You are here:መነሻ ገፅ»arts»news admin - Sendek NewsPaper
news admin

news admin

 

Artnews3በወጣቱ ደራሲ ካሳሁን ንጉሴ የተፃፈው “ጥልፍልፍ” የተሰኘው ረጅም ልቦለድ መጽሐፍ ባሳለፍነው ሳምንት ለንባብ በቃ። በውስብስብ ሴራዎች የተሞላ ልብ አንጠልጣይ የታሪክ አካሄድ ላይ ተመስርቶ የተጻፈው “ጥልፍልፍ” የተሰኘው ልቦለድ መጽሐፍ፤ ከጎጃም ተነስቶ አሜሪካ ድረስ የዘለቀ የልጅነት ፍቅርም ይተርካል። መፅሐፉ በአርባ ስድስት ምዕራፎች ተከፋፍሎ በ320 ገፆች የቀረበ ሲሆን፤ ዋጋው 95 ብር መሆኑም ተገልጿል።   

የዓለማችን አስጠሊታ ውሻ

Wednesday, 20 September 2017 14:08

Oneoneከሰሞኑ በተደረገ አንድ ፉክክር የዓለማችን እጅግ አስጠሊታዋ ውሻ ታውቃለች። ለ29ኛ ጊዜ በተደረገው የዓለም የመስጠሎ ውሾች ውድድር ላይ ከ13 አስጠሊታ ውሾች ጋር ለፉክክር የቀረበችው ማርታ የተባለች ውሻ በማሸነፍ ሽልማቷን ወስዳለች ተብሏል። የ3 ዓመት እድሜ ያላት እና 125 ፓውንድ የምትመዝነዋ ማርታ በካሊፎርኒያ በተደረገው ውድድር ላይ የመስጠሎዎች መስጠሎ ውሻ ተብላ ነው የ1ሺህ 500 ዶላር ሽልማቷን ተቀብላ የአሸናፊነት አክሊሏንም የደፋችው። ማርታ እጅግ አስጠሊታ ከመሆኗም በላይ ግዙፍና ለመሸከም አስቸጋሪ የሆነ ክብደት ያላት ውሻ ናት። ለውድድሩ ከቀረቡ ውሾች መካከል አሳዳጊዋ ልትሸከማት ያልቻለች ብቸኛዋ ውሻም ነበረች። በመሆኑም ማርታ ማንም ሳይሸከማት አስፈሪ ፊቷን ይዛ በመድረክ ላይ ስትጐማለል በተመልካቾች ዘንድ እጅግ አስፈሪ ስሜትን ፈጥራ እንደነበር ተገልጿል።

 

ውሾቹ አስጠሊታ ተብለው ለመመረጥ የተቀመጡላቸው መስፈርቶች ያሉ ሲሆን፤ ዋና ዋናዎቹም በተመልካቾች ላይ እጅግ የሚያስጠላ ስሜትን መፍጠር፣ ለመጀመሪያ ጊዜ ሲያዩዋቸው ማስፈራት እና ማስጠላት እንዲሁም በመድረክ ላይ ያልተለመደ ነገርን ማድረግ ይጠቀሳሉ። በመሆኑም ማርታ አነዚህን ነገሮች ሁሉ አሟልታ በመገኘቷ የ2017ቷ የዓለማችን አስጠሊታ ውሻ ተብላ ተመርጣለች። ከማርታ ቀጥላ የ16 ዓመት እድሜ ያላት ከብራስልስ የመጣችዋ ሞኤ የተባች ውሻ አስጠሊታዋ የዓለማችን ውሻ ተብላለች ሲል የዘገበው አሶሼዬትድ ፕሬስ ነው።¾

ከእንስሳት ዓለም

Wednesday, 20 September 2017 14:07

 

-    አንዳንድ የእንሸላሊት ዝርያዎች ራሳቸውን ለመከላከል ከዓይናቸው ደም ያፈሳሉ።

 

-    ዶልፊን በግማሽ አንጐሉ አንቀላፍቶ ከ15 ቀን በላይ ሊቆይ ይችላል። በእነዚህ ቀናት ውስጥ ግን ንቁ ነው።

 

-    የነብር እግር ጠንካራ ከመሆኑ የተነሳ ከሞተ በኋላ እንኳን ሰውነቱን ተሸክሞ የመቆም አቅም አለው።

 

-    የሰጐን ዓይን መጠን ከጭንቅላቱ መጠን በላይ ነው።

 

-    ጊንጥ ለተከታታይ 6 ቀናት ሳይተነፍስ መቆየት ይችላል።

 

-    ኮምዶ ድራገን የሚባሉት የእንስሳ ዝርያዎች ሴቶቹ ለመራባት ወንድ አያስፈልጋቸውም።

 

-    ሴቷ ካንጋሮ ሦስት ብልት ነው ያላት።

 

-    ንብ ጣዕምን የምትቀምሰው በእግሮቿ ነው።

 

-    የዝሆን የእርግዝና ጊዜ ወደ ሁለት ዓመት ገደማ ነው።

 

-    ሰጐን በመራገጥ ብቻ የሰውን ልጅ የመግደል አቅም አላት።

 

-    ኦክቶፐስ የሚባለው ባለስምንት እግር ዓሣ ሦስት ልቦች አሉት።

 

(ምንጭ- ከተለያዩ ድረ-ገጾች)¾

አፍሪካዊያን እንዲህ ይላሉ

Wednesday, 20 September 2017 14:06

-    ቤቱን የሚያቃጥል ሰው አመዱ ይዞለት የሚመጣውን እድል የሚያውቀው እሱ ብቻ ነው (አፍሪካዊያን)

-    የሚሸሽን ሰው በፍፁም አትከተለው (ኬንያውያን)

-    ያለህ መሣሪያ መዶሻ ብቻ ከሆነ ችግሮች ሁሉ ሚስማር መስለው ነው የሚታዩህ (ጋምቢያዊያን)

 

-    ላልተወለደ ልጅ ስም አይወጣለትም (አፍሪካዊያን)

 

-    በስተርጅናህ የምትቀመጥበት ቦታ በወጣትነትህ ትቆምበት የነበረውን ቦታ ይጠቁማል (የዮራባ አባባል)

 

-    ብልህ ጠላት ከደደብ ጓደኛ ይሻላል (ሴኔጋላዊያን)

 

-    ጥርስ ድህነትን አያውቀውም (ማሣያዊያን)

 

-    ውሃ አለቃ በሆነበት ቦታ ምድር ተቀብላ ማክበር አለባት (አፍሪካዊያን)

 

-    ከበሮ እየደለቀ እብድን የሚያስጨፍር ሰው ከእብድ አይሻልም (አፍሪካዊያን)

 

-    በህዝብ ላይ ማዕበል የቀሰቀሰ ዶክተር የራሱን ቤት ከመጥፋት ሊያድን አይችልም (ናይጄሪያዊያ)  

ውርስ

Wednesday, 20 September 2017 14:04

ውርስ

የባለድል ወገን

      ሐውልቱ ስር ቆሞ፤

በግርምት ፈዞ

      በሃሳብ ቆዝሞ።

ድንጋዩን አንብቦ

      ጥበብ እየቀዳ፤

መንገዱን ለይቶ

      ለድል ተሰናዳ።

***

ደ’ሞ ተሸናፊ

      ሐውልቱን እያየ፤

ህመሙ አገረሸ

ውስጡ ተሰቃየ።

ቁስሉ አመረቀዘ

      ስሜቱ ጠጠረ፤

በሐዘን ተቆራምዶ

      ልቡ ቂም ቋጠረ።

ድንጋዩን አናግሮ

      ጥላቻ ሰነቀ፤

ወኔውን አፅንቶ

ለበቀል ታጠቀ።

***

      ታዲያ ምን ይገርማል

            ልጆች ባይስማሙ?

      ላላለቀ ውጊያ

            ሐውልት ‘ሚያቆሙ፤

      አዳራሽ ‘ሚያንፁ

            መንገድ ‘ሚሰይሙ።

      ልዩነት አድማቂ

            አባቶች እያሉ፤

      ለምን ይገርመናል

            ልጆቹ ቢጣሉ?

/ምንጭ- ንፋስ ያነሳው ጥላ (የግጥም መድብል) - በብርሃነሥላሴ ከበደ (ያ’ዲስ ልጅ)/¾

 

በጥበቡ በለጠ

Artመስከረም ወር በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ ትልቅ ክስተት ያለው የወራቶች ሁሉ አስገራሚ ወር ነው። ይህ የሆነበትም ምክንያት መስከረም ሁለት ቀን 1967 ዓ.ም አብዮት በኢትዮጵያ ምድር ላይ ፈነዳ። አብዮቱ ሲፈነዳ ኢትዮጵያ ከሦስት ሺ ዓመታት በላይ ጠብቃ ያኖረችው የንጉሣዊ አስተዳደር ተገረሠሠ። በተለይ ደግሞ የሰለሞናዊው ስርወ መንግሥት ወራሽ የሚባሉት ቀዳሚዊ ኃይለሥላሴ ኢትዮጵያን ለ44 ዓመታት ከመሩ በኋላ ሲወርድ ሲወራረድ የኖረው አስተዳደር ተገረሠሠ። ወታደሮች በመፈንቅለ መንግስት የአዛውንቱን የግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለሥላሴን ሥርዓት ጥለው ጊዜያዊ ወታደራዊ አስተዳደር ደርግ መሠረቱ። “ስዩመ እግዚአብሔር” ወይም በእግዚአብሔር የተሾሙ እየተባሉ የሚነገርላቸው ቀዳማዊ ኃይለሥላሴም ከቤተሰቦቻቸውና ከባለስልጣኖቻቸው ጋር ሆነው ወደ እስር ቤት ተወረወሩ። ደርግ የ82 ዓመት አዛውንት አሰረ እየተባለም በወቅቱ በነበሩ የውጭ አገር መገናኛ ብዙሃን ተዘገበ።

ኢትዮጵያ የማይታመን ነገር እየታየባት እንደሆነ ይወራ ነበር። በሕዝቡ ለረጅም ዓመታት እንደ ንጉስ ብቻ ሳይሆን መለኮታዊ ኃይል አላቸው እየተባለ የሚታመንባቸውን ቀዳማዊ ኃይለሥላሴን የሚጥልና የሚያስር ጉልበት ከቶስ ከየት ተገኘ እየተባለ ግራ የገባቸውም ነበሩ።

ግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ በዘመን ስልጣናቸው የኤሌ ተግባራት ባለቤት ሆነው ስለቆዩ በእጅጉ ይከበሩ እና ይፈሩ ነበር። ከአፄ ምኒልክ ሞት በኋላ ስልጣን ወደ ልጅ እያሱ ከመጣ ጀምሮ ከዚያም ወደ ንግስተ ነገስታት ዘውዲቱ መጥቶ በመጨረሻም ራስ ተፈሪ ወይም ቀዳማዊ ኃይለስላሴ ዘንድ እስከሚደርስ ድረስ የነበረው የቤተ-መንግስት ሽኩቻ እና ትግል አሸንፈው ንጉስ የመባላቸው ጉዞ በራሱ አስደናቂ ነበር።

ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ በ1923 ዓ.ም ኢትዮጵያን ሙሉ በሙሉ  የማስተዳደሩን ሥራ ከተረከቡ በኋላ ሀገሪቱን ወደ ዘመናዊ ጉዞ ለመውሰድ መጣራቸውን ታሪካቸውን የፃፉ ደራሲያን ይገልጻሉ።

አፄ ኃይለሥላሴ በአዲሱ የአመራር ጎዳናቸው ፓርላሜንት በዘመናዊ መልክ ለማቋቋም ብርቱ ጥረት አድርገዋል። የመጀመሪያውን የኢትዮጵያ ሕገ-መንግስት አፅፈው አጸድቀዋል።

በነዚህና በመሣሰሉት ጉዞ ውስጥ እያሉ ፋሽስት ኢጣሊያ ኢትዮጵያን ወረረች። ሀገሪቱ አስከፊ መቀመቅ ውስጥ ገባች። ከሰማይ ላይ የመርዝ ጋዝ በአውሮፕላን ይጣልባት ጀመር። ፋሽስቶች ያለ የሌለ ሃይላቸውን አደራጅተው ጥንታዊቷን የነፃነት አገር ወረሩ። ቀዳማዊ ኃይለሥላሴም ከካቢኔዎቻቸው ጋር መክረው ለዲፕሎማሲ ትግል ከኢትዮጵያ ወጥተው ወደ እንግሊዝ ተጓዙ። ስደተኛ የኢትዮጵያ ንጉስ ሆኑ።

ታዲያ በስደት ዘመናቸው ውስጥ ሆነው የማይታመን አስገራሚ የዲፕሎማሲያዊ ትግል አደረጉ። ከወደ እንግሊዝ ሲልቪያ ፓንክረስት የምትሰኝ የምንግዜም የኢትዮጵያ ወዳጅ አፈሩ። ከሲልቪያ ፓንክረስት እና ከሌሎች ኢትዮጵያዊያን ጋር ሆነው የእንግሊዝንና የመላው አለም ኃያል መንግስታት ለማሳመን ብርቱ ትግል አደረጉ።

ዛሬ የተባበሩት መንግስታት እየተባለ በሚጠራውና በወቅቱ ሊግ ኦፍ ኔሽን በሚባለው ስብሰባ ላይ ተገኝተው አለምን ያስደመመ ንግግር አደረጉ። ንግግራቸውም ወዲያው ተተርጉሞ በአለም ተሰራጨ። ለንግግራቸው ርዕስ የተሰጠው እግዚአብሔርና ታሪክ ፍርዳችሁን ሲያስታውሱት ይኖራሉ የሚል። God and history will remember your jejment በዚሁ ንግግራቸው ያሳሰቡት ፋሽስቶች ኢትዮጵያን ወርረው ህዝቧን በግፍ እየጨረሱት ስለሆነ ዓለም ተባብሮ ኢትዮጵያን ነጻ እንዲያወጣ ነው። ካለበለዚያ ትልቁ አሳ ትንሹን ይዋጠው የምትሉ ከሆነ ነግ በራሳችሁ ሲደርስ ታዩታላችሁ ብለው ቀዳማዊ ኃይለስላሴ በሊግ ኦፍ ኔሽን ስብሰባ ላይ ትንቢት ተናገሩ ተብሎ እስከ ዛሬ ይወሳል። ምክንያቱም አዶልፍ ሂትለር ተነስቶ 6 ሚሊዮን አይሁዳዊያንን ሲፈጅ ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ የተናገሩት ትንቢት ነው ተብሎም በብዙ ሰዎች ዘንድ ይታመናል። በዚህ ምክንያት አለማቀፋዊ ተቀባይነታቸው የአለምን መሪዎች ትኩረሰት ሳበ።

ቀዳማዊ ኃይለስላሴ የእንግሊዝን መንግስት አሳምነው ከጎናቸው አቁመው በውድ አርበኞቻቸው መስዋዕትነት ፋሽስት ኢጣሊያን ከኢትዮጵያ ምድር በድል አባረሩ። ከ5 ዓመታት የውጭ አገር ስደታቸው ተመልሰውም ሚያዚያ 27 ቀን 1933 ዓ.ም ወደ ዙፋናቸው ተመለሱ። ከዚያም በጦርነት የወደመችውን አገራቸውን መልሶ የማቆም ስራ ውስጥ ገቡ።

በተለይ በትምህርቱ ዘርፍ ከፍተኛ ትኩረት በመስጠት የኢትዮጵያ ልጆች በጥራት እንዲማሩ በር ከፈቱ። አያሌዎች በየሀገራቱ እየሄዱ እንዲማሩ አደረጉ። የተማረ የሰው ኃይል ለማፍራት ያደረጉትን ብርቱ ትግል ብዙዎች ጽፈውላቸዋል።

በተለይ ደግሞ የካሪቢያን ምድሯን፣ የጀማይካዊያኑን መዲና ኪንግ እስተገን ከረገጡበት ሰዓት ጀምሮ የጃንሆይ ታሪክ በከፍተኛ ሁኔታ ተቀየረ። በጃማይካዊያን ዘንድ መሲህ ተደርገው ተቆጠሩ። ምድራዊ ሰው ብቻም አይደሉም ብለው አመኑባቸው። በዚህም የራስ ተፈሪያዊያን እምነት በአለም ላይ ተስፋፋ። የሬጌ ሙዚቃ ስልቱ ሁሉ ቀዳማዊ ኃይለሥላሴን ከፍ አድርጎ መጥራት ሆነ።

በአለም ላይ ግዙፍ እንደሆኑ የሚነገርላቸው እንደ ኦክስፎርድ እና ሀርቫርድን የመሣሠሉ 20 ዩኒቨርስቲዎች በልዩ ልዩ ጊዜ ለቀዳማዊ ኃይለሥላሴ የክብር ዶክተሬት ድግሪ ሰጧቸው። ንጉሠ ገናና ሆነው ሆነው ወጡ።

በቻይና በኮሪያ ባደረጉት ጉብኝት በመቶ ሺ የሚቆጠር ሕዝብ እየወጣ ሊያያቸው ጎዳናውን ማጥለቅለቅ ጀመረ። በአሜሪካና በእንግሊዝ ዘንድ ደግሞ ክብራቸው ገዝፎ ወጣ። ግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ በዘመነ አገዛዛቸው ኢትዮጵያ በኪነ-ጥበብ አለም፤ ኢትዮጵያ በስፖርቱ አለም፣ ኢትዮጵያ በሚሊቴሪውና በትምህርቱ አለም ቀደም ሲል ከነበረችበት ሁኔታ በእጅጉ ከፍ ከፍ ብላ የታየችበት እንደሆነ ብዙዎች ጽፈዋል።

ታዲያ ምን ያደርጋል ሁሉም ነገር እንደነበር አይሆንም። በአስተዳደር ዘመን የተፈፀሙ አንዳንድ ስህተቶች ሳይታረሙ ማደግ ጀመሩ። የታላቁ ጀግና የበላይ ዘለቀ በስቅላት መቀጣት፣ እነ ጀነራል መንግሥቱ ንዋይ እና ገርማሜ ንዋይ የሞከሩትን መፈንቅለ መንግሥት ተመርኩዞ አስተዳደራዊ ለውጥ ማምጣት አለመቻል፣ የመሬት ላራሹ ትውልድ እየገነነ መምጣት እና በ1965 ዓ.ም የተከሰተው የሰሜን ኢትዮጵያ የድርቅ አደጋ ተከተለና ወትሮም ሲቀጣጠል የነበረው የለውት ፍላጎት ፍም ተከማቸ እና አብዮት ፈነደ። የነበረው እንዳልነበረ ሆነ። አብዮት ፍንዳታው በመዝሙሮች ተቀጣጠለ። መሬት ላረሹ ታወጀ። መፈክር ማሰማት የወቅቱ ፋሽን ሆኖ ብቅ አለ።

Art2መስከረም ሁለት ቀን 1967 ዓ.ም ሐሙስ ዕለት፣ ንጉሡ ፊት ቀርበው የሚያስረዱ በሻለቃ ደበላ ዲንሣ መሪነት ከመለዮ ለባሹ የተውጣጡ አባላት ተመረጡ። የተመረጠው ቡድንም ለሦስት ሰዓት ሩብ ጉዳይ ሲሆን ወደ ኢዮቤልዩ ቤተ-መንግስት አመራ። ቡድኑ ቤተ-መንግስት ደርሶበ በመኖሪያ ቤታቸው በሚገኘው ሳሎን ንጉሡ ከመኝታ ቤታቸው ተጠርተው እስኪመቱ ድረስ ሲጠባበቅ ቆየ። የንጉሡን ከሥልጣን መውረድ እማኝ እንዲሆኑ ተብለው ቀደም ሲል ተነግሯቸው የነበሩት ልኡል ራስ እምሩ ኃይለሥላሴም በቦታው ተገኙ። ከዚያም ሻለቃ ደበላ ዲንሣ ሰላምታ ሰጥተው ከደርግ የተሰጣቸውን ፅሁፍ ማንበብ ጀመሩ። ጽሁፉም እንዲህ ይላል፡-

        -    ምንም እንኳን በኢትዮጵያ ታሪክ ለረጅም ጊዜ የኖረውን ዘውድ ሕዝቡ በቅን ልቦና የአንድነት ምልክት ነው ብሎ የሚያምንበት ቢሆንም ከ50 ዓመት በላይ ከአልጋ ወራሽነት ጀምረው ሀገሪቱን ሲመሩ ከሕዝብ የተሰጥዎትን ክብር ሥልጣን አለአግባብ በልዩ ልዩ ጊዜ ለራስዎና በአካባቢዋ ለሚገኙት ቤተሰብዎችዎና ለግል አሽከርዎችዎ ጥቅም በማዋል ሀገሪቱን አሁን ካለችበት ችግር ላይ እንድትወድቅ ከማድረግዎም በላይ ዕድሜዎ ከ82 ዓመት በላይ በመሆኑ በአካልዎም ሆነ በአእምሮዎ በመድከምዎም ከእንግዲህ ወዲህ ይህን ከፍተኛ ኃላፊነት ሊሸከሙ አይችሉም” የሚል ፅሁፍ ሻለቃ ደበላ ዲንሣ አነበቡ።

ከዚያም ጃንሆይ እንዲህ አሉ፡-

“ያላችሁትን በጥሞና አዳምጠናችኋል። ለአገር በጎ አስባችሁ ከተነሳችሁ የአገርን ጥቅም ከራስ ጥቅም ማስቀደም አይቻልም። እኛ እስከ ዛሬ አገራችንን እና ህዝባችንን አቅማችን በፈቀደውና በምንችለው ሁሉ አገልግለናል። አሁን ተራው የኛ ነው ካላችሁ ኢትዮጵያን ጠብቁ።” (ሲሉ መለሱ)

 

በመጨረሻም ሻለቃ ደበላ ዲንሳ እንዲህ አሉ፡-

“ለግርማዊነትዎ ደህንነት ሲባል ሌላ ቦታ የተዘጋጀ ስለሆነ ወደ ተዘጋጀልዎት ስፍራ እንድንሄድ እጠይቃለሁ” በማለት የ82 ዓመት አዛውንት ንጉስ በቮልስ ዋገን መኪና ይዘው ከቤተ-መንግስት ወጡ።

እኚህ ታላቅ ንጉስ ከዚያ በኋላ በእስር ማቅቀው በአሰቃቂ ሁነታ ተገለው ተቀብረዋል። ጃንሆይ ማን ገደላቸው? ግድያው ምን ይመስል ነበር? በአልጋ ወራሽነት ኢትዮጵያን ለ14 ዓመታት ያገለገሉት፣ በንጉሠ ነገስታትነት ለ44 ዓመታት ኢትዮጵያን የመሯት ግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ በታሪክ ውስጥ አይረሱም። 

 

የአፄ ኃይለሥላሴ ግድያ

ውድ የሰንደቅ ጋዜጣ አንባቢዎቼ፣ ለዛሬ ይዤላችሁ የቀረብኩት፤ ኢትዮጵያዊ ስንክሳር ኢትዮጵያን ለ14 ዓመታት በአልጋወራሽነት ለ44 ዓመታት በንጉሠ ነገስታትነት መርተው በኋላም መስከረም ሁለት ቀን 1967 ዓ.ም በወታደሮች መፈንቅለ መንግስት ለእስር በኋላም ለአሠቃቂ ሞት ስለተዳረጉት ግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለሥላሴን ማን ገደላቸው በሚለው ርዕሠ ጉዳይ ላይ ጥቂት ቆይታ እንድናደርግ ነው።

-         -    -

      

ኢትዮጵያ እስከ 1967 ዓ.ም ድረስ የምትመራው በንጉሣዊ አስተዳደር ነበር። የኢትዮጵያ ነገስታት የዘርና የደም ተዋረዳቸው የሚቆጠረው ከእስራኤሉ ንጉስ ሰለሞን ዘንድ ነበር። ይህ ሥርዓት ለ3 ሺህ ዓመታት ቀጥሎ ነበር። ነገር ግን መስከረም ሁለት ቀን 1967 ዓ.ም ይህ የታሪክ ሰንሰለት ተቆረጠ። በወቅቱ የመጨረሻው ንጉስ የነበሩት ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ በ82 ዓመታቸው መፈንቅለ መንግስት ተደርጐባቸው ከነ መላው ቤተሰቦቻቸውና ሚኒስትሮቻቸው ብሎም ከባለስልጣኖቻቸው ጋር ወደ እስር ቤት  ታጐሩ።

ለረጅም ዓመታት በአፍሪካ፣ በጥቁር ዓለምና በልዩ ልዩ ታላላቅ መንግስታት ፊት ክብር አግኝተው የነበሩት ንጉስ በሀገራቸው ልጆች አማካይነት ታሰሩ። እስር ቤት ሳሉም እጅግ ለክብራቸው በማይመጥን ሁኔታ ውስጥ ይሰቃዩ እንደነበር ታሪክ ፀሐፊዎቻቸው ያወሳሉ።

ቀጥሎም እኚህ ባለ ብዙ ዝና የነበሩ ንጉስ መገደላቸው መሞታቸው ተነገረ። በወቅቱ ጉዳዩ እጅግ አስደንጋጭ ነበር። የ82 ዓመት አዛውንትን፣ ንጉስን የሚገድለው ማን ነው? ተባለ። ጃንሆይን ማን ገደላቸው? እንዴትስ ሞቱ? ይህ ጥያቄ ላለፉት በርካታ ዓመታት ሲያነጋግር ቆይቷል።

በጃንሆይ የመጨረሻ የሕይወት እስትንፋስ ላይ ተመርኩዘው አያሌ ደራሲያን ልዩ ልዩ ሃሳቦችን የያዙ አመለካከቶችን ሲያንፀባርቁ ቆይተዋል። የልቦለድ ድርሰት የፃፉም ደራሲያን አሉ። አንዳንድ ደራሲያን የደርግ ሰዎች በትራስ አፍነዋቸው ነው የገደሏቸው ብለው ፅፈዋል። ሌሎች ደግሞ ግድያውን ከቀድሞው ፕሬዝደንት አሁን ሐራሬ ዚምቧቡዬ ከሚገኙት ከ/ኮል መንግስቱ ኃይለማርያም እንደፈፀሙት ወይም እንዳስፈፀሙት የፃፉ አሉ። ሌሎች ደግሞ ልቦለዳዊ ቀለም ሰጥተውት ጃንሆይ አልሞቱም ከእስር ቤቱ እንዲወጡ ተደርጓል ብለው የደህንነት መዋቅር ዘርግተው የፃፉ ደራሲያን አሉ። ከዚህ ሌላ ደግሞ በተለይ በንጉስ ኃይለሥላሴ የሚያምኑቱ ጃማይካዊያን ወይም ራስ ተፈሪያዊያን፣ ጃንሆይ አይሞቱም አርገዋል ብለው ያምናሉ። ሞታቸውን አይቀበሉትም።

እነዚህ ሁሉ አስተሳሰቦች ባሉበት ሁኔታ በቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ዘመን ከጐንደር ጠቅላይ ግዛት የፓርላማ አባል የነበሩት የሕግ ባለሙያው አቶ በሪሁን ከበደ በ1993 ዓ.ም 1333 ገፅ ያለው፣ የአፄ ኃይለሥላሴ ታሪክ የተሰኘ ግዙፍ መፅሐፍ አሳተሙ። መፅሐፉ ስለ ንጉሡ ታሪክ ከመጀመሪያው እስከ መጨረሻው ድረስ በብዙ የታሪክ ማስረጃዎች ተሰንዶ የተዘጋጀ ነው። ታዲያ በዚህ መፅሐፍ ውስጥ የጃንሆይ አሟሟት እና አገዳደል እንዴት እንደነበር ደራሲው እማኞችን በመጥቀስ አደራጅተው ፅፈዋል።

አቶ በሪሁን ከበደ በፃፉት የአፄ ኃይለስላሴ ታሪክ የተሰኘው መፅሐፍ ውስጥ ስለ ንጉሡ ግድያ አስመልክቶ የተፃፈው የሚከተለውን ይመስላል።

Art3ጃንሆይ ከመስከረም 2 ቀን 1967 ዓ.ም ጀምሮ ወደ ታላቁ ቤተ-መንግስት እስከተዘዋወሩበት እስከ ጥቅምት 15 ቀን 1967 ዓ.ም ድረስ ልጃቸው ልዕልት ተናኘወርቅ አብረዋቸው እንዲውሉና እንዲያድሩ ስለተፈቀደላቸው አንዲት ፍራሽ እንድትገባ ተፈቀደላቸው። ከወለል ላይ እያነጠፉ ሲተኙ ሰንብተዋል። ወደ ታላቁ ቤተ-መንግስት ተዛውረው እንዲታሰሩ ከተደረገ በኋላ ግን ልዕልቲቱ አብረው ወደዚያ እንዲሄዱ አልተፈቀደላቸውም።

ጃንሆይ ወደታሰሩበት ቤት መጥተው ከታሰሩበት ጊዜ ጀምሮ እስከ ዕለተ ሞታቸው ድረስ ሳይለዩዋቸው ምግባቸውን እያቀረቡ፣ አልጋቸውን እያነጠፉ፣ ልብሳቸውን እያጠቡ፣ ቤቱን እያፀዱ አብረዋቸው እያደሩ ያገለግሏቸው የነበሩ ሁለት አስገራሚ ሰዎች ነበሩ፤ እነርሱም፡- 1ኛ - ወሠኔ አማረ

                        2ኛ - እሸቱ ተክለማርያም የሚባሉ ናቸው። እነዚህ ሰዎች የጃንሆይ የእስር ቤት አገልጋዮች ነበሩ። የክፉ ቀን ተገኖች።

ታዲያ አንድ ቀን ማለትም ጃንሆይ በታሠሩ በ11 ወር ከ20 ቀን ነሐሴ 20 ቀን 1967 ዓ.ም ከምሽቱ 3 ሰዓት ሲሆን፤ 1ኛ - ኮ/ል ዳንኤል አስፋው

                          2ኛ - ኮ/ል እንዳለ ገላ

                          3ኛ - ሻለቃ የጐራው ከበደ የሚባሉ የደርግ ሰዎች መጡ።

የጃንሆይን ጠባቂዎች አልጋችሁን ይዛችሁ ውጡ አሏቸው። ጠባቂዎቹም ወደ ጃንሆይ ዘንድ ቀርበው የተነገራቸውን ትዕዛዝ ለእሳቸው ተናገሩ። ጃንሆይም የሰጧቸው መልስ፤ ቤቱ ጠቧቸው ከሆነ ወደፊት በሰፊው አሠርተን እናስረክባችኋለን ብላችሁ ንገሯቸው ካሉ በኋላ መስኮቱን ከፍተው - ጌታዬ በእውነት ኢትዮጵያን ያላገለገልኩ ከሆነ ፍርድህን ስጥ - ብለው እንባቸውን ወደ ባዕታ ቤተ-ክርስትያን ትይዩ ሆነው አፈሰሱ - በማለት ጠባቂዎቻቸው እማኝነታቸውን ሠጥተዋል።

ቀጥሎም ጠባቂዎቻቸው ከጃንሆይ ክፍል ወጡ። ከዚያም ሦስቱ የደርግ ሰዎች ጃንሆይ ወዳሉበት ክፍል ገቡ። በሩንም ዘጉት። 45 ደቂቃዎች ቆይተው ወጡ። ጠባቂዎቻቸው ወሠኔ አማረ እና እሸቱ ተ/ማርያም ከቤቱ ታዛ ተጠግተው አልጋቸውን ዘርግተው ከውጭ አድረው ነበር። ጃንሆይ ሁልግዜ በጥዋት እየተነሱ ፀሎት ማድረግ ልማዳቸው ስለሆነ እንደተለመደው በጠዋት ተነስተው ፀሎት ያደርጋሉ ብለው ቢጠብቋቸው ሳይነሱ ስለቀሩ ተጠራጥረው ደጃፉን ከፍተው ገቡ። ሲገቡ ጃንሆይ ይለብሱት በነበረው አንሶላ ተሸፍነው አገኟቸው። አንሶላውን ገልጠው ሲያዩዋቸው ሞተው አገኟቸው።

በምን አኳኋን እንደሞቱ ለማወቅ እሬሳቸውን አገላብጠው ለማየት ሲሞክሩ የነበሩትን ጠባቂዎቻቸውን የፀጥታ ሰዎች ገብተው አስወጧቸው። ከደጅ ሆነው ሲጠባበቁ ጧት አንድ ሰዓት ተኩል ሲሆን፤ መንግስቱ ኃይለማርያም እና አጥናፉ አባተ መጥተው የጃንሆይ አስክሬን ወዳለበት ክፍል ገብተው መሞታቸውን አረጋግጠው ሲወጡ፣ “ምነው አሟቸው ሰንብተው ነበር?” ብለው በማሾፍ ወሰኔ አማረ እና እሸቱ ተ/ማርያምን ጠይቀው ከነሱ የሚሰጣቸውን መልስ ሳያዳምጡ በፍጥነት ሄዱ።

የመፅሐፉ ደራሲ አቶ በሪሁን ከበደ ሲቀጥሉ እንዲህ አሉ፡-     

እነ ወሰኔ አማረ የመጨረሻውን ሁኔታ ሳናይ አንሔድም ብለው ከቤቱ ደጃፍ ላይ ተቀምጠው ዋሉ። ከቀኑ 11 ሰዓት ሲሆን እነዚያ ነሐሴ 20 ቀን 1967 ዓ.ም ማታ በሶስት ሰዓት መጥተው የነበሩት ኮ/ል ዳንኤል አስፋው፣ ኮ/ል እንዳለ ገላ፣ ሻለቃ የጎራው ከበደ ጥቂት ወታደሮች አስከትለው መጥተው አስክሬኑ ከነበረበት ቤት አውጥተው ይዘውት ሄዱ። ወሰኔ አማረና እሸቱ ተ/ማርያም የተቀበሩበትን ቦታ አላዩም ብለው ፅፈዋል።

የጃንሆይ አሟሟት በአቶ በሪሁን ከበደ ገለፃ ይህን ይመስላል። የተቀበሩበት እና የአቀባበሩ ትርኢት ደግሞ እጅግ ዘግናኝ ነው።

የደርግ መንግስት ጃንሆይን ጨምሮ 60 ታላላቅ ሚኒስትሮቻቸውን ሲገድል በሬዲዮ እንደ ታላቅ ጀብድ ተነገረ።

ግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ኢትዮጵያን ለ44 ዓመታት በንጉሠ ነገስትነት ሲመሩ ብዙ ውጣ ውረዶችን አሳልፈዋል። የኢጣሊያን ፋሽስቶች ከኢትዮጵያ ምድር በድል ካሸነፉ በኋላ በ1933 ዓ.ም ረጅም ንግግር አድርገዋል።

  

በሳምሶን ደሳለኝ

Politicaበኢትዮጵያ ውስጥ ግጭቶች እየተበራከቱ መጥተዋል። ግጭት በየትኛውም ዓለም ውስጥ የነበረ፤ ወደፊትም ሊከሰት የሚችል የተግባር ውጤት መሆኑ አሻሚ አይደለም። ሆኖም፣ በኢትዮጵያ ውስጥ እየተከሰቱ ያሉ ግጭቶች፣ ለግጭቶቹ መነሻ ተደርገው የሚሰጡት ምክንያቶች በቅርጽም በይዘትም የሚቀየሩበት ሒደት በጣም ለየት ያለ ነው።

ራቅ ያለውን ተወት አድርገን፣ በቅርቡ በጎንደር እና በሶማሌና በኦሮሚያ ድንበር ማካለል የተነሱት ግጭቶች፣ ቅርፃቸውን እና ይዘታቸውን የቀየሩበት ፍጥነት በጣም ገራሚ ነው። የጎንደር ግጭት መነሻ ተደርጎ የተወሰደው ወይም የተነገረው የኮሎኔል በዛብህ የእስር ጥያቄ አያያዝ እንደሆነ በስፋት ይታመናል። በዚህ መነሻ ተቀሰቀሰ የተባለው ግጭት ቅርጹ እና ይዘቱን ቀይሮ በፍጥነት ወደ ፖለቲካዊ እና የድንበር ጥያቄ መሸጋገሩ የሚታወስ ነው።

በኦሮሚያ እና በሶማሌ ክልል አዋሳኝ ቦታዎች በተደረገ የድንበር ማካለል አለመግባባት የተነሳ ነው የተባለው ግጭት፤ ቅርጹ እና ይዘቱን ቀይሮ ለበርካታ ዜጎች ሕይወት መጥፋት ምክንያት ሲሆን  የሽግግሩ ፍጥነት አስገራሚ ነበር። በተለይ ደግሞ የሁለቱን ክልል ሕዝቦች የማቀራረብና በሕዝቦቹ መካካል ሰላም እንዲሰፍን ከፍተኛ ኃላፊነት የተሰጣቸው የክልሎቹ የኮሚኒኬሽን ቢሮዎች ኃላፊዎች ተግባር አብዛኛውን ሰው ያሳዘነ ነበር። ለንፁሃን ዜጎችም ሕልፈት የራሱ የሆነ ተፅዕኖ የነበረው ተግባር መሆኑ፣ አሻሚ አይደለም።

የሁለቱ ኮሚኒኬሽን ሰዎች ተግባር በይፋ ሳይወገዝ ወይም ለፈጸሙት ተግባር ኃላፊነት የወሰደ አካል በሌለበት ሁኔታ፤ የኦሮሚያ ክልል ርዕሰ መስተዳደር አቶ ለማ መገርሳና የኢትዮጵያ ሶማሌ ክልል ርዕሰ መስተዳደር አቶ አብዲ መሐመድ፤ መስከረም 7/2010 በአዲስ አበባ በሰጡት የጋራ ጋዜጣዊ መግለጫ እንደተናገሩት በኦሮሚያና  በኢትዮጵያ ሶማሌ ክልሎች አዋሳኝ አካባቢ የተፈጠረው ግጭት የሁለቱን ክልሎች ህዝብና መንግስት እንደማይወክል የሁለቱ ክልል ርዕሰ መስተዳድሮች አስረግጠው አስታውቀዋል።

አያይዘውም ድርጊቱን ያወገዙት ርዕሰ መስተዳድሮቹ፤ ግጭቱን በአፋጣኝ በማስቆም ፣በግጭቱ የተፈናቀሉ ዜጎችን  መልሶ ለማቋቋምና በግጭቱ የተሳተፉ አካላትን ለህግ ለማቅረብ በጋራ እንደሚሰሩም አስታውቀዋል። እንዲሁም፣ በተፈጠረው ግጭት ሳቢያ ሕይወታቸውን ላጡ ዜጎች የተሰማቸውን ሀዘን በመግለጽ ለቤተሰቦቻቸው መፅናናትንም ተመኝተዋል።

ሁለቱ ርዕሰ መስተዳድሮች የወሰዱት አቋም ተገቢ መሆኑን ማንም የሚገነዘበው ነው። ጥያቄው ያለው፣ የክልሎቹ ኮሚኒኬሽን ቢሮዎች ሲያስተጋቡት የነበረው ክስ ከርዕሰ መስተዳድሮቹ እውቅን ውጪ ተደርጎ እንዴት ሊወሰድ ይችላል? በአንድ ሕገመንግስት ጥላ ሥር ያሉ ክልሎች አንዱ ሌላውን፣ “ኦነግ” እያለ ሲከስ፤ ሌላው “የታላቋ ሱማሌ ራዕይ” አስፈፃሚዎች እያለ ሲከስ ነበር። በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አሸባሪ ተብሎ የተከሰሰ ቡድን አባላት ናችሁ ብሎ መክሰስ ከወዴት የመጣ ፍላጎት ነው? እንዲሁም “የታላቋ ሶማሌ ራዕይ” አስፈፃሚ ብሎ የሲያድ ባሬ መንግስት ቅጥያ አድርጎ መፈረጅስት ከወዴት የመጣ ፍላጎት ነው? በጣም የሚገርመው ነጥብ ደግሞ፣ የሁለቱም ኮሚኒኬሽን ቢሮዎች ውንጀላ ከድንበር ማካለሉ ጋር ተያያዥ አለመሆኑ ነው።

ከላይ የሰፈሩት አስረጅዎች፣ በኢትዮጵያ የሚነሱ ግጭቶች፣ የግጭቶቹን መነሻ ለመልቀቅ በጣም ፈጣን መሆናውቸውን ማሳያ ነው። አሁን አሁን ግጭቶች ሲነሱ በቅርብ የሚቀመቱ ምክንያችን፣ የግጭቶቹ ዋና ማሳያዎች አድርጎ መውሰድ ከባድ እየሆ ነው። በትንሽ ግጭቶች ውስጥ ትልልቅ ግጭቶች ብቅ እሉ ነው። ይህ ከሆነ ደግሞ፣ የግጭቶቹን ሥር ፈልጎ ምላሽ መስጠት እንጂ በግጭቶች መገለጫ ላይ ጊዜ ማጥፋቱ አይመከርም። ወይም ከእሳት ማጥፋት የዘለለ ግብ አይኖረውም።

 

በግጭቶች መካከል ድምፅ አልባው የጥፋት መሣሪያ -

የቀበሌ መታወቂያ

 በኢትዮጵያ ውስጥ በተከሰቱ ተደጋጋሚ ግጭቶች ንጽሃን ዜጎች እየተቀጠፉ መሆናቸው የአደባባይ እውነት ነው። በተለይ በሚከሰቱ ግጭቶች ዙሪያ ምንም አይነት አስተዋጽዖም ሆነ መረዳት የሌላቸው ዜጎች በመንጋ እንቅስቃሴዎች እየተቀጠፉ ይገኛሉ። ባሳለፍነው ሳምንት በተፈጠረው ግጭት ምንም አይነት እንቅስቃሴ ይሁን ተሳትፎ ያልነበራቸው ከ50ሺ በላይ የኦሮሚያና የሶማሌ ተወላጆች ከቀያቸው እንዲፈናቀሉ ተደርጓል። ከጎንደር በርካታ የትግራይ ተወላጆች ተፈናቅለዋል። ከጉራፈርዳ በርካታ የአማራ ተወላጆች ተፈናቅለዋል። ነገም ማን እንደሚፈናቀል ማን ያውቃል?

በኢትዮጵያ ውስጥ በሚከሰቱ ግጭቶች የሚፈናቀለው ሕዝብ ቁጥር በርካታ ነው። እንዲሁም እየተቀጠፉ ያሉ ንጹሃን ዜጎች ቁጥር በርካታ ነው። በተለይ ተቃውሞ በሚደረግባቸው አካባቢዎች የሚኖሩ ሰዎች ቀደም ብለው በወሰዱት የቀበሌ መታወቂያ ብሔራቸውን የሚገልጽ በመሆኑ በቀላሉ ለጥቃት እየተጋለጡ መሆናቸው ለዝግጅት ክፍላችን በግንባር ቀርበው ያስረዱን ሰዎች ቁጥር ቀላል አይደለም። ለምሳሌ ባሳለፍነው ሳምንት ከፍተኛ ቁጥር ያለው ሕዝብ ከቀየው የተፈናቀለው ቀበሌ በሰጠው መታወቂያ ላይ በሰፈረው የብሔር ማንነቱ መነሻ በማድረግ መሆኑ ምንጮቻችን ነግረውናል። “የአካባቢውን ሕዝብ ለመለየት በጣም አስቸጋሪ ነው። ኦሮሞው ከሶማሌ ጋር የተጋባ በመሆኑ ለመለየት የሚያስቸግር ነው። በእምነትም አብዛኛው ተመሳሳይ እምነት ውስጥ ነው ያለነው። ልዩነቱ ያለው በቀበሌ መታወቂያ ላይ በሰፈረው የብሔር ማንነት ላይ ብቻ ነው፤ ችግሩን ግን አሁን ቀመስነው” ብለዋል።

እማኝ ሆነው ከነገሩ መካከል “ከትራንስፖርት መኪና ውረዱ እያሉ በመታወቂያችን ላይ በሰፈረው ብሔር ማንነት ይሰበስቡናል። ከጉዳዩ ቅርበት ይኑረን አይኑረን የሚጠይቀን የለም። ብቻ ይመቱናል፣ ደስ ካላቸው ይገሉናል። በጣም አስቸጋሪ የሆነ ጉዞ ነው እያደረግን ያለነው። መታወቂያ ላይ በተፃፈ ማንነት መነሻ ብቻ ተጠያቂ የምንሆንበት ጊዜ ላይ ደርሰናል። በጣም ያሳዝናል። መታወቂያው ላይ ባይሰፍር ማን እንደሆን እንኳን ግንዛቤ በሌላቸው ሰዎች እየተገደልን፣ እየተደበደብን እስከመቼ ነው የምንዘልቀው?” ሲሉ ጠይቀዋል።

በዚህ ጉዳይ ያነጋገርናቸው የደህንነት ባለሙያ እንደገለጹልን፣ “ለዚህ አይነት አደጋ በቅርብ በሩዋንዳ የተደረገውን ማስታወስ በቂ ነው። ያሁሉ ሰው ያለቀው በመታወቂያው ላይ በሰፈረው ማንነቱ ብቻ ነው። ነገ በኢትዮጵያ ተመሳሳይ ጥፋት እንደማይደገም ማንም ማረጋገጫ ማቅረብ አይችልም። የብሔር ማንነት መመዝገብ የሚያስፈልገው ከሕዝብ ቆጠራ አንፃር ወይም ከዲሞግራፊ አንፃር ነው። ወይም ለበጀት አያይዝ እንዲመች ፖለቲካዊ መብቶችን በቁጥሩ መሰረት ለመመለስ ነው። ይህንን ለማድረግ ደግሞ መታወቂያ በሚዘጋጀው ዳታ ቤዝ ላይ ተገቢውን መረጃ አስቀምጦ መስጠት ይቻላል። ብሔር የሚለውን በዳታ ቤዝ መዝግቦ ሌላ መገለጫዎቹን ሞልቶ መስጠት ይቻላል። በጣም ቀላል ሥራ ነው። ከዚህ ውጪ የፖለቲካ አመራሩ ሲያጠፋ ወይም በማንኛውም ዋጋ ሥልጣን የሚፈልገው ኃይል አመጽ ባስነሳ ቁጥር ንፁሃን ዜጎች በመታወቂያ መነሻ መገደል መሰደድ የለባቸው” ሲሉ መክረዋል።

 

 

አቶ አብዲ መሀሙድ ኡመር የሶማሌ ክልላዊ መንግስት ርዕሰ መስተዳደር

ቀብር ስነስርዓት ላይ ያስተላለፉት መልእክት

የተከበራችሁ በሀገር ውስጥም በውጭም የምትገኙ የኢትዮ. ሶማሌ ክልል ተወላጆች በሙሉ መስከረም 2 ቀን 2010 አ.ም በአወዳይ ከተማ ምንም ባላጠፉ እና የሶማሌ ተወላጅ በመሆናቸው ብቻ በሀገራችን በየትኛውም ቦታ ታይቶና ተሰምቶ በማይታወቅ መልኩ በአሰቃቂ ሁኔታ በስለት ተጨፍጭፈው የተገደሉ ህዝባችን የደረሰባቸው የህይወት መጥፋት በክልሉ መንግስትና በራሴ ስም የተሰማኝን ሀዘን ለመግለጽ እወዳለሁ::

በግጭቱ ግዜ እስከ 300 የሚደርሱ የክልሉ ተወላጆች በአንዳንድ ሰላም ወዳድና ሰብአዊነት በሚሰማቸው የኦሮሞ ተወላጆች የሶማሌን ተወላጆች በመደበቅና ለሀገር መከላከያ ሰራዊት በሰላም ያስረከቡ በመሆኑ የ300 ዜጎች ህይወት የታደጉ ሲሆን በተቃራኒው የክልሉ ና የአከባቢው ጸጥታ ሀይልና አመራሮች ዝምታና ተሳታፊነት የሌሎቹ በአሰቃቂ ሁኔታ ህይወታቸው ሊያልፍ ችሏል::

በአጠቃላይ ይህንን ነገር ለማርገብና የመንግስት አቅቋማችንን ለማንጸባረቅ የሚከተሉትን መርህ አስተላልፈናል:-

መላው የክልላችን ህዝብ ሊያውቀው የሚገባ ዋንኛው ነገር ይህንን ጥቃት የፈጸሙትና በማህበራዊ ድረ ገጽ የሚያስተጋቡት ማንኛውም አካል አሁን ያለውን ስርአት የሚቃወሙና ህዝባችንን የሚጠሉ አካላት መሆናቸውን፤

 

  • አብረውን የሚኖሩ ምንም በማያውቁ ኦሮሞ ተወላጆች ላይ ምንም አይነት ጥቃት እንዳይፈጸምባቸው::
  • የሞቱት ሞተዋል ፈጣሪ ነፍስ ይማር አሁን ማተኮር ያለብን ሰላማችንና ልማታችን ላይ ነው:: ለሞቱት ዜጎች አብረውን የሚኖሩትን ኦሮሞ ተወላጆች ላይ የበቀል እርምጃ መውሰድ ክብርም አይደለም፣ ጀግንነትም፣ አይደለም ትርፍም የለውም:: ስለዚህ ማንኛውም የሶማሌ ተወላጅ ምንም አይነት የጥፋት እርምጃ በኦሮሞ ተወላጆች ላይ እንዳይወሰድ::
  • ትልቅነት ማለት ችሎ ማለፍና ከበቀል በጸዳ አመለካከት ህዝባዊነትን በማጎልበት በመቻቻል መንፈስ ሰላማችንን በማስቀጠል ልማታችንን ማፋጠን ነው::
  • ሰላም የህልውናችንና የልማታችን ቁልፍ መሆኑን መረዳት፤
  • በማንኛውም መልኩ በኦሮሞና በሶማሌ ህዝብ መካከል የሚፈጠር የብሄር ግጭት በምንም መልኩ እንዳይከሰትና መቼም እንዳይፈጠር ማድረግ፣
  • ከሰብአዊ መብት ተሟጋች የተውጣጡ አካላት ጥቃቱን በአካል አሳይተናል በአይናቸውም ተመልክተዋል፣ ይህም ማስረጃ ሆኖልናል::
  • እንደ መንግስትም እንደ ህዝብም የፌደራል መንግስታችን  ይህንን ጥፋት ያደረሱ አካላት ለህግ እንድታቀርቡልን እንጠይቃለን::
  • በግጭቱ ጉዳት የደረሰባቸውን የምንረዳበትና መልሰው የሚቋቋሙበት ሁኔታ እንፈጥራለን ወደተግባርም በፍጥነት እንገባለን::
  • ይህንን የሚያከናውንና ፈንድ የሚያሰባስብ በሀገር ውስጥም ከሀገር ውጭም ኮሚቴ ይቋቋማል፣
  • ከፌደራል መንግስት ጋርም ከኦሮሚያ ክልል መንግስት ጋርም ግጭቱ በዘላቂነት የሚፈታበትን መንገድ በጋራ  እንሰራለን::
  •  በመጨረሻም በአሰቃቂ ሁኔታ ህይወታቸውን ላጡ ወገኖቻችን ነፍስ ይማር እያልኩኝ ለቤተሰቦቻቸውም መጽናናትን እመኛለሁ::

በኢፌዴሪ የመንግስት ኮሙዩኒኬሽን ጉዳዮች ጽ/ቤት

ግጭቱን አስመልክቶ የተሰጠ መግለጫ

አገራችን ኢትዮጵያ እየገነባችው ያለው ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ስርዓት ገና ጨቅላ ዕድሜ ያስቆጠረ ቢሆንም ከተመሰረተበት ጊዜ አንስቶ ባለፈባቸው ጥቂት ዓመታት ውስጥ በርካታ አንጸባራቂ ድሎችን ማስመዝገብ የቻለ ነው። ከአሁኑ ለሌሎች ሃገራት ልምዶችን እያካፈለ የሚገኝም ስርዓት ሆኗል።

አገራችን ሰላም በራቀው የምስራቅ አፍሪካ አካባቢ እየኖረች፣ የራሷን ሰላም አስተማማኝ ከማድረግ አልፋ ለአካባቢውና ለሌሎች የአፍሪካ አገራት የሰላም ዘብ ለመሆን የበቃችውም የኢትዮጵያ ብሄሮች፣ ብሄረሰቦችና ህዝቦች ወደውና ፈቅደው በመሰረቱት ፌዴራላዊ ስርዓት አማካኝነት ውስጣዊ ሰላሟን በአስተማማኝ መልኩ ለማረጋገጥ በመቻላቸው ነው። ኢትዮጵያውያን እነዚህና ሌሎች በርካታ አንፀባራዊ ድሎችን ማስመዝገብ የቻሉት ግን መንገዳቸው ሁሉ አልጋ በአልጋ ስለሆነላቸው አልነበረም። በየወቅቱ የሚያጋጥሟቸውን ፈተናዎች ሁሉ በፌዴራል ሥርዓታቸው ማዕቀፍ ውስጥ ሆነው በፅናት እየፈቱ በማለፋቸው እንጅ! 

በቅርቡ ካጋጠሙን ፈተናዎች መካከል አንዱ በአንዳንድ አካባቢዎች ከወሰን ጋር ተያይዞ ይነሱ የነበሩ ችግሮች ይጠቀሳሉ። እነዚህን ችግሮች ለመፍታት የፌዴራሉና የሚመለከታቸው የክልል አመራሮች እና ወንድማማች ህዝቦች በጋራ ሲሰሩ ቆይተዋል። በኦሮሚያና በኢትዮጵያ ሶማሊ፣  በኦሮሚያና በደቡብ ብሄር፣ ብሄረሰቦችና ህዝቦች፣ በኦሮሚያና በቤንሻንጉል እንዲሁም በትግራይና በአማራ ክልሎች መካከል ከወሰን ጋር ተያይዞ ተፈጥረው የነበሩትን ችግሮች በመፍታት ረገድ አበረታች ስራዎች ተሰርተዋል።

በኦሮሚያና በኢትዮጵያ ሶማሊ ክልሎች መካከል ከወሰን ጋር ተያይዞ የተፈጠረውን ችግር ለመፍታት በተካሄደው እንቅስቃሴ አበረታች ሥራዎች ቢከናወኑም አሁንም ቀሪ ስራዎች መኖራቸው ይታወቃል። በዚህ መሃል ግን ለዘመናት አብረው የኖሩትን የኦሮሚያና የኢትዮጵያ ሶማሊ ወንድማማች ህዝቦችን ፈጽሞ ሊወክል የማይችል ግጭት ሰሞኑን በአንዳንድ አካባቢዎች ተከስቶ ለወገኖቻችን ሞትና መፈናቀል ምክንያት ሆኗል። በዚህ አጋጣሚ በዚህ ግጭት ሳቢያ ህይወታቸውን ላጡና ጉዳት ለደረሰባቸው ወገኖቻችን ሁሉ የኢፌዴሪ መንግስት የተሰማውን ጥልቅ ሀዘን እየገለጸ፣ ለቤተሰቦቻቸውም መጽናናትን ይመኛል።

ችግሩ ወደከፋ አደጋ እንዳይሸጋገር ለመቆጣጠር ሲባል የአገር መከላከያ እና የፌዴራል ፖሊስ ሰራዊቶቻችን ግጭቱ ወደ ተከሰተባቸው አካባቢዎች በመንቀሳቀስ ከክልሎቹ የፀጥታ ኃይሎች ጋር በትብብር በመሥራት ሁኔታውን በመቆጣጠር እና በማረጋጋት ላይ ይገኛሉ። ግጭቱን በማነሳሳትና በማባባስ የተሳተፉ ወገኖችን በህግ ተጠያቂ ለማድረግ በሚከናወነው የቁጥጥር ስራም በዜጎች ላይ የሰብዓዊ መብት ጥሰት እንዳይፈጸም አስቀድሞ ለመከላከል ሲባል የሰብዓዊ መብት ኮሚሽን ተወካዮች በሥፍራው ተገኝተው ሁኔታውን በቅርበት እየተከታተሉ ናቸው። በግጭቱ ሳቢያ ከመኖሪያ ቀያቸው የተፈናቀሉ ወገኖቻችንን በጊዜያዊ ማረፊያ ቦታዎች በማቆየት አስፈላጊውን ድጋፍ እንዲያገኙ በመደረግ ላይ ሲሆን በቀጣይም ወደቀድሞ መኖሪያ አካባቢዎቻቸው ተመልሰው የተረጋጋ ሕይወታቸውን እንዲቀጥሉ የሚደረግ ይሆናል።

ችግሩን ከማረጋጋት ባለፈ በዘላቂነት ይፈታ ዘንድ መንግስት ከክልሎቹ አመራሮች፣ የአገር ሽማግሌዎች፣ የሃይማኖት አባቶችና ህዝቦች ጋር በጋራ በመሆን ከአሁን በፊት የጀመራቸውን ስራዎች አጠናክሮ የሚቀጥል ይሆናል። በዚህ አጋጣሚ የሁለቱ ክልሎች ወንድማማች ሕዝቦች፣ የአገር ሽማግሌዎችና የሃይማኖት አባቶች በጊዜያዊ ግጭት ሳይረበሹ ችግሩን በሰላማዊ እና ዴሞክራሲያዊ አግባብ ለዘለቄታው ለመፍታት ሲያካሂዱት የነበረውን ጥረት አጠናክረው በመቀጠል ለችግሩ ዘላቂ ዕልባት በመስጠት ላይ አተኩረው እንዲሰሩ መንግስት ጥሪውን ያቀርብላቸዋል። የአገራችንን ሰላም፣ ልማትና ብልጽግና የማይወዱ አንዳንድ ኃይሎች ጊዜያዊ ግጭቶችን በመቆስቆስና በማፋፋም አገራችንን ወደ ጥፋትና ውድመት ለመክተት እያደረጉት ያለው ማንኛውም እንቅስቃሴ ከሕዝቦቻችን ዕይታ የተሰወረ ባለመሆኑ የአገራችንን ሰላም በመጠበቅ ረገድ ስትጫወቱት የነበረውን የመሪነት ሚና አጠናክራችሁ እንድትቀጥሉም መንግሥት ጥሪውን ያቀርብላችኋል።

የአንዱ ወይም የሌላኛው ሕዝብ ተቆርቋሪ በመምሰል፣ በሶሻል ሚዲያና በሌሎች የመገናኛ አውታሮች አማካኝነት ችግሩን በማራገብና በማጋነን፣ በሽብር እና የጥላቻ ቅስቀሳ እኩይ ተግባር ላይ የተሰማራችሁ አካላት ሁሉ ከድርጊታችሁ እንድትቆጠቡ መንግሥት ያስጠነቅቃል። አንዳንድ አካላትም፣ በተፈጠረው ጊዜያዊ ችግር በመደናገጥ በደመ ነፍስ እየሰጡት ያለው መረጃ እና እርስ በርስ የመወነጃጀል ተግባር ችግሩን ከማባባስ ያለፈ ፋይዳ የሌለው በመሆኑ ከዚህ መሰሉ አድራጎት እንዲታቀቡ መንግስት ማሳሰብ ይወዳል። በዚህ መሰሉ ተግባር ላይ መሳተፍ የሕግ ተጠያቂነትን የሚያስከትል ከባድ ወንጀል እንደሆነም መንግሥት ማስገንዘብ ይወዳል።¾

 

በመሠረት አስማረ

ደብረ ብርሃን

የሰሜን ሸዋ ዞን ዋና ከተማ የሆነችው ደብረብርሃን ከአዲስ አበባ 130 ኪ/ሜ ርቀት ላይ ትገኛለች። የተቆረቆረችውና ስያሜዋን ያገኘችው ደግሞ ከ500 አመት በፊት በ1446 ዓ.ም አካባቢ በአፄ ዘርአያእቆብ /1426-1460ዓ.ም/ ነበር።

ከተማዋ ድሮ ደብረኢባ በመባል የምትታወቅ ሲሆን የንጉሱ የግራ በአልቴሃት /ግራ በአልቴሃት ከንጉሱ ሶስት ሚስቶች የአንደኛዋ የክብር ስም ነው/ ርስት ነበረች። በ1440ዎቹ መጀመሪያ ንጉሱ ጐብኝተዋት ደስ ስለተሰኙባት ተጉለት የነበረውን መናገሻ ወደዚያ አዙረው የድንኳን ከተማቸውን ከተሙባት። በኋላም ቤተመንግስት አሳንፀውና ባለወርቅ ጉልላት የነበረውን የስላሴ ቤተክርስቲያን አሰርተው ቆረቆሯት።

"ተአምረ ማርያም" የተሰኘ የጥንት ድርሳን የከተማዋን ስያሜ ከአንድ ተአምራዊ ሁነት ጋር አያይዞ ይገልፀዋል። በ1446 ዓ.ም በክርስትና ሃይማኖት ካህናትና በጥቂት የሃይማኖቱ ተከራካሪዎች መካከል ክርክር ይነሳል። ንጉሱና የካህናቱ አለቆች በተገኙበት አንድ እለት በጉባኤ ክርክሩ ተካሄደ። በመጨረሻም "እስጢፋኖሳውያን" በሚል መጠሪያ የሚታወቁት ተከራካሪዎች አቋማቸውን እንዲያስተካክሉ ተጠይቀው አሻፈረን በማለታቸው ከፍተኛ ቅጣት ይደርስባቸዋል።

ይህ በሆነ በ38ኛው ቀን መጋቢት 10/1446 ዓ.ም ረዘም ላለ ጊዜ / ምናልባትም ለቀናት/ የቆየ ቦግ ያለ ብርሃን ከሰማይ ይወርዳል። የብርሃኑ መውረድ ለእስጢፋኖሳውያን ስህተተኛነት ለካህናቱ ደግሞ ትክክለኛነት ምስክር ነው በሚል ተተርጉሟል። ስለዚህ ብርሃን መውረድ የንጉሱ ዜና መዋእልም ያትታል። በዚህ ሳቢያ ንጉሱ የስፍራውን ስም ደብረብርሃን /የብርሃን አምባ/ በማለት ሰይመውታል።

አፄ ዘርአ ያእቆብ ከንግስና ዘመናቸው 14 አመት የሚሆነውን በደብረብርሃን ከተማ እንዳሳለፉና አብዛኛዎቹን የሃይማኖትና የፍልስፍና ድርሰቶቻቸውን የፃፉት በዚሁ ከተማ መሆኑ ይነገራል። በዘመኑም ደብረብርሃን ከፍተኛ የትምህርት ማእከል የነበረች ሲሆን በንጉሱ ትእዛዝ በርካታ የሃይማኖት መፃህፍት የትርጉም ሥራ ተከናውኖባታል።

 

አንጎለላ ከተማ

አንጎለላ ኪዳነ ምህረት አንጎለላ ከተማ የምትገኘው ከደብረብርሃን ከተማ በስተምእራብ 10 ኪ/ሜ ርቀት ላይ ነው። በንጉስ ሳህለ ስላሴ /1805-1840/ ዓ.ም እንደተመሠረተች የሚነገርላት ሲሆን በሸዋም ሁለተኛዋ ከተማ ነበረች።

ያለውጤት የቀረ ቢሆንም ንጉስ ሣህለ ስላሴ የውጭ ግንኙነታቸውን ለማጠናከር ከእግንሊዝ /1834/ እና ከፈረንሳይ /1835 ዓ.ም/ መንግስታት ዲፕሎማቶች ጋር የንግድና የወዳጅነት ውል የተፈራረሙት በዚሁ በአንጎለላ ከተማ ነው።የዳግማዊ ምኒሊክ የትውልድ ቦታ በሆነችው በዚችው በአንጎለላ ከተማ ታሪካዊቷ የአንጐለላ ኪዳነምህረት ቤተክርስቲያን ትገኛለች። በቤተክርስቲያኗ ዳግማዊ ምኒሊክ ክርስትና የተነሱባት ከመሆኗ በተጨማሪ በአድዋ ጦርነት ህይወታቸውን ለአገራቸው መስዋእት ያደረጉት የጦር ሚኒስትሩ ፊታውራሪ ገበየሁ አጽም በክብር አርፎበት ይገኛል። የጀግናው አጽም ከተቀበረበት የአድዋ የጦር አውድማ ከሰባት አመታት በኋላ እንዲመጣ ተደርጎ በክብርእንዲቀመጥ የተደረገውም አጼ ምኒሊክ ራሳቸው ባሰሩት ሳጥን መሆኑ ይነገራል።

የአንጐለላ ከተማ ከፍተኛ የከተማነት እንቅስቃሴ የተካሄደባት ቦታ በመሆኗ ልዩ ዋጋ የሚሰጣቸው የስነ ህንፃ ቅርሶች ፍርስራሽ ይገኝባታል። ከ150 አመታት በላይ እድሜ እንዳስቆጠረ የሚገመተው የንጉስ ሣህለ ስላሰ ቤተመንግስት ፍርስራሽ በተለይም በስሩ የሚገኘው አስገራሚው የቤተመንግስቱ የምድር ቤት አሠራር ዓይንን የሚማርክና የጥንት አባቶቻችንን የፈጠራ ውጤት አጉልቶ የሚያሳይ ነው።

 

አንኮበር

በ1733 ዓ.ም በሸዋው ነጋሲ በመርዕድ አዝማችአ ምሀ እየሱስ /1733-1767 ዓ.ም/ የተመሰረተችው አንኮበር ከደብረብርሃን ምስራቃዊ አቅጣጫ 42 ኪ/ሜ ርቀት ላይ ትገኛለች።

አንኮበር ከአጼ ይኩኖአምላክ /1262-1277 ዓ.ም/ ዘመን ጀምሮ ለኢትዮጰያ ነገስታት ማረፊያነት አገልግላለች። አፄ አምደጽዮን የድንኳን ከተማቸውን እንደተከሉባት ይነገራል። አፄ ልብነድንግል ደግሞ በተሻለ ሁኔታ የባለወልድ ቤተክርስቲያንን ለማነጽ ጀምረው እንደነበር የሚጠቁሙ መረጃዎች አሉ።

የከተማነት ታሪኳ የጐላው ግን የሸዋ ስርወ መንግስት በመንዝ በማንሰራራት /1665-1881 ዓ.ም/ የመስፋፋት እንቅስቃሴ በጀመረበት ወቅት ነው። የኢትዮጵያ ዋና ከተማ ወደ እንጦጦ እስከዞረበትና በኋላም አዲስ አበባ እስከተቆረቆረችበት ጊዜ ድረስ በቀዝቃዛ አየሯ የምትታወቀው አንኮበር ለስድስት የሽዋ ነገሥታት በማዕከልነት አገልግላለች።አንኮበር የሸዋ ነገስታት ቋሚ መናኸሪያ ለመሆን የበቃችው በ19ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ስልጣን በያዙት ንጉስ ሳህለ ስላሴ / 1806-1840 ዓ.ም/ ነበር።

ንጉሱ የእጅ ባለሙያዎችን በከፍተኛ ደረጃ የሚያበረታቱ በመሆኑ በርካታ የእደጥበብ ሥራዎች ይከናወኑባት ነበር። በቤተመንግስት የሚተዳደሩ ከ1000 በላይ አናጺዎችና ግንበኞች በተለይም ባሩድ ቀማሚዎች፣ የጦር መሣሪያ ሠራተኞችና አንጥረኞች በወቅቱ ነበሩባት።

የንጉስ ሳህለስላሴ ወራሽ ኃይለመለኮት ዘውድ በጫኑበት ዘመን አንኮበር በአጼ ቴዎድሮስ /1855-1868 ዓ.ም/ ሠራዊት ከመወረሯ በፊት ሹማምንቱ ቤተመንግስቱን አቃጥለውታል። አጼ ቴዎድሮስም በቦታው ድንኳን ጥለው ጥቂት ቀናት ቆይተዋል።በተካሄደው ጦርነትም አንኮበር ክፉኛ መጐዳቷን መረጃዎች ይገልፃሉ። በ1870ዎቹ ከሚኒሊክ መመለስ በኋላ አንኮበር እንደገና ተቋቁማ የጥንት ማዕረጓ ተመልሷል።

ዛሬ በአንኮበር ከአጼ ምኒሊክ ቤተመንግስት ፍርስራሽ በተጨማሪ በተለያየ ዘመን የተሰሩ አምስት አብያተ ክርስቲያናትና ዘመናዊ ሎጅ ይገኛሉ። እነሱም፡- አንኮበር ጊዮርጊስ በ1733 ዓ.ም በአምሃ እየሱስ፣ አንኮበር ማርያም በ1767 ዓ.ም በአስፋው ወሰን፣ አንኮበር ሚካኤል በ1817 ዓ.ም እና አፈር ባይኔ ተክለሃይማኖት በ1821 ዓ.ም በንጉስ ሳህለስላሴ፣ አጼ ምኒሊክና እቴጌ ጣይቱ በ1875 ዓ.ም የጋብቻ ሥነስርአታቸውን ሲፈጽሙ ቅዱስ ቁርባን የተቀበሉበት የመድሃኒአለም ቤተክርስቲያን በ1772ዓ.ም ሥራው ቢጀመርም በ1846 ዓ.ም በንጉስ ሃይለመለኮት የተሰሩ ናቸው።

ረጅሙን የዞኑን ተራራ ተንተርሳ የምትገኘው የቁንዲ ከተማ ሌላዋ ታሪካዊ ቦታ ናት። ከተማዋ የተመሰረተችው በመርእ ድ አዝማች ወሰን ሰገድ /1800-1805 ዓ.ም/ ነው። አንኮበር ለመድረስ 10 ኪሎ ሜትር ሲቀር በምትገኘው ቁንዲ የሚገኘው ቤተመንግስት በግንብ የተከበበ እንደነበረ በዙሪያው የሚታየው ፍርስራሽ ያረጋግጣል። የቁንዲ ጊዮርጊስ ቤተክርስቲያንም የዚያን ዘመን የእደ ጥበብ ውጤት ያንፀባርቃል።

 

አልዩ አምባ

የአንኮበር ታሪክ ሲዘከር የስምጥ ሸለቆ Aካል የሆነችው የአልዩ አምባ ከተማና የአብዱል ረሱል የሙስሊም መቃብር ስፍራ አብረው የሚጠቀሱ ናቸው። ከአንኮበር ከተማ 12 ኪ/ሜ ያህል ቁልቁል ተወርዶ የምትገኘው አልዩ አምባ እንደ ሐረር በግንብ የተከበበች ስትሆን በምስራቅ፣ በደቡብና በምእራብ በሮች አሏት።

ከመካከለኛው ዘመን ጀምሮ እስከ 20ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ድረስ በኢ ትዮጵያ ታሪክ ጥንታዊ ከሚባሉት የቀረጥ ኬላዎችና የንግድ ማእከል አንደኛዋ ነበረች። የፈረንሳይ ዲፕሎማት ሮቺ ሄሪኮርት እንደፃፈው ከ1500 እስከ 1700 የሚጠጉ ግመሎች የአገር ውስጥ ምርት ወደውጭ ያጓጉዙባት ነበር።

በ1834 እና 1835 ዓ.ም በአገራችን መጀመሪያ የሆነው የቀረጥ ውል የተፈረመው በአልዩ አምባ ገበያ መሠረት ነው። በከተማዋ ከፐርሽያ / ኢራን/ ፣ ከህንድና ከአረብ አገሮች የሚመጡ በርካታ የውጭ አገር ዜጎች ይኖሩባት እንደነበርም ጎብኝዎች ጽፈውላታል። በአጼ ምኒሊክ ዘመን የቀረጥ መስሪያ ቤት ሲከፈት በአልዩ አምባ የጉምሩክ ጽ/ቤት ስራውን እንዲጀምር ተደርጎ ነበር። ስልክም ወደ ኢትዮጵያ እንደገባ ከእንጦጦ እስከ አልዩ አምባ ድረስ መስመር ተዘርግቶለት ነበር። አልዩአምባ የተዳከመችው የባቡር ሃዲድ በከተማዋ ማለፍ ባለመቻሉና ወደ ድሬዳዋ በመዛወሩ መሆኑ ይነገራል። ዛሬ የአልዩ አምባ ገበያ አብዛኛዎቹን አርጎባዎች ይዞ የአፋርንና አማራ ብሔረሰቦችን ያገናኛል።

 

ሳላይሽ የጦር መሳሪያ ግምጃ ቤት

የአጼ ምኒሊክ የጦር መሳሪያ ግምጃ ቤት ሲሆን የሚገኘውም በሀገረ ማርያምና ከሰም ወረዳ ኮርማሽ ከተማ ነው። ከደብረብርሃን ወደ አዲስ አበባ ዋናውን መንገድ ተከትሎ 50 ኪ/ሜ ከተጓዙ በኋላ ወደግራ በመታጠፍ 13 ኪ/ሜ ርቀት ላይ የኮርማሽ ከተማ ይደረሳል። ግምጃ ቤቶቹ በቁጥር 14 ናቸው። አሰራራቸው ደግሞ በእንቁላል ቅርጽ ነው። በ1890 ዓ.ም ከአድዋ ድል ማግስት ለጦር መሣሪያ ማከማቻነት ተብለው የተሰሩ ሲሆን የቦታው ስትራቴጂያዊ /ስልታዊ/ የተፈጥሮ አቀማመጥ የጐብኝን ቀልብ ይስባል። የጦር መሣሪያ ግምጃ ቤቶቹ ቀደም ሲልም ለአፈንጋጭ ባለሥልጣናት እስር ቤት በመሆን አገልግለዋል። ከእስረኞቹ መካከልም ልጅ እያሱ ይጠቀሳሉ። በአሁኑ ጊዜ እነዚህ ታሪካዊ ግንብ ቤቶች ለመንግስት መስሪያ ቤቶች በጽህፈት ቤትነት እያገለገሉ ይገኛሉ። ይዞታቸውን ሳይለቁ የጥገና እድሳት ሥራ ተሠርቶላቸዋል።

 

የአቡኑ ከተማ ሰላድንጋይ

የአቡኑ ከተማ ሰላድንጋይ ከደብረብርሃን በስተሰሜን 72 ኪ/ሜ ርቀት ላይ ትገኛለች። ለ38 አመታት የኢትዮጵያ ፓትሪያርክ የነበሩት ግብፃዊው አቡነ ማቴዎስ መንበረ ጵጵስናቸው በዚችው በሰላ ድንጋይ ነበር። በ1875 ዓ.ም በአቡነ ማቴዎስ የተሰራው የሰላድንጋይ ማርቆስ ቤተክርስቲያን በ25 አመቱ በመብረቅ ቢፈርስም እንደገና በ1900 ዓ.ም በአጼ ምኒሊክ ልዩ ትእዛዝ ተሰርቶ ሚያዚያ 30 ንጉሱ ባሉበት በአቡኑ ተባርኳል። የቤተክርስቲያኑ ህንፃ የውስጥ አሰራር ውበት አይንን የሚማርክና የዘመኑን የህንፃ ሥራ ልዩ ችሎታ የሚመሰከር ነው። በውስጡም ከግብጽ ሀገር የመጣውን የአቡነ ማቴዎስ መቀመጫ ጨምሮ በርካታ የታሪክና የባህል ቅርሶች ይገኙበታል።

ሰላድንጋይ የንጉስ ሳህለ ስላሴ የትውልድ ሥፍራም ናት። በእናታቸው በወይዘሮ ዘነበወርቅ እንደተሰራችና በስማቸውም የምትጠራው ሰገነት ከተሰራች 150 አመት አስቆጥራለች። ስላድንጋይ የአብዛኛዎቹ የሸዋ ነገስታት ሚስቶችና እቁባቶች መቀመጫ ስለነበረች የወይዘሮዎች ከተማ በመባልም ትታወቃለች።

ከሰላድንጋይ አቅራቢያ ከ1433 /1434/ ዓ/ም በአጼ ዘርአያቆብ የተተከለችው ደብረምጥማቅ ቤተክርስቲያንና ብዙ መነኮሳት የሚገኙባት የፃድቃኔ ማረያም ከፊል ዋሻ ደብር ይገኛል።

 

ባልጭ አማኑኤል

ባልጭ አማኑኤል ቤተክርስቲያን የሚገኘው ከደብረብርሃን 260 ኪ/ሜ ርቆ በምንጃር ሸንኮራ ወረዳ ባልጭ ከተማ ነው። ቤተክርስቲያኑ የተመሰረተው በ16ኛው መቶ ክፍለ ዘመን በአጼ ገላውዲዎስ ሲሆን አጼ ምኒሊክ በ1870ዎቹ አሳድሰውታል።

በቅድስቱ ግድግዳ ላይ የተሳሉት ጥንታዊ የፈትል ስእሎች ከመንፈሳዊ መግለጫነት ባሻገር ደጃዝማች ምኒሊክ በልጅነታቸው በአጼ ቴዎድሮስ ሲማረኩ፣ በ1857 ዓ.ም ከመቅደላ ሲያመልጡና በኋላም በፍቼ ከተማ ከአጼ ዮሐንስ /1864-1881 ዓ.ም/ ጋር ያካሄዱትን ስምምነት የሚገልጹ ናቸው። በመካነ ፈውስነቱ በአገራችን ስሙ እየገነነ የመጣው የሸንኮራ ዮሐንስ ፀበልም የሚገኘው ከባልጭ ከተማ የ15 ደቂቃ የእግር ጉዞ በኋላ ነው። ፀበሉ ቀደም ሲል በሽተኞችን ያድን እንደነበር ይነገር እንጅ ቀሳውስትና የፀበሉ አስተዳዳሪዎች ግን ከ1957 ዓ.ም ጀምሮ ዝናው እንደታወቀ ይናገራሉ።

ፀበሉ የሚገኝበት አካባቢ ዳገታማና ቁልቁለት በመሆኑ ከአዲሱ ዩሐንስ ቤተክርስቲያን ህንፃ አጠገብ ሆኖ ሲመለከቱት የአካባቢውን አስደናቂ መልክአምድራዊ አቀማመጥና በተፈጥሮ ውበት የታደለውን የመስህብ ሥፍራ ማየት ያስደስታል።

 

ወፍ ዋሻ ደን

በሰሜን ሸዋ ከሚገኙ የተፈጥሮ መስህብ ስፍራዎች መካከል የወፍ ዋሻ ደን አንዱ ነው። ደኑ አምስት ወረዳዎችን፡- ጣርማበር፣ ቀወትን፣ አንኮበርን፣ ላሎማማንና ጌራቀያን የሚያካልል ሲሆን 16925.5 ሄክታር የቆዳ ስፋት አለው። ደኑ ጎሽ ሜዳ፣ ወፍ ዋሻና ጓሳ በተባሉ የጉብኝት ሥፍራዎች የተከፋፈለ ነው።

ጐሽ ሜዳ ከደብረብርሃን በ30 ኪ/ሜ ርቀት ላይ ይገኛል። በቀወት በኩል 12 ኪ/ሜ ጥርጊያ መንገድ አለው። ከአራት የማያንሱ ብርቅዬ አዕዋፋት የሚገኙበት ጐሽሜዳ ከጭላዳ ዝንጀሮና ከምኒሊክ ድኩላ ከብርቅዬ እንስሳት በተጨማሪ አነር፣ ሚዳቋ፣ ጉሬዛና ሰስ ከመሳሰሉት ሌላ በአለም በየትኛውም ስፍራ የማትገኘው "አንኮበር ሴረን" ወፍ ብቸኛ መገኛም ነው። ከደብረብርሃን ወደ ደብረሲና 15 ኪ/ሜ በዋናው መንገድ ተሂዶና ወደ ምሥራቅ 14 ኪ/ሜ ገባ ብሎ እይታው የሚጀምረው ወፍ ዋሻ ደን በክረምት ወራት አዕዋፋት ስለሚበዙበት የወፎች መሸሸጊያ /ዋሻ/ ተብሎ ይጠራል።

ከጎሽ ሜዳ ባልተለየ መልኩ ማራኪ ሲሆን በደብረሲና በኩል 7 ኪ/ሜ የክረምት ከበጋ ጥርጊያ መንገድ አለው። ጓሳ የሚገኘው በመሀል ሜዳ መዳረሻ ላይ ነው። ስያሜውን ያገኘውም በአካባቢው በብዛት ከሚበቅለው የጓሳ ሳር ነው። ቦታውን ልዩ የሚያደርገው ደግሞ ወርቃማው ቀይ ቀበሮ፣ ጭላዳ ዝንጀሮ እፅዋትና ከአስራ አራት የማያንሱ በአገራችን ብቻ የሚገኙ አዕዋፋት ያሉበት መሆኑ ነው። ከዚህም በተጨማሪ የአካባቢው የመሬት አቀማመጥ ማራኪ መሆኑ ነው።¾

ስኳር በአዲስ መልክ

Wednesday, 20 September 2017 13:36

ስኳር ኮርፖሬሽን በአዲሱ ዓመት የሀገር ውስጥ የስኳር ፍላጎትን ራሴ አሟላለሁ እያለ በተስፋ እየሞላን ይገኛል። ይሄ እንዲሆን የሁላችንም ጽኑ ፍላጎት ቢሆንም ተግባራዊ ስለመሆኑ ግን እርግጠኛ መሆን አንችልም። በሀገራችን በርካታ የስኳር ፋብሪካዎች በመገንባት ላይ የነበሩ ሲሆን፤ ገና ከጅምሩ አንስቶ ጣጣቸው የበዛ ሆነዋል። ግንባታቸውን በተያዘለት የጊዜ ገደብ ውስጥ አለማጠናቀቅ እና ቶሎ ወደ ምርት አለመግባት ዋንኛው የፕሮጀክቶቹ ችግር እንደነበረ የቅርብ ጊዜ ትዝታችን ነው። አሁን ደግሞ ከሀገር ውስጥ ፍጆታ አልፎ ለኬንያ እና ለአለም ገበያ ላቀርብ ተዘጋጅቻለሁ እያለን ነው ኮርፖሬሽኑ። ምኞት ጥሩ እና የሚደገፍ ነው፤ ነገር ግን ሰማይ ላይ የተንጠለጠለ ተስፋ ይመስለኛል። በመጀመሪያ ደረጃ በአሁኑ ወቅት በየቦታው እየታየ ያለውን የስኳር ምርት እጥረት መቅረፍ የኮርፖሬሽኑ ኃላፊነት ነው። ኮርፖሬሽኑ እንደሚለው ደግሞ እስከ አሁን ድረስ 44 ሺህ ኩንታል ስኳር ለኬንያ መንግስት አቅርቧል። ነገሩ የራሷ እያረረ የሰው ታማስላለች ነገር ነው የሆነው። ዜጎች በስኳር እጥረት እየተሰቃዩ እና ለረጅም ሰዓታት በየቀበሌው ተሰልፈው ለመውሰድ እየተጋደሉ ባሉበት ውቅት ለጎቤት ሀገር እያቀረብኩ ነው ሲባል ይገርማል። እኔ እንደምገምተው አንድም መንግስት ከዜጎች ይልቅ ለጎረቤት ዜጎች ይቆረቆራል አሊያም በሀገር ውስጥ እየተካሄደ ስላለው ጉዳይ እውቀቱ የለውም። ኮርፖሬሽኑ እንደሚለው የሀገር ውስጥ ፍላጎትን አሟልቶ ወደ ውጭ የመላክ አቅም ካለው ታች ድረስ ወርዶ ያለውን ችግር መቃኘት ይኖርበታል። በቂ ምርት ካለ ከአንጻሩ ህዝብ ደግሞ የሚፈልገውን ነገር ማግኘት ካልቻለ በመካከል ችግር ፈጣሪዎች ሊኖሩ ስለሚችሉ አሰራሩን መፈተሸ ያስፈልጋል። እነዚህን ነገሮች ከስር እያጣሩ መሄድ ካልተቻለ ግን አጉል ተስፋን እየሰጡ መቀጠሉ አለመተማመንን ያስከትላል።

 

ነፃነት ወርቁ - ከሾላ

ቁጥሮች

Wednesday, 20 September 2017 13:34

 

ብሔራዊ ባንክ

10 ቢሊዮን ብር                       በ2010 ባንኩ ለማበደር የያዘው እቅድ፤

 

6 ነጥብ 09 ቢሊዮን ብር           ባንኩ ከተለያዩ ብድሮች ለመሰብሰብ ያቀደው ብድር መጠን፤

 

12 ነጥብ 08 ቢሊዮን ብር         በ2009 ባንኩ ፈቅዶ የነበረው ብድር መጠን፤

 

915 ሚሊዮን ብር                   በ2009 ለታላቁ ህዳሴ ግድብ ያከናወነው የቦንድ ሽያጭ፤

 

                  ምንጭ ፡- አዲስ ዘመን ጋዜጣ ጳጉሜን 1 ቀን 2009 ዓ.ም 

Page 10 of 186

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us