You are here:መነሻ ገፅ»arts»news admin - Sendek NewsPaper
news admin

news admin

የብርሃንና ሠላም ማተሚያ ድርጅት የተመሰረተበትን 95ኛ ዓመት እያከበረ ይገኛል። ማተሚያ ቤቱ በኢትዮጵያ የህትመት ታሪክ ውስጥ አንጋፋና ፈር ቀዳጅ እንደመሆኑ ባለፉት 95 ዓመታት ለንባብ ባህል ማደግ፣ ለትምህርት መስፋፋት፣ ለደራሲያንና ጸሐፍት ማበብና ወዘተ… ትልቅ አሻራውን የማሳረፍ ታሪካዊ ዕድል አግኝቷል። ከዕድሜው ጋር ሲመዘን ትንሽ መዘግየት ቢታይበትም ከ95ኛ ዓመት በዓሉ ጋር ተያይዞ አዳዲስ የህትመት ቴክኖሎጂዎችን መታጠቁ፣ የማሰልጠኛ አካዳሚ ሕንጻ ማስመረቁ እንዲሁ በአዎንታ የሚወሰድ ስኬት ነው።

 

ይህም ሆኖ ማተሚያ ቤቱ በዋንኛነት ከማሽኖች እርጅና ጋር ተያይዞ ጋዜጦችን በሰዓቱ የማተምና የማድረስ ችግሮች አሁን ድረስ እየተፈታተኑት መሆኑ እንደጉድለት ማንሳት ተገቢ ነው። በተጨማሪም ማተሚያ ቤቱ ለጋዜጦች ሕትመት የሚጠይቀው ክፍያ ከሕዝቡ ገዝቶ የማንበብ አቅም ጋር ጨርሶ የሚሄድ ባለመሆኑ የፕሬስ ኢንዱስትሪው በማተሚያ ዋጋ ንረት ጫና ውስጥ እንዲወድቅ የራሱን ድርሻ አበርክቷል። እነዚህንና መሰል  ችግሮች ለመቅረፍ አሁንም ማተሚያ ቤቱ ራሱን ገምግሞ ተገቢ የሆኑ ማሻሻያዎችን በማድረግ ብዙ ለመስራት እንዲተጋ ማስታወስ ተገቢ ይሆናል። በዚህ አጋጣሚም ለመላው የማተሚያ ቤቱ ሠራተኞችና የማኔጅመንት አባላት እንኳን አደረሳችሁ እንላለን።¾

 

ሠዓሊ ወሰኔ ወርቄ ኰስሮቭ

 

በጥበቡ በለጠ

“የስዕሌን እስቱዲዮ ገዳም ብዬ ነው የምጠራው። አዕምሮዬን ያፀዳል። እጣን አንዳንድ ጊዜ አጨስበታለሁ። ኅብረተሰቤን አስብበታለሁ። ግን ብቻዬን ነው የምነጋገረው። ለምሳሌ በምናብ መርካቶ እገባለሁ። መርካቶን እስቱዱዮዬ ውስጥ አመጣዋለሁ። ማሲንቆ ገራፊውን፣ ሁሉንም እያመጣሁ ከእነርሱ ጋር እነጋገራለሁ” ይላል ሠዓሊ ወሰኔ ወርቄ ኰስሮቭ። ይህን ሠዓሊ የዛሬ 13 ዓመት በአካል ያስተዋወቀችኝ የጀርመን የባህል ተቋም የፕሮግራም ኃላፊዋ ወይዘሮ ተናኘ ታደሰ ነች።

 

ወሰኔ ማን ነው?

ወሰኔ ማን ነው ብሎ መጠየቅ ግምት ውስጥ ይከታል። ምክንያቱም በአሁኑ ወቅት በዓለም ላይ ገናና ከሆኑት የኢትዮጵያ ሰዓሊያን መካከል አንዱ ነውና። የሥዕል ስራዎቹ እጅግ ግዙፍ በሚባሉት የዓለማችን ሙዚየሞችና ጋለሪዎች ውስጥ በክብር የተቀመጡለት ከያኒ ነው። ከሀዋርድ ዩኒቨርሲቲ በስዕል ጥበብ ሙያ በማስተርስ ዲግሪ የተመረቀው ወሰኔ፣ በአሜሪካ ልዩ ልዩ ዩኒቨርሲቲዎችና ኰሌጆች ውስጥ ስዕልን ሲያስተምር ቆይቷል።

 

 

የተወለደው እዚሁ አዲስ አበባ በ1943 ዓ.ም ነው። እነ ወሰኔ ቤት ጥበብ በራሷ የተወለደችባት ስፍራ ነች ማለት ይቻላል። ምክንያቱም ታላቅ ወንድሙ እስክንድር ቦጎሲያንም ስለተወለደ። ሁለት የኢትዮጵያ የጥበብ አውራዎች የፈለቁበት ዘርና መንደር።

 

 

ወሰኔ በ1964 ዓ.ም ከሥነ-ጥበብ ት/ቤት ተመርቋል። ኤግዚቢሽን ያሳየው ገና ተማሪ ሳለ ነበር። ከዚያም በርካታ ስዕሎቹን ለእይታ አቅርቧል። ቀጥሎም በ1970ዎቹ ወደ አሜሪካን ሀገር በመሄድ ከፍተኛ ትምህርቱን ከተከታተለ በኋላ ኑሮውንና ሥራውን እዚያው አድርጐ ቆይቷል።

 

 

ከሀገሩ እና ከህዝቡ በአካል ርቆ የቆየው ወሰኔ ከአመታት በፊት እዚህ አዲስ አበባ በሚገኘው ብሔራዊ ሙዚየም አዳራሽ ውስጥ በርካታ ስዕሎቹ ለህዝብ እይታ ቀርበዋል። እኔም ወደ ስፍራው ተጓዝኩ እና ስዕሎቹን ጐበኘሁ። እስከዛሬም ድረስ የወሰኔ የስዕል  “ምርኩዞች” አልተቀየሩም። እሱ ሁልጊዜ ስዕል ሲስል የኢትዮጵያን ፊደላት በመጠቀም ነው። ከ“ሀ” እስከ “ፐ” ያሉትን ፊደላት እና ቁጥሮች በመገነጣጠል፣ ብቻቸውን በማቆም፣ በማስተኛት፣ በመገልበጥ፣ በማጣመር፣ በማጋደም ... በላያቸው ላይ የቀለም ብርሃን እየረጨባቸው የውስጥ ሀሳቡን ይገልፅባቸዋል። የኢትዮጵያ ፊደላት የወሰኔ መጠሪያ ናቸው። ወይም ደግሞ የወሰኔ ስም ሲጠራ እነ “ሀሁ” ብቅ ይላሉ።

 

 

እያንዳንዱ የኢትዮጵያ ፊደል በወሰኔ ውስጥ ቅርፅ አለው። ስሜት አለው። ትርጉም አለው። ለምሳሌ ታላላቅ ነገሮችን መግለፅ ሲፈልግ ማለትም ደጃዝማቾችን፣ ጀግኖችን ማሳየት ከፈለገ እነ“ጀ” እነ“ደ” ብቅ ይላሉ። ሸበላነትን፣ ለግላጋነትን በነ“ሸ” እና “ሰ” ይጠቀማል። እነዚህ ፊደላት ለወሰኔ ግርማ ሞገስ አላቸው። ኃይልንና ግዙፍነትን ያሳይባቸዋል። በሌላ መልኩ ደግሞ ፍርሃትን፣ አይናፋርነትን፣ አንገት መድፋትን ለማሳየት እንደ“የ” አይነት ፊደላትን ይጠቀማል። ግልፅነትን፣ ደፋርነትን፣ እራስን አጋልጦ ደረትን መስጠትን ለማሳየት ወሰኔ “ተ”፣ “ቸ ” የመሳሰሉ ፊደላትን በስዕሎቹ ውስጥ ያሳያል። ደርባባነትን፣ የሀገር ባህል ልብስ አድርጋ እስክስታ የምትወርድን ሴት ወይዘሮ ለማሳየት “ቀ” ን ይጠቀማል። በአጠቃላይ ፊደላቱ የወሰኔ ታላላቅ ሀሳቦች የሚፈልቁባቸው ጥይቶች ናቸው። ፊደላትን ነው እንደ መሣሪያ እየተጠቀመ ስሜቱን የሚገልፀው።

ከዛሬ 14 ዓመት በፊት ኢትዮጵያ ሲመጣ ቃለ-መጠይቅ አድርጌለት ነበር። በዚያን ጊዜ እንደነገረኝ ከሆነ ወደ አራት ሺ ያህል ስዕሎችን መሳሉን አጫውቶኛል። ይህ እንግዲህ እጅግ አምራች የሚባል የጥበብ ሰው መሆኑን የሚያሳይ ነው።

 

 

በጋዜጠኝነቴና በግሌ የተለያዩ ሰዎችን ቃለ-መጠይቅ ሳደርግ የቀረፅኩበትን ካሴት አልጥልም። ምክንያቱም የአንዳንዱ ኢንተርቪው ሁልጊዜ እንደ ሙዚቃ እየተከፈተ የሚደመጥ በመሆኑ ነው። ለብዙ ጊዜ ከማዳምጣቸው ውስጥ ሰለሞን ደሬሳን፣ በቀለ መኮንን፣ ከአመታት በፊት ያረፈውን ሠዓሊ ዮሐንስ ገዳሙን፣ ገጣሚና ሠዓሊ ከበደች ተክለአብን፣ መስፍን ሀብተማርያምን፣ ፊርማዬ ዓለሙን እና ሌሎችም በርካታ ግለሰቦች አሉ። ድምፀ ወፍራሙ ወሰኔ ወርቄም ላለፉት 14 ዓመታት በልዩ ልዩ አጋጣሚዎች ንግግሩን እየሰማሁ ብዙ ነገሮችን እንዳስብ እንድመራመር አድርጐኛል። ቴፔ ውስጥ የቀረው ድምፁ የብዙ ሀሳቦች ማመላከቻ ሆኖ አገልግሎኛል።

 

 

ወሰኔ ሲናገር እንዲህ ይላል፤ “አንድን ፊደል ስዕል ነው ብሎ ለእኔ ለመወሰን ብዙ ውጣ ውረድ አለው። ምክንያቱም ፊደል ስዕል ነው ብሎ ከማኅበረሰቡ ጋር ለመግባባትም በጊዜው ችግር ነው። ቡና ሲጠጡ፣ ገበሬው ሲያርስ፣ ቆንጆ ሴት ቁጭ ብላ፣ ሰውየው ማሲንቆውን ይዞ ሲጫወት ነበር የሚሳለው። ይሄን ድሮ ሰራን። እንግዲህ አንድ ሰው ደግሞ ገንጠል ይልና እዚህ ውስጥ የተደበቀ ነገር አለ ብሎ ይገባል። እኔ እዚህ ውስጥ ያገኘሁት ፊደልን ነው። ከእነዚያ ፊደላት ጋር እንግዲህ ስንጨቃጨቅ እስከአሁን ድረስ አብረን አለን” በማለት ይናገራል።

 

 

ወሰኔ ሲያብራራ፤ “አንዳንድ ፊደሎች አሉ ብቻቸውን ማሲንቆ ሲመቱ የምታያቸው፣ ግጥምም ናቸው ስትመለከታቸው። ሰዓሊው እንዴት አድርጐ ነው እነዚህን እንደ ብልት እየቆራረጠ፣ እየገጣጠመ፣ በቀለም እያጫፈረ ያ ፊደል በዓይንህ ላይ ሲበታተንብህ በየአቅጣጫው ሁሉ ያለውን ስሜት ሲሰጥህ አዲስ የአሰራር መንገድ ነው። ከኢትዮጵያ አልፎ የውጭ ሀገር ዜጐች የሚያዩት የቀለሙን አነካከርህን፣ ፊደሎቹ መወፈራቸውንና መክሳታቸውን፣ ገላጭነታቸውን፣ ኢትዮጵያዊነታቸውን ሁሉ ነው። ከእነዚህም ፈዛዛ እና ደካማ ፊደሎች ሁሉ አሉ። የሚደበቁ የሚፈሩ ፊደሎች አሉ። ለምሳሌ እነ“ቀ”ን ብትመለከት ሁለት እጃቸውን ሽንጣቸው ላይ አድርገው ማን ነው የሚደርስብን የሚሉ ናቸው። እነ“የ” ደግሞ አጐብሰው የሚሄዱ ይመስላሉ። ሁሉም የኢትዮጵያ ማንነት የሚገኘው ፊደሏ ውስጥ ነው። ከዚህ ውስጥ እንግዲህ እያወጣህ እያወረድክ ለማሳየት መሞከር ነው” ይላል ወሰኔ።

 

ይህ አንጋፋ ሠዓሊ የሰራቸው እነዚህ በኢትዮጵያ ፊደሎች ላይ የተመሠረቱ ስዕሎቹ ለምሳሌ በዋሽንግተን ዲሲ ውስጥ በሚገኘው በግዙፍነቱ እና በጐብኚዎቹ ብዛት በሚታወቀው በስሚስቶኒያን ኢኒስቲቲዩት ሙዚየም ታይተውለታል። ለምሳሌ በዓለም ላይ ስሙን እጅግ ከፍ ካደረጉለት ስራዎቹ መካከል “የኔ ኢትዮጵያ” /My Ethiopia/ የተሰኘው ስዕሉ ለወሰኔ ተጠቃሽ ነው። ይህ ስዕሉ ኒውዮርክ ጋለሪ ውስጥ ሲታይ ከፍተኛ በሚባል ዋጋ ተገዝቷል። ከዚያም በተለያዩ ሙዚየሞች እየተዘዋወረ ታይቶለታል። የአርቲስቱንም ስምና ዝና እጅግ ካጐሉት ስራዎቹ መካከል ግንባር ቀደም ሆኖ ይጠቀሳል። “የእኔ ኢትዮጵያ” ስዕሉ 132 x 112 cm ሲሆን የተሰራውም እ.ኤ.አ 2001 ዓ.ም ነው። በውስጡም የፊደላት ኀብረት ተቀናጅተው አንድነትን፣ ባህልን፣ ማንነትን፣ ማኅበረሰብን የገለፀበት ልዩ ስራው ነው። የበርካታ መገናኛ ብዙሃንን እና የጥበብ ሰዎችን አስተያየት እና አድናቆት የጋበዘ ስዕል ነው።

ከዚህ ሌላም “ሰባኪው” /The Preacher/ የተሰኘው ስዕሉም ከታላላቆች የጥበብ ጐራ የተመደበ ነው። ይህ ሰባኪው ስዕል ስለ ሃይማኖት ሰባኪው አይደለም የሚያሳየው። ይልቅስ የሰውን ልጅ ህይወት፣ ማንነቱን፣ ስብዕናውን የገለፀበት ነው።

“ሰምና ወርቅ” /Wax and Gold/ ሌላው የወሰኔን ማንነት ካጐሉት ስዕሎች መካከል አንዱ ነው። ስዕሉ የኢትዮጵያን ሥነ-ግጥም ሁለት ፍች እና ከዚያም በላይ እንዳለው ያሳየበት ነው። ወርቅ በእሳት ተፈትኖ በሰም ቅርፅ ሲቀመጥ የሚታይበት ነው። “Contemporary Art From the Diaspora” በሚሰኘው መፅሐፍ ውስጥ ወሰኔ በዓይን የሚታይ ሥነ-ግጥም ደራራሲ /ሠዓሊ/ ነው ተብሏል።

“የላሊበላ ሀሳብ” የተሰኘው ስዕሉም ሰፊ ዕውቅና ከተሰጣቸው መካከል አንዱ ነው። ወሰኔ ስለዚሁ “የላሊበላ ሀሳብ” ስለተሰኘው ስዕሉ ሲናገር 12ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ኢትዮጵያን ሲመራ እና አስደናቂ የጥበብ ውጤቶችን አበርክቶ ያለፈው ንጉስ ላሊበላ ልዩ ሰው መሆኑን ይገልፃል። እንደ ወሰኔ አባባል በዚያ በ12ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ላሊበላ ይህን ሁሉ የጥበብ ውጤት ሲያበረክት መጀመሪያ የፃፈው ወይም ንድፍ የሰራበት ቁሳቁስ አልያም ፕላኑን ያስቀመጠበት “ሸራራ” ወይም “ሸማ” አልያም እንጨት ወይም ድንጋይ ይኖራል። ነገር ግን እነዚህ ሁሉ የሰራባቸው መገልገያዎች በተግባር አልተገኙም። ወሰኔ ደግሞ እነዚህን የላሊበላ ንድፎችን ለማግኘት በሀሳብ ይጓዛል። የሀሳብ ጉዞ - ጥበበኛውን ንጉስ ላሊበላን ለማግኘት። ከንጉሱ ጥበብ ጋር አብሮ ለመኖር መጓዝ። መሔድ ...

 

 

ወሰኔ በስዕሎቹ ኢትዮጵያን ካስተዋወቀበት አንዱ ስለ ቅዱስ ያሬድ ዜማ የሰራው ስዕሉ ነው። ከነቤትሆቨን፣ ሞዛርት፣ በፊት ያሬድ በሙዚቃ ጥበብ የናኘ መንፈሳዊ ሰው መሆኑን ወሰኔ ይናገራል። በዓለም ላይ እኩልነት ስለሌለ የነ ሞዛርት ስም ቀድሞ ይጠራል እንጂ የፕላኔታችን የዜማ ሊቅ ያሬድ ነው ይላል ወሰኔ። እናም ይህ ስዕሉ የያሬድን ማንነት ለዓለም እያስተዋወቀ ያለበት ነው።

 

 

“ጠጅ በብርሌ” የተሰኘው ስዕሉም ሀገርኛ ማንነትን ያስተዋወቀበት ነው። በኢትዮጵያ ፊደሎች ኅብረት የጠጁን ማር ለማሽተት የሰራሁት ነው ይላል ወሰኔ። ስዕሉ የኢትዮጵያን የባህል መጠጥ አሰራራር የሚገልፅ ነው።

 

 

“Sprit of Ancestors” የተሰኘው ስዕሉም የሀገሩ ኢትዮጵያ ህዝቦች የጥንቱ መንፈሣዊ ጥንካሬያቸውና ብርታታቸው ኃያል እንደነበር አሳይቶበታል። “አቢሲኒያ” የሚሰኘው ስዕሉም በዚሁ ምድብ ተጠቃሽ ነው።

ወሰኔ ሲናገር ስዕል ለመሳል፣ የጥበብ ሰው ለመሆን፣ የህይወትን ገፅታ፣ ምንነት ለማወቅ ዓይን ሁሉንም ነገር ማየት አለበት ይላል። “እኛ ሰዎች ሁለት ዓይን ብቻ አይደለም ያለን፤ ብዙ ናቸው። እነዚህን ዓይኖቻችንን ከጭንቅላታችን ውስጥ እያወጣን አካባቢያችንን በጥንቃቄ ማየት ከቻልንበት፣ ዓይተንም ወደ ውስጣችን አስገብተን ማስወጣት ከቻልን ጥሩ ነገሮችን ማፍለቅ እንችላለን” ይላል።

 

 

ወሰኔ ወርቄ ኰስሮቭ ከሚታወቅበት የአሳሳል ዘዬ አንዱ ነገሮችን እየቆረጡ፣ እየገለበጡ፣ ከአንዱ ገንጥሎ ሌላው ላይ በመሰካት፣ መደዴውን የሚታየውን አፍርሶ ሌላ ሠርቶ ማሳየት ... እንዲያ እያደረገ የጥበብን ልዩ ልዩ ገጽታ የማቅረብ ኃይል አለው።

 

 

ለምሳሌ ገና ወጣት ሳለ ከዛሬ 50 ዓመት በፊት ተማሪ ሆኖ የጀመረው አሳሳል አለ። ወሰኔ ሲናገር እንዲህ ይላል፡-

 

“ትዝ ይለኛል ከስዕል ት/ቤት ልመረቅ አንድ ዓመት ሲቀረኝ ሰዎች ቡና ሲጠጡ፣ ቤተ-ክርስትያን ሲሔዱ፣ መንገድ ላይ በጐች ሲሔዱ መሳል ለእኔ አልተስማማኝም። መጥፎ ነው ማለቴ ግን አይደለም። ስለዚህ አንድ ነገር መፍጠር ፈለኩኝ። አንድ የሆነ ረቂቅ /አብስትራክት/ ነገር ልስራ ብዬ የቤተ-ክርስቲያኑን ስዕል ወሰድኩ። እንግዲህ እነ ማርያምን፣ እነ ዮሴፍን ወሰድኩና ፊደሉን ደግሞ እንዲሁ በቃ በራሴው የተለያዩ ፊደሎች እየፃፍኩ እያቀነባበርኩ በመሳል እነማርያምን ዮሴፍን ክንፋቸውን ወስጄ ጭንቅላታቸው ላይ፣ ዓይናቸውን አውጥቼ ጉንጫቸውጋ አደረኩኝ። ያ ሲሆን ትንሽ ችግር ፈጠረብኝ። ትዝ ይለኛል ከ 42 ዓመት በፊት አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ኬኔዲ ቤተ-መፃህፍት ውስጥ ነበር ኤግዚቢሽን የከፈትኩት። በጣም ወጣት ነበርኩ። ብዙ አጥባቂ አማኞች ተቃወሙኝ። ያው ያለህን ነው ሰባብረህ የምትሰራው። እንደምታውቀው እኔ ያሉኝ የኢትዮጵያ ፊደሎች ናቸው። እንዳለ አይደለም ወስጄ የምፅፈው። ጐኑን እንደ ቃርያ ቆርጬ የማጋጠምና አዲስ የሆነ የስዕል እሳቤ ነው በስዕሎቼ የማሳየው። ሀይማኖት ስለሚነካ ፀብ ውስጥ ገባሁ። በኋላ ወደ አሜሪካ ሔድኩ።

 

እዚያም ሐዋርድ ዩኒቨርሲቲ ስገባ አማካሪዬ መላዕክቶቹን ተዋቸውና ፊደላቱን ያዛቸው አለኝ። እኔም ፊደላቱን አንዴ ስጠመዝዛቸው፣ ሳስተኛቸው፣ ስደራርባቸው፣ ስለጥፋቸው፣ የተለያዩ አይነት ቀለማት ስቀባቸው ቆየሁ። እንደገና ወስጄ ሳሳይ ሲስቁብኝ፣ አንዳንዴ ጥሩ መንገድ መጥተሀል፣ ይዘሃል እያሉ ሲያሞግሱኝ፣ ያ ነገር በየጊዜው በራሴው ስሜት እየተራገጥኩ እየወጣሁ መጨረሻ ላይ እነዚህ ፊደሎች ከኔ ጋር መነጋገር ጀመሩ። “ሀሁ” የቆጠርኩባቸው ፊደሎች ሌላ ነገር እየያዙ መውጣት ጀመሩ። ፊደላቱ ለእኔ መሣሪያ ሆኑኝ። እንደ ቢላ እና ሹካ፣ ከዚያም አልፎ እንደ ቲማቲም እና ሽንኩርት ሆኑ። ይቆረጣሉ፣ ይቆራረጣሉ። ዛሬ በዓለም ላይ ሀገሬንም እኔንም ያስጠራሉ። ከእኔ ጋር የትም ይጓዛሉ” በማለት ይገልፃቸዋል ወሰኔ ወርቄ ኰስሮቭ።

 

 

ሐገርኛ፤ ኢትዮጵያዊኛ የሆኑትን የወሰኔን ስራዎች በጣም እወዳቸዋለሁ። ምክንያቱም ቁጭ አድርገው ያሳስቡኛል። ከወሰኔ ወርቄ ኰስሮቭ የስዕል መንፈስ ጋር እንዳወራ ያደርጉኛል፣ ያጨቃጭቁኛል፣ የስቆጡኛል፤ እጠይቃለሁ፣ እመልሳለሁ። የጥበብ ተጓዥ ያደርጉኛል።

 

በጥበቡ በለጠ

 

ከአምስት አመት በፊት ነው። እዚህ አዲስ አበባ በሚገኘው ዘመናዊው የጥበብ ማዕከል ወደ ገብረክርስቶስ ደስታ የጥበብ ማዕከል ተጉዤ ነበር። እናም ይህ ማዕከል በየወሩ አንድ በጐ ተግባር መስራት ጀምሮ ነበር። በስዕል ጥበብ ውስጥ “ማን ምንድን ነው” /Who is who in Art/ በሚል ርዕስ ኢትዮጵያዊያን ሰዓሊዎችን እያቀረበ ጥበባቸውንና የህይወት ተሞክሯቸውን ከታዳሚ ጋር ያቀራርባል። ይህ እጅግ የተከበረ ተግባር ነበር። በወቅቱ አዘጋጆቹን አድንቄ ጽፌ ነበር። አሁን እየሰሩበት መሆኑን እጠራጠራሉ። ቢሰሩበት ጥሩ ነበር።  በኛ ሀገር ከጠፋው አንዱ ነገር ባለሙያዎችን እና ህዝብን በአንድ መድረክ እያገናኙ ማወያየት ነውና።

በዚሁ በገብረክርስቶስ የጥበብ ማዕከል ውስጥ የህይወት ተሞክሮአቸውን ያካፈሉት ሰዓሊ ወርቁ ማሞ ይባላሉ። ሰዓሊ ወርቁ ሁለቱም እጆቻቸው በአደጋ ምክንያት ተቆርጠዋል። በነዚህ በተቆረጡት እጆቻቸው ነው ሸራ ወጥረው፣ ብዕርና ቀለም ይዘው ዛሬ ለደረሱበት ታላቅ የጥበብ ባለሙያነት ደረጃ የበቁት።

 

 

በዚህ ውይይት ወቅት የነበረ አንድ ሰዓሊ እንዲህ አለ። የጥበብ ሰው፣ የፈጠራ ሰው “አንቱ” አይባልም፤ “አንተ” ነው የሚባለው ብሎ ተናገረ። ምክንያቱንም አስቀመጠ።  እግዚአብሔር ራሱ “አንተ” ነው የሚባለው አለን። ከእግዚአብሔር በላይ የሚከበር የለም። ግን የቅርበት እና የፍቅር መግለጫ ስለሆነ “አንተ” እንላለን። ስለዚህ እኔም ጋሽ ወርቁን “አንተ” ነው የምለው ብሎ ንግግሩን ጀምሯል። እኔም የዛሬውን የጥበብ እንግዳችንን ሰዓሊ ወርቁ ማሞን አንተ ነው የምለው።

 

 

ወርቁ ማሞ እንዴት እጆቹን ተቆረጠ? እንዴትስ ከዚያ በኋላ ተምሮ ያውም ረቂቅ ነፍስ ባለበት በስዕል ጥበብ እዚህ ደረጃ ደረሰ? አጠቃላይ ህይወቱስ እንዴት ነው በሚሉት ርዕሰ ጉዳዮች ዙሪያ መድረኩ ላይ ከነበሩት ውይይቶች ለዛሬ አጠር አድረጌ አቀርብላችኋለሁ።

ወርቁ ማሞ የተወለደው በ1927 ዓ.ም ነው። ዛሬ የ82 ዓመት ሰው ነው። በ12 ዓመቱ ግድም እዚህ ቸርችል ጐዳና አካባቢ የቆመ መኪና ውስጥ አንዲት በወረቀት የተጠቀለለች ነገር ያገኛል። ወረቀቱን ገላልጦ ሲያየው አንድ የማያውቀው ነገር ውስጡ አለ። ታዲያ ይሄ ነገር ደግሞ ምንድን ነው ብሎ መፈታታት ይጀምራል። አልፈታ ያለውን መታገል መቀጥቀጥ ድንገት ያልታሰበ ፍንዳታ አካባቢውን ያምሰዋል። ወርቁ ሲፈታታው የነበረው ነገር ቦምብ ኖሯል ለካ:: ሁለት እጆቹ ላይ ክፉኛ ጉዳት ያደርስበታል። ቤተሰብ ተጯጩሆ ወደ ሆስፒታል ይወስደዋል። እዚያም እንደደረሰ ዶክተሮቹ ያዩትና ሁለት እጆቹ ከጥቅም ውጭ ስለሆኑ መቆረጥ እንዳለባቸው ይናገራሉ። ታላቅ ሀዘን። ምንም ማድረግ ስለማይቻል ቤተሰብም እየመረረውም ቢሆን የመጣውን ነገር መጋፈጥ ግድ ነበር። የጨቅላው ወርቁ ማሞ ሁለት እጆች ተቆረጡ። ሁሉም አዘነ። ሁለት እጆቹን ያጣ ሰው ከእንግዲህ ምን ይሰራል ብሎ።

 

ይሁን እንጂ በየትኛውም የልጇ የህይወት ዕጣ ፈንታ ውስጥ የማትጠፋው እናት የወርቁም እጆች ከተቆረጡ በኋላ ታላቁን ተግባር ማከናወን ጀመሩ። ሁለት እጆች የሌሉትን ልጃቸውን ልዩ ልዩ ነገር እንዲሰራበት እንዲሞክርበት አደረጉ። በተለይም ልጃቸው እርሳስና እስክሪብቶ ይዞ ወረቀት ላይ እንዲሞነጫጭር ቀን ከሌት የሚያደርጉት ጥረት ከቀን ወደ ቀን እጅግ ተስፋ ሰጭ ሁኔታ አዩበት። ሁለቱ የተቆረጡት የወርቁ እጆች በጥምረት ሆነው ብዕር ይዘው መፃፍ ጀመሩ። የፈለገውንም ምስል ይስልበት ጀመር። ታላቅ እመርታ። እናም ት/ቤት ገባ። በትምህርቱም ትጉህ ተማሪ ሆነና አረፈው።

 

 

በአንድ ወቅት ሽመልስ ሀብቴ ሁለተኛ ደረጃ ት/ቤት ሲማር የርሱ ሰፈር ደግሞ ወደ ፓስተር አካባቢ ነበር። ከፓስተር ወደ ሜክሲኮ እየመጡ ለመማር መንገዱ ሩቅ ነው። በዚያ ላይ እንደዛሬው በነዋሪዎችና በቤቶች የተጥለቀለቀ መንደር ሳይሆን ጫካ ይበዛበት ነበር መንገዱ። እናም ያንን ጫካ እያቋረጡ መምጣትም ከበድ ስላለው አንዳንድ ጊዜ ማርፈድ ጀመረ። ሲደጋግም ያዩት የትምህርት ቤቱ ኃላፊ ቅጣት ብለው በሰሌዳ ላይ ሁለተኛ አላረፍድም የሚል ሀሳብ ያለበት ጽሁፍ ደጋግሞ እንዲጽፍ ያዙታል። እርሱም የተሰጠውን ቅጣት ተገበረው። የሚገርመው ነገር እርሱ የሁለት እጆች ጣቶች ሳይኖሩት የሚፅፈው ከሰውየው የእጅ ጽሁፍ በጣም ይበልጥ ነበር። እናም ቀጭውን አስደነቀው።

 

በስዕል ችሎታው ከቀን ወደ ቀን እመርታ እያሳየ የመጣው ወርቁ ማሞ፣ በመጨረሻም ስነ-ጥበብ ት/ቤት ገባ። የስዕል ጥበብን እንደሙያ ተምሮ ተመረቀ። የሚደነቅ ሰው ሆነ። ስራዎቹ መወያያ ሆኑ። ከዚያም ለከፍተኛ ትምህርት ወደ ሩሲያ ተላከ። በሩሲያም ቆይታው በስዕል ጥበብ በማስትሬት ድግሪ ተመረቀ። ሩሲያ እያለም ተራ ተማሪ ሳይሆን እጅግ ጐበዝ ሰዓሊ ከሚባሉት ተርታ የተመደበ እንደነበር የህይወት ታሪኩ ያወሳል።

 

ሰዓሊ እና ቀራፂ በቀለ መኰንን ስለ ወርቁ ማሞ ሲናገር፤ ሩስያ ውስጥ የስዕል ተማሪዎች ደካማ ከሆኑ፤ እንዲበረቱ ለማድረግ እንደ ወርቁ ማሞ እጃቸውን እንቁረጠው ይሆን? ይባል ነበር ብሏል። ይሄ አባባል ሰውየው ምን ያህል እጅ ካላቸው ሰዎች እንኳን እንደሚበልጥ የሚያሳይ ነው።

 

ሰዓሊ ወርቁ ማሞ ራሱ ሲናገር፤ የእጆቼ መቆረጥ ለበጐ ነው ብሎ ያምናል። ምክንያቱንም ሲያስቀምጥ፤ የእኔን መቆረጥ አይተው በዚህ ላይ እዚህ ደረጃ ላይ የደረስኩ ሰዓሊ መሆኔን ሲያዩ ብዙዎች ተበረታተዋል። እኔን አይተው ጠንክረዋል። እኔን አይተው የማይቻል ነገር እንደሌለ አረጋግጠዋል። በርትተዋል። ስለዚህ የእኔ እጆች መቆረጥ ለብዙዎች ጥንካሬን ስለፈጠረ ለበጐ ነው ብሎ የሚያስብ ነው ወርቁ ማሞ።

 

 

ከሩሲያ መልስም እዚሁ አሁን በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ስር በሚገኘው የስነ-ጥበብና ዲዛይን ት/ቤት መምህር ሆነ። ከቀዳሚዎቹ የስነ-ጥበብ መምህራን ምድብ ውስጥ የሚካተት ነው። በዚህም አያሌ ተማሪዎችን አስተምሯል። ዛሬ በሀገር ውስጥም ሆነ በዓለም ላይ ስመ-ጥር ሰዓሊያንን ያስተማረ ታታሪ ምሁር ነው።

ከወርቁ ማሞ ታዋቂ ስዕሎች ውስጥ ዛሬ የት እንደሚገኝ ያልታወቀው “አድዋ”  የሚሰኘው ስዕሉ ነው። አድዋ ሦስት ሜትር በስድስት ሜትር ሆኖ የተሰራ እጅግ ግዙፍ ስዕል ነው። ኢትዮጵያዊያን አርበኞች ከያሉበት ተሰባስበው ለቅኝ ገዢዎች አንንበረከክም ብለው በዚህች ፕላኔት ላይ ያሳዩትን የጀግንነት ውሎ የሚያስታውስ ስዕል ነው። ስዕሉ ታላቅ የሀገሪቱ ቅርስ እንደመሆኑ መጠን ያለበት ቢታወቅ ጥሩ ነበር። ነገር ግን ጠፍቶስ ቢቀር ይሄን ስዕል ራሱ ወርቁ ማሞ እንደገና ሊሰራው አይችልም ወይ ተብሎ በሰዓሊ እሸቱ ጥሩነህ አማካይነት ተጠይቆ ነበር። ወርቁ ማሞም ሲመልስ እንዲህ አይነት ትልቅ ስዕል በአሁኑ ወቅት ለመሳል የገንዘብና የቁሳቁስ ድጐማ ኮሚሽን መሆን አለብኝ ብሏል። በተረፈ ስዕሉን መሳል አያቅተኝም ብሎ የ82 ዓመቱ አርቲስት ወኔ ባለው መልኩ ተናግሯል። እርግጥ ነው እንዲህ አይነት ታላላቅ ስዕሎች የሀገሪቱ ቅርሶች ናቸውና እንዲያውም በቅድሚያ ለሰዓሊያን ተከፍሏቸው ነበር መሳል የሚገባው። በሙዚየም ውስጥ ቢቀመጡም የቱሪስቶችን ዓይን ከመሳባቸውም በላይ የሀገሪቱ ትልልቅ ታሪኮችም ናቸውና። ደግሞም በአድዋ ላይ ደም፣ አጥንትና ህይወት ገብረው ሀገራችንን ላቆዩልን ጀግኖች አያቶቻችን ማስታወሻ የሚሆን እንዴት እኛ ለአሁኖቹ ትውልዶች ስዕል እንኳ አናቆያቸውም። ዛሬ ነገ ሳንል ከወርቁ ማሞ ጐን መቆሚያችን ሰዓት አሁን ይመስለኛል።

 

 

ወርቁ ማሞ ከሩሲያ ማስትሬት ዲግሪውን ይዞ እንደመጣ በስነ-ጥበብ ት/ቤት መምህር ቢሆንም ለብዙ አመታት ደመወዙ ሳያድግለት በ500 ብር ብቻ መከራውን ሲያይ ኖሯል። ነገር ግን ያለውን እውቀት ምንም ሳይሰስት እስከ ዛሬ ድረስ ለተማሪዎቹ እያካፈለ እንደሆነ ሁሉም ሰዓሊዎች ይመሰክራራሉ። ግን ለምን 500 ብር ሆነ ደመወዙ? ነገሩ እንዲህ ነው። ሩስያ ውስጥ አምስት አመታት የስዕል ጥበብ ሲማር ማስተርስ ዲግሪ እንደሆነ ይታወቃል። ነገር ግን የመመረቂያ ወረቀታቸው ሲሰጥ ዲፕሎም ይላል። እዚህ አዲስ አበባ ያሉ “የትምህርት ባለሙያዎች” ደግሞ አንተ የተመረከው በዲፕሎም እንጂ በማስትሬት አይደለም ብለው በስነ-ልቦናም ሆነ በገንዘብ በኑሮው ሲጐዱት ኖረዋል። ይሁን እንጂ በሩሲያ የትምህርት ስርዓት እንደዚያ አይነት የምረቃ ወረቀቶች ሲሰጡ ዲፕሎማ ነው የሚሉት። ይህ ማለት የተማሩት በዲፕሎም ደረጃ ነው ማለት አይደለም። የሚሰጠው ወረቀት ስም ዲፕሎም እንጂ ትምህርቱ ግን ዝርዝሩ ማስተርስ እንደሆነ ነበር። ወርቁ ማሞ ሰሚ ባለማግኘቱ ችግርን ተሸክሞ አያሌ ጥበበኞችን አፍርቶ ዛሬ ኢትዮጵያ በርካታ ሰዓሊያንን ልታፈራ ችላለች።

 

 

ወርቁ ማሞ ዛሬም የራሱ የሆነ የስዕል እስቱዲዮ የለውም። ከዚህ አልፎም የሳላቸውን ስዕሎች የሚያስቀምጥበት ቦታ የለውም። የሚያስቀምጠው ሰው ጋር በአደራ መልክ ነው። ይሄ ታላቅ ሰዓሊ በሀገራችን ውስጥ በስዕል ጥበብ ችሎታው በአንድ ወቅት ተሸላሚ ቢሆንም፤ ሽልማቱም ሆነ ዝናው መሠረታዊ ችግሮቹን ሊቀርፉለት አልቻሉም። ስለዚህ ይህን ታታሪ የጥበብ ወዳጅ ከጐኑ ልንቆምለት ይገባል።

 

 

የወርቁ ማሞ እርካታ ያስተማራራቸው ልጆች በስነ-ጥበቡ ዘርፍ የተሻለ ደረጃ ደርሰው ማየት ነው። ዛሬ በሚያስተምርበት አቢሲኒያ የስዕል ት/ቤት ውስጥ በርካታ ወጣት ሰዓሊያንን እያፈራ ነው። ወርቁ ማሞ በሀገራችን ውስጥ ካሉት የጥበብ አርበኞች ውስጥ በግንባር ቀደምትነት የሚጠቀስ ነው። ተማሪዎቹ የነበሩት እና ዛሬም ታላላቅ ሰዓሊያን የሆኑት በቀለ መኰንን፣ ዮሐንስ ገዳሙ እና እሸቱ ጥሩነህም ያረጋገጡት ይሄንን ነበር።

በይርጋ አበበ

ሰማያዊ ፓርቲ መስከረም 28 ቀን 2009 ዓ.ም በመላው ኢትዮጵያ አንድነት ድርጅት (መኢአድ) ግቢ ያካሄደው አስቸኳይ ድንገተኛ ጠቅላላ ጉባዔ ላይ የተላለፉ ውሳኔዎችን ምርጫ ቦርድ መርምሮ ውሳኔ ባለማስተላለፉ መቸገሩን ፓርቲው ለሰንደቅ ጋዜጣ ገለፀ።

 

በምርጫ ቦርድ በኩል ተጣርቶ ውሳኔ ሊሰጠን የሚገባው ጊዜ ተራዝሟል ሲል የገለፀው ሰማያዊ ፓርቲ “ቦርዱ እንደዚህ ዓይነት ውሳኔዎችን ኃላፊነት በሚሰማው መንገድ መርምሮ አፋጣኝ መልስ በመስጠት ፓርቲዎች ወደ ሥራ እንዲገቡ ማድረግ ይኖርበታል” ሲል ቦርዱ፤ ውሳኔውን ቶሎ ባለማሳወቁ ፓርቲው ቅሬታውን ገልጿል።

 

የብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ጽ/ቤት ምክትል ኃላፊ አቶ ወንድሙ ጎላ በበኩላቸው፤ “በጽ/ቤት በኩል የሚመረመረው ሁሉ ተጣርቶ ቦርዱ ውሳኔ እንዲሰጥበት ተመርቶለታል” ሲሉ ገልፀዋል። አቶ ወንድሙ አያይዘውም፤ “በመጪው ሳምንት በቦርዱ መደበኛ ስብሰባ ላይ ይህ ጉዳይ ቀርቦ ውሳኔ የሚሰጥበት እንደሚሆን ተስፋ አደርጋለሁ” ብለዋል።

 

የፓርቲውን የጠቅላላ ጉባዔ ውሳኔዎችን መርምሮ የቦርድ ውሳኔ ለማሳወቅ ከባዱ ሥራ መጠናቀቁን የገለፁት ምክትል የጽ/ቤት ኃላፊው፤ “እስካሁን ባለን ግንኙነት የምናካሂደው የእኛ ታዛቢ በተገኙበት ጠቅላላ ጉባዔ ካካሄደው ቡድን ጋር ነው። በጉባዔ የተመረጠው ቡድን እስካሁን ከምርጫ ቦርድ ጋር የጉባዔውን ዝርዝር ሪፖርትና ሌሎች የቦርዱን ጥያቄዎች በተመለከተ ግንኙነት ሲፈጥር ቆይቷል” ብለዋል።

 

በአገሪቱ ወቅታዊ ጉዳዮች ዙሪያ መንግሥት ከተቃዋሚ ፓርቲዎች ጋር ለመወያየት በጠራቸው ሦስት የውይይት መድረኮች ላይ በቀድሞው የፓርቲው ሊቀመንበር አቶ ይልቃል ጌትነት የሚመራ ቡድን እና በአዲሱ ሊቀመንበር አቶ የሽዋስ አሰፋ የሚመራ ቡድን የፓርቲው ተወካዮች “እኛ ነን” በሚል ውዝግብ ሲፈጥሩ ታይተዋል። በተለያዩ ጊዜያት ለተፈጠሩት ውዝግቦች እልባት የተሰጠውም ስብሰባውን የጠራው አካል ለምርጫ ቦርድ በመደወል ሕጋዊ እውቅና ያለውን በማጣራት ነው።

 

አብዱልማሊክ አቡበከር (www.abyssinialaw.com)

ይህ ድርጊት በፍትሐብሔርም በወንጀል ሕግም ጥፋት ነው የወንጀል ሕግ ቁጥር 613ን ተመልከቱ እነዚህ ቁጥሮች በኘሬስና ሀሳብን በነፃ የመግለፅ ሕገ መንግስታዊ መብት ላይ የተደረጉ ገደቦች ናቸው። በተመሳሳይ ሁኔታ የኢፌዲሪ ሕገ መንግስት አንቀፅ 39 /3/ ስር የኘሬስና የሌሎች መገናኛ ብዙሃን እንዲሁም የሥነ ጥበብ ፈጠራ ነፃነት መረጋገጡን ደንግጎ አንቀፅ 29/6/ ስር የሰውን ክብርና መልካም ስም ለመጠበቅ ሲባል ሕጋዊ ገደቦች በእነዚህ መብቶች ላይ ሊደነገጉ ይችላሉ ይላል። ስለሆነም በዚህ ገደብ አማካኝነት ጥበቃ የተደረገላቸው መልካም ስምና ክብር ናቸው።


ይህን ያህል ለመግቢያ ካልን አንዳንድ ነጥቦችን አንስተን እንወያይ የስም ማጥፋት ድርጊት የሚፈፀምበት ሰው በሕይወት ያለ መሆን አለበት ይህም የሰም ማጥፋት የሚደረገው ስሙ የጠፋው ሰው እንዲጠላ ወይም እንዲዋረድ ወይም እንዲሳቅበትና ብሎም ስሙ በጠፋው ሰው ላይ ሌላው እምነት እንዳይኖረው ለማድረግ ወይም መልካም ዝናው ወይም የወደፊት ዕድሉ እንዲበላሽ ለማድረግ ነው። ይህን ያደረገ ጥፋተኛ ነው።


አንዳንድ ምሳሌዎችን እንውሰድ። አንድ ሰው በወንጀል ሕግ የሚያስቀጣ ወንጀል ሳይፈፀም ሰርቷል ወይም አንድን የሕክምና ዶክተር ችሎታ እያለው ችሎታ የለውም ማለት፣ አንድን ነጋዴ ሳይከስር ዕዳውን ለመክፈል አይችልም ማለት፣ ተላላፊ በሽታ ሳይኖርበት እንዳለበት አድርጐ ማውራት ለስም ማጥፋት እንደምሳሌ ልንወስዳቸው እንችላለን። እንዲሁም ነገሩ እውነት ሆኖም ሰውዬውን ለመጉዳት ብለን ካደረግነው ድርጊታችን ጥፋት ይሆናል። /የወ.ሕግ 613/ አንድ ቃል ወይም አረፍተ ነገር ስም ማጥፋት ነው እንዲባል ቃሉ ወይም ዐረፍተ ነገሩ ለሶስተኛ ሰው ሊነገር ይገባል። ለሶስተኛ ሰው ሳይሆን ለራሱ ለተበዳዩ ቀጥታ የተነገረ እንደሆነ ስም ማጥፋት ሳይሆን ስድብ /insult/ ነው የሚሆነው።


ስም የማጥፋት ድርጊት በቃል ሊሆን ይችላል። በፅሁፍና እንዲሁም በሌላ ዘዴ /ለምሳሌ ሌላ የኪነ ጥበብ ውጤት/ ሊሆን ይችላል። ስም ማጥፋት አለ ለማለት የግድ የመጉዳት ሃሳብ መኖር የለበትም። 2045 /1/ እንዲሁም ቁጥር 2045/2/ ስር እንደተደነገገው በቡድን ስም /group defamation/ የለም። ስለሆነም አንድ ሰው ስም አጠፋ ለማለት በንግግሩ ወይም በፅሁፍ የማንንም ሰው ስም በተለይ ካልገለፀ በቀር ስም እንዳጠፋ አይቆጠርም። ሆኖም ግን ይህ አድራጉቱ ሌላ ሰው እንደሚጎዳ አስቀድሞ ለመረዳት መቻሉ ከተረጋገጠ አላፊ ሊሆን እንደሚችል ቁጥር 2041/3/ ይደነግጋል።


ቀጥለን መከላከያዎችን እንመለከታለን። የመጀመሪያው መከላከያ ቁጥር 2046 ስር የተደነገገው የሕዝብን ጥቅም በሚነኩ ጉዳዩች ላይ አሳብን መግለፅ ነው። ይህ የተገለፀው ሃሳብ ሌላውን ሰው በሕዝብ ዘንድ የሚያስወቅስ እንኳን ቢሆን እንደስም ማጥፋት አይቆጠርም። ሆኖም ስም አጠፋ የተባለው ሰው ጠፋ የተባለው ሰው ላይ የሰጠው አስተያየት ሃሰት መሆኑን በእርግጠኝነት ካወቀ ጥፋተኛ ይሆናል።


ሁለተኛው መከላከያ ደግሞ የተነገረው ነገር እውነት መሆኑ ነው። ይህንንም በማስረጃ መረጋገጥ አለበት። ሆኖም ግን የተባለው ነገር እውነት ቢሆንም ስሙ ጠፋ የተባለውን ሰው ሆን ብሎ ለመጉዳት ቃሉን ወይም ዓረፍተ ነገሩን የተናገረው ተከሣሽ ጥፋተኛ ይሆናል። /በቁጥር 2ዐ47/ ሶስተኛ መከላከያ ደግሞ የማይደፈር መብት በእንግሊዝኛው /immunity/ የሚባለው ነው። ይህ መብት ለተወሰኑ ሰዎች የተሰጠ ነው። ለፖርላማ አባላትና በፍርድ ቤት ፊት ለሚከራከሩ ወገኖች። አንድ የፖርላማ አባል በፖርላማ ውስጥ በሚደረግ ውይይት ሀሳቡን ሲገልፅ ግለሰብን አንስቶ ሊናገር ይችላል። ይህ ግን የፖርላማ አባሉን በስም ማጥፋት ተጠያቂ ሊያደርገው አይችልም።


በፍርድ ሂደት ክርክርም የሰዎች ስም ሊነሳ ይችላል። ለፍትህ አሰጣጥ የግድ ከሆነ ግለሰብ ሊነሳ ይችላል። ይህን ያነሳ ተከራካሪ በስም ማጥፋት ጥፋተኛ አይባልም።


በተጨማሪም ቁጥር 2045/2/ ስር እንደተደነገገው በምክር ቤት ወይም በፍርድ ቤት የተደረገን ንግግርና ክርክር እንዳለ /እንደወረደ እንደሚባለው/ የገለጠ ሰውም በአላፊነት ሊጠየቅ የሚችለው ስሙ በውይይቱ ወይም በክርክሩ የተነሳውን ሰውዬ ለመጐዳት ብቻ አስቦ ከሆነ ብቻ ይሆናል።


በመጨረሻም የስም ማጥፋት ተግባር በጋዜጣ ላይ ሊደረግ ይችላል። ይህ በሚሆንበት ጊዜ ስም አጠፋ የተባለው ሰው ጥፋተኛ የሚሆነው፣
አንድን ሰው ለመጉዳት ብሎ አስቦ ከሆነ፣ ይህንንም የፈፀመው በከፍተኛ ቸልተኝነት ከሆነ፣ ወዲያውኑ መልሶ ይቅርታ ካልጠየቀ ነው።


በሌላ አባባል ስም ማጥፋቱን የፈፀመ አንድን ሰው ለመጉዳት ሆን ብሎ አስቦ ሳይሆንና በቸልተኝነት ካልሆነ ይህንንም ካደረገ በኃላ ወዲያውኑ መልሶ ይቅርታ ከጠየቀጥፋተኛ አይሆንም። 2049/1/ ቁጥር 2049 /2/ እና /3/ የይቅርታው አጠያየቅ ጊዜ እና በምን ላይ መሆን አለበት የሚለውን ይመልሳሉ። በንዑስ ቁጥር ሁለት መሠረት ስም ማጥፋት ድርጊቱ የተደረገው ከአንድ ሳምንት በበለጠ ጊዜ በሚወጣ ጋዜጣ ላይ ከሆነ ይቅርታው የግድ የሚቀጥለው ጋዜጣ እስኪወጣ መጠበቅ የለበትም። ይህ ከሆነ ተበዳዩ ይጎዳል። የጠፋውንም ስምና ጉዳቱንም ማስተካከል የማይቻልበት ደረጃ ላይ ሊደረስ ይችላል። ስለዚህ ይቅርታው ተበዳዩ በሚመርጠው ጋዜጣ ላይ መውጣት አለበት። ይህ ጋዜጣ የበዳዩም ሊሆን ይችላል። የሌላ ሰው ጋዜጣም ሊሆን ይችላል። ተበዳዩ ጋዜጣ ካልመረጠ በንዑስ ቁጥር ሶስት መሠረት የስም ማጥፋቱ ነገርና የይቅርታው መጠየቁ የሚታተመው ስምን ማጥፋቱ በወጣበት ተከታይ ዕትም ላይ ይሆናል።¾

 

ግሩም ተበጀ

 

ለቁርስ የቀረበላቸውን እንቁላል ፍርፍር እንደነገሩ ከበሉ በኋላ (ስልጣን ከያዙ ወዲህ የምግብ ፍላጎታቸው እምብዛም ሆኗል) አንድ ፍንጃል የይርጋ ጨፌ ቡና በላዩ ላይ ከለሱና ከሲ አይ ኤ ወደመጣው ሰው ዞር ብለው “አይስስን ዛሬውኑ ድራሹኑ ማጥፋት አለብን። አሁኑኑ…” አሉት…
ሲ አይ ኤ፡- እሱን ማድረግ አንችልም ሚስተር ፕሬዝዳንት። አይስስን ራሳችኑ ነን ከቱርክ፣ ሳዑዲ፣ ኳታር እና ሌሎች ጋር ተባብረን የፈጠረነው… እንዲሁ ከመሬት ተነስተን ልናጠፋው አንችልም።


ትረምፕ፡- ይህቺን ይወዳልና! እኔ ምን አገባኝ ታዲያ… ዲሞክራቶች ናቸው የፈጠሩት አይስስን!
ሲ አይ ኤ፡- ዲሞክራት፣ ሪፐብሊካን እዚህጋ ምንም አይሰራም ሚስተር ፕሬዝዳንት። በዚህም ሆነ በዚያ እኛው ነን የፈጠርናቸው። አይይ ካሉ ሚስተር ፕሬዝዳንት ከተፈጥሮ ጋዝ ሎቢ ግሩፕ የሚያገኙት ገቢ ይነጥፋል…


ትረምፕ፡- እሺ እነዚህን ሰይጣኖች ተዋቸው… ለፓኪስታን የምናደርገውን ድጋፍ አሁኑኑ እንድናቆም እፈልጋለሁ። ሕንድ ራሷ ትቻላት … እኛ ምን አገባን።
ሲ አይ ኤ፡- ይህን ማድረግ አንችልም ሚስተር ፕሬዝዳንት…


ትረምፕ፡- እኮ ለምን?


ሲ አይ ኤ:- ፓኪስታንን ካልደገፍናት ሕንድ ባሎቺስታንን ከፓኪስታን ትነጥቃታለቻ…
ትረምፕ፡- ትንጠቃታ። እኛ እዚህ ውስጥ ምን ጥልቅ አደረገን…


ሲ አይ ኤ፡- ይሄ ከሆነማ ሕንድ ካሽሚር ውስጥ ሰላም አገኘች ማለት ነው። እንዲያ ከሆነ ደግሞ ማነው መሳሪያዎቻችንን የሚገዛን። ሕንድና ፓኪስታን ካልተጣሉ ደግሞ ሁለቱም ልዐለ ኃያል መሆናቸው ነው። ፓኪስታንን እያስታጠቅን ሕንድን ካሽሚር ውስጥ ሰላም ካልነሳናት እንዴት ይሆናል...


ትረምፕ፡- እሺ ሌላው ይቅር ታሊባን ግን መጥፋት አለበት…


ሲ አይ ኤ፡- ትልቁ ዳቦ ሊጥ ሆነ (ይሄ የሲ አይ ኤ አባል አዲስ አበባ፣ ሽሮ ሜዳ ከራርሞ ስለነበር በተረትና ምሳሌ ሁሉ ነው አሉ የሚያወራው) ይሄን ፈፅሞ ማድረግ አንችልም ሚስተር ፕሬዝዳንት… በ1980ዎቹ ሶቭየት ራሺያን ልክ እንዲያስገባልን ብለን ታሊባንን የፈጠርነው እኛው ራሳችን ነን። አሁን ደግሞ በፋንታው ታሊባን ፓኪስታንን እረፍት እየነሳልን ነው...


ትረምፕ፡- ምን አይነት እዳ ውስጥ ነው የገባሁት! እሺ በቃ ታሊባንንም ተዉት… ግን ከዛሬ ጀምሮ ደቡብ ኮርያን ከሰሜን ኮርያ ጥቃት መጠበቅ እናቆማለን። ወይ ለጥበቃችን ትክፈል አለበለዚያም እኛ እሷን ለመጠበቅ ዶላር አንከሰክስም… ወስኜያለሁ በቃ!!


ሲ አይ ኤ፡- ሚስተር ፕሬዝዳንት ይህንማ ማድረግ አንችልም… ከደቡብ ኮርያ አጠገብ ገሸሽ ካልን ደቡብና ሰሜን ኮርያ ሊዋሃዱ ይችላሉ። በኢኮኖሚ የበለፀገችው ደቡብ ኮርያ እስከ አፍንጫዋ ከታጠቀችው ባለኒውክሌር ሰሜን ጋር ተዋሀደች ማለት ለአሜሪካ የአካባቢው ሀያልነት አደጋ የሆነ ልዕለ ሃያል ሀገር ተፈጠረ ማለት እኮ ነው። የእኛ ከደቡብ ኮርያ መውጣትማ አይታሰብም…


ትረምፕ፡- በቃ ይሄንንም ተዉት… ሽብርን የሚደግፉ የመካከለኛው ምስራቅ መንግሥታትን ማጥፋት አለበን። አዎ… እንዲያውም ከሳዑዲ እንጀምር…


ሲ አይ ኤ፡- ይሄ የማይታሰብ ነው ሚስተር ፕሬዝዳንት፣ እነዚህን መንግስታት ፈጥረን፣ ደግፈን እዚህ ያደረስናቸው እኛው ራሳችኑ ነን - ምክንያቱም ነዳጅ ዘይታቸው ያስፈልገናላ!! እዚያ አካባቢ ዲሞክራሲ ድርሽ ማለት የለበትም። አለበለዚያ ሕዝቡ የሚፈልገውን መርጦ ነዳጃቸው አካባቢ ድርሽ እንዳንል ቢያደርገንስ…


ትረምፕ፡- ይህቺን ይወዳል ትረምፕ፣


ያቺን ይወዳል ትረምፕ…


ሁሉን ይወዳል ትረምፕ…


እንዴት ባንዷ ታሰረ ጋሽ ትረምፕ!! (በነገራችን ላይ ትረምፕ ልጅ ያሬድን ሲወደው ለጉድ ነው። …

.
በቃ አሁኑኑ ኢራንን እንውረር … አሁኑኑ።


ፔንታጎን፡- ከይቅርታ ጋር ይህን ማድረግ አንችልም ሚስተር ፕሬዝዳንት…


ትረምፕ፡- እኮ ለምን እናንተ ቦቅቧቆች…


ፔንታጎን፡- ምክንያቱም ኢራን ውስጥ የወደቀብንን ስቲልዝ ሰው አልባ አውሮፕላናችንን ለማስመለስ ከኢራን ጋር ድርድር እያደረግን ነው። ከዚህም በተጨማሪ የኢራን በአካባቢው መኖር ለእስራኤል እንደማብረጃ ነው።


ትረምፕ፡- እሺ በቃ ኢራቅን እንውረር!


ሲ አይ ኤ፡- እንደገና?


ትረምፕ፡- ወረናታል እንዴ? … አዎ ልክ ነህ … ለካንስ ወረናታል … ግን ምን ችግር አለው … ይህቺን ወስላታ ሐገር ለምን ደግመንስ ቢሆን አንወራትም…


ሲ አይ ኤ፡- ግን እኮ ወዳጃችን አይስስ 1/3ኛውን ኢራቅ ቀድሞውኑ ተቆጣጥሮ የለ…


ትረምፕ፡- እሺ የተቀረውንስ ቢሆን እንውረራ… እዚሁ ተቀምጠን ምን እንሰራለን ታዲያ… እናንተ ሰዎች ምንድነው እንደዚህ የሚያንቦቀቡቃችሁ - እኔ ሄጄ ልዋጋላችሁ እንዴ…


ሲ አይ ኤ፡- አስፈላጊ ስላልሆነ እኮ ነው ሚስተር ፕሬዝዳንት… አሁን ኢራቅ ላይ ያስቀመጥነው ሺአ መራሹ መንግሥት በራሱ አይስስን እየተዋጋ እኮ ነው…


ትረምፕ፡- በቃ እሺ ሙስሊሞች አሜሪካ ድርሽ እንዲሉ አልፈልግም…


ኤፍ ቢ አይ፡- የማይሆነውን!

 

ትረምፕ፡- እኮ ለምን…


ኤፍ ቢ አይ፡- እንዲያ ካደረግን ሕዝባችን ፍርሃት አልባ ይሆንብናላ… የሚፈራው ነገር ያጣ ሕዝብ ደግሞ ጥሩ አይደለም…


ትረምፕ፡- እሺ በቃ ሕገወጥ ስደተኛ የሚባል ማየት አልፈልግም … ሁሉንም መንጥራችሁ አስወጡልኝ...

 

የአሜሪካ የድንበር ጥበቃ ጓድ፡- ሚስተር ፕሬዝዳንት ይሄን ማድረግ አንችልም…


ትረምፕ፡- እኮ እንዴት…


የአሜሪካ የድንበር ጥበቃ ጓድ፡- ሕገወጥ ስደተኞቹን ካባረርን የድንበር ግድግዳውን ማን ይገነባል…


ትረምፕ፡- እናንተ ሰዎች ምንም ስራ የምታሰሩኝ አይመስለኝም… እንደውም በቃ እውነተኛ አሜሪካዊ ያልሆነ ሁሉ ይህቺን ሐገር ጥሎ እንዲወጣ እፈልጋለሁ…


ስታንፎርድ ዩኒቨርሲቲ፡- ሚስተር ፕሬዝዳንት… ለመሆኑ ወዴት ሐገር ለመሄድ አስበዋል…


ትረምፕ፡- እንዴት ማለት?


ስታንፎርድ ዩኒቨርሲቲ፡- ሚስተር ፕሬዝዳንት፣ ከሬድ ኢንዲያንስ በስተቀር ማንኛችንም ከሌላ አህጉር እኮ ነው የመጣነው…


ትረምፕ፡- እና ታዲያ እዚህ ተጎልቼ ምን ልሰራ ነው። ሐሳቤን ሁሉ ውድቅ እያደረጋችሁ…


ሲ አይ ኤ፡- ሚስተር ፕሬዝዳንት… አያስቡ እርስዎ ኋይት ሐውስን ይንደላቀቁበት፤ እኛ የሚሰራውን እንሰራለን…

 

በይርጋ አበበ

 

ከ1983 ዓ.ም ጀምሮ የአገሪቱን ሙሉ የስልጣን እርከን በብቸኝነት ተቆጣጥሮ የቆየው ኢህአዴግ፣ በ2002 እና በ2007 ዓ.ም በተካሄዱት ምርጫዎች በክልል እና በፌዴራል ደረጃ የሚገኙ የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ወንበሮችን ሙሉ በሙሉ ተቆጣጥራቸዋል። በተለይ አንድም ተቃዋሚ ወይም የግል ተወዳዳሪ አባል ባልሆነበት የ2007 ዓ.ም ምርጫ ውጤት በሁሉም የምክር ቤት ስብሰባዎች የተለየ ሀሳብ የማይስተናገድባቸው ሆነዋል። በዚህ የተነሳም በአገር ውስጥም ሆነ ከአገር ውጭ የሚንቀሳቀሱ ተቃዋሚ የፖለቲካ ፓርቲዎች ገዥውን ፓርቲ የፖለቲካ ምህዳሩን አጥብቦ የዴሞክራሲ ስርዓቱን አቀጭጮታል ሲሉ ይከሱታል።

ከ2007 ዓ.ም ምርጫ መጠናቀቅ በኋላ በአገሪቱ በተለይም በኦሮሚያ እና በአማራ ክልሎች መንግስትን የሚቃወሙ አመፀጾችና ግጭቶች ተከስተዋል። ለአመጾቹና ለግጭቶቹ መንስዔ መንግስት የሰጠው ምላሽ “የመልካም አሰተዳደርና ለወጣቶች በቂ የስራ እድል አለመፈጠር” የሚል ሲሆን፣ ተቃዋሚ ፓርቲዎች በበኩላቸው “መንግስት የህዝብን ድምጽ በማፈኑ ነው” ሲሉ ይከራከራሉ። በአሁኑ ወቅትም አገሪቱ ለስድስት ወራት በሚቆይ አስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ላይ የምትገኝ ሲሆን በሌላ በኩል ደግሞ ገዥው ፓርቲ ኢህአዴግ በአገር ውስጥ ከሚንቀሳቀሱ ተቃዋሚ ፓርቲዎች ጋር ለመወያየት ጥሪ አቅርቦላቸዋል።

የፖለቲካ ፓርቲዎቹ ለሚያደርጉት ውይይት መደላድል እንዲሆን ቅድመ ዝግጅት ከመንግስት ወይም መንግስትን ከሚደግፉ መገናኛ ብዙሃን ውጭ ሌሎች የነጻው ፕሬስ መገናኛ ብዙሃን ዘጋቢዎች ባልተገኙበት፣ ባሳለፍነው ሳምንት በፌዴሬሽን ምክር ቤት አዳራሽ አካሂደዋል። ወደ ፊት ይካሄዳል ተብሎ በሚጠበቀው የፓርቲዎቹ ውይይት ዙሪያ የተለያዩ ፓርቲዎችን አመራሮች ጠይቀናቸው የሰጡንን ምላሽ ከዚህ በታች አቅርበነዋል።

 

 

የውይይቱ መንፈስ በተቃዋሚ ፓርቲዎች ዐይን

 የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ አንድነት መድረክ ሊቀመንበረ ፐሮፌሰር በየነ ጴጥሮስ በጉዳዩ ዙሪያ አስተያየታቸውን ለሰንደቅ ጋዜጣ ሲሰጡ “በቅድመ ውይይት ወይም ድርድር ዝግጅት ስብሰባችን ላይ በእኛ በኩል ለእውነተኛ ድርድር የሚመቸንን ቅድመ ሁኔታ ለመፍጠር የሚያስችለንን ቅድመ ሁኔታዎችን አስቀምጠናል” ብለዋል።

የኢትዮጵያዊያን ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ (ኢዴፓ) ሊቀመንበር ዶክተር ጫኔ ከበደ በበኩላቸው “ኢህአዴግ ይህን ድርድር ማዘጋጀቱ እንደ ፓርቲያችን የገመገምነው በመልካም ጎኑ ነው” አያይዘውም “ድርድሩ ለመካሄድ የታሰበው የፌዴራል መንግስቱ ፕሬዝዳንት ዶክተር ሙላቱ ተሾመ መስከረም ላይ የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤትና የፌዴሬሽን ምክር ቤትን በንግግር ሲከፍቱ የምርጫ ህጉ ይሻሻላል ብለው በተናገሩት እና ጠቅላይ ሚኒስትረ ኃይለማሪያም ደሳለኝ በአገር ውስጥ በሰላማዊ መንገድ ከሚንቀሳቀሱ ፓርቲዎች ጋር እነጋገራለሁ ባሉት መሰረት የተጠራ ነው” በማለት ተናግረዋል።

የሰማያዊ ፓርቲ ሊቀመንበር አቶ የሽዋስ አሰፋ ደግሞ “ከመስከረም ጀምሮ ገዥውን ፓርቲና ተቃዋሚዎችን ለማወያየት የሚጥሩ ሰዎች እንደነበሩ እናውቃለን። ጥሪውን እንጠብቅ የነበረው ከእነዚያ ሰዎች ቢሆንም ኢህአዴግ ጣልቃ ገብቶ የድርድር ፐሮግራሙን ጠርቷል። ኢህአዴግ በራሴ ተነሳሽነት ነው የጠራሁት ብሎ ካመነ እንደለመደው ለፖለቲካ ፕሮፓጋንዳ ፈጆታ ሳያውለው ከፍተኛ ዋጋ ባላቸው አገራዊ ጉዳዮች ላይ በግልጽነት በጋራ ልንወያይ ይገባል” ብለዋል።

የመንግስት ኮምዩኒኬሽን ጉዳዮች ጽ/ቤት የውይይት መድረኩን መዘጋጀቱን አስመልከቶ ባወጣው መግለጫ ደግሞ “ባለፉት ሁለት ምርጫዎች (በ2002 እና በ2007 ዓ.ም የተካሄዱትን ለማለት ነው) የገዥው ፓርቲ የበላይነት ሙሉ በሙሉ የተከሰተበት በመሆኑ የተፎካካሪ ፓርቲዎች ተሳትፎ ተገድቦ እንደነበር ይታወሳል። በመሆኑም መንግስት ዴሞክራሲያዊ ስርዓታችን ተረጋግቶ እንዲቀጥል ካለው ፈላጎት በመነሳት እና በሃገራችን ያለውን የፍላጎት ብዝሃነት በመገንዘብ ዴሞክራሲያዊ መድረኮችን በማስፋት በሰላማዊ የፖለቲካ ፓርቲዎች መካከል ውይይት ድርድርና ክርክር ማካሄድ ብሎም ህጎችን እስከማሻሻል ድረስ መሄድ እንዳለባቸው ቁረጠኝነቱን አሳይቷል” በማለት የውይይቱን መዘጋጀት ዓላማ እና የአዘጋጁን ማንነት አስታውቋል። መግለጫው አክሎም “በአገራችን ወሳኙ የስልጣን አካል የሆኑት የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤቶች የተለያዩ ድምጾች የሚሰሙባቸው እና የሚፎካከሩባቸው መድረኮች እንዲሆኑ ማድረግ እንደሚገባ መንግስት አቋም መውሰዱ ይታወሳል” በማለት ይገልጻል።

 

 

የተቀመጡ ቅድመ ሁኔታዎች

በአንድ አገር ለሚፈጠር ሰላማዊ የስልጣን ሽግግርና የዴሞክራሲ መሰፋፋት ትልቁ መንገድ በፖለቲካ ተዋነያኖቸ (political Actors) መካከል የሚካሄድ ድርድርና ውይይት ነው። ሀሳቦች ወደ ጠረጴዛ ቀርበው ውይይት ካልተካሄደባቸው ልዩነቶች እየሰፉ ሂደው መጨረሻው ማጣፊያው እንደሚያጥር በዙሪያችን ያሉ እውነታዎች ምስከሮች ናቸው። የኢትዮጵያን መንግስት አቋም የሚገልጸው ሳምንታዊው የመንግስት ኮምዩኒኬሽን ጉዳዮች ጸ/ቤት እንዳረጋገጠውም ሆነ የፖለቲካ ፓርቲዎች ደጋግመው እንደሚገልጹት፣ በአገራችን የተፈጠረው አለመረጋጋት ምክንያቱ በ2007 ዓ.ም በተካሄደው ምርጫ በሁሉም ደረጃዎች የሚገኙ የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤቶች በገዥው ፓርቲ አባላት ብቻ መሞላታቸው ነው። በመሆኑም ውይይት አስፈላጊ ነው።

በኢህአዴግ በራስ ተነሳሽነት (ራሱ እንደሚገልጸው) በተጠራው የፖለቲካ ፓርቲዎች ውይይት (አንዳንዶች ድርድር እንጂ ውይይት አንሻም ይላሉ) ላይ የሚሳተፉ ተቃዋሚ ፓርቲዎች ወደ ውይይቱ ወይም ድርድሩ ከመግባታቸው በፊት ሊሟሉላቸው ሰለሚገቡ ቅድመ ሁኔታዎች ከሰንደቅ ጋዜጣ ጥያቄ ቀርቦላቸው ነበር። የመድረኩ ሊቀመንበር ፕሮፌሰር በየነ ጴጥሮስ የኢዴፓው ዶክተር ጫኔ ከበደ እና የሰማያዊ ፓርቲው አቶ የሽዋስ አሰፋ በተለያዩ ጊዜያት ለቀረቡላቸው ጥያቄዎች ተመሳሳይ መልሶችን ሰጥተዋል።

የፓርቲዎቹ ሊቃነመናብርት “ለመደራደር እንደ ቅድመ ሁኔታ ያስቀመጥነው መስፈርት ባይኖርም ነገር ግን ይህንን (ድርድሩን ወይም ውይይቱን ለማካሄድ የመንገዱን ጥረጊያ ማከናወን) ያለበት ኢህአዴግ በመሆኑ፤ የታሰሩ አባሎቻችን እና መሪዎቻችን ይፈቱ፡፡ ምክንያቱም በድርድሩ ተዋናይ የሚሆኑ መሪዎች ይገኙበታል የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ይነሳ ምክንያቱም ፓርቲዎች ከአባሎቻችን ከደጋፊዎቻችንና አጠቃላይ ከህዝብ ጋር ለመወያየት አዋጁ ይገድበናል። በምናደርገው ውይይት ላይ በገለልተኛ ታዛቢነት የዓለም አቀፍም ሆነ አገር አቀፍ መገኘት አለባቸው፡፡ ውይይቱ ወይም ድርድሩ በገለልተኛ ወገን ይመራ እና፣ ውይይቱ ለህዝብና ለአገር እስከሆነ ድረስ ከህዝብ የሚደበቅ መሆን ስለሌለበት የነጻው ፕሬስ ተገኝቶ የሚዲያ ሽፋን ይስጠው። ሚዲያውን የሚያገል ከሆነና በድብቅ የሚካሄድ ከሆነ ግን ድርድሩ ችግር አለው ማለት ነው፡፡ ይህ ደግሞ በህዝብ አመኔታ እንዳይኖረው ያደርጋል” ሲሉ ገልፀዋል፡፡ አያይዘውም “ሚዲያውን በተመለከተ ኢህአዴግ ካልተስማማ እንደለመደው በአምባገነናዊ አካሄዱ ይቀጥላል የህዝበ ጥያቄም እንደዚሁ እየጎላ የሚሄድበትና ሌላ አጣብቂኝ ውስጥ እየገባ የሚሄድበት እድል እየተፈጠረ ይሄዳል ማለት ነው” ብለዋል።

ከእነዚህ ጥያቄዎች በተጨማሪም “የኢትዮጵያ ጉዳይ ያገባኛል ይመለከተኛል የሚሉ በውጭ አገር የሚገኙ የፖለቲካ ፓርቲዎችም በውይይቱ (በድርድሩ) በተሳታፊነት ወይም በታዛቢነት እንዲገኙ ጥሪ ሊቀርብላቸው ይገባል” የሚለው ሃሳብም በተቃዋሚ ፓርቲዎች ለኢህአዴግ ከሚያቀርቡት ጥያቄዎች መካከል መሆኑን ነው የገለጹት።

 

 

የፓርቲዎቹ ዋና ዋና አጀንዳዎች

22 አገር አቀፍ የፖለቲካ ፓርቲዎች በአገራቸው ጉዳይ ላይ ለመወያየት (መደራደር) በኢህአዴግ ጥሪ አማካኝነት ጥር 10 ቀን 2009 ዓ.ም በፌዴሬሽን ምክር ቤት ተሰባስበው ስለ ድርድሩ (ውይይቱ) ዝግጅት ከመከሩ በኋላ በውይይቱ (ድርድሩ) በአጀንዳነት ሊያዙ ይገባል የሚሏቸውን ነጥቦች ጠቅሰው እስከ ጥር 25 ቀን ድረስ እንዲያስገቡ (በፓርላማ የመንግስት ተጠሪ ሚኒስትር በኩል) ተነግሯቸው ተለያይተዋል። ፓርቲዎቹ የሚያቀርቧቸውን አጀንዳዎችና ለውይይቱ (ድርድሩ) መደላድል የሚሆኑ ቅድመ ሁኔታዎችን ኢህአዴግ ተሰማምቶ የሚቀበላቸው ከሆነ “የህገ መንግስትና ሌሎች አዋጆች ህጎች እንዲሁም ፖሊሲዎች እንዲሻሻሉ ጥያቄ እንደሚያቀርቡ” የመድረኩ ሊቀመንበር ተናግረዋል።  መሻሻል ይገባዋል ሰለሚሉት የህገ መንግስት ክፍል ሲገልጹም “አሁን ባለንበት ሁኔታ ፓርላማው በኢህአዴግ ተሞልቶ፣ ጠቅላይ ሚኒስትሩ ኢህአዴግ ሆነው፣ የምርጫ ቦርድ አባላትን ጠቅላይ ሚኒስትሩ ለህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አቅርበው የሚያፀድቁበት አሠራር የሚያስኬድ ባለመሆኑ ሊስተካከል ይገባል፡፡” ብለዋል። እንዲሁም የታሰሩ የፓርቲው አመራሮችና አባሎች እንዲፈቱ እና የምርጫ ህጉም እንዲሻሻል መድረክ ጥያቄ እንደሚያቀርብ ሊቀመንበሩ ፕሮፌሰር በየነ ገልፀዋል።

ኢዴፓ በበኩሉ ወደ ድርድር (ውይይት) ይዞ የሚገባው አጀንዳ ሊቀመንበሩ ዶክተር ጫኔ ሲገልጹ “በርካታ ጉዳዮች ቢኖረንም በዋናነት ይዘን የምንቀርበው አጀንዳ የፖለቲካ ምህዳሩ እንዲሰፋና የህብረተሰቡ የፖለቲካ ተሳትፎ ምን መምሰል እንዳለበት? የሚለው ይሆናል። ምክንያቱም እስካሁንም ድረስ ደጋግመን የምንጠየቀው በአገራችን የዴሞክራሲ ስርዓቱ ይበልጥ እየቀጨጨ የሄደው በፖለቲካ ምህዳሩ መጥበብ የተነሳ ነው። ከዚህ በተረፈ ከአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ጋር በተያያዘ አባሉ ያልታሰረበት የፖለቲካ ፓርቲ የለም። የእኛ አባሎቻችንም እንዲፈቱ መጠየቃችን አይቀርም” ብለዋል፡፡ አያይዘውም ዶክተሩ “የህብረተሰቡ ጥያቄዎች ይበልጥ ጎልተው የሚወጡበትን መንገም ማለትም ህገ መንግስቱን ጨምሮ ሌሎች ህጎችና አዋጆች የሚሻሻሉበትን እንዲሁም ፖሊሲዎች እንደገና የሚታዩበትን ሃሳብ ይዘን የምንቀርበ ይሆናል” ሲሉ የፓርቲያቸውን እቅድ ግልፅ አድርገዋል። 

የሰማያዊ ፓርቲ ሊቀመንበር አቶ የሽዋስ አሰፋ በበኩላቸው ለድርድሩ (ለውይይቱ) ሁሉም ወገኖች ተስማምተው ወደ ተግባር ሲገቡ የፓርቲያቸውን ዋና አጀንዳ እንደሚያሳውቁ ገልጸው ከዚህ በዘለለ ግን የታሰሩ አባሎቻቸውና አመራሮቻቸው እንዲፈቱ ውይይቱ የህዝቡን ጥያቄ እንዲመልስ ሁሉም ኃላፊነት በተሰማው መልኩ እንዲወያይ ጥሪያቸውን አቅርበዋል።

 

 

የውይይቱ (ድርድሩ) ስምምነት አቅም

ፓርቲዎቹ ያካሂዱታል ተብሎ በሚጠበቀው ውይይት (ድርድር) የሚደረስባቸው ስምምነቶች የሚኖራቸውን አቅም በተመለከተ ዶክተር ጫኔ ሲገልጹ “በድርድሩ ስምምነት ላይ የሚደረስባቸው አጀንዳዎች ገዥ ይሆናሉ። እኛ ስጋታችን ኢህአዴግ ነው የሚሆነው። ባለፉት 25 ዓመታት እንደዚህ አይነት ጠበቅ ያለ ድርድር ኢህአዴግ አካሂዶ ስለማያውቅ ምናልባት አይገዙኝም የሚል አስተሳሰብ ከሄደ ድርድሩን ሊያበላሸው ይችላል የሚል ስጋት አለኝ” ሲሉ የገለጹ ሲሆን ሀሳባቸውን ሲያጠናክሩም “በተለይ ዴሞክራሲን ሊያሰፉ በሚችሉ አዋጆችና ፖሊሲዎች ዙሪያ አልቀበልም የሚል አይነት አካሄድ ከሄደ የድርድሩ ሂደት እዛ ላይ ችግር ሊያጋጥመው የሚችል ይመስለኛል። በእኛ በኩል (በተቃዋሚ ፓርቲዎች) ግን ማንኛውንም ሊያሰሩ የሚችሉና ከህዝብ የሚመነጩ ክፍተቶችና ችግሮች በሙሉ ወጥተው መስተካከል የሚችሉበትን ሜዳ ማስተካከል ከተቻለ በእርግጠኝነት የማንቀበልበት ምክንያት የለም” በማለት ተናግረዋል።

በውይይቱ የኢህአዴግ ተወካይ የሆኑትን የፓርቲውን ማዕከላዊ ኮሚቴ ሰብሳቢ አቶ ሽፈራው ሽጉጤን አግኝተን ለማነጋገር ያደረግነው ተደጋጋሚ ሙከራ ሊሳካልን ባለመቻሉ በኢህአዴግ በኩል ያሉ ሀሳቦችን ማካተት አልቻልንም።¾

ኢትዮጵያ ሆይ….

Wednesday, 25 January 2017 13:05

 

 

በድንበሩ ስዩም

 

ባለፈው እሁድ ጥር 14 ቀን 2009 ዓ.ም ሚዩዚክ ሜይዴይ ኢትዮጵያ ከኢትዮጲስ ኮሌጅ ጋር በመተባበር በብሄራዊ ቤተ-መጻህፍትና ቤተ-መዛግብት ኤጀንሲ (ወመዘክር) አዳራሽ የመጽሀፍ ውይይት አዘጋጅቶ ነበር። ለውይይት የቀረበው መጽሀፍ የኢትዮጵያ ሕዝብ አብዮታዊ ፓርቲ (ኢሕአፓ) መስራችና የፓርቲው ከፍተኛ መሪ በሆነው በክፍሉ ታደሰ አማካይነት በተጻፈው “ኢትዮጵያ ሆይ” የተሰኘው መጽሀፍ ነበር። ክፍሉ ታደሰ ከዚህ ቀደም በኢትዮጵያ ስነ-ጽሁፍ ውስጥ ስልስ ድጉስ /Trialogy/ እየተባሉ የሚጠሩትን ያ ትውልድ የተሰኙትን ሶስት ተከታታይ መጻሕፍትን አሳትሟል። መጻህፍቶቹ ደራሲው በመስራችነትና በከፍተኛ አመራርነት ሲመራው የነበረው ኢሕአፓ ምስረታውን እና የትግል ጉዞውን የዘከረባቸው የታሪክ ሰነዶች ናቸው። ክፍሉ ከዚህ ቀደምም በእንግሊዝኛ ቋንቋ The Generation በሚል ርእስ ዳጎስ ያለ መጽሀፍ አሳትሟል። መጻህፍቶቹ በየጊዜው እየታተሙ ሰፊ የሆነ አንባቢ ያላቸው ናቸው። የኢትዮጵያን የተማሪዎች ትግል በሰፊው የሚዳስሱ በመሆናቸው ለሀገሪቱ ታሪክ እንደ ትልቅ መረጃ ስለሚቆጠሩ ተቀባይነታውም ከዚሁ ጋር የተያያዘ ነው። ኢሕአፓን ከመሰረቱ የ1960ዎቹ ወጣት ምሁራን መካከል ዛሬ በህይወት ያሉት ሁለት ብቻ ናቸው። አንደኛው ክፍሉ ታደሰ ነው። ከዚያ ሁሉ እልቂት ተርፎ ያለፈውን ዘመን እንዲህ ነበር እያለ ለትውልድ ይዘክራል። አሁን በቅርቡ ያሳተማት ኢትዮጵያ ሆይ የተሰኘችው መጽሀፍም የትውልድ ዝክር ናት ተብላ ትጠራለች። ይህችም መጽሀፍ ልክ እንደቀድሞዎቹ ሁሉ ሰፊ ተቀባይነትን ያገኘች እንደሆነች የሚያመለክተው በአጭር ጊዜ ውስጥ በተደጋጋሚ መታተሟ ነው። በመጽሀፏ አጠቃላይ ይዘት ላይ ዳሰሳ እንዲያደርግና የውይይት ሀሳቦችን እንዲያነሳ የተጋበዘው ጋዜጠኛ ጥበቡ በለጠ ነበር። በዚሁ አያሌ ታዳሚያን በተገኙበት ስነ-ስርአት ላይ ጥበቡ በለጠ ይህን አቀረበ።

     ይህችን ኢትያጵያ ሆይ የተሰኘውን መጽሐፍ ሣነብ ደራሲው እንዲህ ይላል።

“ራሴን በተመለከተ ግን የሀዘኖች ሁሉ ሀዘን የገጠመኝ በምዕራብ ጐንደር ሲንቀሣቀስ የነበረው የኢሕአፓ ሠራዊት መሳሪያውን ቀብሮ ወደ ሱዳን ለመግባት በወሰነበት እለት ነበር። ሀዘኔ እስከ የሚባል አልነበረም። መሣሪያ ሣይሆን እነዚያ ከተማ የወደቁ ጓደኞቼን የቀበርኩ ስለመሠለኘ ራሴን ከእነሡ ጋር ማጐዳኘት ዳድቶኝ ነበር። ይሁንና ጽናት ትግል የማይነጣጠሉ መሆናቸውን ሌላኛው እኔነቴ አሳስቦኝ ትግሉ ይቀጥላል፤ ሌላ አንድ ቀንም ይመጣል አልኩ” ይላል ደራሲው።

 

ቀጠል ያደርግና

“በ1972 ዓ.ም የኢትዮጵያ ሕዝባዊ አብዮታዊ ሰራዊት /ኢሕአሰ/ የነበረውን መሣሪያ ቀብረን ወደ ሱዳን ስንጓዝ ሰብለ የምትባል የምቀርባት የድርጅቱ አባል ይህንን ጫካ ለመጨረሻ ጊዜ ነው የማየው የሚል አስተያየት ስትሰነዝር ልቤ ስንጥቅ አለ። ተከራከርኳት። የአንተን አላውቅም እኔ እንደዚያ ነው የማስበው አለች። ፍርጥም ብላ። ያ ንግግሯ አዕምሮዬ ውስጥ በመቆየቱ ለብዙ ጊዜ ሲያቃጭል ቆየ። ብሸሸውና ላለማስታወስ ብሞክርም አልሆነልኝም። በመጨረሻም እንዳለችው ሆነ። እንደወጣን ቀረን” ይላል ክፍሉ ታደሰ።

 

“ያም ሆኖ ግን ሌላ አንድ ቀሪ ሕይወት ባገኝ እንደ ሂንዱዎቹ እምነት ሌላ ሠው ሆኜ ወደዚህ አለም ብመለስ ስህተቶቹንና ሕፀጾቹን አርሜ በኢሕአፓነቴ ያደረኩትን በሙሉ መልሼ አደርገዋለሁ። በምድር ላይ ለሰው ልጅ ክብርና ፍትሃዊ ስርአት ግንባታ አቅምንና ጉልበትን ከመለገስ በላይ ፍስሀ የሚሰጥ ጉዳይ የለም ብዬ አምናለሁና። አሁን በኖርኩት ሕይወቴ እንዳደረኩት የለውጥ ትግሉ ውስጥ ገና በልጅነቴ አልማገድም። ሀገሬንና ሕዝቡን በበቂ ሳላውቅ በ20 እና በ21 አመቴ ልምራ ብዬ አልነሣም።” ክፍሉ ታደሰ።

 

ይህ ደራሲ እንደገና ወደዚህች አለም ቢመለሰ አሁንም ኢሕአፓ ሆኜ ነው መቀጠል የምፈልገው ቢልም አንድ ነገር ደግሞ ነግሮናል። ኢሕአፓ ስህተቶች ሕፀፃች እንደነበሩበት ገልፃልናል። ከዚሁ ይለጥቅና በ20 እና በ21 አመት እድሜዬ የኢትዮጵያን ጉዳይ ተሸክሜ እጓዛለሁ፤ ኢትዮጵያን ለመለወጥ እነሣለሁ ብዬ አልሞክረውም ይለናል።

 

እዚህ ላይ ቆም ብለን ይህን ደራሲ ማሰብ እንችላለን። 416 ገፆች ያሉትን የአንድ ትውልድ ታሪክ ለመፃፍ ሲነሣ በውስጡ ብዙ ጥያቄዎች ተመላልሠዋል። ገና ከጅምሩ ኢትዮጵያ ሆይ ሲል ብዙ የሚያወጋን የሚያጫውተን ጉዳይ እንዳለው እንገምታለን።

 

እርሱ ያለፈበት ሕይወት በእጅጉ አስገራሚ ነውና ከየት ጀምሮ የቱጋ ያበቃል ብለንም ማሠባችን አይቀርም። የኢትዮጵያ ሕዝብ አብዮታዊ ፓርቲን ወይም እርሱ እንደሚጠራው ያን ትውልድ ለአዲስ አስተሣሠብና ለውጥ ገና ከጥንስሱ ጀምሮ ክፍሉ ታደሰ ነበር። ጽንሱ አድጐና ጐልምሶ ከፍተኛ የፖለቲካ ማዕበል ሲያስነሳም ክፍሉ ታደሰ ነበር። ማዕበሉ ሲተራመስ ክፍሉ ነበር። በዚያ ድብልቅልቁ በወጣው ማዕበል ውስጥ ሺዎች ወደቁ፤ ተሰው። ጓደኞቹ መስዋዕት ሆኑ ብቻ ሣይሆን አለቁ ማለት ይቻላል። የታለመው የታቀደው ሕልም አልሆነም። ክፍሉ የቆመበት ሜዳ ላይ ጓደኞቹ ተረፍርፈዋል። አልቀዋል። እናም እዚያ እልቂት ላይ ሆኖ እያሠበ ከ40 አመታት በኋላ ኢትዮጵያ ሆይ አለና ፃፈ። ኢትዮጵያ ሆይ የውስጥ ስሜትን ለዕውነት የተጠጋን የብዕር እስትንፋሰ ማጋሪያ ነው። የክፍሉ ታደሰ ኢትዮጵያ ሆይ በውስጡ ብዙ ታሪኮች አሉት። እጅግ አሣዛኝ ታሪኮች ሰቆቃዎች ለመቀበል የሚያዳግቱ እርምጃዎች ለቅሶዎች የኢትዮጵያን የዘመናት ውጣ ውረዶች እና አያሌ ጉዳዮችን ያወጋናል።

 

ጊዜያት እየቆዩ እየረፈዱ እየደበዘዙ ሲመጡ ታላላቅ እውነታዎች እየተሸሸጉ አዳዲስ ጉዳዮች መፃፍ መነጋገር መጀመራቸው ደራሲውን አሣሠበው። እርሱ እየደጋገመ የሚጠራው ያ ትውልድ ታሪኩና ማንነቱ ባላዋቂ ብዕረኞች በጀብደኛ ፀሐፊዎች እርሱ እንደሚለው ደግሞ በዋሾዎችና በቀጣፊዎች እጅ ገባ። በዚህም ምክንያት ስለዚያ ትውልድ የሚፃፉና የሚነገሩ ጉዳዮች አሣሠቡት። እርሱ እንደሚለው ከሆነ ያ ሁሉ ለኢትዮጵያ ሲል ሕይወቱን የሰጠ ወጣት አስክሬኑ የትም የተጣለ ወጣት ደሙ በጐዳና ላይ የባከነው ወጣት ታሪኩ በቀጣፊዎች እጅ መውደቅ የለበትም ብሎ ክፍሉ ታደሰ ኢትዮጵያ ሆይ ብሎ ተነሣ።

 

አሁን ባለው ትውልድ ውስጥም የሚነሱ ነጥቦች አሉ። ኢትዮጵያ ውስጥ ለሚታዩ ውስብስበ ችግሮች ምክንያቱ ያ ትውልድ ነው ብለው የሚወነጅሉ ቁጥራቸው ቀላል የሚባል አይደለም። ለነዚህም ለአዲሶቹ ትውልዶች ይሆን ዘንድ ኢትዮጵያ ሆይ ብሎ ያወጋል።

 

ከዚህ በተጨማሪም ክፍሉ የትግል አጋሮቼ ለሚላቸው ለያ ትውልድ ሰማዕት ማስታወሻ መዘከሪያ ይሆን ዘንድ ታሪካቸው ይኸውና ለማለት ኢትዮጵያ ሆይ በሚለው ትረካው ሀውልታቸውን ለማቆም ሞክሯል።

ይህም ሆኖ ግን ደራሲው ክፍሉ ታደሰ ስለዚያ ትውልድ ገና አልተፃፈም፤ ገና አልተጀመረም የሚል እምነት አለው። በዚህች ኢትዮጵያ ሆይ መጽሐፍ ውስጥ ደራሲው  ለያ ትውልድ ያለውን ጥልቅ ፍቅር እና አክብሮት ያሣየበት ነው ማለት ይቻላል።

 

የኢትዮጵያን የዘመናት የታሪክ ውጣ ውረዶችን በመዘርዘር ያ ትውልድ የመጣበትን እና የሔደበትን የታሪክ ዑደት በኢትዮጵያ ሆይ ውስጥ ደራሲው ሊያሣየን ብርቱ ሙከራ አድርጓል። በቀጣዮቹም ጉዞዬ የደራሲውን ፅሁፍ አንኳር ጉዳዮች በማንሣት ለውይይት ክፍት አደርገዋለሁ።

በክፍሉ ታደሰ መጽሐፍ ውስጥ እና በሌሎችም የተለያዩ ድርሣኖች ውስጥ እንደምናገኝው ከሆነ ክፍሉ ታደሰ ያን ትውልድ ከፈጠረና ካደራጁ ከመሩ የ1960ዎቹ ወጣት ምሁራን መካከል ከግንባር ቀደሞቹ አንዱ ነው።

 

አንድ ትውልድን ለማደራጀትና ለማታገል ክፍሉ ለምን ተነሣ? የደራሲው የክፍሉ ታደሰ በኢትዮጵያ ውስጥ የለውጥ ማዕበል እንዲመጣ ያስነሣው የኃላ ታሪክ ምንድን ነው? ብለን መጠየቅም ግድ ይለናል። በርግጥ ይሔን ጥያቄ ለሌሎችም ማንሣት እንችላለን። ዋለልኝ መኮንን ምን አስነሣው? ብርሃነ መስቀል ረዳን ምን አስነሣው? ዶ/ር ተስፋዬ ደበሣይን ምን አስነሣው? ዘሩ ክሽንን፣ ጌታቸው ማሩን ሌሎችንም ዝነኛ የዚያን ዘመን ወጣቶች ምንድን ነው ያስነሣቸው? ከእያንዳንዱ ሠው ጀርባ አንድ ጉዳይ ይኖራል። ብዙዎች እንደሚሉት በዘመኑ የታየው አለማቀፍ ሁኔታዎች በተለይ ደግሞ የሶሻሊስቱ ጐራ እንቅስቃሴ የተራማጅ ኃይሎች ታሪክ የተለያዩ ሐገራት አብዮት የወጣቱን ወኔ አነሳስተውታል፤ አሙቀውታል የሚባል አባባል አለ። የቻይና አብዮት መቀንቀን፣ የኢሲያ አብዮት፣ የቬትናም፣ ኩባ እና የመሣሠሉት የዘመኑ የአብዮት ትኩሣቶች ያን ትውልድ አነሣስተውታል የሚሉ ሀሣቦች ብዙ ጊዜ ይሠነዘራሉ።

 

ክፍሉ ታደሰ በመጽሐፎቹ ውስጥ ስለ ራሱ እምብዛም አይፅፍም። ሰፊውን ቦታ የሚሠጠው ለሌሎች ነው። ነገር ግን የክፍሉን ማንነት ከራሱ ብዕር በተወሠነ መልኩ የምናገኘው ከዚሁ ኢትዮጵያ ሆይ ከተሠኘው መፅሐፉ ነው። በዚሁ መፅሀፉ ውስጥ እንዴት አብዮት አቀጣጣይ ሊሆን እንደቻለ መነሻ ምክንያቱን ይገልፅልናል። እንዲህም ይለናል።-

 

የአፄ ኃይለ ሥላሴ ዘመነ መንግሥት ነበር። የ1953 ዓ.ም መፈንቅለ መንግሥት ተጨናግፎ ዋነኛ መሪዎቹ ተገለዋል። ጀነራል መንግሥቱ ነዋይ ግን ቆስለው ተያዙ። ከመሪዎቹ መሀል ሶስቱን ገድለው ሬሳውን አዲስ አበባ ጊዮርጊስ ቤተ-ክርስትያን አጠገብ ሰቀሉ። በአፄ ኃይለሥላሴ ስም እንምል የነበርነው እኔና ሁለት ጓደኞቼ ዳዊት ኅሩይና፣ ኤርሚያስ አማረ በስዕል ላይም ሆነ በሌላ ከክርስቶስ በስተቀር ሌላ የተሠቀለ አይተን አናውቅም ነበርና ጉዱን ለማየት ሔድን። እና ሰው ሲሠቀል የምናውቀው እንደ ክርስቶስ እጆቹን ዘርግቶ እንጨት ላይ ሲቸነከር ነበርና ልክ እዚያ እንደደረስን ያየነው የስቅላት ሁኔታ አስገረመኝ ። ሰዎቹ አንገታቸው ላይ ገመድ ገብቶ ተንጠልጥለዋል። በጥይት ስለተደበደቡም እግራቸው ቆስሏል። ተቦዳድሷል። ቆመን እያየን ሣለ ተመልካች የመሠሉን /ዛሬ ላይ ሆኜ ሣስበው ተመልካችም ላይሆኑ ይችላሉ/ ሁለት ሰዎች የተሠቀሉት ሰዎችን ቁስል በእንጨት መጓጐጥ ሲጨምሩ ራሳችንን መቆጣጠር አቅቶን ሳንማከርና ሳንነጋገር ሶስታችንም በአንድነት የተቃውሞ ድምፅ አሰማን። ሶስታችንም የ13 ወይም 14 አመት ልጆች ነበርን። ፖለቲካ ትርጉሙን እንኳን አናውቅም። ቦታው ላይ የነበሩ የተወሰኑ ሰዎች በእኛ ሁኔታ ተናደዱ። እነዚህ ዘመዶቻቸው ናቸው ብለው ሊደበድቡን መጡ። የተሰቀሉ ሬሳዎችን ይጠብቅ ወደነበረው ፖሊስ ዘንድ ሸሽተን በመሄድ ነፍሣችንን አተረፍን። ፖሊሱ ሰዎቹን አልደፈራቸውም። ብቻ ቶሎ ከዚህ ጥፉ ብሎ አባረረን። ከብዙ አመታት በኋላ ሳንማከርና ሳንነጋገር ሶስታችንም የአፄ ኃይለሥላሴ ሥርዓት ጠንካራ ተቃዋሚ የተማሪ ንቅናቄው ጽኑ አራማጅ ሆንን/ገጽ 68/

 

ደራሲውን ወደ ተማሪዎቸ ንቅናቄ ውስጥ ዘው ብሎ እንዲገባ ምክንያት የሆነው የነ ጀነራል መንግስቱ ንዋይ አሠቃቂ የግድያ እና የስቅላት ድርጊት ነው።

በሌላ መልኩ ደግሞ ይኸው ደራሲ የዘጠነኛ ክፍል ተማሪ እያለ አንድ ሕንፃ ሲሠራ የቀን ሰራተኛ ሆኖ በመቀጠር የሰራተኛውን ሕይወት ያየበትና ስሜቱ የተለወጠበት ሁኔታንም ያሣያል። ከዚያም በ21 አመቴ መንግስት እቀይራለሁ፤ ስርዓት እቀይራለሁ ብዬ ተነሣሁ ይላል ክፍሉ።

በነ ጀነራል መንግሥቱ ንዋይ አሠቃቂ የስቅላትና የግድያ ድርጊት ለለውጥ ተነሣስቶ ወደ ተማሪዎች ትግል የገባው ይህ ደራሲ ቀጥሎም ያየው ነገር ለትግል ከተነሣሣበት ምክንያት የበለጠ መራራ ሆኖ ገጠመው።

 

የተማሪዎች ትግል እየተቀጣጠለ መሬት ላራሹ ጥያቄም ሥር እየሠደደ የዲሞክራሲና የዘመናዊ አስተዳደር ጥያቄዎች እየተስፋፉ ሲመጡ ኢትዮጵያ በለውጥ አብዮት ተጥለቀለቀች። ወታደራዊ ለውጥ መጣ። ንጉሡ ወርደው ጊዜያዊ ወታደራዊ አስተዳደር ደርግ ተመሠረተ። በተማሪው እና በደርግ ስርዓት መካከል መቃቃሩ ልዩነቱ እየጐላ መጣ። በመጨረሻም ወደለየለት ፀብ ተገባ። ቀይ ሽብርና ነጭ ሽብር ታወጀ ቋንቋው መሣሪያ መተኮስ ሆነ መነጋገር መወያየት ቀረ። አሸናፊው ኃይል ማለት ተኩሶ መግደል እስኪመስል ድረስ ነገሮች ጦዙ።

 

በዘመነ ቀይ ሽብር ወቅት የተሠሩ ወንጀሎችን መርምሮ ለፍርድ የሚያቀርብ ልዩ ዐቃቤ ሕግ በ1980ዎቹ አጋማሽ ላይ መቋቋሙ ይታወቃል። ዐቃቤ ሕጉ በወቅቱ የሠበሠባቸውን ማስረጃዎች አንድ ላይ ጠርዞ በማሣተም ርዕስ ሠጣቸው። ርዕሡ ደም ያዘለ ዶሴ ይሰኛል። ከዚህ ደም ካዘለ ዶሴ ውስጥ የተወሠኑ ታሪኮችን ደራሲው ያስነብበናል።

 

ደራሲው የነ ጀነራል መንግስቱ ስቅላት አስቆጭቶት ወደ ትግል ቢገባም በእርሡ የትግል ዘመን ደግሞ ይሔ ተፈፀመ።

 

ጉዳዩ የተፈፀመው በሸዋ ክፍለ ሐገር በጨቦና ጉራጌ አውራጃ በቸሀ ወረዳ የጉብሬ ከተማ ነው። ገስግስ ገብረ መስቀል የተባለ የተፈቀደለት ገዳይ በነበረበት ግዛት ነው። ተማሪ ወልደአብ ደንቡ አስፋው ገገብሳና ደሳለኝ ተዋጀ በዚህ ወረዳ የገስግስ ገብረመስቀልና ጓደኞቹ ሰለባዎች እንደሆኑ ሰነዱ ያሣያል። ሶስቱም በከበባ ሚያዚያ 15 ቀን 1970 ዓ.ም ከተያዙ በኋላ ገስግስ ገብረመስቀልና ግብረ አበሮቹ ፊት ቀርበው ጉብሮ ከተማ ተወስደው እንዲገደሉ ታዘዘ። በመጀመሪያ የተገደለው ተማሪ ወልደአብ ደንቡ ነው። አደባባይ ላይ በጥይት ተደብድቦ ተገደለ። ከዚያም አስክሬኑ ላይ ወልደአብ ደንቡ ይህ ነው የሚል ፅሁፍ ለጥፈው መንገድ ላይ ጣሉት። እለቱ የገበያ ቀን ነበር። ወልደ አብ ደንቡ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የ3ኛ አመት የቋንቋ ተማሪ ነበር። /ገጽ 64/

 

ገብሬ የተባለችው ይህች ከተማ እንኳንስ ትጥቃዊ እንቅስቃሴ ሊደረግባት ይቅርና የረባ ሰላማዊ ሰልፍ እንኳን ሊካሔድባት የምትችል አይደለችም። ወጣቶቹ በተረሸኑ ጊዜ 1ኛ ደረጃ ተማሪ የነበረውና የልዩ ዐቃቤ ሕግ 80ኛ ምስክር የሆነው የወልደአብ ደንቡ ወንድም ሰለሞን ደንቡ ሁኔታውን ያስታውሣል፤

 

ወንድሜ ወልደአብ ደንቡ ከጓደኞቼ ከአስፋው ገገብሳ ቤት ተጠልለው እንዳሉ በአበራ በቃና ጠቋሚነት ተይዘው ጉባሬ ከተማ መጥተዋል። በወቅቱ አሞራ ሜዳ የተባለው ቦታ የእናት ሐገር ጥሪ ዝግጅት ስለነበር የወረደው ባለስልጣኖችና የበአሉ ተሣታፊ ሕዝብም እዚያ ይገኝ ስለነበር እየደበደቡ ወደዚያ ወሰዷቸውና ለገስግስ ገብረመስቀል ካሣዬ በኋላ ውሣኔ አግኝተው ይመስለኛል መልሠው ጉባሬ ከተማ አምጥተው በቀበሌው እስር ቤት አሣደሯቸው ። ጧት ሚያዚያ 19 ቀን 1970 ዓ.ም በግምት ከንጋቱ 12 ሰዓት ቤታችን ሆነን የተኩስ ድምፅ ሠማን። በዚያ ቀን ወደ ት/ቤት ስሔድ ወንድሜ ወልደአብ ደንቡ ተገድሎ አስክሬኑ ከቀበሌው ጽ/ቤት ፊት ለፊት ካለ አስፋልት መንገድ ላይ ተጥሎ አይቼ ዝም ብዬ በማለፍ ት/ቤት ገባሁ። ከዚያም የሕዝብ መዝሙር በማሠማት ተማሪዎች ተሰልፈን እያየን

 

ይፋፋም ቀይ ሽብር ይፋፋም

አሁን የቀረን እዥና ጉመር ይቀጥላል

እነሙር ነቅተናል ተደራጅተናል

ኢዲዩን ደምስሰናል

ኢሕአፓን ለጅብ ሰጥተናል

ከእንግዲህ ወዲያ ማን ይደፍረናል።

 

የሚል ዘፈን በድርጅታዊ መንገድ ተዘጋጅቶ ተሰጥቶን እየጨፈርን ከት/ቤት ወደ አስክሬኑ እንድንሄድ ተደርጓል። ከመሔዳችን በፊት በሠልፉ ላይ አቶ ታደሰ መንገሻ  ገብረጊዮርጊስ ስራቱና እንድሪያስ ቡታ ሆነው ስሜን ጠርተው በማውጣት በታጣቂዎች ካስያዙኝ በኋላ ለተማሪዎቹ የሰባት ቤት ጉራጌ ቀንደኛ መሪ የሆኑት እነ ወልደአብ ደንቡ ስለተገደሉ እንኳን ደስ ያላችሁ፣ የዛሬው ቀን የምናሣልፈው በትምህርት ሣይሆን በሆታና በጭፈራ ነው በማለት እኔን እያዘመሩ ከኃላ ተማሪዎቹ እየተከተሉ ወንድሜ አስክሬን ዘንድ ደረስን። አስክሬኑ ሣልረግጥ በሁለት እግሬ መካከል አድርጌ ሳልፍ አቶ እንድሪያስ ቡታ ማጅራቴን በመያዝ በትዕዛዝ አጠራር “ሰለሞን በማለት ሬሳ እኮ የሚረገጠው እንዲህ ነው” በማለት በወንድሜ አስክሬን ላይ ቆመበት። ከዚያም ሣልወድ በግድ የወንድሜን አስክሬን ሆዱ ላይ ረግጨ አልፌያለሁ።

 

በሁለት ረድፍ የሚሔዱ የትምህርት ቤቱ ሁለት ሽፍት ቁጥራቸው በግምት 2 ሺህ 200 የሚደርስ ተማሪዎችና ለገበያ የተገኘው ሠው ሁሉ አስክሬኑን እንዲረግጥ ተደርጓል። /ገጽ 66/

 

በደራሲው ክፍሉ ታደሰ የ13 አመት ልጅ ሳለ 1953 ዓ.ም የነ ጀነራል መንግስቱ ንዋይ የስቅለት ቅጣት ልቡን ነክቶት ወደ ተማሪዎች ትግል ቢቀላቀልም እርሱ አድጐ በሚመራው ፓርቲ ውስጥ ያሉ ወጣቶች ደግሞ በቀይ ሽብር ዘመቻ ወቅት እንዲህ ባለ አሠቃቂ ግድያ ያልፋሉ።

ኢትዮጵያ ሆይ… መፅሃፍ ብዙ ጉዶችን ይዛለች። አስፈሪ (Horror) ፊልም የሚመስሉ በርካታ የዚህችን አገር ጉዞ ታስነብበናለች። ታሪካችን ነውና አሁንም ደም ካዘለው ዶሴ ጥቂቱን ልጥቀስ፡-

 

ይህ ደግሞ በደቡበ ክልል የተካሔደ ነው። ከታወቁት የደርግ አባላት መሀከል አንዱ የሆኑት መ/አ ጴጥሮስ ገብሬ እንደሆኑ ክፍሉ ይገልፃል። ሌላው ሻለቃ ጥሩነህ ኃብተስላሴ ነበሩ። ይህ የደርግ ቡድን ፀረ አብዮተኛ ያላቸው የኢሕአፓ አባላትን በጥይት መግደል አላረካ ስላለው ሌላ ዘዴ መቀየሡን ክፍሉ ያስረዳል። ስለዚሁ ሁኔታም ከአቃቤ ሕግ የተገኘውን መረጃ በዚህ ሁኔታ ይተርከዋል፡-

 

ቀበሌ ገበሬ ማህበር ውስጥ እስረኞች ከታሠሩበት ደረስን። አቶ ደጉ ደወሌ የሰባት እስረኞች ስም የያዘ ማስታወሻ ይዞ እርሱ እና ሌሎች ባለስልጣኖች እስረኞቹን በገመድ እንዲያስሩ አዘዙ። /የመኪና ጉዞ ተጀመረ/። ኦሞ ወንዝ ድልድይ ስንደርስ መኪናዎቹ ቆሙ። ሚሊሻዎች ከመኪና ከወረዱ በኋላ በድልድዩ ላይ ሆነው ሟቾችን ከእነ ሕይወታቸው ኦሞ ወንዝ ውስጥ እንዲጥሉ ተደለደሉ። እነ ደጉ ደወሌ ተባብረው ከመኪና እያወረዱ ወደ ወንዙ ከነ ሕይወታቸው ተራ በተራ ጣሉዋቸው። እስረኞቹ ሲጣሉ የተለያየ ንግግር ያደርጉ ነበር። ከእስረኞቹ መካከል ቦጃ የተባለው ከወንዝ ውስጥ ለመውጣት ብቅ ጥልቅ ሲል ደጉ ደወሌ እና ቴጋ ተማም በተከታታይ ተኮሱበት፤ ተመታና ውሃው ውስጥ ሰመጠ። ውሃው የወሠዳቸው መሆኑን ካረጋገጡ በኋላ በመጣንበት ሁኔታ ተመለስን ይላል ምስክሩ።

 

ኢትዮጵያ ሆይ… አያሌ የሞት አይነቶችን ደም ካዘለው ዶሴ ውሰጥ እየመዘዘች በግሩም ትረካ ታቀርባለች። እየታነቁ የተገደሉ ተገርፈው የሞቱ በጅምላ የተረሸኑ ከእስር ቤት እየተለቀሙ ደማቸውን ያፈሠሱ የዚህች ሀገር አንጡራ ዜጐች ታስታውሣለች።

 

ቆም ብለን ራሳችንን እንድንጠይቅ ደራሲው ያመቻቸናል። እውነት እነዚህ ወጣቶች ሕይወታቸውን የገበሩበት አላማ ምንድን ነው? ጽናታቸው ከየት መጣ? የመስዋዕትነቱ ዋጋ ምንድን ነው?

 

በሌላ መልኩ ደግሞ መጨካከኑስ ከየት መጣ? የአንዲት አገር ልጆች እንዲህ የሚጋደሉበት ምክንያት ምንድን ነው? መራራ ግድያዎች መነሻቸው ምንድን ነው? ገዳይ ከየት ባገኘው ጭካኔ ነው ወንድሙ ላይ እንዲህ አይነት እርምጃ የሚወስደው? እያልን ጉዳዩን ከብዙ ነገሮች አንፃር እንድናየው በዚህ አጋጣሚ መናገር እወዳለሁ።

 

ኢትዮጵያ ሆይ… መጽሐፍ ብዕሯን በዋናነት አሹላ የተነሳችው በሻ/ል ፍቅረስላሴ ወግደረስ፣ እኛና አብዮቱ /2006/ ብለው ባሳተሙት መጽሐፍ፣ ኮ/ል ፍስሃ ደስታ አብዮቱና ትዝታዬ /2007/፣ ዶ/ር ነገደ ጐበዜ ይድረስ ለግንቦት ከየካቲት /2014/ እና ገስጥ ተጫኔ የቀድሞው ጦር /2006/ መፃሕፍት ላይ ነው።

 

እነዚህ መፅሃፎች የኢሕአፓን ወጣት ታጋዮች ታሪክና መስዋዕትነት አበላሽተዋል፣ አቆሽሸዋል በሚል መነሻነት የራሱን ማስረጃ እያቀረበ እነ ሻ/ል ፍቅረስላሴን ክፉኛ ይሞግታቸዋል። በተለይ ሻ/ል ፍቅረስላሴ በወቅቱ ለተፈጠረው እልቂት እምብዛም ፀፀት እንደማይሠማቸው ገልፀዋል በማለት ክፍሉ ታደሰ የጓደኞቹን ሰቆቃ በመተንተን ረጅሙን ጊዜ ወስዷል። ደርግ እና መኢሶን ለኢሕአፓ ወጣቶች እልቂት የመዘዙት እና የሳቡትን ምላጭ እየተነተነ ይጓዛል። እየዞረ መጥቶም የወንጀሉ ዋነኛ አድራጊ ፈጣሪዎች እነርሡ መሆናቸውን ያትታል።

 

የክፍሉ ታደሰ ኢትዮጵያ ሆይ… ወደ ኢሕአፓ ጉያም በጥልቀት በመግባት አንድ ሰው ታነሣለች። ይህ ሰው ያን ትውልድ ካደራጁ እና ግንባር ቀደም ታጋዮች ከሆኑት መካከል ስመ ገናና ነው ብርሃነ መስቀል ረዳ

 

ብርሃነ መስቀል ረዳ ትንታግ ተናጋሪ እና ፈጣን አዕምሮ የነበረው የኢሕአፓ ከፍተኛ አመራር ነበር። ከድርጅቱ ጋር ቀስ በቀስ በሀሣብ መግባባት ባለመቻሉ በመጨረሻም ከአመራር መንበሩ ላይ ገሸሽ በመደረጉ የተበሣጨ የሚመስለው ብርሃነ መስቀል ረዳ የራሱን አንጃ እንደመሠረተም ኢትዮጵያ ሆይ-- ትተርካለች።

 

ብርሃነ መስቀል ረዳ ከድርጅቱ ከወጣ በኋላ ወደ ሰሜን ሸዋ ገጠር ውስጥ ገብቶ ትግል እንደጀመረ፣ ብዙም ሣይገፋበት ለእስር ተዳርጐ ሕይወቱ በአስከፊ ሁኔታ ትቀጠፋለች። ይሁን እንጂ ብርሃነ መስቀል በደርግ እስር ቤት እያለ የሰጠው ቃል ነው በሚል 98 ገጽ የተፃፈ ሰነድም አለ። በዚህ ሰነድ ውስጥ ያሉትን ገለፃዎች ክፍሉ ታደሰ ይጠራጠራቸዋል። አንዳንዱንም ይቀበላል። ግን ለብርሃነ መስቀል የትግል ብቃትና ችሎታ መመስከሩን አላቆመም። ከዚያ ጀግና ሠው ከብርሃነ መስቀል ረዳ ይሔ ቃል ይወጣል ብዬ አላምንም ሁሉ እያለ ፅፎለታል። ብርሃነ መስቀል የተማሪዎችን የትግል አካሔድ የተሳሳተ መሆኑን የሚያስረዳ ቃል ሰጥቷል በሚል ብዙዎች ይህን ጀግና ከታሠረ በኋላ ሰጠ በተባለው ቃል እየመዘኑት ነው። ነገር ግን አንድ ሠው እስር ቤት ውስጥ በምን ሁኔታ ውስጥ እንዳለ ስለማይታወቅ ቃሉ በርግጥም የርሡ ይሁን አይሁን በዚያ መመዘን የለበትም የሚሉት አሉ።

 

ብርሃነ መስቀል ረዳ በ1930 ዓ.ም በትግራይ ገጠራማ ቦታ ነው የተወለደው። እድገቱ ደግሞ ደሴ ከተማ የነበረ ሲሆን የሚኖረውም አጐቱ ቤት ነበር። አጐቱ ዳኛ እንደነበሩ ይነገራል። ብርሃነ መስቀል በ1955 ዓ.ም የሁለተኛ ደረጃ ትምህርቱን በጣም ጥሩ ወጤት አምጥቶ አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ይገባል። በዩኒቨርሲቲ ቆይታውም የተማሪዎችን እንቅስቃሴ ዋና አራማጅ ሆኖ ይጠቀሣል። መሬት ላራሹ በሚል ርዕስ የተቃውሞ ሠልፍ አደራጅቶ በ1957 ዓ.ም ተማሪዎችን ይዞ የወጣ ነው። ከተወሠኑ የተማሪዎች እንቅስቃሴ አራማጆች ጋር ሆኖ ከዩኒቨርሲቲው ለአንድ አመት ተባረረ። ከዚያም ከጓደኞቹ ጋር አውሮኘላን ከባህር ዳር ጠልፎ ወደ ካርቱም ኮበለሉ። ከዚያም ወደ አልጀርስ ሔደው የተማሪዎቹን ትግል አስፋፉት ለኢሕአፓ መመስረት ከዋነኞቹ አንዱ የሆነውና የተማሪዎችን ትግል ያፋፋመው ብርሃነ መስቀል ረዳ ፍፃሜው ብዙ አልሠመረለትም። ክፍሉ ታደሰ ግን ያ ጀግና -- እያለ ይጠራዋል።

 

ኢትዮጵያ ሆይ መጽሐፍ አያሌ አሣዛኝ ታሪኮችን ይዛለች። በመጽሐፏ ውስጥ ከሚገኙ ታሪኮች ከእንባችን ጋር እየተናነቅን ከምናነባቸው ርዕሠ ጉዳዮች መካከል የፓርቲው መሪ የሆነው የዶ/ር ተስፋዬ ደበሳይ ክስተት እና ሕልፈት ነው።

 

ክፍሉ ታደሰ ያ ትውልድ ብሎ የፃፈውን ታሪክ ማስታወሻነቱን ለዶ/ር ተስፋዬ ደበሳይ ነው የሰጠው ምክንያቱ ደግሞ ሁለት ነው። አንደኛው የትግል አጋሩ ስለነበርና የቅርብ ምስጢረኞችና ወዳጆች ስለነበሩ ነው። ሁለተኛው ደግሞ ተስፋዬ ደበሣይ የኢሕአፓ ቆራጥ መሪ በመሆኑና ሕይወቱንም አሣልፎ በመስጠቱ ምክንያት ዘላለማዊ ዝክር ሠጥቶታል።

 

በተስፋዬ ደበሣይ ታጋይ የኢሕአፓ ግንባር ቀደ መሪ አርቆ አሣቢና ትሁት ቢሆንም ይህን/ያ ትውልድ/ን መጽሐፍ ለእሡ መዘከሩ በፖለቲካ ትግሉ ካበረከተው ድርሻ በመነሣት አይደለም። በቀይ ሸብር ሊመቱ ተደግሶላቸው ለነበሩ ቁጥራቸው በርካታ የወቅቱ ታጋዮችን ለማዳን ጥረት ሲያደርግ እሱ ራሡ በመውደቁ ነው። መጋቢት 14 ቀን 1969 ዓ.ም በአዲስ አበባ ውስጥ ከፍተኛ አሠሣ ሊደረግ እንደታቀደ ኢሕአፓ ተረዳ ። በአጭር ጊዜ ውስጥ በርካታ ታጋዮች ከአዲስ አበባ መውጣት እንዳለባቸው ታመነበት። ከጊዜ አንፃር ይህን ከፍተኛ ኃላፊነት በኢሕአፓ ድርጅታዊ መዋቅር አማካይነት ማካሔድ እንደማይቻል ደግሞ ግልጽ ሆነ። ተስፋዬ ማንንም ሳያማክር ኃላፊነቱን ለራሱ ጠሰ። አሰሳው ሊደረግ አንድ ቀን ሲቀረው ቀኑን ሙሉ አዲስ አበባ አውቶቡስ ጣቢያ በመዋል ወደ ሃምሳ የሚጠጉ ታጋዮችን በመገናኘት የሚሸሸጉበትን የሸዋ ከተማ ስምና እዚያም ሲደርሱ ከአካባቢው የኢሕአፓ መዋቅር አባላት ጋር የሚገናኙበትን ምስጢራዊ ቃል ሲሰጥ ዋል። እሱ ግን በርካታ የድርጅት አባላትን በመከራ ጊዜ ትቶ መሔድ አልሆንልህ አለው። አዲስ አበባ ቀረ። የመከራ ፅዋውንም ከዚያ ከቀሩት ጋር አብሮ ሊጎነጭ ወሰነ። በዚያን ጊዜ ተስፋዬ ወደ ሸዋ የገጠር ከተሞች ከሸኛቸው ከብዙዎች ታጋዮች መሀል በርከት ያሉት አሁንም በሕይወት አሉ። ተስፋዬ ደበሣይ ግን-- ተስፋዬ የቀይ ሽብር ሰለባ ብቻ አይደለም። ከቀይ ሽብር መዓት ሌሎችን ለማዳን ራሱን አሳልፎ የሰጠ ታላቅ መሪ ነው” ይለዋል ክፍሉ ታደሰ።

 

ዶ/ር ተስፋዬ ደበሣይ ከአባቱ ከአቶ ደበሣይ ካህሳይ እና ከእናቱ ከወ/ሮ ምሕረታ ዳዶ ዑማር በ1933 ዓ.ም ትግራይ ውስጥ በምትገኘው አሊቴና በመባል የምትጠራው የገጠር ከተማ ተወለደ። ተስፋዬ ደበሣይ ትምህርቱን በአዲግራት እና በመቀሌ ከተሞች ከተማረ በኋላ ለከፍተኛ ትምህርት ወደ ኢጣሊያ ኡርባኒአና ዩኒቨርስት ተልኮ በፍልስፍና የዶክተሬት ድግሪውን ተቀብሎ የመጣ ፈላስፋ ነበር።

 

ከትምህርቱ በኋላ በማስታወቂያ ሚኒስቴርና በተለያዩ ቦታዎች ሲሰራ የቆየው ዶ/ር ተስፋዬ ደበሣይ በኋላ ደግሞ ሙሉ በመሉ ጊዜውን ለኢሕአፓ አመራርነት ሰጥቶ በስመጨረሻም በቀይ ሽብር ዘመቻ በአሰቃቂ ሁኔታ ከፎቅ ላይ ተከስክሶ ሕይወቱ አልፋለች። የተከሰከሰበት ሕንፃ አምባሳደር ፊልም ቤት ፊት ለፊት ካለው ኪዳኔ በየነ ከሚባለው ሕንፃ ላይ ነው። እጅ ከመስጠት ተከስክሶ መሞትን የመረጠ የፍልስፍና ሊቅ ነበር።

 

ዶ/ር ኃይሊ ፊዳ

ይህ ሰው መኢሶን የመላው ኢትዮጵያ ሶሻሊስት ንቅናቄ /ፓርቲ መሪ ነበር። በርካቶች እንደሚመሰክሩለት የሊቆች ሊቅ ነው ይሉታል። በ1960ዎቹ መጨረሻ ላይ ከተነሱ የለውጥ አቀንቃኞች መካከል አንዱ እሱ ነበር።

 

የገነት አየለ የኮ/ል መንግሥቱ ኃይለማርያም ትዝታዎች በተሰኘው መፅሐፍ ውስጥ አምባገነኑ የቀድሞ ወታደራዊ መሪ የዶ/ር ኃይሌ ፊዳን ሞት እንኳን በቅጡ እንደማያውቁ ይናገራሉ። ሞተ እንዴ? ማን ገደለው እያሉ እንደ አዲስ፣ አስገዳዩ  ጠያቂ ሆነው ቀርበዋል። ደሙ ደመ ከልብ የሆነ ምሁር ነው ኃይሌ ፊዳ።

ታስሮ እና ማቆ ከዚያም የተረሸነ ኢትዮጵያዊ የተገደው ሐምሌ 1971 ዓ.ም ነው። አፈሩን ገለባ ያድርግለት። ወደፊት ስለዚሁ የፖለቲካ መሪ እና ምሁር ግለ-ታሪክ አጫውታችኋለሁ።

 

ሀይሌ ፊዳ ኩማ የተወለደው በወለጋ ክፍለ ሀገር ሆሮ ጉድሩ አውራጃ ነው። የመጀመሪያ ድግሪውን ከአ.አ ዩኒቨርስቲ የሳይንስ ፋክልቲ ካገኘ በኋላ ለጥቂት ጊዜ በሐረርጌ የደደር ከተማ በመምህርነት ሠራ። ከዚያም በውጭ ሀገር ነፃ ስኮላርሺኘ በማግኘቱ ወደ ጀርመኗ የሀምቡርግ ከተማ ተጓዘ። ሁለተኛ ድግሪውን ከያዘ በኋላ በጂኦፊዚክስ ሳይንስ ከሀምቡርግ ዩኒቨርሲቲ ከያዛ በኋላ እዚያው ማስተማር ጀመረ። ሀይሌ በውጭ ሳለ ከአንዲት ፈረንሣዊት አንድ ልጅ እንዳለውም ይነገራል።

 

ዶ/ር ሠናይ ልኬ

በደርግ ውስጥ ይሰራ የነበረ ወጣት ምሁር ነበር ሠናይ ልኬ። በተለይ ደግሞ የሕዝብ ጉዳይ ጊዜያዊ ጽ/ቤት ምክትል ሊቀመንበር በመሆን ይሰራ ነበር።

ደርግ እንደሚገልፀው ዶ/ር ሠናይ ልኬ በ1969 ዓ.ም የተገደለው በፀረ ሕዝብ ሴረኞች በተተኮሰበት ጥይት ተመትቶ ከቆሰለ በኋላ በሆስፒታል ውስጥ ነው። ዕድሜው ደግሞ 33 ነበር።

 

ዶ/ር ሠናይ ልኬ የተወለደው በወለጋ ክፍለ ሐገር በዮብዶ ከተማ ውስጥ በ1936 ዓ.ም ነበር። የልጅነት ጊዜውን በጎሬ ከተማ ነው ያሳለፈው። በ1934 ዓ.ም እድሜው ለትምህርት ሲደርስ ጎሬ ከተማ በሚገኘው በጎሬ አንደኛ ደረጃ ት/ቤት ገብቶ እስከ 1953 ዓ.ም ድረስ በዚሁ ት/ቤት ቆይቶ አስረኛ ክፍል ድረስ ያለውን ትምህርት አጠናቀቀ። ከዚያም በ1954 ዓ.ም ደብረዘይት በሚገኘው የስዊድን ኤቫንጀሊካል ገብቶ 11ኛን እና 12ኛን ክፍል በከፍተኛ ማዕረግ ጨረሰ።

 

ከዚያም ወደ ቀዳማዊ ኃይለስላሴ ዩኒቨርስቲ ኮሌጅ ገብቶ የመጀመሪያውን ዓመት በከፍተኛ ማዕረግ አለፈ። ቀጥሎም የትምህርት ዕድል አግኝቶ ወደ አሜሪካ ሔደ። እዚም ላፋዩት ከሚባል ኮሌጅ ለሶስት ዓመታት ተምሮ በኬሚካል ኢንጂነሪንግ በድግሪ በከፍተኛ ማዕረግ ተመረቀ።

 

ከዚያም በ1958 ዓ.ም የካሊፎርኒያ ዩኒቨርስቲ በበርክሊ ከፍተኛ ትምህርቱን እንዲቀጥል ስኮላርሺኘ ሰጥቶት በ1964 ዓ.ም በ28 ዓመቱ የዶክትሬት ድግሪውን አግኝቷል። ከዚያም ወደ ሀገሩ መጥቶ የፖለቲካ አቀንቃኝነቱን ቀጠለበት።

 

ደርግ ውስጥ ከገቡት የፖለቲካ አቀንቃኞች መካከል አንዱ ነው የሚባለው ዶ/ር ሰናይ ልኬ በጥይት ተመትቶ ነው የሞተው። በወቅቱ ፀረ-አብዮተኛ ይባል የነበረው ደግሞ ኢሕአፓ ነበር። እውን ዶ/ር ሠናይን የገደለው ማን ነው? ገና ያልተነገረ ይፋ ያልሆነ ወሬ ነው። እነዚህ ዶክተሮች ትንታግ የፖለቲካ መሪዎች ነበሩ። ሁሉም ብቅ አሉ፤ ተማሩ፤ ፍክትክት ብለው ወጡ። ሀገርና ወገን ብዙ ሲጠብቅባቸው ጭልምልም ብለው ጠፉ

 

ኢትዮጵያ ሆይ-- የብዙ ነገሮች የውስጥ ስሜት መግለጫ መጽሐፍ ናት። ደራሲው ወጣት እያለ የዛሬ 40 አመታት በፊት የነበሩ ጓደኞቹን ያስታውሣል። ግማሹ ከኤርትራ ክፍለ ሀገር የመጣ ነው። ለኢትዮጵያ አብዮት ብለው ተሰውተዋል ይላል። ከ40 አመት በኋላ ደግሞ ብዙ ነገሮች ተለዋውጠው ሲያይ ኢትዮጵያ ሆይ እያለ እዚያ ውስጥ ያጫውተናል።

 

ያልተዘመረላቸው በሚል ርዕስም ሕይወታቸውን የገበሩ ታላላቅ የኢሕአፓ ስብዕናዎችን እያነሣሣ ይዘክራቸዋል። ደርግ ውስጥ ሆነው ለኢሕአፓ የሚሠሩ ሠዎችንም እያነሣሣ መስዋዕትነታቸውን ይዘክራል።

 

በሴቶች ማሕበራት አደረጃጀትና ትግል ውስጥ ከፍተኛ ሚና የነበራትን የመጀመሪያዋን የሴቶች አስተባባሪ ማሕበር መሪን ንግስት ተፈራን ይዘክራል። የቀይ ሽብር ሰላባ የሆነችው ንግስት ከበባ ተደርጐ ልትያዝ ስትል በደርግ እጅ ከመውደቅ ይልቅ የሲያናይድ እንክብል/መርዝ/ በመዋጥ ራሷን ሰዋች ይላል ክፍሉ። ዳሮ ነጋሽም በ1969 ዓ.ም በተካሔደው በመጀመሪያ አሰሳ ላይ ወደቀች ይላል።

 

ባጠቃላይ ሲታይ ኢትዮጵያ ሆይ ገና ብዙ የሚጻፍባት እንደሆነች መገንዘብ ይቻላል። ይህችኛዋ ቅፅ አንድ ናት። ገና ቅፅ ሁለት ትቀጥላለች። ምናልባትም ቅፅ ሦስት ድረስ ሁሉ ሊሔድ እንደሚችል አያያዙ ፍንጭ ይሰጣል። የኢትዮጵያ ጉዳይ አያልቅም። ይሔው ስንቶቹ ምሁሮቿ ልጆቿ አልቀውባት እሷ ግን አለች።

 

የኢትዮጵያ ጉዞ በደራሲያን እና በፖለቲከኞች እይታ ምን እንደሚመስል በዚሁ በኢትዮጵያ ሆይ ላይ እናገኛለን። ያ ትንታግ ባለቅኔ ኃይሉ ገ/ዮሐንስ ገሞራው በረከተ መርገምን ያሕል ግጥም ፅፎ ወደ መጨረሻው ግን ወደ ተስፋ መቁረጡ የደረሠ መሠለው። ወታደራዊ ስርዓት እንደመጣ ካገሩ ተሰዶ ብዙ ፍዳ አየ። ተስፋው ጨለመ። እናም እንዲህ ሲል አሰበ። የማይፋቅ መርገምት አለብን አለ።

 

ገሞራው ሲፅፍ እንዲህ አለ፡-

“አበው እንደሰጡኝ ምላሽ ከሆነ የማይፋቅ መርገምት አለብን የሚል ነው። የወረደብንን መርገምትም ምንነት ሊያብራሩ ከትናንትናው ምዕተ አመት መገባደጃ ምዕራፍ ዘመን ላይ ይጀምራሉ። ከነገስታቱ የነአፄ ቴዎድሮስን እርግማን የነአፄ ዮሐንስ የነ አፄ ምኒልክ የነ አፄ ኃይለስላሴ ከሕዝባውያኑ ደግሞ የነ አቡነ ጴጥሮስ የነ በላይ ዘለቀ የነ መንግስቱ ነወይ እርግማን ይጠቅሳሉ።

 

ቴዎድሮስ ሐገር አንድ ላድርግ ብለው ቢነሱ ካህናት ሳይቀሩ በመስዋዕት ውስጥ የእባብ ጭንቅላተ አድርገው ሊገድሏቸው እንደሞከሩና በተለይም ለመንገስ ሲሉ የራሳቸውን ሀገር ሰው የሆኑት አፄ ዮሐንስ የጠላት ጦር /እንግሊዞችን/መቅደላ ድረስ እየመሩ አምጥተው ሊያስገድሏቸው ሲዘጋጁ በማወቃቸው ይችን የኢትዮጵያ ኩሩ ነፍስ የውጭ ጠላት አይገድላትም ብለው ራሳቸው ሽጉጣቸውን ጠጥተው ሊገድሉ ሲሉ ኢትዮጵያ ወንድ አይብቀልብሽ ብለው ረግመዋታል።

 

ቀጥሎም ኢትዮጵያ ከመጣበት ወረራ ለማዳን ከደርቡሽ ጋር አፄ ዮሐንስ በተፋጠጡ ጊዜ የሸዋው አፄ ምኒልክና የጎጃሙ ንጉስ ተክለሃይማኖት ለእርዳታ እንዲደርሱላቸው ጠይቀው ባለመምጣታቸው የጦርነቱ አውድ ገብተው አንገታቸው ተቆርጦ ከመሞታቸው በፊት ኢትዮጵያ ዘር አይብቀልብሽ ብለው ረግመዋል።

ከዚያም አፄ ምኒልክ ልጆቻቸው ያዩት የነበረውን የልጅ ልጃቸውን አቤቶ ኢያሱን ለማንገስ ፈልገው ልጄን ተቃውሞ ለዙፋኔ የማያበቃ ቢኖር ጥቁር ውሻ ይውለድ ብለው በመርገማቸው ያው እንዳየነው ንጉስ ተፈሪ ኢያሱን ገድለው ዙፋኑን ቢወርሱ ያን ፋደት የደርግ ጥቁር ውሻ ወልደው አንድ ንፁህ ትውልድ አሰበሉ። ራሳቸው ንጉስ ኃይለስላሴ በተራቸው ከሞቀ ዙፋናቸው ወርደው 4ኛ ክፍለ ጦር ታስረው ሳሉ ምግብ ተመግበው ከጨረሱ በኋላ ታጥበው ፎጣ ለማድረቂያ ሲጣቸው እምቢ ብለው ጣቶቻቸውን ወደ ታች አድርገው የታጠቡበትን ውሃ እያንጠባጠቡ ይህን አስተምሬው የከዳኝን ትውልድ ደሙን እንዲህ አንጠብጥብልኝ እያሉ መርገማቸውን ያየ የሰፈሬ ሰው በደብዳቤ ገልፆልኛል።

እንዲሁም አቡነ ጴጥሮስ ለጠላት ጣልያን የሚገዛ ውግዝ ይሁን፣ መሬቷም ሾክ አሜከላ ታብቅል ብለው ሊረሸኑ አቅራቢያ ረግመዋል። በላይ ዘለቀም መስቀያው አጠገብ እንዳለ አንቺ ሀገር ወንድ አይውጣብሽ ብሎ ተራግሟል። ጀኔራል መንግስቱም ከተሰቀለበት የተክለሃይማኖት አደባባይ ላይ ሕዝብ እየሰማው አንቺ አገር ብሎ በማማረር ተራግሞ አልፏል። ወዘተ

እንግዲህ እኛ የዛሬዎቹ ይህ ሁሉ የግፍ፣ ፍዳና የመከራ የመቅሰፍትና የመአት ማዕበልና ናዳ የሚወርድብን ያን ሁሉ ርግማን ቆጥሮብን ይሆን? /ኃይሉ ገ/ዮሐንስ ጥር 1993 ኢትዮጵ መጽሄት/

የኢትዮጵያ ነገር ግራ ያጋባል። ኃይሉ ገ/ዮሐንስ እርግማን አለብን ሲል ባለቅኔው ሎሬት ፀጋዬ ገ/መድህን ደግሞ ኢትዮጵያ የዲሞክራሲ ሾተላይ አለባት ይላል። ፀጋዬ ገ/መድህን በ1984 ዓ.ም ባዘጋጀው ሀሁ ፐፑ በተሰኘው ተውኔቱ ነጋ እና አራጋው በተሰኙት ሁለት ገፀ-ባሕሪያት ስለ ኢትዮጵያ አና ዲሞክራሲዋ እንዲህ ይላል።

ነጋ፡-

“እናታችን ኢትዮጵያ ባሕላዊ ሾተላይ ናት መሰለኝ። ዲሞክራሲን በስድሳ ስድስት ወልዳ በላች። አስቀድሞም በሃምሳ ሶስት አስጨንግፏታል። ብትወልድም ብትገላገለውም ለዘለቄታ አያደርግላትም። የማሕፀን መርገምት አለባት። የዲሞክራሲ ሾተላይ ናት ኢትዮጵያ። በስድሳ ስድስትማ ወዲያው ማግስቱን መፈክር ተፎከረላት። አብዮት ልጆቿን ትበላለች ተባለላት ተሸለለላት። የዲሞክራሲ ሾተላይ እናት በላኤ ሰውነቷን መላው የአለም ሕዝብ አስጠንቅሮ አወቀላት።”

 

በኔ ግምት ግን በዚህ ዘመን ላይ እንደሚኖር ሰው ብዙ የፖለቲካ ምስቅልቅል እንዳላየ ሠው ሆኜ እንደ አንድ የሥነ-ጽሑፍ ባለሙያ እንደ አንድ የሀገሬን የታሪክ ጉዞ እንደሚከታተል ሠው ሆኜ ነገሮችን ስመዝን ኢትዮጵያ ተስፋ አላት። ከጠመንጃ ውጭ ባለ መነጋገርና መግባባት መጨቃጨቅ ላይ ትኩረት ከሠጠነው ተስፋችን የለመለመ ነው። በያ ትውልድ ላይ በርካቶች በተለያዩ ርዕሠ ጉዳዮች ላይ ፅፈዋል። እነዚህን መፃሕፍት ለማንም ሣናዳላ እኩል ማንበብ አለብን።

 

ስለ ያ ትውልድ ታሪክና ማንነት ከክፍሉ ታደሰ በኋላ የተለያዩ ፀሐፈት እንደየግንዛቤያቸው መፃሕፍትን አዘጋጅተው አሳትመዋል። ጥቂቶቹን ለመጠቃቀስ ያህል የኘሮፌሰር ገብሩ ታረቀን መጽሐፍ ማስታወሰ እንችላለን። The Ethiopian Revolution:- war in the Hom of Africa የተሰኘው መጽሐፋቸው ስለ ያ ትውልድ ጥናት አድርገው ያዘጋጁት ነው።

ሌላው ደግሞ ዓለም አስረስ የተባሉ ፀሐፊ ያዘጋጁት መጽሐፍም ተጠቃሽ ነው። History of the Ethiopian Student Movement (in Ethiopia and North America): its impact on intemal Social Change,1960-1974 ይሰኛል። መጽሐፉ በተለይ በውጭ ሐገራት ውስጥ የነበሩ የኢትዮጵያ ወጣቶች ለለውጥ ትግሉ መፋፋም ያበረከቱትን አስተዋፅኦ ይዘክራል።

በእንግሊዝኛ ቋንቋ ቀደም ብለው ከተፃፉት የያ ትውልድ መዘክሮች አንዱ ጆን ማርካኪስ እና ነጋ አየለ ያዘጋጁት Class and Revolution in Ethiopia የተሰኘው መፍሐፍ ነው። የአብዮቱ ሞቅታ ባልቀዘቀዘበት ወቅት የታተመ መጽሐፍ በመሆኑ በሰፊው ተነቧል።

 

ራንዲ ባልስቪክ የተባሉ ሰው ደግሞ Haile Selassie’s Student: Rise of Social and Political consciousness በሚል ርዕስ ስለ ክፍሉ ታደሰ ትውልድ ጽፈዋል። በኢትዮጵያ ውስጥ አዲስ የፖለቲካና የአስተሳሰብ ምህዋር እንዲፈጠር ከፍተኛ አስተዋፅኦ ስላደረጉት የ1960ዎቹ ወጣቶች ፍልስፍና ላይ ትኩረት የሚያደርግ መጽሐፍ ነው።

ሌላው አሰገራሚ መጽሐፍ ራውል ቫሊዲስ የፃፉት Ethiopia the Unknown Revolution የተሰኘው ሲሆን የታተመው ደግሞ ኩባ ነው። መጽሐፉ የኢትዮጵያን አብዮት አወንታዊ በሆነ መልኩ እየገለፀ የሚተርክና አያሌ መረጃዎችንም የሚሰጥ ነው።

አብዮት ተቀጣጥሎ ትውልድ ሁሉ በፍሙ እና በነበልባሉ ሲቀጣጠል በዓይናቸው ያዩት ደግሞ ዴቪድ ኦታዋ እና ማሪና ኦታዋ የተሰኙ አሜሪካውያን ናቸው። እነዚህ ሰዎች በወቅቱ አዲስ አበባ ውስጥ ነበሩ። ያዩትን የታዘቡትን Ethiopia:- Empire in Revolution ብለው መጽሐፍ አድርገውት ለንባብ አብቅተውታል።

 

ኘሮፌሰር መሳይ ከበደ Radicalism and Cultural Dislocation የሚሰኝ መጽሀፍ አሳትመዋል። የእርሳቸው ጽሁፍ የሶሻሊዝም እንቅስቃሴ በቀጣይ ኢትዮጵያ ላይ ያመጣውን ልዩ ለዩ ተፅዕኖ አሳይቷል። እኚሁ ምሁር ሌላው ያሳተሙት መፅሐፍ Ideology and Elite Conflicts: Autopsy of the Ethiopian Revoltion የተሰኘ መጽሐፍ ሲሆን እርሳቸውም እስከ ደርግ ፍፃሜ ድረስ የነበረውን በምሁራን መካከል የታየውን የአመለካከት ልዩነት ያሳዩበት መጽሐፍ ነው።

 

ዶናለድ ዶንሃም የተባሉ ሰውም 20 ዓመታት አጥንቼው ነው የፃፍኩት የሚሉት Marxist Modem የተሰኘው መጽሐፍም የኢትዮጵያን የለውጥ አብዮት የሚዳስስና በተለይም የተማሪዎችን እንቅስቃሴ የሚያሳይ ነው።

 

ኤድዋርድ ኪሲ የተሰኙ ፀሐፊም Revolution and Genocide in Ethiopia and Cambodia በተሰኘው መፍሐፋቸው በኢትዮጵያ እና በካምቦዲያ ውስጥ ተቃዋሚዎች ላይ የተወሰደውን የጭካኔ እርምጃ ከዘር ማጥፋት ድርጊት ጋር አገናኝተውት እያነፃፀሩ ያቀረቡበት መጽሐፍ ነው።

 

ኢትዮጵያዊው ፀሐፊ ዶ/ር አንዳርጋቸው ጥሩነህ በዚሁ በኢትዮጵያ አብዮት ላይ The Ethiopian Revolution 1974-1987 A Transformation from an Aristocratic to a Totalitarian Autocracy በሚል ርዕስ የአብዮቱ መምጣት መንስኤው ምን እንደሆነ እና ያስከተለውንም ወጤት ለማሳየት ሰፊ ጥረት አድርገዋል።

 

ባቢሌ ቶላም To Kill a Generation በሚል ርዕስ በኢትዮጵያ ውስጥ የተከሰተውን የትውልድ አልቂት በጥሩ ሁኔታ ያሳየበት መጽሐፍ ነው።

በዚሁ በኢትዮጵያ አብዮት ላይ ከተጻፉ የእንግሊዝኛ ጽሁፎች መካከል Documenting the Ethiopian Student movement:- An Exercuse in Oral History የተሰኘው መጽሀፍም በኘሮፌሰር ባህሩ ዘውዴ ተዘጋጅቷል። መጽፉ በኢትዮጵያ የተማሪዎች እንቅስቃሴ ወቅት የሚባሉ አፍአዊ ታሪኮችን ሰብስቦ ለመሰነድ የሞከረ ነው።

ጳውሎስ ሚልኪያስም Haile Selassie, Western Education, and Political Revolution in Ethiopia የተሰኘ መጽሀፍ በማዘጋጀት ልዩ ልዩ መረጃዎችን በመሰብሰብ ስለ ቀዳማዊ ኃይለስላሴና ስለ ደርግ አንዳንድ ምስጢራትን የጻፉበት ሰነድ ነው።

ሪስዛርድ ካፑስንስኪ የተባለ የፖላንድ ጋዜጠኛም The Emperor:- Downfall of an Autocrat በሚል ርእስ መጽሀፍ አሳትሟል። መጽሃፉ የጃንሆይን ውድቀት ከቅርብ አገልጋዮቻቸው እየጠየቀ የተዘጋጀ ነው። ከዚሁ መጽሐፍ ጋር ተመሳስሎ ያለው ሌላው መጽሀፍ ኢትዮጵያ ውስጥ እንደኖረ የሚነገርለት ፓትራክ ግሊስ የጻፈው  the Dying Lion:- Feudalism and Modemization in Ethiopia የተሰኘው መጽሀፍ ነው። የጃንሆይን ስርአተ-መንግስት የመውደቅያ ምክንያቶች በዝርዝር የጻፈበት ነው።

 

በተማሪዎች እንቅስቃሴ ወቅት የነበረን ነጠላ ታሪክ ማለትም በአንድ ሰው ታሪክ ላይ ተመርኩዘው ከተጻፉ መካከል የሕይወት ተፈራ Tower in the Sky የተሰኘው መጽሀፍ ይጠቀሳል። ሕይወት የኢሕአፓ አመራር አመራር አባል የነበረውን የፍቅረኛዋን የጌታቸው ማሩን ሁኔታና በአጠቃላይ በፓርቲውና በዘመኑ ስለነበረው ጉዳይ ጽፋለች። መጽሀፏን በአማርኛም ቋንቋ በጌታነህ አንተነህ አስተርጉማ አቅርባለች። መጽሀፏን በአማርኛም ቋንቋ በጌታነህ አንተነህ አስተርጉማ አቅርባለች።

 

የአስማማው ኃይሉ ከጐንደር ደንቢያ እስከ አሜሪካ ዋሽንግተን ዲሲ የተሰኘው መጽሐፍና የኢሕአሠን ታሪክ የዘከረበት መጽሐፍ በውብ አፃፃፉ የተመሰገነበት ነው።

በዘመነ ኢሕአዴግ ሚኒስትር የነበሩት አቶ ሀርቃ ሀሮዬም በደቡብ ክልል ስለነበረው የኢሕአፓ እንቅስቃሴ ከግል ገጠመኛቸው በመነሳት መጽሐፍ አሳትመዋል። የኃይለማርይም ወልዱ ህለፈተ አንጃ ወክሊክ ዘ ኢሕአፓ /2006/ አሳትሟል። በቅርቡም ከኒያ ልጆች ጋር የተሰኘች ውብ መፅሐፍ ታትማለች።

በዘመኑ ከኢሐአፓ በተፃራሪ የቆሙትና ከደርግ ጋር አብሮ በመስራት ለውጥ እናመጣለን ያሉት የመላው የኢትዮጵያ ሶሻሊስት ንቅናቄ /መኢሶን/ አመራር የሆኑት አንዳርጋቸው አሰግድ በአጭር የተቀጨ ረጅም ጉዞ ብለው ስለትውልዳቸው ዘክረዋል። ኮሎኔል መንግሥቱ ኃይለማርምም ትግላችን በሚል ርዕስ የእሳቸውን የአገዛዝ ዘመን ሊያስረዱ የሞከሩበት መጽሐፍም ታትሟል። የሻምበል ፍቅረስላሴ ወግደረስ እኛ እና አብዮቱ። የሌሎች የዘመነ ደርግ ፖለቲከኞችና ጦር ሠራዊቶች ብዙ ጽፈዋል። ከወጣትነት እስከ አሁንም ንቁ የፖለቲካ ተሳትፎ ያላቸው ዶክተር መረራ ጉዲና የኢትዮጵያ ፖለቲካ ምስቅልቅል ጉዞና የሕይወቴ ትዝታዎች የሀይሉ ሻወል ሕይወቴና የፖለቲካ እርምጃዬ ሌሎችንም በተቃዋሚ የፖለቲካ ድርጅቱ ውስጥ ያሉ ፀሀፊያንን ጨምሮ ዛሬ በኢሕአዴግ ፓርቲ ስር የተሰባሰቡ ፀሐፊያንም ስላሳለፉት የ1960ዎቹ ታሪክ ጽፈዋል።

 

ያንን ዘመን ወደ ፈጠራ ስነ-ጽሁፍም በማምጣት የባየ ንጋቱ የማይቸነፍ ፀጋ የካሕሳይ አብርሃ የአሲመባ ፍቅር፣ የቆንጂት ብርሃኑ ምርኮኛ እና ሌሎችም ፀሐፊያንን እና ጽሁፎቻቸውን መጠቃቀስ ይቻላል።¾

 

በመንግሥት መስሪያ ቤቶች ለሚሰሩ ሠራተኞች የሚደረገው የደመወዝ ጭማሪ ከሰሞኑ በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት መፅደቁን ሰምተናል። የደመወዝ ጭማሪውን በተመለከተ ከዚህ ቀደም በተደረጉ ጭማሪዎች ላይ የተለያዩ ቅሬታዎች ሲሰሙ ቆይተዋል። በተለይ ወርሃዊ ደመወዛቸው ዝቅተኛ የሆነ የመንግስት ሠራተኞች ጭማሪው በፐርሰንት ሲሰላ የሚደርሳቸው ገንዘብ አነስተኛ በመሆኑ ከጭማሪው የተጠቀሙት ነገር እንደሌለ ሲገልፁ ነበር። ላለው ይጨመርለታል እንዲሉ የደመወዝ ጭማሪው ለከፍተኛ ደመወዝ ተከፋዮች ያደላ እንደሆነም ሲገለፅ ቆይቷል። ጭማሪው ሲታይ እውነትም ወደከፍተኛ ደመወዝ ተከፋዮች ያመዘነ ይመስላል። እንደሚታወቀው በአንድ መስሪያ ቤት ውስጥ ከፍተኛ ደመወዝ ተከፋይ የሚሆኑት ኃላፊዎች እና ልዩ ባለሞያዎች ናቸው። እነዚህ የሠራተኛ ክፍሎች ደግሞ ከወርሃዊ ደመወዛቸው በተጨማሪም የመኖሪያ ቤት እና የተለያዩ ጥቅማ ጥቅሞቻቸው የተጠበቀላቸው ናቸው። በዚህ ላይ በከፍተኛ ፐርሰንት የደመወዝ ጭማሪ ሲደረግላቸው ሲታይ ጭማሪው ለእነዚህ አካላት ያደላ ነው ለማለት ያስገድዳል።

 

ዝቅተኛ ደመወዝ ተከፋዮችን ስንመለከት ደግሞ ከደመወዝ ጭማሪው ከሚያገኘው ጥቅም ይልቅ የሚያጣው ነገር የሚበልጥ ይመስላል። ምክንያቱም ከፍተኛ ደመወዝ ተከፋዩ ጥሩ ጭማሪ ሲደርግለት የመግዛት አቅሙ እየጨመረ ስለሚመጣ ገንዘብ ለማውጣት አይሳሳም። ይሄንን አጋጣሚ የሚጠብቁ አንዳንድ ነጋዴዎችም በዚህ ምክንያት በሁሉም ነገሮች ላይ የዋጋ ጭማሪ ከማድረግ አይቦዝኑም። በመሆኑም በመኖሪያ ቤት ኪራይ እና በተለያዩ ሸቀጣሸቀጦች ላይ የሚኖረው የዋጋ ጭማሪ ዞሮ ዞሮ ጫናው የሚያርፈው ዝቅተኛ ደመወዝ ተከፋይ በሆኑ ሠራተኞች ላይ ነው። ስለዚህ የደመወዝ ጭማሪውን ከማፅደቅ አስቀድሞ ሁለቱንም ገፅታዎች ማጤኑ መቅደም ነበረበት። መንግሥትም ልክ የደመወዝ ጭማሪውን አስቦበት እንዳፀደቀው ሁሉ የመኖሪያ ቤት ኪራይ ተመንን በማውጣቱ እና ሸቀጣሸቀጦች ላይ የዋጋ ጭማሪ የሚያደርጉ ነጋዴዎች ላይ የሚደረገውን ቁጥጥር ማጠናከሩ ላይም ሊበረታ ይገባ ነበር። አሁንም ቢሆን እነዚህን ወሳኝ እርምጃዎች በመውሰድ አብዛኛውን ህዝብ ሊታደግ የሚችለው መንግሥት ነው። ይሄ መሆን ካልቻለ ግን አብዛኛው የህብረተሰብ ክፍል እየተጎዳ ጥቂቶች ደግሞ የሚጠቀሙበት አሰራርን መዘርጋት ነው የሚሆነው።

 

                                    በስልክ - ከስታዲየም የተሰጠ አስተያየት 

ቁጥሮች

Wednesday, 25 January 2017 13:02

 

የኢትዮጵያ እንስሳት ሀብት

ቀንድ ከብት                           53 ነጥብ 9 ሚሊዮን፤

 

በግ                                  25 ነጥብ 5 ሚሊዮን፤

 

ፍየል                                21 ነጥብ 1 ሚሊዮን፤

 

አህያ                                6 ነጥብ 7 ሚሊዮን፤

 

ፈረስ                                1 ነጥብ 9 ሚሊዮን፤

 

                                    ምንጭ፡- ማዕከላዊ ስታትስቲክስ ኤጀንሲ


Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100
Page 10 of 155

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us