻ ነው የማወቀው ማለት ነው። ከዚህ በተረፈ ደገሞ ኢህአዴግ በአማራ፣ በኦሮሚያ እና በሌሎች የአገሪቱ ክፍሎች የተነሱበትን ህዝባዊ ቁጣዎች ለማስተንፈስ እና ራሱን ስልጣን ላይ ለመቆየት ከማደረግ ውጭ ለህዝብ አስቦ እስካሁን ያሉበትን ችግሮች ፈትሾ የመቻቻል ፖለቲካም ሆነ ልብ ገዝቶ የህዝብን ጥያቄ እና የህዝብን መብት ለማክበር ያደረገው እንዳልሆነ ነው የማወቀው።

ሰንደቅ:- ለውይይት ስትቀርቡ በመንግስት የተዘጋጀውን የመርሃ ግብር አፈጻጸም ሰነድ ገምግማችሁታል ብለን እናምናለን። በግምገማችሁ ሰነዱ ላይ ያገኛቸሁት ችግር ምንድን ነው?

አቶ አዳነ:- በመጀመሪያ ደረጃኢህአዴግ ሁሉም ጥሩ ሆኖ እንደተሰራ ብቻ ነው የገለጸው። ሌላውን ትተን በሰብአዊ መብት ደረጃ የመኖሪያ ቤት የማግኘት መብት ቢልም በነሃሴ ወር ነው የዜጎችን ቤት ያፈረሰው። በዚያ የክረምት ወቅት ዝናብ በሚዘንብበት ጊዜ ነው የዜጎችን ቤት አፍርሶ ህጻናትን የያዙ እናቶች እና አዛውንቶች ጎዳና ላይ የወደቁት። ያንን እንኳ ሰነዱ ላይ አላስቀመጡም። በፍትህ አካባቢ ላይ ችግር አለ፣ ሀሳብን እና አመለካከትን በመግለጽ ዙሪያ ክፍተት አለ፣ ፓርቲዎቸ በሚያደርጉት መደራጀት ከፍተኛ ችግር አለ፣ ሌላው ቀርቶ ፍርድ ቤት በነጻ ያሰናበተውን ፖሊስ በጉልበቱ እያሰረ ነው ያለው። ሰነዱ እነዚህን ችግሮች ሳያካትት “የእንግሊዝኛ ትርጉም ተጠናቆ አለመቅረብ” ብሎ ነው የቀረበው። ይህ ሁሉ ባለበት ሁኔታ ሰነዱ የሚገልጸው የመልካም አስተዳደር ችግር መኖሩን ነው። በአጠቃላይ ኢህአዴግ ሊሰማው የሚፈልገው ራሱ ያሰበውን ለጆሮው የሚጥመውን እንጂ መሬት ላይ ያለውን ተጨባጭ እውነታ እንዳልሆነ ነው የተረዳሁት። 

 

ከበጎ አድራጎት ድርጅቶችና ማህበራት ኤጀንሲ

የኢ.ፌ.ዴ.ሪ በጎ አድራጎት ድርጅቶችና ማህበራት ኤጀንሲ በአዋጅ 621/2001 ከተቋቋመ ጊዜ ጀምሮ የበጎ አድራጎት ድርጅቶችና ማህበራት እንዲስፋፉና ተልዕኳቸውን በሕግ መሰረት እንዲወጡ ብሎም አሰራራቸው ግልፅነትና ተጠያቂነት የሰፈነበት እንዲሆን እየሰራ ይገኛል። ኤጀንሲው በኢ.ፌ.ዴ.ሪ ህገ-መንግስት አንቀፅ 31 የተደነገገውን የዜጎች የመደራጀት መብት እውን ለማድረግ የበጎ አድራጎት ድርጅቶችና ማህበራትን መዝግቦ ፈቃድ በመስጠት ዘርፈ ብዙ የክትትልና ድጋፍ ተግባራትን በማከናወን ላይ ይገኛል። በዚህ በተፈጠረው ምቹ ሁኔታ ማህበራት በሀገራቸው ዲሞክራሲያዊ ስርዓት ግንባታ እና የልማት ስራዎች ላይ የመሳተፍ እድል አግኝተዋል። በርካታ ቁጥር ያላቸው የሙያና የብዙሃን ማህበራት ተደራጅተው ፍቃድ በመውሰድ በሀገሪቱ በመንቀሳቀስ ላይ ይገኛሉ። ምንም እንኳ አብዛኞቹ ማህበራት ተመዝግበው መንቀሳቀስ የጀመሩት በቅርብ ዓመታት ውስጥ ቢሆኑም ከተመሰረቱ ግማሽ ምዕተ ዓመት በላይ እድሜ ያላቸው ማህበራትም አሉ። ሆኖም እንደ ቁጥራቸው ብዛትና እንደ እድሜያቸው ልክ የሙያ ማህበራት በሀገሪቷ የፖለቲካ ህይወት ውስጥ የራሳቸውን አሻራ አኑረዋል ማለት ግን አይቻልም። የሙያም ሆኑ የብዙሃን ማህበራት የህዝብን ጥያቄ በተደራጀ መልኩ እያቀረቡ እንዲፈቱ ለማስቻል በመንግስት እና በህብረተሰቡ መካከል እንደ ድልድይ ሆነው እያገለገሉ አይደለም። በበጎ አድራጎት ድርጅቶችና ማህበራት ኤጀንሲ ተመዝግበው ፍቃድ የወሰዱ በጥቅሉ 333 ገደማ የሚሆኑ የሙያና የብዙሃን ማህበራት ቢኖሩም የረባ ስራ ሰርተዋል ለማለት አያስደፍርም። ሆኖም በጥቅሉ ሁሉም ማህበራት ለተቋቋሙለት ዓላማ በተገቢው መልኩ አስተዋፅኦ አላበረከቱም ማለታችን አይደለም። ለዓብነት የሚጠቀሱ ስኬታማ ስራ መስራት የቻሉ ማህበራት መኖራቸው አይካድም። እንደ ኢትዮጵያ መምህራን ማህበር ያሉ ጥሩ ተሞክሮ ያላቸው በጣት የሚቆጠሩ ማህበራት መኖራቸው ልብ ሊባል ይገባል። 

አብዛኞቹ የሙያና ብዙሃን ማህበራት የሚፈለገውን ውጤት እንዳያመጡ እንቅፋት የሆነባቸው ሀገሪቱ በዘርፉ የምትከተለው ህግ መሆኑን በአፅንኦት ይገልፃሉ። ለምሳሌ የ10/90 ህግ ማህበራት የገንዘብ ድጋፍ ከውጭ ሀገር እንዳያገኙ በማድረጉ ለመዳከማቸው ትልቅ አስተዋፅኦ እንዳደረገ ይናገራሉ። ሆኖም ህገ-መንግስቱ በደነገገው መሰረት በማህበር የመደራጀት መብት የተሰጠው ለዜጎች ብቻ ነው። በአዋጅ 621/2001 መሠረት የኢትዮጵያ ማህበራት ፍቃድ ወስደው ለመስራት ሁሉም ዓባላት ኢትዮጵያዊ መሆን ይኖርባቸዋል እንዲሁም የገቢ ምንጫቸው ከሀገር ውስጥ መሆን እንዳለበት ተደንግጓል። በመሆኑም በህግ ከተፈቀደው ውጪ ከውጭ የገንዘብ ምንጭ መጠቀም አይቻልም። የሙያና ብዙሃን ማህበራት የአባላትን መብትና ጥቅም ለማስጠበቅ የሚሰሩ በመሆናቸው እንደ በጎ አድራጎት ድርጅቶች ሰፊ የሀብት መጠን ላያስፈልጋቸው ይችላል። 90 ከመቶ የሚሆነውን ሀብት ከሀገር ውስጥ በማመንጨት እንዲሁም 10 ከመቶ የማይበልጠውን ከውጭ ሀገር በማምጣት ከሰሩ የተቋቋሙለትን አላማ ከዳር ማድረስ ይችላሉ። ማህበራት የአባላትን መብትና ጥቅም ለማስከበር የውጭ እርዳታ ሳያስፈልግ በሀገር ውስጥ ሀብት መሰራት ይችላሉ። በመሆኑም በሀገራችን እየተንቀሳቀሱ ያሉ ማህበራት የ10/90 ህግ ውጤታማ ላለመሆናቸው ምክንያት ሊሆን አይችልም። ይህ ህግ ሲወጣ ማህበራት ሀብት የማግኘት አቅማቸው እንዳይዳከም ብዙ ታሳቢ የተደረጉ ጉዳዮች አሉ። ለዓብነት ያህል ማህበራት ከተቋቋሙለት ዓላማ ጋር ግንኙነት ባላቸው ብሎም ዓላማቸውን ለማስፈፀም ብቻ የሚውል የተለያዩ ገቢ ማስገኛ ስራዎች ላይ እንዲሰማሩ አማራጮች ተቀምጠዋል። የንግድ ህግ ጠብቀው ተጨማሪ ገቢ ማስገኛ ስራዎች ላይ መሰማራት ይችላሉ። የተለያዩ መንገዶችን ተጠቅመው ህዝባዊ መዋጮ በማካሄድ ከሀገር ውስጥ ሀብት ማመንጨት ይችላሉ። እነዚህ ሁሉ አማራጮችን ተጠቅመው ከጥገኝነትና ከተመፅዋችነት አመለካከት ተላቀው ራሳቸውን ችለው መንቀሳቀስ ስለሚችሉ የ10/90 ህግ አላሰራንም ማለት ምክንያታዊና ከህግ አንፃርም ተገቢነት የሌለው በመሆኑ ማህበራት ቆም ብለው ማጤን ይኖርባቸዋል። ህልውናቸው የሚወሰነው እራሳቸውን ለማጠናከር በሚሰሩት ስራ ነው።

ይህ ሲባል የብዙሃንና የሙያ ማህበራት ምንም ተግዳሮቶች የሉባቸውም ማለት አይደለም። አብዛኞቹ ስራ መስሪያ ቢሮ የላቸውም። ከዚህ በተጨማሪም ለስራቸው ግብዓት የሚሆኑ ቁሳቁሶችን የማግኘት ችግር አለባቸው። በየዘርፉ ያሉ የመንግስት ተቋማት ለሙያና ብዙሃን ማህበራት ድጋፍ ሊያደርጉላቸው ይገባል። የሙያ ማህበራትም ለአባላት ስልጠና እና የትምህርት እድልን ከማመቻቸት ባለፈ ያላቸውን እውቀት እና ክህሎት ተጠቅመው ችግር ፈቺ ጥናትና ምርምሮችን በማካሄድ ለፖሊሲና ስትራቴጂዎች ግብዓት የሚሆኑ የመፍትሄ ሀሳቦችን በማቅረብ እንዲሁም መንግስትን በማማከር ለሀገሪቷ አቅም መፍጠር አለባቸው። ይህንን ኃላፊነት በመወጣት ረገድ ማህበራት የጎላ አስተዋፅኦ አድርገዋል ማለት አይቻልም። በቀጣይ በመስኩ የሚፈለገው ውጤት እንዲመጣ የሙያ ማህበራት በየዘርፋቸው ከሚገኙ የመንግስት ተቋማት ጋር የጠበቀ ቁርኝት ፈጥረው የመልካም አስተዳደር ችግሮችን እጅና ጓንት ሆነው መፍታት አለባቸው። የሙያ ማህበራት ውጤታማ የሚሆኑት ያላቸውን እምቅ እውቀት እና ክህሎት ሳይሰስቱ ለሀገራቸው ማበርከት ሲችሉ ነው። በሌላ መልኩ 10/90 ለሚተገብሩ የኢትዮጵያ በጎ አድራጎት ድርጅቶችና ማህበራት እንዲጠናከሩ መንግስት የማህበራዊ ተጠያቂነት ፈንድ (Social Accountability fund) ፍትሃዊ በሆነ መልኩ ተጠቃሚ እንዲሆኑ ማድረግ አለበት።  

የሙያና ብዙሃን ማህበራት በራሳቸው የዲሞክራሲያዊ ስርዓት ተምሳሌት መሆን መቻል አለባቸው። የዓባላትን መብትና ጥቅም በማስከበር፣ በጠቅላላ ጉባኤ መሪዎችን መምረጥ፣ የመልካም አስተዳደር ችግሮችን ነቅሶ በማውጣት እንዲፈቱ ማድረግ፣ ያልተመለሱ መብቶችን ሰላማዊ በሆነ መንገድ እንዲመለሱ አባላትን በማለማመድ እንደ ሀገር በሚደረገው የዲሞክራሲያዊ ስርዓት ግንባታ መነሻና ትምህርት ቤት መሆን አለባቸው። የአንዳንድ ማህበራት የስራ ኃላፊዎች የጊዜ ሰሌዳቸውን ጠብቀው ጠቅላላ ጉባኤ በመጥራት የስራ አፈፃፀማቸውን አያቀርቡም። ከዚህ በተጨማሪም ለበርካታ አመታት ስልጣናቸውን ለሌሎች አባላት ሳይለቁ የሚቆዩበት ሁኔታ አግባብነት  የለውም። የመተዳደሪያ ደንባቸው ላይ በተቀመጠው መሰረት በየሁለት ዓመቱ በሚካሄዱ የጠቅላላ ጉባኤ ስብሰባዎችን በማካሄድ ስልጣናቸውን አዲስ ለሚመረጡ ለሌሎች አባላት አሳልፈው መስጠት አለባቸው። የማህበራት አመራር አባላቱን በአገራዊ ጉዳዮች ላይ እያወያዩ ዜጎች የጠራ አመለካከት ይዘው ለልማት እንዲነሳሱ የበኩላቸውን ሚና መጫወት አለባቸው። የሙያና ብዙሃን ማህበራት የሀገሪቷ አይን፣ ጆሮና አፍ መሆን አለባቸው። በሌላ መልኩ ማህበራት በውስጣቸው ሰፊ ቁጥር ያላቸው አባላትን በመያዛቸው ወሳኝ በሆኑ ሀገራዊ ጉዳዮች ላይ የሚኖራቸው የጠራ ግንዛቤ ብሄራዊ መግባባትን ለመፍጠር ትልቅ አስተዋፅኦ ማበርከት ይችላል።

የሙያና ብዙሃን ማህበራት ውስጣዊ አሰራርም ግልፅነት እና ተጠያቂነት የሰፈነበት መሆን አለበት። ይህ መሆን ሲችል ነው መልካም አስተዳደርና ዲሞክራሲያዊ አሰራር ሊጎለብት የሚችለው። ማህበራት በሀገሪቷ የፖለቲካዊ ህይወት ውስጥ የነቃ ተሳትፎ ማድረግ ሲችሉ የዜጎች ሰብዓዊና ዲሞክራሲያዊ መብቶች ማስከበር ላይ ጉልህ ሚና ሊጫወቱ ይችላሉ። አቅም ሲፈጥሩ በሀገሪቱ የዲሞክራሲ ስርዓት ግንባታ ውስጥ የበኩላቸውን አስተዋፅኦ ማበርከት ይችላሉ። በዚህ ረገድ የሙያም ሆኑ ብዙሃን ማህበራት በጉልህ የሚታይ ነገር አልሰሩም።

አሁን በሀገራችን ባለው ነባራዊ ሁኔታ የብዙሃን ማህበራት ገዢው ፓርቲ ያቋቋማቸውና ለሱ በመወገን የፖለቲካ ስራ እንደሚሰሩ አድርጎ የሚቆጥሩ አካላት አሉ። ነገር ግን የሙያና ብዙሃን ማህበራት ከየትኛውም የፖለቲካ ፓርቲ ነፃ ሆነው በገለልተኝነት ለዜጎች እኩል የሚሰሩ ናቸው። ህጉም ይህንኑ ነው የሚደነግገው። በሌላ መልኩ የሙያና ብዙሃን ማህበራት በመንግስት መዋቅር ያሉ ክፍተቶችን ነቅሰው በማውጣት እንዲፈቱ ጫና እየፈጠሩ አይደለም። በእርግጥ ማህበራት ይህንን እንዲያደርጉ መንግስት ምቹ ሁኔታ ፈጥሮላቸዋል ወይ የሚለው ጥያቄ በአግባቡ መፈተሽ አለበት። ሌላው ቀርቶ የአባላትን መብትና ጥቅም ማስጠበቅ የሚችሉበት ደረጃ ላይ አልደረሱም። ምንም እንኳን ሁሉንም ማህበራት የሚገልፅ ባይሆንም ማህበራት የሙያ ብቃት ባላቸው ግለሰቦች እየተመሩ አይደለም። ከዚህ በተጨማሪም እንዳንድ ማህበራት ስልጣን ለመያዝ በሚያደርጉት ሽኩቻ በመጠመዳቸው ትርጉም ባለው መልኩ ሀገራዊ ራዕይ አንግበው ሙያውን ለማሳደግ እየሰሩ አይደለም። ይህም በዘርፉ የሚፈለገው ውጤት እንዳይመጣ አሉታዊ አስተዋፅኦ አድርጓል። 

የሙያም ሆኑ ብዙሃን ማህበራት በስነ-ምግባር የታነፁ እና በእውቀት የበለፀጉ ሀገር ተረካቢ ዜጎችን በማፍራት ረገድ ትኩረት ሰጥተው መስራት አለባቸው። የአባላትን አቅም በመገንባት ዙሪያ ብዙም የተሰራ ስራ የለም። ማህበራት በተጨባጭ አባላትን ማፍራትና አቅም መገንባት መቻል አለባቸው። ማህበራት ሲጠናከሩ የአባላትን መብትና ጥቅም ማስከበር ይችላሉ። የፋይናንስ አቅማቸው እንዲጠናከር የሀገር ውስጥ ባለሀብቶችና ለጋሾች ድጋፍ እንዲያደርጉላቸው ጥረት ማድረግ አለባቸው። ከዚሁ ጎን ለጎን ማህበራት እንቅስቃሴያቸው በበጎ ፍቃደኞች እንዲደገፍ ለማስቻል የበጎ ፍቃደኝነት ባህል እንዲዳብር ያላሰለሰ ጥረት ማድረግ ያስፈልጋል።በሀገሪቱ የሚገኙ የህትመት እና የኤሌክትሮኒክስ ሚዲያዎች ትኩርት ሰጥተው የሙያና ብዙሃን ማህበራትን የስራ እንቅስቃሴ እንዲሁም ያሉባቸው ተግዳሮቶች ላይ ግንዛቤ የመፍጠር ስራ በሰፊው መስራት አለባቸው። ሚዲያዎች በዘርፉ ያሉ ድክመቶችን ለመፍታት የሚያስችል ጥልቅ እይታ መሰረት አቅጣጫ አመላካች የመፍትሄ ሀሳቦችን መስጠት መቻል አለባቸው።

የሙያ ስነ-ምግባር እና ብቃትን ከማሳደግ አንፃር የሙያ ማህበራት ብዙ መስራት ያለባቸው ስራዎች ቢኖሩም አሁንም የሚጠበቅባቸውን ያህል ርቀው መጓዝ አልቻሉም። ለዚህ እንደ ምክንያት የሚቆጠረው የሙያ ማህበራት ተዝቆ የማያልቅ ትልቅ አቅም እያላቸው ከስብሰባ የዘለለ ትርጉም ያለው ስራ ለመስራት ያላቸው ቁርጠኝነት ማነስ እንደ ድክመት የሚጠቀስ ነው። ሆኖም ለማህበራት ተገቢው እገዛ ሳይደረግ በድፍኑ መውቀሱ አግባብ ባይሆንም የሚመለከታቸው የመንግስት አካላት ለሙያና ብዙሃን ማህበራት ትኩረት ሰጥተው አስፈላጊውን ድጋፍ ማድረግ አለባቸው። የብዙሃንና የሙያ ማህበራት ያላቸውን ምርጥ ተሞክሮ ቀምሮ ማስፋፋት ያስፈልጋል። የሀገር ውስጥም ሆነ ያደጉ ሀገራት ተሞክሮዎችን ከሀገሪቱ ነባራዊ ሁኔታ ጋር አጣጥሞ ማስፋፋት ቅድሚያ የሚሰጠው ለነገ የማይባል ተግባር ሊሆን ይገባል:: እንደ ሀገር የሙያም ሆኑ የብዙሃን ማህበራት በዜጎች መብት ነክ ጉዳዮችና የዲሞክራሲያዊ ስርዓት ግንባታ ሂደት ውስጥ በንቃት መሳተፍ የሚያስችላቸው አሰራር መዘርጋት አለበት እንላለን።


Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100
Page 9 of 149

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us