ፀጋው መላኩ

ፀጋው መላኩ

 

የፌደራል ትራንስፖርት ባለስልጣን ባሳለፍነው ዓርብ የካቲት 2 ቀን 2010 ዓ.ም ከደረቅ ጭነት ባለንብረቶችና ከህዝብ ክንፍ አካላት ጋር ውይይት አድርጓል። ከውይይቱ ቀደም ብሎ የባለስልጣኑ የስድስት ወራት አፈፃፀምና ቀጣይ እቅድም ለተሰብሳቢዎች ቀርቧል። ሪፖርቱ ከመቅረቡ በፊት በጥሪና አጀንዳን ቀድሞ በማሳወቅ ዙሪያ ላይ በተሰብሳቢዎች በኩል ቅሬታ ቀርቧል። ባለስልጣን መስሪያቤቱ ቀድሞ ከባለድርሻ አካላት ጋር ባልመከረበት እቅድ ሪፖርት የማቅረቡ ትርጉም ምንድን ነው? የሚል ጥያቄን አስነስቷል። በተነሳው የአካሄድ ጥያቄም፤ “ቆጥራችሁ ሰጥታችሁን ቆጥራችሁ በማትረከቡን ሁኔታ ለምን የእናተን የአፈፃፀም ሪፖርት እንድንሰማ ይደረጋል።” በሚል በዘርፉ ባሉት ችግሮች ዙሪያ ብቻ ውይይቶች እንዲደረጉም ጥያቄዎች የቀረቡበት ሁኔታ ነበር። ከዚህም በተጨማሪ አንዳንዶቹ ተወያዮች በስሚ ስሚ እንጂ ጥሪ ደርሷቸው በቦታው ያልተገኙ መሆናቸውን በመግለፅ ቅሬታቸውን አሰምተዋል።
ስብሰባው ከመጀመሩ በፊት በተሰብሳቢዎች በኩል ለዋና ዳይሬክተሩ ግልፅ መሆን የሚገባው ጥያቄ ተጠይቆ ሪፖርት የ6 ወር ግምገማ ከሆነ መጀመሪያ በተቀመጠው አሰራር መሰረት ከስራ ሂደት መሪው ጋር በየወሩ እየተገናኘ የተሰራና ያልተሰራውን ባልተገመገመበት ሁኔታ ከባለድርሻ አካሉ ዛሬ የስድስት ወር ሪፖርት ይዞ ቀርቦ አዳምጦ ከመውጣት ውጪ ሌላ ትርጉም እንደሌለው ለተሰብሳቢ ግልፅ ነው በማለት ሃሳብ ቀርቧል፡፡ በሁለተኛ ደረጃ ሪፖርቱ ለመንግስት ቀርቦ ከሆነ ወይም ገና የሚቀርብ ከሆነ በግልፅ መልስ እንዲሰጡበት ተጠይቀው ቀርበዋል አልቀረቡም ሳይሉ አልፈውታል፡፡


ነገር ግን ጥያቄ አቅራቢው ለመንግስት ከቀረበ እዚህ ጋር እኛ የምንወያይበት ምን ለመፍጠር ነው ባለድርሻው አሳትፈናል ከማለት ውጪ የሚያመጣው ለውጥ እንደሌለ በጥያቄው ቀርቧል፡፡ መንግስት አሁን ባሳለፈው ውሳኔ መሰረት የህዝብ ብሶት ካለባቸው አራት ተቋማት አንዱ ትራንስፖርት ባለስልጣን በመሆኑ በአስቸኳይ በስድስት ወር ውስጥ ያሉትን ቅሬታ በመፍታት ውጤት እንዲያመጣ የሚያስችል ሰነድ በባለስልጣኑ የቀረበ ሲሆን ተሰብሳቢዎች የቀረቡትን የመልካም አስተዳደር ችግሮች ቀደም ባሉት ጊዜያት የተለዩ የሚታወቁ ሲሆን አሁን በዚህ መልኩ መቅረቡ አዲስ ችግር ተብሎ የሚወሰድ መሆን እንደሌለበትና ይልቁንም በቁርጠኝነት ችግሮችን ለመፍታት ተቋሙ ቁርጠኛ አለመሆኑና ሁል ጊዜ ችግሮች በማድበስበስ ለማለፍ መሞከር ትልቅ ዋጋ የሚያስከፍል እና የባለድርሻ አካላት ከምንጊዜውም በላይ ሞጋች በመሆኑ መብታችንን ማስጠበቅ እንዳለብን የምናውቅ ዜጎች ነን በማለት ተቃውሞአቸውን ገልፀዋል፡፡ ሪፖርቱም የተቋሙ የራሱ ብቻ እንደሆነ ተወስዶ መታየት አለበት እንጂ የህዝብ ክንፍን ባካተተ መልኩ በጋራ የተሰራ ሪፖርት እንዳልሆነ መታወቅ አለበት ሲሉ ተሰብሳቢዎቹ ቅሬታቸውን አሰምተዋል፡፡


ይህ ብቻ ሳይሆን ሪፖርቱ ከቀረበ በኋላም በተለይ በአቀራረቡ በኩል ካለፈው ሪፖርት አንፃር ታይቶ ሊገመገም በሚችልበት ደረጃ ሪፖርቱ አልቀረበም የሚል ቅሬታም ቀርቦበታል። ከህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ተወክለው የመጡ ወኪልም የትራፊክ አደጋ ጉዳትን በተመለከተ ባለስልጣን መስሪያቤቱ ለህዝብ ተወካዮች ያቀረበው ሪፖርት “አደጋው ካለፈው ዓመት ተመሳሳይ ወቅት አንፃር ሲታይ የቀነሰ ነው” ቢልም በዕለቱ በመድረኩ ላይ የቀረበው ሪፖርት ግን አደጋው እየጨመረ መሄዱን የሚያሳይ መሆኑ ግራ ያጋባቸው መሆኑን ገልፀዋል።


የፌደራል ትራንስፖርት ባለስልጣን ዋና ዳይሬክተር አቶ ካሳሁን ኃይለ ማርያም በአካሄድ ዙሪያ ለተነሳው ጥያቄ በሰጡት ምላሽ የጭነት ትራንስፖርቱ ዘርፍ ላይ የሚታዩ ችግሮችን በተመለከተ በቅርቡ ከባለድርሻ አካላት ጋር ውይይት የሚደረግ መሆኑን በመግለፅ አልፈውታል። ለተሰብሳቢዎች በሙሉ ተገቢው ጥሪ አለመድረሱን በተመለከተም በቢሮው ጥሪ አስተላላፊ ሠራተኞች በኩል የተፈጠረ ስህተት መሆኑን በመግለፅ ተሰብሳቢውን ይቅርታ ጠይቀዋል።


ከዚያ በኋላም ሪፖርቱና እቅዱ ተሰምቶ በተወያዮች ሰፋ ያለ አስተያየት ተሰጥቶበታል። ሪፖርቱ ከተሽከርካሪ አደጋ ጋር በተያያዘ በሰውና በንብረት ከደረሰው የስድስት ወራት አደጋ ጀምሮ በትራንስፖርቱ ዘርፍ እየታዩ ያሉትን ችግሮች ዳሷል።


በዚህ ሪፖርት የኢትዮጵያ መንጃ ፈቃድ ያላቸውና ውጭ ሀገር የሚኖሩ ዜጎች የያዙት መንጃ ፈቃድ ጊዜ ያለፈበት ቢሆንም ውጪ በሚኖሩበት ወቅት ጊዜ ያላለፈበት የውጭ መንጃ ፈቃድ ካላቸው የኢትዮጵያ መንጃ ፈቃድን ያለምንም ቅድመ ሁኔታው እንዲታደስላቸው እየተደረገ መሆኑን ተመልክቷል።


በመላ ሀገሪቱ በ2010 ዓ.ም በስድስት ወራት ውስጥ በሰዎች ላይ የደረሰው የሞትና የአካል ጉዳት ከ2009 ዓ.ም ተመሳሳይ ወቅት አንፃር ሲታይ መቀነስ ሲገባው እንዲያውም የጨመረ መሆኑን በሪፖርቱ ተመልክቷል። በ2009 ስድስት ወራት በተሽከርካሪ አደጋ 2 ሺ 46 ሰዎች ህይወታቸው ማለፉ የተመለከተ ሲሆን ይህ ቁጥር በ2010 ዓ.ም ተመሳሳይ ወቅት ወደ 2 ሺህ 3 መቶ 15 ከፍ ማለቱን ሪፖርቱ ያመለክታል። በአጠቃላይ በሞት፣ በቀላልና በከባድ የአካል ጉዳት ባለፈው 2009 ዓ.ም ስድስት ወራት ውስጥ በ8 ሺህ 462 ዜጎች ላይ ጉዳት የደረሰ ሲሆን ይህ ቁጥር በ2010 ዓ.ም ወደ 10 ሺህ አሻቅቧል።


ሪፖርቱ ከቀረበ በኋላ ከተሰብሳቢዎች በተነሱ ሃሳቦች፤ “ሪፖርቶችና እቅዶች ሁልጊዜም ይቀርባሉ፤ ነገር ግን ወደ ተግባር ሲገባ ግን አፈፃፀሙ ደካማ ነው። የፌደራልና የክልል ትራንስፖርት አሰራር መቀናጀት አለመቻል በተሽከርካሪ ባለቤቶችና ሰራተኞች ላይ ችግር እየፈጠረ ነው። ከዚህም በተጨማሪ ሀገር አቋራጭ አውቶብሶች ከመለስተኛና ከአክስዮን ተሽከርካሪዎች በተለየ ሁኔታ በየክልሉ ባሉ መናኸሪያዎች እየተገፉ ነው። በኢንሹራንሶች በኩልም አሁን ካለው አለመረጋጋት ጋር በተያያዘ ተሸከርካሪዎች ሊቃጠሉ ይችላሉ በሚል ስጋት ችግር እየተፈጠረ ነው።


አንድ ተሽከርካሪ ጂቡቲ ከገባ በኋላ ጎማ ቀይሮ ሀገር ውስጥ ሲገባ ድርጊቱ የሀገር ውስጥ ጎማ አስመጪዎችን ያከስራል በሚል ተሽከርካሪዎች አዲስ የገጠሙትን ጎማ እንዲፈቱ የሚደረግ ከመሆኑም ባሻገር ጎማዎቹም እንዲወረሱ ይደረጋል። ከምንዛሪ ለውጥ ጋር በተያያዘ የበርካታ አገልግሎቶችና ሸቀጦች ዋጋ እየናረ ቢሄድም የትራንስፖርት ተመን ግን ባለበት እንዲቀጥል ነው የተደረገው። ባቡሩ ጭነቱን ሰብስቦ እየወሰደ በመሆኑ ገበያውን እየተሻማን ነው” የሚሉና በርካታ ቅሬታዎችና አስተያየቶች ቀርበዋል።


ከጅቡቲ ጎማ ቀይረው ሀገር ውሰጥ የሚገቡ ተሽከርካሪዎችን በተመለከተ መፍትሄ በመስጠቱ በኩል በቀጣይ የሚታይ መሆኑን ዋና ዳይሬክተሩ አመልክተዋል። ባቡሩን በተመለከተ አቶ ካሳሁን በሰጡት ምላሽ ባቡሩ በብድር የተገነባና ያለበትንም ዕዳ መክፈል ስለሚገባው አሁን ካለው በላይ በሰፊው ሊሰራ የሚገባው መሆኑን ገልፀዋል። ሆኖም ትራንስፖርት አገልግሎት ሰጪዎች ራሳቸውን ከባቡር ትራንስፖርት ጋር በምን መልኩ አጣጥመው መጓዝ እንደሚችሉ በገበያው ውስጥ ተወዳዳሪ ለመሆን ራስን በተገቢው መንገድ ማደራጀት የሚገባው መሆኑን ገልፀዋል። በመድረኩ በርካታ ጥያቄዎች ተነስተዋል። ሆኖም ስብሰባው የተጀመረው እጅግ አርፍዶ ስለነበር ለተነሱት በርካታ ጥያቄዎች ተገቢውን ምላሽ መስጠት አልታቸልም። በዚህ ዙሪያም በተሰብሳቢዎች በኩል ቅሬታ ተስምቷል። አቶ ካሳሁንም በቀጣይ ተመሳሳይ መድረክ የሚዘጋጅ መሆኑን ቃል ገብቷል።

 

ከሰሞኑ የከተማ ልማትና ቤቶች ሚኒስትር አምባቸው መኮንን (ዶ/ር) የአዲስ አበባ ከተማ ምክትል ከንቲባን አቶ አባተ ስጦታውን ያካተተ የከፍተኛ ኃፊዎች ቡድን በአዲስ አበባ ከተማ በግንባታ ላይ ያሉ የጋራ መኖሪያ ቤቶችን በመዘዋወር ተመልክቷል። በዚህ የመስክ ጉብኝት ወቅትም እንደተመለከተው በያዝነው በጀት ዓመት እስከ ሰኔ 30 ቀን 2010 ዓ.ም 32ሺህ የ20/80 እና የ40/60 ቤቶች መጠናቀቅ ያለባቸው መሆኑ ተመልክቷል።

ከዚሁ ጋር በተያያዘ ቀደም ባሉት ጊዜያት በዘርፉ የሚታዩት ተመሳሳይ ችግሮች አሁንም መልሰው እየታዩ መሆኑን መረዳት ችለናል። ባለፉት ጊዜያት ከፕሮጀክቶች መጓተት፣ ቤቶቹን በዕጣ ለማስተላለፍ ባሉት ሂደቶች ይታዩ የነበሩ ችግሮችና የመሳሰሉት ተግዳሮቶች በቀጣይም መልሰው የሚደገሙ መሆኑን የሚያሳዩ ጠቋሚ ሁኔታዎች አሉ። ከእነዚህም ጠቋሚ ማሳያዎች ውስጥ የሚከተሉትን ነቅሰን በማውጣት ተመልክተናቸዋል።

 

ለውጫዊ ገፅታ ዕይታ የሚደረግ ሩጫ

በቤቶቹ አሰራር ቅደም ተከተል ያለው ሂደት ከሀቀኝነት ይልቅ ዕይታ ላይ ትኩረት ያደረገ ሆኖ ይታያል። አንድ ብሎክ ውጫዊ ቀለም የሚቀባው የህንፃው ቁመናዊ ግንባታ ተጠናቆ ጣሪያው እንደተመታ ነው። ሆኖም ይህ ሥራ የሚሰራው በብሎኮቹ ውስጥ መሰራት የሚገባቸው በርካታ ሥራዎች ሳይሰሩ ነው። ህንፃዎቹ ቀለም ተቀብተው ለሚያይ ማንም አላፊ አግዳሚ የቤቶቹ ግንባታ የተጠናቀቀ ይመስለዋል።  

 

ሆኖም ህንፃዎቹ ውስጥ ተገብተው ሲታዩ ግን በሚገባ ያልተለሰኑ፣የኤሌክትሪክና የቧንቧ መስመሮቻቸው ያልተጠናቁ፣ በርና መስኮቶች ያልተገጠሙላቸው፣ የመፀዳጃ ቤት ሥራዎቻቸው ያልተሰሩ፤ አለፍ ሲልም የውስጥ ክፍልፋይ ግንባታቸው እንኳን ያልተጠናቀቁ ሆኖ ይታያል። ይህ በሆነበት ሁኔታ ለቤቶቹ ውጫዊ ቀለም ልዩ ትኩረት ተሰጥቶ ለታይታ የሚደረገው ሩጫ ከምን የመነጨ ነው የሚለው ጉዳይ አጠያያቂ ነው። ከሰሞኑ በተካሄደው የቤቶች ግንባታ የመስክ ጉብኝት በዚሁ ዙሪያ ማብራሪያ የሰጡት የከተማ ልማትና ቤቶች ሚኒስትሩ ዶክተር አምባቸው መኮንን የሚከተለውን መልዕክት ነበር ያስተላለፉት፡-

 

ቀለምተቀብተውባየናቸውቤቶችደስብሎናል።አንዳንድጊዜግንባለፈውስንጎበኝቀለምተቀብተው፤ነገርግንውስጣቸውምንምለውጥሳናይአሁንምስንጎበኝቀለምተቀብተውያገኘናቸውቤቶችአሉ።አሁንቀለምየተቀቡትንቤቶችገብተንብናያቸውየሚቀርነገርሊኖርይችላል።ስለዚህውስጣቸውንእናሟላ።የምንሰራውየታይታሥራአይደለም።አላፊአግዳሚውእንዲያያቸውአይደለም።ቤቶቹደርሰውለተጠቃሚውእንዲተላለፉናአገልግሎትእንዲሰጡነውየሚፈለገው።

በነገራችን ላይ ከዚሁ ጋር በተያያዘ ባለፉት ዓመታት በግንባታ ላይ የነበሩት የሰንጋ ተራና የክራውን አካባቢ የአርባ ስልሳ ቤቶች ግንባታ የውጫዊ ቀለም ሥራ ያለቀው ቀደም ብሎ ነበር። ይህ ሁኔታ በርካቶችም ቤቶቹ በአጭር ጊዜ ውስጥ ዕጣ ይወጣባቸዋል የሚል ጉጉት እንዲያድርባቸው አድርጎም ነበር። በስተመጨረሻ ግን ከቀለሙ በስተጀርባ ያልተጠናቁትን ቀሪ የግንባታ ስራዎች ለማጠናቀቅ ረዥም ጊዜን ውስዷል።

 

ወጥነት የማይታይበት የግንባታ ሂደት

ቤቶቹ በኮንትራክተሮችና በጥቃቅንና አነስተኛ ኢንተርፕራይዞች እንዲገነቡ ይደረጋል። በአሰሪው አካል በኩል ያለው በጀትን በጊዜ አለመልቀቅ የግንባታው ሂደት ሙሉ በሙሉ እስከመቋረጥ ደርሶ እንደገና የሚጀመርበት ሁኔታ አለ። በዚህ ዙሪያ አሁን በግንባታ ላይ ያሉት የቦሌ አራብሳና የኮየ ፈጬ የጋራ መኖሪያ ቤት የግንባታ ሂደት በቂ ማሳያዎች ተደርገው ሊወሰዱ የሚችሉ ናቸው።

የቤቶቹ ግንባታ ከተጀመረ ዓመታት ቢቆጠርም ከጊዜ አንፃር የግንባታቸው ሂደት ሲታይ ግን ወጥነት የሚታይበት ሆኖ አይታይም። አንድ ሰሞን ሳይቶቹ ከፍተኛ የግንባታ ጥድፊያ ይታይባቸዋል። ጥቂት ቆየት ብሎ ደግሞ አካባቢዎቹ የተወረረ ከተማ እስኪመስሉ ድረስ ጭር ብለው ይታያሉ። በዚህ ወቅት ከሳይት ጥበቃዎች ውጪ በአካባቢው ዝር የሚል ሰው አይታይም። ይህ ሁኔታ ለወራት ከዘለቀ በኋላ ሌላ ዙር ግንባታ እንደገና ይጀመራል። በዚህ መልኩ ግንባታው በመሃል እየተቋረጠ እንደገና እየተጀመረ የሚካሄድባቸው ሁኔታዎች የፕሮጀክቱን ጊዜ የበለጠ እያራዘመው ብሎም የሚጠይቀውንም ወጪ እያናረው የሚሄድበት ሁኔታ ይታያል።

ከዚሁ ጋር በተያያዘም የግንባታ ፕሮግራሞቹ እየተቋረጡ እንደገና እንደ አዲስ ለሚጀመሩበት ሁኔታ ምክንያት ተደርጎ የሚነሳው በመንግስት በኩል ለግንባታ የሚያስፈልገው በጀት በጊዜው መልቀቅ አለመቻል ነው። መንግስት ከዚሁ ጋር በተያያዘ በተለይም የውጭ ምንዛሪ እጥረቱ ተፅዕኖ እያደረገበት መሆኑን ሲገልፅ ቆይቷል። ሆኖም ዶክተር አምባቸው በዚህ በጀት ዓመት መንግስት ለቤቶች ግንባታ ፕሮጀክት 20 ቢሊዮን ብር በጀት መደበ መሆኑን ገልፀው የግንባታዎቹ መዘግየት ችግር ከኮንትራክተሮቹ አቅም ማነስ ጋር የተያያዘ መሆኑን አመልክተዋል።

 

ዕዳ ማስተላለፍ ወይንስ የቤት ዕድለኛ ማድረግ?

የጋራ መኖሪያ ቤቶቹ ግንባታ የሚናወነው አንድ ጊዜ ሞቅ ሌላ ጊዜ ቀዝቀዝ እያለ ቢሆንም ወደ ማጠናቀቂያው አካባቢ ሲታይ ግን ከፍተኛ ጥድፊያ ይታያል። በቅርቡ በግንባታ ላይ ያሉትን የጋራ መኖሪያ ቤቶቹን ተዘዋውረን እንደተመለከትነው ከሆነ ደግሞ በአሁኑ ሰዓት የቤቶቹ ግንባታ ጥድፊያ በተሞላበት አኳኃን በመካሄድ ላይ ነው። በቦሌ አራብሳ ያሉ በርካታ ቤቶችና በየካ አባዶ ግንባታቸው በጊዜው ተጠናቆ በመጨረሻው ዙር እጣ ያልወጣባቸው ህንፃዎች የግንባታ ሂደት የዚህ ማሳያዎች ተደርገው ሊወሰዱ የሚችሉ ናቸው። 

 

ወደ መጨረሻዎቹ አካባቢ ህንፃዎቹን የሚገነቡት ተቋራጮች ስራቸውን በአስቸኳይ አጠናቀው እንዲያስረክቡ ጫና ይደረግባቸዋል። በዚህ ወቅት የሚታየው ጥድፊያ ቀላል አይደለም። ከግንባታ ጥራት ጋር ተያይዞ ብዙ ግድፈቶች የሚታዩትም በዚሁ ሰሞን ነው። ያም ሆኖ ቤቶቹን በተባለው ጊዜ የማያጠናቀቁ ኮንትራክተሮች በርካቶች ናቸው።

 

በቤቶቹ ላይ እጣ የሚያወጣው አካል ቤቶቹን ለመረከብ ዝግጅት ሲያደርግ ለእጣ ዝግጁ መሆናቸውን የመለየቱ ሥራ ላይ የሚሰራቸው ሥራዎች ግን አግባብነት የጎደላቸው ናቸው። በርካታ ህንፃዎች በተገቢው መንገድ ግንባታቸው ሳይጠናቀቅ “ለእጣ ዝግጁ ናቸው” ተብሎ እንዲያልፉ ይደረጋል። እጣም እንዲወጣባቸው ይደረጋል። እጣ የወጣለት ግለሰብም ቤቱን ለማየት ሲሄድ ግን ቤቱ በርና መስኮት የሌለው፣ የመፀዳጃ ቤት ሥራው ያልተጠናቀቀና ሌሎች በርካታ ሥራዎች የሚጎድሉት ሆኖ ይመለከታል።

 

ዕጣው የወጣለት ግለሰብ ውል ከፈረመበት እለት ጀምሮ የእዳ ኃላፊነቱን መወጣት የሚያስችለውን ግዴታ ውስጥ ይገባል። ውል ከፈረመበት ዕለት ጀምሮ በሚቆጠረው አንድ ዓመት ውስጥ የእፎይታ ጊዜ እንዳለው ይነገረዋል። ሆኖም ይህ የእፎይታ ጊዜው ግለሰቡ ቀሪውን የቤቱን 80 በመቶ እዳ ለማጠናቀቅ ለአንድ ዓመት ያህል ክፍያ እንዳይከፍል እድልን የሚሰጥ እንጂ ከቤቱ ዕዳ ወለድ ግን ነፃ የሚያደርግ አይደለም። ሆኖም ቀላል ቁጥር የሌላቸው ቤቶች እጣ የሚወጣባቸው በተገቢው መንገድ ሳይጠናቀቁ በመሆኑ ቀሪ ግንባታቸው የሚከናወነው በዕጣ ከተላለፉ በኋላ ነው።

 

የአዲስ አበባ ቤቶች ኤጀንሲ ግለሰቦቹን “እጣ ወጣላችሁ” ብሎ ዕድለኞቹ ከባንክ ጋር እንዲዋዋሉ ካደረገ በኋላ በስተመጨረሻ ወደ ተግባር ሲገባ “ቤቶቹ ግንባታቸው አልተጠናቀቀም” በማለት እድለኞች የቤቶቹን ቁልፍ የሚያገኙበትን ጊዜ ያራዝማል። በዚህ መልኩ ለባዕድለኛው የተሰጠው የእፎይታ ጊዜ ይገባደዳል። ቁልፍ አለመረከብ ማለት በሌላ አቅጣጫ የውሃና የመብራት ውል አለመዋዋል ማለት ነው። በእነዚህ የባለዕድለኛው የእፎይታ ጊዜያት ውስጥ ግን ኮንትራክተሮች ያጠናቀቁትን ሥራዎች እንዲያጠናቀቁ ይደረጋል።

 

እነዚህ ሁኔታዎች ሲታዩ የቤት ዕጣ የወጣለት ሰው፤ እዳ ነው የተላለፈለት? ወይንስ እጣ ነው የወጣለት? የሚል ጥያቄን ያስነሳል። ሌላው ከዚሁ ጋር ተያይዞ የሚነሳው ችግር በቀበሌ ቤት የሚኖሩ ሰዎች ቁልፍ ባልተረከቡበት ወይንም ቢረከቡ እንኳን በቅጡ ቤታቸውን ማደስ ባለችላሉበት ሁኔታ “የኮንደሚኒየም ዕጣ ወጥቶላችል” በሚል ቤቶቹን በአፋጣኝ እንዲለቁ የሚደረጉበት ሁኔታም መኖሩ ነው። ከሰሞኑም የዶክተር አምባቸው፣ የአቶ አባተ ስጦታውና የሌሎች ከፍተኛ የስራ ኃላፊዎች በግንባታ ላይ ያሉ የጋራ መኖሪያ ቤቶች ጉብኝት ጋር በተያያዘ ቤቶቹ ይጠናቀቃሉ ተብሎ የተቀመቀጠው የጊዜ ሰሌዳና የቤቶቹ የግንባታ ደረጃ ሲታይ ባለፉት ጊዜያት ሲሰሩ የነበሩት ስህተቶች መልሰው ላለመደገማቸው ምንም ዋስትና የለም። የቤቶቹ የግንባታ ሁኔታ ወጥነት አይታይበትም።

 

የተወሰኑ ኮንትራክተሮች የስራ ሂደት ሲታይ በተቀመጠላቸው የዓምስት ወራት እድሜ በአግባቡ አጠናቀው የሚያስረክቡ ይመስላል። በሌላ መልኩ በርካታ ቤቶች የግንባታ ሂደት ሲታይ ግን በተሰጡት ጥቂት ቀሪ ወራት መጠናቀቅ ይቅርና በመጪው በጀት ዓመት ሳይቀር ተጨማሪ ጊዜያትን የሚወስዱ መሆናቸው ከወዲሁ ያስታውቃል። ሆኖም ቀደም ሲል በተለመደው አካሄድ እነዚህ ግንባታቸው የተጓተቱ ቤቶች በጥድፊያ ግንባታ ርክክባቸው ተፈፅሞ ዕጣ ይውጣባቸው የሚባል ከሆነ የመጨረሻ ተጎጂው የሚሆነው ዕጣ ወጣለት የተባለው ዜጋ ነው።

 

ከጋራ መኖሪያ ቤቶች ጋር በተያያዘ ሌላው የሚነሳው አነጋጋሪ ጉዳይ የቤቶቹ ዋጋ ሁኔታ ነው። የአዲስ አበባ ቁጠባ ቤቶች እየተገነቡ ያሉት በሁለት መልኩ ነው። አንደኛው በ20/80 የቤቶች ፕሮግራም ያለው ዝቅተኛ ገቢ ላላቸው ነዋሪዎች ሲሆን በሌላ መልኩ ደግሞ መካከለኛ ገቢ አላቸው ተብሎ ለሚታሰቡት ነዋሪዎች በአማራጭነት የቀረበው የ40/60 የቤቶች ፕሮግራም ነው። አሁን ባለው የግንባታ ግብዓቶች ዋጋ ንረት አንፃር ሲታይ፤ በቀጣይ ዕጣ የሚወጣባቸው ቤቶች አዲስ የዋጋ ለውጥ ይታይባቸዋል ተብሎ ይጠበቃል።

 

በተለይ ከወራት በፊት የተካሄደው የብር ምንዛሪ ለውጥ የዋጋ ንረት ካስከተለባቸው ዘርፎች ውስጥ ግንባር ቀደም ሆኖ የታየው የኮንስትራክሽን ግብዓቶች የገበያ ሁኔታ ነው። እነዚህ ሁኔታዎች ሲታዩ በቀጣይ ዕጣ ይወጣባቸዋል የተባሉት ቤቶች የዋጋ ጭማሪ የሚደረግባቸው ከሆነ በርካታ ዝቅተኛ ገቢ ያላቸው ነዋሪዎችን አቅም ክፉኛ የሚፈታተን ይሆናል።

 

ሌሞንዴ የተባለው የፈረንሳይ ጋዜጣ ቻይና በአዲስ አበባ የሚገኘውን የአፍሪካ ህብረት ፅህፈት ቤት ላለፉት አምስት ዓመታት ስትሰልልና የህብረቱንም መረጃ ስትመነትፍ የቆየች መሆኗን ቆይታለች ሲል ከሰሞኑ የለቀቀው መረጃ ውዝግብን አስነስቷል።


እንደዘገባው ከሆነ ቻይና የህብረቱን መረጃዎች በበቂ ሁኔታ ለመሰለል ያበቃት ፅህፈትቤቱን ገንብታ ለአፍሪካ ሀገራት ስታስረክብ የተጠቀመችባቸው የቴክኖሎጂ መሳሪያዎች ስለላን ጭምር የሚያከናውኑ መሆናቸው ነው። ቻይና ይሄንኑ ሥለላዋን በዋነኝነት የምታከናውነው በህንፃው ውስጥ የኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ አገልግሎት የሚሰጡትን ኮምፒዩተሮች በመጠቀም መሆኑን ያመለከተው ዘገባው፤ መረጃው አዲስ አበባ ከሚገኘው የህብረቱ ፅህፈት ቤት ሰርቨር በቀጥታ ወደ ሻንጋይ የሚላክ መሆኑን ጨምሮ ይገልፃል። ይህም ሥለላ ህንፃው በይፋ ከተመረቀበት እ.ኤ.አ. ከ2012 ጀምሮ ሲከናወን የነበረ መሆኑን ዘገባው ጨምሮ ያመለክታል።


ድርጊቱ በ2017 የህብረቱ ፅህፈት ቤት የኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ ኢንጂነሮች በፅህፈት ቤቱ ኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ ሲስተም ውስጥ አንዳንድ እንግዳ ነገሮችን ከተመለከቱ በኋላ የተደረሰበት መሆኑን ዘገባው ጨምሮ ይገልፃል። ህንፃው ሙሉ በሙሉ በቻይና መንግስት ከመገንባቱ ባሻገር ጥቅም ላይ የዋለው ቴክኖሎጂም ቻይና ሰራሽ መሆኑን ያመለከተው ሌሞንድ፤ የቻይና ኢንጂነሮች ሆን ብለው የስለላ መሳሪያዎች በህንፃው ውስጥ እንዲካተቱ ያደረጉ መሆኑን በዚሁ ዘገባው አመልክቷል።


ዘገባዎች እንደሚያመለክቱት ከሆነ ይህ መረጃ መውጣት እንደጀመረ የአፍሪካ ህብረት ፅህፈት ቤት ቀደም ሲል ሲጠቀምባቸው የነበሩትን ኮምፒዩተሮች ለመቀየር ተገዷል። ከዚያ በኋላም በህንፃው ውስጥ በተደረጉ የፍተሻ ሥራዎችም የድምፅ ማጉያዎች ሳይቀሩ በየግድግዳውና ጠረጴዛዎች ውስጥ ሳይቀር ተቀብረው መገኘታቸውን ሌሞንዴን ዋቢ ያደረገው የዘ ጋርዲያን ዘገባ አመልክቷል። ጋዜጣው ምንጭ ያደረገው ማንነታቸው እንዳይገለፅ የፈለጉ የህብረቱን ፅህፈት ምንጮች መሆኑን የ ዘ ጋርዲያን ዘገባ ጨምሮ ይገልፃል።


በአፍሪካ ህብረት የቻይና አምባሳደር ኩዋንግ ውሊን በጉዳዩ ዙሪያ በሰጡት አስተያየት ዘገባው ሀሰት መሆኑን ገልፀው፤ ይህ አይነቱ መረጃ የቻይና አፍሪካ ወዳጃዊ ግንኙነት የሚጎዳ መሆኑን ገልፀዋል። ዘገባው ሆን ተብሎ በአፍሪካ ቻይና ግንኙነት ላይ አሉታዊ ጫናን ለማሳደር የተሸረበ ሴራ መሆኑን አምባሳደሩ ጨምረው አመልክተዋል።


ቻይና በኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ ዙሪያ በተለያዩ ሀገራት የምትሰራቸውን ሥራዎች ተአማኒነት እንድታጣ በማድረግ ጉዳት ሊያደርስባት ይችላል የሚል ሥጋትን አሳድሯል። የአፍሪካ ህብረት በዚሁ ዙሪያ በሰጠው ማብራሪያ ዘገባውን ውድቅ ያደረገ መሆኑን ይሄው የ ዘ ጋርዲያን ዘገባ ይገልፃል።


በአዲስ አበባ በህብረቱ ስብሰባ ላይ የነበሩ በርካታ የአፍሪካ ሀገራት መሪዎችም የሌሞንድን ዘገባ ያጣጣሉት መሆኑ ታውቋል። ቻይና የአፍሪካ ህብረት ፅህፈት ቤትን በ2 መቶ ሚሊዮን ዶላር በመገንባት ለአፍሪካ ህብረት ያስረከበችው እ.ኤአ በ2012 ነበር። ቻይና ከአፍሪካ ሀገራት ጋር ባላት ጥብቅ ኢኮኖሚያዊ ትስስር በ2015ቱ የህብረቱ የመሪዎች ጉባኤ ላይ ለአፍሪካ ሀገራት 60 ቢሊዮን ዶላር በኢንቨስትመንትና በእርዳታ መልክ ገንዘብ የምትለቅ መሆኗን በፕሬዝዳንት ዢንግ አማካኝነት መግለጿ የሚታወስ ነው።

 

ሀዋሳ ከተማ የበርካታ ሆቴሎች ባለቤት ስትሆን ከሰሞኑም አንድ ተጨማሪ ሆቴልን አስመርቃለች። ባለፈው ቅዳሜ ጥር 19 ቀን 2010 ዓ.ም የተመረቀው ሮሪ ሆቴል ከአራት መቶ ሚሊዮን ብር በላይ ወጪ የተደረገበት መሆኑን የሆቴሉ ባለቤትና ዋና ሥራ አስፈፃሚ አቶ ሀብታሙ ሲላ በሰጡት ጋዜጣዊ መግለጫ አስታውቀዋል። ሆቴሉ አንድ መቶ የመኝታ ክፍሎች ያሉትና በባለ አምስት ኮከብ ሆቴል ደረጃ የተገነባ መሆኑም ተመልክቷል። በምግብ አገልግሎት በኩል ከሚሰጣቸው በርካታ አገልግሎቶች መካከል የሀገር ውስጥ እንደዚሁም የአውሮፓና የእስያ ባህላዊ ምግቦች ልዩ ትኩረት ተሰጥቷቸው የሚያዘጋጁ መሆኑም ተመልክቷል።

 

ሆቴሉ በሃዋሳ የኢንዱስትሪ ፓርክ አቅራቢያ የሚገኝ ሲሆን ይህም ሁኔታ  በኢንዱስትሪ ፓርኩ ውስጥ ላሉ የእስያና የሌሎች ሀገራት ዜጎች በቂ አገልግሎት ለመስጠት የሚያስችል ነው ተብሏል። በተለይ በኢንዱስትሪ ፓርኩ ውስጥ በርካታ የእስያ ሀገራት ዜጎች መኖራቸውን ታሳቢ በማድረግ ለዚያ አካባቢ ባህላዊ ምግብ ልዩ ትኩረት የተሰጠ መሆኑ ተመልክቷል።

 

 ሆቴሉ ከዚህም በተጨማሪ የህፃናትና የአዋቂዎች መዋኛ ገንዳዎችና  ጂምናዚየምን፣ የሴትና የወንድ የውበት ሳሎኖችን፣ ስቲም እና የህፃናት መጫወቻን ጭምር እንዲያካትት ተደርጓል። ሆቴሉ አንድ መቶ አልጋዎችንም አካቶ የያዘ ነው። 3 መቶ ለሚሆኑ ዜጎች የስራ ዕድል የፈጠረ ሲሆን ሁሉም የሆቴሉ ሰራተኞች በዜሮ የሥራ ልምድ በቀጥታ ከአዋሳ ዩኒቨርስቲ ተማሪዎች ተወሰደውና ተጨማሪ የሥራ ላይ ሥልጠና ተሰጥቷቸው ሥራ እንዲጀምሩ የተደረጉ መሆኑን አቶ ሀብታሙ አመልክተዋል።

 

ሮሪ ሆቴል አለታላንድ በመባል የሚታወቅ ዘርፈ ብዙ የንግድ ተቋም እህት ኩባንያ መሆኑ ታውቋል። አለታላንድ ኩባንያ በአስመጪና ላኪነት በተለይም በቡና ምርትና መላክ ሥራ፣ በፕላስቲክ ምርት በሪዞርትና ሆቴሎች የተሰማራ ኩባንያ ነው።  አረንጓዴ ሻይንም ለማምረት በዝግጅት ላይ መሆኑ ታውቋል።

 

እንደ አቶ ሀብታሙ ገለፃ ኩባንያው ከሀገር ውስጥ የኢንቨስትመንት ሥራው ባለፈ በውጭ ሀገራትም ጭምር የኢንቨስትመንት ህልውናው የማስፋፋት እቅድ አለው። ኩባንያው በአሁኑ ሰዓትም በአጠቃላይ ከ3 ሺህ በላይ ለሚሆኑ ዜጎች የስራ እድል የፈጠረ መሆኑ ታውቋል።

 

ይህንን የስራ እድልም የኢንቨስትመንት ዘርፎቹን በማስፋት ወደ 20 ሺህ ለማሳደግ እቅድ ተይዟል። ሆቴሉን የክልሉ ርዕሰ መስተዳድር አቶ ደሴ ዳልኬና የአዋሳ ከተማ እንደዚሁም የተለያዩ የፌዴራልና የክልሉ ከፍተኛ ባለስልጣናት በቦታው በመገኘት መርቀዋል።

 

አፍሪካዊያንን ይበልጥ እርስ በእርሳቸው የተሳሰሩ ለማድረግ የጋራ የአየር በረራ፣ የጋራ ፓስፖርትና ከቪዛ ውጭ የሆነ ግንኙነት እንዲኖራቸው ለማድረግ በአፍሪካ ህብረት በኩል ሲሰራበት ቆይቷል። ይህ እቅድ የ2063 አጀንዳ ተቀርፆለት እየተሰራበት ይገኛል። አፍሪካ በድንበር የታጠረች፣ በመሰረተ ልማት ያልተሳሰረችና የሀገራቱም የእርስ በእርስ የንግድ ግንኙነትም እጅግ ደካማ ሲሆን በዚህ ዓመት በአዲስ አበባ በተካሄደው 30ኛው መደበኛ የህብረቱ አባል ሀገራት የመሪዎች ጉባኤ አንደኛው የውይይት አጀንዳ በአህጉሪቱ ነፃ የንግድ ቀጠና እንዲስፋፋ ማድረግ ነበር። ህብረቱ ለዚህ ለውጥ የተመቸ እንዲሆን ለማድረግ አንዳንድ ለውጦች ማድረግ የሚያስፈልገው መሆኑ ተመልክቷል።

 

በእርግጥ አህጉር አቀፍ ነፃ የንግድ ቀጠና እንዲፈጠር በማድረጉ ረገድ በአህጉሪቱ አራት መሰረታዊ ጉዳዮች ሊሟሉ የሚገባ መሆኑን ይገልፃሉ። አንደኛው ሰላም ሲሆን ሌላኛው የሀገራት የእርስ በእርስ የመሰረተ ልማት ትስስር ነው። ከዚህ ውጭ ተመሳሳይ ምርትን ከማምረት መውጣትና የሀገራት የምርታማነት ደረጃ ማደግ ነው። ከምርት ተወዳዳሪነትና ከምርታማነት ጋር በተያያዘ ጋር በእቅዱ ተግባራዊነት ዙሪያ ከሚያቅማሙ ሀገራት መካከል አንዷ ኢትዮጵያ ናት።

 

ሀገራቱ በየቀጠናቸው ባለው ነፃ የንግድ ቀጠና ግንኙነት ራሳቸውን ለሰፊው አፍሪካ ነፃ የንግድ ቀጠና በማለማመድ ላይ ሲሆኑ በዚህ ረገድ ደካማ እንቅስቃሴ ያለው በምስራቅ ነው። የደቡብ አፍሪካ ሀገራት የተሻለ ደረጃ ላይ ይገኛሉ። አፍሪካ በዚህ ረገድ በአፍሪካ ነፃ የንግድ ቀጠና ትግበራ ላይ ኬኒያ በሀሳቡ ደስተኛ መሆኗን በፕሬዝዳንቷ በኩል ገልፃለች። እንደ ዤኑዋ ዘገባ ከሆነ አፍሪካዊያን ሀገራት ከሌላው የዓለም ክፍል ጋር ካላቸው የንግድ ግንኙነት አንፃር ሲታይ የእርስ በእርስ የንግድ ግንኙነታቸው 18 በመቶ ብቻ ነው። አፍሪካ በማደግ ላይ ካሉት ሀገራት ማለትም እንደ ጆርጂያ፣ አዘርባጃን እና ከመሳሰሉት ሀገራት የእርስ በእርስ የንግድ ግንኙነት አንፃር እንኳን ሲታይ በዝቅተኛ ደረጃ ላይ የምትገኝ መሆኑን ይሄው የሰሞኑ የዤኑዋ ዘገባ ጨምሮ ያመለክታል።

 

 በዚህ ረገድ አፍሪካ ነፃ የንግድ ቀጠናን በማስፋፋት ኢኮኖሚዋን ለመገንባት በባቡር መስመር፣ በመንገድ ብሎም በአየር ትራንስፖርት ጭምር ይበልጥ ለመተሳሰር በሥራ ላይ ብትሆንም በ2063 ከተቀመጠው አጀንዳ አንፃር ግን ብዙ መስራት የሚጠበቅባት መሆኑን በርካቶች ይገልፃሉ።

 

የሱዳን መገበያያ ገንዘብ በከፍተኛ ደረጃ በማሽቆልቆል ላይ ነው። እንደ ሱዳን ትሪብዩን ዘገባ ከሆነ በአሁኑ ሰዓት በካርቱም ጥቁር ገበያ አንድ የአሜሪካን ዶላር በ37 የሱዳን ፓውንድ በመመንዘር ላይ ነው። ሮይተርስ ባለፈው የፈረንጆች ዓመት ሀምሌ ወር ባሰራጨው ዘገባ በወቅቱ አንድ የአሜሪካን ዶላር በ19 የሱዳን ፓውንድ ይመነዘር ነበር። የሱዳን ፓውንድ የምንዛሪ ዋጋ ቀስ በቀስ እያሽቆለቆለ መሄዱን ተከትሎ በሀገሪቱ የምርቶችና የአገልግሎት ዋጋ በከፍተኛ ደረጃ እየጨመረ ነው።


ይህንንም የዋጋ መናር ተከትሎ በኢኮኖሚው ውስጥ ግሽበት እየተከሰተ መሆኑን ዘገባዎች ያመለክታሉ። ሱዳን ትሪብዩን በዚሁ ዘገባው እንዳሰራጨው ከሆነ በአሁኑ ሰዓት የሱዳን ፓውንድ ዋጋ ከቀን ወደ ቀን በማሽቆልቆል ላይ በመሆኑ ኢኮኖሚያዊ መረጋጋት አይታይም። መንግስት ይህንን የሱዳን ፓውንድ መውደቅ ለመከላከል ከፍተኛ መጠን ያለው የውጭ ምንዛሪን በማዕከላዊ ባንኩ አማካኝነት ለንግድ ባንኮች ማሰራጨት ቢጠበቅበትም መንግስት በቂ የውጭ ምንዛሪ የሌለው በመሆኑ ይህንን የማድረግ እድሉ ጠባብ መሆኑን በዚሁ ዙሪያ የሚወጡት ዘገባዎች ያመለክታሉ።


የሀገሪቱ ነጋዴዎች የሱዳን ፓውንድ ዋጋ የበለጠ እየወደቀ ይሄዳል በሚል ግምት በጥቁር ገበያው ውስጥ የዶላር ግዢ እያከናወኑ ማከማቸት መጀመራቸው አንዱ የመንግስት ራስ ምታት ሆኗል። ከዚህም በተጨማሪ አንዳንድ ባለሀብቶች በውጭ ምንዛሪ ሀብታቸውን እየመነዘሩ በመካከለኛው ምስራቅ ባሉ አንዳንድ ባንኮች ገንዘባቸውን የማስቀመጣቸውም ጉዳይ ሌላኛው ለኢኮኖሚው አለመረጋጋት ምክንያት ተደርጎ በመጠቀስ ላይ ነው። የሱዳን መንግስት አሁን እየታየ ያለውን የመገበያያ የጥቁር ገበያ መስፋፋት ለመቆጣጠር በፀጥታ ኃይሉ አማካኝነት በተከታታይ እርምጃዎች ሲወስድ ቢቆይም ይህ ነው የሚባል መፍትሄን ግን ማምጣት ሳይችል ቀርቷል።


የሱዳን መንግስት የውጭ ምንዛሪ ገቢ በዋነኝነት የተንጠለጠለው በነዳጅ ኤክስፖርት ገቢ ላይ ሲሆን ይሁንና 80 በመቶውን የለማ የነዳጅ ሀብት የያዘችው ደቡብ ሱዳን ነፃቷን ካወጀች በኋላ የሱዳን የውጭ ምንዛሪ ገቢ በከፍተኛ ደረጃ አሽቆልቁሏል። መንግስት በዚህ በኩል ያጣውን ገቢ በሌሎች የኤክስፖርት ምርቶች ለመተካት በወሰዳቸው እርምጃዎች በወርቅ ምርቱ ላይ ልዩ ትኩረት በመስጠት ላይ ነው። በዚህም ሀገሪቱ የወርቅ ምርቷን በመጨመር፣ በዘርፉ የሚታየውን የኮንትሮባንድ ንግድ በመቆጣጠርና በመሳሰሉት እርምጃዎች ባሳለፍነው የፈረንጆች ዓመት እምርታዊ ለውጦችን አስመዝግባለች። ሆኖም የወርቅ ገቢው ያለውን የውጭ ምንዛሪ እጥረት በመቅረፉ ረገድ ገና ብዙ ወደፊት ሊሰራበት የሚገባ መሆኑን ዘገባዎች ያመለክታሉ።

 

በኢትዮጵያ በርከት ላሉ ዓመታት ስታካሂድ የነበረው የተፈጥሮ ጋዝ ፍለጋ ሂደት ተጠናቆ ጋዙን ወደ ውጪ ለመላክ የሚያስችለውን ቧንቧ ለመዘርጋት ሥምምነት ተፈርሟል። ስምምነቱ በማዕድን፣ ነዳጅና የተፈጥሮ ጋዝ ሚኒስቴርና በቻይናው ፖሊ ጂ ሲ ኤል ኩባንያ (Poly-GCL) መካከል ከሰሞኑ ተፈርሟል። በዚህ ስምምነት መሰረት የቻይናው ፖሊ ጂ ሲ ኤል ኩባንያ (Poly-GCL) ከኦጋዴን አካባቢ እስከ ጂቡቲ የሚደርስ የጋዝ ማስተላለፊያ ቧንቧን መዘርጋት ይጠበቅበታል። እንደ ሚኒስቴር መስሪያቤቱ መረጃ ከሆነ የጋዝ ፍለጋውን ሥራ ለማከናወን 360 ሚሊዮን ዶላር ወጪ የተደረገ ሲሆን አጠቃላይ የሚጠይቀው የኢንቨስትመንት  መጠን ግን 4 ነጥብ 3 ቢሊዮን ዶላር ነው።

 

ኩባንያው በኦጋዴን ካሉብ ሂላላና በገናሌ አካባቢ የፔትሮሊየም ፍለጋን ለማከናወን በ2013 ከኢትዮጵያ ከመንግስት ጋር ውል አስሮ የተፈራረመ ሲሆን በዚህም በአካባቢው የምርመራና የተፈጥሮ ሀብቱን መጠን ግመታ (Reserve Estimation) ሲሰራ የቆየ መሆኑን መረጃዎች ያመለክታሉ። እንደ ማዕድን፣ ነዳጅና የተፈጥሮ ጋዝ ሚኒስትሩ አቶ ሞቱማ መቃሳ ማብራሪያ ከሆነ የተረጋገጠ የተፈጥሮ ጋዙን ለማግኘት 11 ጉድጓዶች እንዲቆፈሩ የተደረገ ሲሆን በዚህም ሂደት ከአምስት እስከ ስድስት ትሪሊዮን ኪዩቢክ ጫማ የተፈጥሮ ጋዝ ክምችትን ማገኘት የተቻለ መሆኑ ታውቋል።

 

የጋዝ ማስተላለፊያ ቱቦ የመዘርጋቱን ሂደት ለመጀመር ረዘም ያሉ ጊዜያት የወሰደ ሲሆን ለዚህም አንዱ ምክንያት ተደርጎ የሚጠቀሰው መስመሩ ከኢትዮጵያ ግዛት ባሻገር የጂቡቲ ግዘትንም ጭምር አካቶ ወደብ ድረስ የሚደርስ በመሆኑ ነው። ይህንንም ረዘም ያለና ውስብስብነት የታየበት ድርድር ብሎም የጥናት ጊዜ የጠየቀ መሆኑን መረጃዎች ያመለክታሉ። የቧንቧ ዝርጋታው ከኢትዮጵያ ድንበር ባሻገር በጂቡቲ ግዛትም 84 ኪሎ ሜትር ርዝመትን የሚያካትት መሆኑ ታውቋል። ይህ ፕሮጀክት በተያዘው የፈረንጆች ዓመት አጋማሽ ተጀምሮ እ.ኤ.አ በ2020 አገልግሎት መስጠጥ ይጀምራል ተብሎ ይጠበቃል። በኦጋዴን አካባቢ በርካታ የነዳጅና የተፈጥሮ ጋዝ ፍለጋዎች ሲከናወኑ የቆዩ ሲሆን አሁን ከተገኘው የተፈጥሮ ጋዝ በተጨማሪ ሌሎች መሰል ምርቶችም የሚገኙ ከሆነ አሁን የሚገነባው ጋዝ ማስተላፊያ ቱቦ ለሌሎችም የሚያገለግልበት ሁኔታ ይኖራል።

 

የጋዝ ምርቱ ወደ ቻይና የሚላክ ሲሆን ኢትዮጵያም በዓመት 1 ነጥብ 4 ቢሊዮን ዶላር የምታገኝ መሆኑ ታውቋል። እንደ አቶ ሞቱማ ገለፃ ሀገሪቱ በቀጣይ ዓመታት ውስጥ ከምርቱ የምታገኘው የገቢ መጠን ወደ 7 ቢሊዮን ይድርሳል። በኢትዮጵያ ሶማሌ፤ ኦጋዴን አካባቢ የነዳጅና የተፈጥሮ ጋዝ ፍለጋ ሲካሄድ ከአርባ ዓመታት በላይ ጊዜያት ተቆጥረዋል። በአካባቢው በዓፄ ኃይለ ሥላሴ ዘመነ መንግስት በ1960ዎቹ የመጀመሪያውን የፍለጋ ሥራ ያከናወነው የአሜሪካው ቴኔኮ ኩባንያ ነበር። ሆኖም ኩባንያው በማዕድኑ ምርመራና ፍለጋ ላይ እያለ የመንግስት ለውጥ በመካሄዱ የደርግ መንግስት አሜሪካዊውን ኩባንያ ከሀገር እንዲወጣ በማድረጉ ፍለጋው እንዲቋረጥ የተደረገ መሆኑን የቀደሙ መዛግብት ያስረዳሉ።

 

የቴኔኮን መባረር ተከትሎ በቀጣይ ሥራውን የተረከበው የቀድሞዋ ሶቪየት ህብረት ነዳጅ ፈላጊ ኩባንያ ነበር። ኩባንያው በዚሁ የነዳጅና ጋዝ ፍለጋ ሥራው ብዙ ቢገፋበትም የመጨረሻ ውጤት ላይ ደርሶ ወደ ምርት የገባበት ሁኔታ ግን አልነበረም። በዚሀ መሃልም የእርስ በእርስ ጦርነቱ እየበረታ በመሄዱ ሙሉ የመንግስት ትኩረት ጦርነቱ ላይ በማረፉ የአካባቢው የነዳጅና የተፈጥሮ ጋዝ ፍለጋ ሥራም መቆም ግድ ብሎታል። የኢህአዴግ መንግስት ወደ ሥልጣን ከመጣ በኋላም ቢሆን በአካባቢው ብዙም መሰል እንቅስቃሴዎች የታዩበት ሁኔታም አልነበረም።

 

 የአካባቢው የፀጥታ ሁኔታም አስተማማኝ ስላልነበር ሥራውን ማከናወን አስቸጋሪ ነበር። ከዚሁ ጋር በተያያዘም በአካባቢው ይንቀሳቀሱ የነበሩ ታጣቂ ኃይሎች በዘርፉ ለመሰማራት ፍላጎት ያሳዩ ዓለም አቀፍ ኩባንያዎችን ከማስጠንቀቅና ከማስፈራራት ባለፈ በ2000 ዓ.ም  በነዳጅና የተፈጥሮ ጋዝ ፍለጋ ላይ የነበሩ 65 ኢትዮጵያዊያንና 9 ቻይናዊያንን በመግደል ንብረትም ጭምር ያወደሙበት አጋጣሚም እስከመፈጠር ደርሷል። ይህ አይነቱ የታጣቂዎች እርምጃ በአካባቢው የነበረው ሥራ በከፍተኛ ሁኔታ እንዲቀዛቀዝ አድርጎት የቆየ ሲሆን  በሂደት ግን የተለያዩ በዘርፉ  የካበተ ልምድና ከፍተኛ የካፒታል አቅም ያላቸው የተፈጥሮ ጋዝና ነዳጅ ፈላጊ ኩባንያዎች ፈቃድ ወስደው የምርመራ ሥራዎች ሲያካሂዱ ቆይተዋል።

ይህ የተፈጥሮ ጋዝ ሙሉ በሙሉ ወደ ኤክስፖርቱ ገበያ ሲገባ የኢትዮጵያን በውስን የግብርና ምርቶች ላይ የተንጠለጠለ የኤክስፖርት ገቢ ስብጥር ከፍ የሚያደርገው ይሆናል።

 

ከሰሞኑ በአዲስ አበባ ከሚካሄደው የአፍሪካ ህብረት አባል ሀገራት የመሪዎች ጉባኤ ጋር በተያያዘ በአፍሪካ ህብረት የህብረቱ አባል ሀገራት አምባሳደሮች ስብሰባ አስቀድሞ የተካሄደ ሲሆን የስብሰባው ዋነኛ አጀንዳም ሙስና ነበር። በሳለፍነው ሰኞ በተካሄደው በዚሁ ስብሰባ ላይ በአፍሪካ በከፍተኛ ደረጃ እየተስፋፋ ከመጣው ሙስና ጋር በተያያዘ ሰፊ ውይይት ተካሂዷል።

 

በመጪው የአፍሪካ ህብረት አባል ሀገራት መሪዎች ላይ ዋነኛ የስብሰባው አጀንዳ ሙስና ይሆናል ተብሎ ይጠበቃል። በዚሁ ዙሪያ ንግግር ያደረጉት በአፍሪካ ህብረት የግብፁ አምባሳደር አቡበከር ሄንፊ ማሀሙድ አፍሪካ ሙስናን ለመዋጋት ከቻይና ብዙ መማር ያለባት መሆኑን ገልፀዋል። በዚህም ዙሪያ ቻይና እና አፍሪካ በጋራ መስራት የሚገባቸው መሆኑንም አምባሳደሩ ጨምረው አመልክተዋል።

 

በአፍሪካ ህብረት የኬኒያ አምባሳደር የሆኑት ካትሪንማውንጌ በበኩላቸው ሙስና የአፍሪካዊያንን እድገት ወደኋላ እየጎተተ መሆኑን ገልፀው በዚህ ሙስናን ለመዋጋት አፍሪካዊያን ከቻይና ብዙ ሊማሩ የሚገባ መሆኑን አመልክተዋል። ቻይና ሙስናን በመዋጋቱ ረገድ በሙስና በተዘፈቁ አመራሮች ላይ ከእድሜ ልክ እስራት እስከ ሞት ቅጣት የሚደርስ እርምጃን በመውሰድ የምትታወቅ ሀገር ናት።

 

የዓለማችን የገቢና የሀብት ክፍፍል ልዩነት በከፍተኛ ደረጃ እየሰፋ መሄዱን ሰሞኑን ይፋ የሆነው የኦክስፋም የጥናት ሪፖርት ያመለክታል። እንደ ጥናቱ ሪፖርት ከሆነ ባለፈው የፈንጆች ዓመት ዓለማችን ካመነጨችው አጠቃላይ ሀብት ውስጥ 82 በመቶ የሚሆነው የገባው አንድ በመቶ ወደሚሆኑት የምድራችን ሀብታሞች ኪስ ውስጥ ነው።

 

 ይህ የኦክስፋም ሪፖርት ባለፉት አምስት ዓመታት ድርጅቱ ሲያወጣው ከነበረው ሪፖርት ጋር ተመሳሳይ መሆኑን የቢቢሲ ድረገፅ ዘገባ ያመለክታል። ለዚህ የገቢና የሀብት ልዩነት መስፋት ምክንያት አድርጎ ያስቀመጠው የዓለማችን ቱጃሮች መንግስታት ለእነሱ በሚመችና ድሆችን በሚጎዳ መልኩ የኢኮኖሚ ፖሊሲዎችን እንዲቀረፅ ማድረጋቸውን ነው።

 

 ይህ ብቻ ሳይሆን በየሀገራቱ ያለው የታክስ ማጭበርበር አንዱ ለገቢ ልዩነት መስፋት ተደርጎ ተጠቅሷል። ታክስ በቀጥታ ለልማት ከሚያበረክተው ገቢ በተጨማሪ በዜጎች መካከል ፍትሃዊ የሃብት ስርጭት እንዲኖር የራሱን አስተዋፅኦ ያደርጋል። ሆኖም በድሃም ሆነ በሀብታም ሀገራት ካሉ ባለፀጎች መካከል በቁጥር ቀላል የማይባሉት የታክስ ስወራ ድርጊትን የሚፈፅሙ ከመሆናቸው ጋር በተያያዘ በርካታ ቢሊዮን ዶላር በመንግስታት የልማት ሥራዎች አማካኝነት ወደ ህብረተሰቡ የሚደርስበት ሁኔታ ከሚፈጠር ይልቅ በሀብታሞቹ ካዝና ውስጥ የሚቀር የመሆኑ ጉዳይ መንግስታትን የሚያስወቀስ ተግባር ሆኗል።

 

 ኦክስፋም ባካሄደው በዚሁ ዓለም አቀፍ ጥናት ዙሪያ የተለያዩ ሀገራት ዜጎችን ያናገረ ሲሆን  በአስር ሀገራት የሚገኙ 70 ሺህ ዜጎች በገቢና በሀብት ልዩነቱ መፍትሄ ዙሪያ ጥያቄ ያቀረበላቸው መሆኑን አመልክቷል። እንደሪፖርቱም ከሆነ 72 በመቶ የሚሆኑት የመጠይቁ አካላት የሰጡት ምላሽ የገቢና የሀብት ልዩነቱን ለማጥበብ መንግስታቶቻቸው በአፋጣኝ ጣልቃ እንዲገቡ ይፈልጋሉ።

ይህንን የኦክስፋም ጥናት በተመለከተ የማይቀበሉት ወገኖችም አሉ። በተለይ ቀደም ባሉት ዓመታት በብዙ መቶ ሚሊዮን የሚቆጠሩ በድህነት አዘቅት ውስጥ የነበሩ ዜጎቻቸውን ነፃ ያወጡት እንደ ቻይና፣ ህንድና ቬትናም ያሉ ሀገራትን  በመጥቀስ እነዚህን ሀገራት የአለማችን የገቢና የሀብት ልዩነት እሰፋ ከመሄድ ይልቅ እየጠበበ መሄዱ ማሳያ ናቸው የሚሉ ወገኖች አሉ። ቢቢሲ ባሰራጨው በዚሁ ዘገባ እንደጠቆመው “ኦክስፋም ጥናቱን ሲያካሂድ የወሰዳቸው የግብዓት መረጃዎች በመጨረሻ ወደ ተጋነነ ድምዳሜ እንዲደርስ አድርጎታል” በማለት የሰላ ትችታቸውን የሚሰነዝሩም ወገኖች አሉ። ይሄንን ትችት የኦክስፋም ዋና ሥራ አስፈፃሚ ሚስተር ማርክ ጎልድሪንግ አይቀበሉትም።

 

እንደሳቸው አባባል ጥናቱን በወቅታዊ አሃዝ አስደግፎ ለማካሄድ በተሰራው ሥራም ብዙ የቁጥር ለውጦች ተካሂደዋል።  የኦክስፋም የመጨረሻ የጥናቱ ሪፖርት ይፋ መሆን በዳቮስ ከሚካሄደው የዓለም ኢኮኖሚክ ፎረም ጋር የገጠመ ሲሆን ይህም ጉዳይ አንዱ የፎረሙ መነጋገሪያ አጀንዳ ይሆናል ተብሎ የሚጠበቅ መሆኑን ይሄው የቢቢሲ ዘገባ ጨምሮ ያመለክታል።

 

ጥናቶችእንደሚያመለክቱት፤በዓለማችንያለውየሃብትናየገቢልዩነትመስፋትለድህነትመስፋፋትብሎምለግጭቶችመበራከትአይነተኛምክንያትእየሆነነው።በዚህዙሪያበዓለማችንታላላቅኮንፍረንሶችናመድረኮችላይበርካታውይይቶችየተካሄዱበትሁኔታቢኖርምአንድምውጤትየተገኘበትሁኔታ   የለም።

 

ኢትዮጵያዊያን ወጣቶች በስፋት በፈጠራ የቢዝነስ ሥራ መሰማራት የሚያስችላቸውን ፍላጎት ለማነሳሳትና እርስ በእርሳቸውም ትስስርን እንዲፈጥሩ ለማድረግ የሚያስችል አንድ መድረክ ባለፈው ቅዳሜ ጥር 5 ቀን 2010 ዓ.ም ተካሂዷል።  መድረኩም ለሦስተኛ ጊዜ የተካሄደ መሆኑ ታውቋል።

 

 በዚህ በሞርኒግ ስታር ሆቴል በተካሄደው ዝግጅት ላይ ከ 2 መቶ ያላነሱ ወጣቶች ተገኝተዋል። በዕለቱ ወጣቶቹን የቢዝነስ ፈጠራ ለማነሳሳት የሚያስችል ልምድ የማካፈል ሥራም ተከናውኗል። ከልምድ ማካፈሉ በተጨማሪም ከህግ አንፃር ያሉ ሁኔታዎችም አጠር ባለ ሁኔታ ተቃኝተዋል።

የዚህ መድረክ አዘጋጆች ኤክስ ሃብ (xHub) እና ሴንተር ፎር ሊደርሽፕ የተባሉ ሁለት ኩባንያዎች ናቸው። ኤክስ ሃብ  ትኩረቱን ወጣቶች ላይ በማድረግ፣በፈጠራ፣አዲስ ሀሳብን በማፍለቅና የፈለቀውንም ሀሳብ በተግባር እውን እንዲሆን በማድረጉ ረገድ የተለያዩ ሥራዎችን የሚሰራ መሆኑን የኩባንያው የኮሙኒኬሽን ጉዳዮች አማካሪው አቶ መላኩ ተኮላ ገልፀውልናል። ወጣቶቹ በዚህ መድረክ ላይ ለመገኘት የበቁት በማህበራዊ ሚዲያ በተፈጠረው ትስስርና የሀሳብ ልውውጥ መሆኑን ከተደረገልን ገለፃ መረዳት ችለናል።

 

 በዕለቱም የውዳሴ ዲያግኖስቲክ ማዕከል መስራችና ባለቤት አቶ ዳዊት ኃይሉ ለወጣቶቹ የቢዝነስ ስኬት ተሞክሯቸውን ሰፋ ባለ ሁኔታ አካፍለዋል። የእሳቸውንም ልምድ ማካፈል ተከትሎ ጥያቄዎች ቀርበውላቸው ማብራሪዎችንም ሰጥተውበታል።

 

በዕለቱ የቢዝነስ ሥራ አጀማመር ሂደታቸውን ለታዳሚው በሰፊው ያካፈሉት   አቶ ዳዊት ኃይሉ ወደ ቢዝነሱ ዓለም ሲገቡ የነበራቸውን የአነሳስ ሂደት፣ የገጠሟቸውን ተግዳሮቶችና ለስኬት ያበቋቸውን ልምዶች በማብራሪያቸው ለታዳሚው አጋርተዋል። አቶ ዳዊት ትምህርታቸውን ከቀድሞው ኮሜርስ ኮሌጅ በአካውንቲግ የትምህርት ዘርፍ ካጠናቀቁ በኋላ ተቀጥረው ደመወዝተኛ ከመሆን ይልቅ የራሳቸውን ሥራ ለመስራት ጥረት ሲያደርጉ እንደነበር፤ በሂደትም በድንገት ከአሁኗ የትዳር አጋራቸው ጋ ተገናኝተው የፍቅር ግንኙነት መጀመራቸውን በዕለቱ ለነበሩት ታዳሚዎች በትረካ መልክ አካፍለዋል።

 

ከዚያም ከፍቅረኛቸው ጋር ትዳር ለመመስረት በነበራቸው ሂደት ለሰርግ የሚሆን ገንዘብ መቆጠብ እንዳለባቸው በጥንዶቹ መካከል መግባባት ላይ ከተደረሰ በኋላ እሳቸው በተባራሪ ከሚያገኙት ገንዘብ በወር ስድስት መቶ ብር እንዲቆጥቡ ፤በሌላ መልኩ ደግሞ እጮኛቸው ደግሞ በግል ድርጅት ውስጥ ተቀጥረው ከሚያገኙት ስምንት መቶ ብር ወርሃዊ ደመወዝ ውስጥ ሁለት መቶ ብሩን እንዲቆጥቡ መግባባት ላይ ተደረሰ።

 

ገንዘቡንም ለማጠራቀም የጋራ የባንክ  ሂሳብ ከተከፈተ በኋላ የመቆጠቡ ሥራ ተጀመረ። በመጨረሻ የገንዘቡ መጠን 11 ሺህ ብር ደረሰ። በዚህም ገንዘብ ሰርግ እንዲደገስ ተወሰነ። ሆኖም ከሰርጉ ድግስ ባሻገር እሳቸውም ቋሚ ገቢ ሊኖራቸው የሚገባ መሆኑ ከእጮኛቸው ጋ መግባባት ላይ ተደረሰ። የሰርጉ ድግስ በሂደት ባለበት ሁኔታም ወደ ቢዝነስ ስራ የሚገባበት እንቅስቃሴ ተጀመረ። ከዚያም ያዩትን ክፍት ቦታ ባለቤቶቹን በማናገር በአሮጌው ፖስታ ቤት አካባቢ አንድ የባህል ዕቃ መሸጫ ሱቅ ከፈቱ።

 

ሆኖም ከሱቁ መከፈት በኋላ የነበረው ፈተና ሰፊውን ሱቅ በተገቢው እቃ በመሙላት የሽያጭ መጠንን ማስፋት አለመቻል፤ ብሎም ለደንበኞች እይታ ሳቢ ማድረግ አለመቻል ነበር። ለዚህ ደግሞ ከሰርግ ተርፎ ለኢንቨስትመንቱ ከዋለችው አነስተኛ ገንዘብ በተጨማሪ ሌላ ገንዘብ መኖር ነበረበት። ይህንንም ክፍተት ለመሙላት ሁለት የገቢ ምንጮች ታሳቢ ተደረጉ። አንደኛው እቅድ እቁብ በመሰብሰብ የመጀመሪያውን የዕቁቡ ገንዘብ መውሰድ ሲሆን ሁለተኛው እቅድ ደግሞ ከዘመድና ከወዳጅ ብድር ማፈላለግ ነበር። ሁለቱም እቅዶች ተሳኩ። በተገኘው ገንዘብም ተጨማሪ እቃዎች ወደ ሱቁ እንዲገቡ ከተደረገ በኋላ የገበያው ሁኔታ እየደራ ሄደ።

 

የሽያጩን መድራትም ተከትሎ በዓመቱ ሁለተኛው ቅርንጫፍ ተከፈተ። ከዚያም ተጨማሪ ተመሳሳይ ሱቆችን ከመክፈት ባሻገር የመጀመሪያው ባለድረገፅ የባህል ዕቃዎችና አልባሳት መሸጫ እና የኦንላይን ግብይትንም የሚያከናውን ድርጅት መሆኑን አቶ ዳዊት በትረካቸው ገልፀዋል። ከዚህም ባለፈ ድርጅቱ ለሱቁ የሚያገለግሉትን ሸቀጦች ወደ ማምረት ብሎም ወደ ኤክስፖርቱ ሥራም ተሰማራ።

 

ቢዝነሱ እየሰፋና እየደራ ባለበት ሁኔታ ግን በአንድ አጋጣሚ እስራኤል ሀገር ይኖሩ ከነበረ አንድ ጓደኛቸው ጋር ተገናኝተው ስለስራቸው ሀሳብ መለዋወጥ  ጀመሩ። በዚህም መሃል ከእስራኤል የመጡት ጓደኛቸው የሲቲ እስካን ባለሙያ መሆናቸውን ይንግሯቸዋል። በጊዜው ሲቲ ስካን የህክምና ማሽን በኢትዮጵያ የሚታወቅ ስላልነበር አቶ ዳዊት ስለማሽኑ እየደጋገሙ ይጠይቃሉ።

 

ጓደኛቸውም የተጠየቁትን ለማስረዳት ሙከራ ቢያደርጉም አቶ ዳዊት ግን ማሽኑን የተረዱበት መንገድ ሌላ ነበር። አቶ ዳዊት በጊዜው ሲቲ ስካን ሲባል በሄሊኮፕተር አማካኝነት ከሰማይ ላይ የከተማን ፕላን የሚያነሳ ማሽን አድርገው ነበር የተረዱት። ሀሳቡን በዚህ ቢረዱትም ግንዛቤያቸውን የበለጠ ለማጠናከር በጎግል የመረጃ ቋት አማካኝነት ተጨማሪ መረጃዎች ማፈላለጉን ተያያዙት።

 

 ከጎግል ያገኙት መረጃ በርካታ ቢሆንም ከእነዚህ መረጃዎች ውስጥ ሲቲ ስካን የህክምና መሳሪያ መሆኑን የሚገልፀው መረጃ ላይ አይናቸው አረፈ። በዚሁ ዙሪያም የተለያዩ መረጃዎችን በማፈላለግ ካነበቡ በኋላ ነጋ አልነጋ ብለው በበነጋታው  ከጓደኛቸው ጋር ተገናኙ። ሲቲ ስካን ሲባል የተረዱበት መንገድ ሌላ መሆኑን በመግለፅ፤ በመጨረሻም ዘግይተውም ቢሆን በኢንተርኔት መረጃ በመደገፍ የህክምና መሳሪያ መሆኑን የተገነዘቡ መሆኑን ለጓደኛቸው ይነግሯቸዋል።  በሁኔታው ከጓደኛቸው ጋር ከተሳሳቁ በኋላ ጉዳዩ የምር ውይይት ይካሄድበታል።

 

 በመጨረሻ ይህ ማሽን በሀገር ውስጥ የህክምና ማዕከላት መኖር አለመኖሩ ጥናት ይደረግበት ጀመር። የግልና የመንግስት ሆስፒታሎች አንድ በአንድ እንዲታሰሱ ተደረገ። ሆኖም የተባለው ማሽን አንድም ቦታ ሊገኝ አልቻለም። ይህ ሁኔታ የአቶ ዳዊትን ማሽኑን ከውጭ የማስገባት ፍላጎት አናረው። ሆኖም እሳቸው ከህክምና ጋር በተያያዘ ሙያው የሌላቸው የመሆኑ ጉዳይ ደግሞ ሌላ ስጋትን  ፈጠረ። ያም ሆኖ ሀሳቡ ባለበት አልቆመም። በመሆኑም የመጀመሪያው የዲያግኖስቲክ ማዕከል ተቋቋመ። በአንድ የሲቲ ስካን ማሽን  ውዳሴ የዲያግኖስቲክ ማዕከል ወደ ሥራ ገባ። በዓመቱም አንድ አልትራ ሳውንድና ኤክስሬይ ማሽን በማካተት ሥራው በስፋት ቀጠለ። ቢዝነሱም እየሰፋ ሄደ፣ አምቡላንሶች ተጨመሩ። እንደዚሁም ኤም አር አይ የተባለ የህክምና ማሽን ግዢ ተከናውኖ ሥራው በስፋት ቀጠለ።

 

 ከአቶ ዳዊት ገለፃ መረዳት እንደቻልነው ከባለቤታቸው ወይዘሮ ውዳሴ ጋ በጋራ በመሆን ዛሬ ቢዝነሳቸውን ከህክምና እስከ ትምህርት ቤት በማስፋት በርካታ ሥራዎችን በመስራት ላይ ናቸው። በቀጣይም የቢዝነሳቸውን አይነትና ስብጥርን የማስፋት እቅድ ላይ ትኩረት አድርገው የሚሰሩ መሆናቸውን በመግለፅ አንድ ሰው ቢዝነስ ከማቋቋም ጀምሮ የቢዝነሱን ቀጣይነት እስከሚያረጋግጥ ድረስ መከተል ያለበትን መርህ በሰፊው አካፍለዋል።

Page 7 of 70

ድርጅትዎ ያስተዋውቁ!

  • Advvrrt4.jpg

እዚህ ያስተዋውቁ!

  • Aaddvrrt5.jpg
  • adverts4.jpg
  • Advertt1.jpg
  • Advertt2.jpg
  • Advrrtt.jpg
  • Advverttt.jpg
  • Advvrt1.jpg
  • Advvrt2.jpg

 

Advvrrt4

 

 

 

 

Who's Online

We have 223 guests and no members online

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us