You are here:መነሻ ገፅ»arts»news admin - Sendek NewsPaper
news admin

news admin

በይርጋ አበበ

 

የፊታችን እሁድ ታህሳስ 29 ቀን 2010 ዓ.ም በመላው የክርስትና ኃይማኖት ተከታዮች ዘንድ የሚከበረውን የገና በዓል (የእየሱስ ክርስቶስ ልደት) ጨምሮ በኢትዮጵያ በርከት ያሉ ህዝባዊ እና ኃይማኖታዊ በዓላት ይከበራሉ። እነዚህን ኃይማኖታዊ በዓላት (በክርስትና እና በእስልምና ኃይማኖት ተከታዮች የሚከበሩትን) ተከትሎ የተለያዩ ክንውኖች ይካሄዳሉ።


አንዳንዶቹ ክንውኖች የአገሪቱ ባህል እና በአላትን የሚያከብሩት አብያተ እምነቶች አስተምህሮት ውጭ ሲሆኑ ሌሎቹ ደግሞ ከወጭ በተለይም ከውጭ ምንዛሬ እና ሥነ-ህብረተሰባዊ ግንኙነት የተቃረኑ ክስተቶች ይከናወናሉ። ዛሬ ግን ትኩረት ሰጥተን ልንመለከተው የወደድነው ዓመት በዓላትን ተከትሎ የአርቲስቶች እና የመገናኛ ብዙሃን ሚና ምን ሊመስል ይገባዋል? የሚለውን ሲሆን ለዚህ ጥያቄ ሃሳቡን እንዲያካፍለን የጋበዝነው የፊልም ባለሙያውን ያሬድ ሹመቴን ነው። የፊልም ባለሙያው ላነሳንለት ጥያቄዎች የሰጠንን ምላሽ ለአንባቢያን በሚመች መልኩ ከዚህ በታች አቅርበነዋል።


ሰንደቅ፡- ዓመት በዓላት እና የኢትዮጵያ የኪነ ጥበብ ባለሙያዎችን ግንኙነት እንዴት ታየዋለህ?


ያሬድ፡- በኢትዮጵያ በዓል እና ባህል ተቆራኝተዋል ብዬ ነው የማስበው። ምክንያቱም አለባበሳችን ብትመለከት ዓመቱን ሙሉ የማንለብሳቸውን የባህል ልብሶቻችንን የምንለብሰው የበዓል ሰሞን ነው፤ መገናኛ ብዙሃንን ስትመለከትም የሚያስተላልፏቸው ሙዚቃዎች የባህል ዘፈኖችን በበዓል ሰሞን ነው፤ ድምፃዊያኑም አልበም የሚያወጡት በዓላትን ተመርኩዘው ነው። ለዚህ ነው በአገራችን በዓላት ባህልን አጣምረው የሚመጡ ናቸው የምለው። ስለዚህ የአንድን ማህበረሰብ ባህል ለማጥናት የበዓል አከባበሩን አውድ ማየት ያስፈልጋል።


በኢትዮጵያ ህዝባዊ እና ኃይማኖታዊ የሚባሉ ሁለት ዓይነት በዓላት አሉ። በእስልምናም ሆነ በክርስትና ኃይማኖት ተከታዮች የሚከበሩትና በካላንደር እውቅና የተሰጣቸው ኃይማኖታዊ ስንላቸው እንደ የካቲት 12 እና የካቲት 23 ያሉትን ደግሞ ህዝባዊ በዓላት ሊባሉ ይችላሉ። ዘመን መለወጫም ቀደም ባሉት ዘመናት ኃይማኖታዊ መልክ ቢኖረውም በዚህ ዘመን ግን ህዝባዊ በዓል ነው።


ከዚህ ጋር በተያያዘ ለምሳሌ ሰሞኑን የምናከብረው የገና በዓል ኃይማኖታዊ በዓል ቢሆንም በቅርስነት ሊታዩ የሚችሉ አገራዊ የባህል ትዕይንቶችና ዜማዎች የሚስተዋሉበት በዓል ነው። ዜማዎቹም ሆነ የገና ጨዋታዎች ከክርስቶስ መወለድ ጋር የሚያገናኛቸው ነገር አይኖርም ምናልባት ሚስጢር ካለ ምስጢሩ እስኪፈታ ድረስ።


የአገራችን አርቲስቶች በተለይም ድምጻዊኑ ከበዓላት ጋር ጠንካራ ቁርኝት አላቸው። በኢትዮጵያ ብቻ የሚገኙ የሙዚቃ ቅኝቶች በስፋት የምንሰማውም በበአላት ወቅት ነው። ከዚያ ውጭ ደግሞ በአላት በኢትዮጵያ በሚከበሩበት ጊዜ ከህዝቡ አእምሮ ጋር የተቆራኙ ሙዚቃዎች አሉ። ለምሳሌ አዲስ ዓመት ሲመጣ ድምፃዊት ዘሪቱ.. “እንቁጣጣሽ” በሚለው ዜማ፣ ገና ሲመጣ ፍሬው ኃይሉ እንዲሁም ፋሲካ ሲመጣ ታደሰ አለሙ (ሚሻሚሾ) አብረው የሚነሱ ድምፃዊያን ናቸው። ይህ አጋጣሚ ግን በኢትዮጵያ ብቻ ሳይሆን በውጭው ዓለምም ይታያል። ለምሳሌ ልደት ሲከበር “መልካም ልደት (Happy birthday)” የሚለው ዜማ መቶ ዓመታትን የተሻገረ ዜማ ነው። የገና በዓልን የሚያከብሩበት ዜማም እንዲሁ ዘመናትን የተሻገረ ነው።


ሰንደቅ፡- በዓላት እና ባህል ግንኙነት አላቸው ብለሃል። ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ግን የኢትዮጵያ ባህል ያልሆኑ የውጭ ባህሎች ለምሳሌ የገናዛፍ የሚባለው የበዓል ማድመቂያ ሆኖ መቅረቡን የኃይማኖት መሪዎችም ሆኑ ምሁራን ይገልጻሉ። ይህን የመሰለ አወዛጋቢ የበዓል አከባበርን ለማስወገድ የአርቲስቶቹም ሆነ የመገናኛ ብዙሃኑ ሚና ምን መሆን አለበት?


ያሬድ፡- በኢትዮጵያ የሚከበሩ ኃይማኖታዊ በዓላት ከዋናዎቹ በዓላት ቀደም ብሎ የበአላቱ ድባብ አድማቂ ሁኔታዎች አሉ። ለምሳሌ የፋሲካ በዓልን ብንመለከት ከጉልባን፣ ሚሻሚሾ እና ዘንባባ ማሰር ጀምሮ ያሉት ቅድመ በዓላት ድባቦች ስለ ፋሲካ በዓል እንድናስብ የሚያደርጉ ናቸው። በገና በዓል ግን ይህ ቅድመ በዓል ድባብ የለም። በመሆኑም በዓሉን ለማክበር አንዳንድ ሰሞን በዓላቱ ከውጭ የተቀዱ ይመስለኛል። የውጮቹ ደግሞ የገና በዓለን የሚያከብሩት እኛ ፋሲካን እንደምናከብረው በከፍተኛ ድምቀት ነው። ስጦታዎችን የሚቀያየሩበትም ሆነ ዘመድ አዝማድ የሚጠያየቁት በገና በዓል ነው። በዚህ የተነሳም የበዓሉ ድባብ የደመቀ ይሆናል።


ወደኛ ስንመጣ ደግሞ እንደ ሌሎቹ ኃይማኖታዊ በዓላት የገናን በዓል በሰሞነ በዓል ድባብ አድምቀን አክብረን እንድናልፍ የሚያደርግ ትውፊት የለንም። ይህንን ስል ግን ቀድሞ አልነበረም እያልኩ አይደለም። ቀድሞ እንደነበረ የሚያመላክተው ርዝራዥ መኖሩ ነው። ለምሳሌ የገና በዓል ጨዋታ እና የገና በዓለ ዜማ ቀደም ባሉት ዘመናት የገና በዓለ ማድመቂያ ሰሞነ በአላት ነበሩ። አሁን ጠፉ እንጂ። እነዛ ከጠፉ በአሉን በቅድመ በዓል ድባብ ለማድመቅ ከሌላ ቦታ አምጥቶ ለመሙላት ሲባል ነው የገና ዛፍ የመጣው።


ሰንደቅ፡- የጎደለንን ለመሙላት ከበአድ መዋሱን በአገር በቀል ለመተካት የመገናኛ ብዙሃንና የኪነ ጥበብ ባለሙያዎች ያልሰሩት የቤት ስራ እንዳለ አትመለከትም?


ያሬድ፡- የገና ዛፍን በተመለከተ አሁን አሁን በፕላስቲክ ዛፍ ከመተካቱ በፊት ትክክለኛው የጽድ ዛፍ እየተቆረጠ ነበር የሚከበረው። ለምሳሌ አሁን ከኔ ቤት የገና ዛፍ ባይኖርም ልጅ እያለሁ ግን ከመኖሪያ ሰፈሬ ሀብተጊዮርጊስ ድልድይ እስከ ዘነበ ወርቅ ድረስ ሄደን ዛፍ ቆርጠን ነበር በአልን የምናከብረው። አሁን ግን በአሉን የማይገልፅ መሆኑ ስለገባኝ ከቤቴ የገና ዛፍ የለም። ዛፉ የውጭ በአል ማክበሪያ እንጂ የእኛ አይደለም ካልን የእኛ እንዲሆን ብናደርገው ምን ይጠቅመናል ስንል ጥቅም የለውም። መጥቀም አይደለም ጭራሽ ጎጂ ነው። ምክንያቱም እውነተኛውን ዛፍ ከቆረጥን በደን ሀብት ላይ አሉታዊ አስተዋፅኦ (የደን መመናመን) ሲያመጣ አርተፊሻሉን እንጠቀም ካለን ደግሞ የውጭ ምንዛሬን ጭምር በመጋፋት በኢኮኖሚው ላይ ጫና ያሳድራል። ለምሳሌ ባለፈው ዓመት በተካሄደ አንድ ጥናት በኢትዮጵያ በአላትን ለማክበር ብቻ ከውጭ የገቡ ሸቀጦች ዋጋ 28 ሚሊዮን ዶላር የወጣባቸው መሆኑን አመልክቷል።


ለምሳሌ ህዳር 12 ቀን የሚከበረው ህዳር ሲታጠን የሚባለው ባህል ንጽህናን ለማምጣት ግንዛቤ ስለሚፈጥር ሊበረታታ ይገባል። ነገር ግን ቆሻሻን ማቃጠሉ በአካባቢ ብክለት ላይ የሚያስከትለው ጉዳት ከፍተኛ ስለሆነ ዘመኑ ባፈራው የቆሻሻ ማስወገድ መንገድ (waste management) እንዲስማማ አድርጎ ባህሉን ማክበር ተገቢ ነው። ይህ ግን በዘመን ልክ የመስፋት የቤት ስራ ይጠይቃል።


በምንም ሆነ በምን መንገድ ከውጭ ተፅዕኖ መውጣት አልቻልንም እንጂ የገና በአል አከባበርንም በሚስማማን መንገድ ለማክበር ከገና ዛፍ የተሻለ ነገር ማምጣት ካልተቻለ በማውገዝ ብቻ ልታጠፋው አትችልም። ስለዚህ በተስማሚ ነገር ወደመቀየር ነው መሄድ ያለብን። ለምሳሌ የገና ጨዋታ ባህላዊ ስፖርት ስለሆነ የገና ዛፍን ሊተካ ይችላል ወይ? የሚለው ራሱ ብዙ ጥያቄዎች አሉ። ሰው በሚያየውና በሚወደው ልክ እንዲካሄድ ምን መደረግ አለበት የሚለው ትልቅ የቤት ሥራ ነው።


ሰንደቅ፡- የውጭ አገራት የበአላት አከባበር ድባቦች ወደ አገራችን ከገቡ ቆይተዋል። እነዚህ ቅድመ እና ድህረ በዓል አከባበር ሂደቶች ግን አመሰራረታቸውም ጥያቄ ይነሳባቸዋል። በዚህ ላይ ያንተ አረዳድ ምንድን ነው?


ያሬድ፡- በፈረንጆቹ አቆጣጠር 2010 የበዓል ሰሞን ለስራ ጉዳይ አሜሪካ ሄጄ ነበር። በዚያ ቆይታዬ ያስተዋልኩት ነገር ብዙዎቹ በአላትና የበዓል አከባበር ስርዓቶች የተፈጠሩት እና እውቅና ተሰጥቷቸው ሲተዋወቁ የምናቸው በስራ ፈጣሪዎች (Entrepreneurs) ነው። ምክንያቱ ደግሞ በአላቱ የገቢ ምንጭነት ስላላቸው ነው። ለምሳሌ ቫላንታይን ቀን ብለው ቀይ ልብስ እና አበባ ሲሸጡ ይውላሉ። ልደት ስታከብርም የሚገዛው እቃ በሙሉ ከውጭ አገር የሚመጣ ነው። ስለዚህ በአገራችን በአላትን ስናከብር የሰው አገር ባህልን ብቻ ሳይሆን የእነሱን ኢኮኖሚም እያሳደግን እንደሆነ ነው የማስበው። እነሱ በበአሉ ውስጥ የኢኮኖሚ ጥቅማቸውን አስተሳስረው ነው የሚሄዱት። እኛ ደግሞ በአላትን ስናከብር ሁሉንም እቃ የምንገዛው ከውጭ በመሆኑ ብዙ ገንዘብ ከኢትዮጵያ የሚወጣበት ስለሆነ ኢኮኖሚውን (የአገርን ኢኮኖሚ) ቁልቁለት ነው የሚወስደው። ስለዚህ ማወቅ ያለብን በአልን ስናከብር ይህን ሁሉ ታሳቢ እያደረግን መሆን አለብን። ለዚህ ደግሞ የሚዲያው እና የኪነ ጥበብ ባለሙያዎች ሚና ላቅ ያለ እንደሚሆን ግልጽ ነው። በተረፈ ለመላው የኢትዮጵያ ህዝብ መልካም የገና በዓል እንዲሆንልን እመኛለሁ።

 

በጥበቡ በለጠ

 

በምድር ላይ በሰው አዕምሮ ከተሠሩ ድንቅ ሥራዎች መካከል በዋናነት የሚጠቀሱት የቅዱስ ላሊበላ የአለት ፍልፍል አብያተ-ክርስትያናት ናቸው። እነዚህ ሕንፃዎች የተሠሩት ከ800 ዓመታት በፊት ነው። አደጋ ውስጥ በመሆናቸው የዛሬ 10 ዓመት ግድም የጣሪያ መጠለያ ተሰርቶላቸው ነበር። የተሠራው መጠለያ የአገልግሎት ዘመኑ አምስት ዓመት ነበር። እናም አምስት ዓመቱን ከጨረሰ አምስት ዓመት ሆኖታል። እድሜውን ጨርሷል። ይህ መጠለያ ራሱ ኪነ-ህንፃዎቹ ላይ እንዳይወድቅ ስጋት አለ። ይህንን ስጋት በአጭር ጊዜ ውስጥ እልባት መስጠት አልተቻለም። ስለዚህ እነዚህ እድሜያቸው ከ800 ዓመታት በላይ የሆናቸው ብርቅዬ ኪነ-ህንፃዎች አስፈሪ አደጋ ውስጥ ናቸው። በተለይ ደግሞ የገና በዓል ሰሞን!

 

አገር ምድሩ፣ በተለይ ደግሞ በሰሜን ኢትዮጵያ የሚገኙ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተወህዶ ሃይማኖት ተከታዮች የእየሱስ ክርስቶስን እና የቅዱስ ላሊበላን ልደት ለማክበር ላስታ ላሊበላ ላይ ይከትማሉ። እናም በሕዝብ ጭንቅንቅ ምክንያት እነዚህ ኪነ-ህንፃዎች ለአደጋ የመጋለጥ እድላቸው በእጅጉ ሠፊ ነው።

 

በዚህች ምድር ላይ ከተፈጠሩ የኪነ-ሕንፃ አርክቴክቶች መካከል ወደር የለውም እየተባለ ስለሚነገርለት ቅዱስ ላሊበላ እና ስለሰራቸው ትንግርታዊ ጥበባት ጥቂት እንጨዋወታለን።

 

ይህ ሳምንት በመቶ ሺ የሚቆጠሩ ምዕመናን እና ሀገር ጐብኚዎች ወደ ቅዱስ ላሊበላ መናገሻ ከተማ ወደ ሮሃ ይጓዛሉ። ምክንያታቸው ደግሞ የገና በዓልን በዚሁ በደብረ ሮሃ ለማክበር ነው። ሰዎች የገና በዓልን ለምን በላሊበላ ርዕሠ አድባራት ያከብራሉ ተብሎ ሊጠየቅ ይችላል። ለዚህም ሁለት ምክንያቶችን ማስቀመጥ ይቻላል።

 

አንደኛው ሃይማኖታዊና መንፈሳዊ ጉዞ ነው። ሰዎች በዓመት አንድ ጊዜ ወደ ቅዱስ ላሊበላ ገዳማት ሄደው ከተሳለሙ፣ ከፀለዩ ረድኤት፣ በረከት ጤና ብሎም መንፈሳዊ ልዕልና ያገኛሉ የሚባል ፅኑ እምነት ስላለ ምዕመናን በተለይም የእየሱስ ክርስቶስና የቅዱስ ላሊበላ የልደት ቀን በተመሳሳይ ዕለት ስለሚከበር በዓሉ በእጅጉ ስለሚደምቅም ጭምር እጅግ ብዙ የሚባል የኦርቶዶክስ ቤተ-ክርስትያን ተከታዮች ወደ ስፍራው ይጓዛሉ።

 

ሁለተኛው ምክንያት ለጉብኝት ነው። በተለይ ደግሞ ከውጭ ሀገራት የሚመጡ ሰዎች። ኢትዮጵያን የሚጐበኙ ቱሪስቶች በከፍተኛ ደረጃ ቁጥራቸው የሚያሻቅበው በዚህ ወቅት ነው። ጉዞ ወደ ቅዱስ ላሊበላ ትንግርታዊ አብያተ-ክርስቲያናትን ለመጐብኘት፣ ጉዞ ኢትዮጵያዊያን የገናን በዓል ደብረ ሮሃ ላሊበላ ከተማ ውስጥ የሚያከብሩበትን ሥርዓት ለማየት እና መንፈስን ለማርካት ሺዎች ባህር አቋርጠው ወደ ኢትዮጵያ ይገሰግሳሉ። እናም ሰሜን ወሎ ውስጥ፣ ላስታ ላሊበላ፣ ሮሃ ከተባለችው ስፍራ ላይ ከሊቅ እስከ ደቂቅ በጋራ ይታደማል።

 

በነገራችን ላይ የተባበሩት መንግስታት የትምህርት፣ የሳይንስ እና የባህል ድርጅት ማለትም UNESCO በዚህ በገና በዓል ወቅት የዓለም ቱሪስቶችን የሚመክረው ወደ ደብረ ሮሃ ላሊበላ ከተማ ሄደው እንዲታደሙ ነው።

 

ይኸው የተባበሩት መንግስታት የትምህርት፣ የሳይንስ እና የባህል ድርጅት ማለትም UNESCO የላሊበላን አብያተ-ክርስትያናት ከምድሪቱ ድንቅ ሥራዎች ረድፍ ውስጥ ለምን አስቀመጣቸው? በውስጣቸውስ ምን ቢኖር ነው ማለታችን አይቀርም።

 

ለምሳሌ በ16ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ወደ ኢትዮጵያ መጥቶ፣ ሀገሪቷን ዞሮ አይቶ ግዙፍ መፅሐፍ ያሳተመው ፖርቹጋላዊው መልዕክተኛ ፍራንሲስኮ አልቫሬዝ፣ የላሊበላን ኪነ-ህንፃዎች አሠራር ከተመለከተ በኋላ በዓይኑ ያየውን ማመን አልቻለም። ግራ ተጋባ። የሰው አዕምሮ እንዴት ይህንን ለመስራት አሰበ? ከዚያስ ካለ ምንም የኮንስትራክሽን ስህተት እንዴትስ አድርጐ ሠራው እያለ አሠበ፣ ተመራመረ። ከዚያም Portuguese Mission in Abyssinia በተሰኘው መፅሐፉ ውስጥ የሚከተለውን ፃፈ።

 

የቅዱስ ላሊበላን አብያተ ክርስቲያናት አሠራር ላላያቸው ሰው ይህን ይመስላሉ ብዬ ብፅፍ ማንም አያምነኝም። ነገር ግን ከዚህ ቀጥሎ የምፅፈው ነገር ሁሉ እውነት መሆኑን በሃያሉ በእግዚአብሔር ስም እምላለሁ” እያለ በመሀላ አስረግጦ ነው የፃፈው - ፍራንሲስኮ አልቫሬዝ

 

ከዚህ በኋላ የመጡ የኪነ-ህንፃ ጥበብና ሳይንስ ተመራማሪዎች በሙሉ ብዙ ብዙ ፅፈዋል። የተለያዩ አመለካከቶችና ፍልስፍናዎች ማንፀባረቂያ ማዕከል አድርገው የቅዱስ ላሊበላ ኪነ-ህንፃዎች ላይ ሲራቀቁባቸው ኖረዋል።

እነዚህን ኪነ-ህንፃዎች በእንግሊዝኛ Rock Hewn Churches ይሏቸዋል። ፍልፍል አብያተ-ክርስቲያናት ለማለት ፈልገው ነው።

 

ኢትዮጵያን ከኢጣሊያ ፋሽስቶች መረራ ነፃ ለማውጣት በተደረገው መስዋዕትነት ውስጥ ከኢትዮጵያ አርበኞች ጐን በመቆም ታሪክና ትውልድ ፈፅሞ የማይረሱትን ውለታ ለኢትዮጵያ ያበረከተችው እንግሊዛዊቷ የኢትዮጵያ ወዳጅ ሲሊቪያ ፓንክረስት Rock Hewn Churches of Lalibela Great Wonders of the World ለዓለም ህዝብ ፅፋ አስነበበች። በአማርኛ የላሊበላ ፍልፍል አብያተ ክርስትያናት፣ የምድሪቱ ትንግርቶች ተብሎ ሊተረጐም ይችላል። እናም በዚህ ፅሁፏ ሲልቪያ ፓንክሪስት ስለ ላሊበላ ኪነ-ህንፃዎች አሠራር ምስጢር፣ ታሪክ፣ ጥበብ ብሎም ኢትዮጵያ ራሷ ምን አይነት ጥንታዊ ስልጣኔ እና ማንነት ያላት ሀገር መሆኗን ሲልቪያ ፓንክረስት Ethiopia a Cultural History በተሰኘው ከ750 በላይ ገፅ ባለው መፅሐፏ የኢትዮጵያን ዘላለማዊ ሐውልት ሠርታለች። እናም የቅዱስ ላሊበላን ታሪክ ለመላው ዓለም ሥርዓት ባለው ሁኔታ ያስተዋወቀች ጥበበኛ፣ አርበኛ፣ ጋዜጠኛ፣ ደራሲ ብሎም የኢትዮጵያ የስልጣኔ አራማጅ /Modernist/ የምትሠኘው ሲልቪያ ፓንክረስት ከወደ እንግሊዝ ትጠቀሳለች።

 

ከዚያ በኋላም እንደ ፕሮፌሰር ዴቪድ ፍሊፕሰን የመሳሰሉ ተመራማሪዎች ላሊበላ ላይ እና በአጠቃላይ በኢትዮጵያ ጥንታዊ ኪነ-ህንፃዎች ላይ ሰፊ ምርምር በማድረግ መፃህፍትን ማሳተም ጀመሩ።

 

በመቀጠልም የኢትዮጵያ ታላላቅ የታሪክ ፀሐፊያን እነ ዶ/ር ስርግው ኃብለስላሴ፣ ፕሮፌሰር ታደሰ ታምራት፣ ብላቴን ጌታ ሂሩይ ወ/ስላሴ፣ ዶ/ር ብርሃኑ ድንቄ፣ ተክለፃዲቅ መኩሪያ፣ ፕሮፌሰር ሪቻርድ ፓንክረስት የመሳሰሉ ግዙፍ ሰብዕናዎች ላሊበላ ላይ ፅፈዋል ተፈላስፈዋል።

 

እንደ ዶ/ር አያሌው ሲሳይ አይነት ፀሐፊያንም የዛጉዌን ስርወ መንግስት እና በአጠቃላይ በቅዱስ ላሊበላ የኪነ-ህንፃ ምስጢራት ላይ ምርምር አድርገው ፅፈዋል። ግርሃም ሀንኩክ The sign & seal በተሰኘው መፅሐፉ ስለ ቅዱስ ላሊበላ አብያተ-ክርስትያናት አሠራር የተሳሳተ መረጃ ሰጥቷል ብለውም ሞግተውታል።

 

በዚሁ በእኛ ዘመን ደግሞ ሠዓሊውና ቀራፂው በቀለ መኮንን ስለ ላሊበላ ሲናገር እንዲህ ይላል፣ የሰው ልጅ ፎቅ ቤትን የሚሠራው ከመሬት ተነስቶ ወደ ላይ ሽቅብ ነው። ነገር ግን ቅዱስ ላሊበላ ይህን በሂደት ቀየረው። የሰው ልጅ ፎቅ ቤትን አለት እየፈለፈለ ከላይ ወደ ታች መስራት ይችላል ብሎ ያሰበ፤ ቀጥሎም የሰራ የፕላኔቷ ድንቅ አርክቴክት ነው በማለት በቀለ መኮንን ላሊበላን ይገልፀዋል።

 

በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የኪነ-ህንፃ መምህር የሆነው አርክቴክት ፋሲል ጊዮርጊስ ደግሞ ስለ ቅዱስ ላሊበላ ኪነ-ህንፃዎች ሲናገር እንዲህ ብሏል፡- የቅዱስ ላሊበላ ህልም እየሩሳሌም የምትባለዋን ሀገር ወደ ኢትዮጵያ የማምጣት ፕሮጀክት ነው። ዳግማዊት እየሩሳሌምን ድንቅ በሆነ ኪነ-ህንፃ ማምጣት። ይህ ትልቅ ፕሮጀክት ነው። ይህንን ትልቅ ፕሮጀክት በሰው አዕምሮ ሊታሰብ በሚያዳግት ጥበብ ላሊበላ ላይ ተሰርቷል - ይላል ኢትዮጵያዊው የኪነ-ህንፃ መምህር ፋሲል ጊዮርጊስ።

 

በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የስነ-ቁፋሮ (አርኪዮሎጂ) መምህር የሆነው እና ላሊበላ ላይ ለረጅም ዓመታት ሲመራመርና ሲፅፍ የኖረው ዶ/ር መንግሥቱ ጐበዜ ሲገልፅ፣ ቅዱስ ላሊበላ አለት ፈልፍሎ አስር አብያተ-ክርስቲያናትን የሰራበት ዲዛይን /ንድፍ/ የራሱ ነው። የትኛውም ጥበበኛ ይህን ንድፍ ኮርጆ እንኳን መስራት አይችልም። ምክንያቱም ከጥበብ ባሻገር ሌላ መንፈሳዊ ኃይልም የተጨመረባቸው የጥበብ ውጤቶች ናቸው ይላቸዋል።

 

አያሌ ልሂቃን የሚፈላሰፉባቸው እነዚህ ኪነ-ህንፃዎች ዛሬም ድረስ የአሠራር ሚስጢራቸው ለሰው ልጅ አዕምሮ አልተገለፀም። የላሊበላ ኪነ-ህንፃዎች አሠራር ሚስጢራዊ ናቸው። እነዚህን ምስጢራት ለማየት ለመሳለም በመቶ ሺዎች የሚቆጠሩ ምዕመናን ወደ ስፍራው እየተጓዙ ነው። የእየሱስ ክርስቶስን እና የቅዱስ ላሊበላን ልደት በጋራ ለማክበር። ታዲያ ሁላችንም ቆም ብለን አንድ ነገር ማሰብ አለብን። ከ800 ዓመታት በላይ ፀሐይን፣ ዝናብን፣ አደጋን፣ ጦርነትን ተቋቁመው እስከ ዛሬ ድረስ የኖሩልን እነዚህ ምስጢራዊ ቅርሶች እንዳይጐዱብን መጠበቅ ግድ ይለናል። ለቀጣዩ ትውልድም በሥርዓት እንዲተላለፉ ይህ ትውልድ ኃላፊነት አለበት። ምክንያቱም ላሊበላ የመላው ኢትዮጵያ ብቻ ሳይሆን የመላው ዓለም ቅርስ ስለሆነ እኛ ኢትዮጵያዊያን ኃላፊነት አለብን።

 

የሰው ልጅ ሁሉ ቅርስ የሆኑትን የቅዱስ ላሊበላ ጥበቦች ባለቤት እኛ ኢትዮጵያዊያን ስለሆንን ኃላፊነታችን ድርብ ድርብርብ ነው። መልካም የገና ሳምንት ይሁንላችሁ።

 

የትራፊክ አደጋ አለም አቀፍ ገዳይ ከሚባሉት በሽታዎች ተርታ እንደሚመደብ የአለም ጤና ድርጅት ገልጿል። አደጋው በተለይ እንደ ኢትዮጵያ ባሉ ሀገራት ላይ እያደረሰ ያለውን ጉዳት ለመግለፅ የሚከብድ እና ከመጠን ያለፈ ነው። የችግሩን ስፋት በመመልከትም የትራፊክ ትምህርት በስርዓተ ትምህርት ውስጥ ተካቶ በየትምህርት ቤቱ እንዲሰጥ ለማድረግ ከፍተኛ ጥረት እየተደረገ ይገኛል። ስለሁሉም ነገር ዜጎች በቂ እውቀትና ግንዛቤ እንዲኖራቸው መደረጉ መልካምና የሚበረታታ ሃሳብ ነው። ነገር ግን እውቀት ብቻውን ለውጥ ላያመጣ ይችላል። የትራፊክ አደጋን በተመለከተ አሁን እየተስተዋለ ያለው ችግር መንስኤ በአብዛኛው የቁጥጥር እና የአሰራር ክፍተት ይመስላል። በተለይ ከመንጃ ፈቃድ አሰጣጥጋር በተያያዘ በተደጋጋሚ ሲነሳ እንደነበረው በርካታ ህገ-ወጥ ስራዎች ይከናወናሉ። መንጃ ፈቃድ ለማውጣት የሚያስፈልገውን ሂደት ከማጠናቀቅ ይልቅ በአጭር ጊዜ እና በቀላሉ ወረቀት ለማግኘት የማይደረጉ ነገሮች የሉም። በአንድ ወቅት በኦሮሚያ ክልል ከነበረው የመንጃ ፈቃድ አሰጣጥ ጋር በተያያዘ ብዙ ነገር ሲባል እንደነበረ ሁላችንም የምናስታውሰው ነው። በአሁኑ ወቅትም አዲስ አበባን ጨምሮ በመላው ሀገሪቱ ያለው የመንጃ ፈቃድ አሰጣጥ ሊፈተሽ ይገባዋል። ብዙዎች የመንጃ ፈቃድ ለማግኘት ገንዘብ ብቻ በቂ እንደሆነ እያሳዩ ነው የሚገኙት። እነዚህ ከስልጠና ይልቅ በገንዘብ የሚገኙ የመረጃ ፈቃዶች ደግሞ የሚያስከትሉትን ውጤት በየዕለቱ እየተመለከትን እንገኛለን። በዘርፉ ባለው የቁጥጥር ክፍተት ሳቢያ በየእለቱ በርካቶች ህይወታቸውን አጥተው፣ ጥቂት የማይባሉም ንብረታቸው ወድሞ እና ህይወታቸው ተመሰቃቅሎ ቀርቷል። ቁጥጥር መፈለግ የሰው ልጅ ተፈጥሯዊ ባህሪይ መሆኑን በመገንዘብ በየጊዜው ጥብቅ ክትትል እና ቁጥጥር ማድረግ ቢቻል እየደረሰ ያለውን ችግር በተወሰነ ደረጃ መቀነስ ይቻላል። መማር እና መመራመር ባይከፋም ጎን ለጎን ግን ቁጥጥሩን አሰፈላጊ ነው።

                           በስልክ የተሰጠ አስተያየት 

ቁጥሮች

Wednesday, 03 January 2018 16:40

218 ሚሊዮን ብር                         በሀሰተኛ ደረሰኞች የተፈፀመ ግብይት፤

 

106 ሚሊዮን ብር በላይ               ደረሰኝ ሳይሰጥ የተፈፀመ ግብይት፤

230 ቢሊዮን ብር                         2010 ለግብርና ታክስ ለመሰብሰብ የታቀደው ገቢ፤

 

         ምንጭ - የኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለስልጣን

ተግባር! ተግባር! ተግባር!...

Wednesday, 03 January 2018 16:32

የኢህአዴግ ሥራ አስፈፃሚ ኮሚቴ ለ17 ቀናት ሲያካሂድ የቆየውን ስብሰባ ባሳለፍነው ሳምንት መጨረሻ ሲያጠናቅቅ ያወጣው መግለጫ ሰፊ የመነጋገሪያ ርዕሰ ጉዳይ ሆኖ ከርሟል። ሥራ አስፈጻሚው በተለይም ባለፉት ሁለት ዓመታት በአንዳንድ አካባቢዎች ያጋጠሙት የሠላምና የጸጥታ መደፍረስ ችግሮች መነሻ በማድረግ  የመፍትሔ ሀሳቦችን አስቀምጧል። እነዚህ በስምንት ነጥቦች የተቀመጡና ድርጅቱ በቀጣይ ትኩረት ሰጥቶ የሚሰራባቸው ጉዳዮች የሚከተሉት ናቸው።

-  ሕዝብን የሚያውኩ ማናቸውንም እንቅስቃሴዎች መቆጣጠር፣ የተፈናቀሉ ወገኖችን መመለስ፣

-  እያንዳንዱ ብሔራዊ አባል ድርጅት ከፍተኛ አመራሩን ገምግሞ ግልጽነትና ተጠያቂነትን እንዲያሰፍን ማድረግ፣

-  የክልሎችን የልማት ተሳትፎ የማሳደግ ሥራ ማከናወን፣

-  የሲቪል ሰርቪሱን ሪፎርም ማፋጠን፣

-  ሕዝብን ማዳመጥ፣ ተሳትፎውን ማረጋገጥ፣

-  የፓለቲካ ምህዳሩን ማስፋት፣ ተቀናቃኝ ፓርቲዎችን፣ ምሁራንን ማሳተፍ፣

-  የሕዝብ ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶችን ለማስከበር ተጨማሪ እርምጃዎችን መውሰድ፣

-  አፍራሽ ተግባር ውስጥ የተሰማሩ፣ የሁከትና ግርግር መልዕክት የሚያሰራጩ የግልና የመንግሥት መገናኛ ብዙሀን ላይ እርምጃ መውሰድ የሚሉት ናቸው።

በተጨማሪም ሥራ አስፈጻሚ ኮሚቴው ለተፈጠሩ ችግሮች ሁሉ ኃላፊነቱን ከመውሰድ በተጨማሪ ሕዝብን በይፋ ይቅርታ ጠይቋል።

እነዚህ እርምጃዎች ወደፊት ሊቀጥሉ የሚችሉት ግን ከቃል አልፈው በተግባር መተርጎም ሲችሉ ብቻ ነው። ኢህአዴግ በእስካሁኑ ሒደቱ ችግሩን ማወቅ፣ የመፍትሄ አቅጣጫ ማስቀመጥ ላይ ችግር የለበትም። ያወቀውን ችግር ግን ተከታትሎ በማያዳግም ሁኔታ በመፍታት ረገድ ግን ግዙፍ ችግር አለበት። በዚህም ምክንያት “ኢህአዴግ ቃል እንጂ ተግባር የለውም” የሚል ትችትን ሁሉ ሲያስከትልበት ኖሯል።

እናም የኢህአዴግ ሥራ አስፈጻሚ ኮሚቴ በራሱ ግምገማ ብቻ ያያቸውና ለማስተካከል ቃል የገባባቸው ጉዳዮች ምንም እንኳን በሀገሪቱ ከሚታዩት እጅግ በርካታ ጥያቄዎችና ፍላጎቶች ጋር ሲነጻጸር አነስተኛ ሆኖ ቢታይም በዚህም ደረጃ ያሉትን ችግሮች ለመፍታት ማሰቡ በቀላሉ የሚታይ አይደለም። ችግርን ማወቅ አንድ ጥሩ ነገር ሆኖ የታወቀውን ችግር ከስር ከስሩ መፍታትና ቆርጦ መጣል አለመቻል ሌላ ዙር ችግር ወይም ቀውስ ከመፍጠር ያለፈ ፋይዳ የሚኖረው አይደለም። እናም ኢህአዴግ ለተግባር ልዩ ትኩረት ሰጥቶ ቃሉን በመተግበር ላይ ሊተጋ ይገባል።¾

ጄቲቪ ፈቃድ አገኘ

Wednesday, 03 January 2018 16:26

 

ቲቪ የኢትዮጵያ የንግድ ሳተላይት ቴሌቭዥን ብሮድካስት አገልግሎት ፈቃድ ያገኘ መሆኑን ጣቢያው ለዝግጅት ክፍላችን በላከው ጋዜጣዊ መግለጫ አስታውቋል። እንደመግለጫው ከሆነ ድርጅቱ ፈቃዱን ማግኘት የቻለው የኢትዮጵያ ብሮድካስት ባለስልጣን ያወጣቸውን ዘርፈ ብዙ መስፈርቶች በከፍተኛ ነጥብ በማስመዝገብም ጭምር ነው።   

የኢትዮጵያ ብሮድካስት ባለስልጣን  በባለስልጣኑ መሰብሰቢያ አዳራሽ በተካሄደ ሥነስርዓት ፈቃዱን ለጄ ቲቪ ዋና ሥራ አስፈፃሚ አቶ ዮሴፍ ገብሬ (ጆሲ)  ያስረከበ መሆኑን መረጃው ጨምሮ ያመለክታል ቴሌቭዥን ጣቢያው በቀጣይ በአቀራረብም ሆነ በይዘታቸው የተሻሉ የሆኑ ፕሮግራሞችን ለተመልካቾቹ ለማቅረብ በዝግጅት ላይ መሆኑን ይሄው የደረሰን  ጋዜጣዊ መግለጫ ጨምሮ ያመለክታል።

“ኢህአዴግ መምረጥ ያለበት ከመውደቅ 

እና ከመውረድ ነው”


አቶ የሽዋስ አሰፋ
የሰማያዊ ፓርቲ ሊቀመንበር

በይርጋ አበበ

አለመተማመን እና መወነጃጀል “መለያው” በሆነው የኢትዮጵያ ፖለቲካ በተለይም የተቃውሞው ጎራ መተባበር እና አብሮ መሥራት የማይሞከር እስኪመስል ድረስ እንደ “ጉልት ንግድ” በየሰፈሩ ተበታትነው ይገኛሉ። ለዚህ መበታተን በርካታ ምክንያት ሊቀርብ ቢችልም በዋናነት ግን የፓርቲ አመራሮቹ እኔ ያልኩት ካልሆነ አቋም፣ የአመራር ቦታውን በመያዝ ለምትገኝ ኢኮኖሚያዊ ጥቅም ሲባል የሚደረግ ሽኩቻ፣ የገዥው ፓርቲ ጣልቃ ገብነት እና የዲያስፖራው ዶላር የሚያሳድረው ተፅዕኖ የሚሉት ቀዳሚዎቹ እንደሆኑ ብዙዎች ይስማሙበታል። ያም ሆኖ ግን አሁንም ትግል ላይ ነን የሚሉ ተቃዋሚ ፓርቲዎች በአገሪቱ የመድብለ ፓርቲ ሥርዓት እና ዴሞክራሲ እንዲጎለብት የራሳቸውን ጥረት እያደረጉ መሆኑን ይገልፃሉ።


ኢህአዴግ ኢትዮጵያን መምራት ከጀመረበት 1983 ዓ.ም ጀምሮ በኢትዮጵያ የተቃውሞ ፖለቲካ በእድሜ አንጋፋው የመላው ኢትዮጵያ አንድነት ድርጅት (መኢአድ) እና በወጣቶች የተመሰረተው ሰማያዊ ፓርቲ (ሰማያዊ) መሪዎች ከአራት ወራት የዘለለ ጊዜ በሰሜን አሜሪካ ጉብኝት አድርገው ነበር። የሁለቱ ፓርቲዎች ሊቃነመናብርት ወደ አሜሪካ ያቀኑት “የኢትዮጵያ ህዝብ የጋራ ትግል ሸንጎ (ሸንጎ)” የተባለ ድርጅት ባቀረበላቸው ግብዣ አማካኝነት ነው።


የመኢአድ ሊቀመንበር ዶ/ር በዛብህ ደምሴ እና የሰማያዊ ፓርቲ ሊቀመንበር አቶ የሽዋስ አሰፋ በአሜሪካ የተለያዩ ግዛቶች ያደረጓቸውን ጉዞዎች አስመልክቶ ለመገናኛ ብዙሃን ጋዜጣዊ መግለጫ ሰጥተዋል። ከጋዜጠኞችም ጥያቄዎች ተነስቶላቸው ምላሽ ሰጥተዋል። የጋዜጣዊ መግለጫውንና ከመገናኛ ብዙሃን ለተነሱ ጥያቄዎች የተሰጡ ምላሾችን ለአንባቢ በሚመች መልኩ ከዚህ በታች አቅርበነዋል።


የጋዜጣዊ መግለጫው ይዘት


የመኢአዱ ዋና ፀሀፊ አቶ አዳነ ጥላሁን በንባብ ያሰሙት የሁለቱ ፓርቲዎች የጋራ መግለጫ ይህን ይመስላል።


የኢትዮጵያ ሕዝብ ትግል ከጊዜ ወደ ጊዜ እየጎለበተና እየዘመነ መምጣቱ ለሁሉም የሚታይ ነው። ለዚህም በርካታ ኢትዮጵያዊያን ድርጅቶችና ግለሰቦች አስተዋፅኦ መኖሩ ይታወቃል። የመላው ኢትዮጵያ አንድነት ድርጅት (መኢአድ) ላለፉት 26 ዓመታት፤ ሰማያዊ ፓርቲ ደግሞ ላለፉት ስድስት ዓመታት የገዥውን ጫና ተቃቁመው የየድርሻቸውን ሚና እየተወጡ ይገኛሉ። ሁለቱ ፓርቲዎች በጋራ ለመስራት ከተስማሙበት መጋቢት 2009 ዓ.ም ጀምሮ በሀገር ውስጥ በርካታ ተግባራትን አከናውነዋል።


የሁለቱ ድርጅቶች መሪዎች ከኢትዮጵያ ህዝብ የጋራ ትግል ሸንጎ(ሸንጎ) በተደረገላቸው ግብዣ ወደ ሰሜን አሜሪካ በማቅናት ድርጅቶቻቸው የሰጧቸውን ተልዕኮዎች ተወጥተው ተመልሰዋል። በዚህም መሠረት፡-


· በሰሜን አሜሪካ የሚገኙ የመኢአድ፣ የቀድሞ አንድነትና ሰማያዊ ፓርቲ ደጋፊዎች በማሰባሰብ አንድ ጠንካራ የድጋፍ ሰጪ ቻፕተር በዋሽንግተን ዲሲ አጠናክረዋል።
· ሰላማዊ ትግሉን በገንዘብ የሚደግፉ ኢትዮጵያዊያንን በማፈላለግና በስብሰባዎች ላይ የገንዘብ ማሰባሰቢያ ፕሮግራሞችን በማድረግ መጠነኛ የገንዘብ ድጋፍ ለማግኘት ችለዋል።
· የኢትዮጵያን ወቅታዊ የፖለቲካ ሁኔታና የሰብዓዊ መብት አያያዝ በየግዛቱ ለሚገኙ የኢትዮጵያዊያን ኮሚኒቲዎች፣ ለሴኔትና ለኮንግረስ ተጠሪዎች እንዲሁም ለኢትዮጵያ ወዳጆች አስረድተዋል።


ከዚህ በተጨማሪ ከኢትዮጵያ ሕዝብ የጋራ ትግል ሸንጎ (ሸንጎ) ጋር አብሮ የመስራት ስምምነት አድርጓል። በዚህም ስምምነት ኢትዮጵያውያን የውጭና የውስጥ ሳይባባሉ በጋራ የሚሰሩበትን እድል ፈጥረዋል” ሲል ያትታል።

 

የውጭ ጉዞው የመጨረሻ ግብ


ሁለቱ ሊቃነመናብርቶች በተለያዩ ግዛቶች ያደረጉት ጉዞ በገንዘብ፣ በውይይት እና አብሮ ለመስራት የተደረጉ ስምምነቶች የታዩበት እንደሆነ በመግለጫቸው አስታውቀዋል። “ኢትዮጵያዊያን የውጭ እና የውስጥ ሳይባባሉ በጋራ የሚሰሩበትን እድል ፈጥረናል” ያሉት ሁለቱ ፓርቲዎች፤ በአሜሪካ ያደረጉትን ጉዞ የመጨረሻ ግብ ሲያስቀምጡም፡-


“የዚህ ሁሉ ጥረት ዋና ዓላማም አንድ ጠንካራና የኢትዮጵያ ሕዝብ ተስፋ ሊጥልበት የሚችል አማራጭ የፖለቲካ ፓርቲ ለመፍጠር ሲሆን ይህንንም ከመቼውም ጊዜ በላይ መኢአድና ሰማያዊ ጠንክረው እየሰሩበት ይገኛሉ። ሁሉም ሀገር ወዳድ ኢትዮጰያዊ ይልቁንም አሁን ጊዜው የኢህአዴግ ቡድን የሚያደርገውን አጥቶ በሚንደፋደፍበት ወቅት በመተባበር ልንሰራው እና የህዝቡን ትግል ዳር በማድረስ የበኩላችንን እንድንወጣ አደራ እያልን በሀገር ውስጥ የሕዝብ ትግል እንደተጠበቀ ሆኖ በውጭ ሀገራት የሚገኙ ኢትዮጵያዊያን ድጋፍ ሰላማዊ ትግሉን ለድል እንደሚያበቃው የማንጠራጠር መሆኑን እየገለፅን ለዚህም በአንድነት እንድንሰራ ጥሪያችንን እናስተላልፋለን በማለት የትብብሩን እና የትግላቸውን የመጨረሻ ግብ በጋዜጣዊ መግለጫ አስታውቀዋል።”


በመግለጫው እንደተጠቀሰው በአገር ውስጥ ያለውን ፖለቲካዊ ከባቢ አየር ለመቀየርና ለውጥ ለማምጣት የኢትዮጵያዊያን የጋራ ጥረት ወሳኝነቱ ጉልህ ድርሻ ይይዛል። ለዚህ ደግሞ መኢአድ እና ሰማያዊ ከፊት ተሰልፈው ትግሉን ለመምራት መነሳታቸውን ገልፀዋል።

 

የዶላር ጡንቻ በፓርቲዎቹ ፖሊሲ ላይ ያለው ጫና


ለመኢአድ እና ሰማያዊ ፓርቲዎች ሊቃነ መናብርት ከቀረቡላቸው ጥያቄዎች መካከል “የውጭ ገንዘብ ድጋፍ በፖሊሲያችሁ እና መርሃችሁ ላይ ተፅዕኖ አያሳድርም ወይ?” የሚለው አንዱ ነው። ለዚህ ጥያቄ መልስ የሰጡት የሰማያዊ ፓርቲ ሊቀመንበር አቶ የሽዋስ አሰፋ “ብዙ ነገሮች የሚመጡት ከስርዓቱ አለመታመን ጋር በተያያዘ ነው። ነገር ግን ከእኛ ጋር ለመገናኘት በምንጠራው ስብሰባ የመጡ ሰዎች (በአሜሪካ የተለያዩ ግዛቶች ባደረጓቸው ስብሰባዎች) የእኛን ሃሳብ የሚደግፉ ናቸው። ይህም ማለት በመሰረታዊ የሰላማዊ ትግል መርህ የሚያምኑ እና በአገር አንድነት ላይ እምነት ያላቸው ሰዎች ናቸው። የሚመጡትም ያንን የሚደግፉ ናቸው። ይህን ስል ግን የብዙሃኑን አይወክሉም እንጂ ብዙ ጥያቄዎች የሚያነሱ አሉ። ከአገራቸው ርቀው እንደመኖራቸው የአገራቸውን ሁኔታ በደንብ አለመረዳትም አለ። ብዙውን ስንመለከተው በዚህ ስርዓት የሚያምን አለመሆኑን አይተናል። የቅንጅትም፣ የአንድነትም የሰማያዊም ድጋፍ ሰጭ ማህበሮች ነበሩ። ሸንጎም ይሁን፣ ድጋፍ ሰጭ ማህበሮችም ይሁኑ የሚያግዘን ያለንን ደንብ እና ፕሮግራም አይቶ ሲስማማው ነው። በኢትዮጵያ አንድነት እና በሰማዊ ትግል እናምናለን፣ የኢትዮጵያ ህዝብ በመረጠው መተዳደር አለበት ብለን እናምናለን የሚለውን መርህ የሚደግፍ በሙሉ ይደግፈናል። ድጋፍ የሚያደርገው አካል የሸዋስን ወይም ዶ/ር በዛብህን ሳይሆን የኢትዮጵያን ህዝብ ነው የሚደግፈው። እዚያ ያለ ህዝብ የሚደግፈው ራሱን፣ ወገኑንና አገሩን ነፃ እንዲያወጣ ነው” ሲሉ የገንዘብ ድጋፍ የሚያደርጉ አካላት በፓርቲዎቹ ፕሮግራም እና አካሄድ ላይ ችግር እንደማይፈጥሩባቸው ተናግረዋል።


አቶ የሽዋስ አክለውም “የአንድ አገር ነፃነት በህዝቡ እጅ ላይ ነው ያለው። ማንም አግዞት ወይም ረድቶት ነፃ የወጣ አገር የለም። ስለዚህ እኛ የህዝቡ ነፃነት በህዝቡ እጅ ላይ ነው ብለን ስለምናምን በራሱ ትግል የራሱን ሥርዓት መፍጠር ይችላል። ለዛ ብቁ መሆኑን ደግሞ በ1997 ዓ.ም አሳይቷል። ለዚህ ነው እኛ በአሜሪካ በነበረን ቆይታ እኛን ከሚመስሉት ጋር ብቻ ግንኙነት ያደረግነው” ብለዋል።


ከኮንግረስ እና ከሴኔት አባላት ጋር የተደረገ ውይይት


ሁለቱ ሊቃነ መናብርቶች በአሜሪካ ቆይታቸው በተለያዩ ግዛቶች ተዘዋውረው የፓርቲዎቹን ደጋፊዎችና አባላት ከማነጋገራቸውና የገንዘብ ድጋፍ ከማግኘታቸውም በተጨማሪ ከአሜሪካ የኮንግረስ እና የሴኔት አባላት ተወካዮች ጋር ውይይት አካሂደዋል። ውይይታቸው ምን ይመስላል? ከውይይቱስ ምን ይጠበቃል? ለሚሉ ጥያቄዎች ሁለቱ ሊቀመንበሮች ሲመልሱ “አሜሪካ ከኢትዮጵያ ጋር የረጅም ጊዜ የግንኙነት ታሪክ እንዳለው አገር ወዳጅነቱ ከኢትዮጵያ ህዝብ ጋር ነው መሆን ያለበት እንጂ ከአገዛዝ ጋር አይደለም። ከአገዛዝ ጋር የሚደረግ ወዳጅነት አገዛዙ ሲወድቅ ወዳጅነቱ አብሮ ያበቃል። ለምሳሌ ከመንግስቱ ጋር የነበረ ወዳጅነት መንግሥቱ ሲወድቅ ወዳጅነቱም አበቃ። ከህወሓት ጋር የሚደረግ ወዳጅነትም የመንግሥቱ ከሆነው የሚለይ አይደለም። ስለዚህ የአሜሪካ መንግሥት ወዳጅነትም ቢሆን የሚገባው ከኢትዮጵያ ህዝብ ጋር ነው መሆን ያለበት፤ ከኢትዮጵያ ህዝብ ጎን ቁሙ፤ የሚል ነው የእኛ ነጥብ። እነሱም ተረድተዋል በቀጠናው (ምስራቅ አፍሪካ) ያለው ተፅዕኖ በኢትዮጵያ ላይ ችግር ቢፈጠር የሚሆነውን ያውቃሉ። ከእኛ ጋርም ባደረጉት ውይይት ጥሩ መግባባት ላይ ደርሰናል። የዲፕሎማቲክ ቋንቋ ብቻ ሳይሆን ተግባራዊ የሚሆን ውጤት እንጠብቃለን” ሲሉ መልስ ሰጥተዋል።


የገንዘብ ድጋፍ እነማን አደረጉ?


የፖለቲካ ፓርቲዎች የገንዘብ ድጋፍ የሚያደርጉ ተቋማት እና ግለሰቦችን ማንነት በተመለከተ ለተነሳው ጥያቄ መልስ የሰጡት ደግሞ የመኢአድ ም/ ፕሬዝዳንት አቶ ሙሉጌታ አበበ ናቸው። አቶ ሙሉጌታ ሲናገሩ “ድጋፍ አድራጊው አካል በኢትዮጵያ የፖለቲካ ፓርቲዎች ምስረታ አዋጅ 573 እንደተቀመጠውም ሆነ በፕሮግራማችን በተቀመጠው መሠረት ነው። ፓርቲዎችን በገንዘብ የሚረዱ ድጋፍ ሰጭ ማህበራት የሚረዱት በአዋጁ እና በደንቡ መሠረት ነው። የእኛ ድጋፍ ሰጭዎች የሰላማዊ ትግል አካል የሆኑ ናቸው” መኢአድን እና ሰማያዊን በገንዘብ ድጋፍ ያደረጉ ድርጅቶችንና ግለሰቦችን ፖለቲካዊ ቁመና ተናግረዋል።


“ከምትወድቅ፣ ውረድ”


አቶ የሽዋስ ለጋዜጠኞች በሰጡት ጋዜጣዊ መግለጫ ሲናገሩ “እኛ ለኢህአዴግ የምንለው “ከምትወድቅ ውረድ” የሚለውን ነው” ብለዋል። የሰላማዊ ትግል ስትራቴጂ ፊት ለፊት እንጂ የአሸዋ ገበታ መሥራት አይደለም” ያሉት አቶ የሽዋስ፤ “ኢህአዴግ አሁንም ጥያቄ መመለስም ሆነ መስተካከል አይችልም፣ አርጅቷል። መምረጥ ያለበት ከመውደቅ እና ከመውረድ ነው። እኛ የምንመርጥለት መውረድን ነው። የኢትዮጵያ ህዝብ በመረጠው የመተዳደር ብቃት እንዳለው ይታወቃል። እኛም እየገለፅን ያለነው ይህንን ነው” በማለት “የትግል ስትራቴጂያችሁ ምንድን ነው?” ለሚለው ጥያቄ መልስ ሰጥተዋል።


አቶ የሽዋስ ሀሳባቸውን ሲያጠናክሩም “ኢህአዴግ ሰሞኑን ያወጣውን መግለጫ (ከ17 ቀናት የስራ አስፈፃሚ ስብሰባ በኋላ የደረሰበትን አቋም) አይቸዋለሁ። ኢህአዴግ ይሻሻላል ብዬ አልጠብቅም ነበር፤ በመግለጫው ያየሁትም ያንኑ አለመሻሻሉን ነው። ወደፊትም አይሻሻልም። ስለዚህ ትግሉ የህዝብ ሆኗል። ከፓርቲዎቹ ቀድሞ ህዝቡ ትግሉን ተቀብሏል። ያ ደግሞ የሆነው በየጊዜው የሚፈጠሩ ፓርቲዎችን አገዛዙ አናት አናታቸውን እየኮረኮመ ስለሚያፈርሳቸው ነው። ፓርቲዎችን ቢሮ ይከለክላቸዋል፣ ሚዲያ ይዘጋባቸዋል፣ ምርጫ ቦርድ ሌላ አወሳሳቢ ነው። ስለዚህ የኢትዮጵያ ህዝብ ትግሉን ተቀበለ። ይህ ደግሞ ሁልጊዜም ስናስበው የነበረ ስለሆነ ትክክል ነው ብለን እናምናለን መቀጠል አለበትም እንላለን” ብለዋል።

 

በ1996 ዓ.ም የተመሠረተው እና በአምስት ካምፓሶች ትምህርት እየሰጠ ያለው አዲስ አበባ ሜዲካል ኮሌጅ የገና በዓልን ምክንያት በማድረግ ለ50 ኢትዮጵያዊያን ተማሪዎች የትምህርት ዕድል መስጠቱን ገለፀ። ኮሌጁ ለዝግጅት ክፍላችን በላከው መግለጫ እንዳስታወቀው የነፃ ትምህርት እድል የሚያገኙ ተማሪዎች መማር የሚችሉት ከአምስቱ ካምፓሶች (አዲስ አበባ፣ ደብረዘይት፣ ድሬዳዋ እና ሐርጌሳ) በመረጡት ይሆናል። ምዝገባ የሚካሄደው ከጥር 1 ቀን እስከ ጥር 10 ቀን 2010 ዓ.ም መሆኑንም ጋዜጣዊ መግለጫው ጨምሮ አስታውቋል። በተለያየ ምክንያት ትምህርታቸውን ከፍለው መከታተል ላልቻሉ ዜጎች ነፃ የትምህርት ዕድል በመስጥ ብቁ ዜጋ እንዲሆኑ የማድረግ አገራዊ ኃላፊነቱን እንደሚወጣ የገለፀው አዲስ አበባ ሜዲካል ኮሌጅ፤ ከምስረታው ጀምሮ ባሉት 14 ዓታት 10ሺህ ተማሪዎችን በነፃ ማስተማሩን አስታውቋል። ይህም በገንዘብ ሲሰላ ከ16 ሚሊዮን ብር በላይ መሆኑን ፕሬዝዳንቱ አቶ ሀብታሙ ጋቢሳ ተናግረዋል። የነፃ ትምህርት ዕድል የሚያገኙ ተማሪዎችን በተመለከተ ምን ያህል ተማሪ በዲግሪ ስንት በሁለተኛ ዲግሪ እንደሆነ መግለጫው ባይገልፅም በዕድ ተጠቃሚ ለመሆን ፍላጎት ያላቸው ተማሪዎች ኮሌጁ በነፃ ለማስተማር የሚጠይቀውን መስፈርቶች የትምህርት ሚኒስቴርን መስፈርት ጨምሮ አሟልተው እንዲመዘገቡ ጠይቋል።

 

 ሙሉጌታ ደሳለኝ (የቀድሞ የኢትዮጵያ ቡና ስፖርት ክለብ ህዝብ ግንኙነት)

መነሻ የቅርብ ሩቅ ታሪክ

ከሁለት ዓመት በፊት ሁዳዴ ፆም ለስራ አመራር ቦርዱ የርሃብ ሳይሆን የሰው ርብርብ አጣብቂኝ ሆነበት ። በክለቡ ወቅታዊ ውጤት ደስተኛ ያልሆኑ ደጋፊዎች ነባር ጥያቄዎችን በማከል ጩኸታቸውን ማሰማት ጀመሩ ። ችግር ፈጣሪ ነው ብለው ያሰቡት እና መፍትሄው የስራ አስኪያጁ መነሳት እንደሆነ ባገኙት አጋጣሚ መስበክን ተያያዙት … የአስተዳደሩ ሰለባ ነን ያሉ ሌሎች አካላት ጎራውን ተቀላቀሉ ። የተቃውሞው እድገት ግለሰቡን በመልክ እንኳ ወደማያውቁት ደጋፊዎች ተሸጋግሮ ስታዲየሙ በውጣልን ጩኸት መናጥ ጀመረ … አጫጭር ስብሰባዎች በረከቱ። በዚህ ወቅት የስራ አመራር ቦርዱ የአጣብቂኝ ውሳኔ ለመወሰን ተገደደና በማባረር ሳይሆን በስምምነት አስፈላጊው ጥቅማ ጥቅም ተከብሮለት ስራ አስኪያጁ ከክለቡ ለቀቀ። አራት አስርተ አመታት ባስቆጠረው የክለቡ ታሪክ እንዲህ አይነት የውስጥ ተቃውሞ ሲነሳ የመጀመሪያ እንደሆነ ይነገራል፤ ሌሎች አካላትን (እግር ኳስ ፌዴሬሽን፣ መንግስትን፣ ጋዜጠኞች እና ሌሎችንም) ከዚህ በባሰ መልኩ መጠየቅና መቃወሙ እንዳለ ሆኖ ማለት ነው። ለመነሻችን ክስተቱን አነሳን እንጂ ብዙ ክርክር የሚያስነሳውን ምክንያትና ውጤቱን በሌላ ፅሁፍ እመለስበታለሁ።

 

የቡና ጉዞ ከየት ወዴት?

      በ1968 ዓ.ም በፋብሪካ ሰራተኞች ተነሳሽነት ጥንስሱን አድርጎ … በወዳጆቹ ልብ ተቆልቶ … በወቅቱ የፋብሪካው የመንግስት አመራሮች መልካም ይሁንታን አግኝቶ ምስረታው ይፋ ሆነ። ንጋት ኮከብ (በዚህ ስም ተመዝግቦ የተጫወተበት የፅሁፍ ማስረጃ የለም) እና ቡና ገበያ ነባር መጠሪያዎቹ ናቸው። ኋላም ከ1987 ዓ.ም ጀምሮ ሁሉንም በቡናው ዘርፍ ላይ ያሉ አካላትን ለመወከል በሚያመች መልኩ ስሙ ኢትዮጵያ ቡና ስፖርት ክለብ (ከእግር ኳስ ውጪ በቦክስና መረብ ኳስ ይካፈልም ስለነበር እግር ኳስ ክለብ ብቻ ሳይሆን ስፖርት ክለብ መባሉን ልብ ይሏል) ተብሎ ውድድሩን በመካፈል ላይ ይገኛል። በ42 ዓመት ጉዞው ከድል ታሪኩ በላይ ያሳለፈው ውጣ ውረድ የጎላ ነበር … የመፍረስ አደጋን ተጋፍጧል፤ የፋይናንስ ቀውስ ህልውናውን ተፈታኖታል ፤ የውስጥ ጣጣ አምሶት ያውቃል፤ ግራ የሚያጋቡ የእግር ኳስ ፌዴሬሽን ውሳኔዎችን ፊት ለፊት በመቃወም ዋጋ ሲከፍልም ቆይቷል። ሁሉም ክስተቶች ግን የሁነኛ ደጋፊዎቹን ቁጥር ከአመት አመት ሲጨምሩት እንጂ ሲቀንሱት አይታዩም። አምስት የጥሎ ማለፍ፣ ስድስት የአሸናፊዎች አሸናፊ እና አንድ የፕሪምየር ሊግ ዋንጫዎች በመደርደሪያው ላይ በክብር በከፊል ከተደረደሩት ውስጥ ናቸው። በዚህ አጋጣሚ ቡና በተለያዩ አጋጣሚዎች ያነሳቸውን ዋንጫዎች ሁሉ በቢሮው ማግኘት አስቸጋሪ ነው፤ በቅርቡ ድምፃዊ ታደለ ሮባ ከተናገረው (ታሪካዊው የይደነቃቸው መታሰቢያ ዋንጫ እሱ ጋር እንደሚገኝ) በተጨማሪ በቁመቱ የእህል ሙቀጫ (መውቀጫ) ያክላል የተባለው በአትሌቲክስ የተገኘ ዋንጫ የት እንደደረሰ አይታወቅም።

ቀን ነጉዶ ዛሬ ዛሬ በአስደንጋጭ መልኩ የቡና መለያ ማራኪ ጨዋታ እና የድጋፍ ድባብ ብቻ ሳይሆን በየአመቱ አሰልጣኝ መቀያየር እየሆነ ከመጣ ሰነበተ። ከአስር አመት በላይ ለሆነ ጊዜ ከአሰልጣኝ ውበቱ አባተ (ሁለት አመት 2003/2004 ዓ.ም ቡናን ያሰለጠነ አሰልጣኝ) ውጪ ክለቡን የሚይዙ አሰልጣኞች ሁሉ ሁለት አመት የሚዋዋሉ ነገር ግን አንዱን አመት በማስጠንቀቂያ የሚጨርሱ ሆነዋል። ይህ ያለመረጋጋት ውሳኔው የከፋ ሆኖ ከ2009 ዓ.ም በኋላ አመት ከሰባት ወር ባልሞላ ጊዜ ውስጥ ሰባት ዋና አሰልጣኝ የሚታይበት ከባድ ጊዜ መጣ። አመት ከሰባት ወር ከሰባት አሰልጣኝ በላይ ያዩ ተመሳሳይ ተጫዋቾች ደግሞ በከባድ ጫና ውስጥ እንደሚጫወቱና እንደተቸገሩ በድፍረት መናገር ጀምረዋል። ለውጡን ከባድ ካደረገው ዋናው ከሰባቱ ውስጥ አራቱ አሰልጣኞች የሀገሪቷን የእግር ኳስ ባህልና ደረጃ የማያውቁ የውጪ አሰልጣኞች መሆናቸው እንዲሁም በቴክኒክ ዳይሬክተር እየሰለጠነ በአካል ብቃት አሰልጣኝ ሜዳ ውስጥ የሚገባ ቡድን መታየት መጀመሩ ጭምር ነው ። በግለሰቦች መቀያየር ያልተፈታው የውጤት ርሃብ እንዲሁም በድጋፍ ውስጥ እያደገ የመጣው የጠያቂነት መንፈስ የሰዉን እይታ ቀይሮታል ። ለቡድን ውጤት ማጣት ብቸኛ ተጠያቂና ሀጥያት ማወራረጃ አሰልጣኙ ብቻ ወይስ ሌሎችም ? ከሜዳ ውጪ ያለው የክለቡ አስተዳደራዊ ስራ በምን ይገመገማል ? የደጋፊው ሚና የት ድረስ ነው ? ቀጣይ የክለቡ እጣ ፋንታ እና ጉዞ ወዴት እያመራ ነው ? … እነዚህን ጥያቄዎች ብቻ መዘን የተወሰኑ ሃሳቦች እናንሳ ።

 በፕሮፌሰር መስፍን ወልደማርያም ተፅፎ በቅርቡ ለንባብ በበቃው 'እንዘጭ እንቦጭ' መፅሐፋቸው የኢትዮጵያን ሁኔታ ካስቀመጡበት አመክንዮ ዋናው … ችግራችን በስርዓት ለውጥ ላይ ሳይሆን በግለሰቦች ለውጥ ላይ ማነጣጠራችን ነው፤ እያንዳንንዱ በገዢዎቹ ላይ ቂም በመያዝ ሳይደራጅና ሳይወያይ በማድፈጥ በመቆየት ኋላ ላይ ቀን ሲደርስ አንባ ይፈርስ እንደተባለው ዘላቂ መፍትሄ ሳይሆን የገዢዎች ለውጥ ብቻ እንደመጣ በማስረጃ ይሞግታሉ (ሀሳቡ ቃል በቃል ያልተወሰደ)። ከዚሁ አውድ ተነስተን የቡናን ድባብ ስንቃኘው ሁነኛ የችግሩ ሰለባ ሆኖ እናገኘዋለን። ችግሮች ሲፈጠሩ ስርዓትና መመሪያዎችን ከማስተካከልና ከማሻሻል በላይ መንስኤውን ወደ ውጪ አካል በመወርወር እንዲሁም ከፊት ተጋፋጭ የሆኑ ግለሰቦችን በማባረር ላይ የተመሰረተ መፍትሄ የመውሰድ የታሪክ አዙሪት ውስጥ ተገብቷል። አሰልጣኞች፣ ተጫዋቾች፣ አስተዳደራዊ ሰራተኞች፣ የደጋፊ ማህበር አመራሮች እና ሌሎችም በክብር ሳይሆን በነቀፌታ ተሰናብተዋል፤ ችግሩ ግን እስካሁንም አልተፈታም።

በኢትዮጵያ ቡና ዙሪያ የሚሰጡ ሀሳቦችን ስናይ ብዙዎች ሜዳ ላይ የሚገባውን የወንዶች ዋና ቡድን ብቻ በማየት ውዳሴና ወቀሳ ያቀርባሉ፤ ጥቂቶች በአመዛኙ ከመጋረጃ ጀርባ ያለውን ምስል ጭምር በመግለጥ ለማሳየት ይጥራሉ። የሁለቱም የሃሳብ ልዩነት እንዳለ ሆኖ ሁሉንም አንድ የሚያደርጋቸው ዋና ጉዳይ ክለቡ የቁልቁለት ጉዞ ላይ መሆኑን ማመናቸው ነው።

 

 

ፋይናንስና ቡና ፡-

እግር ኳሱ አሁን ላይ ከሚፈልገው ከፍተኛ ኢንቨትመንት አንፃር በቡና ቤት ውስጥ በፋይናንስ ረገድ መንገራገጭ እንዳለ የውስጥ የመረጃ ምንጮች ያሳያሉ፤ ትንሹ ማሳያ የተጫዋቾች ማበረታቻ ክፍያ (Insentive) በወቅቱ ያለመከፈል ሊጠቀስ ይችላል። የቡና የገቢ ምንጮችን በየደረጃው ስናይ ከቡናው ሴክተር ላይ ካሉት ባለድርሻ አካላት በቶን የሚቆረጥ 30 ብር፣ ከስፖንሰሮች (የማሊያ ላይ ስፖንሰር እና ሌሎች ስፖንሰሮች)፣ የክለቡ አርማ ያረፈባቸው ቁሳቁስ ሽያጭ እና የስታድየም የሜዳ ገቢ ናቸው። አማራጭ የገቢ ምንጮች ካለማምጣት በተጨማሪ ያሉትን በእቅድ ማጠናከር ላይ ክፍተቱ እየጎላ መምጣቱ ጉዞውን ባለህበት እርገጥ አድርጎታል። በተለይም በቅርብ ጊዜያት የክልል ተሳታፊ ክለቦች በመጨመራቸው ተዘዋውሮ የመጫወት ወጪን ማናሩ፣ የተጫዋቾችና አሰልጣኝ ክፍያ ማደግ፣ ገቢ ሳይጨምር አስተዳደራዊ ወጪዎች መጨመር፣ ከቡናው ሴክተር የሚገኝ ገቢ መቀነሱ፣ ቡናው ሴክተር ላይ ሆነው የገንዘብ አስተዋፅዖ የማያበረክቱ መኖራቸው፣ ተጨማሪ ስፖንሰር ያለመቀላቀል እንዲሁም ከቁሳቁስ ሽያጭና ሌሎች የማርኬቲንግ ዘዴዎች የሚገኙ ገቢዎች አለመኖር ታክሎበት ወደ ሌላ ሂሳባዊ ትንታኔ ሳንገባ በሃሳብ እንዲሁ ግራ እንድንጋባ ያደርገናል።

 

አስተዳደራዊ ቁመና፡-

ክለቡ ከሜዳ ላይ ውጤቱ በፊት አስተዳደራዊ ቁመናው ነጥብ መጣል ከጀመረ ሰነባብቷል። በ2004 የተጠናው የአደረጃጀት ጥናት ምሉዕ ባይሆንም ለሌላው ክለብ ተሞክሮ ሊሆን በሚችል መልኩ ከላይ እስከ ታች ያለውን መዋቅር በግልፅ አስቀምጧል። ጠቅላላ ጉባኤ፣ ስራ አመራር ቦርድ እና ፅ/ቤት ከላይ ወደ ታች እንዲሁም ከደጋፊ ማህበርና ሌሎች ጋር ስላለው የጎንዮሽ ግንኙነቶች ይዳስሳል። ይህ ጅምር በሂደት ተግባራዊ ከተደረገ በኋላ የአብዮት (Revolution) ሳይሆን ጥገናዊ (Reform) ለውጥ ያስፈልገው እንደነበር ግን አምናለሁ። በተቃራኒው ከላይ በተጠቀሱት የስልጣን እርከኖች ላይ በሂደት እየሆኑ ያሉ አጠያያቂ ጉዳዮችን እናንሳ ፡-

1ኛ. በተከታታይ ለስድስት አመት ህዳር ወር ላይ ይካሄድ የነበረው አርባ አባላት ያሉት ጠቅላላ ጉባኤ ዘንድሮ አልተካሄደም ። ስለዚህም በየትኛው ጉባኤና ምክር ቤት የፀደቀ በጀትና አመራር ይዘን ስራ እየሰራን ነው ? የስራ አመራር ቦርዱ ተጠሪነት ለጠቅላላ ጉባኤው መሆኑ በመተዳደሪያ ደንቡ መቀመጡን ልብ ይሏል ።

2ኛ. ምንም እንኳ አገልግሎቱ አማተርነት ቢሆንም በቁጥር አስራ አንድ አባላት ያሉት የስራ አመራር ቦርድ  በተግባር ደግሞ በሁለትና ሶስት ሰዎች ውሳኔ ሰጪነት ስራዎችን እየሰራ የመሄዱን ጉዳይ የዴሞከራሲያዊ አካሄድ ወይስ የፈላጭ ቆራጭነት መገለጫ? በዚህ አጋጣሚ በተለያዩ የውስጥና የውጪ ጫናና ምክንያቶች ውክልናቸውን በአግባቡ የማይጠቀሙ እንዳሉ የማይታበል ሀቅ ነው።

 3ኛ. ከ2008 ዓ.ም መጨረሻ ጀምሮ በተቀራራቢ ምክንያት አስር የማይሞሉ ሰራተኞች ባሉበት ፅ/ቤቱ ውስጥ አምስት ወር ባልሞላ ጊዜ ውስጥ አምስት በኃላፊነት ይሰሩ የነበሩ ሰራተኞች ለቀዋል፤ ይህ ተግባር የተቋም መፍረስ ወይስ መታደስ?  ከነዚህ ባለሙያዎች ውስጥ የማርኬቲንግና ፕሮሞሽን ክፍል ሃላፊ፣ የህዝብ ግንኙነት ሃላፊ፣ የሰው ሃይልና ጠቅላላ አገልግሎት ክፍል ሃላፊ፣ የፋይናንስ ክፍል ሃላፊ እንዲሁም የፕሮሞሽንና ዶክመንቴሽን ክፍል ተጠቃሽ ናቸው። የሁሉም መውጣት ላይ አከራካሪ ጉዳዮች እንዳሉ ሆነው ይህን ተከትሎ ሁሉም መደቦች በትክክለኛ ቁመና ላይ ባሉ ባለሙያዎች ተተክተው ስራዎች እየተሰሩ ነበር ወይ የሚለው ያጠያይቃል፤ … የመረጃ ማፋለስ፣ ከቡና ብር ይዞ መጥፋት፣ የሌላውን ፕሮፖዛል አሽመድምዶ እውቅና ሳይሰጡ መስራት፣ ከትርፍ ይልቅ ክለቡን ለኪሳራ የሚዳርጉ ተግባሮች ላይ መሳተፍ እንዲሁም ሌሎች አስተዳደራዊ ውድቀቶች እንደነበሩ በመረጃ አስደግፎ መጥቀሱ ችግሩ ላይ እንንቦራጨቅ ካልሆነ የሚያመጣው መፍትሄ አይኖርም።

4ተኛ. ደጋፊውን እንደሚወክል ተገልፆ በጠቅላላ ጉባኤው ሁለት መቀመጫ በስራ አመራር ቦርዱ አንድ መቀመጫ ያለው የክለቡ ደጋፊ ማህበር በተግባር በስራ አመራር ቦርዱ ያለው ተደማጭነት እና ተፈላጊነት የት ድረስ ነው?... በተደጋጋሚ ትልልቅ ውሳኔ የሚያስፈልጋቸው ጉዳዮች ላይ በመገለል እንዲሳተፍ ያለመደረጉ፣ በጥርጣሬ መታየቱና ተማምኖ ስራዎችን ያለመስራት በአንድ ተቋም ውስጥ ሁለት መዋቅር ያለ ያስመስለዋል።

 

የመፍትሄ ጉዞው፡-

ወደ መፍትሄው ለመንደርደር መንስዔውን መፈተሽ ይፈልጋል። ይህ ፅሑፍ ለመነሻነት ቢያገለግል እንጂ እንደ ጥናታዊ ፅሁፍ ሁሉንም ጥግ ሊዳስስ አይችልም። አሁን ላይ በኢትዮጵያ ቡና ውስጥ በብዙ አድካሚ ሂደቶች መሃል ያለው ተስፋ ሰጪ ተግባር በጋለ ቁጭት 'ለምን?' ብሎ እስከመጨረሻው የሚጠይቀው አካል መበርከቱ (በውስጡ አላስፈላጊ ስድቦችና የውክልና ገደብ መጣሱ ሊታረም የሚገባ መሆኑ ሳይዘነጋ)፤ የጋራ መግባባቱ ባይኖርም በተለያዩ መደበኛ ቡድኖች (Formal Groups) እና መደበኛ ያልሆኑ ቡድኖች (Informal Groups) መሃል የተለያዩ ውይይቶችና የመፍትሄ ሃሳቦች ከሁሉም አቅጣጫ እየተሰነዘረ መምጣቱ(በዚህ መሃል ያሉ አላስፈላጊ ቡድንተኝነቶች ሳይዘነጉ) ይጠቀሳል ። 

በውጤት ርሃብ የሚንገላታው ደጋፊ ጥያቄውን በአሰልጣኝና ተጫዋቾች ላይ ብቻ ማንጠልጠሉን ትቶ ሁሉንም የመንስኤና መፍትሄ አቅጣጫ መፈተሽ ይዟል። ቡና አሁን ላይ የግለሰቦችን ለውጥ ብቻ ሳይሆን የስርዓት ለውጥ የሚፈልግበት ደረጃ ላይ እንደደረሰ ብዙ ማሳያዎች በርክተዋል። በቡና ላኪዎች፣ ቡና ቸርቻሪዎች፣ የሀገር ውስጥ ጅምላ ቡና ነጋዴዎች፣ ቡና አብቃዮች እና ቡና ቆይዎች (ይህ ማህበር አመታዊ ገቢው ላይ ምንም እንደማያበረክት የፋይናንስ ሰነዱ ያሳያል) ላይ ብቻ ጥገኛ የሆነው ክለብ ስሙን ብቻ አስቀርቶ አማራጭ ካልፈለገ ነገ ስለሚፈጠረው አደጋ እርግጠኛ መሆን አይቻልም። ስፖርት ክለቡ ሃምሳ በመቶ ገቢውን ከዚህ ሴክተር ቢያገኝም ያልተመለሱ ጥያቄዎች ግን በውስጡ አሉ። የቡና ሰዎች አጠቃላይ የብቃት ማዕቀፍ ዲሞግራፊ በተቀየረበት ወቅት ፕሬዝዳንት የሚሆነው ግለሰብ ከቡና ላኪዎች ማህበር ብቻ እንዲሆን መገደቡ፣ አብዛኛው የመዋቅራዊ ሂደቱ መቀመጫ ለቡናው ሴክተር ለተወከሉ የሚያደላ መሆኑ፣ በቡና ስም እየመጡ ያሉ የክልል ክለቦች መበራከትና የገቢ መሳሳት፣ በቡና ንግድ ላይ ያሉ ግለሰቦች ስለክለቡ ያላቸው መረጃ አነስተኛ መሆንና ሌሎች የሚጠቀሱ ፈታኝ የውስጥ አካሄዶች አሉ።

ከሜዳ ውጪ ያለው መደላድል አሁንም ክፍት እንደሆነ እንዳይቀር አደረጃጀቱ በደንብ መፈተሽ ይኖርበታል። ደጋፊውም ሆነ ሌላው አካል አስተዳደሩን በምንጠብቀው ደረጃ አልሰራችሁም ሲል የባለውለታዎችን ሚና በዜሮ ማጣፋት ሳይሆን የሚጠብቀውን በትግስቱ ያለማግኘቱ አንገብጋቢ ጉዳይ ነው። ክለቡን እዚህ ደረጃ ጠብቆ ለማቆየት መስዋትነት የከፈሉና እየከፈሉ ያሉ ባለውለታዎች የሚመሰገኑበት መድረክና አሰራር ሊመቻች ይገባል፤ ነገር ግን ታሪካዊውን የለውጥ አጋጣሚውን በመጠቀም ግለሰቦች ብቻ ሳይሆን አሰራሩ ተገምግሞ እንዲሻሻል ውትወታው ሊጠነክር እንጂ ሊዳከም ደግሞ አይገባም። ቀጣዩ ጊዜ ሁሉም የቡና ቤተሰብ ከእልህና 'እኔ ብቻ ልክ ነኝ' ከሚል ኢጎ (Ego) ወጥቶ ክለቡን የሚታደግበት እንዲሆን መሞገት ያለብን ሃሳቦችን እንጂ የሃሳብ አመንጪዎች ማንነት በመመዘን አይደለም። ለዚህም አመራሩን የሚያነቃና በመረጃ የተደገፈ ደጋፊና ደጋፊ ማህበር፣ ለሁለገብ ለውጥ የተዘጋጀ አመራር፣ የክለቡን የማሊያ ክብር የተረዳ ተጫዋችና የአሰልጣኝ ስብስብ፣ በእውቀት ላይ የተመሰረተና ኃላፊነት የሚወስድ የሰራተኞች መዋቅር ለማየት ነባር ባለውለታዎችም ሆኑ ታሪክ ተረካቢዎቹ አሻራቸውን ሊያሳርፉ ይገባል። ከዚህ ጋር በተያያዘ በቅርቡ ለታህሳስ 21 ቡና ላይ ለመምከር የውይይት መድረክ ተመቻችቷል፤ መድረኩን 'እኔ እንዲህ አልኳቸው' በሚል የስሜት ጩኸት የንግግር ነጥብ ማስቆጠሪያ ለማድረግ ሳይሆን ለዘላቂና ተከታታይ ውይይት መደላድል የምንፈጥርበት እንዲሆን እናስብ። የሪፎርም ለውጥ ለማምጣት የረፈደበት - መሰረታዊ ለውጥ ለማምጣት የተፈረደበት ቤት አለን፤ ስለዚህ ለሀገሪቷ ስፖርት እድገት ባለውለታ የሆነው ኢትዮጵያ ቡናን ለመታደግ ለደከማችሁና ለምትደክሙ ሁሉ ክብር እየሰጠን በአህጉር አቀፍ ደረጃ ተፎካካሪ የሆነ ኢትዮጵያ ቡና ይፈጠር ዘንድ ደግሞ የጋራ ርብርብ እናድርግ።

 

በአንድነት ቶኩማ

“ለክቡር ፕሮፌሰር አፈወርቅ ገ/የሱስ መጽሓፍ የተሰጠ ምላሽ መቃብር ዓለም” የምትለዋን ደብዳቤህን ካነበብኳት ሰነበትኩ። የነጋድራስ ገብረሕይወት ባይከዳኝን በአፈወርቅ ገ/የሱስ ላይ ያቀረብኩትን ትችት ጠቅሰህ የደመደምከውን ደብዳቤ አንተ እንዳልከው ጠቅሼ “ሀሳብዎ ስላስኮረፈኝ ደግሞ መጽሓፍዎን ማየት ቀርቶ ጭራሽ ለማየት ትዝ እንዲለኝ አልፍልግም ነበር” እንዳልከው ስምህ ተደጋግሞ የሚነሳ የለውጥ ሰው ብትባልም ደብዳቤህን ሆነ የፅሁፍ ሰራህን ለመንበብ ቀርቶ ለማየት አልሻም ነበር። አሁን ግን ሃሳቤን ቀየርኩ። በዚህም ልጸፍልህ ወሰንኩ።

ሳላስተውል ሳይሆን አይቀርም። “የሚታይ ነገር ስላላገኘሁ እንደገና እንዳያት ተገደድሁ” እንዳልከው ሆነብኝ። ያኔ የእሳቸው ነገር ወይም መጽሓፍ ገለባ ነው ብለህ የተውከው በአእምሮ ህጻን ስለነበርክ መሰለኝ። በኋላ ላይ የሚጠቅም ነገር አገኘሁ ማለትህ ብስለት መጀመርህ ነበር። እኔም እንዳንተው ሁኜ ነው። የአንተ ደብዳቤ ጥቅም የለውም ስል ነበር። ልጅነት ነው። ዋለልኝ ሆይ አንተም ከእውቀትህ ይልቅ ሥሜትህና ልጅነትህ ያይል እንደነበር ደጋግሜ ደብዳቤህን ሳነበው ተገነዘብኩ።

አፈወርቅ “እስከትላንት ድረስ” ያሉትን ጠቅሰህ አፈወርቅን ስትወቅስ ገረመኝ። የወቀሳህ ምክንያት ደግሞ “ዛሬ ከሞላ ጎደል ትላንትናን እንደሚመስል አላውቁም መሰል (በአፄ ቴዎድሮስ እና በእነ አፄ ዮሐንስ ጊዜ) የኢትዮጵያ ደሀ ወታደር መጫዎቻ ነበር” አልክ። አይ ዋለልኝ ትናንት ኢትዮጵያ የብሔር ብሔረሰቦች እስር ቤት ያልካት አገር እኮ ከሞላ ጎደል ብሶባታል። ጥርነፋው ተጠናክሮ ቀጥሏል። የአምባገነኖች መፈንጪያ ሆናለች ብንልህ የምታምን አይመስለኝም። ያውም የአንተን በታታኝ ፍልስፍና ተግተው አድገው። በዚህ አልወቅስህም ስል ኖሬያለሁ። አሁን ግን ሃሳቤን ለውጬ ልወቅስህ ወሰንኩ።

“ባርያ በገዛ ራሱ ማዘዝ እንደማይችል የኢትዮጵያ ደሀ በገዛ ራሱ ማዘዝ እንደማይችል የኢትዮጵያ ደሀ በገዛ ራሱ ጉዳይ ማዘዝ አይሆንለትም ነበር። የሚያዝዙበት ቀርፋፋ ጋሻ ያነገበና አንድ ባለኔ ጦር የያዘ፣ አንድ የመሸበት ደበናንሳ የጀራረገውና ተሰገባው በሥፍራው ተጣልቶ ፀሐይ የሚሞቅ ጎራዴ መሳይ በወገቡ ያገነበጠ ቅማላም ወታደር ነበር። ደሃው ወታደር ግን እሱን ደስ ላይለው የሌላውን ደስታ ሊከላከል ለገዛ ራሱ ሳያልፍት የድሀውን ንብረት ሲያፈርስ ይኖር ነበር” የሚለውን ጠቅሰህ አፈወርቅ በትናንትና እና በዛሬ መካከል ልዩነት አለመኖሩን ቢኖርም ትንሽ መሆኑን ቢረዱ ምነኛ በተገረሙ።” ብለሃል። ወይ ሞኙ ዋለልኝ! ዛሬስ ቢሆን ጓደኞችህ እና የጓደኞችህ ተከታዮች ምን እያደረጉ ይመስለሃል። ይህ ግፍ ዛሬ መኖሩን ብንነግርህ ምንኛ ትገረም። መቼም ከሞትክበት ተነስተህ ሞታችንን ልትታዘብ አትመጣም እንጂ ብትመጣም ምን ትል ይሆን?

 ዋለልኝ ዝቅ ብለህ ‹‹ ዛሬም ያው ወታደር ሥርዓት መሃላውን ሲፈጽም  እንኳን ንጉሠ ነገሥቱን፣ አገሩን፣ ድንጋዩን፣ ተራራውንና ሸለቆውን ሊጠብቅ እንጂ ሕዝቡን ሊጠብቅ ቃል አልገባም።›› አልክ። ቀጥለህም ‹‹ቃል ስላልገባም አይጠብቅም።›› ብለሃል። ምን ያስገርማል ታዲያ ዋለልኝ። ሞኝ ነህ ለካ!!!

‹‹ወታደር እንደላሚቱ እረኛውን እንጂ ህዝቡን (ጌታውን) አሁንም አላወቀ።›› ብለሃል።  ልክ ነህ። የኛውን ዘመን መች አየኸው። ካድሬውን እንጂ ህዝቡን (ጌታውን) የማያውቅ ወታደር በዚች አገር ፈልቷል እኮ! ጨለማ ገዝፏል ወይም ሰፍቷል።

ዋለልኝ የአንተ ዘመን ምነኛ ጥሩ ነበር። የወታደሩን ግፍ ስትናገር ገረመኝ። ‹‹ወታደር (ፖሊስ) ዛሬም ያስራል፣ይፈርዳል፣ ቤት ይበረብራል፣ ይመዘብራል።›› ብለሃል። ምነዋ ዋለልኝ!!! ሳትሞት ስለጻፍከው  መሆን አለበት። ‹‹ይገላል›› የሚለውን አጥብቀህ ያልጨመርከው። በርግጥ ሞትም ባንተው ጊዜም ነበር። ይሄውልህ ዛሬማ ከአንተ ሞት ጀምሮ ወታደር ሊጠብቅ ቃል የገባውን ህዝብ ህጻናትን፣ ሽማግሌ፣ አሮጊት ሳይል አስቦ፣ አጥንቶ፣ በትኩረት ይገላል። ሞት በረከተ ወይም ረከስ ነው የምልህ። ደግሞ  ስም ጠቅሰህ የሐይሉ ገብረ ዮሐንስ መታሰርን እንደ የግፍ ግፍ አድርገህ ወስደኸዋል። እንዲህ ስትል ‹‹ያለፈው ዓመት ሰላማዊ ሠልፍና የዘንድሮውን በሰው ልጅ ሥራ ብዕሩ ቢያለቅስ መርዝ ተፋ (ብዕሩ) ተብሎ የታሰረው የሐይሉ ገብረ የሐንስ ታሪክ ምስክር ነው›› አልክ። አሁን እኛ ባለንበት ዘመን እንኳን ብዕር መርዝ ተፍቶ ወይም አልቅሶ ቀርቶ አሳቢያንን የሚጠረንፍ ህግ ወጥቷል። በል ተወው ቅንጡ ነበርክ መሰለኝ።

ዋለልኝ  ስለ ዓለም ታሪክ የዘረዘርከውን ትተን ‹‹ ወደ አገር ቤት ጎራ ያልንማ እንደሆነ በእነ አጼ ቴዎድሮስና በእነ አጼ ዮሐንስ ጊዜ ከጅብ አምልጦ የቀረ ቆርበት የመሰለ  ጨርማዳ ጋሻ በብብቱ ያጠበቀና ባለቆዳ ወይም ሲሶ እንጨት ብረትመሳይ በጫንቃው አጋድሞ ዝቅ ያለ እንደሆነ፣ አንድ እከካም ነፍጠኛ ብቻውን ላይ  ያድር ከሆነ አንድ መንደር ሲያስር ሲፈታ ሲያስጨንቅ ነበር።›› ያሉት እውነት ከእውነትም በላይ ቢሆን ያንን ሆኖ እናገኘዋለን።›› ያልከው እውነት ነበር። የኛውስ ዘመን ምነኛ የከፋ እንደሆነ ደብዳቤ ስጽፍልህ ሳይገርምህ አይቀርም። እንዲያውም ጓደኞችህን ሳታገኛቸው አትቀርምና ሲፈጽሙት የኖሩትን እውነቱን ይነግሩሃል።

ፖሊስ  እንደ ሽፍታ  የሚፈራበት ዘመን ነው ያልከው በእኛ ዘመንም ቢሆንም ምንም አልተቀየረ። ለአፈወርቅ በጻፍከው ደብዳቤ ላይ ‹‹ፖሊስ  እንደ ሽፍታ የሚፈራበት፣ የሚሸኝበት መንገድ ሲሄድ ስንቅ የሚሰነቅለት፣ የሚያስገብርብት ቦታ መኖሩን የማያውቅ ምነኛ ደንቁሯል።›› ብለሃል። እኛስ ስንቅ ድግስ እና ሽኝት አይጠበቅብንም። አንተዋወቅም። ለግዳጅ ሲመጡ ስናያቸው ልዩ ፍጡሮች ይመስሉናል። ሳንለምዳቸው እና ሳይለምዱን እንኖራለን። የየት ሃገር ሰዎች እንደሆነ በቅጡ አይታወቁም።

በመቀጠል “ከእርስዎ እጅግ የቀደመው ፕላቶ የተባለው ፈላስፋ ይኽንኑ ታዝቦ ወታደሮች እንዲህ ሊሆኑበት የቻሉበትን ምክንያት ሲያስረዳ ወታደር ሲሰለጥን እንደ ውሻ መሆን አለበት፣ የቤቱን ሰው የማይነካ የውጭውን ዘራፊና ሌባ የሚጠብቅ፣ ጌታውን የሚያውቅ አገልጋይ መሆን አለበት።” አለ ብለሃል። ፕላቶ ተናገረው እንጂ የኢትዮጵያ ህዝብ ይህን ካወቀ ዘመን የለውም። ብዙ ጊዜ ሲነከስ ኖራልና። “ሕዝቡ (ጌታውን) አሳዳሪን የሚገርፋ ወታደርም ሥራውን አላወቀም ማለት ነው።” ብሏል ብለሃል።እንግዲህ ይህ ሁሉ ወታደር  አብዷል ማለት ነዋ!!! “ወታደር ይሰለጥን ዘንድ ትምህርት ጅምናስቲክ (ሰውነቱ እንዲጠነክር)፣ ሙዚቃ (ልቡ እንዲለሰልስ) ያስፈልገዋል።” ብሏል አልክ። የሰውነት ጥንካሬውን ተወውና የልብ መለሳለሱ ላይ እንወያይ። ሙዚቃውም ይቅርና የህዝቡን መከራ፣ የሰቆቃ ጩኸት እና ለቅሶ ሰምቶ ልቡ ያልሰለሰ በዘፈን ይለሰልሳል? እንዴት በዳንኪራና በሙዚቃ ልቡ ይለሰልሳል ብለህ ታስባለህ። የወጎኖቹን ጣር አይቶ ያለሰለሰ ልብ እንዴት በሙዚቃ ይለሰልሳል። ሞኝ ነህ ለካ!!! ብቻ የፕሎቶን አገር ሰዎች ባህሪ አላውቅምና እነሱ ይለሰልሱ ይሆናል። የኛን ተወው አለስላሽ ሙዚቃስ አለ ብለሃል?

በእርግጥ የእኛን ታሪክ በጥሩ ሁኔታ ገልጸኸዋል። ‹‹ የኛው ትምህርት ግን ተከተል አለቃህን ነው። ገደል ሲገባ ብታይ ‹ገደል ግባ› ነው ብለሃል።›› እውነት ነው። አሁን አለቃህን መከተል እንዳለ ሆኖ ጎሳህን፣ ጎጥህን፣ መንደርህን መከተል አለብህ የሚል ተጨምሮበታል።

“አፈወርቅ! በርስዎ ጊዜው ብዙ የተለወጠ ይመስለዎታል። ለኔ በመጠን ይለያይ እጂ በዓይነቱ የተለወጠ አይመስለኝም።” ብለሃል። እኔ እንኳን ብሶበታል ነው የምለው። ምን አይነት ውጥንቅጥ ውስጥ እንደለን ብንነግርህ ልታምን አትችልም። አሁን እንኳን ይህን ደብዳቤ እየጻፍኩ እንኳን ሶማሌ ወጎኖችህና ኦሮሞ ወገኖችህ ከባድ ችግር ላይ ወድቀዋል። በጎሳ ተደራጅቶ ሰው እየተዘናጠለ ለመሄድ ዛግጅት ላይ ይመስላል። አንተ እስር ቤት ያልከውን አምነው የሸፈቱ ጎጠኞች ተፈታችኋል የተባሉ ሆነውም ሊበታተኑ ነው።

“ስለ መጽሐፍዎ ጠቅላላ አስተያየት መስጠት ቢያስፈልግ በጊዜው የነበሩት ነጋድራስ ገብረሕይወት ባይከዳኝ ያሉትን ጠቅሶ ማለፍ ይበቃል” ብለህ በአንድ ምንባብ ትልቁን መጽሐፍ እንድጠቀለልከው እኔም የአንተን አጠቃላይ የብሔር ብሔረሰቦች እስር ቤት መሆን ያስረዳከውን ፍልስፍና “እንኳን ደስ ያለህ ተበጣብጠን ልንጠፋ ነው።” በማለት ልናገር።

ዋለልኝ “የብሔረሰብን ጥያቄ በኢትዮጵያ የምትለውን ህዳር 17፣ 1969 እኤአ የተፃፈቸውን ምልክታህን አይቻለሁ። ደጋግሜ ነበር የተመለከትኳት። ለተማሪዎች እንቅስቃሴ እንደ መሰረት ተደርጋ ስትወሰድ ከርማለች። ከጽሁፉ እንደምረዳው የጎሰኝነትን አስተሳሰብ የሚቃወሙ ተራማጅ ኃይሎችን እግረ መንገድህን የተቸህበትም ሆኖ አግኝቼዋለሁ።

ዋለልኝ ሰዎች የአንተን ሃሳብ ይተቹ ዘንድ የምትፈቅድ አይመስልም። ‹‹የጽሁፌ አንባቢዎች የራሳቸውን አመለካከት በመምዘዝና በማጉላት ጽኁፌን ከመተቸት እንደሚታቀቡ ተስፋ አደርጋለሁ። ብለሃል። የአንተን አመላካት በሰው ላይ እያሰረጽክ እንዴት ቢሆን ነው የሰውን አመለካከት ልትሸሽ ያሰብከው። ለካ ያንተ ባህሪ ተጋብቶባቸው ነው ዛሬ የምናያቸው ጎጠኛ ተከታዮችህ ባሉበት ተቸንክረው የቀሩት። ሲምሉ እንኳ ይህ የሚለወጠው በመቃብራችን ላይ ነው ይላሉ። ይህ ምንድን ነው ምንችክና ነው። ይገርምሃል መገለባበጡንም ተክነውበታል። ነጭ ካፒታሊዝም እንደሚከተሉ ሰምተሃል? መቼም ይሄን ይሄን አይነግሩህም። ወደ ገዥ መደብ ያውም ጥገኛ ገዥ መደብነት!!!

ዋለልኝ ትልቅ የሚባውን ርዕሰ ጉዳይ ማነሳትህ ያስመሰግንሃል። ‹‹ እስካሁን ድረስ መፍትሄ ያልተገኘለት ወሳኝ ጉዳይ የብሔረሰቦች ጥያቄ ነው።›› ብለሃል። ዛሬም ቢሆ መልስ የተገኘለት መስሎ አልታየኝም። አንተ እንዳልከው ‹‹ አንዳንድ ሰዎች በሹፈት ጉዳዩን የጎሳ ያደርጉታል።›› ብለሃል። አሁን እኮ በተግባር የጎሳ እንጂ የብሄር ጥያቄ መጥፋቱን ተመለከትን። ጥያቄው “እኔ ብሔረሰቦች ማለትን እመርጣለሁ›› ብለሃል። ዋለልኝ ሥያሜው አያጣላም። ውጤቱ ግን ጎሰኝነት ሆኖ በተግባር ታየ። ለመበታተን የተዘጋጀ የጎሳ ጥርቅም ሆናለች ኢትዮጵያ።

ዋለልኝ በጽሁፍህ ጥሩ ጥያቄ አንስተህ መልሰህ ልታፈነግጥ ስትሞክር አየሁህ። “የኢትዮጵያ ህዝቦች የተዋቀሩት ከምንድን ነው?” ብለህ ትጥይቅና መልስ ሥትሰጥ “እኔ ከሰዎች እሚለው ቃል ላይ አሰምርበታለሁ ምክንያቱም በስነ ህዝብ አገላለጽ በአሁኑ ጊዜ ኢትዮጵያ አንድ ብሄር አይደለችም።” ትላለህ። ግለሰብ ይቀድማል ማለት ነው። የሰው (የግለሰብ) ስብስብ ነው ሰዎችን የሚፈጥረው። ታዲያ ሰዎች በሰዎች ላይ ያደረጉትን ጭቆና ወደ ብሔር ደረጃ ወስደህ የብሄር ጭቆና ያልከው ከምን አምጥተህ ነው? ጎጃም፣ ወሎ፣ ጎንደር ጭቆና አልደረሰበትም ማለት አይሆንምን?

መልሰህ ሰዎች የሚለውን ብሔር ወደሚለው አውርደህ ባህል፣ አለባበስ፣ ቋንቋ፣ እና ሌሎችን መገለጫዎች ትገልጻለህ። ቀጥለህም የአማራና የከፊል ትግሬ ባህል ገነነ ብለሃል። በመሰረቱ ትክክል ሊሆን ይችላል። ዳሩ ግን አንድ የረሳኸው ነገር የጠቀስካቸው ጨቋኝ ብሔረሰቦች የሌለውን ባህል ለማጥፋት የዘመቱ አልመሰለኝም። የአማራን እና የትግሬን ባህል ለምን አልተጠፋፉም። ባህል ይወራረሳል እንጂ አይጠፋፋም። ይዋዋሳሉ ወይም ይወራረሳሉ። አስምሌሽን የሚባለው መሰለኝ።

ዋለልኝ ከሁሉ የገረመኝ እያንዳንዳቸው ብሔሮች ድንበር ወይም ወሰን አላቸው ያልኸው ነው። መቼ ነበር ይኼ ድንበር የመጣው ወይም የድንበር አከላለል እንዴት መጣ? ወይም ተከሰተ? ያም ሆኖ ዋለልኝ የአማራ የበላይነት በዝቷል ብለህ መልሰህ አማራ እዳይደራጅ ወይም መደራጀት የማይችል አድርገህ ታስቀምጣለህ።  የእምፔራሊዝም ጸባይ ስላለው አይደራጅም ያልከውን ለማስታወስ ነው። የአንተ ተከታዮችም ቢሆኑ ይህንኑ ይነግሩን ነበር። አሁን ግን አማራ መደራጀቱን ስትሰማ ምን ትል ይሆን? መደራጀት አይችልም ይሉ የነበሩት እንዚህ አካላት ተደረጅተውና ጠንክረው ሲመጡ ዴሞክራሲያዊብሔርተኞች ይሉት ጀምረዋል። አይ መዋዠቅ!!!!

በሌላ ቦታ የጎጃምን ህዝብን አመጽ ደግፈን የባሌውን ቸል እንላለን። የመንግስቱ ንዋን መፈንቅለ መንግስት አድንቀን የታደሰ ብሩን አመጽ የጎሳ አመጽ ብለን እናጣጥላለን ብለሃል። ትክክል ነው። ማንኛውም የትግል እንቅስቃሴ በሚዛናዊነት መደገፍ ይኖርበታል።

ዋለልኝ የራያና እና የባሌን አመጽ ጭቁን ብሔረሰቦች ከጨቋኝ  ብሔረሰብ ነጻ ለመውጣት ያደረጉትን ትግል ነው እየተባለ እየተጻፈ ነው። በአንጻሩ  የጎጃሙን የገበሬዎች አመጽ በተራው ተዘንግቷል። ይህን መዘንጋት በማደናገር የሸፈኑ አዳዲስ የትምክህት ኃይሎች መኖራቸውን ብትሰማ ምን ትል ይሆን? አንተ የጻፍክለት፣ የተከላከልክት የብሔር ብሔረሰቦች መብት እስከ መገንጠል “ፍታሃዊነትን” ዛሬ ብታየው ትደነግጣለህ። ጎሰኝነት ነግሷል። ለመተላለቅ ደረሰናል ወይም አፋፍ ላይ ነን። ከቻልክ አንተ ባለህበት ርዕሰ ጎሰኞች ዘመናቸውን ጨርሰው እየመጡ ናቸውና ተቆጣቸው። ቢያንስ አጥፍተው መሄዳቸውን ለአንተ ቢያምኑልህ።

የአንተ ተከታዬች የአንተን ጽሁፍ ይዘው አዲስና አዳዲስ ጥፋት እያመጡብን ነው። ከቻልክ አንድ ጊዜ ብቅ ብለህ አስተካክላቸው። አንተ የተናገርከውን ይዘው ሙጭጭ ያሉ ግትሮች በዝተዋልና እባክህ ምክር ቢጤ ስጣቸው። አንተ በነበርክበት ዘመን የተናገርከው ጥቂት በጣም ጥቂት እውነት ነበረው። ግን ከመጠን በላይ አጋነኸዋል። ብቻ መምጣት ካልቻልክ ልቡናህን አውሳቸው።

ዋለልኝ የገረመኝ ነገር ቢኖር ሕዝቦች የሰፊ መልካም ምድርና የሥነ ምጣኔ ሃብት ክምችት ጥቅም ሲገባቸው የመገንጠልን ጥያቄ ማቅረብ ያቆማሉ ያልከው ነው። ያንተው የጸዳች የግል ፍልስፍና አይደለችም። ተምራሃት ነው። ከሌኒን ወይም ከዛሬዋ ከፑቲን አገር። ስንቱ መሰለህ ከፑቲን አገር አንድነት ለምኔ ብለው የፈረጠጡት። የሥልጣን ጥመኞችም መገንጠልን ሊያቀነቅኑ እንደሚችሉ እንዴት ተዘነጋህ? የአንተም ተማሪዎች አንቀጽ 39ን ህገ መንግስቱ ውስጥ የደነጎሩት ከአንተው ከአባታቸው እና ካያታቸው ከሌኒን ብቻ ከወደዚያ አገር ገልብጠዋት ነው። ዋለልኝ የእያንዳንዱ አገር አውድ ቀርቶ ቴዎሪና ተግባር የተለያዩ እንደሆኑ ማመን ያስፍለጋል። በመሆኑም የአንተ ፍልስፍና ወድቋል።

ተከታዬችህ የአውሮፓ የተለያዩ አገሮችን ህብረት ተለምዶ ተወስዶ “አዲስ የፖለቲካ እና የሥነ ምጣኔ” ማህበረሰብ መፈጠር እያሉ ነው። ኢትዮጵያ የተለያየች አገር ይመስል። እንደ አውሮፓ አገሮች በፖለቲካና በኢኮኖሚ አዲስ ማህበረሰብ መፍጠር የሚባል ተይዟል። ተመልከት። የአውሮፓ ህብረት አገር አይደለም። በዚያ ላይ አዲስ ማህበረሰብ መፍጠር አላማቸው አይደለም። አዲስ ማህበረሰብም አልፈጠሩም። ከዚህ ውጭ ኢትዮጵያ አንድ አገር አውሮፓ ብዙ አገሮች ናቸው። ዋለልኝ አንተም ሆነ ተከታዮችህ ጥልቅ እውቀት ያነሳችሁ መሰለኝ። ዛፍ ያጣ ጉሬዛ ሆናችኋል እሳ!!!ቲዎሪያችሁን ተግባር ፈትኖ ጥሎታል። እባክህ ላስቸግርህ በዘር ወይም በጎሳ ወይም በጎጥ፣ በቀበሌ እና በመንደር ተለያይተን ሳንጠፋፋ ወዳጆችህን ምክር ቢጤ ለግሳቸው።

የሚገረምህ ነገር ዋለልኝ ኢትዮጵያ  የብሔር ብሔረሰቦች እስር ቤት ናት ያልከውን ወጣቶች እየሻሩት ነው። አበቃ!!! ቀይና ነጭ ጤፍ ነን፤ ነበርንም። አብረን የምንበጠር፣ አብረን የምንፈጭ አብረን የምንቦካ አብርን የምንበላ። አብረን አገር መስርተናል። ኢትዮጵያዊነት ሱሱ ነው እያሉ ነው። ይህን ሲሉ የባህል፣ የቋንቋ፣ የፖለቲካ ትስስሩን ለመግለጽ ነው።

ይገርምሃል አቶ ጥላሁን ጣሰው የሚባሉ ጸሐፊ “ወቅቱ ኢትዮጵያዊነትን ማጠናከር ይጠይቃል›› በሚለው ጽሑፋቸው (ሪፖርተር ታህሳስ 4 ቀን 2010 ዓ.ም.  በወጣው ጋዜጣ ላይ) የአንተንና የብርሃነ መስቅልን አስታሳሰብ በጥልቀት ቃኝተዋል። በመግቢያቸው ላይ የሰው ማመዛዘን የሚችለው በግንባራችን በኩል ያለው የአዕምሮ ክፍል የሚዳብረው ከ25 ዓመት በኋላ ነው ብለው ይጀምራሉ። ነገሩን ያነሱት የእናንተን በተለይም የአንተን የማመዛዘን ችሎታ በመጠራጠራቸው ይመስላል።

ለምሳሌ የአንተን ኢትዮጵያን የብሔር ብሔረሰቦች እስር ቤት ናት ማለትህን በደምሳሳው (በግልብ) የተነገረ አድርገው ወስደውታል። “ዋለልኝ ሮማን ፕሮቻዝካ አማራ ብሎ ካጠቃለላቸው ትግራዮች፣ ጎጃሜዎችና ኦሮሞዎች ውስጥ ጣሊያኖች እንዳደረጉት ኦሮሞዎችን ነጥሎ በማውጣት ጎጃሞችን ከሌሎች ቋንቋ ተናጋሪዎች በመደመር የአማራና የትግራይ ገዥ የነፍጠኛ ሥርዓት የሚለውን እሳቤ አራመደ።” ይላሉ። ወጥ አለመሆንህን ለማሳየት ነው። ወይም ሲተቹ ነው። እንዲያውም “ዋለልኝ በግልብ አስተሳሰብ ሶሻሊስት ኤርትራ ሶሻሊስት ባሌ በማለትም በጠቅላይ ግዛቱ የሚመሰረቱ ሶሻሊስት አገሮች ሊሆኑ እንደሚችሉ ሁሉ ለመጻፍ አያወላዳም።” ይሉሃል። አስተውል ዋለልኝ እኒህ ጸሐፊ ትችት ሲያቀርቡ “በግልብ አስተሳሰብ ብለውሃል። እንዲያውም ዋለልኝ ከጀብሃ ጋር ስትሰራ ስለነበር ኢትዮጵያን የብሔር ብሔረሰቦች እስር ቤት ስትል የኤርትራን ክፍለ ሃገር በተመለከተ ምንም አላልክም። ኤርትራ የብዙ ጎሳዎች ክፍለ ሃገር ናትና። ጸሃፊው ስለ እርሷ ለመናገር አልደፈርክም ብለውሃል።

ዋለልኝ አዲስ አገር መመስረት ያስፈልጋል ብለህ ተከራክረህ ነበር። እንዲያውም አቶ ጥላሁን ‹‹ሮማን ፕሮችዝካ በግልጽ ኢትዮጵያን ለማዳከም የራስን እድል በራስ መወሰን አስፈላጊ ነው ያለውን የጠላት ፕሮፖጋንዳ በሚያስንቅ መልኩ ዋለልኝ ኢትዮጵያ የምትባል ብሔራዊ አገር የለችም በማለት ህልውናዋንም የካደ ጽሁፍ አቀረበ።›› ሲሉ አቅርበዋል። አይ ዋለልኝ!!! አሁን አንተ የለህም ኢትዮጵያ ግን አለች። ግን ቆስላ ነው ያለችው።

እናማ ዋለልኝ የአንተ የሶቪየት ህብረት የብሔር ብሔረስብ ፍልስፍና ፍቅር ሲፈርስ ያንተ ጥገኛ ተከታዮች ወይም በአንተ የተጠመቁት አዲስ ፍልስፍና ይዘው ብቅ አሉ። “አዲስ የፖለቲካና የኢኮኖሚ ማህበረሰብ መፍጠር” የምትል። ከዚህ በላይ እንደተነሳው ሞዴላቸው የአውሮፓ ህብረት ነው። የአገሮች ህብረት እንዴት ለአንድ አገር ምሳሌ ሊሆን ይችላል። ዋለልኝ የባህል መስተጋብርን እረስተው ፖለቲካውና ኢኮኖሚው ላይ ተሳፍረዋል። በግብይት ጊዜ ባህል መወራረሱን ዘንግተው ነው። በተጨባጭ የኢትዮጵያ ማህበረሰብ ከአለም ባህል ጋር እየተዳቀለ ነው እኮ። ይገርምሃል አሁን የእንግሊዝ ከአውሮፓ መውጣት ሌላ ችግር ሆኖባቸዋል። ተከታዮችህ ሌላ ሞዴል ማጥናታቸው አይቀርም። ባዘኑ። ዕውቀታቸውን ከሃገራቸው ባህል ማዳቀል አልቻሉም። ዋለልኝ የአንተው የእጅ ሥራ እንዴት ለውጥ የማያውቁ ሸክላ አድረገህ ብትሰራቸው ነው መሰንጠቅ እንኳ ያላሳዩት። በ20 ዎቹ መጀመሪያ የጻፍከውን በ70 ዓመታቸው አመዛዝነው ክለሳ ማድረግ ወይም ማሳየት የተሳናቸው። አይ ያ ትውልድ!!!

ዋለልኝ ይግርምሃል ኢትዮጵያ የቆየች ጥልቅ የባህል መስተጋብር ያለትና ተወራራሽ፣ በፈረቃ ህዝቦቿ የገዟት አገር ናት የሚሉ መንፈሶች መነሳታቸውን ላረዳህ እወዳለሁ። ኢትዮጵያ ሱስ የሆነችባቸው። በዚህ ነዲድ የአገር አስተሳሰብ ያንተን ግርፎች የሚያንቀጠቅጡ። ይኄ መችም ለአንተና ለተከታዮችህ መርዶ ነው። ወዳጄ ሆይ ቢመርም መርዶውን ተቀበል። ምናልባት አንተ ባለህበት ሁሉም አንድ መሆኑን፣ ሁሉም ሲሞት በሰውነቱ እንደሆነ እንጂ በጎሳው አለመሆኑን ተገንዝበህ ተለውጠህ ከሆነ ተለወጫለሁ ተለወጡ በላቸው።

ወይ ጉድ እረስቼው ዋለልኝ። አፈወርቅን ለመውቀስ ነጋድራስ ገብረ ሕይወት ባይከዳኝን ዋቢ አድርገህምኒልክን ለማወደስ ዮሐንስን መሳደብ የግድ አይደለም የምትለዋን ጠቅሰሃል። ልክ ነበርክ። አሁን የኛም ዘመን በዚህ አባዜ ተይዟል። ዘመነኛ መሪዎቻችንን ለማወደስ አጼ ዮሐንስን ሳይጠቅሱ አጼ ቴዎድሮስን እና ምኒልክን አየተሳደቡ ናቸው። ብድር በምድር መሆኑ ነው። ምክራቸው የመለወጥ ተስፋ ካለቸው። ካልሰሙህ ችግር የለም አንድ ቴዲ አፍሮ የሚባል ብላቴና በሙዚቃ ቃና ቴዎድሮስንና ምኒልክን ትንሳኤ አላብሷቸዋል። ታያለህ ለማ መገረሳን፣ ገዱ አንዳርገቸውን፣ አብይን (ዶ/ር ) እና ሌሎች ደፍረው የጎጡን ፈፋ ከታሻገሩ አክብሮት አይነሳቸውም። ብላቴናው የዋዛ አይደለም!!! በቃ ልሰናበትህ አበዛሁብህ ብቻ ትርፍ ሰዓት ይኖርሃል ብዬ ነው የዘበዘብሁህ።

Page 10 of 200

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us