You are here:መነሻ ገፅ»arts»ፀጋው መላኩ - Sendek NewsPaper
ፀጋው መላኩ

ፀጋው መላኩ

የኢትዮጵያ ምርት ገበያ በአባላት ጥያቄ መሠረት አምስት የመደበኛ አባልነት መቀመጫዎችን ለመሸጥ ለአራተኛ ጊዜ በምርት ገበያው ዋና መስሪያ ቤት ባካሄደው ጨረታ እስከ 3 ነጥብ 5 ሚሊዮን ብር የጨረታ ዋጋ ላቀረቡ ተጫራቾች የአባልነት መቀመጫዎች የተሸጡ መሆኑን ድርጅቱ የላከልን ጋዜጣዊ መግለጫ ያመለክታል።

 

የኢትዮጵያ ምርት ገበያ የአባልነት መቀመጫዎችን እንዲሸጥላቸው ለሚጠይቁ አባላት በየሩብ ዓመቱ ጨረታ በማውጣት የሚሸጥ ሲሆን ይህ ሽያጭም በዚህ መሰረት የተከናወነ መሆኑ ታውቋል። በዚህ ጨረታ ላይ አምስት ተጫራቾች የምርት ገበያውን የአባልነት ወንበር ለመግዛት ዋጋ ያቀረቡ ሲሆን ለጨረታ የቀረበው ከፍተኛው ዋጋ 3 ነጥብ 5 ሚሊዮን ብር፤ ዝቅተኛው ደግሞ 1 ነጥብ 5 ሚሊዮን ብር መሆኑ ታውቋል። ምርት ገበያው ሥራውን በጀመረበት ወቅት አንድ የአባልነት መቀመጫ በ50,000 ብር ይሸጥ ነበር። ለአባልነት ወንበር ለጨረታ የቀረበው ከፍተኛ ገንዘብ ካለፈው ጋር ሲነፃፀር የ787 ሺህ ብር ብልጫ እንዳሳየ ይሄው መረጃ ያመለክታል።


የኢትዮጵያ ምርት ገበያው 347 አባላት አሉት። የአባልነት መቀመጫ ማንኛውም ህጋዊ ሰው ወይም ድርጅት በኢትዮጵያ ምርት ገበያ የመገበያየት መብት የሚሰጥ ሲሆን ይህም የመገበያያ መቀመጫ ሁለት አይነት የአባልነት መደቦች አሉት። እነዚህም ተገበያይና አገናኝ አባል በመባል ይታወቃሉ። ተገበያይ አባል የሚገበያየው በራሱ ስም ብቻ ሲሆን አገናኝ አባል ደግሞ በራሱ ወይም በደንበኞች ስም መገበያየት የሚያስችል የአባልነት አይነት ነው። ደንበኛ ማለት ማንኛውም ህጋዊ ሰው ወይም ድርጅት በአገናኝ አባላት በኩል በምርት ገበያው የሚገበያይ ማለት ነው።


መደበኛ ተገበያይ አባላት እና አገናኝ አባላት የአባልነት መቀመጫቸውን በምርት ገበያው ተቀባይነት ላገኘ ሰው ሊያስተላልፉ እንደሚችሉ ይሄው መረጃ ጨምሮ ያመለክታል። የአባልነት መቀመጫውን የሚያስተላልፍ አባል አስፈላጊውን እውቅና ካገኘ በኋላ ቢያንስ ለሶስት ዓመታት በምርት ገበያው አባልነት የመቆየትና በምርት ገበያው ደንብ የተቀመጡ ሌሎች መስፈርቶችን ማሟላት ይጠበቅበታል። ምርት ገበያው አምስተኛውን የአባልነት መቀመጫ የጨረታ ሽያጭ በቅርቡ የሚያካሂድ መሆኑ ታውቋል።

ግብፅ በውሃ እጥረት ሥጋት ዙሪያ በርካታ ምሁራንን ጠርታ አወያየች፡፡

በዚሁ በግብፅ መንግስት በተጠራው ሀገር አቀፍ የምሁራን ኮንፍረንስ ግብፅ አሁን ያላትን የውሃ ፍላጎት መጠን በምን መልኩ ማሳደግ እንዳለባት ሰፊ ውይይት የተደረገ መሆኑን የአልሞኒተር ዘገባ ያመለክታል፡፡


እንደዘገባው ከሆነ በዚሁ መፍተሄ አፈላላጊ አገር አቀፍ ኮንፍረንስ ላይ በተለያዩ ሀገራት የሚኖሩ ግብፃዊያን ሳይንሲስቶች ተሳታፊ መሆናቸው ታውቋል፡፡ በዚሁ ኮንፍረንስ ግብፅ ሊኖራት በሚችለው የውሃ አማራጮች ዙሪያ፣በሀገሪቱ የውሃ ደህንነትና ውሃን መልሶ መጠቀም በሚቻልባቸው ዘዴዎች ዙሪያ በሰፊው የተመከረበት መሆኑ ታውቋል፡፡ በሰፊው የኮንፍረንሱ ውይይት ላይ ሀገሪቱ ካላት የውሃ ሀብት ውስጥ 97 በመቶ የሚሆነው ከግዛቷ ውጪ ከሌሎች ሀገራት የሚገባ መሆኑም በስጋትነት ተነስቷል፡፡


ሀገሪቱ አለባት የተባለው የውሃ እጥረትና ቀጣይ ፈተና በሰፊው በዚሁ ውይይት ከተዳሰሰ በኋላ መፍትሄዎችም ጭምር የተቀመጡ መሆኑን ይሄው የአልሞኒተር ዘገባ ጨምሮ ያመለክታል፡፡ በዚሁ የመፍትሄ ሀሳብም ችግሩን ለመቅረፍ የግብፅ ህዝብ ውሃን በቁጠባ እንዲጠቀም ግንዛቤን መፍጠር፣ የባህር ውሃን በቴክኖሎጂ አጣርቶ መጠቀምና ውሃ ነክ የሆኑ ቴክኖሎጂዎች ይበልጥ ማዳበር በዋነኝነት ተቀምጠዋል፡፡


ግብፅ እ.ኤ.አ በ1959 ኢትዮጵያን ባገለለ መልኩ ከአባይ ውሃ 55 ነጥብ 5 ቢሊዮን የውሃ ድርሻን ለመጠቀም የደረሰችበት ሥምምነት የሀገሪቱ ህዝብ 25 ሚሊዮን በነበረበት ወቅት መሆኑን በመግለፅ ዛሬ የህዘቡ ቁጥር በብዙ እጥፍ የጨመረ በመሆኑ ተጨማሪ የውሃ ሀብት የሚያስፈልግ መሆኑ በዚሁ ኮንፍረንስ ላይ የተመለከተ መሆኑ ዘገባው ጨምሮ ገልጿል፡፡


ሀገሪቱ በአሁኑ ወቅት የሚያስፈልጋት ዓመታዊ የውሃ መጠን 76 ነጥብ 5 ቢሊዮን ኪዩቢክ መሆኑ ያመለከተው ይሄው ዘገባ፤ በዚህ ሥሌት ከተሄደም የውሃ ፍላጎትና አቅርቦት ልዩነቱ 21 ቢሊዮን ኪዩቢክ ሜትር መሆኑ ጨምሮ አትቷል፡፡ አንዳንዶች ግብፅ ከፍተኛ የሆነ የከርሰ ምድር ያላት መሆኑን በመግለፅ መንግስት የውሃ እጥረት እንዳለና ችግሩ ወደፊትም እንደሚባባስ የሚገልፅበት መንገድ የራሱ ፖለቲካ መሆኑን ይገልፃሉ፡፡

 

የአፍሪካ ሀገራት መሪዎች በቅርቡ በሩዋንዳ ኪጋሊ ባደረጉት የአፍሪካ ህብረት የመሪዎች ስብሰባ 44 ሀገራት የነፃ ገበያ ቀጠናን ለማቋቋም ስምምነት ፈርመዋል። በአህጉሪቱ 54 ሀገራት የሚገኙ ሲሆን በአፍሪካ ግዙፍ ኢኮኖሚን ያንቀሳቅሳሉ ተብለው ከሚጠቀሱት ሀገራት መካከል አንዷ የሆነችውን ናይጄሪያን ጨምሮ አስር ሀገራት ስምምነቱን አልፈረሙም።


ኢትዮጵያም ስምምነቱን በመቀበል ፊርማዋን አኑራለች። ይሄው የአፍሪካ አህጉር ነፃ የንግድ ቀጠና (African Continental Free Trade Area) ተብሎ የሚጠቀሰው አህጉር አቀፍ ነፃ የንግድ ሥርዓት በዋነኝነት በሀገራት መካከል የተሳለጠ የንግድ ግንኙነት እንዳይኖር የሚያደርጉትን መሰናክሎች ያስወግዳል ተብሏል። በዚህም የፊርማው አካል የሆኑ ሀገራት በስምምነቱ መሰረት በገቢ በአፍሪካዊያኑ ሀገራት ገቢ ሸቀጦች ላይ የሚጥሏቸው ምንም አይነት የጉምሩክ ታሪፎች አይኖርም ማለት ነው። እንደ ቢቢሲ ዘገባ ከሆነ የአፍሪካ ሀገራት እርስ በእርስ የሚያደርጉት የንግድ ልውውጥ ከአስር በመቶ አይበልጥም።


የደቡብ ምስራቅ እስያ ሀገራት የእርስ በእርስ የንግድ ልውውጥ በአንፃሩ 25 በመቶ የደረሰ መሆኑን የሮይተርስ ዘገባ ያመለክታል። እንደ ቢቢሲ ዘገባ ከሆነ ይህ ሰፊ የንግድ ቀጠና እውን የሚሆን ከሆነ ለ1 ነጥብ 2 ቢሊዮን አፍሪካዊያን የተሻለ ህይወትና ብልፅግናን ያመጣል። ይህ የአሁኑ የአፈሪካዊያን የነፃ ገበያ ቀጠና በቀጣይ ህብረቱ ለመሄድ ያሰበባቸውን በርካታ መንገዶች አመላካች ነው ተብሏል። ከእነዚህም ቀጣይ ተግባራት መካከል አንዱ የህብረቱ አባል ሀገራት አንድ አይነት መገበያያ ገንዘብን እንዲጠቀሙ ማድረግ ነው።


የአፍሪካ ሀገራት ነፃ የንግድ ቀጠናን ለማቋቋም 44 ሀገራት ፊርማቸውን ቢያኖሩም ስምምነቱን እውን በማድረጉ ረገድ ግን ከባድ ፈተናዎች ይኖራሉ ተብሎ ይጠበቃል። ከእነዚህም ፈተናዎች መካከል አንዱ ሀገራቱን እርስ በእርስ የሚያገናኝ እንደ መንገድና ባቡር ያሉ መሰረተ ልማት አለመኖራቸው ነው። ይህ ብቻ ሳይሆን የአፍሪካ ሀገራት ያላቸው የምርት አይነት ተመሳሳይነት የሚታይበት መሆኑ፣ እንደዚሁም ሀገራቱ ምርቶችን የሚያመርቱበት ሂደት ኋላቀር መሆኑ ሌላኛው ምክንያት የንግድ እንቅፋት ተደርጎ ይጠቀሳል። ምርቶቹ ከሌሎች ከአህጉሪቱ ውጪ ካሉ ሀገራት አንፃር ሲታይ በውድ የአመራረት ዘዴ መመረታቸው የአፍሪካ ሀገራት እርስ በእርስ የንግድ ልውውጥ ከማድረግ ይልቅ እንደ ቻይና እና ሌሎች መሰል ሀገራት ጋር የበለጠ የንግድ ትስስር እንዲኖራቸው ያደርጋል። ይህም ሁኔታ አፍሪካ ነፃ የንግድ ቀጠናን ከመመስረቷ ቀደም ብሎ የአመራረት ቴክኖሎጂዋን ማሻሻል ይገባት ነበር የሚሉ ወገኖች አሉ።


የጋራ ገበያን ለመፍጠር አህጉራዊ ትስስርን ለማምጣት የሚያስችሉ በርካታ የጋራ መሰረተ ልማቶች መገንባት ግድ ይላቸዋል። ሆኖም አሁን ባለው ተጨባጭ ሁኔታ ይህ የልማት ትስስር በአፍሪካ የለም። ይህንን ሁኔታ የተመለከቱ የኢኮኖሚ ተንታኞች የአሁኑ የአፍሪካ ሀገራት መሪዎችን የጋራ የንግድ ቀጠና ሥምምነት “ከፈረሱ ጋሪው” የሚል ትችትን እንዲያቀርቡ እያደረጋቸው ነው።

ኢትዮጵያና የንግድ ሥምምነቱ ሁኔታ


ይህንን ግዙፍ ኢኮኖሚን የሚፈጥር ነፃ የአፍሪካ የንግድ ቀጠናን ለማቋቋም ፊርማቸውን ካስቀመጡት ሀገራት መካከል አንዷ ኢትዮጵያ ናት። ኢትዮጵያ ይህንን ፊርማዋን ስታስቀመጥ በእድልም በስጋትም የሚታይበት ሁኔታ አለ። እንደ መልካም እድል ተደርገው ከሚጠቀሱት መካከል አንዱ ነፃውን ገበያ መቀላቀል በኢትዮጵያ መዋዕለ ነዋያቸውን ለሚያፈሱ ባለሀብቶች ሰፊ የገበያ መዳረሻ እድልን የሚፈጥር መሆኑ ነው። እንደ ቢቢሲ ዘገባ ከሆነ ይህ ከግብፅ ካይሮ እስከ ደቡብ አፍሪካ ኬፕታውን የሚዘረጋው ሰፊና ግዙፍ ነፃ የንግድ ቀጠና 1 ነጥብ 2 ቢሊዮን ሰዎችን በስሩ የሚያቀፍ በመሆኑ እጅግ ሰፊ የገበያ መዳረሻ የሚሆን ነው።


የኢትዮጵያ የንግድና የዘርፍ ማህበራት ምክርቤት ዋና ፀሃፊ አቶ እንዳልካቸው ስሜ ይሄንን ሀሳብ ይጋራሉ። ሰፊ ገበያን መፍጠሩ ያንን ገበያ ለመጠቀም የሚፈልጉ ባለሀብቶች በኢትዮጵያ ብሎም በአፍሪካ መዋዕለ ነዋያቸውን እንዲያፈሱ የሚያበረታታ መሆኑን ይገልፃሉ። በዚህም በአፍሪካ ግዙፍ ገበያ መኖሩን ይጠቅሳሉ። ኢትዮጵያን በተመለከተም አቶ እንዳልካቸው የአምራች ኢንዱስትሪዋ ካለው ውስን አቅም አንፃር በተወዳዳሪነቱ ላይ ጥያቄ ያነሳሉ። ኢትዮጵያ አምራች ኢንዱስትሪውን የበለጠ ለማጠናከርና ተወዳዳሪ ለማድረግ ኢንዱስትሪ ፓርኮችንና መሰረተ ልማቶች እየገነባች መሆኑን የገለፁት አቶ እንዳልካቸው፤ በነፃ የንግድ ቀጠና ውስጥ ጠንካራ ተወዳዳሪ ሆኖ ለመቀጠል ግን በአምራች ኢንዱስትሪው ዘርፍ በርካታ ሊሰሩ የሚገባቸው ስራዎች መኖራቸውን ገልፀውልናል። ከዚህ አንፃርም አሁን በአፍሪካ ሀገራት መካከል የተደረሰውን ነፃ የንግድ ቀጠና ስምምነት እንደ መልካም አጋጣሚም እንደዚሁም እንደ ስጋትም የሚያዩት መሆኑን ገልፀዋል። ሆኖም ሀገሪቱ እድሉን በአግባቡ መጠቀም የምትችልበትን አሰራር መፍጠር ከቻለች ግን ከስጋቱ ይልቅ መልካም አጋጣሚው የሚያመዝን መሆኑን አቶ እንዳልካቸው ጨምረው አመልክተዋል። የንግድ ሚኒስትሩ ዶክተር በቀለ ቡላዶ በበኩላቸው ኢትዮጵያ የዚህ ነፃ የንግድ ቀጠና አባል ለመሆን የሚያስችሏት ሁለት መሰረታዊ ምክንያቶች መኖራቸውን ገልፀዋል።


አንደኛው ኢኮኖሚያዊ ሲሆን ሌላኛው ፖለቲካዊ ነው። ኢኮኖሚያው አቅጣጫ የገበያ እድሉ ማስፋት መቻሉና አፍሪካም የተሻለ የኢንቨስትመንት መዳረሻ ማድረግ ሲሆን ፖለቲካዊ አቅጣጫው ደግሞ ኢትዮጵያ በህብረቱ ውስጥ ካላት ሚና አንፃር የሚታይ ነው። ዶክተር በቀለ ኢትዮጵያ የአፍሪካ ህብረት መስራችና ፣የህብረቱ ዋና ፅህፈት ቤት መቀመጫ በመሆኗ አርባ አራት ሀገራት ፊርማቸውን ካስቀመጡበት ስምምነት ውጪ መሆን እንደሌለባት ያለውን ፖለቲካዊ አንድምታ በማሳየት የመንግስትን ውሳኔ ትክክለኛነት አመላክተዋል። ሆኖም ኢኮኖሚያዊ ተፅዕኖውን በተመለከተም ኢትዮጵያ በፊርማው ማግስት ገበያዋን ክፍት ለማድረግ የማጥሯሯጥ በመሆኑ ሥጋት ሊኖር የማይገባ መሆኑን ነው የገለፁት።


ሚኒስትሩ “እኛ ስምምነቱን ስለፈረምን በቀጣዩ ዓመት ገበያውን ከፈትን ማለት አይደለም። እኛ በየዓመቱ እንከፍታለን ብለን አልፈረምንም። ሌሎች ሀገራት ግን በየዓመቱ አስር በመቶ ገበያቸውን ለመክፈት ተስማምተዋል። እኛ ግን በፈለግን ጊዜ ነው ገበያችንን የምንከፍተው።” በማለት እየተነሳ ያለውን ቀለል አድርገውታል።


ኢትዮጵያ በዚህ ረገድ ለዚሁ ነፃ የንግድ ገበያ የሚከፈቱ፣ በሂደት እየተከፈቱ የሚሄዱና ጭራሽኑ ሊከፈቱ የማይችሉ በማለት ሊይታ አስቀመጣለች። ሆኖም እነዚህ በሶስት የተከፈሉ የገበያ ዘርፎች በዝርዝር ተቀምጠው ግልፅ የተደረጉበት ሁኔታ የለም።


አዲስ የተመረጠው የዳሸን ባንክ አ.ማ የዳይሬክተሮች ቦርድ አቶ ነዋይ በየነ ሙላቱን አዲሱ የባንኩ የዳይሬክተሮች ቦርድ ሊቀመንበር እንዲሆኑ ያካሄደውን ምርጫ ብሔራዊ ባንክ አጸደቀ። አቶ ነዋይ በየነ፤ ባለፉት ሦስት ዓመታት ባንኩን በቦርድ ሊቀመንበርነት ያገለገሉትን አቶ ተካ አስፋውን ይተካሉ።

 

የባንኩ ባለአክሲዮኖች 23ኛ መደበኛ ዓመታዊው ጉባኤ ኅዳር 21 ቀን 2010 ዓ.ም በተከናወነው ወቅት አቶ ነዋይ በየነን ጨምሮ ዘጠኝ አባላት ያሉት የቦርድ ዳይሬክተሮች ምርጫ መከናወኑ ይታወሳል።


ብሔራዊ ባንክም የካቲት 30 ቀን 2010 ዓ.ም የአዳዲሶቹን የቦርድ አባላት ምርጫ አጽድቋል።


አቶ ነዋይ የመጀመሪያ ዲግሪያቸውን በኤሌክትሪካል ኢንጂኒየሪንግ ከአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ ቴክኖሎጂ ፋካልቲ እ.ኤ.አ በ1984 ዓ.ም እንዲሁም የማስተርስ ዲግሪያቸውን ደግሞ በቢዝነስ ሊደርሺፕ ከደቡብ አፍሪካ ዩኒቨርስቲ (ዩኒሳ) የቢዝነስ አመራር ድህረ-ምረቃ ትምህርት ቤት እ.ኤ.አ በ2013 ዓ.ም አግኝተዋል።


አቶ ነዋይ የሥራ ሕይወታቸውን የጀመሩት እ.ኤ.አ በ1984 ዓ.ም በኤንሲአር ኢትዮጵያ ሰልጣኝ የመስክ መሐንዲስ በመሆን ነበር። በበርካታ ዓለም አቀፍ የኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ ተቋማትም በከፍተኛ ኃላፊነቶች ላይ አገልግለዋል። በአሁኑ ሰዓት የአይቢኤም የቢዝነስ አጋር የሆነው አፍኮር ኃ/የተ/ የግል ማኅበር ዋና ሥራ አስኪያጅ ሆነው በማገልገል ላይ ይገኛሉ።


አቶ ነዋይ ባለትዳርና የአራት ልጆች አባት መሆናቸውን ከባንኩ የደረሰን ዜና ያስረዳል።

 

ሱዳን እና ኳታር አወዛጋቢዋን ሱአኪን የወደብ ከተማ ለማልማት የአራት ቢሊዮን ዶላር ፕሮጀክት ተፈራረሙ። ይህች የቀድሞዋ የኦቶማን ቱርክ የወደብ ከተማ የነበረችው ግዛት ቱርክ ለጦር ሰፈር ልትጠቀምባት አስባለች በሚል በቅርቡ በግብፅና በሱዳን መካከል ፖለቲካዊ ውጥረት የተፈጠረበት ሁኔታ ነበር።


በዚሁ በሁለቱ ሀገራት ሥምምነት መሰረት በመጀመሪያው ዙር የአምስት መቶ ሚሊዮን ዶላር የልማትና የኢንቨስትመንት ሥራ የሚከናወን መሆኑን የሱዳን ትሪብዩን ዘገባ ያመለክታል። የወደብ ከተማ የ4 ቢሊዮን ዶላር ፕሮጀክትም እ.ኤ.አ በ2020 ይጠናቀቃል ተብሎ የሚጠበቅ መሆኑን ዘገባው ጨምሮ ያመለክታል።


በዚሁ ስምምነት መሰረት ሱዳን የሚኖራት ድርሻ 51 በመቶ ሲሆን ቀሪው 49 በመቶ ደግሞ የኳታር ድርሻ ይሆናል። ይህች የወደብ ከተማ በታቀደላት መሰረት ከለማች የሱዳን ትልቁ ወደብ ከሆነው ፖርት ሱዳን ቀጥሎ በሁለተኛ ደረጃ የምትቀመጥ ወደብ ትሆናል ተብሎ ይጠበቃል። የቱርኩ ፕሬዝዳንት ሪሲፕ ታይፕ ኤርዶጋን ባለፈው ታህሳስ ወር በሱዳን በነበራቸው ይፋዊ ጉብኝት በሰጡት መመሪያ መሰረት ይህችን ጥንታዊት ከተማ ታሪካዊነቷን በጠበቀ መልኩ ቅርሶቿ እንዲታደሱ ለማድረግ እንቅስቃሴ ተጀምሯል።


ይህንንም ኃላፊነት አንድ የቱርክ ኩባንያ ወስዶ ሥራውን በአግባቡ እያከናወነ መሆኑ ታውቋል። ሱአኪን በተደረሰው ስምምነት መሰረት ሙሉ የልማት ስራው የሚከናወንባት ከሆነ ከወደብ ከተማነቷ ባሻገር የቱሪስት መስህብም ጭምር እንድትሆን ያደርጋታል ተብሏል። ኦቶማን ቱርኮች በ19ኛው መቶ ክፍለ ዘመን በነበራቸው ኃያልነት ይህችን የወደብ ከተማ በቀይ ባህር አካባቢ ላለው የንግድ እንቅስቃሴ እንደዚሁም በአካባቢው ይንቀሳቀሱ የነበሩትን የባህር ላይ ወንበዴዎች ለመቆጣጠር ይጠቀሙባት እንደነበር የታሪክ መዛግብት ያመለክታሉ።


አንዳንዶች ኳታርና ቱርክ ይህችን ስትራቴጂክ የወደብ ከተማ ለማልማት እያደረጉት ያለውን እንቅስቃሴ ከኢኮኖሚያዊ ግንኙነት ባለፈ ፖለቲካዊ አንድምታም ጭምር እንዳለው እየገለፁ ነው።


በኳታር እና በጎረቤቶቿ አረብ ሀገራት መካከል እንደዚሁም በቱርክና በሳዑዲ አጋሮች መካከል የተፈጠረውን የሀይል አሰላለፍ ተከትሎ ቱርክ የሱአኪንን ወደብ ለጦር ሰፈርነት ልትጠቀምበት ትችላለች የሚል ሰጋት ያላቸው ግብፅና ሳዑዲ አረቢያ በጊዜው ተቃውሟቸው በከረረ መልኩ ሲገልፁ ነበር። ቱርክ ከሳዑዲና ከግብፅ ጋር ካላት የከረረ ፖለቲካ ውጥረት ጋር በተያያዘ ወደቧን ለጦር ሰፈርነት የምትጠቀም ከሆነ ሳዑዲም ሆነ ግብፅን በቀላሉ በቅርብ ርቀት ለመቆጣጠር የሚያስችላት ይሆናል። እስከአሁን ባለው ሁኔታ ግን የሱአኪን ወደብን በተመለከተ ቱርክ፣ ኳታርም ሆነች ሱዳን ጉዳዩን ከኢኮኖሚ አንፃር እንጂ ከፖለቲካና ከወታደራዊ ግንኙነት አንፃር እንዲታይ ፍላጎት ያሳዩበት ሁኔታ የለም።

 

ዳሸን ባንክ የዓለም አቀፍ ሀዋላ አገልግሎት ተጠቃሚዎችን ለማበረታታት ከነሃሴ 29 ቀን 2009 ዓ.ም እስከ ጥር 16 ቀን 2010 ዓ.ም ድረስ ሲያካሂድ ለነበረው እጣ ባለፈው ሐሙስ መጋቢት 6 ቀን 2010 ዓ.ም ለአሸናፊዎች ሽልማትን አስረክቧል። ባንኩ ከዚህ ቀደም በተመሳሳይ መልኩ ከሸለማቸው ተሸላሚዎች በተለየ ሁኔታ አንድ ለየት ያለ ባለእድል አጋጥሞታል።

 

አዳነች ጡሜባ ትባላለች። በደቡብ ክልል የሆሳዕና ነዋሪ ናት። እሷና ባለቤቷ ኑሯቸውን የሚገፉት በባለቤቷ የሽመና ገቢ ነበር። ሆኖም ገቢው ወጪን ለመሸፈን በቂ ሆኖ አልተገኘም። ኑሮውም እየከበደ ይሄዳል። በዚህ መሃል ኑሮን ለማሸነፍ የተለያዩ አማራጮችን ማፈላለግ ግድ ሆነ። በጊዜው የተገኘው አማራጭ ወደ ዓረብ ሀገር መሄድ ነበር። በዚህ ጉዳይም ቀድማ ቤይሩት ከሄደችው እህቷ ጋር በስልክ መነጋገር ይጀምራሉ።

 

አዳነች ወደ ቤይሩት በመሄድ በሰው ቤት በሰራተኝነት ተቀጥራ መስራት እንደሚገባት መግባባት ላይ ከተደረሰ በኋላ፤ ሌላኛው ፈተና የነበረው የትኬትና አንዳንድ ለጉዞ አስፈላጊ የሆኑ ነገሮችን ማሟላት ነበር። ለዚህ ደግሞ ገንዘብ ያስፈልጋል። ቀድሞ ቤይሩት በሰው ቤት ሰራተኝነት ያለችው እህቷም ይህንን ወጪ የሚሸፍን ገንዘብን ለአዳነች ለመላክ ቃል ትገባለች። እሷም በገባችው ቃል መሰረት ለአዳነች ከአስር ሺህ ብር ጋር የተመጣጠነ ገንዘብን በውጭ ምንዛሪ ትልክላታለች። አዳነችም ገንዘቡን በዳሸን ባንክ በኩል ትቀበላለች። ብዙም ሳትቆይ ጉዞዋን ወደ ቤይሩት አድርጋ በቤት ሰራተኝነት ትቀጠራለች።

 

በዚያም ሁለት ያህል ወራትን ካስቆጠረች በኋላ አንድ ቀን ባለቤቷ ስልክ ይደውልላትና የዳሸን ባንክ የሀዋላ ሽልማት መኪና የደረሳት መሆኑን ያበስራታል። እሷ ግን የባለቤቷን ብስራት አላመነችም። በስተመጨረሻ በብዙ ማግባባት ካመነች በኋላ የቅጥር ኮንትራቷን አቋርጣ ኢትዮጵያ ገባች። ሁኔታውን ስታጣራም በትክከል እውን መሆኑን ተረዳች። ዳሸን ባንክም በእጣው መሰረት ባለፈው ሐሙስ መጋቢት 6 ቀን 2010 ዓ.ም በጌትፋም ሆቴል በተካሄደ ሥነ ሥርዓት አዳነችን ጨምሮ ሁሉም ባለዕድለኞች ሽልማታቸውን አስረክቧል።

 

 

የሱዳኑ ፕሬዝዳንት ኦማር አልበሽር ከሰሞኑ በካይሮ ቆይታ ያደረጉ ሲሆን በጉብኝቱ ማጠናቀቂያ የሁለቱ ሀገራት መሪዎች በጋራ በሰጡት ጋዜጣዊ መግለጫ የህዳሴው ግድብ ሊያደርሰው በሚችለው ተፅዕኖ ዙሪያ ሁኔታውን መቋቋም ይቻል ዘንድ መግባባት ላይ መድረሳቸውን ያመለከቱ መሆኑን ዘገባዎች አመልክተዋል። መሪዎቹ በዚሁ የጋራ መግለጫቸው “በህዳሴው ግድብ ዙሪያ ከኢትዮጵያዊያን ወንድሞቻችን ጋር በጋራ እንሰራለን” በማለት የተናገሩ መሆኑን የግብፅ ደይሊ ኒውስ ዘገባ ያመለክታል።


ሱዳን ለህዳሴው ግድብ ግንባታ ግልፅ ድጋፍ መስጠቷን ተከትሎ የሁለቱ ሀገራት ግንኙነት የሻከረበት ሁኔታ ተፈጥሮ ነበር። ከዚህና ከሌሎች ጉዳዮች ጋር በተያያዘ ግብፅ የህዳሴውን ግድብ በተመለከተ ከሶስትዮሽ ድርድሩ እንድትወጣና ጉዳዩ የኢትዮጵያና የግብፅ ጉዳይ ብቻ እንዲሆን ለማድረግ የራሷን ያልተሳካ ጥረት ስትሞክር ቆይታለች። የሁለቱ ሀገራት ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት ሲወጣና ሲወርድ የቆየ ሲሆን ውጥረቱን ለማርገብም የሱዳኑ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ካይሮ መሰንበታቸውን የቀደሙ ዘገባዎች ያመለክታሉ። የሱዳኑን የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር የካይሮ ቆይታ መጠናቀቅ ተከትሎ ወደ ካይሮ ያመሩት አልበሽር ከግብፅ ጋር በኢነርጂ፣ በትራንስፖርትና በሌሎች የመሰረተ ልማት ዘርፎች ሀገራቸውን ለማስተሳሰር በበርካታ የልማት ጉዳዮች ስምምነት ላይ መድረሳቸውን የግብፅ ደይሊ ኒውስ ዘገባ ያመለክታል።


የሁለቱ ሀገራት ግንኙነት ከህዳሴው ግድብ ባሻገር ሱዳን ለቱርክ የጦር ሰፈር ልትሰጥ ነው በሚልና በግዛት ይገባኛል ጥያቄ ውጥረት ውስጥ መግባቱ የሚታወቅ ሲሆን እነዚህን የውጥረት ምንጮች በተመለከተ በዚህ ጉብኝት የተባለ ነገር የለም።

 

ፕሬዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ በቅርቡ በአውሮፓና በቻይና የብረትና የአልሙኒየም ምርቶች ላይ ታሪፍ ለመጣል የያዙትን አቋም ተከትሎ የአሜሪካ ንግድ ምክር ቤት አባላት ስጋታቸውን ገልፀዋል።

አባላቱ ፕሬዝዳንቱ ሊወስዱት ያሰቡትን እርምጃ ተከትሎ በተለይ ከቻይና በኩል ሊኖር የሚችለው አፀፋዊ ምላሽ አጠቃላይ የሁለትዮሽ የንግድ ግንኙነቱን ሊረብሸው ይችላል በማለት ነው ሥጋታቸውን የገለፁት። ብሉምበርግ ባሰራጨው ዘገባ እንዳመለከተው ይህንን ሥጋታቸውን በአፅዕኖት የገለፁት የአሜሪካ የንግድ ምክርቤትና ሌሎች 44 ከንግድ ጋር ተያያዥነት ያላቸው ማህበራት ናቸው።

እነዚህ የንግድ አካላት ግዙፎቹን አፕል፣ ጎግል እና ዎልማርትን ጭምር የሚያካትቱ መሆኑን ዘገባው ጨምሮ ያመለክታል። ከንግድ ግንኙነት ጋር በተያያዘ አሜሪካ በቻይና ላይ ቅሬታን ከማቅረብ ባለፈ እርምጃ ለመውሰድ ስትንደረደር ይህ የመጀሪያዋ ባይሆንም እስከዛሬም ድረስ ይህ ነው የሚባል ወሳኝ እርምጃ የወሰደችበት ሁኔታ አልነበረም።

ቻይና በተለይ የሌሎች ሀገራትን ተመሳሳይ ምርቶች ከገበያ ውጪ በማድረግ በመጨረሻ ገበያውን በበላይነት ለመቆጣጠር ያስችላት ዘንድ የተደጎሙ ምርቶችን ኤክስፖርት ታደርጋለች በሚል በርካቶች ቅሬታቸውን ያሰሙባታል። ይህ ብቻ ሳይሆን ጥራት የጎደላቸው ምርቶችን ወደ ገበያ ታስገባለች እንደዚሁም የአሜሪካዊያንን አዕምሯዊ ንብረቶችን ሳይቀር ያለ ፈቃድ አባዝታ ጥቅም ላይ ታውላለች በሚል ተደጋጋሚ ቅሬታዎች ሲቀርቡ ቆይተዋል።

ችግሮቹ ባለፉት ፕሬዝዳንቶች አስተዳደሮች ወቅት በተደጋጋሚ ሲሰሙ ቢቆዩም ይህ ነው የሚባል ወጥነት ያለው የሁለትዮሽ መግባባት ላይ ግን መድረስ የተቻለበት ሁኔታ አልነበረም። ሆኖም ፕሬዝዳንት ትራምፕ ጉዳዩን ጠበቅ አድርገው በመያዝ ወደ ተግባር ለመግባት የሚያስችሏቸውን ሥራዎች እየሰሩ መሆኑን ዘገባዎች እያመለከቱ ነው።

ሁኔታው ጠንከር እያለ በመጣበት በአሁኑ ሰዓት ግን የትራምፕን እርምጃ ተከትሎ ቻይና ልትወስድው በምትችለው አፀፋዊ እርምጃ የንግድ እንቅስቃሴያቸው እንዳይጎዳ ሥጋቱ ያደረባቸው የአሜሪካ ግዙፍ ኩባንያዎች ትራምፕን መማፀንን መርጠዋል። የትራምፕ አስተዳደር በጉዳዩ በደንብ ሲያስብበት ከቆየ በኋላ ከሁሉም በፊት ወደ አሜሪካ በሚገቡ በቻይና የብረትና የአልሙኒየም ምርቶች ላይ 25 እና 10 በመቶ ታሪፍ ለመጣል ዝግጅቱን ያጠናቀቀ መሆኑን የቀደሙ ዘገባዎች ያመለክታሉ። ግዙፎቹ የአሜሪካ ኩባንያዎች በንግድ ምክርቤታቸው በኩል ለትራምፕ በፃፉት ደብዳቤ እርምጃቸው አጠቃላይ የንግድ ስርዓቱን ከመረበሽ ባሻገር በተጠቃሚዎች ላይ የዋጋ ንረት የሚያስከትል መሆኑን ገልፀዋል። ይህ ብቻ ሳይሆን ምርቶቻቸውን ወደ ቻይና በሚልኩ አሜሪካዊያን ኩባንያዎች ላይም የቻይና የአፀፋ እርምጃ የሚያርፍ ከሆነ የአሜሪካንን ኢኮኖሚ መልሶ መጉዳቱ አይቀርም የሚል ሥጋትንም ኩባንያዎቹ ያነሱ መሆኑን የብሉምበርግ ዘገባ ጨምሮ ያመለክታል።

 

የኢትዮጵያን የውስጥ ፖለቲካ ትኩሳት ተከትሎ አሜሪካ ያላትን አቋም በግልፅ አሳውቃለች። በተለይ ሁለተኛውን የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ የምትቃወም መሆኗን ቀደም ብሎ በኢትዮጵያ የአሜሪካ ኢምባሲ በኩል በኋላም በውጭ ጉዳይ ሚኒስትሯ ሬክስ ቴለርሰን በኩል ገልፃለች። ሁኔታው የቀደመው የኢትዮጵያ መንግስትና የአሜሪካ የሞቀ ወዳጃዊ ግንኙነት የተለየ መልክን እየያዘ መምጣቱን የሚያሳይ ሆኗል።

 

በቀድሞው ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ የስልጣን ዓመታት ወቅት አልቃይዳ በዓለም አቀፍ ደረጃ ከፍተኛ የሽብር ሥጋት የነበረበት ጊዜ ነበር። በተለይ ከምርጫ 97 ቀደም ብሎ በነበሩት ጥቂት ዓመታትና ከዚያ በኋላ በነበሩት ተከታታይ ዓመታት አሜሪካና አጋሮቿ የአልቃይዳን አለም አቀፍ የሽብር መረብ ለመበጣጠስ በርካታ ሥራዎችን ሰርተዋል።

 

በዚህ ረገድም የዓለም አቀፉ የፀረ ሽብር ዘመቻ አጋር ተደርገው ከተወሰዱት ሀገራት መካከል ኢትዮጵያ አንዷ ልትሆን በቅታለች። ኢትዮጵያ በጊዜው የዚህ ዘመቻ አጋር እንድትሆን ከተደረገባቸው ምክንያቶች መካከል ዋነኛው አልቃይዳ ከአልሸባብ ጋር በመጣመር መረቡን በሶማሊያ ምድር በመዘርጋቱ ነበር። ይህንንም ኃይል ለመምታት የኢትዮጵያ መንግስት በተደጋጋሚ ጦሩን ወደ ሶማሊያ በመላክ ቀደም ብሎ ከእስላማዊ ፍርድ ቤት ኃይሎች በኋላም ከአልሸባብ ጋር የፊት ለፊት ፍልሚያ አድርጓል። ከአፍሪካ ህብረት የሶማሊያ የሰላም አስከባሪ ጦር(AMISOM) ጋር በጋራ ሰርቷል።

 

በጊዜ ሂደት እስላማዊ ፍርድ ቤት ከነአካቴው በሶማሊያ ምድር መጥፋቱ እንደዚሁም እሱን የተካው አልሸባብ እየተዳከመ መሄድ ግድ ብሎታል። በተለይ የአልቃይዳ አለም አቀፍ እንቅስቃሴ እየደበዘዘ መሄድና በአይ ኤስ አይ ኤስ መተካት፤ አልሸባብ የበለጠ የተነጠለ ቡድን እየሆነ እንዲሄድ አድርጎታል። አሜሪካም ብትሆን በሳተላይት የስለላ መረጃ በመደገፍና የአልሸባበብ አመራሮችን ኢላማ ባደረገ መልኩ ተደጋጋሚ የሰው አልባ አውሮፕላን ጥቃት ማድረሷ አልሸባብ ክፉኛ እንዲዳከም አድርጎታል። ይህ ጥቃት በተለይም የአልሸባብን የዕዝ ማዕከላትና አመራሮችን ዋነኛ ኢላማው ማድረጉ ቡድኑ የበለጠ እየተዳከመ ያደረገው መሆኑ ይነገራል። የአልቃይዳና የአልሸባብ መዳከም በአሜሪካ መንግስት የዓለም አቀፉ የፀረ ሽብር አጋር ተብለው የተለዩ መንግስታት የግንኙነት ሁኔታም የሚወስነው ይሆናል። የቀደመው በአሜሪካ የሽብር ስጋትና ደህንነት ላይ መሰረት አድርጎ የተቀረፀው ግንኙነት እየደበዘዘ ለመሄድ ይገደዳል። ፓኪስታን የአፍጋኒስታን ጎረቤት አንደመሆኗ መጠን አሜሪካ በአፍጋኒስታን አልቃይዳን እንደዚሁም ታሊባንን ስትዋጋ በብዙ መልኩ የሁለቱ ሀገራት ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት ቅኝት መሰረት ያደረገው እነዚህን ኃይሎች በመደምሰሱ ላይ ነበር።

 

በሂደትም አልቃይዳ ተዳከመ፣ መሪው ቢላደንም ተገደለ። የታሊባንና የሌሎች እስላማዊ ታጣቂዎችም እጣ ፈንታ በተመሳሳይነት የሚታይ ሆነ። ይህ ሁኔታ የቀደመውን የአሜሪካን-ፓኪስታን ግንኙነት በነበረበት የሞቅታ ድባብ እንዳይቀጥል አድርጎታል። አሜሪካ ዛሬ የተጠናከረ ግንኙነት ያላት ከፓኪስታን ይልቅ ሰፊ የተጠናከረ የኢኮኖሚ አቅም ካላት የራሷ የፓኪስታን ጎረቤት ከሆነችው ህንድ ጋር ነው።

 

ነገሩን ወደ ኢትዮ አሜሪካ ግንኙነት ስንመልሰው የሁለቱ ሀገራት ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት ፀረ ሽብር ዘመቻ አጋርነት ከሚለው እሳቤ እየወጣ ይመስላል። ለዚህ ደግሞ ከሶማሊያ አንፃር ሲታይ ሁለት መሠረታዊ ሚዛን የሚደፉ ጭብጦች ይታያሉ። አንደኛው ቀደም ሲል ለመጥቀስ እንደተሞከረው የአልሸባብ መዳከም ሲሆን ሌላኛው ደግሞ ከብዙ የዓለም አቀፉ ማህበረሰብ ጥረት በኋላ የሶማሊያ ማዕከላዊ መንግስት በራሱ መቆም መቻሉ ነው። የዚህ ማዕከላዊ መንግስት መጠናከር የሶማሊያ ጉዳይ በሶማሊያዊያን ብቻ መፍትሄ እንዲሰጠው በማድረግ ኢትዮጵያ ቀደም ሲል በሶማሊያ ጉዳይ ስትጫወተው የነበረውን ዓለም አቀፍ ሚና የሚቀንሰው ይሆናል። የሚታየውም ነባራዊ ዕውነታም ይህ ነው።

 

የኢትዮጵያ መንግስት በአካባቢው ጠንካራ የፀረ ሽብር አጋርና የሰላም ኃይል ተደርጎ በአሜሪካዊያንና በሌሎች የአሜሪካ አጋሮች እንዲወሰድ ያደረጉት ሌሎች አካባቢያዊ ምክንያቶችም እንዳሉ ሊዘነጋ አይገባም። አንደኛው ምክንያት ሱዳን በአሜሪካ ፀረ ሽብር መዝገብ ውስጥ ገብታ በማዕቀብ ስትማቅቅ የቆየች ሀገር መሆኗ ሲሆን ሌላኛው ደግሞ የኤርትራ መንግስት ከምዕራባዊያን ጋር እጅግ በሻከረ ግንኙነት ውስጥ መገኘቱ ነው።

 

ይህ ብቻ ሳይሆን ደቡብ ሱዳንም በከፋ የእርስ በእርስ ጦርነት ውስጥ መግባቷ የኢትዮጵያ መንግስት አካባቢያዊ ሚና የበለጠ የጎላ እንዲሄድ አድርጎታል። በዚህ መሃል ግን የሱዳንና የአሜሪካ ግንኙነት አዎንታዊ መልክን ይዟል። አሜሪካ ሱዳንን በሽብር ስጋትነት ከማየት ተቆጥባለች። በሀገሪቱ ላይ ለሁለት አስርት ዓመታት የጣለችውንም የኢኮኖሚ ማዕቀብ አንስታለች። ይህ የአሜሪካ-ሱዳን ግንኙነት ቢሆንም የሁለቱ ሀገራት የቀደመ የጥርጣሬ ግንኙነት እየለዘበ መሄዱ የኢትዮጵያ መንግስትን በአካባቢው ብቸኛ አጋርና የኃይል ሚዛን ጠባቂ ተደርጎ የመወሰዱን ሁኔታ ግን በተወሰነ ደረጃ የሚቀንሰው መሆኑ ጥርጥር የለውም። እነዚህ ሁኔታዎች የቀደመውና ከ1990ዎቹ ጀምሮ በፀረ ሽብር አጋርነት የተቃኘውን የኢትዮ- አሜሪካ ግንኙነት ሌላ መልክ እንዲይዝ የሚያደርጉት ይሆናል።

 

“አሜሪካ ቀደም ባሉት ዓመታት በኢትዮጵያ በርካታ የሰብዐዊ መብት ጥሰቶች ሲካሄዱ ሰምታ እንዳልሰማች፤ አይታ እንዳላየች በመሆን ጉዳዩን በቸልታ ማለፍን እንድትመርጥ ያደረጋት የብሄራዊ ደህንነቷ ዋነኛ ማዕከል የሆነው የፀረ ሽብር አጋርነት ዘመቻዋ እንዳይበላሽ ነው” በማለት በተደጋጋሚ ወቀሳ ሲያሰሙ የነበሩ ወገኖች በርካቶች ናቸው። በዚህም በዜጎቻቸው ላይ ሰብአዊ መብት ጥሰት የሚፈፅሙትን መንግስታት ከመገሰፅ ይልቅ እሽሩሩ ማለትን መርጣለች በማለት ተደጋጋሚ ወቀሳዎች ሲሰነዘሩ ቆይተዋል።

 

በዚህ በኩልም አንዱ ማሳያ ተደርጎ ይጠቀስ የነበረው የኢትዮ- አሜሪካን ግንኙነት ነው። የኢትዮጵያ መንግስት ተቃዋሚዎች እንደዚሁም እንደ አምነስቲ ኢንተርናሽናልና ሂውማን ራይትስ ዎች ያሉ አካላት በዚህ ረገድ ተደጋጋሚ ወቀሳዎችን በመሰንዘር የሚታወቁ ናቸው። አሁን ባለው ሁኔታ ያሉት የምስራቅ አፍሪካና አፍሪካ ቀንድ አካባቢ የፖለቲካ መልክአ ምድራዊ (Geopolitical landscape) መለዋወጥ አሜሪካ በዋነኝነት በቀደመው የፀረ ሽብርተኝነት አጋርነት ላይ ብቻ በተመሰረት የፖለቲካ ግንኙነት የአካባቢውን ሀገራት የፖለቲካ ቁመና የምትለካበት አካሄድ እየተቀየረ እንዲሄድ አድርጎታል።

 

ይህም በተለይ ቀደም ሲል ለመጥቀስ እንደተሞከረው የአልሸባብ መዳከም፣ የአልቃይዳ ህልውና እያከተመ መሄድ፣ አዲሱ የዓለም አቀፉ ማህበረሰብ ሥጋት የሆነው አይኤስአይኤስ ከመካከለኛው ምስራቅና ከሰሜን አፍሪካ ባለፈ ወደ ምስራቅ አፍሪካ አድማሱን ማስፋት አለመቻሉ ናቸው። እነዚህ አጠቃላይ ሁኔታዎች የኢትዮ-አሜሪካን በፀረ ሽብር አጋርነት ላይ የተመሰረተውን የሞቀ ወዳጃዊ ግንኙነት ሌላ መልክ እንዲይዝ የሚያደርግ ይሆናል።

 

ግንኙቱ ኢኮኖሚያዊና ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት ላይ ብቻ ትኩረቱን የሚያደርግ ከሆነ አሜሪካ የኢትዮጵያን መንግስት በተመለከተ የሚኖራት መለኪያ ከቀደመው የፀረ ሽብር አጋርነት የተለየ እንደሚሆን ጥርጥር የለውም። የፓኪስታንና የአሜሪካ የሞቀ ወዳጃዊ ግንኙነት የቀጠለው አልቃይዳና ታሊባን ጠንካራ ሆነው እስከቀጠሉ ድረስ ብቻ ነበር። ፓኪስታን ያንን ግንኙነት ዘለቄታዊነት ባለው መልኩ ጠብቆ ለማቆየት ወደ ኢኮኖሚያዊ ግንኙነት መቀየር ባለመቻሏ የሁለቱ ሀገራት ግንኙነት ከጊዜያዊ ስትራቴጂካዊ ግንኙነት ማለፍ ሳይችል ቀርቷል።

 

በሌላ መልኩ የፓኪስታን ጎረቤት የሆነችው ህንድ ጠንካራ ኢኮኖሚን ከመገንባት ባለፈ ከአሜሪካ ጋር ያላትን የኢኮኖሚ ግንኙነት የበለጠ ማስፋት በመቻሏ የአሜሪካ-ህንድ ግንኙነት እንደየሁኔታው በሚለዋወጥ የፖለቲካ የሙቀት መጠን የሚወሰን ሆኖ አልታየም። የሁለቱ ሀገራት ግንኙነት መሠረቱ በዋነኝነት ኢኮኖሚያዊ በመሆኑ በሁኔታዎች የፀና (All-weather partnership) ሆኖ ይታያል።

 

እንደ ኢኮኖሚክ ታይምስ ዘገባ ከሆነ በዓለም አቀፉ የንግድ ግንኙነት መሰረት ህንድ የአሜሪካ ዘጠንኛ የንግድ አጋር(9th largest trading partner) ሆና ተቀምጣለች። በ2015 ህንድ ወደ አሜሪካ የላከችው የሸቀጥ መጠን 44 ነጥብ 8 ቢሊዮን ዶላር ሲደርስ አሜሪካ በአንፃሩ ወደ ህንድ የላከችው 21 ነጥብ 5 ዶላር መሆኑን መረጃዎች ያመለክታሉ። ሁለቱ ሀገራት በጨርቃጨርቅ፣ በኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂና በኬሚካል ምርቶች ያላቸው ኢኮኖሚያዊ ግንኙነት እጅግ ጠንካራ ነው። ይህ ብቻ ሳይሆን በቀጥታ የውጭ ኢንቨስትመንትም ቢሆን የሁለቱ ሀገራት ግንኙነት በቀላሉ የሚታይ አይደለም። የአሜሪካንን የውጭ የመዋዕለ ነዋይ ፍሰት ከሚያስተናግዱት ሀገራት መካከል ህንድ በግንባር ቀደምትነት ከሚጠቀሱት ሀገራት መካከል አንዷ ናት። በህንድ ካለው የውጭ ቀጥተኛ ኢንቨስትመንት ውስጥ አሜሪካ ወደ 9 በመቶውን ድርሻ ትይዛለች።

 

በአንፃሩ የፓኪስታንና የአሜሪካ የኢኮኖሚ ትስስር ከህንድ አሜሪካ ግንኙነት አንፃር ሲታይ እዚህ ግባ የሚባል ሆኖ አይታይም። እንደ ዩናይትድ ስቴትስ ትሬድ ሪፕረዘንታቲቭ ድረገፅ መረጃ ከሆነ በ2016 አሜሪካ ወደ ፓኪስታን የላከችው የሸቀጥ መጠን 2 ነጥብ 1 ቢሊዮን ዶላር ነው። ፓኪስታን በአንፃሩ ወደ አሜሪካ የላከችው ዓመታዊ የሸቀጥ መጠን 3 ነጥብ 4 ቢሊዮን ዶላር ሆኗል። ይህም ከህንድ ጋር ሲነፃፀር በብዙ እጥፍ የሚያንስ ሆኖ ይታያል። ፓኪስታን በአሜሪካ በኩል በፀረሽብር አጋርነት የተሰጣትን እድል ወደ ኢኮኖሚያዊ ግንኙነት መቀየር ባለመቻሏ ዛሬ ከአሜሪካ ጋር ባላት ግንኙነት ከባላንጣዋ ህንድ እኩል ከአሜሪካ ፊት መቆም አልቻለችም።

 

የኢትዮ-አሜሪካ ግንኙነትም ቢሆን ከዚሁ የተለየ ሆኖ አልታየም። ከንግድ ግንኙነት አንፃር ኢትዮጵያ በንግድ አጋርነቷ ከሌሎች የአሜሪካ የንግድ አጋሮች ጋር ስትተያይ በ92ኛ ደረጃ ላይ የምትገኝ መሆኗን የሀገራትን የንግድ ግንኙነት የሚተነትነው Office of the United States Trade Representative ድረገፅ ያመለክታል። አብዛኛውም የንግድ ግንኙነት የኢትዮጵያ አየር መንገድ ከቦይንግ ኩባንያ ጋር ያለው የአውሮፕላን ግዢ ላይ ያተኮረ ነው። ኢትዮጵያ ከሰሃራ በታች ላሉ ሀገራት በአሜሪካ መንግስት በኩል ተሰጠውን ከቀረጥና ከኮታ ነፃ የገበያ እድልን እንኳን በሚገባ መጠቀም ያልቻለች ሀገር ናት። እነዚህ አጠቃላይ ሁኔታዎች ሲታዩ የኢትዮ አሜሪካ ግንኙነት በቀጣይም በእርዳታ ላይ ተንጠልጥሎ የሚቆይ መሆኑን ያሳያል። ግንኙነቱ ኢኮኖሚያዊ መሰረት እስከሌለው ድረስ በተለዋዋጩ የሀገር ውስጥና የአካባቢው ፖለቲካ መመራት ግድ ሆኖበታል። ይህም በመሆኑ በኢትዮጵያ መንግስት ላይ የሀገር ውስጥ ተቃውሞዎች ሲበረቱ ብሎም የምስራቅ አፍሪካ የአካባቢ ፖለቲካ መለዋወጥ ጋር በተያያዘ አሜሪካ ከኢትዮጵያ መንግስት ጋር የነበራትን የቀደመ ግንኙነት በተለየ መልኩ ለመቃኘት ፍላጎት ያላት መሆኑን በተግባር እያሳየች ትገኛለች። ለሁለተኛ ጊዜ የታወጀውን የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ በግልፅና በማያሻማ ቋንቋ ለመቃወም አሜሪካን የቀደማት ሀገርና ተቋም የለም።

 

ይህ በኢትዮጵያ የአሜሪካ ኢምባሲ በኩል የተገለፀው ግልፅ የሀገሪቱ አቋም በቅርቡ በኢትዮጵያ ጉብኝት ያደረጉት የሀገሪቱ ውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ሬክስ ቴለርሰንም ይሄንኑ የኢምባሲውን መግለጫ በተጠናከረና በተብራራ መልኩ ደግመውታል። ነፃነትን በመገደብ ሳይሆን ነፃነትን በማስፋት መፍትሄ እንደሚገኝ፣አስቸኳይ ጊዜ አዋጁ በተቻለ ፍጥነት የሚነሳበት ሁኔታ እንዲኖርና የመሳሰሉትን የመንግስታቸውን ጠበቅ ያለ አቋምን ውጭ ጉዳይ ሚኒስትሩ አብራርተዋል። አሜሪካ ባለፉት ሁለት አስርት ዓመታት ከኢህአዴግ መራሹ መንግስት ጋር ባላት ግንኙነት እንደዚህ አይነት የተለየ አቋምን ስታራምድ ምን አልባትም ይህ የመጀመሪያዋ ነው ሊያስብል የሚያስችል ነው።

 

የኢትዮጵያ መንግስት እንደዚሁም ዲፒ ወርልድ የበርበራ ወደብን ድርሻ በመውሰድ አልምተው ለመጠቀም በቅርቡ ከሶማሌላንድ ጋር የደረሱትን ስምምነት የሶማሊያ መንግስት የሚቃወም መሆኑን ገለፀ፡፡ 

 

እንደ አፍሪካን ኒውስ ዘገባ ከሆነ ሶማሊያ ተቀውሞዋን የገለፀችው ስምምነቱ የሶማሊያን ሉዑላዊነት የሚጥስ ነው በማለት ነው፡፡ እንደዘገባው ከሆነ በተደረሰው ስምምነት መሰረት ኢትዮጵያ 19 በመቶውን ድርሻ ስትወስድ ዲፒ ወርልድ በአንፃሩ 51 በመቶውን ይይዛል፡፡ ቀሪው 30 በመቶው በሶማሊላንድ እጅ ሆኖ ይቀጥላል፡፡ይሄንኑ የሶማሊያ ፌደራል መንግስትን የተቃውሞ አቋም የሶማሌላንድ ጠቅላይ ሚኒስትር ውድቅ አድርገውታል፡፡ ሶማሌላንድ የሶማሊያን እርስ በእርስ ግጭት ተከትሎ የሰይድ ባሬ መንግስት ከተወገደ በኋላ የራሷን ነፃነት ያወጀች ሀገር ናት፡፡


ሶማሌላንድ ከዚህም በተጨማሪ ራሷን ያደራጀች፣ የመገበያያ ገንዘብን ያሳተመችና የዓለም አቀፉ ማህበረሰብም ሀገራዊ እውቅና እንዲሰጣት በተደጋጋሚ ጥያቄ በማቅረብ ላይ ያለች ናት፡፡ ሆኖም የሶማሊያ ፌደራል መንግስት መቋቋሙን ተከትሎ ሶማሌላንድ የሶማሊያ አካል መሆኗን በተደጋጋሚ እየገለፀ ይገኛል፡፡


ዜናው ሰሞኑን በሰፊው መራገቡን ተከትሎም ‹‹ስምምነቱ የሶማሊያን ሉአላዊነት ይጥሳል›› በማለት የዓረብ ሊግ ግልፅ ተቃውሞውን ያሰማ መሆኑን ኦል አፍሪካን ዶት ኮም በዘገባው አስታውቋል፡፡ የሶማሊያው የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር አህመድ አዋድ የአረብ ሊግን አቋም በደስታ ተቀብለውታል፡፡ በዚህ ዙሪያ በኢትዮጵያ መንግስትም ሆነ በዲፒ ወርልድ በኩል የተሰጠ አስተያየት የለም፡፡

Page 3 of 67

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us