You are here:መነሻ ገፅ»arts»ፀጋው መላኩ - Sendek NewsPaper
ፀጋው መላኩ

ፀጋው መላኩ

 

የኢትዮጵያና የኤርትራ የአዲሱ ምዕራፍ ግንኙነት ለሁለቱም ሀገራት ሆነ ለቀጠናው ዘርፈ ብዙ ጥቅሞች አሉት። ሁለቱ ሀገራት ከተከሰተው የድንበር ጦርነት ማክተም በኋላ ለሁለት አስርት ዓመታት ሰላምም፤ ጦርነትም በሌለበት ሁኔታ ደንበራቸውን እና የግኙነት አውታሮቻቸውን ሙሉ በሙሉ ዘግተው ቆይተዋል። ይህ ሁኔታ በሀለቱም ሀገራት ህዝቦች ላይ ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ማህበራዊ ቀውስን ሲያስከትል ቆይቷል። ሆኖም ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አቢይ አህመድ ወደ ሥልጣን መምጣታቸውን ተከትሎ የሁለቱ ሀገራት ግንኙነት ፍፁም በተለየ ሁኔታ የተለየ ምዕራፍ ውስጥ የገባ መሆኑን በግልፅ የሚያሳዩ ጅምሮች እየታዩ ነው። ይህ ሁኔታ የበለጠ ግልፅ የሆነው የሰሞኑን የጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አቢይ አህመድ የአስመራ ይፋዊ ጉብኝት ተከትሎ የአስመራ ህዝብ ለዶክተር አቢይ ያሳየው ልዩ አቀባበልና በጉብኝቱ ማጠቃለያ ላይም ሁለቱ ሀገራት በደረሱበት ስምምነት ያ የጦርነት ዘመን ያበቃ መሆኑን በይፋ ማሳወቃቸው ነው።

ይህ ልዩና አዲስ የግንኙነት ምዕራፍ ለሁለቱ ሀገራት ሊኖረው የሚችለውን ዘርፈ ብዙ ጠቀሜታ በተመለከተ ከኢኮኖሚ አንፃር የተወሰነ መፈተሹ መልካም ነው።

መከላከያው በኢኮኖሚው ላይ የሚኖረውን ጫና የሚቀንስ መሆኑ

ሁለቱ ሀገራት ባካሄዱት ከባድ ጦርነት ከደረሰባቸው ሰብዓዊ ኪሳራና ማህበራዊ ቀውስ ባሻገር የደረሰባቸው ኢኮኖሚያዊ ክስረትም በቀላሉ የሚታይ አይደለም። ይፋዊ ጦርነቱ ከቆመ በርካታ ዓመታት ቢቆጠሩም ጉዳዩ በሰላም ሥምምነት ያልተቋጨ መሆኑ ሀገራቱ ውጥረት በተሞላበት የጦርነት ድባብ ውስጥ እንዲቆዩ አድርጓቸዋል። ይህ ሁኔታ አንዱ ለሌላው ስጋት ሆኖ እንዲታይ በማድረጉ ሁለቱ ሀገራት ለመከላከያ ይመድቡት የነበረው በጀት ይህንኑ ስጋት ታሳቢ ያደረገ ነበር። ሁኔታውን የበለጠ ውስብስብ ያደረገው ደግሞ የኤርትራ ፖለቲካ ከሌሎች የመካከለኛው ምስራቅ ሀገራት ፖለቲካ ጋር ከመጠላለፍ ባለፈ ሀገራቱ በኤርትራ ምድርና ባህር ዳርቻዎች ወታደራዊ ሠፈር መመስረታቸው ሌላኛው የኢትዮጵያ ፈተና ሆኖ ቆይቷል።

የተባበሩት አረብ ኤሜሬትና የጂሲሲ ሀገራት በአሰብ አካባቢ ወታደራዊ የጦር ሰፈር እየገነቡ ነው የሚለው መረጃ ከመውጣት ባለፈ ከህዳሴው ግድብ ግባታ ጋር በተያያዘ ግብፅም በአካባቢው እያንዣበበች ነው የሚለው ዜና ሲሰራጭ መቆየቱ የኢትዮጵያን የፀጥታ ሥጋት አንሮት ቆይቷል። ይህ ብቻ ሳይሆን የኢትዮጵያ መንግስትን በትጥቅ ትግል የሚፋለሙ ኃይሎችም ቢሆኑ ዋነኛ ምሽጋቸው የነበረው የኤርትራ መሬት ነበር። በተመሳሳይ መልኩ የኢትዮጵያ መንግስትም ቢሆን የኤርትራ መንግስት ተቃዋሚዎችን በማደራጀትም ሆነ በማገዝ ብሎም የወረራ ሥጋትም ጭምር በመሆን የአካባቢው ውጥረት እንዲንር አድርጎ ቆይቷል። እነዚህ አጠቃላይ ሁኔታዎች የሁለቱን ሀገራት የመከላከያ ወጪ በማናር የሀገራቱ ኢኮኖሚ ላይ ጫና እንዲፈጠር ሲያደርጉ ቆይተዋል።

ሆኖም የዶክተር አቢይን ይፋዊ ጉብኝት ተከትሎ በተፈረመው የስምምነት ሰነድ ሀገራቱ የ20 ዓመቱ ውጥረትና የጦርነት ደመናን ለማስወግድ ይፋዊ መግባባት ላይ ደርሰዋል። ጦርነቱ ማክተሙንም አወጀዋል። ይህ ሂደት እስከዛሬ በነበረው ሥጋት ለመከላከያና ለፀጥታ ብሎም አንዱ መንግስት ሌላውን ለመጣል ሲያወጣው የነበረው ወጪ ወደ ልማት እንዲዞር የሚያደርገው ይሆናል። ከሁሉም በላይ ደግሞ የሁለቱን ሀገራት አለመግባባት በመጠቀም የኢትዮጵያ ታሪካዊ ጠላት የሆኑ ሀይሎች አጋጣሚውን ለመጠቀም ጥረት ማድረጋቸውም በአደገኛ ሥጋትነት የሚታይ ነበር። አሁን ባልታሰበ ሁኔታ የተፈጠረው መልካም ግንኙነት እነዚህን ሁሉ ሥጋቶች በማስወገድ ሁለቱ ሀገራት ሙሉ አቅማቸውን ወደ ልማት እንዲያዞሩ የሚያደርግ ይሆናል።

የጦርነት ቀጠናዎች ወደ ሰላም መንደርነት መቀየር

ኢትዮጵያና ኤርትራ ወደ ጦርነት ከገቡ በኋላ ባለፉት 20 ዓመታት የነበረው ዝምታ በድንበር አካባቢ ያሉ የሁለቱን ሀገራት ነዋሪዎች ክፉኛ ጎድቷል። በአካባቢው ካለው የጦርነት ሥጋት ጋር በተያያዘ የኢትዮ-ኤርትራ ድንበር ነዋሪዎች ማንም ከከፈለው መስዋዕትነት በላይ ከፍለዋል። ያለፉት ሁለት አስርት ዓመታት አጠቃላይ ሰላምና ጦርነት አልባ ሂደቶች በሁለቱ ሀገራት ድንበር አካባቢዎች ምንም አይነት የልማትና የኢንቨስትመንት ሥራዎች እንዳይሰሩ በማድረጋቸው የአካባቢው ነዋሪዎችን የመልማት መብትና እድል አሳጥቶ ቆይቷል።

በዚህ ሰለባነት ከኢትዮጵያ ይልቅ የበለጠ ተጎጂ የሆነችው ኤርትራ ናት ማለት ይቻላል። ኢትዮጵያ በቆዳ ስፋቷ ከኤርትራ በብዙ እጥፍ የምትበልጥ በመሆኗ ያለፉት ዓመታት የድንበር ውጥረትና ሥጋት የኤርትራን ያህል ጉዳት አድርሶባታል ለማለት ያስቸግራል። አብዛኞቹ ከአስመራ ደቡባዊ አቅጣጫ የሚገኙ የኤርትራ ከተሞች ከጦርነት ቀጠናው ብዙም ያልራቁ መሆናቸው ሰፊው የኤርትራ የቆዳ ሽፋን በጦርነት ደመና ሥር እንዲቆይ አድርጎታል። ሆኖም አሁን የተፈጠረው የሰላም ሂደት የድንበር አካባቢ የሁለቱን ሀገራት ግዛቶች ወደ ልማት መስመር የሚከት ይሆናል።

የድንበር አካባቢ የንግድ ልውውጥ

በዓለማችን ያሉ ጎረቤታማ ሀገራት ድንበር አካበባቢ ህዝቦች የንግድ ልውውጥ ያደርጋሉ። ይህ የንግድ ልውውጥ ከራሱ ከህዝቡ ተፈጥሯዊ ግንኙነት የሚመነጭ እንጂ በመንግስታት ግንኙነት የሚቃኝ አይደለም። ይህም ሁኔታ ለድንበር አካባቢ ህዝቦች ያለው ያለው ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ጠቀሜታ እጅግ ከፍተኛ ነው። ሆኖም ባለፉት ሁለት አስርት ዓመታት የነበረው የኢትዮ-ኤርትራ ውጥረት የአካባቢው ህዝቦችን የዚህ እድል ተጠቃሚ የመሆን እድላቸውን ነፍጎ ቆይቷል።

ይሁንና አሁን በፕሬዝዳንት ኢሳያስና በጠቅላይ ሚኒስትር አቢይ አህመድ የተፈረመው ጦርነትን የማስወገድ ስምምነት ወደ ተግባር ሲወርድ ሁኔታዎችን ወደ በጎነት የሚቀይር ይሆናል ተብሎ ይጠበቃል። ይህም የአካባቢውን ህዝቦች ኢኮኖሚያዊ ትስስርና ተጠቃሚነት ወደ ነበረበት የሚመልስ ይሆናል።

የአየር በረራ

የኢትዮጵያና የኤርትራን ጦርነት ተከትሎ የኢትዮጵያ አየር መንገድ የአስመራ በረራውን ካቋረጠ ሁለት አስርት ዓመታትን አስቆጥሯል። በጊዜው ኤርትራ የራሷ አየር መንገድ ያልነበራት መሆኑ በተለይ በኤርትራዊያን በኩል ከባድ ፈተናን ደቅኖ ነበር። ከዚያ በኋላ ፍላይ ዱባይን ጨምሮ የኳታር አየር መንገድ አስመራን አንዱ መዳረሻቸው በማድረግ ሲሰሩ ቆይተዋል። ይሁንና በመሀል ሁለቱም አየር መንገዶች በረራው የማያዋጣ መሆኑን በመግለፅ ያቋረጡበት ሁኔታ ተፈጥሯል።

የኤርትራ መንግስት የራሱ የአየር መንገድ ቢያቋቁምም አሁን ያለው የበረራና የአቬየሽን ቴክኖሎጂ ተወዳዳሪነት አየር መንገዱ ብዙም ወደፊት እንዳይራመድ አድርጎታል። ይሁንና ሁለቱ ሀገራት መግባባት ላይ መድረሳቸውን ተከትሎ ከነሀሴ 10 ቀን 2018 ጀምሮ የአስመራ በረራውን የሚጀምር መሆኑ ኢትዮጵያ አየር መንገድ ጋዜጣዊ መግለጫ ያመለክታል።

ይህ ሁኔታ ለአየር መንገዱ እንደ አዲስ የገበያ መዳረሻ የሚቆጠር ሲሆን በሌላ መልኩ ደግሞ የኤርትራን የአየር በረራ ክፍተት የሚሞላ ይሆናል። የኢትዮ ኤርትራን ጦርነት ተከትሎ የአካባቢው የአየር ቀጠና ከበረራ ውጪ መሆኑ የኢትዮጵያ አየር መንገድን የበረራ ጉዞ አቅጣጫ አሰቀይሮ ቆይቷል። ሆኖም አሁን የሁለቱ ሀገራት ሰላም መመለሱ አየር መንገዱ አዋጪ የሆነውን የበረራ መስመር እንዲከተል የሚያደርገው ይሆናል።

ሀገራዊ ዋጋን ከፍ የሚያደርግ መሆኑ

የኢትዮ ኤርትራ ሰላም የሁለቱን ሀገራት አለም ዓቀፋዊ ዋጋ ከፍ የሚያደርገው ይሆናል። የተባበሩት መንግስታት ዋና ፀሃፊን ጨምሮ፣የአሜሪካ መንግስት ብሎም የተለያዩ መንግስታት የሁለቱን ሀገራት ወደ ሰላም መምጣት በበጎነት ተቀብለውታል። መረጃዎች እንዳመለከቱት ከሆነ በኢትዮጵያ እየተፈጠረ ያለው የውስጥና የውጭ የሰላም አየር ሀገሪቱ በዓለም አቀፍ ደረጃ ያቀረበችው ቦንድ ዋጋ እንዲጨምር አድርጎታል። ከዶላር አንፃር የብር ዋጋ ከፍ እያለ እንዲሄድ አድርጎታል። ይህ ሁኔታ በዚህ መልኩ ከቀጠለ የጥቁር ገበያው ዋጋ እንዲቀንስ ስለሚያደርገው የኑሮ ውድነቱን በተወሰነ ደረጃ የሚያቀለው ይሆናል። የውጭ ኢንቨስተሮችም ቢሆኑ በሁለቱ ሀገራት መዋዕለ ነዋያቸውን ለማፍሰስ በራስ መተማመን የሚፈጥር ይሆናል።

የአማራጭ ወደብ ጉዳይ

ኢትዮጵያ ወደብ አልባ ሀገር ከሆነች በኋላ እስከ ጦርነቱ መቀስቀስ ድረስ በመጠነኛ ኪራይ የአሰብ ወደብን ስትገለገል ቆይታለች። ሆኖም የጦርነቱን መፈንዳት ተከትሎ የኢትዮጵያ የገቢ ንግድ ወደ ጂቡቲ ወደብ መዞር ግድ ብሎታል። ሆኖም የጂቡቲ ወደብ አገልግሎት እያደገ ቢሄድም የዋጋውም ሁኔታ እየናረ መሄዱ በኢትዮጵያ የገቢ ሸቀጥ ላይ የዋጋ ንረትን በመፍጠር ኢኮኖሚያዊ ጫናን ሲፈጥር ቆይቷል።

ይህንንም ሁኔታ ተከትሎ ኢትዮጵያ ከሶማሊያ ወደቦች እስከ ፖርት ሱዳንና የኬኒያው ሞባሳ ድረስ አማራጭ ወደብን ስታፈላለግ ቆይታለች። ሁኔታዎች በሂደት ላይ ቢሆኑም አሁን ከኤርትራ ጋር የተፈጠረው ሰላም በተለይ ኢትዮጵያ የአሰብ ወደብን በሚገባ እንድትጠቀም የሚያደርጋት ይሆናል። ይህም ኢትዮጵያ በጂቡቲ የተያዘባትን የወደብ ሞኖፖል በመስበር አማራጭ ወደብን እንድትጠቀም የሚያደርጋት ይሆናል። ሆኖም ሁለቱ ሀገራት ለሁለት አስርት ዓመታት ግንኙነቶቻቸውን ያቋረጡ በመሆናቸው መንገዶች ጥገናና ግንባታ ሚያስፈልጋቸው ይሆናል። የአዋሽ፣ኮምቦልቻ፣ ወልደያ ሀራ ገበያ ባቡርን ከኮምቦልቻ ተገንጥሎ ወደ አሰብ ወደብ እንዲገባ ለማድረግ ብዙም ኢንቨስትመንትን የሚጠይቅ አይሆንም። ርቀቱ በጣም አጭር ሲሆን ኢኮኖሚያዊ ጥቅሙ ግን እጅግ ከፍተኛ ነው።

በእርግጥ አሁን ባለው ሁኔታ የአሰብ ወደብ ይዞታ ቢሆን በግልፅ አይታወቅም። ሆንም በአጭር ጊዜም ይሁን በረዥም ጊዜ አሰብ ወደብ ለኢትዮጵያ አገልግሎት የሚሰጥ ከሆነ ለኤርትራ ተጨማሪ የገቢ ምንጭ፤ለኢትዮጵያም ከጂቡቲ ብቸኛ የወደብ ጥገኝነት የሚያላቅቅ ይሆናል።

 

በመቀሌ ዩኒቨርስቲ አዘጋጅነት በመቀሌ እየተካሄደ ያለው 9ኛው የአፍሪካ ዩኒቨርስቲዎች ጨዋታ እንደቀጠለ ነው። በዚህ ስፖርታዊ ጨዋታ ኢትዮጵያን ጨምሮ 17 የአፍሪካ ሀገራት በተለያዩ 57 ዩኒቨርስቲዎች ተወክለው እየተወዳደሩ ይገኛሉ።

ከተሳታፊ ሀገራት መካከልም ዛምቢያ፣ ዑጋንዳ፣ ኢትዮጵያ፣ ሴራሊዮን፣ ካሜሮን፣ ማዳጋስካር፣ ሞሪሸስ እና ዚምባብዌ ይገኙበታል። የኢትዮጵያ ዩኒቨርስቲዎችን ወክለው ከተገኙት ቡድኖች መካከልም ከአዘጋጁ ዩኒቨርስቲ መቀሌ ዩኒቨርስቲ በተጨማሪ የወሎ እና የወልቂጤ ዩኒቨርስቲ እንደዚሁም የዋቻሞ ዩኒቨርስቲ እና የአርባምንጭ ዩኒቨርስቲዎች ይገኙበታል።

ይህ የመላው አፍሪካ ዩኒቨርስቲዎች ጨዋታ በመቀሌ ዩኒቨርስቲ ከመካሄዱ ቀደም ብሎ በሌሎች ስምንት የአፍሪካ ዩኒቨርስቲዎች አዘጋጅነት ተካሂዷል። የመጀመሪያው ስፖርታዊ ጨዋታ በአክራ ጋና የተካሄደ ሲሆን ከዚያም በኋላ በተከታታይ ሁለት ጊዜያት በናይሮቢ ኬኒያ እንደዚሁም፤ በባዋውቺ ናይጄሪያ፣ በትሸዋነ ደቡብ አፍሪካ፣ በካምፓላ ኡጋንዳ፣ በዊንድሆክ ናሚቢያ እና በጆሀስበርግ ደቡብ አፍሪካ ተካሂዷል።

መክፈቻው ባለፈው ዕሁድ ሰኔ 24 ቀን በትግራይ ስታዲየም የተካሄደ ሲሆን በበነጋታው ሰኞ መቀሌ ዩኒቨርስቲ ከዛንዚባር ዩኒቨርስቲ ያደረጉት የእግር ኳስ ጨዋታ በዛንዚባር ዩኒቨርስቲ 5 ለ 0 አሸናፊነት ተጠናቋል።

ይህ ባለፈው እሁድ ሰኔ 24 ቀን 2010 ዓ.ም የተጀመረው ስፖርታዊ ውድድር ለስድስት ቀናት ቆይታ የሚኖረው ነው። ከተለያዩ ስፖርታዊ ጨዋታዎች ጎን ለጎን የአፍሪካ ዩኒቨርስቲዎች ህብረት በምን መልኩ መጠናከር እንዳለበት የሚያሳይ ውይይትም ተካሂዷል።  

 

ኢትዮጵያ ካለፈው ሰኔ 21 ቀን 2010 ዓ.ም ጀምሮ ነዳጅና የተፈጥሮ ጋዝ ማውጣት የምትጀምር መሆኑ በጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አቢይ አህመድ ከተገለፀ በኋላ በዕለቱ ይሄንኑ የነዳጅ አወጣጥ ሂደት የሚያሳይ የተሌቭዥን ምስል ተለቋል። ይህንንም የዜና ብስራት ተከትሎ በርካታ ዓለም አቀፍ ሚዲያዎች በስፋት ተቀባብለው ዘግበውታል። ይህ ምርትም በሀገሪቱ ኢኮኖሚ ላይ አዲስ እሴትን ይፈጥራል ተብሎ ይጠበቃል።

 

በኢትዮጵያ የነዳጅና የጋዝ ምርት ፍለጋ አንድ ምዕተ ዓመት ሊደፍን ጥቂት ዓመታት ቢቀሩትም በተጨባጭ ውጤት መገኘት የጀመረው ግን ባለፉት ሁለት አስርተ ዓመታት ነው። አሁን የተገኘው የነዳጅ ሀብት ሀገሪቱ በአንድ መልኩ ሀገሪቱ የነዳጅ ምርቶችን ከውጭ ለማስገባት የምታወጣውን የውጭ ምንዛሪ የሚያስቀር ሲሆን በሌላ መልኩ ደግሞ ተጨማሪ የውጭ ምንዛሪን የሚያስገኝ ነው። እነዚህና ሌሎች በርካታ ጥቅሞች እንደተጠበቁ ሆነው ከዚሁ ሀብት ባሻገር የሚታዩ ሥጋቶችና እድሎችም አሉ።

 

የፀጥታና ደህንነት ሥጋት

ነዳጅና ተፈጥሮ ጋዝ የመገኘቱን ያህል ከዚሁ ጋር ተያይዘው ሊነሱ የሚችሉ አደጋዎችም በስጋትነት የሚታዩ ናቸው። ሥጋቶቹ በዋነኝነት አሁን ነዳጅ ተገኘ የተባለበት የኦጋዴን አካባቢ ከመሃል አገር የራቀ ከመሆኑ ባሻገር ብዙም ጠንካራ ማዕከላዊ መንግስት በሌላት ሶማሊያ ድንበር አቅራቢያ መሆኑ። ይህ ብቻ ሳይሆን አካባቢው ከዚህ ቀደም አማፀያን ኃይሎች የሚንቀሳቀሱበት መሆኑና ቀደም ብሎም ከጋዝ ፍለጋው ጋር በተያያዘ ጥቃት የተፈፀመበት ታሪክ ያለ መሆኑ ስጋቱን ያንረዋል።

 

በዚህ በኩል እንደዋና ሥጋትነት የሚታየው የኦጋዴን ብሔራዊ ነፃ አውጪ ግንባር (ኦብነግ) ነው። ኦብነግ በሶማሌ ከልል አካባቢ የረዥም ጊዜ ትጥቅ ትግል ታሪክ ያለው ሲሆን አንድ ጊዜ ሲጠናከር ሌላ ጊዜ ደግሞ ሲዳከም እስከ ዛሬ ድረስ የዘለቀ ኃይል ነው። ይህ ታጣቂ ኃይል ባለፉት ዓመታት በሚንቀሳቀስባቸው አካባቢዎች ቀላል የማይባል ሰብዓዊ እና ቁሳዊ ጉዳቶችን አድርሷል። የኢትዮጵያ መንግስትም ታጣቂ ቡድኑን ከኦነግና ከግንቦት ሰባት ጋር በአንድ ላይ አካቶ በህግ በአሸባሪነት እንዲፈረጅ ካደረገ በኋላ በሚንቀሳቀስባቸው አካባቢዎችም እንዲዳከም የማድረግን ሥራንም ሲሰራ ቆይቷል።

 

በዚህ መሃል የኦብነግ እንቅስቃሴ ከመዳከም ባለፈ የመከፋፈልን አዝማሚያንም እስከ ማሳየት ደርሷል። የኢትዮጵያ መንግስት ካፈነገጠው አንደኛው የኦብነግ አንጃ ጋር በሚስጥር የተያዘ ድርድርን ባለፉት ጥቂት ዓመታት ሲያደርግ ቆይቷል። ይህ ድርድር በኬኒያ ናይሮቢ ሳይቀር የተካሄደ ሲሆን የውይይቱ ጭብጥና የደረሰበት ደረጃም እስከዛሬ ድረስ ግልፅ አይደለም።

 

ቡድኑ ከአሸባሪነት ዝርዝር ውስጥ ስሙ እንዲፋቅ ሰሞኑን ውሳኔ የተላለፈ ሲሆን፤ ይሁንና የነዳጁና የተፈጥሮ ጋዙ መገኘቱን ተከትሎ ሁኔታውን በመቃወም ጥቃቱን አፋፍሞ የሚቀጥል መሆኑን ሌላኛው አንጃ ከሰሞኑ አስታውቋል። አሁን ባለው የኢትዮጵያ የፖለቲካ ተጨባጭ ሁኔታ ሁሉም የኦብነግ ኃይሎች ችግሮቻቸውን በድርድር ለመፍታት ዝግጁነቱ የሚታይባቸው ከሆነ በአካባቢው ሊኖር የሚችለው ስጋት ከተራ ሽፍትነት የዘለለ ባይሆንም በዚህ ዙሪያ ያሉ ሥጋቶችን እስከመጨረሻው መቀረፍ ካልቻተቻለ ግን የቡድኑ እንቅስቃሴ በነዳጅ ሀብቱ ሥጋትነት ጭምር የሚታይ ተደርጎ ሊወሰድ የሚችል ነው።

 

ይህ ኃይል ከዚህ ቀደም በአካባቢው ነዳጅ ፍላጋ ላይ በተሰማሩ ኢትዮጵያዊያን እና ቻይናዊያን ላይ ባደረሰው ጥቃት ዘጠኝ ቻይናዊያን እንደዚሁም ከ60 በላይ ኢትዮጵያዊያን መገደላቸው የሚታወስ ነው። ይህ ድርጊትም በአካባቢው ያለው የነዳጅ ምርመራ ሥራ ለተወሰኑ ጊዜያት እንዲራዘም አድርጎት ቆይቷል። ቡድኑ በቅርቡም ተመሳሳይ ዛቻን ያሰማ ሲሆን በአካባቢው ያለፈውን ጊዜ ስህተት ላለመድገም ከፍተኛ የሆነ ጥበቃን የሚጠይቅ እንደዚሁም በዘለቄታነት ደግሞ ችግሮችን በጠረጴዛ ዙሪያ መፍታትን የሚያስገድድ ይሆናል።

 

የሙስና ሥጋት

ከነዳጅ መገኘት ጋር በተያያዘ የሚፈጠረው ሌላኛው ፈተና ሙስና ነው። በዚህ ረገድ በአፍሪካም ሆነ በመካከለኛው ምስራቅ ችግሩ ስር የሰደደ ነው። ናይጄሪያ በዓለም ስድስተኛ ነዳጅ አምራች ሀገር ብትሆንም ዛሬም ቀላል የማይባለው ህዝቧ በከፍተኛ የድህነት አዘቅት ውስጥ ይገኛል። ናይጄሪያ በዓለም አቀፍ ደረጃ ከፍተኛ የሙስና ደረጃን እንድትይዝ ያደረጋት ነዳጅ ነው። ሀገሪቱ ባላት ረዥም ዓመት ነዳጅን የማውጣት ታሪክ የነዳጅ ድፍድፍን ወደ ውጪ ከመላክ ባለፈ የነዳጅ ማጣሪያን እንኳን መትከል አልቻለችም። ዛሬ ናይጄሪያ ድፍድፍ ነዳጅን ኤክስፖርት በማድረግ እንደ ማንኛውም ሀገር የተጣራ ነዳጅን ከውጭ የምትገዛ ሀገር ናት። ይህ እንዲሆን ያደረገው በሀገሪቱ የተንሰራፋው ከነዳጅ ጋር የተያያዘ ሙስና ነው።

 

በተመሳሳይ መልኩ ደቡብ ሱዳንን ወደ ውስብስብ የእርስ በእርስ ጦርነት የማገደው አሁንም ይህ የነዳጅ ሀብት ነው። ሀገሪቱ ወደለየለት ጦርነት ከመግባቷ በፊት በስተመጨረሻ የስልጣን ባላንጣ ሆነው በተፃራሪ ወገን ቆመው የተገኙት ሀይሎች ከፍተኛ በሆነ የነዳጅ ሀብት ሙስና የተዘፈቁ መሆናቸው ተረጋግጧል። ችግሩንም ከምንጩ ለመፍታት አሜሪካንን ጨምሮ አለም አቀፉ ማህበረሰብ በደቡብ ሱዳን የነዳጅ ምርት ላይ ማዕቀብ እስከመጣል ደርሷል። ከብዙ እልቂት በኋላ መጠኛ የሰላም ጭላንጭል መታየት የጀመረው በቅርቡ ነው። ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አቢይ አህመድ በኢትዮጵያ በኦፊሴል የነዳጅ ማውጣት ሂደት የሚጀመር መሆኑን ባበሰሩበት ንግግራቸው በዚህ በኩል ያላቸውን ሥጋት ከስግብግብነት ጋር አያይዘው ገልፀውታል።

 

አደጋውንም በማመላከት ጥንቃቄ እንዲደረግም ምክረ ሀሳባቸውን ሰጥተዋል። ከዚህ ውጪ ግን የተወሰኑ ሀገራት ታሪክ ከነዳጅ ሀብት ጋር በተያያዘ የመበላሸቱን ያህል ሀብቱን በሚገባ ተጠቅመው ያደጉበትም ሀገራት በርካቶች ናቸው።

 

 

የጠባቂነት ፈተና

ሌላኛው የነዳጅ ምርት ፈተና ዜጎች ሙሉ በሙሉ የዚህ ሀብት ጥገኛ መሆናቸው ነው። ይህም የሀገራትንና የዜጎቻቸውን ፈጠራ የሚያዳክም፣ለትምህርት ያላቸውን ፍላጎት የሚቀንስና በካሽ ላይ የተመሰረተ አስተሳሰብ ብቻ እንዲኖራቸው የሚያደርግ ነው። በበርካታ ነዳጅ አምራች የአረብ ሀገራት የተደረጉ ጥናቶች እንደሚያመለክቱት ከሆነ በእነዚህ ሀገራት ሰፊ የሆነ የመሀይምነት መንሰራፋት ሁኔታዎች ይታያሉ።

 

ዜጎች ትምህርትን እንደ ጭንቀት ስለሚያዩት በስተመጨረሻ የሁሉም ነገር ጥገኛ ለመሆን ተገደዋል። በተማረ የሰው ሀይል ሀብት የሚገኙበት ደረጃ የዓለም ግርጌ ነው። ይህም በመሆኑ ሀገራቱ ከተራ ሠራተኛ ጀምሮ እስከ ከፍተኛ ምሁራን ድረስ የሚጠቀሙት የሰው ኃይል የሌሎች ሀገራት የሰው ኃይል ነው። እንደኳታር ያሉ ሀገራት የውጭ ዜጋው ቁጥር ከሀገሬው ዜጋ የሚበልጥበት ሁኔታ አለ።

 

ሀገራቱ በተገቢው መንገድ ታክስን የማይሰበስቡ፣ ዜጎችም ቢሆኑ የታክስ ግዴታን እንኳን በቅጡ የማይገነዘቡ ናቸው። ዜጎች ሁሉም ነገር በመንግስት እንዲደረግላቸው የሚጠብቁ ናቸው። ሳዑዲ የተጨማሪ እሴት ታክስን ወደ ሥራ ያስገባቸው በቅርቡ ነው። እነዚህ ሁሉ ሁኔታዎች ሲታዩ ሀገራቱ ከመንግስት እስከ ህዝብ የነዳጅ ሀብት ጥገኛ ሆነው ይታያሉ።

 

ሆኖም የበርካታ ሀገራት የነዳጅ ክምችት እየወረደ መሄዱን ተከትሎ ሀገራቱ አማራጭ የኢኮኖሚ ዘርፎችን ለማማተር ተገደዋል። ይህም በመሆኑ በርካታ በነዳጅ የበለፀጉ ሀገራት በነዳጅ ሽያጭ ያገኙትን ገንዘብ በሌሎች ሀገራት ኢንቨስት በማድረግ ሀብቱን ለትውልድ የማስቀጠል ሥራን በመስራት ላይ ናቸው። ይህ ኢንቨስትመንት ከግብርና እስከ ሪል ስቴት ብሎም እሰከ ግዙፍ የአገልግሎት መስጫ ኩባንያዎች ድረስ የሚዘልቅ ነው።

 

በሌላ አቅጣጫ የነዳጅ ሀብት ያላቸው እንደ ሩስያ፣ አሜሪካ፣ ካናዳና ቤልጂየም ያሉ ሀገራት የነዳጅ መኖር ወይንም መገኘት እንደ አረብ ሀገራቱ የዚህ ሀብት ጥገኛ እንዲሆኑ አላደረጋቸውም። በሀገራቱ ቀድሞ የነበረው ምርምር፣ትምህርትና የሌላው ኢኮኖሚ ዘርፍ እንቅስቃሴ በስፋት እንደቀጠለ ነው።

 

ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አቢይ ከዚሁ ጋር የሰጡት ማሳሰቢያ በዚህ ዙሪያ ሊታዩ የሚችሉ ሥጋቶችን ያመላከተ ነው። እሳቸው በዚሁ ንግግራቸው ነዳጅ ተጨማሪ ሀብት መሆኑን አመልክተው፤ከዚህ ውጪ ያሉት እንደ ግብርና፣ኢንዱስትሪና ሌሎች የኢኮኖሚ ዘርፎች ተጠናክረው የሚቀጥሉ መሆናቸውን ማመልከታቸው የሚታወስ ነው። ጠቅላይ ሚኒስትሩ ይህንን ሀሳብ ያነሱት በሌሎች ሀገራት ከታየው የጠባቂነት አስተሳሰብ በመነሳት ነው።

 

ተጨማሪ ኢንቨስትመንቶችን የመሳብ እድል

ፖሊ-ጂሲኤል ኩባንያ በኢትዮጵያ የነዳጅ ፍለጋና ምርመራን ብሎም የምርት ሥራን ለመስራት ከኢትዮጵያ ጋር የሥምምነት ውልን የፈረመው እ.ኤ.አ በ2013 ነው። ኩባንያው ውሉን ከፈረመ በኋላ በሙሉ አቅሙ ወደ ሥራ በመግባት ከሌሎች ቀደምት ኩባንያዎች በተሻለ መልኩ ውጤትን ማስመዝገብ ችሏል።

 

 

ሰፊ የቆዳ ሥፋት ባላቸው የገናሌ እንደዚሁም የካሉብና ሂላላ አካባቢዎች ያለውን የነዳጅና የተፈጥሮ ጋዝ ምርመራ አጠናቆ የራሱን የሆነ የአዋጭነት ሥራ ለመስራት እስከዛሬ በኢትዮጵያ መሰል ሥራን ሲያከናውኑት እንደነበሩት በዘርፉ የተሰማሩት ኩባንያዎች በርካታ ዓመታትን አልፈጀበትም። ኩባንያው በተለይ ከፍተኛ መጠን ያለውን የተፈጥሮ ጋዝ ክምችት ማግኘቱን ካሰበ በኋላ ቀጣይ እቅዱ የነበረው ምርቱን በምን መልኩ ለኤክስፖርት ማብቃት ነው።

 

ለዚህ ደግሞ ያለው አማራጭ በጂቡቲ ወደብ በኩል በጋዝና ነዳጅ ማስተላለፊያ ቱቦ አማካኝነት ምርቱን በማሻገር የምርቱን ድፍድፍ እዚያው ጂቡቲ በሚተከል ማጣሪያ ሂደቱን ጨርሶ በመርከብ በቀጥታ ወደ ቻይና ኤክስፖርት ማድረግ ነው። ይህ ሂደት በኩባንያው እንደዚሁም በኢትዮጵያና በጂቡቲ መንግስታት መካከል ሰፊ በሆነ ዝርዝር ጥናት ላይ ተደግፎ የሶስትዮሽ ውይይት ማካሄድን ጠይቋል። በስተመጨረሻ ድርድሩ በስኬት ተጠናቆ ሰባት መቶ ኪሎ ሜትር የሚሸፍነው የነዳጅና ተፈጥሮ ጋዝ ማስተላለፊያ ቱቦ ዝርጋታ እውን የሚሆንበት ሂደት ተጀምሯል። መረጃዎች እንደሚያመለክቱት ከሆነ ጂቡቲ ኢትዮጵያ ኤክስፖርት የምታደርገውን የነዳጅና የጋዝ ምርትን ማስተናገድ የሚያስችላትን ልዩ የወደብ አገልግሎት መስጫ ግንባታን ስታከናውን ቆይታለች። እነዚህ ኢንቨስትመንቶች በተጨማሪ ኢንቨስትመንት ሊታዩ የሚችሉ ናቸው።

 

በኢትዮጵያ ከነዳጅ ሀብት ጋር በተያያዘ በተደረገ ጥናት አምስት ነዳጅ ሊገኝባቸው ይችላል ተብለው የተለዩ አካባቢዎች አሉ። እነዚህም አካባቢዎች ኦጋዴን፣ደቡብ ኦሞ፣ ጋምቤላ፣ የአባይ ሸለቆና ትግራይ አካባቢ ናቸው። በተለይ በኬኒያና በደቡብ ሱዳን የተገኘው የነዳጅ ሀብት በኢትዮጵያ ድንበር አቅራቢያ መሆኑ ከኦጋዴን በተጨማሪ የደቡብ ኦሞን እና የጋምቤላን አካባቢ የዚህ ሀብት መገኛ መሆንን የበለጠ ያሰፋዋል። አሁን በኦጋዴን ተረጋግጦ ወደ ምርት ሥራ የተገባበት የነዳጅ ሀብት ሌሎቹን የኢትዮጵያ አካባቢዎች በሌሎች በዘርፉ የተሰማሩ ባለሀብቶች እንዲፈተሹ የሚያደርግ ይሆናል።

 

የኃይል ሚዛን ለውጥ

ከተወሰኑ ዓመታት ወዲህ የሚታዩት በአፍሪካ የነዳጅና የተፈጥሮ ጋዝ ክምችት ግኝት እየጨመረ ሄዷል። እስከ አሁን ባለው ሁኔታ በአፍሪካ ናይጄሪያ፣ሊቢያ፣ አንጎላ፣ አልጄሪያ፣ ደቡብ ሱዳን፣ ሱዳን፣ ኢኳቶሪያል ጊኒ፣ ቻድ፣ ጋቦን፣ቱኒዚያ፣ ግብፅ፣ ካሜሮን፣ አይቮሪኮስትና ሞሪታኒያ በነዳጅ አምራችነት የተመዘገቡ ሀገራት ሲሆኑ በቅርቡም ኢትዮጵያና ኬኒያ ይሄንን ምድብ ተቀላቅለዋል።

መረጃዎች እንደሚያሳዩት ከሆነ ከጊዜ ወደ ጊዜ በአፍሪካ ያሉ ነዳጅ አምራች ሀገራት ቁጥር እየጨመረ ይገኛል። አዳዲስ የነዳጅ ባለሀብት አፍሪካዊ ሀገራት እየተገኙ ያሉት ደግሞ የነባሮቹ የመካከለኛው ምስራቅ ሀገራት የነዳጅ ክምችት መጠን እያሽቆለቆለ መሄድ ጀምሯል የሚሉ ጥናቶች እየወጡ ባለበት ሁኔታ ነው። ይህም መጪው ጊዜ የአፍሪካ የፖለቲካና የኢኮኖሚ የሀይል ሚዛን ከመካከለኛው ምስራቅ ሀገራት የተሻለ እየሆነ እንደሚሄድ ማሳያ ነው የሚሉ ወገኖች አሉ።

 

ሀገሪቱ አሁን ካለችበት ኢኮኖሚያዊ ቁመና አንፃር ከፍተኛ የሆነ የውጭ ምንዛሪ የሚያስፈልጋት ቢሆንም ፈጣን የሆነ ውጤትን ማምጣት የሚቻልበት ሁኔታ ግን አይኖርም። ለውጭ ምንዛሪው ግኝት ዋነኛ የጀርባ አጥንት የሆነው የኤክስፖርቱ ዘርፍ እየታየበት ነው ከሚባለው የአቅም ውስንነት ባሻገር በብዙ የሙስና መረብ የተተበተበ መሆኑን ቀደም ሲል በተለያየ መልኩ ሲወጡ የነበሩ መረጃዎች ያመለክታሉ። ለምሳሌ ምርቶቹን ኤክስፖርት በማድረግ ያገኙትን የውጭ ምንዛሪ በተቀመጠው ህግና አሰራር መሰረት ወደ መንግስት ቋት የማያስገቡ ላኪዎች መኖራቸውን ቀደም ያሉ የፌዴራልና ሥና ምግባርና የፀረ ሙስና ኮሚሽን ጥናቶች ያመለክታሉ።

 

ይህ ብቻ ሳይሆን ምርቶቻቸውን ወደ ውጭ በመላክ የውጭ ምንዛሪ ያስገኛሉ ተብለው ልዩ ድጋፍ የሚደረግላቸው በልዩ ልዩ ዘርፍ የተሰማሩ ኩባንያዎች ድጋፉን ቢገባ ቢያገኙም ምርቶቻቸውን ለሀገር ውስጥ ገበያ የሚያቀርቡበት ሁኔታ መኖሩም በኢንዱስትሪ ሚኒስቴር በኩል በተደጋጋሚ ሲገለፅ ቆይቷል። ይሁንና በተለይ በቀድሞው ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለ ማርያም የስልጣን ቆይታ ዘመን በዚሁ ዙሪያ ጥናቶች ተደርገው በእንዲህ አይነት ድርጊት የተሰማሩ ባለሀብቶች የተየሉበት ሁኔታ ቢኖርም እነዚህ ባለሀብቶች ላይ ምንም አይት እርምጃ ሲወሰድባቸው አልታየም።

 

በመሆኑም “አምርተን ኤክስፖርት እናደርጋለን” በማለት ለኤክስፖርት ማበረታቻ የሚሰጠውን ማሽንን እና የግብዓት ምርቶችን የመሳሰሉ ከቀረጥ ነፃ ከማስገባት ጀምሮ ለተወሰኑ ዓመታት የግብር የእፎይታ ጊዜን የሚያገኙበት ሁኔታም አለ። ሆኖም ነጋዴዎች እነዚህን ጥቅማ ጥቅሞች በሚገባ ካገኙ በኋላ ኤክስፖርት አድርገው ለሀገሪቱ የውጭ ምንዛሪን ከማስገኘት ይልቅ፤ ምርቶቻቸውን በሀገር ውስጥ ገበያ መሸጣቸው ሁለት መሰረታዊ ኢኮኖሚያዊ ጉዳቶችን የሚያስከትሉ ሆነው ይታያሉ።

 

የመጀመሪያው ለውጭ ገበያ በሚቀርቡት ምርቶች ሊገኝ ይችል የነበረውን የውጭ ምንዛሪ የሚያሳጣ መሆኑ ሲሆን በሌላ አቅጣጫ ደግሞ በኤክስፖርት ማበረታቻ ስም ሰፊ ድጋፍ ካገኙ በኋላ ሀገር ውስጥ ሽያጭን ማከናወኑ ሌሎች በሀገር ውስጥ ገበያ ውስጥ ብቻ ተሰማርተው ከሚሰሩ ባለሀብቶች ጋር የሚኖረውን የገበያ ውድድር ያልተገባና በኢፍትሃዊነት የተሞላ ያደርገዋል። የጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አቢይ መንግስት ከፖለቲካው ወደ ኢኮኖሚው ዘርፍ ፊቱን ሲያዞር በመሰረታዊነት የሀገሪቱን የውጭ ምንዛሪ ችግር መቅረፍ ካለበት በዚህ አቅጣጫ ያለውን የተወሳሰበ ችግሮ አንጥሮ መፍታትን ይጠይቀዋል።

 

ኤክስፖርቱ ከአቅም ውስንነት ጀምሮ በመሰል ውስብስብ የሙስና መረብ ውስጥ የተዘፈቀ መሆኑ ከተረጋገጠ በኋላ ጉዳዩ ልዩ ትኩረት እንዲያገኝ በሚል በቀድሞው ጠቅላይ ሚኒስትር አቶ ኃይለማርያም አማካኝነት በራሳቸው በጠቅላይ ሚኒስትሩ ቀጥተኛ ክትትል የሚደረግበት የኤክስፖርት ክትትል ምክርቤት እስከ መቋቋም ደርሶ ነበር። ይሁንና ወደ ተግባር ሲገባ ይህ ነው የሚባል ለውጥን ያመጣበት ሁኔታ አልታየም። ኤክስፖርቱ ዘርፍ መጨመር ይቅርና ከነረበት እንኳን ወደኃላ እንዳይንራሸተት መታደግ አልቻለም። ከህጉና ከተቋም ግንባታው ባለፈ ዋነኛ ችግሩ የፖለቲካ ቁርጠኝነቱም ጉዳይ ነበር።

 

ህጉም ሆነ ተቋማቱ ዛሬም አሉ። ሆኖም ችግሩን ከመሰረቱ ፈቶ በማስተካከሉ ረገድ የጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አቢይ አህመድ መንግስት የፖለቲካ ቁርጠኝነቱ ሊያንሰው ይችላል የሚል አንዳች ጥርጣሬ የለም። ይህም በመሆኑ በዚህ ዘርፍ ያለው የጥቅም ትስስር ቀስ በቀስ እየተበጣጠሰ እስኪሄድ ግን የአዲሱ መንግስት ፈተና ሆኖ መቀጠሉ ግን አይቀርም።

 

ችግሩን የበለጠ ፈታኝ የሚያደርገው ደግሞ የኤክስፖርቱ ዘርፍ የጥቅም ትስስር በባህሪው በርካታ ተቋማትን የሚያዳርስ መሆኑ ነው። ትስስሩ ከብሄራዊ ባንክ እስከ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለስልጣን ብሎም ከንግድ ሚኒስቴር እስከ ኢንዱስትሪ ሚኒስቴርና ሌሎች መሰል ተቋማት ይዘልቃል። ችግሩን ከመሰረቱ ለመፍታት ተቋማቱን በአዲስ የሰው ኃይል ከመተካት ጀምሮ ተቋማዊ ሪፎርም እስከማድረግ ሊደርስ ይችላል። ይህ በራሱ ለጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አቢይ መንግስት የአጭር ጊዜ መፍትሄ ይሆናል ተብሎ አይጠበቅም።

 

አንዳንዶቹ እርምጃዎች በዚህ ውስብስብ ኤክስፖርትን የማዳከም ሥራ የተሰማሩ ግለሰቦችንና ቡድኖችን በህግ እስከመጠየቅ የሚያደርስ ይሆናል ተብሎ ይጠበቃል። ዘርፉን በመታደግ ኤክስፖርቱን ካለበት ችግር ለማውጣት የጠቅላይ ሚኒስትሩ መንግስት ጥብቅ የፖለቲካ ቁርጠኝነት ካልታከለበት በስተቀር ችግሩ ከቀድሞዎቹ ጠቅላይ ሚኒስትሮች የተለየ ውጤት ሊያገኝ አይችልም።

 

ተጨማሪ ብድር የማግኘት ፈተና

ኢትዮጵያ ከፍተኛ የብድር ጫና ውስጥ ከወደቁ ሀገራት መመደቧ ታውቋል። ይህ የብድር ጫና የአዲሱ ጠቅላይ ሚኒስትር መንግስት በሀለት መልኩ የተፈለገውን ያህል ተጨማሪ ብድሮችን እንዳያገኝ የሚያደርግ ይሆናል። በአንድ መልኩ አበዳሪ አካላት ሀገሪቱ የብድር ጫና ውስጥ ከመውደቋ ጋር በተያያዘ ተጨማሪ ብድርን ለማቅረብ ብዙም ፈቃደኝነት የማይታይባቸው መሆኑ ሲሆን በሌላ መልኩ ደግሞ በብድር ተቀባዩ መንግስት በኩልም ቢሆን ተጨማሪ የብድር ጫና ውስጥ ላለመግባት ተጨማሪ ብድር ውስጥ ላለመግባት የሚደረጉ ቁጥብነቶችም ይኖራሉ ተብሎ ይጠበቃል። እነዚህ ሁኔታዎች የጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አቢይ መንግስት ቀጣዩ ፈተና ይሆናሉ ተብሎ ይጠበቃል። ሆኖም መንግስት አሁን ባለው አካሄድ የፖለቲካ ውጥረቱን እያረገበና የመጫወቻ ሜዳውን እያሰፋ ከሄደ የዲሞክራሲውን ሂደት የሚደግፉ ዓለም አቀፍ ተቋማትም ሆኑ ሀገራት የሚኖራቸውን ኢኮኖሚያዊ ከፍ የሚያደርገው በመሆኑ በዚህ በኩል የተወሰኑ የገንዘብ ድጋፎች ይኖራሉ ተብሎ ይጠበቃል።

 

የቢሮክራሲ አሻጥሮች

ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አቢይ አህመድ ለአዲስ ለውጥ የመነሳታቸውን ያህል ቀላል በማይባል መልኩ አዲሱን የለውጥ ሂደት ወደኋላ ለመመለስ የሚጥሩም መኖራቸው ግልፅ ነው። ጠቅላይ ሚኒስትሩ በመጀመሪያው የፓርላማ ሪፖርታቸው ኢኮኖሚያዊ አሻጥሮች እየተካሄዱ መሆናቸውን በሪፖርታቸው ላይ በግልፅ አስቀምጠዋል። እነዚህ አሻጥሮች ከአገልግሎት እስከ ምርት ያለውን የኢኮኖሚውን ዘርፍ የሚያዳክሙት ይሆናል። በዚህ ረገድ የዶክተር አቢይ መንግስት ችግሩን ለመፍታት ብዙ የመዋቅራዊ ፍተሻዎችን ማድረግ የሚጠበቅበት ይሆናል። እነዚህ ሁኔታዎች በሥጋትነት የሚታዩ ሲሆን የሚካሄደው መዋቅራዊ ፍተሻና ማስተካከያ ደግሞ በአዎንታዊ ለውጥነት ሊታዩ የሚችሉ ተስፋዎች ናቸው።

 

በውጭ ባሉ ኢትዮጵያዊያን የሚላክ የውጭ ምንዛሪ (Remittance) ማዕቀብና መልካም ጅማሮ

በውጪ ባሉ ኢትዮጵያዊያን ለቤሰቦቻቸው የሚላከው የውጭ ገንዘብ ለሀገሪቱ በውጪ ምንዛሪ ገቢነት ያገለግላል። በዚህ በኩል የኤክስፖርት ገቢው እየተዳከመ መሄዱን ተከትሎ ባለፉት ዓመታት ከውጪ የሚላከው ቀጥተኛ የውጭ ምንዛሪ ያለው ብልጫ ከፍ እያለ መሄድ ችሏል። ሆኖም ከተወሰኑ ዓመታት ወዲህ በሀገሪቱ እየተከሰተ የሄደውን የፖለቲካ ውጥረት ተከትሎ በውጪ ያሉ ኢትዮጵያዊያን የራሳቸውን ግብረ ኃይል በማቋቋም በኢትዮጵያዊያንና በትውልደ ኢትዮጵያዊያን በኩል ወደ ሀገር ውስጥ የሚላከው ገንዘብ የመንግስት ካዝና እንዳይገባ የተለያዩ ሥራዎችን ሲሰሩ ቆይተዋል።

 

ኢትዮጵያዊያኑ በዚሁ ዘመቻቸው ቤተሰቦቻቸውን ለመርዳት የሚፈልጉ ሰዎች ገንዘባቸውን በመንግስት የፋይናስ ስርዓት ውስጥ በማሳለፍ ሳይሆን መደበኛ ባልሆነ የመላኪያ ዘዴ በመጠቀም መንግስት በዚህ በኩል የሚያገኘውን ገቢ ለማሳጣት የተለያዩ ጥረቶችን ሲያደርጉ ቆይተዋል። ይህ ማዕቀብ በመንግስት ላይ ምን ያህል አሉታዊ ተፅዕኖ እንዳደረሰ በግልፅ አይታወቅም። ሆኖም ይህ ማዕቀብ እንዲጣል ያደረገው ግብረ ኃይል የጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አቢይ መንግስት እያሳየ ያለውን አዎንታዊ የፖለቲካ ለውጥ ካሳለፍነው ሰኞ ጀምሮ ማዕቀቡ እንዲነሳ ጥሪውን አስተላፏል።

 

እንደውም ለውጡን የማይፈልጉ የውስጥ ኃይሎች የጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አቢይን መንግስት በኢኮኖሚ አሻጥር ለማዳከም ስለሚፈልጉ መንግስት ከዲያስፖራው ሊያገኝ የሚገባውን በቂ የፋይናንስ ድጋፍ ማግኘት አለበት ሲሉም መግለጫ አውጥተዋል። የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር መረጃ እንደሚያመለክተው ከሆነ በውጭ የሚኖሩ ኢትዮጵያዊያን ቁጥር ወደ 3 ሚሊዮን ይደርሳል። ይህ ከፍተኛ ቁጥር ያለው ኃይል በሀገሪቱ በተፈጠረው አግላይ ፖለቲካ ቀላል የማይባለው ኃይል በሀገሪቱ የልማት ሥራ ውስጥ ተሳታፊ ሳይሆን ቆይቷል። ሆኖም አሁን እየታየ ያለው መቀራረብ ለዶክተር አቢይ መንግስት ከፈተናው ጀርባ ያለ ተስፋ ነው።

 

ይህ አሁን በመንግስትና በውጪ ባሉ የፖለቲካ ኃይሎች መካከል እየታየ ያለው መቀራረብ በውጪ ያሉ ኢትዮጵያዊያን በኢኮኖሚው ውስጥ የሚኖራቸውን ሚና የሰፋ የሚያደርገው ይሆናል። መንግስት ከዚህ ቀደም የህዳሴው ግድብ ግንባታ ማስኬጃ ገንዘብን ከውጪ ባሉ ኢትዮጵያዊያን ለማሰባሰብ ያደረገው ጥረት ብዙም ያለመሳካቱ ሚስጥር ይሄው የፖለቲካ ልዩነትና አለመግባባት ነው። መንግስት ከያዘው እቅድ አንፃር የተሻለው የተባለውን ገቢ ማሰባሰብ የቻለው በመካከለኛው ምስራቅ ከሚኖሩ ኢትዮጵያዊያን ነው።

 

በአውሮፓና በሰሜን አሜሪካ የሚኖሩ ኢትዮጵያዊያን ተሳትፎ እዚህ ግባ የሚባል አልነበረም። ይህ ብቻ ሳይሆን የግድቡ ገንዘብ እንዳይሰባሰብ ከፍተኛ የማደናቀፍ ስራም ሲሰራም ነበር። እንደዚህ አይነቶቹ የፖለቲካ እልህ መጋባቶች በሌላ አቅጣጫ ኢኮኖሚውን ክፉኛ ሲጎዱት ቆይተዋል። ይሁንና አሁን እየታየ ያለው ፖለቲካዊ ለውጥ በዚሁና በስፋትም የሚቀጥል ከሆነ በሀገሪቱ የኢኮኖሚ ለውጥ ላይ የሚኖረው አዎንታዊ ድርሻ ከፍተኛ ነው ተብሎ ይጠበቃል።

 

 በእርስ በእርስ ጦርነት ውስጥ የምትገኘው ደቡብ ሱዳን ነዳጅ አምርታ ወደ ውጭ መላክ ካቆመች ዓመታትን ያስቆጠረች ሲሆን አሁን በሀገሪቱ የተገኘውን አንፃራዊ ሰላ ተከትሎ የነዳጅ ምርቷን ወደ ውጭ ለመላክ እንቅስቃሴ የጀመረች መሆኗን የሱዳን ትሪብዩን ዘገባ ያመለክታል። ደቡብ ሱዳን ወደብ አልባ ሀገር በመሆኗ ነዳጇን የምትልከው በተዘረጋው ቱቦ የሱዳን ንብረት በሆነው ፖርት ሱዳን ሲሆን ይሄንኑ ጉዳይ በዝርዝር የሚመለከት ልዑካን ቡድንን አዋቅራ ወደ ሱዳን የላከች መሆኗን የሱዳን ትሪብዩን ዘገባ ጨምሮ ያመለክታል።

እንደዘገባው ከሆነ ከሥራ ውጭ ሆነው የቆዩት ቱቦችና ማሽኖችም አስፈለጊው ጥገና ይደረግላቸዋል። በዚህም ደቡብ ሱዳን አሁን እያመረተች ያለውን እጅግ አነስተኛ የነዳጅ ድፍድፍ መጠን በቀን 290 ሺህ በርሚል ከፍ የማደረግ እቅድ አላትም ተብሏል። የደቡብ ሱዳን 98 በመቶው የሚሆነው ገቢ ከነዳጅ ምርት ሽያጭ የሚገኝ ሲሆን ይሁንና ጦርነቱ መቀስቀሱን ተከትሎ ይህ ገቢ ሙሉ በሙሉ በሚያስብል ሁኔታ የቆመበት ሁኔታ ነበር።

 

ደቡብ ሱዳን የነዳጅ ምርቷን ለውጭ ገበያ ለማቅረብ የነዳጅ ማስተላለፊያ ቱቦን እንደዚሁም ወደብን ጭምር ከሱዳን የምትጠቀም በመሆኑ የሱዳንንም ኢኮኖሚ ጭምር ያነቃቃዋል እየተባለ ነው። ሱዳን በአሁኑ ሰዓት ከፍተኛ የሆነ የውጭ ምንዛሪ እጥረት የገጠማት ሲሆን የደቡብ ሱዳን ሰላም መሆን ብሎም ሀገሪቱ የነዳጅ ምርት ወደ ውጭ ለመላክ እንቅስቃሴ መጀመሯ የምስራች ሆኖላታል። በዚህ ዙሪያ የሁለቱ ሀገራት ሚኒስትሮች የጋራ ውይይት ማድረጋቸውን ዘገባው ጨምሮ አመልክቷል።

በማረሚያ ቤቶች በታራሚዎች ላይ የአካልና የሞራል ጉዳት ባደረሱ አካላት ላይ ምርመራ ሊካሄድ መሆኑን መረጃዎች አመልክተዋል።

 

እንደ ጠቅላይ አቃቤ ህግ መረጃ ከሆነ በማረሚያ ቤቶች ውስጥ በታራሚዎች ላይ የሰብአዊ መብት ጥሰት ተፈፅሟል የሚሉ ተደጋጋሚ አቤቱታዎች እየተሰሙ መምጣታቸውን ተከትሎ በምን ሁኔታ በታራሚዎች ላይ ጉዳት እንደደረሰ የሚያጣራ ኮሚቴ ተዋቅሮ የሚያጣራበት ሂደት እንደሚኖር ጠቅላይ አቃቤ ህጉ አቶ ብርሃኑ ፀጋዬ አመልክተዋል።

 

በርካታ ተጠርጣሪዎች ከዚህ ቀደም ከተያዙ በኋላ የማስረጃ ስብሰባና የማጣራት ሥራ ሲካሄድባቸው ከመቆየቱ ጋር በተያያዘ በርካቶች ከፍርድ በፊት ረዥም የእስር ጊዜን ለማሳለፍ የተገደዱ ሲሆን እንደ አቶ ብርሃኑ ገለፃ ከዚህ በኋላ ተጠርጣሪዎችን አጣርቶ መያዝ እንጂ ይዞ የማጣራት ሥራ አይከናወንም።

 

ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ አህመድ ባለፈው ሰኞ በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት በነበራቸው የጥያቄና መልስ ማብራሪያ ወቅት “ህገ መንግስቱ ጨለማ ቤት አስቀምጣችሁ ግረፉ፣ አሰቃዩ አይልም፤ አሸባሪ እኛ ነን በማለት ከተጠርጣሪዎችና ከታራሚዎች አያያዝ ጋር ያለውን ችግር ለማሳየት ሞክረዋል። የሰብአዊ መብት ጥሰቱም እስከ ወረዳ ድረስ የሚዘልቅ መሆኑን ጠቅላይ ሚኒስትሩ መግለፃቸው ይታወሳል። በተለይ በሽብር ወንጀል ተጠርጥረው ማረሚያ ቤት የገቡ ዜጎች በምርመራ ወቅት ተደብድበናል፣ ጥፍራችን ተነቅሏል፣ ሞራል የሚነካ ስድብ ተሰድበናል፣ ፆታዊ ክብራችን ተገፏል የሚሉትንና የመሳሰሉትን የሰብዓዊ መብት ጥሰቶች ከእስር ከተለቀቁ በኋላ ሲናገሩ ተሰምተዋል። አንዳንዶቹም መፅሐፍ በማሳተም ደረሰብን ያሉትን ግፍ ገልጸዋል። ጉዳዩ በተደጋጋሚ የሚነሳ ቢሆንም እስከ ዛሬም ድረስ እንዲጣራ የተደረገበት ሁኔታ አልነበረም።

 

ኢትዮጵያ በከፍተኛ የውጭ ምንዛሪ ድርቅ ውስጥ ናት። ችግሩ አሁን አሳሳቢ ደረጃ ላይ ይድረስ እንጂ ፈተናው እየተባባሰ የሄደው ከዓመታት በፊት ነው። የኢትዮጵያ መንግስት የወጪና የገቢ ከፍተት ይበልጥኑ እየሰፋ ሄዶ ያለበት ደረጃ በአሰራዎቹ ቢሊዮን ዶላር የሚቆጠረውን የአሃዝ ምዕራፍ ለማለፍ ዳዴ እያለ ነው። ይህ እየሆነ ያለው የሀገሪቱ የኤክስፖርት ገቢ ከ3 ቢሊዮን ዶላር በታች በሆነበት ሁኔታ ነው። ከመጀመሪያው የእድገትና ትራንስፎርሜሽን እቅድ አኳያ ሲታይ አሁን ያለው የኢትዮጵያ የኤክስፖርት ገቢ ከ15 ቢሊዮን ዶላር በላይ መሆን ነበረበት። ሆኖም በየትኛውም የኤክስፖርት ያለው አፈፃፀም ዳካማነት በስተመጨረሻ የሀገሪቱን ኢኮኖሚ አጣብቂኝ ውስጥ ከቶታል።

 

የውጭ ምንዛሪ እጥረቱ እየተባባሰ ሄዶ ምርቶች ሳይቀር ከየመደብሩ እየጠፉ በነበረበት ሁኔታ የቀድሞው ጠቅላይ ሚኒስትር አቶ ኃይለማርያም ደሳለኝን ጨምሮ ከፍተኛ የመንግስት ባለስልጣናት የውጭ ምንዛሪ እጥረት እንደሌለ በተደጋጋሚ ሲናገሩ ተደምጠዋል። በስተመጨረሻ እውነታው እያፈጠጠ ሄዶ መንግስት አሉኝ የሚላቸውን የመጨረሻ ጥሪቶች በሽያጭ ለግሉ ዘርፍ ለማስተላለፍ ግድ ብሎታል። ከኤክስፖርት የሚገኘው ገቢ እያነሰ መሄዱ ብቻ ሳይሆን ከዚያው ላይም ተቀንሶ ለውጭ ዕዳ ክፍያ የሚውል መሆኑም አንዱ ፈተና ነው። ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አቢይ አህመድ ባለፈው ሰኞ ለፓርላማው ባቀረቡት ሪፖርት ኢትዮጵያ በአጠቃላይ ያለባት የውጭ ዕዳ መጠን ከ24 ቢሊዮን ዶላር በላይ መድረሱን አስታውቀዋል።

 

ኢትዮጵያ ከኤክስፖርቱ ዘርፍ ባሻገር በተለያየ መልኩ የውጭ ምንዛሪ የምታገኝባቸው ሁኔታዎች አሉ። ከእነዚህም የውጭ ምንዛሪ ምንጮች መካከል አንዱ ቀጥተኛ የውጭ ኢንቨስትመንት (Foreign Direct Investment) አንዱ ነው። የውጭ ባለሀብቶች ኢትዮጵያ ውስጥ መዋዕለ ነዋያቸውን ሲያፈሱ በውጭ ምንዛሪ እንዲያፈሱ፤ እንደዚሁም ትርፋቸውንም በውጭ ምንዛሪ የሚሰበሰቡበት አካሄድ ነው ያለው። ይህ ማለት አንድ የውጭ ኩባንያ ኢትዮጵያ ውስጥ ሲገባ አዲስ ካፒታል ይዞ ከመምጣት ባሻገር ዶላር ይዞ ይገባል ማለት ነው።

 

ይሁንና ባለፉት ተከታታይ ዓመታት በኢትዮጵያ የተፈጠረው ፖለቲካዊ አለመረጋጋት ይህንን የውጭ ኢንቨስትመንት ፍሰት መጉዳቱ በተመሳሳይ መልኩ ከውጭ ቀጥተኛ ኢንቨስትመንት ፍሰት ይገኝ የነበረውን የውጭ ምንዛሪ በከፍተኛ ደረጃ እንዲወርድ አድርጎታል። ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አቢይ አህመድ ባለፈው ሰኞ ለፓርላማው ባቀረቡት ሪፖርት በ2010 የኢንቨስትመንት ፕሮጀክት ገቢ በ7 ነጥብ 7 ቢሊዮን ዶላር የቀነሰ መሆኑን አስታውቀዋል። ከዚሁ ጋር በተያያዘም ያለው የውጭ ምንዛሪ የወረደ መሆኑንም አስታውቀዋል።

 

የብድር ጫና እና የውጭ ምንዛሪው ቀጣይ ፈተና

አንድ ሀገር ከመበደር አልፎ በከፍተኛ የውጭ ብድር ጫና ውስጥ ሲወድቅ ሁለት መሰረታዊ ፈተናዎች ይከሰታሉ። የመጀመሪያው ሀገር በተለያየ ዘርፍ የሚያገኘውን የውጭ ምንዛሪ ለልማት ከማዋል ይልቅ ለዕዳ ክፍያ እንዲያውል መገደዱ ሲሆን በሌላ አቅጣጫ ደግሞ ያ ሀገር በዕዳ ጫና ውስጥ ከወደቀ ተጨማሪ የውጭ ብድር የማግኘት እድሉ የጠበበ መሆኑ ነው።

 

ኢትዮጵያ ባለፉት ዓመታት አነስተኛ የውጭ ዕዳ ካለባቸው ሀገራት ተርታ ውስጥ ትመደብ እንደነበር ዓለም አቀፍ የብድር ግምገማ የሚያካሂዱ ኤጀንሲዎች ያወጡት የቀደመ ሪፖርት ያመለክታል። በዚህም በገምጋሜ ኤጀንሲዎች ደረጃ አሰጣጥ መሰረት ኢትዮጵያ የ“B” ደረጃን ያገኘችበት ሁኔታ ነበር። ሆኖም በሰኞው የፓርላማ ሪፖርት ጠቅላይ ሚኒስትሩ እንዳመለከቱት ኢትዮጵያ በአሁኑ ሰዓት ከፍተኛ የዕዳ ጫና ተርታ ከተሰለፉት ሀገራት ውስጥ ገብታለች። ሀገራት በእንደዚህ አይነት የዕዳ ጫና አጣብቂኝ ውስጥ ሲገቡ ከሚወስዷቸው እርምጃዎች መካከል አንደኛው ከአበዳሪዎች ጋር መደራደር ነው። ድርድሩ የዕዳ ክፍያ ጊዜን ከማራዘም ጀምሮ እስከ ዕዳ ስረዛ የሚዘልቅ ነው።

 

ኢትዮጵያ ከሩስያ ወይንም ከቀድሞዋ ሶቪየት ህብረት በደርግ ዘመን የተበደረችው ከፍተኛ ዕዳ በኢህአዴግ ዘመን የተሰረዘው በሁለትዮሽ ድርድር ነው። በዕዳ ስረዛው ረገድ ኢትዮጰያ አዲስ አይደለችም። ይሁንና ዕዳ ስረዛዎች ከሀገራት እንደዚሁም ከዓለም አቀፍ አበዳሪ ተቋማት የሚወሰደውን የብድር የሚመለከት እንጂ በተቋማት ሥም የገባን ብድር እንደዚሁም ከንግድ አበዳሪ ተቋማት የተወሰደን ብድር የሚመለከት አይደለም። በኢትዮጵያ መንግስት ዋስትና በኢትዮ ቴሌኮምና በሌሎች ተቋማት የተወሰዱ ብድሮች በቀጥታ ከንግድ ብድር ጋር የሚያያዙ በመሆናቸው በእንደዚህ አይነት የዕዳ ስረዛ ይጠቃለላሉ ተብሎ አይጠበቅም።

 

የኢትዮጵያ መንግስት ከዚህ ውጭ ያለው አማራጭ አቅም ያላቸው መንግስታት ወይንም ኩባንያዎች ለኢትዮጵያ መንግስት ቀጥተኛ የውጭ ምንዛሪ ድጋፍ (Cash Injection) እንዲያደርጉ መማፀን ነው። ግብፅ ከአረብ አብዮት በኋላ የገጠማትን የውጭ ምንዛሪ እጥረት ለመቋቋም ሳዑዲ አረቢያና የተባበሩት አረብ ኤሜሬት በርካታ ቢሊዮን ዶላሮች የቀጥታ ድጋፍ አድርገዋል። ከዚህም በተጨማሪ ኢኮኖሚው እንዲነቃቃ በኢንቨስትመንት ሥም ቢሊዮን ዶላሮች የግብፅ ኢኮኖሚ ውስጥ በማፍሰስ ላይ ናቸው።

 

ይህ ጅምር በኢትዮጵያም ተጀምሯል። ባሳለፍነው ሳምንት አዲስ አበባ የተገኙት የተባበሩት አረብ ኤሜሬት ልዑል ሞሀመድ ቢን ዛይድ አልናሂያን ኢትዮጵያ አሁን የገጠማትን የውጭ ምንዛሪ እጥረት በተወሰነ ደረጃ መቋቋም ትችል ዘንድ የአንድ ቢሊዮን ዶላር የቀጥታ ካሽ ድጋፍ እንደዚሁም የሁለት ቢሊዮን ዶላር የቀጥታ ኢንቨስትመንት ድጋፍ ሀገራቸው የምታደርግ መሆኗን ገልፀዋል።

 

ይህ አይነቱ የመታደጊያ ገንዘብ (Bail out Money) የኢትዮጵያን ኢኮኖሚ ከድርቀት የሚታደገው ይሆናል። መንግስት ለሽያጭ ያቀረባቸው ድርጅቶች ሽያጭ ገቢ አሁን በፍጥነት ለሚያስፈልገው ገንዘብ ሊያገለግል የሚችል ባለመሆኑ ብቸኛው አማራጭ የኢትዮጵያን ኢኮኖሚ በቀጥታ የውጭ ምንዛሪ ሊታደግ የሚችልን ሀገር ወይንም ድርጅት መፈለግ ብቻ ነው። የተባበሩት ዓረብ ኤሜሬት ተግባር አንዱ ጅምር ሲሆን ጉዳዩ የሌሎችን ሀገራት ድጋፍ የሚጠይቅ በመሆኑ የጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አቢይ መንግስት ሌላ ጠንካራ የዲፕሎማሲ ዘመቻ ያስፈልገዋል።

 

ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አቢይ አህመድ አሁን እያካሄዱት ካለው የፖለቲካ ለውጥ አንፃር በዚህ በኩል ድጋፍ ያጣሉ ተብሎ አይጠበቅም። ከአንዳርጋቸው ፅጌ መፈታት በኋላ በእንግሊዟ ጠቅላይ ሚኒሰትር ቴሬሳ ሜይ በኩል የተሰማው የድጋፍ ተስፋም ይሄንን የሚያመላክት ነው። ሁለተኛውን የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ መጣል የተቃወመችው አሜሪካም ብትሆን ለዶክተር አቢይ የለውጥ ሂደት ድጋፏን የምትሰጥ መሆኗን ገልፃለች። ኢትዮጵያ የአልጀርሱን ስምምነት ያለምንም ሁኔታ መቀበሏን ማስታወቋ በራሱ አንዱ ከፖለቲካ ድጋፍ ባለፈ የፋይናንስ ድጋፍን ጭምር የሚያስከትል ነው ተብሎ ይጠበቃል።

 

የኢኮኖሚውን መበላሸት የፖለቲካው መበላሸትም ነፀብራቅ ነው። ይህም በመሆኑ የጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አቢይ መንግስት አሁን እየሄደበት ያለው መንገድ በሚገባ የሚሰምር ከሆነ አዎንታዊ የኢኮኖሚ ለውጥም ይመዘገብበታል ተብሎ የሚጠበቅ ይሆናል። የፖለቲካ መረጋጋቱ የኢንቨስትመንት ፍሰቱ እንዲጨምር ያደርገዋል። ግልፅነትና ተጠያቂነት የሚሰፍን ከሆነ በተለይ በኤክስፖርቱ ዘርፍ ያለው ሥር የሰደደ ሙስና ከሥሩ የሚነቀል በመሆኑ የሀገሪቱ የኤክስፖርት ገቢ በከፍተኛ ደረጃ የሚያድግ መሆኑ ጥርጥ የለውም። ይህ ብቻ ሳይሆን ሙስናና ብልሹ አሰራር የህዝብ ገንዘብን በውጭ ምንዛሪ ወደ ውጭ የሚያሸሽ በመሆኑ የፖለቲካው መልክ መያዝ እንደዚህ አይነት ቀዳዳዎች እንዲዘጉ ያደርጋል ተብሎ ይጠበቃል። ጠቅላይ ሚኒስትሩ የኢትዮ-ቴሌኮም የውጭ ገቢ ጥሪ ከሙስና ጋር በተያያዘ ምን ያህል እንደወረደ በዚሁ በፓርላማ ቆይታቸው አመልክተዋል። ይህ ችግር በቀጥታ ከፖለቲካው መበላሸትና ከተደራጀ ሙስና ጋር በቀጥታ የሚያያዝ ሆኖ ይታያል። ይህ አይነት ኢኮኖሚያዊ ፈተናን ሊያስከትል ችግር ከመሰረቱ ሊፈታ የሚችለው የተደራጀ ሙስናን በፖለቲካ ለውጥ እርቃኑን ማስቀረት ሲቻል ብቻ ነው።

 

በአጠቃላይ ሲታይ የጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አቢይ አህመድ መንግስት በኢኮኖሚው ዘርፍ የአጭር ጊዜ ፈተና የሚገጥመው ይሁን እንጂ በሂደት ሲታይ ግን ከነበረው በብዙ እጥፍ የሚሻል ለውጥ ይታይበታል ተብሎ ይጠበቃል። የጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አቢይ አህመድ መንግስት የጀመረውን ለውጥ ዘርፈ ብዙ በሆነ መልኩ እስከታችኛው መዋቅር ድረስ ማድረስ ካለቻለ ግን የፖለቲካው ውድቀት የኢኮኖሚ መንኮታኮትን ጭምር የሚያስከትል ይሆናል።

 

የደቡብ ሱዳን ባለስልጣናት ወደ ውጪ ያሸሹት ገንዘብ በተመለከተ ምርመራ እንዲደረግበት አሜሪካ ጠየቀች። ሰሞኑን የአሜሪካ የፀረ ሽብር የፋየናስ ደህንነት ክትትል ሚስ ሲጋል ማንዳልከር በኬኒያ፣ በኡጋንዳና በዲሞክራቲክ ሪፐብሊክ ኮንጎ ባደረጉት ጉብኝት የደቡብ ሱዳን ከፍተኛ ባለስልጣናትን የገንዘብ ሽሽት በተመለከተ ክትትል ይደረግበት ዘንድ ማሳሳቢያ ሰጥተዋል።

 

ኃላፊዋ እንዳሉት የደቡብ ሱዳን ባለስልጣናት ከሀገሪቱ ያሸሹትን ገንዘብ በኬኒያ ሪል ስቴት የኢንቨስትመንት ሥራ ውስጥ እየሰሩበት ይገኛሉ። በዚሁ በናይሮቢ በሰጡት ጋዜጣዊ “ከሰብዓዊ መብት ጥሰትና ከሙስና ያተረፉ ኃይሎች በእናቶችና በህፃናት እንደዚሁም በምስኪኖችና በንፁኃን ህይወት የተጫወቱ ሰዎች ይህንን ማስጠንቀቂያችን ሊሰሙ ይገባል” በማለት ተናግረዋል።

 

ለዚሁ የኃላፊዋ ጠንከር ያለ ማስጠንቀቂያ ምላሽ የሰጠው የኬኒያ የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ከሱዳን ወደ ኬኒያ ሸሸ የተባለውን ገንዘብ በተመለከተ በጉዳዩ ዙሪያ ክትትል ለማድረግ ኬኒያ ከአሜሪካ ጋር የመረጃ ልውውጥ የምታደርግ መሆኗን አስታውቋል። የኬኒያ የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ይሁንና የአሜሪካው ባለስልጣን የሰጡት ሀሳብ በምርመራ ሊረጋገጥ የሚገባው መሆኑን አመልክቷል። አንድ የኬኒያ ባለስልጣን በዚሁ ዙሪያ በሰጡት ማብራሪያ ኬኒያ ከደቡብ ሱዳን ተዘርፎ በሀገሪቱ የፈሰሰ መዋዕለ ነዋይ ካለ ንብረቱን በቁጥጥር ሥር ማዋል የምትችል መሆኑን አመልክተው፤ ይሁንና ሂደቱ ግን ዓለም አቀፍ ህግንና አሰራርን የተከተለ እንደሚሆን ገልፀዋል።

የደቡብ ሱዳን ከፍተኛ የፖለቲካ አመራሮች በሀገሪቱ የተከሰተውን የእርስ በእርስ ጦርነት ተከትሎ በርካታ የሀገሪቱ ዜጎች የውጭ ሰብዓዊ እርዳታ እጅ እየጠበቁ ባለበት ሁኔታ ከፍተኛ ገንዘብ ወደ ውጭ እያሸሹ ነው የሚል ክስ በተደጋጋሚ ሲቀርብባቸው ቆይቷል። ይህንንም ጉዳይ በተመለከተ መቀመጫቸውን በአውሮፓና በአሜሪካ ያደረጉ የተለያዩ መንግስታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች ሲከታተሉትና የየግላቸውን የመረጃ ልውውጥ ሲያደርጉበት የቆዩ መሆኑን የሚወጡ መረጃዎች ያመለክታሉ።

ከ74 ሺህ በላይ የአዲስ አበባ ከተማ የጋራ መኖሪያ ቤት ተመዝጋቢዎች ከአስራሶስት ዓመታት ጥበቃ በኋላም ቤት አላገኙም። የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር በ1997 ዓ.ም የከተማዋን ነዋሪዎች የጋራ መኖሪያ ተጠቃሚ ለማድረግ ምዝገባ ባካሄደበት ወቅት ከ350 ሺህ በላይ ነዋሪዎች መመዝገቡ የሚታወስ ሲሆን እንደ አዲስ አበባ ቤቶች ልማትና አስተዳደር ቢሮ መረጃ ከሆነ የከተማ አስተዳደሩ ባለፉት አስራሶስት ዓመታት በ11 ዙሮች ቤቶችን ገንብቶ ማስረከብ የቻለው ለ176 ነዋሪዎች ብቻ ነው።

በ2005 ዓ.ም በተካሄደው በዳግም ምዝገባው ወቅት የፍላጎት ለውጥ ያሳዩ ነባር ተመዝጋቢዎች በአዲስ መልኩ ከአዲስ ተመዝጋቢዎች ጋር እንዲካተቱ የተደረገ ሲሆን ከዚሁ ጋር በተያያዘ ቀደም ሲል እጣ የወጣላቸውን ጨምሮ የፍላጎት ለውጥ ያሳዩ ተመዝጋቢዎች ሲለዩ በጊዜው በነባርነት የተመዘገቡት ነባር ተመዝጋቢዎች 137 ሺህ አካባቢ ነበሩ። በጊዜው ምዝገባው ሲካሄድ 20/80 እና 40/60 የቤት ፕሮግራሞችን ጨምሮ የተመዘገበው የከተማዋ ነዋሪ አንድ ሚሊዮን የሚጠጋ ነበር። በጊዜው በተገባውም ቃል መሰረት ነባር ተመዝጋቢዎችን በሁለት ዓመታት ውስጥ ሙሉ በሙሉ የቤት ተጠቃሚ በማድረግ መንግስት ፊቱን ሙሉ በሙሉ ወደ አዲስ ተመዝጋቢዎች ያዞራል ቢባልም፤ ሁለተኛው ምዝገባ ከተካሄደ ከአምስት ዓመታት በኋላም ከ75 ሺህ ያላነሱ ነባር የጋራ መኖሪያ ቤት ተመዝጋቢዎች ገና የቤት ባለቤት መሆን አለመቻላቸውን መረጃዎች አመልክተዋል።

የአዲስ አበባ ከተማ ቤቶች አስተዳደር ኤጀንሲ ከሰሞኑ ከነባር ሳይቶች በተሰበሰቡ 2 ሺህ ስድስት መቶ ቤቶች ላይ እጣ ያወጣ ሲሆን አንዳንዶቹ ሳይቶች ቤቶቹ እጣ ከወጣባቸውና ነዋሪዎች መኖር ከጀመሩ በርካታ ዓመታትን ያስቆጠሩ መሆናቸው ግርምትን የሚያጭሩ ሆነዋል። እጣዎቹ በጎተራ ኮንሚኒየም፣ በልደታ፣ እና ጀሞ ኮንደሚኒየም ሳይቶች ሳይቀር መውጣታቸው ቤቶቹ ለምን ያህል ዓመታት ይዘጉ ወይንም ሌላ ሰው ሲጠቀምባቸው ይቆይ ግልፅ አይደለም። አስተዳድሩ አሁንም በሚቀጥለው 2011ዓ.ም ነባር ተመዝጋቢዎችን ሙሉ በሙሉ የቤት ባለቤት ለማድረግ እየሰራሁ ነው ብሏል።

 

ሳንሺግ ፋርማስዮቲካል በመባል የሚታወቀው የቻይና የመድኃኒት ፋብሪካ በዱከም ኢንዱስትሪ ዞን ያስገነባውን መድሃኒት ፋብሪካ ባለፈው እሁድ ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር አቶ ደመቀ መኮንን በተገኙበት አስመርቋል። ይኸው ለምርቃት የበቃው የመድኃኒት ፋብሪካ ግንባታው 85 ሚሊዮን የአሜሪካን ዶላር የፈጀ ሲሆን በ16 ሄክታር ላይ ያረፈ ነው። ይህም የመድኃኒት ፋብሪካ የመጀመሪው ደረጃ ሲሆን ቀጣይ ሁለተኛ ዙር የማስፋፊያ ግንባታም በቅርቡ የሚከናወን መሆኑ በዕለቱ ተመልክቷል።

 

ፋብሪካው ጉሉኮስን ጨምሮ በርካታ የመድኃኒት አይነቶችን የሚያመርት ነው። የሥራ እድልንም በተመለከተ ፋብሪካው ሶስት መቶ ለሚሆኑ ሰራተኞች የሥራ ዕድል የፈጠረ ሲሆን 90 በመቶ የሚሆኑትም ሰራተኞች ኢትዮጵያዊያን መሆናቸውን በዕለቱ በተደረገው ገለፃ ተመልክቷል።

 

በዕለቱ በክብር እንግድነት የተገኙት በኢትዮጵያ የቻይና አምባሳደር ሚስተር ታን ጂያን በኢትዮጵያ ያለው የቻይና የውጭ ቀጥተኛ ኢንቨስትመንት ከጊዜ ወደ ጊዜ እየጨመረ መሆኑን ገልፀው እ.ኤ.አ በ2015 ከነበረው በኢትዮጵያ የቻይና የኢንቨስመንት አንፃር ሲታይ በ2017 የፍሰቱ መጠን በእጥፍ የተመዘገበ መሆኑን አመልክተዋል። ከተወሰኑ ዓመታት ወዲህ በኢትዮጵያ የቻይና ኢንቨስትመንት ፍሰት እየተቀዛቀዘ ነው የሚለውም ጉዳይ ሀሰት መሆኑን ገልፀዋል።

 

አምባሳደሩ ጨምረውም በቀጣይም ይህ የኢንቨስትመንት ፍሰት መጠን ተጠናክሮ የሚቀጥል መሆኑን ገልፀዋል። ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትሩ አቶ ደመቀ መኮንን በበኩላቸው መንግስት የውጭ ኢንቨስትመንትን ለማበረታታት እየሄደበት ያለውን ሥራ አጠናክሮ የሚቀጥልበት መሆኑን አስታውቋል።

 

የፋብሪካው ሁለተኛ የማስፋፊያ ምዕራፍም ከሁለት ዓመታት በኋላ የሚጀምር መሆኑ ታውቋል። ኢትዮጵያ ለተለያዩ መድሃኒት ግዢዎች በየዓመቱ እስከ 5 መቶ ሚሊዮን ዶላር የሚደርስ ገንዘብ ወጪ የምታደርግ መሆኑ የተመለከተ ሲሆን የአሁኑና የሌሎች መድሃኒት ፋብሪካዎች ወደ ሥራ መግባት ግን ሀገሪቱ በመድሃኒት ምርት ራሷን እንድትችል ከማድረግ ባለፈ በኤክስፖረቱም ዘርፍ በመሳተፍ የውጭ ምንዛሪ እንድታገኝ ያስችላታል ተብሏል። ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትሩ፤ መንግስት የመድኃኒት ኢምፖርትን ከማስቀረትና ምርቶቹን ወደ ውጪ ከመላክ ባሻገር የመጨረሻው ግቡ ሀገሪቱን በዘርፉ የአፍሪካ የመድኃኒት ማምረቻ ማዕከል (Africa’s Pharmaceutical Manufacturing Hub) ማድረግ መሆኑን አመልክተዋል።

 

ይህንንም እቅድ እውን ለማድረግ ቀደም ብሎ ሲሰሩ የነበሩ ሥራዎች መኖራቸውን አመልክተው ከእነዚህም ሥራዎች መካከለም ለዘርፉ ራሱን የቻለ የኢንዱስትሪ ፓርክን መገንባት መሆኑን በመግለፅ ለማሳያም የቂሊንጦ ኢንዱስትሪ ፓርክን ጠቅሰዋል። ሳንሺግ ግሩፕ በፋርማሲዮቲካል ኢንዱስትሪው ዘርፍ ከ1950ዎቹ ጀምሮ በሥራ ላይ ያለ መሆኑን የኩባንያው ታሪክ ያመለክታል።

Page 1 of 69

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us