You are here:መነሻ ገፅ»arts»news admin - Sendek NewsPaper
news admin

news admin

ፍቃዱ አንዳርጌ መኮንን (http://www.abyssinialaw.com)

 

ሀገሬው የዳኝነትን ሥራ (ፍትሕ መስጠት) ሃሳባዊ በማድረግ ደረጃውን ከፍ ሲያደርገው “ዳኛ እግዜር!” ይላል። ከሳቴ ብርሃን የአማርኛ መዝገበ ቃላትም ዳኛ ማሪያም! ተሟጋች በዳኛ ፊት ቆሞ ሲመለከት ዳኛ እግዚአብሔር! ያሳይህ ዳኛ ማርያም ወይም ሲሟገት ጭብጥ የያዘውን አስመስካሪውን ዳኛ የምስክሮቹን ቃል ለማሳሰብ ተዘከረኝ ዳኛ ማሪያም ይላል በማለት ይገልፀዋል።


እንደ ፕልቶ ያሉ ሃሳባውያን (idealist) ፈላስፎች “ፍትሕ” ሃሳባዊ ተፈጥሮ ያለው፣ ከሰብዓዊ ባህርይ ውጪ የሆነ እና አሁን ባለው ዓለም (physical world) ሳይሆን በጊዜ እና በቦታ ባልተገደበው ሃሳባዊ ዓለም የሚገኝ እንደመሆኑ ስሙ ብቻ የሚታየውን ሃሳብ ቅርፅ ወዳለው ድርጊት በሕግ መልክ ሆነ በሌላ ዘዴ ወደ ዚህኛው ዓለም ሊመልሱት እና ሊፈፅሙት የሚችሉት እውነተኛው ሃሳብ የሚታያቸው ሰዎች ናቸው ይላል። እንግዲህ ሀገሬው “ዳኛ እግዜር” ሲል በፍትሕ ላይ ሃሳባዊ መሆኑ ነው።


“ፍትሕ ከፈጣሪ ነው” ብሎ ለሚያምን ማህበረሰብ ሰው በፈራጅነት ቦታ ቁጭ ብሎ ሲያገኘው በአገረኛ ዘዬ ኧረ! ዳኛ እግዜር! ቢል አይገርምም። ሌላው ሀገሬው በፍትሕ ላይ ሃሳባዊ ለመሆኑ መገለጫ የሚሆነው ለዳኛ ሲሰጠው የነበረው ልዩ ቦታ ነው። የአንድ ማህበረሰብ ወግ እና ሥርዓት የሚቀዳው ካለው አካባቢያዊ የእምነት እና አስተሳሰብ መሠረት አድርጎ ነው። ለማሳያ ያህል ከፍትሐ ነገስቱ አንድ ነገር አንጠልጥለን እንውጣ።


ፍትሐ ነገስቱ አንቀጽ 43 ዳኛ የፍርድን ልዩነት የሚያውቅ፣ አዕምሮው ያማረለት፣ ከድንቁርና የራቀ በአዕምሮውም መራቀቅ የጭንቅና የተሰወረውን ወደ ፍርድ ፍፃሜ መግለፅ የሚደርስ ይሁን፤ ነፃነት ያለው ይሁን፤ ራሱን ለማስተዳደር ሥልጣን ያለው ያልሆነ ሰው ሌሎችን ሊያስተዳድር አይቻለውምና፤ ዳኞች በፍርድ ጊዜ የማያዳሉ ፊት አይተው መማለጃ (ጉቦ) የማይቀበሉ ይሁኑ፤ መማለጃ (ጉቦ) እውነትን እንዳያዩ የብልሆችን ዓይን ያሳውራልና፤ የቀናውንም ፍርድ ይለውጣልና በማለት ይገልፀዋል።


ፍትሐ ነገስቱ ከአፄ ዘርዐያቆብ ንግስና ዘመን ከ1444 ዓ.ም ጀምሮ የኢትዮጵያ ሁለተኛው ሕገ መንግሥት ተረቆ በአዋጅ ሥራ ላይ እስከዋለበት 1948 ዓ.ም ድረስ ለብዙ ዘመናት በሥራ ላይ የዋለ እንደመሆኑ ማህበረሰባዊ ቅቡልነቱ አጠያያቂ አይደለም። ህዝቡ ለዳኛ የሚሰጠው ስብዕናም ከፍትሐ ነገስቱ የተቀዳ እና ከትውልድ ትውልድ በቅብብሎሽ መልኩ የመጣ ነው።


በአብዛኛው የማህበረሰብ ክፍል ለዳኛ ስብዕና ያለው ግልፅ መረዳት (pereception) የሚመነጨው ፍትሕን ወደ ተግባር ሊያወርዱት የሚችሉት የተለየ ሥነ-ምግባር እና ያማረ ረቂቅ የሆነ አእምሮ ያላቸው ስዎች መሆን አለባቸው ከሚለው እሳቤ ነው። ሀገሬው ዳኞች ከመረመሩ ይናገራል ምድሩ፤ ይገኛል ነገሩ በማለት ያዳንቅ የነበር እና ዳኛው የረገጠውን ዲካ (ዱካ) እኔም ረገጥኩት በማለት ሀሴት ያደርግ የነበረው ለዳኝነት ሙያ በነበረው ልዩ ምልከታ እንጅ ዳኛ የተለየ ፍጡር ስለነበር አልነበረም።


ታዲያ ሀገሬው ዳኛ ወጥ ሲረግጥ ሲያይ አብሮ ወጥ አይረግጥም። ዳኛ እግዜር! ብሎ ባሞካሸበት አፉ “ዳኛ ሲገኝ ተናገር፤ ውሃ ሲጠራ ተሻገር” የሚል ስንኝ ቋጥሮ በተግባር የለህም ይልሃል። ህዝብ አይደለም ለመሰሉ ፍጡር ባስ ሲልበት ለአምላኩ አይመለስም። ወደ ሰማይ አንጋጦ ፈጣሪውን “ወይ ፍረድ! ወይ ውረድ!” በማለት ምሬቱን ያሰማል። በደርግ ዘመነ መንግስት መልሶ ማልማት የሚባል የግዳጅ ሰፈራ ነበር።


በሰፈራው ምክንያት ህዝቡ ከስር ጀምሮ እየተቀባበለ ሲገነባው የኖረው ማህበራዊ ሕይወቱ ዓይኑ እያዬ ሲናድ ከጎረቤቱ እና ከልጁ የመሰረተው ማህበራዊ እሴት ሲበጣጠስ ዳቦ ከማጣቱ በላይ ከባድ ህመም ሆነበት። እውነትም ዳቦ ከማጣት በላይ ማንነታችን የተመሰረተበትን ማህበራዊ እሴት መናጋቱ የከፋ ነው። ለፈጣሪው ርሃብ በጎበኘው ድምፁ “ኧረ እንዳላየህ እንዳልሰማህ ዝም አትበል! የፍትሕ ያለህ!” በማለት የዘወትር ልመና ቢያስተጋባም ወዲያውኑ ምላሽ የለም።


አንጋጦ ፍትሕን ጠይቆ እንዳሰበው ምላሽ ያላገኘው ሃገሬው
“አሻቅቤ ባየው ሰማዩ ቀለለኝ፤
አንተንም ሰፈራ ወሰዱህ መሰለኝ።”


በማለት ምፀት በሚሰል ስሩ ግን ምርር ባለ አነጋገር የገለፀበትን ሁኔታ ስናስብ ማህበረሰባችን ያለፈበትን ረቂቅ የመታዘብ እና የመተቸት የስነ ልቦና ደረጃ እንድንመረምር ገፊ ምክንያት ይሆነናል። ዳኛ በዳኝነት ሥራው እና ተክለ ስብዕናው በህዝብ ዓይን ውስጥ የመግባት እድሉ የሰፋ እና መመዘኛውም መሰረት የያዘ ረቂቅ እንደመሆኑ ሁሌም ለትችት ሆነ ለሙገሳ ኢላማ ውስጥ ነው። ሳሩን አይቶ ገደሉ ለተሸፈነበት በሬ አይ የሆድ ነገር ከማለት የዘለለ ሀዘኔታ አያገኝም። በሩን እየከፈተ ሰውን ሌባ የሚል፤ ግመሉን ፈቶ አላህን የሚያማርር “ግመልህንም እሰር፤ አላህንም እመን!” ከማለት ውጭ ሌላ የሥነ-መለኮት ትምህርት የሚያስፈለግው አይደለም።


ዳኝነት ፀጋ እንጅ መድን (immunity) አይደለም። ተቆጥሮ የተሰጠውን ግዴታ ሲሰፍር ያጎደለ በሰፈረው ቁና የትም ይሰፈራል። የማህበረሰብ ውልን (social contract) በውዴታ ግዴታ ተቀብሎ “እሽ አትበሉኝ የሹም ዶሮ ነኝ!” ለሚል ሻጋታ ምሽግ ጊዜው ቦታ ያለው አይመስልም። ከግዴታ ጀርባ ተጠያቂነት ደጀን መቆሙ ለቀልድ አይመችም። ሁሉም ለሚጥለው አሻራ ኃላፊ ነው። ዳኛውም ምስለኔውም እምነት ከታጣበት ወራጅ ነው።

ዳኛ ከችሎት ይነሳልኝ!


ዳኛ የማህበረሰቡ አካል እንደመሆኑ ከዘወትር ኩነቶች አያመልጥም። ትላንት “ዳኛ እግዜር!” በተባለበት ምግባሩ ዛሬ “ዳኛ ከችሎት ይነሳልኝ!” የሚያስብል ያልተገባ አካሄድ ከሄደ ይማርህ ብሎ ኧረ ይድፋህ! ማለት ነውር የለውም። በመስኩ ያጠኑ ሃሳባውያን “Law without remedies is like a broken pencil (pointless)” በማለት የሚገልፁት በግርድፉ ሕግ መፍትሔን ካልወለደ ልክ እንደ ስለት አልባ እርሳስ ዱልዱም ነው ለማለት ሲፈልጉ ነው።


ባለፍነው አሰራር ዳኛ በአድሎ በዘመድ አዝማድ እና በተራ ጥቅመኘነት እንዲሁም ሌሎች መሰል ምክንያቶች ፍርድ ሊያጓድል ይችላል ተብሎ ሲታሰብ ዳኛው ከችሎት የሚነሳበት አኳኋን በሕግ ሽፋን የነበረው ቢሆንም በትግበራ ወጥነት አልነበረውም። የቀደመውና የተሻረው የአማራ ብሔራዊ ክልላዊ መንግሥት (አብክመ) የፍርድ ቤቶችን ለማቋቋም የወጣው አዋጅ ቁጥር 11/1988 አንቀፅ 11 ዳኛ አንድን ጉዳይ እንዳያይ በሕግ የተከለከለ በሚሆንበት ጊዜ እና ጉዳዩን እንዳይመለከት አቤቱታ በሚቀርብበት ጊዜ አፈፃፀሙ በሕግ በተወሰነው መልኩ ይሆናል በማለት አስቀምጦ የነበረ ቢሆንም በክልሉ ደረጃ የተሻሻለው የአብክመ ፍርድ ቤቶች ማቋቋሚያ አዋጅ ቁጥር 223/2007 ሥራ ላይ እስኪውል ዳኛ ከችሎት የሚነሳበት ሥነ ሥርዓት በሕግ የተወሰነ ነገር አልነበረውም።


ይህንን ክፍተት ተከትሎ በፍርድ ቤቶች ዳኛ ከችሎት የሚነሳበት ሁለት ዓይነት አሰራሮች መያዝ ጀምሮ የነበረበት ሁኔታ አለ። አንደኛው አሰራር ዳኛ ከችሎት እንዲነሳ አቤቱታ በሚቀርብበት ጊዜ ጉዳዩን በአስተዳደራዊ ጉዳይ መፍታት ነው። ይህም ማለት አቤቱታው የቀረበለት የፍርድ ቤት ሰብሳቢ ዳኛ የቅሬታውን ምክንያት ተመልክቶ አሳማኝ ካልሆነ ባለጉዳዩን የማግባባት ሥራ መሥራት ወይም ጉዳዩ በሌላ ዳኛ እንዲታይ ማስተላፍን የሚጨምር ሲሆን በተጨማሪም ቅሬታው የቀረበለት ዳኛ ዝርዝር ምክንያቱን ሳያጤን ሆነ ሳይመለከት ቅሬታ መቅረቡን ብቻ መሠረት አድርጎ ከችሎት በመነሳት በሌላ ችሎት የሚታይበት ነው። ብዙውን ጊዜ ቅሬታ የቀረበላቸው ዳኞች ተከራካሪው ቅር እያለው ጉዳዩን ለመመልከት ባለመፈለግ ብቻ ከችሎት ሲነሱ የነበረበት ሁኔታ ነበር።


ሁለተኛው አሰራር የፌደራል ፍርድ ቤቶች ማቋቋሚያ አዋጅ ቁጥር 25/88 ዳኛ ከችሎት የሚነሳበት ሥነ ሥርዓት በተደነገገው መልኩ አቤቱታውን ማስተናገድ ነው። የዚህ አሰራር ምንጭ አንድ ጉዳይ በክልል ሕግ ባልተሸፈነ ጊዜ የፌደራል ሕጎች ተፈፃሚነት ያላቸው በመሆኑና የክልል ፍርድ ቤቶች አደረጃጀትም እንደ ፌደራል ፍርድ ቤቶች ሕገ መንግሥታዊ መሠረት ያለው እስከሆነ ድረስ የፌደራል አዋጁ ተፈፃሚ ሊሆን ይገባዋል ከሚል እሳቤ ነው።


በአዋጅ ቁጥር 25/88 አንቀጽ 27 እስከ 29 ያሉ ድንጋጌዎች አንድ ዳኛ ከችሎት ሊነሳ የሚችልባቸውን ምክንያቶች፣ ከችሎት የሚነሳበትን ሥነ ሥርዓት እና በባለጉዳዮች ያቀረቡት ምክንያቶች ከችሎት የማያስነሱ ሆነው በተገኙ ወቅት አቤቱታውን ባቀረበው ወገን ላይ ስለሚጣለው ኪሳራና ቅጣት የሚናገሩ ናቸው። በዚህ አዋጅ አንድ ዳኛ ከችሎት የሚያስነሱ ምክንያቶች መኖራቸውን አውቆ በገዛ ፍቃዱ ከችሎት ባልተነሳበት ወቅት ይመለከተኛል የሚለው ወገን አቤቱታውን ጉዳዩን ለያዘው ዳኛ ያቀርባል። አቤቱታው የቀረበለት ዳኛ ምክንያቱ ካሳመነው ከችሎት የሚነሳ ሲሆን ምክንያቱ በቂ ሆኖ ካላገኘውና ካልተቀበለው በዚያው ፍርድ ቤት በሚገኝ ሌላ ችሎት የምክንያቱ በቂነት እንዲወሰን ያስተላልፋል።


ጉዳዩ የቀረበለት ችሎትም የምክንያቱን በቂነት በመመርመር ዳኛው ሊቀጥል ወይም ሊነሳ የሚገባ መሆኑን በመወሰን በጉዳዩ ላይ የመጨረሻ ውሳኔ የሚሰጥ ስለመሆኑ አዋጁ ይናገራል። በተመሳሳይ ሁኔታ በክልሉ ፍርድ ቤቶች ተፈፃሚ የነበረው የፌደራል ፍርድ ቤቶች አሰራር ነበረ ቢሆንም በ2007 ዓ.ም በአብክመ ምክር ቤት ፀድቆ በሥራ ላይ የዋለው የተሻሻለው የፍርድ ቤቶች ማቋቋሚያ አዋጅ ቁጥር 223/2007 ግልፅ የሆነ ድንጋጌ ይዞ ወጥቷል።


ተሻሽሎ በቀረበው አዋጅ አንጽ መሠረት የፌደራል ፍርድ ቤቶች ማቋቋሚያ አዋጅ በተቀመጠው መሠረት የዳኝነት ይነሳልኝ ጥያቄው የሚስተናገደው ጉዳዩ ለሚመለከተው ዳኛ ቅሬታውን በማቅረብ ዳኛው ሲያምንበት ከችሎት በመነሳት ምክንያቱ ካላሳመነው በተመሳሳይ ደረጃ ለሚገኘው ሌላ ችሎት በመላክ ማስወሰን ነው። የቀረበው ምክንያት በሌላ ችሎትም ተቀባይነት ካጣ በነበረው ችሎት ጉዳዩ የሚቀጥል ሲሆን የሚሰጠውም ውሳኔ የመጨረሻ ነው። የዳኝነት ይነሳልኝ ምክንያት የቀረበለት ዳኛ ምክንያቱ ካላሳመነው ጉዳዩ የሚመረመረው በተመሳሳይ ባለ ችሎት እንጅ በይግባኝ ሰሚ ደረጃ አይደለም።

ለምን በተመሳሳይ ደረጃ በሚገኝ ችሎት?


በፍርድ ሥራ በስር ፍርድ ቤት እና በይግባኝ ሰሚ ችሎት መካከል ልዩነቱ መሠረት ያደረገው የሥረ ነገር ክብደትን እና የባለሙያዎችን አቅም ነው። በይግባኝ ሰሚ ደረጃ ያሉ ባለሙያዎች በስር ፍርድ ቤት ካሉት የተሻለ አቅም እና ልምድ ይኖራቸዋል ተብሎ ሰለሚታሰብ በስር ፍርድ ቤት ደረጃ የሚሰጡ ውሳኔዎችን ባላቸው የተሻለ አቅም እና ልምድ በሚገባ ሊያርሙት ይገባል በሚል መነሻ የተዘረጋ አሰራር ነው።


ዳኝነት ከችሎት ይነሳልኝ የሚል ጥያቄ ሲቀርብ ምክንያቱ አላሳመነኝም የሚል ዳኛ የሰጠው ውሳኔ በተመሳሳይ ደረጃ በሚገኝ ሌላ ችሎት ከይግባኝ ስርዓት አቀራረብ በተለየ መልኩ ቀርቦ የመጨረሻ ውሳኔ ያገኛል። ጉዳዩ በይግባኝ ሰሚ ደረጃ አለመታየቱ ለምን በተመሳሳይ ደረጃ በሚገኝ ችሎት ይታያል? የሚል ጥያቄ ያስነሳል። ይህንን ጉዳይ ለመመለስ በቅድሚያ የዳኝነት ይነሳልኝ የሚሉ ጥያቄዎች የሚቀርቡበትን መነሻ ሀሳብ መመልከቱ ተገቢ ነው። በሕጉ በዝርዝር የተቀመጡት ምክንያቶች ይዘታቸው ሲታይ ከባለጉዳይ አያያዝ፣ የገለልተኝነት ስሜት፣ ከዳኛ ጋር የነበረ የጥቅም ግጭት ጋር በቀጥተኛነት የተያያዙ ናቸው።


እነዚህ ምክንያቶች በተገልጋዩ አካል በሚሰጠው ፍትሕ ላይ ታማኝነት እንዳይኖረው የሚያደርግ ስሜት በሚፈጠሩበት ወቅት ጥያቄው ይቀርባል። አንድ ችግር በተፈጠረበት አእምሮ መፍትሔው ሊገኝ አይችልም እንዲሉ ልሂቃን የአሻጥረኝነቱን ሆነ የአድሎአዊነቱን ችግር በፈጠረው አካል ችግሩን ከመፍታት ይልቅ በሌላ ገለልተኛ አካል ምክንያቱ ቢመረመር የተሻለ ይሆናል በሚል እሳቤ ነው። ነገሩ ዳኛ ቢያዳላ በዳኛ፤ አህያ ሲያጋድል በመጫኛ እንደማለት ነው።


የችግሮቹን አሳማኝነት ለመገንዘብ በምክኒያታዊ ሰው እይታ መመለከት እንጅ ሌላ የተለየ አቅምን የሚጠይቅ አይደለም። ዳኛ ከችሎት እንዲነሳበት የቀረበው ምክንያት በቅሬታ አቤቱታ አቅራቢው እምነት ላይ እውነት ተፅዕኖ የሚያመጣ መሆኑን በባለጉዳዩ ቦታ ሆኖ በመመልከት ውጤቱን መረዳት የሚቻል ነው። ይህን ለማድረግ በምክንያታዊ ሰው እይታ የሚመመዘን ስለሆነ ጉዳዩን ወደ ይግባኝ ሳይመራ በተመሳሳይ ችሎት እንዲታይ ሕጉ ያስቀመጣል።

እንደ መውጫ!
ከሕጉ በተጨማሪ ህዝብ ዳኝነት ላይ የራሱ የሆነ መተክሎች/መርሆዎችን (principle) አሉት። የሰው አገሩ ምግባሩ የሚለው ብሂል መሠረቱ ምግባር ከምድሩና ከሸንተረሩ በላይ መመኪያ እና መታመኛ በመሆኑ ነው። ይሄ ህዝብ ምግባርን አይቶ የሚጥል እና የሚያነሳ እንደመሆኑ በዳኝነት ሥራ ላይ ያሉትን መተክሎች የሚያነቃንቅበትን ሰው ይጠየፋል። እንደ ተከበሩ ለመኖር ህዝባዊ ግዴታን ከማክበር በዘለለ የአንድን ህዝብ የታሪክ ዳራ በማጥናት ህዝብ በዳኝነት ላይ የጣለውን እሳቤ ማክበር ያስፈልጋል። እንግዲህ ጨው ለራስህ ስትል ጣፍጥ ካለበለዚያ… ይሆናል።


በአዲስ አበባ ከተማ ከፍተኛ ወጪ የሚወጣበት የደረቅ ቆሻሻ ማስወገጃ ማዕከል ሊገነባ መሆኑን ሰሞኑን በተለያዩ የመገናኛ ዘዴዎች ሲዘገብ ሰንብቷል። ሃሳቡ የዘገየ ቢሆንም የሚደገፍ ነው። ነገር ግን ዋናው ከቆሻሻ ጋር ተያይዞ የሚስተዋለው ችግር የማዕከል እጦት ነው ወይ የሚለው ሊጠና ይገባዋል። እኔ እንደሚመስለኝ ከሆነ ዋናው ችግር የቆሻሻ ማስወገጃ ማዕከል እጦት ሳይሆን የግንዛቤ እጥረት ነው። ትውልድ ራሱ ቆሻሻን የሚጠየፍ አመለካከት ሊኖረው ይገባል። በአስተሳሰብ ላይ መሰራት ያለበት ስራ ሳይሰራ ማዕከል መገንባቱ ከብክነት የሚቆጠር ይመስለኛል። ይሄንን ለማለት ያስደፈረኝ ደግሞ ከዚህ ቀደም የነበረው ተሞክሮ ነው። ቀደም ባሉት ዓመታት የከተማዋን ንፅህና ለመጠበቅ ሲባል በየመንገዱ ዳርና ዳር ላይ ደረቅ ቆሻሻ የሚጣልባቸው እና ባለሁለት በር ከብረት የተሰሩ ማጠራቀሚያዎች ተተክለው እንደነበር ሁላችንም እናስታውቃለን። ነገር ግን በእነዚያ ቆሻሻ ማጠራቀሚያዎች ውስጥ ምን ያህል ቆሻሻ ነው የሚጣለው? ሁላችንም እንደታዘብነው ማጠራቀሚያዎቹ ውስጥ ከሚጣለው ቆሻሻ ይልቅ በማጠራቀሚያዎቹ ስር ተከምሮ የሚገኘው ቆሻሻ ይበልጥ ነበር። እነዚህ ማጠራቂሚያዎች እያሉ እነሱን አልፎ ደረቅ ቆሻሻን መንገድ ላይ ወይም የፍሳሽ ማስወገጃ ቱቦ ውስጥ መጣል የሚቀናው ማህበረሰብ ነው ያለው። ማጠራቀሚያዎቹም ምንም ያህል ጊዜ ያገልግሉ ተሰባብረው እና ተገነጣጥለው አልቀዋል።

 

በመኖሪያ ቤት ያለውን ነገርም ብናይ ብዙዎቻችን የራሳችን ቅጥር ጊቢ ጽዳት እንጂ ከበራችን ውጪ ያለው ፅዳት አያሳስበንም። ለዚህም ይመስላል ብዙዎቻችን ጨለማን ተገን አድርገን እና ሰው አየን አላየን ብለን ቆሻሻን ከበራችን ውጪ አውጥተን በአጥራችን ስር የምንጥለው። እዚህ ላይ መገንዘብ የምንችለው ችግሩ የቆሻሻ ማጠራቀሚያ እጦት ሳይሆን ቆሻሻን በተመለከተ ያለን ግንዛቤ የተዛባ መሆኑ ነው። ማዕከል መገንባቱ ችግሩን በተወሰነ ደረጃ ሊቀርፈው ይችል ይሆናል እንጂ ይሄን ያህል ሙሉ ተስፋ የሚጣልበት አይመስለኝም። የሚፈለገውን ውጤት ለማግኘት ፕሮጀክት ጽህፈት ቤቱ ከማእከል ግንባታው ጎን ለጎን ሰፊ የሆነ ግንዛቤን መፍጠር ይጠበቅበታል።

 

                በስልክ ከአራት ኪሎ የተሰጠ አስተያየት

ቁጥሮች

Wednesday, 28 February 2018 12:48

 

                                                    ባለፉት ስድስት ወራት

317 ሺህ 67 ቀን                     የተፈፀመው አጠቃላይ ግብይት፤

 

14 ነጥብ 47 ቢሊዮን ብር          ከግብይቱ የተገኘው አጠቃላይ ገቢ፤

 

133 ሺህ 818 ቶን                  በተጠቀሰው ጊዜ ውስጥ የተከናወነው የቡና ግብይት፤

ከ9 ቢሊዮን ብር በላይ              ከቡና ግብይቱ የተገኘው ገቢ፤

 

          ምንጭ- የኢትዮጵያ ምርት ገበያ ባለስልጣን  

122 ኛው የአድዋ ድል በዓል በተለያዩ ዝግጅቶች እየተከበረ ነው። አዎ! የካቲት 23 ቀን 1888 ዓ.ም በኢትዮጵያዊያን ልቦና ብቻ ሳይሆን በጥቁር ልጆች ታሪክ በደማቅ ቀለም የተጻፈ አኩሪ ድል የተመዘገበበት ዕለት ነው። ጥቁር ኢትዮጵያዊያን እስከአፍንጫው ዘመናዊ ጦር የታጠቀን ሠራዊት በጦር በጎራዴ በመመከት የአገራቸውን ዳር ድንበር ማስከበር ችለዋል።

 

አዎ! አድዋ የአንድነት፣ የአብሮነት፣ የጥንካሬ፣ የአሸናፊነት ተምሳሌት ነው። አይቻልም፣ አይሆንም፣ አይደፈርም የተባለው ተደፍሯልና!


አድዋ ከዘመኑ የቀደመ፤ ለአገር ዳር ድንበር መከበር እምነት፤ ቋንቋ፤ ዘር፤ አስተሳሰብና ጾታ ሳይለያቸው የአገር ፍቅር ከሩቅም ከቅርብም የጠራቸው ኢትዮጵያውያን ወራሪ የጣሊያን ጦርን ድባቅ የመቱበት የደምና የአጥንት ክፍያ ዋጋ ነው።


አድዋ የጥቁር ሕዝቦች አንድነት፤ የአመራር ብቃት፤ ሕብረት፤ ፍቅርና ጀግንነት የታየበትና ሌላው ዓለም ‘እውነትም ጥቁር ማለት!' ብሎ የተገረመበት የድል ቀን ነው። የአድዋ ድል አፍሪካዊያን ወንድሞችና እህቶች ባርነት በቃን ብለው ለነጻነታቸው እንዲነሱ፣ እንዲታገሉ ብርታት ሆኗል።


አድዋን ስናስብ ኢትዮጵያውያን ከጭቆና ቀንበር በአጥንታቸውና በደማቸው መስዋእትነት ነጻ መውጣታቸው ብቻ አይደለም የሚጎላው፤ ከወራሪ ነጮች መዳፍ ውስጥ መውጫ አጥተው የነበሩ ሕዝቦች የትግል ምልክትና የነጻ መውጣት መለከት መሆኑም ጭምር እንጂ።
የአድዋ ድል ከመቼውም በላይ ክብርና ልዕልና የሚገባው የማንነታችን መኩሪያና መታወቂያችን ነው ።
ይህን የአባቶቻችን እና የአያቶቻችን አኩሪ ድል መጠበቅ የዚህ ትውልድ ዕዳ ነው። ትውልዱ ዘር፣ ቀለም፣ ብሔር፣ ቋንቋ ሳይለየው ጠላቱ የሆነውን ድህነትን ለማስወገድ በአንድነት ሊነሳ ይገባል። ይህ ትውልዱ ድህነትን በማስወገድና የበለጸገች፣ ሠላምና ደህንነትዋ የተረጋገጠች ኢትዮጵያን በመገንባት የአባቶቹን አደራ የማስጠበቅ የውዴታ ግዴታ አለበት።¾

 

በይርጋ አበበ

 

በ1888 ዓ.ም ማለትም የአፍሪካ መዲና አዲስ አበባ ከተመሠረተች 11 ዓመት በኋላ የአፍሪካዊያን ድል ተመዘገበ። ይህ ድል በኢጣሊያ ወራሪ ጦር እና ሃገራቸውን አላስደፍርም ታሪክ አላበላሽም፣ ማንነቴንና ባህሌን በባዕድ አላስነካም ብለው በተነሱ ኢትዮጵያዊያን ጀግኖች መካከል ጦርነት ተካሂዶ የተገኘ ድል ነው። በበርሊኑ “ዝግ” ስብሰባ አውሮፓዊያን አፍሪካን ለመቀራመት ሲስማሙ ኢትዮጵያን ለመውረር እጣ የደረሳት ጣሊያን ግን እንደ ጎረቤቶቿ እንግሊዝ፣ ጀርመን፣ ፈረንሳይ፣ ቤልጂየም፣ ፖርቹጋልና ሌሎች አውሮፓዊያን አገራት እድለኛ አልነበረችም። ለዚህ ደግሞ ምክንያቱ በወቅቱ የነበሩ ኢትዮጵያዊያን መሪዎችና አጠቃላይ ህዝቡ በባዕድ ስር ለመተዳደር እጅ የሚሰጡ አልነበረምና ነው። አውሮፓ ድረስ ስንቅ እና ትጥቅ አጓጉዞ የሀበሻን ምድር ለመውረር የተነሳውን የጣሊያንን ጦር በአጼ ምኒልክ እና እቴጌ ጣይቱ የሚመራው የኢትዮጵያ አርበኛ ጋር ‹‹አድዋ›› ድል አደረገው። በድሉ ምክንያት ኢትዮጵያ በኩራት ራሷን ቀና አድርጋ ስትራመድ ጣሊያን ግን ውርደትን ተከናነበች። ይህ ድል ነው የአድዋ ድል።


በዛሬው የመዝናኛ አምዳችን ላይም ይህን ድል ከኪነ ጥበብ፣ ፖለቲካ፣ ስነ ልቦና እና ከማንነት ጋር አያይዘን እንተነትነዋል። ከመንግስት የስራ ኃላፊዎች የተሰጡ መግለጫዎችን፣ ከድምጻዊያን አንደበት የወጡ ስንኞችን፣ ከምሁራን የተሰነዘሩ ሃሳቦችን እና ከሰነዶች የተገኙ ማስረጃዎችን በእማኝነት ተጠቅመን ነው መጣጥፉን ያዘጋጀነው።

 

የሰው ልጅ ማህተም


አርቲስት ሚካኤል ሚሊዮን በድንቅ የፊልም ትወና ብቃቱ በርካታ ኢትዮጵያዊያን የፊልም ተመልካቾች የሚያውቁትና የሚያደንቁት አርቲስት ነው። ይህ ወጣት አርቲስት የአድዋ ድል ለኢትዮጵያ ምንድን ነው? ተብሎ ሲጠየቅ እንዲህ ሲል መለሰ “የአድዋ ድል የሰው ልጆች ድል ነው። ለጥቁር ብቻ ሳይሆን ቢያውቁበት ለነጮችም ድላቸው ነው። የሰውኛ መፈክር ራስን መፈለግ፤ መሆን፣ መግዛት ነው። የአድዋ ድል እነዚህን ነገሮች በደንብ አድርጓል። ነጮች ራሳቸውን እንዲገዙ አድርጓል፤ ከእኛ በላይ ሰው የለም ብለው ያሰቡ ነበር፤ ከእነሱ በላይም ሰው ያለ አይመስላቸውም ነበር። በሌላ በኩል ደግሞ በስልጣኔ መራቅና በድህነት ምክንያት ራሳቸውን ከሰው በታች ነን ብለው ያስቀመጡ ጥቁሮች ነበሩ። አድዋ ከሰው በላይ ሰውም ሆነ ከሰው በታች ሰው የለም፤ የሰውነት ብቸኛ መለኪያም ሰውነት ብቻ እንደሆነ ያሳየ ድል ነው” ብሏል።


“ጥቁር ከማንነቱ ዝቅ እንዳይል ነጭ ደግሞ በትዕቢት ከማንነቱ በላይ እንዳይኮፈስ የሰውነት ማረጋገጫ የተሰጠበት የሰው ልጅ ማህተም” ሲል አድዋን የሚገልጸው አርቲስቱ፤ “በሰው ልጅ እኩልነት የሚያምኑ ብዙ ነጮች የተፈጠሩት ከአድዋ ድል በኋላ ነው። አባቶቻችን ያን ትልቅ ድል ያስመዘገቡትም ከሰው በላይ ሰው የሚባል ፍጥረት እንደሌለ ስለተረዱም ነው” በማለት የድሉን ምንነትና እንዴት ሊገኝ እንደተቻለ ይናገራል።


አዎ አድዋ የአንድ ጀምበር የጦርነት ታሪክ ብቻ አይደለም። አድዋ ሚስጢር ነው፤ አድዋ ማህተም ነው፤ ኢትዮጵያዊያን አገር ወዳድ ሴት እና ወንድ አርበኞች በአጼ ምኒልክና እቴጌ ጣይቱ ፊታውራሪነት እየተመሩ ያስመዘገቡት ድል የሰው ልጅ እኩልነት ዘመቻ የተጠነሰሰበት ድል ነው። ከአድዋ ድል 40 እና 50 ዓመታት በኋላ በልዕለ ሀያሏ አሜሪካ ሳይቀር ጥቁር እንደሰው በማይቆጠርበት ዘመን ኢትዮጵያዊያን ግን ነጭን አሸነፈው እኩልነታቸውን አረጋግጠዋል።


ያ ታላቅ ድል እንዴት ተገኘ? የሚል ጥያቄ ቢነሳ መልሱ ወዲህ ነው። ድምጻዊ ቴዎድሮስ ካሳሁን (ቴዲ አፍሮ) “ጥቁር ሰው” ሲል በሰየመው ዘፈኑ፤


“ወደ አድዋ ሲሄድ ምኒልክ ኑ ካለ
አረ አይቀርም በማሪያም ስለማለ
ታዲያ ልጁስ ሲጠራው ምን አለ?
ወይ ሳልለው ብቀር ያኔ
እኔን አልሆንም ነበር እኔ።
የቀፎ ንብ ሰቆጣ ስሜቱ፤
ከፊት ሆና መራችው ንግስቱ፤
ወይ አለና ስትጠራው ጣይቱ።
ወይ ሳልላት ብቀር ያኔ
እኔን አልሆንም ነበር እኔ”


ሲል ድሉ የተገኘው የህዝብ ቁጣ እና የመሪዎች ቆራጥነት የተዋሃደበት ፍልሚያ ውጤት መሆኑን በዜማው ይነግረናል። ይህ የጥቁር ህዝቦች ድል በጥቁር አርበኞችና ጥቁር መሪዎቹ እየተመራ ዘመን ተሻጋሪ፣ በህዝብ ልብ ላይ ተቀርጾ የሚቀር ማህተም እና የኩራት ምክንያት የሆነ ድል አስመዘገቡ።


ይህን ድል የባህልና ቱሪዝም ሚኒስትሯ ዶክተር ሒሩት ወልደማሪያም ሲገልጹት “የአድዋ ድል የኢትዮጵያ ብሔራዊ ማህተም፣ የጥቁር ህዝቦች እንዲሁም የቅኝ ግዛት ተጠቂ የነበሩ የመላው ዓለም ህዝቦች የነጻነት ተጋድሎ ቀንዲል፣ በእውቀትና በፍትህ ህልውና እና ምልዓት ላይ ያረፈ ታላቅ ድል ነው” ይሉታል። ዶክተር ሒሩት አያይዘውም የአድዋ ድል ሲመዘገብ “የኢትዮጵያ ህዝብ ብሔር፣ ቋንቋ፣ ሀይማኖት እና የቦታ ርቀት ሳይወስናቸው በአንድ ልብ ተነስተው ተዋግተው ያስመዘግቡት ድል ነው” ሲሉ የኢትዮጵያዊያን የሆነው የአድዋ ድል የተገኘበትን መንገድ ገልጸውታል።


“አድዋ የአንድነታችን ምሳሌ” መሆኑን ያስታወሱት ዶክተር ሒሩት ወልደማሪያም፤ “አድዋ ለእኛ ኢትዮጵያዊያን የኩራት ምንጭ ብቻ ሳይሆን በጠንካራ መሰረት ላይ የተገነቡ ማህበራዊ እሴቶቻችን ውጤት ነው። በሌላ አነጋገር አድዋ ታሪካዊ እሴት ብቻ ሳይሆን በረጅም ታሪካዊ ሂደትና ማህራዊ ትስስሮቻችን የተገነቡ እሴቶቻችንም ውጤት ነው። እነዚህ እሴቶቻችን ለነጻነት መሰጠትን (መስዋዕት መሆንን)፣ ራስን አክባሪነትን፣ በቀላሉ የማይናወጥ ስነ ልቦና ባለቤትነትን፣ ከግላዊነት ከፍ ያለ ስብዕና ባለቤትነትን፣ አብሮነትን፣ መንፈሳዊነትን፣ ጀግንነትን የሚያካትቱ ኢትዮጵያዊነት የተገነባበት የመሰረት ድንጋይ ውጤት ነው” በማለት የአድዋን ድል ሁለንተናዊ ይዘት ይገልጹታል።

ሰው ሊኖር ሰው ሞተ


የአድዋ ጦርነት እንዲካሄድ ምክንያት የሆነው ወራሪው የጣሊያን ጦር በወኪሉ አንቶኔኒ አማካይነት ከኢትዮጵያው ንጉሰ ነገስት አጼ ምኒልክ ጋር በውጫሌ “ስማ ንጉስ” የተባለ ቦታ ላይ የተፈራረሙት ውል 17ኛው አንቀጽ ነው። ይህን የተሳሳተ እና የጣሊያንን እኩይ አጀንዳ የያዘውን አንቀጽ ጣሊያንኛ ትርጉም እንዲስተካከል አጼ ምኒልክና እቴጌ ጣይቱ ቢጠይቁም “ጌታዋን የተማመነች በግ ላቷን ከደጅ ታሳድራለች” እንዲሉ የጣሊያኑ ወኪል “የምታመጡትን አያለሁ ሲል አሻፈረኝ” አለ። ይህን ጊዜ ግርማዊት እቴጌ ጣይቱ በቁጣ ነደዱ፣ ተነስተውም “እኔ ሴት ነኝ ጦርነትን አልወድም፣ ሆኖም ይህን ኢትዮጵያን ለጣሊያን ጥገኛ የሚያደርግ ውል ከመቀበል ጦርነትን እመርጣለሁ” ሲሉ በቁጣ ተሞልተው ተናገሩ። አይቀሬው ጦርነትም እንደሚጀመር የመጀመሪያውን ደወል ደወሉ።


በዚህ የተነሳም ግርማዊ ጃንሆይ አጼ ምኒልክ በአገራቸው የወረደውን ክፉ ዘመን (የሶስት ዓመታት ተከታታይ ድርቅ በህዝቡ እና በእንስሳቱ ላይ ከፍተኛ እልቂት አስከትሎ ነበርና) እስኪያልፍ ቢታገሱም ወራሪው ጦር ኢትዮጵያን ወርሮ በእጁ ለማስገባት አልመሽ አልነጋልህ አለው። አጼ ምኒልክ ከመንገሳቸው ጥቂት ዓመታት ቀደም ብሎ ከተቆጣጠረው የባህረ ነጋሽ (በኋላ ኤርትራ) ግዛት አልፎ በኢትዮጵያ ምድር ላይ እግሩን ያሳርፍ ጀመር። ከዚህ በላይ ትዕግስት ፍርሃት ይመስላል ብለው የተነሱት አጼ ምኒልክም ለህዝባቸው ጥሪ አቀረቡ።


“እግዚአብሔር በቸርነቱ እስካሁን ጠላት አጥፍቶ አገር አስፍቶ አኖረኝ። እኔም በእግዚአብሔር ቸርነት ገዛሁ። እንግዲህ ብሞት ሞት የሁሉ ነውና ስለኔ ሞት አላዝንም። ደግሞ እግዚአብሔር አሳፍሮኝ አያውቅም። ወደፊትም ያሳፍረኛል ብዬ አልጠራጠርም” በማለት የሚጀምረው የንጉሱ “አገርህን አድን” ጥሪ፤ “አገር የሚያጠፋ ሀይማኖት የሚለውጥ ጠላት እግዚአብሔር የወሰነልንን ባህር አልፎ መጥቷል። እኔም የአገሩን ከብት ማለቅ፣ የሰውን ድካም አይቼ እስካሁን ዝም ብለው ደግሞ እያለፈ እንደ ፍልፈል መሬት ይቆፍር ጀመር። አሁን ግን በእግዚአብሔር ረዳትነት አሳልፌ አልሰጠውም። ያገሬ ሰው ካሁን ቀደም የበደልኩህ አይመስለኝም። አንተም እስካሁን አላስቀየምኸኝም። ጉልበት ያለህ በጉልበት እርዳኝ። ጉልበትም የሌለህ ለልጅህ፣ ለሚስትህ፣ ለሀይማኖትህ ስትል በሀዘን እርዳኝ። ወስልተህ የቀረህ ግን በኋላ ትጣላኛለህ አልተውህም፤ ማሪያምን ለዚህ አማላጅ የለኝም። ዘመቻዬም በጥቅምት ነውና የሸዋ ሰው እስከ ጥቅምት እኩሌታ ድረስ ወረይሉ ከተህ ላግኝህ” በማለት ለህዝባቸው ጥሪ አቀረቡ።


ይህን የንጉሰ ነገስቱን ጥሪ ድምጻዊት እጅጋየሁ ሽባባው (ጂጂ)፤
“በደግነት፣ በፍቅር፣ በክብር ተጠርቶ፤
በክብር ይሄዳል ሰው ሊኖር ሰው ሞቶ” ስትል ትገልጸዋለች።


ተስረቅራቂ ድምጽ፣ ጉልበት ያለው መልዕክት እና ዘመን ተሻጋሪ የግጥምና የዜማ ስራዎችን አቀናጅታ ለህዝብ የምታቀርበው ጂጂ ስለ አድዋ ድል ስትገለጽ ከድሉ ታላቅነት በላይ የተሰዋውን የአገር ባለውለታ በማስቀደም ትጀምራለች፤


“የተሰጠኝ ህይወት ዛሬ በነጻነት
ሰው ተከፍሎበታል ከደም እና ከአጥንት።
ስንት ወገን ወደቀ በነጻነት ምድር
ትናገር አድዋ ትናገር ትመስክር” ስትል።


ጂጂ በእነዚህ ስንኞች “የህይወት መስዋዕት የሆኑትን አባቶች እና እናቶች ብዛት ከመግለጿም በዘለለ፤ መስዋእት የከፈሉት በገዛ አገራቸው በነጻነት ምድራቸው ላይ ወራሪን ለመዋጋት እንደሆነ” ትናገራለች። ዛሬ በነጻነት እንኖር ዘንድ የተሰጠን ህይወት ያኔ የሰው ደም እና አጥንት ዋጋ ባይከፈልበት ኖሮ እኛ ኢትዮጵያዊያን ምን እንሆን ነበር? የሚል ጥያቄ ሊነሳ ይችላል።


‹ምኒልክ ተወልዶ ባያነሳ ጋሻ


ግብሩ እንቁላል ነበር ይህን ጊዜ አበሻ” የሚለው የባርነት ቀንበር ሰለባዎች መሆናችን ሳይታለም የተፈታ ሃቅ ነው። ለዚህ ነው ጂጂ፤


“ትናገር አድዋ ትናገር አገሬ፤
እንዴት እንደቆምኩኝ ከፊታችሁ ዛሬ” ያለችው ለአሁኗም ሆነ ላለፈችውና ለምትመጣው ኢትዮጵያ ዜጎች ሁሉን አቀፍ ማንነት መጎናጸፍ ሚስጢር ስትናገር። ጂጂ ሃሳቧን ስትቀጥልም፤
“በኩራት፣ በክብር፣ በደስታ፣ በፍቅር፤
በድል እኖራለሁ ይኸው በቀን በቀን፤


ደሞ መከራውን ያን ሁሉ ሰቀቀን” በማለት አድዋ ለኢትዮጵያዊያን ያጎናጸፈውን ዘርፈ ብዙ ጠቀሜታ ትናገራለች።

 

የአድዋ ጀግኖች ውለታ
ቀደም ባሉት ንዑስ ርዕሶች የባህልና ቱሪዝም ሚኒስተሯ፣ አርቲስት ሚካኤል ሚሊዮን፣ ድምጻዊያኑ ጂጂ እና ቴዲ አፍሮ ስለ አድዋ ድል ጠቀሜታዎችና ድሉ የተገኘበትን መንገድ የገለጹትን ሃሳብ ተመልክተናል። አድዋ ላይ የተመዘገበው ድል ለመላው ጥቁር የነጻነት ፋና ወጊ፣ ለኢትዮጵያዊያን የክብርና የማንነት ማህተም መሆኑን ከተመለከትን ይህን ድል ያስመዘገቡትን አባት እና እናት አርበኞች እንዲሁም የድሉን መሪዎች (ንጉሰ ነገስቱ እና እቴጌ) ውለታቸውን እንዴት እያሰብነው ነው? ብሎ መጠየቅ ብልህነት ይመስለኛል።


እኛ ኢትዮጵያዊያን የረዥም ዘመን ታሪክ ያላት አገር ዜጎች እንደመሆናችን በርካታ አውደውጊያዎች ማካሄዳችን አይቀርም። እጅግ በጣም ብዙ በሆኑት አውደውጊያዎች ማሸነፋችን የሚታወቅ ቢሆንም በተወሰኑት ግን ድል መነሳታችን አልቀረም። ያሸነፍነው በጦር አበጋዞቹ እና ጦሩን በመሩት ሰዎች ብርታት ሲሆን ሽንፈቱን የተከናነብነው ደግሞ ከዚህ በተቃራኒ በሆኑ የጦር አመራሮች ድክመት መሆኑ አይካድም። “እረኛውን እመታለሁ በጎቹም ይበተናሉ” እንዲል ቃሉ፤ የጦሩ መሪ (የአገሪቱ መሪ) በጦርነት ግንባሮች ላይ አለመሸሻቸው፣ አለመማረካቸውና አለመሞታቸው በውጊያ ግንባሮች ላይ አኩሪ ድል መመዝገቡ አይቀርም። አድዋ ላይ የተደረገውም ይኸው ነው።
ጳውሎስ ኞኞ “አጼ ምኒልክ” በሚለው መጽሃፉ ላይ የንግስተ ነገስት እቴጌ ጣይቱ ብርሃን ዘ ኢትዮጵያ እና የንጉሰ ነገስት አጼ ምኒልክን የአድዋ ጦርነት ዘመቻ ሲናገር “ከፊት ሆነው ይመሩ ነበር” ሲል ይገልጸዋል። በዚህ ሃሳብ የሚስማማሙት ኢንጂነር አበበ ኃይለመለኮትም “የአድዋ ድል እና የኢትዮጵያ ጀግኖች ውለታ” በሚለው መጽሃፋቸው አጼ ምኒልክ 30 ሺህ እግረኛ እና 12ሺህ ፈረሰኛ፣ እቴጌ ጣይቱ ደግሞ 3ሺህ እግረኛ እና 6ሺህ ፈረሰኛ ጦር እየመሩ ወደ እሳቱ (አውደ ውጊያው) መግባታቸውን ይገልጻሉ።


ታሪኩ በዚህ መልክ ቢቀመጥም ከቅርብ ጊዜያት ወዲህ ግን የአድዋ ድልን ስናስብ እነዚህን ሁለት መሪዎች በተለይም አጼ ምኒልክን ማዕከል ባደረገ መልኩ አይደለም ድሉ እየተዘከረ ያለው። እጅጋየሁ ሽባባው (ጂጂ)ም ይህ አሳስቧት ሳይሆን አይቀርም፤


“አድዋ ዛሬ ናት አድዋ ትናንት፤
መቼ ተነሱና የወዳደቁት።
ምስጋና ለእነሱ ለአድዋ ጀግኖች፤
ለዛሬ ነጻነት ላበቁኝ ወገኖች” ስትል ቁጭቷን የገለጸችው።


ወደድንም ጠላንም ስለ አድዋ ድል ስናነሳ በወቅቱ የነበሩት መሪ ሚናቸው እጅግ የጎላ መሆኑን አምነን መቀበል እና ክብር መስጠት ይኖርብናል። ማይጨው ላይ የተሸነፍነው በአጼ ኃይለሥላሴ ከአውደውጊው መሸሽ ሲሆን መተማ ላይ በድርቡሽ ድል የተነሳነው ደግሞ በአጼ ዮሐንስ መሰዋዕት ምክንያት መሆኑ ግልጽ ነው። አድዋ ላይ ያንን ድል እንድናገኝና ዛሬ በነጻነት እንድንራመድ የአድዋ ድል ሚናው የጎላ መሆኑ ዓሌ አይባልም። ገዢው ፓርቲ ኢህአዴግ “ለጣሊያን ያልተሸነፈ ክንድ ለድህነት እንዴት ይሰንፋል” ሲል የአድዋን ድል በድህነት ቅነሳ ላይ ለሚያደርገው ዘመቻ እንደ መነሻ ሀይል ይጠቀምበታል። ግን ድሉ እንዲገኘ ስለመሩት ንጉስ ተደጋግሞ ሲነገር አይሰማም። እንዲያውም በ2009 ዓ.ም 121ኛው የድል በዓል ሲከበር በመንግስት እና አፍቃሪ መንግስት በሆኑ የግል መገናኛ ብዙሃን “አጼ ምኒልክ” እንዳይነሱ ለጋዜጠኞች መመሪያ እንደተላለፈላቸው ይታወሳል።


ድሉ ካለፈ በኋላ የብሮድካስት ባለስልጣን “ከንግድ ብሮድካስት ተቋማት (ኤፍ ኤም ራዲዮችና ቴሌቪዥኖች)” ጋር አንድ የውይይት መድረክ በሒልተን ሆቴል አዘጋጅቶ ነበር። በዚያ የውይይት መድረክ “የባልስልጣኑ ባለስልጣናት” ስለ አድዋ ድል ሲናገሩ አንድን የግል ሬዲዮ ጣቢያ (ሸገር ኤፍ ኤም)ን በስም እየጠሩ “የአድዋን ድል ለመሪዎች መስጠት ለምን እንዳስፈለጋቸው ዓላማቸው ግልጽ አይደለም፤ ድሉ የኢትዮጵያ ብሔር ብሔረሰቦች በዓል ነው” ሲሉ ወቀሳ አቅርበዋል።


“የኋላው ከሌለ የለም የፊቱ” እንዲሉ አሁን ስልጣን ላይ ያለው መንግስት ጊዜውን ጠብቆ ለባለተራ አስረክቦ የእሱ የስልጣን ዘመን ታሪክ መሆኑ አይቀርም፤ አገሪቱ ግን ትቀጥላለች። ይህ ዓለም አቀፍ እውነታ (ጄኔራል ትሩዝ) ሆኖ ሳለ ዛሬ የተሰራውን ስራ ለነገው ትውልድ ሲነገር በወቅቱ የድርጊቱ የሃሳብ ጠንሳሾች፣ የድሉ መሪዎች እና ውድቀት ካለም የውድቀቱ ምክንያት ሲገለጽ የፓርቲው ወይም የመሪው ስም መነሳቱ አይቀርም። ዶክተር ያዕቆብ ኃይለማሪያም “አሰብ የማናት” በሚለው መጽሃፋቸው “አቶ መለስ እና ኢህአዴግ በታሪክ የሚታወሱት በሰሩት ልማት እና ባስገኙት እድገት ብቻ ሳይሆን አገሪቱን የባህር በር አልባ በማድረጋቸውም ጭምር ነው” እንዳሉት ማለት ነው። ስለ ህዳሴው ግድብ ሲወራ የመሰረት ድንጋይ ያስቀመጡትንና የወቅቱን መሪ የነበሩትን አቶ መለስ ዜናዊን ሳይጠቅሱ ግድቡን መግለጽ አይቻልም። አድዋን ስናስብም አጼ ምኒልክን ዘንግቶ ወይም የእሳቸውን ሚና አሳንሶ ማለፍም አይታሰብም። አጼ ምኒልክን እያነሱ ድሉን መዘከርም “ታሪክ ላይ መለጠፍ” ተደርጎ ሊወሰድ አይገባውም።


እኛ ኢትዮጵያዊያን እንደ አገር አብረን ለመቀጠል ያለፉትን መጥፎ ጠባሳዎችና አኩሪ ድሎቻችንን በአንድነት ስናስኬድ እንጂ ለጠፋው ታሪክ ተወቃሽ አኩሪውን ታሪክ እየሰወሩ መሄዱ የትም አያደርስም። ዶክተር ፍሰሃ አስፋው “ያለፍኩበት” በሚለው መጽሃፋው “ታሪክ በታሪክነቱ ሲቀመጥ ያምራል ደስም ይላል” እንዳሉት የአድዋ ድል ሲነሳ የታሪኩ ባለቤት የነበሩትን የአገሪቱን መሪ እና ተከታዮቻቸውን በስራቸው ልክ እያወደሱ ማለፉ ለብሔራዊ መግባባት እና ለፍቅር በር ይከፍት ይሆናል እንጂ ማንንም ለብቻ ተጠቃሚ ማንንም ደግሞ ተጎጂ ያደርጋል ተብሎ አይታሰብም።


አድዋ የመንፈስ ከፍታ፣ የዓለምን የእኩልነት ፖለቲካ የቀየሰ፣ የአፍሪካዊያን የነጻነት ፋና ወጊ፣ የስነ ልቦና ልዕልና እና የአገር አንድነት የታየበት ታላቅ ድል ሲሆን የታላቁ ድል ባለቤት የታላቋ ኢትዮጵያ ታላቅ ህዝብ ነው፤ ወደ ታላቁ ድል ሰራዊቱን የመሩት ደግሞ ታላቁ ንጉስ አጼ ምኒልክ ናቸው። የዛሬውን የመዝናኛ አምድ መጣጥፋችንም በአጼ ምኒልክ ዘመን ተሻጋሪ መልእክት እንዝጋውና ለሳምንት በሌላ ርዕሰ ጉዳይ ለመገናኘት ቀን ቆርጠን እንለያይ።


“እናንተ አንድ ልብ ከሆናችሁ በምቀኝነት እርስ በእርሳችሁ ካላለቃችሁ በቀር ኢትዮጵያ አገራችንን ለሌላ ለባዕድ አትሰጧትም፤ ክፉም ነገር አገራችንን አያገኛትም” ጳውሎስ ኞኞ አጤ ምኒልክ።

 

ጣፋጭ መርዞች ሰኞ ይመረቃል

Wednesday, 28 February 2018 12:30

 

በይርጋ አበበ

 

አውስትራሊያ በሚኖሩ ኢትዮጵያዊያን የፍቅር ታሪክ እና የህይወት ውጣ ውረድ ላይ የሚያተኩር እንደሆነ የተገለጸው “ጣፋጭ መርዞች” ፊልም ሰኞ በብሔራዊ ቴአትር ይመረቃል።


ፊልሙን ሰርቶ ለማጠናቀቅ ሶስት ዓመት እንደፈጀ የተገለጸለት ይኸው ፊልም፤ ኤልሳቤጥ ወርቁን ጨምሮ በርካታ ወጣት እና የውጭ አገር ተዋንያን ተሳትፈውበታል። የፊልሙ ዳይሬክተር፣ ኤዲተር፣ ደራሲ፣ አዘጋጅ፣ ኤክስኪዩቲቭ ፕሮዲዩሰር፣ እና ዋና ተዋናይ ሞገስ እሸቱ ሲሆን የፊልሙ ርዝመት 1፡35 ደቂቃ ነው።


ጣፋጭ መርዞች የቤተሰብ ድራማ ዘውግ ሲኖረው፤ አርቲስቶች፣ ታዋቂ ግለሰቦች፣ የመገናኛ ብዙሃን ባለሙያዎች እና የመንግስት የስራ ኃላፊዎች በተገኙበት በቀይ ምንጣፍ ስነ ስርዓት እንደሚመረቅ ተገልጿል።

እነሆ ድግስ ዘ-አድዋ!

Wednesday, 28 February 2018 12:28

 

‹‹አንቀጹን ለመረዳት ንባቡን ማስቀደም!›› በሚል ርዕስ 122ኛውን የታላቁን አድዋን ጦርነት ድል ለመዘከርና ለማስታወስ የተዘጋጀ ዝክረ አድዋ የመጻሕፍት ዐውደ-ርዕይ በብሔራዊ ቲያትር ጋለሪ አዳራሽ ይካሄዳል፡፡


ከነገ ሐሙስ የካቲት 22 ቀን ጀምሮ እስከ ረቡዕ የካቲት 28 ቀን 2010ዓ.ም. ለአንድ ሳምንት በሚቆየው ዝክረ-አድዋ የመጻሕፍት ዐውደ-ርዕይ ላይ በርካታ የመጻሕፍት አቅራቢዎችና አሳታሚዎች ከድሮ እስከ ዘንድሮ የታተሙትን መጻሕፍት አሰባስበው በአንድ ሥፍራ ለአንባቢያን ያቀርባሉ፡፡


ከአሥር በላይ የሆኑ የመጻሕፍት አቅራቢዎች እና አሳታሚዎች የሚገኙበትና ከገበያ የጠፉና አንባቢያን ፈልገው ያጧቸውን መጻሕፍት ለማግኘት በሚያስችላቸው ዝግጅት የሚካሄደው ይኸው የመጻሕፍት ዐውደ-ርዕይ በሚቆይባቸው ሰባት ቀናቶች የተለያዩ ዝግጅቶችን አካቶና ጨምሮ እንደሚካሄድ አዘጋጆቹ አሳውቀዋል፡፡


ከ20 እስከ 50 በመቶ ቅናሽ የሚደረግባቸው መጻሕፍትን አንባቢያን በቀላሉና አማርጠው ከሽልማት ጋር እንዲገበዩ የተጋበዙ ሲሆን ከዚህ በተጨማሪ የሚወዷቸውን ደራሲያንን በቅርበትና በአካል በማግኘት የልባቸውን እንዲጨዋወቱ መድረኮች ተዘጋጅተዋል፡፡ ደራሲያኑም ከአንባቢያኖቻቸው ጋር ሥለ ሥራዎቻቸውና ሓሳቦቻቸው የሚወያዩ ሲሆን በመጽሐፎቻቸው ላይም እየፈረሙ የማስታወሻ ማህተማቸውን እና ፎቶግራፎቻቸውን ያኖራሉ ተብሎ ይጠበቃል፡፡

ሰውኛ ፕሮዳክሽን እና ኢንተርቴይንመንት 122ኛውን የአድዋ ድል በዓል በተለያዩ ዝግጅቶች እያከበረ መሆኑን ለሰንደቅ ጋዜጣ ገለጸ።


የፕሮጀክቱ ማናጀር አቶ ዮናታን ጠለለው ለሰንደቅ ጋዜጣ በስልክ እንደገለጸው የአድዋን ድል 7ኛ ዓመት አጼ ምኒልክና እቴጌ ጣይቱ በጣይቱ ሆቴል ማክበራቸውን ለመዘከር አርቲስት ፋንቱ ማንዶዬ እና ወለላ አሰፋ በመሪነት የሚተውኑበት ቴአትር በጣይቱ ሆቴል ነገ ሐሙስ የካቲት 22 ቀን ከአመሻሹ 11፡00 ሰዓት ጀምሮ ለዕይታ ይቀርባል። ቴአትሩ ላይ ከሁለቱ እውቅ አርቲስቶች በተጨማሪ ታዳሚውም የሚተውኑ ሲሆን፤ ታዳሚዎች ግን በዝግጅቱ ዕለት ወደ አዳራሹ የሚገቡት አገርኛ አለባበስ (ካባ፣ ነጭ በነጭ ልብስ ወዘተ…) መልበስ በቅድመ ሁኔታ የተቀመጠ መሆኑን አቶ ዮናታን ተናግሯል።


ሰውኛ ፕሮሞሽን እና ኢንተርቴይንመንት 122ኛውን የአድዋ ድል በዓል በተለያዩ ዝግጅቶች እያከበረ መሆኑን የገለጸው ዮናታን ጠለለው፤ ባሳለፍነው እሁድ ማለዳ ላይ ‹‹ደም ተከፍሎልኛል ደም እለግሳለሁ›› በሚል መሪ ቃል ቀይ መስቀል በመሄድ በጎ ፈቃደኞች ደም የለገሱበትና ከሰዓት በኋላ ደግሞ ከ100 በላይ በጎ ፈቃደኛ ወጣቶች እንጦጦ በመሄድ የአጼ ምኒልክን ቤተ መንግስት የማጽዳት ስራ ያከናወኑበት ተግባር የዝግጅቱ አካል እንደነበሩ ተናግሯል።


ዝግጅቱ አርብም ቀጥሎ ፒያሳ ከሚገኘው የዳግማዊ ምኒልክ ሃውልት ተነስቶ እስከ አድዋ አደባባይ ድረስ በባዶ እግር ጉዞ የሚካሄድ ሲሆን በዚህ ዝግጅት ላይ ለመታደምም አገርኛ አለባበስ በቅድመ ሁኔታ ተቀምጧል። ለዚህ ዝግጅት ሲባል ሰውኛ ፕሮዳክሽን እና ኢንተርቴይንመንት ከ‹‹ነጻ አውጭ ባንድ›› ጋር በመሆን አዲስ የሙዚቃ ስራ ሰርቶ ማጠናቀቁን ተገልጿል።

ኮማንድ ፖስቱ አስጠነቀቀ

Wednesday, 28 February 2018 12:25

የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ኮማንድ ፖስት ሴክሬቴሪያል ጽ/ቤት በሃገራችን በአንዳንድ አካባቢዎች ሰሞኑን የተከሰተውን የፀጥታ መደፍረስ ተከትሎ በትናንትናው ዕለት ጠንከር ያለ መግለጫ አውጥቷል።

የመግለጫው ሙሉ ቃል ከዚህ በታች ቀርቧል።

 

*** *** ***


በሃገራችን የተለያዩ አካባቢዎች የተፈጠረውን የፀጥታ መደፍረስ ችግር ለመቆጣጠር በቅርቡ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ረፐብሊክ በመንግስት የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ እንደተደነገገ ይታወቃል።


የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ከወጣ ወዲህ የፀጥታ ሀይሎቻችን ባደረጉት ፈጣን እንቅስቃሴ እና ሰላሙ ታውኮ በቆየው ህዝባችን የነቃ ተሳትፎ እና ትብብር ከሞላ ጎደል በሁሉም የሃገራችን አካባቢዎች በአጭር ጊዜ ውስጥ የተረጋጋ ሰላማዊ ሁኔታ ለመፍጠር ተችሏል።


ይህ በእንዲህ እንዳለ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ከታወጀ በኋላ በአብዛኛው የሃገራችን አካባቢ ሰላምና መረጋጋት እየተፈጠረ የመጣ ቢሆንም ባለፉት ሁለትና ሶስት ቀናት በኦሮሚያ አካባቢ በተለይ በነቀምትና ደምቢዶሎ ከተሞች ህገወጥ ኃይሎች የህዝቡን ሰላምና መረጋጋት ለማደፍረስ ጥረት ከማድረግ ባሻገር በፀጥታ ሀይሎች ላይ የእጅ ቦምብ በመወርወር አደጋ ለማድረስ እንቅስቃሴ አድርገዋል።


የፀጥታ ሀይሎቻችን ሰላምና መረጋጋት ለማረጋገጥ በሚያደርጉት እንቅስቃሴ በተቻለ መጠን የሰው ህይወት እንዳይጠፋ አስፈላጊውን ጥንቃቄ እንዲያደርጉ በተሰጣቸው መመሪያ መሰረት እየተቸገሩና አልፎ ተርፎም ራሳቸውን ለአደጋ እያጋለጡ ሁኔታውን በቁጥጥር ስር ለማዋል ትእግስት በተሞላበት ሁኔታ አስፈላጊውን ጥረት በማድረግ ላይ ናቸው። ይሁን እንጂ እነዚህ ሀይሎች ከዚህ የጥፋት ድርጊታቸው በአፋጣኝ የማይቆጠቡ ከሆነ በአስቸኳይ ጊዜ አዋጁና በመመሪያው መሰረት በእነዚህ አካላት ላይ አስፈላጊው የተባለውን እርምጃ ሁሉ እንዲወስዱ ሀይሎቻችን ትእዛዝ ተሰጥቷል።


ከዚህ ሌላ በኦሮሚያ ክልል የህዝብ ተወካዮች አባላት የመኖሪያ ቤትና አድራሻ በተለያዩ የማህበራዊ ሚዲያዎች በማሰራጨት ፀረ-ሰላም ሀይሎች በአካል እቤታቸው ድረስ በመሄድና ስልክም በመደወል እያስፈራሩዋቸው መሆኑን የህዝብ ተመራጮቹ ራሳቸውና ቤተሰቦቻቸው ለኮማንድ ፖስቱ ተደጋጋሚ አቤቱታ በማቅረብ ላይ ናቸው። ይህ ፀረ-ዴሞክራሲያዊ አካሄድና ፍላጎትን በሃይል ለመጫን የሚደረግ አፍራሽ እንቅስቃሴ ኮማንድ ፖስቱ በቸልታ እንደማይመለከተው እና በዚህ ተግባር ላይ በተሰማሩ ሀይሎች ላይ አስፈላጊውን ክትትል በማድረግ ህጋዊ እርምጃ የሚወስድ መሆኑን በጥብቅ ያስጠነቅቃል።


በተለያዩ የሃገራችን አካባቢዎች የሚገኘው ህዝባችን የራሱን ህይወትና ንብረት ከፀረ-ሰላም ሀይሎች ጥቃት ለመጠበቅ ከፀጥታ ሀይሎቻችን ጎን ተሰልፎ መስዋእትነት ጭምር እየከፈለ ለኮማንድ ፖስቱና ለፀጥታ ይሎቻችን እየሰጠ ላለው ድጋፍ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ኮማንድ ፖስት ሴክሬቴሪያል ጽ/ቤት የላቀ ምስጋናውን እያቀረበ የሃገራችን ሰላም ሙሉ በሙሉ ለማረጋገጥ መንግስትና የፀጥታ ሀይሎቻችን የሚያደርጉትን ጥረት እንዲሳካ ህዝቡ የጀመረውን ሁለገብ ጥረት አጠናክሮ እንዲቀጥል ጥሪውን ያቀርባል።


የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ኮማንድ ፖስት ሴክሬቴሪያል ጽ/ቤት

የካቲት 20 ቀን 2010¾

ኢትዮጵያና የጦርነቶች ታሪኳ

Wednesday, 28 February 2018 12:22

 

በጥበቡ በለጠ

 

ኢትዮጵያ በታሪክ ውስጥ የምትጠቀሰው በተለያዩ ጊዜያት በውጭም ሆነ በሀገር ውስጥ በሚከሰቱ ጦርነቶች የእርስ በርስ ግጭቶች አማካይነት ነው። ኢትዮጵያ ነፃነቷንና ክብሯን ጠብቃ የጥቁር ዓለም ሕዝብ ሁሉ ምሳሌ ለመሆን የበቃችው በየጊዜው ከሚከሰቱባት ወራሪዎች፣ ቅኝ ገዢዎችና አስገባሪዎች መዳፍ ሥር ላለመግባት ዜጐቿ በየዘመናቱ በከፈሉት መስዋዕትነት አማካይነት ነው።


ከዚሁ ባልተናነሰ እና ምናልባትም በበለጠ ሁኔታ የሀገር ውስጥ የእርስ በርስ ጦርነቶች ደግሞ የትየለሌ ሆነው ኖረዋል። ነፃነቷን ጠብቃ የኖረች ሀገር ብትሆንም፤ መሪዎቿ በየጊዜው በሚቀያየሩባት ወቅት ሠላማዊ የስልጣን ሽግግር ባለመኖሩ ምክንያት የዜጐቿ ሕይወት ክፉኛ እየተቀጠፈ መሪዎች ይቀያየራሉ።


ከኋለኛው ዘመን ተነስተን ዘመናችንን ብንቃኝ ኢትዮጵያ በሰላምና በመረጋጋት የቆየችባቸው ዓመታት ጥቂቶች ሆነው እናገኛቸዋለን።


በአክሱም የነበረው የኢትዮጵያን ሥልጣኔ እየተዳከመ ሄዶ የወደቀው በጦርነት ምክንያት ነው። ታሪኳ እስካሁን በሥርዓት ያልተፃፈላት ዮዲት ጉዲት ተነስታ ብዙ የኢትዮጵያን የሥልጣኔ ማማዎች እንዳፈራረሰች ይነገራል። ዮዲት ማን ናት? ለምን እንዲህ አይነት ጥፋት ውስጥ ገባች? ሰዎች ጥፋት ውስጥ እንዳይገቡ ምን ማድረግ አለብን በሚሉት ርዕሰ ጉዳዮች ቀጣዮቹ መሪዎች ተወያይተው ማስተካከያ ባለማድረጋቸው ግጭቶች እየተተኩ ይመጣሉ።


በ12ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ሥልጣን ወደ ዛጉዌ አስተዳደር ከሄደ በኋላ በአክሱም፣ በቀይ ባህር እና በመካከለኛው ምስራቅ ላይ የነበሩት ስልጣኔዎችና ግንኙነቶች እንደ ቀድሞው አልሆኑም። የዛጉዌ ስርወ መንግሥት የራሱ የሆኑ የሥልጣኔ ልዩ መገለጫዎች ቢኖሩትም ቀደም ብሎ ከታየው የኢትዮጵያ ሥልጣኔ ጋር አብሮ ተሰናስሎ መሄድ አልቻለም። አንዱ ሲከስም ሌላው ብቅ ይላል እንጂ፣ በነበረው ሥልጣኔ ላይ ተዳምሮ የሚዘልቅ የኢትዮጵያ እድገት አልታይ ካለ የረጅም ጊዜ ታሪኩ ነው።


የዛጉዌ ሥርወ መንግስት ለ300 ዓመታት ኢትዮጵያን ሲመራ፣ በሌሎቹ ሰለሞናዊያን የነገስታት ሐረግ ደግሞ ሥርዓቱን ለመጣል ትግል የሚደረግበት ነበር። 300 ዓመታት ሰለሞናዊያን በዛጉዌዎች ተነጠቅን የሚሉትን ሥልጣን ለመመለስ በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ ትግል የሚካሄድበት ወቅት ነበር። በነዚህ ዓመታት ውስጥ ሰላምና መረጋጋት ቢኖር ኖሮ ዛጉዌዎች ያሳዩት ሥልጣኔ ብዙ እጥፍ ሆኖ ያድግ ነበር። በነዚህ ግጭቶች መካከል ኢትዮጵያን ሊያሳድጋት የሚችለው ዕድል የመከነበት ወቅት ነው።


በ13ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ሥልጣን ወደ ሰለሞናዊው ስርወ መንግስት ቢሸጋገርም፤ የውስጥ የርስ በርስ ግጭቶች አሁንም አልቆሙም። ነገስታት በየጊዜው ጦርነት ስለሚያደርጉ ዋና ከተማቸውን አንዱ ከተማ ላይ ተረጋግተው መመስረት አልቻሉም ነበር። የተረጋጋ ኑሮ ስለሌላቸው ከቦታ ቦታ እየሄዱ ድንኳናቸውን እየደኮኑ መኖር ነበር ስራቸው። አንዱ ሌላውን ጥሎ ሲያሸንፍ ሌላ ቦታ መናገሻውን ይመሠርታል። በዚህ ሳቢያ ተረጋግቶ፣ ዋና ከተማ መስርቶ፣ የትምህርት ተቋማትን መገንባት፣ የጥናትና የምርምር ማዕከላትን መመስረት አልታይ ብሎ ነው በኢትዮጵያ ምድር የዘገየው። ታዲያ በአነዚህ ዘመናት ውስጥ አውሮፓውያን የዕድገትን ካብ በየከተሞቻቸው እየገነቡ ቆይተዋል።


16ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ላይ ስንመጣ፣ ኢትዮጵያ እጅግ አስቸጋሪ ውጥንቅጥ ውስጥ የገባችበት ወቅት ነበር። 15 ዓመታት ሙሉ ከምስራቅ ኢትዮጵያ የተነሳ ጦርነት እስከ ሰሜን ኢትዮጵያ ድረስ ብዙ ሀብትና ንብረት እንዲሁም የኢትዮጵያዊያንን ሕይወት እየቀጠፈ ተጉዟል። ኢትዮጵያ እጅግ የፈረሰችበት መጥፎ ታሪኳ ነው። ከውጭውም ቢሆን እንደ ኦቶማን ቱርኮች የቀይ ባህር መተላለፊያ ላይ ተገማሽረው ኢትዮጵያ ላይ ሲያሴሩና ተፅዕኖ ሲፈጥሩ መቆየታቸው በታሪክ ውስጥ ተፅፎ ይገኛል። ይህን የ16ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ጦርነት ሃይማኖታዊ ገፅታ እንዲኖረው የኦቶማን ቱርኮች፣ የፖርቹጋሎችና የስፓንያርዶች እጅ ጐልቶ ታይቶበታል። እነዚህ ሀገራት በኢትዮጵያ የውስጥ ጉዳዮች ውስጥ ገብተው ውጣ ውረዶች የተከሰቱበት ዘመን ነበር።


የኢትዮጵያ መናገሻነት ከሸዋ ተነስቶ ወደ ሰሜን ጐንደር አመራ። የፖርቹጋሎችና የስፓንያርዶች ተፅዕኖ እያየለ ጐንደር ዙሪያ መናገሻ እንደሆነች ቀጠለች። በ17ኛው መቶ ክፍለ ዘመን አጋማሽ ላይ የሃይማኖት ግጭት ተነስቶ ብዙ ሺህ ኢትዮጵያዊያንም አለቁ። በ1624 ዓ.ም አፄ ፋሲል ወደ ሥልጣን ሲመጡ ብዙ የደም ዋጋ የተከፈለበት ዘመን ነበር። ከእርሳቸው በኋላም ለ200 ዓመታት ጐንደር ዋና ከተማ በመሆን ረጅም ጊዜ አስቆጠረች። አንፃራዊ ሠላምም ታየ። እንደገና በ19ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ኢትዮጵያ ወደ ግጭቶች ማዕበል ገባች።


19ኛው መቶ ክፍለ ዘመን አውሮፓ ወደ ኢንደስትሪው ዓለም ሲሸጋገር ኢትዮጵያ ደግሞ ወደ ጦርነት፣ መከፋፈል እና የእርስ በርስ ግጭቶች ገባች። በየቦታው ተከፋፈለች። አንድነቷ እየተመናመነ መጣ። ልዩ ልዩ አፄዎች መጡ። አንዱ ሌላው ላይ የበላይ ለመሆን በሚያደርገው ጦርነት ኢትዮጵያ ደቀቀች።


ይህን የኢትዮጵያ መከፋፈልን አንድ አደርጋለሁ በማለት አፄ ቴዎድሮስ ተነሱ። እርሳቸውም እልህ አስጨራሽ ጦርነት ከልዩ ልዩ ግዛተ-አፄዎች ግር ተዋጉ። በዚህ ረጅም ጦርነት ውስጥ ኢትዮጵያ እጅግ እየተጐዳች ሄደች። አፄ ቴዎድሮስ ጦርነቱን አጠናቀው አንዲት ኢትዮጵያን እገነባለሁ ብለው ባለሙ ጊዜ ደግሞ ከእንግሊዞች ጋር ጦርነት ውስጥ ገቡ። የእንግሊዝ ጦር በጀነራል ናፒር እየተመራ የኢትዮጵያን ድንበር ጥሶ ገባ። ያንን ሁሉ የሀገር ውስጥ ጦርነት አካሂደው የመጡት አፄ ቴዎድሮስ እንደገና ከእንግሊዞች ጋር ውጊያ ተጀመረ። እርሳቸውም ሠራዊታቸውን በተኑ። ራሳቸውም ህይወታቸውን ሰው። ኢትዮጵያ አሁንም ችግር ውስጥ ገባች። መንግስት አልባ፣ ወደ እርስ በርስ ግጭቶች የሚያመራ አደጋ ተጋረጠባት።


ከዚህ ሁሉ ውጣ ውረድ ተገላገለችና አፄ ዮሐንስ ወደ መንበረ ስልጣኑ መጡ። የእርሳቸውም ዘመን ጦርነቱ በተለይም ከደርቡሾች ጋር ተደረገ። አፄ ዮሐንስ ሀገራቸውን ለማዘመንና ለማሳደግ የነበራቸው ህልም በጦርነቱ ምክንያት አልተሳካም። ጦርነቱ አይሎ አፄ ዮሐንስ የራሳቸውን ህይወት አጡባት። ጭራሽ ደርቡሾች አንገታቸውን አስከመቁረጥ ደርሰዋል። መሪዎቿ አንገታቸውን እየሰጡላት በጦርነት ውስጥ የኖረች አገር ናት ኢትዮጵያ።


ከዚህም መስዋዕትነት በኋላ ሥልጣን ወደ አፄ ምኒልክ ቢመጣም ጣሊያኖች በ1888 ዓ.ም ኢትዮጵያን ወረሩ። የአድዋ ጦርነት ተካሂዶ ድል እስከሚገኝ ድረስ እድገት፣ ሥልጣኔ፣ ትምህርት፣ ምርምር የሚባል ነገር አልነበረም። ጦርነቱ ረሀብ አስከትሏል። ከጦርነቱ መልስም ወደ መደበኛ የሀገር አመራር ለመምጣት ብዙ ውጣ ውረዶች ነበሩ።


የአፄ ምኒልክ ዘመን ላይ መላው አፍሪካ በቅኝ ግዛት ስር ወድቆ፣ ኢትዮጵያም በቅኝ ገዢዎች ተከባ ችግር ውስጥ ነበረች። ቅኝ ገዢዎቹ ዙሪያዋን ይዘዋት ነፃ አገር ሆና የምትፈልገው እድገትና ግስጋሴ ሳትደርስ ያም ዘመን አለፈ።
ከአፄ ምኒልክ በኋላም የሥልጣን ሽኩቻው አይሎ የእርስ በርስ ጦርነቶች ተካሄዱ። አሁንም ኢትዮጵያ ተዳከመች።


አፄ ኃይለሥላሴ ወደ ሥልጣን ከመጡ ከ5 ዓመታት በኋላም ፋሽስት ኢጣሊያ ኢትዮጵያን ወረረች። ፋሽስቶች ኢትዮጵያ ውስጥ አምስት አመታት በቆዩበት ወቅት እነዚያ አመታት በሙሉ የታላቅ ጦርነት ወቅቶች ነበሩ።


የአምስቱ ዓመታት ጦርነት ካለቀ በኋላም ሀገርን አረጋግቶ ማሳደግ መምራት በራሱ ብዙ ውጣ ውረድ ያለው ነበር። እንደገናም የእርስ በርስ ጦርነቱ እና አልፎ አልፎም ቢሆን የውጭው ተፅዕኖ እንደገና መምጣት ጀመረ። ከኤርትራ ጋር የነበረው ግጭትም ከዚያ ዘመን አንስቶ ለ30 ዓመታት መጓዝ ጀመረ።


የአፄ ኃይለሥላሴን መንግሥት ለመለወጥ በ1953 ዓ.ም የነጀነራል መንግሥቱ ንዋይ መፈንቅለ መንግሥት ሙከራ መጣ። እሱን ተከትሎ በርካታ ታላላቅ ሰዎች አለቁ።


ችግሩ ቀጠለ። አዲስ የአብዮት ጅምር መቀጣጠል ጀመረ። የመሬት ላራሹ ጥያቄ መጣ። ወጣቱ አብዮት አቀጣጠለ። ተቃውሞዎቹ በየቦታው መለኮስ ጀመሩ። እንቅስቃሴው እያየለ ሲመጣ ወታደሮች የአፄ ኃይለሥላሴን መንግሥት አፍርሰው ጊዜያዊ ወታደራዊ አስተዳደር ደርግን መሠረቱ። ከ60 በላይ የሀገር መሪዎችን ሕይወት በጅምላ አጠፉ። ከዚያም ቀይ ሽብርና ነጭ ሽብር የሚባሉ ቡድኖች ለግድያ ተደራጅተው ኢትዮጵያዊያኖች አለቁ። የዚያድ ባሬ ጦር ኢትዮጵያን ወርሮ ብዙ ሺህ ዜጐች አልቀዋል። በሰሜን ኢትዮጵያ ለ30 ዓመታት ያህል ጦርነቶች ተደርገዋል።


ዘመነ ደርግ ጦርነት የበዛበት ብዙ ምስቅልቅል የመጣበትና መረጋጋት ጠፍቶ ስደት፣ ረሀብ፣ ድርቅ መለያ የሆነበት ታሪክ ነው። ያ ሁሉ ችግር አልፎ በ1983 ዓ.ም አዲስ ሥርዓት መጣ። ተቃዋሚ የሚባሉ ኃይላት በሙሉ ተሰባስበው ሕገ-መንግስት ጽፈው አዲስ ሥርዓት መሠረቱ። የዴሞክራሲያዊ ሥርዓት መገንቢያው ዘመን መምጣቱ ሲነገር ቆይቷል። የዴሞክራሲ መገለጫ የሆኑት የካርድ ምርጫ፣ የሚዲያ ነፃነት፣ የመናገር የመሰብሰብ ሃሳብን በነፃነት የመግለፅ፣ የመደራጀት ሌሎችም መብቶች መፈቀዳቸው ተጽፏል። እንዲህ አይነት የዴሞክራሲ መገለጫዎችን በየጊዜው ተጠናክረው መቀጠል እንደሚገባቸው ብዙዎች ይስማሙባቸዋል። ከሕቅርብ ጊዜ ወዲህ ግን ኢትዮጵያን ወደ ተለመደው የግጨቶች ታሪክ የሚመሩ አዝማሚያዎች ይታያሉ። የግጭት የጦርነት መብዛት ኢትዮጵያን አሳድጐ የምናልማት ሀገርን እንዳናገኝ አድርጐናል። ስለዚህ እነዚህን የታሪክ ሂደቶቻችንን በደንብ በመመርመር ሥርዓቱ ውስጥ የተከሰቱ ችግሮችን ነቅሶ አውጥቶ አፋጣኝ ምላሽ በመስጠት ሀገራችን ኢትዮጵያን ከሁሉም በላይ በመውደድ በሰላም፣ በመዋደድና በመቻቻል እናቆያት።

Page 9 of 211

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us