You are here:መነሻ ገፅ»arts»ፀጋው መላኩ - Sendek NewsPaper
ፀጋው መላኩ

ፀጋው መላኩ

የኬኒያ ኢኮኖሚ አሽቆለቆለ

Wednesday, 29 November 2017 12:46

 

ከምርጫው ውዝግብ ጋር በተያያዘ የኬኒያ ኢኮኖሚ ያሽቆለቆለ መሆኑን የአልጄዚራ ዘገባ አመልክቷል። እንደዘገባው ከሆነ የኬኒያ ኢኮኖሚ ከምርጫው ውዝግብ ጋር በተያያዘ የአንድ ቢሊዮን ዶላር ክስረት ደርሶበታል። እንደዘገባው ከሆነ ኢኮኖሚው አሁን ባለበት ሂደት ተጨማሪ የማሽቆልቆል አደጋም ተጋርጦበታል። የኬኒያ የጀርባ አጥንት የሆነው የቱሪዝሙ ዘርፍ በቀደመው ምርጫም የከፋ መቀዛቀዝ ታይቶበት በብዙ ውጣ ውረድ ያገገመ ሲሆን፤ በአሁኑ የምርጫ ውጥረትም ተመሳሳይ ጉዳት የደረሰበት መሆኑን መረጃዎች ያመለክታሉ።

 

 እንደ ፋይናሺያል ታይምስ ዘገባ ከሆነ ደግሞ የኬኒያ ኢኮኖሚ መቀዛቀዝ የታየበት በቱሪዝሙ ዘርፍ ብቻ ሳይሆን በኮንስትራክሽኑ እንደዚሁም በበርካታ ዘርፎች ነው። በኬኒያ እ.ኤ.አ በ2007 የተካሄደውን ፕሬዝዳንታዊ ምርጫ ተከትሎ በተነሳው ብጥብጥ 1 ሺህ 2 መቶ ሰዎች ሲሞቱ ከግማሽ ሚሊዮን በላይ የሚሆኑ ዜጎች ከመኖሪያ ቀያቸው ተፈናቅለዋል። ከዚያ በኋላም በነበረው ብሄራዊ ምርጫ ሀገሪቱ ተመሳሳይ የፖለቲካ ውጥረት ገጥሟት የነበረ ሲሆን ኢኮኖሚውም በዚያው መጠን የማሽቆልቆል አደጋ ገጥሟት ነበር። እንደ ፋይናሺያል ታይምስ ዘገባ ከሆነ መንግስት የሀገሪቱን አጠቃላይ የኢኮኖሚ እድገት ትንበያ ይፋ ያደረገ ሲሆን አሁን ካለበት 5 ነጥብ 7 በመቶ በቀጣይ ዓመት ወደ 5 ነጥብ 5 በመቶ ያሽቆለቁላል ተብሎ ይጠበቃል። 

“በናይጄሪያ የኤሌክትሪክ ኃይልን መንግስት ድጎማ ሲያደርግበት ቆይቷል” በሚል በቅርቡ ጭማሪ የሚደረግበት መሆኑን ሰሞኑን ፕሪሚየም ታይምስ ባሰራጨው ዘገባ አመልክቷል። ይህ የመንግስት እቅድ ይፋ የሆነው በቅርቡ በተካሄደው ስድስተኛው የናይጄሪያ ፕሬዝዳንታዊ ፎረም ላይ ነው። ይሄንኑ ጉዳይ በተመለከተ ሀሳባቸውን የሰጡት የሀገሪቱ ምክትል ፕሬዝዳንት የሚ ኦሲናባጆ የኤሌክትሪክ ኃይል ታሪፍ ጭማሪው ዕቅድ ለለፕሬዝዳንቱ የቀረበ መሆኑ ታውቋል።

የናይጄሪያ መንግስት የሀገሪቱን የኤሌክትሪክ ኃይል ታሪፍ ጭማሪ ማድረጉ የሀገሪቱን ኢንቨስትመንት ይጎዳል በሚል ጭማሪውን አዘግይቶት የቆየ ሲሆን፤ የዓለም ባንክ ግን የመንግስትን አቋም ሲቃወም የቆየ መሆኑን ዘገባው ያመለክታል። በሁኔታው የዓለም ባንክና ናይጄሪያ መንግስት ድርድር ሲያደርጉ ቆይቷል። በስተመጨረሻ ግን የናይጄሪያ መንግስት የታሪፍ ለውጥ በማድረጉ ውሳኔ ተስማምቷል። ይሁንና የታሪፍ ጭማሪው በናይጄሪያ የዋጋ ውድነትን ሊያባብስ ይችላል የሚል ሥጋትን አሳድሯል።

 

በሀገሪቱ የኢንቨስትመንት መዳረሻ ከሆኑ ከተሞች መካከል አንዷ ባህርዳር ከተማ ናት። ባህርዳር ከተማ ከቱሪስት መዳረሻነቷ ባሻገር በዙሪያዋ በርካታ የማምረቻ ኢንዱስትሪዎች ይገኛሉ። በከተማዋ ከሰሞኑ ሁለት ተጨማሪ ግዙፍ ፋብሪካዎችን ተመርቀዋል። እነዚህ ሁለት ፋብሪካዎች የቀለምና የዕምነበረድ ፋብሪካዎች ሲሆኑ ግንባታቸው ተከናውኖ ወደ ሥራ የገቡት ቤአኤካ ጄኔራል ቢዝነስ በተባለ ኩባንያ አማካኝነት ነው።

ፋብሪካዎቹ ኮከብ ቀለም ፋብሪካና ኮከብ እብነበረድ ፋብሪካ በመባል ይታወቃሉ። ሁለቱን ፋብሪካዎች ገንብቶ ወደ ሥራ ለማስገባት በአጠቃላይ ከ 360 ሚሊዮን ብር በላይ ኢንቨስት የተደረገ መሆኑን በዕለቱ በሀላፊዎቹ ከተደረገው ገለፃ መረዳት ችለናል።

 

የፋብሪካዎቹን ግንባታ ለማጠናቀቅም 16 ወራት የፈጀ መሆኑ የተመለከተ ሲሆን የክልሉ ርዕሰ መስተዳደር  አቶ ገዱ አንዳርጋቸውና ሌሎች የክልሉ ከፍተኛ ባለስልጣናት በተገኙበት ባለፈው እሁድ ህዳር 10 ቀን 2010 ዓ.ም ተመርቀዋል። የኩባንያው ባለቤት አቶ ካሳሁን ምስጋናውን መሬት ለኢንቨስትመንት ከወሰዱ በኋላ በአፋጣኝ ወደ ሥራ በመግባት ከሚታወቁ ጥቂት ባለሀብቶች መካከል አንዱ መሆናቸውን የገለፁት ርዕሰ መስተዳድሩ፤ ለዚህም ተግባራቸው ለባለሀብቱ ምስጋናቸውን ቸረዋቸዋል።

 

ፋብሪካዎቹ በሙሉ አቅማቸው ወደ ማምረት ሥራ ሲገቡ ከ5 መቶ በላይ ለሆኑ ዜጎች የሥራ ዕድልን ሊፈጠሩ የሚችሉ መሆኑ ታውቋል። ከምርት አንፃርም ፋብሪካዎቹ በሙሉ አቅማቸው ወደ ሥራ ሲገባ በዓመት 25 ሚሊዮን ሊትር ቀለምና 5 መቶ ሺህ ካሬ ሜትር ዕምነበረድ የማምረት አቅም የሚኖራቸው መሆኑ ተመልክቷል። ሁለቱ ፋብሪካዎች እርስ በእርሳቸው ተመጋጋቢ ሆነው እንዲሰሩ የተደረገ ሲሆን፤ በዚህም የቀለም ፋብሪካው 30 በመቶ ግብዓቱን ከዕምነበረድ ተረፈ ምርት እንዲጠቀም ተደርጎ ተገንብቷል። ለኩባንያው የዕብነበረድ ምርት ግብዓት የሚያገለግለው ቋጥኝ የሚገኘው በቤኒሻንጉል ክልል ልዩ ሥሙ ማንኩሽ በተባለ ቦታ ነው።

በፋብሪካው የማምረት ሂደት ውስጥ አልፈው ያለቀላቸው የእብነበረድ ምርቶች የሚሆኑት ነጭ፣ ግራጫ፣ሀምራዊ የእብነበረድ አይነቶች ናቸው። ኩባንያው እነዚህን ምርቶቹን ለወለል ንጣፍ፣ለመስኮት፣ለበር ደጃፍ ለመሳሰሉት የግንባታ ግብአቶች በሚያገለግሉ መልኩ እያዘጋጀ ለተጠቃሚዎች ያቀርባል። በቀለም ምርቱ በኩልም ሱፐር የቤትና የውጭ ግድግዳ ቀለሞችን ማይካ ውስጥና ውጭ ቀለሞችን፣ኳርትዝ ውጭና ውስጥ ቀለሞችን፣የእንጨትና ብረት ዘይት ቀለሞችን፣ቫርኒሽ፣የፈርኒቸር ማጣበቂያና የዝገት መከላከያዎች ያመርታል። ኩባንያው ለጊዜው የቀለም ምርቶቹን እያቀረበ ያለው ለባህርዳር አካባቢ ሲሆን በሂደት ግን የገበያ አድማሱን በማስፋት በተለያዩ የሀገሪቱ አካባቢዎች ምርቶቹን ለማድረስ እቅድ ይዞ እየሰራ መሆኑን ከማርኬቲግ ክፍሉ የተደረገልን ገለፃ ያመለክታል።

 

በባለሀብቱ አሁን ከተገነቡት ሁለት ፋብሪካዎች በተጨማሪ በባህርዳር ከተማ ሌሎች የማምረቻ ኢንዱስትሪዎችንም ለመገንባት ጥናቶች ማጠናቀቃቸው ተመልክቷል። በቀጣይ ይገነባሉ ከተባሉት ፋብሪካዎች መካከልም የግራናይትና  ቴራዞ እንደዚሁም የሴራሚክና የመስታዎት ፋብሪካዎች ይገኙበታል።

 

በቀጣይ በባለሀብቱ ይገነባሉ ተብለው የታሰቡት ፋብሪካዎች ወደ ተግባር ሲገቡ የባለሀብቱን የአማራ ክልል አጠቃላይ የኢንቨስትመንት መጠን ወደ 3 ነጥብ 5 ቢሊዮን ዶላር ከፍ ያደርገዋል ተብሏል። በዚህም አምስት ሺህ ለሚሆኑ ዜጎች የስራ እድል ለመፍጠር ታስቧል።

 

ባለሀብቱ አቶ ካሳሁን? ለልማት የሚሆነውን መሬት ከመንግስት ከተረከቡ በኋላ በፍጥነት ገንብተው ወደ ማምረት በመግባቱ በኩል በሞዴልነት ሊጠቀሱ የሚገባቸው ባለሀብት ናቸው ተብለው በክልሉ ርዕሰ መስተዳድር አቶ ገዱ አንዳርጋቸው ምስጋና ተችሯቸዋል። ከዚህና ከክልሉ የኢንቨስትመንት መዳረሻነት ተፈላጊነት አኳያም ርዕሰ መስተዳድሩ የሚከተለውን ብለዋል፡-

 

“የክልላችንን ባለሀብቶች በተመለከተ በልበ ሙሉነት የምናገረው ክልሉ በልማት ወደፊት እንዲራመድ  እነሱ  የራሳቸው ጉዳይ ሲኖራቸው ብቻ ሳይሆን ስለክልሉ ያዩትንና የሚሰሙትን ችግር ከልብ በመነጨ እንዲሻሻልና እንዲስተካክል በማድረጉ ረገድ ባለቤት ጭምር ሆነው በመንቀሳቀስ ላይ ናቸውና፤ እኛም እናተን ባለሀብቶቻችንን ለማገልገል ሁልጊዜም ከጎናችሁ መሆናችንን ልገልፅላችሁ እወዳለሁ።” በማለት በክልሉ ኢንቨስትመንት እንዲስፋፋ በማድረጉ ረገድ የክልሉ ባለሀብቶችና የሀገር ውስጥ ባለሀብቶች ሰፊ ሚና እየተጫወቱ መሆኑን አቶ ገዱ  በሚከተለው መልኩ በመግለፅ ምስጋናቸውን ቸረዋል።

 

“መሬት ለኢንቨስትመንት ሰጥተናቸው ምንም ጊዜ ሳያባክኑ በገቡት ቃል መሰረት ቶሎ ወደ ሥራ ገብተው ወደ ምርት ከተሸጋገሩ በጣም ጥቂት ከሆኑ ባለሀብቶች መካከል አንዱ ናቸው። አማራ ክልል ለተወሰኑ ዓመታት ወዲህ በኢንቨስትመንት ተፈላጊነቱ እየጨመረ መጥቷል።

 

ኮምቦልቻ፣ደብረ ብርሃን፣ባህርዳር ደብረ ማርቆስ ጎንደር ያለው ኢንቨስትመንት ከጊዜ ወደ ጊዜ እየጨመረ ነው። በተለይ እንደ ባሀርዳርና ጎንደር ያሉ ቀደም ሲል በቱሪዝሙ የኢኮኖሚ ዘርፍ ይታወቁ የነበሩ ከተሞች አሁን ደግሞ በኢንዱስትሪ ልማት ያላቸው ተፈላጊነት እየጨመረ መጥቷል። በተለይ ደግሞ የአካባቢው ተወላጆችና የሀገር ውስጥ ባለሀብቶች በዚህ ረገድ ልዩ ትኩረት ሰጥተው እየሰሩ ናውና ሊመሰገኑ ይገባል።”

የእነዚህ ኢንቨስትመንቶች ባለቤት የሆነው ቤአኤካ ጄኔራል ቢዝነስ በበርካታ ዘርፈ ብዙ የኢንቨስትመንት ዘርፎች የተሰማራ ሲሆን በ2010 ዓ.ም አጠቃላይ የኢንቨስትመንቱ መጠን 5 ቢሊዮን ብር መድረሱ ተመልክቷል። በዚህም ድርጅቱ በግብርና፣በማኑፋክቸሪግ፣በኤክስፖርት-ኢምፖርት፣በኮንስትራክሽን እና በማዕድን የኢንቨስትመንት ዘርፎች የተሰማራ መሆኑን ከድርጅቱ ያገኘነው መረጃ ያመለክታል።

 

በኤክስፖርቱ በኩል ቡና፣የቅባት እህሎችን፣ጥራጥሬን እሴት ጨምሮ በመላክ ስራ ተሰማርቷል። በኮንስትራክሽኑ በኩል  በባቡር እናሀገር አቋራጭ መንገዶች  እንደዚሁም በህንፃ ግንባታዎች በዋና ተቋራጭነትና በንዑስ ተቋራጭነት የሚሰራ ድርጅት መሆኑ ተገጿል።

 

ኩባንያው በተለያዩ የሀገሪቱ አካባቢዎች የተለያዩ ኢንቨስትመንቶች ያሉት ሲሆን በአዲስ አበባ ዙሪያ ታጠቅ ኢንዱስትሪ መንደር በዓመት ከ10 ሚሊዮን ሊትር በላይ ዘይት የማምረት አቅም ያለውን የዘይት ፋብሪካ በቅርቡ ወደ ሥራ ይገባል ተብሏል። ኩባንያው ከዚህም በተጨማሪ በአዲስ አበባ ንፋስ ስልክ ላፍቶ ክፍለ ከተማ የፓኪንግና ኬሚካል ፋብሪካዎች ግንባታንም እያካሄደ መሆኑ   ተመልክቷል።

 

በቴክኖሎጂ ተደራሽ ያልሆኑ ተማሪዎችን  በመድረሱ ረገድ የተለያዩ ሥራዎች ይሰራሉ። በዚህ በኩል እገዛ እያደረጉ ካሉት ድርጅቶች መካከል አንዱ ሰፖርት ኤጁኬሽን ነው። ድርጅቱ ከዩኒቨርስቲ ኦፍ አለባማ ጋር በመተባበር ተማሪዎች ታብሌቶችን በነፃ እንዲያገኙ በማድረግ ላይ ነው። ታብሌቶቹ በውስጣቸው የፕላዝማ ትምህርቶችን፣ማጣቀሻ መፃህፍትን እና የመሳሰሉትን  መርጃ አጋዥ ግብዓቶች እንዲያካትቱ ተደርጓል። ተማሪው ምንም አይነት የኢንተርኔት አገልግሎት ማግኘት ሳያስፈልገው እነዚህን ታብሌቶች መጠቀም የሚችል መሆኑ ታውቋል። ጉዳዩን በተመለከተ ማብራሪያ የሰጡን የሰፖርት ኤጁኬሽን ዋና ዳይሬክተር አቶ ሙሉጌታ አሰፋ፤ ሥራው የተጀመረው በ2008 ዓም መሆኑን ገልፀው፤ ለጊዜውም በአማራና በኦሮሚያ ክልሎች ሁለት ትምህርት ቤቶች በናሙናነት የተጀመረ መሆኑን ገልፀውልናል።

 

 አቶ ሙሉጌታ ድርጅቱ  ከትምህርት ሚኒስቴር ጋር በደረሰው ስምምነት መሰረት አብሮ እየሰራ መሆኑን ገልፀዋል።  የትምህርት መፃህፍትን በማተምና ለተማሪዎች በማዳረስ እንዲሁም በአጠቃላይ በተደራሽነት አንፃር ከፍተኛ ችግር ስላለ በዚህ በኩል  ታብሌቶቹ ከፍተኛ እገዛ ያላቸው መሆኑን አቶ ሙሉጌታ ጨምረው አመልክተዋል።

 

 

ታብሌቶቹ የፕላዝማ ትምህርቶች በውስጣቸው አካተው እንዲይዙ የተደረገ መሆኑም ተመልክቷል። የፕላዝማ ትምህርቶች በኤሌክትሪክ መቆራረጥና በመሳሰሉት ምክንያቶች ትምህርት ለተማሪዎች በበቂ ሁኔታ የማይደርሱባቸው ሁኔታዎች ስላሉ ታብሌቶቹ የፕላዝማ ትምህርትን ክፍተቶችን ለመሙላት የሚያገለግሉ መሆኑም ታውቋል። በዚህ ረገድ ከሰፖርት ኤጁኬሽን ጋር በመሆን እገዛ እያደረገ ያለው በአሜሪካ ዩኒቨርስቲ ኦፍ አላባማ ሲሆን ታብሌቶቹን ለተማሪዎቹ በማድረሱ ረገድ ሙሉ ወጪውን የሸፈነ መሆኑ ተመልክቷል።

 

ታብሌቶቹ ሰርበርና ኢንተርኔት ሳያስፈልጋቸው ተማሪዎቹ በቂ ትምህርትን በሚያገኙበት መልኩ በውስጣቸው አስፈላጊ የሆኑ የትምህርት ግብዓቶችን እንዲያካተቱ መደረጉ ታውቋል። ታብሌቶቹ ከዚህም በተጨማሪ የማጣቀሻ መፃህፍትንም ጭምር እንዲያካትቱ ተደርጓል። በገጠር ከኤሌክትሪክ ተደራሽነት ጋር ካለው ችግር ጋር በተያያዘ ታብሌቶቹን በመጠቀሙ ረገድ እክሎች እንዳይገጥሙ ሶላር የኃይል መሰብሰቢያ መሳሪያዎችም አብረው እንዲካተቱ ተደርጓል።

 

ይህም ታብሌቶቹን በቀላሉ ቻርጅ አድርጎ ለመጠቀም ይረዳል ተብሏል። ታብሌቶቹን ተማሪዎቹ እንዲያገኙ በማድረጉ ረገድ በአሁኑ ሰዓት ለናሙና በተመረጡት ትምህርት ቤቶች በነፃ የታደሉ ሲሆን በቀጣይ ግን አንድ ተማሪ አንድን ታብሌት ከአንድ መቶ የአሜሪካን ዶላር በታች በሆነ ዋጋ የሚያገኝበት ሁኔታ እንዲኖር የሚደረግ መሆኑን አቶ ሙሉጌታ ገልፀውልናል። በአሁኑ ሰዓት በኦሮሚያና በአማራ ክልል በተመረጡት ሁለት ናሙና ትምህርት ቤቶች በአጠቃላይ 3720 ታብሌቶች ለተማሪዎች ታድለዋል ተብሏል።  ታብሌቶቹ የታደሉት ለአስረኛና ለአስራ ሁለተኛ ክፍል ተማሪዎች ነው።

 

 በትምህርት ሚኒስቴር በአጠቃላይ የትምህርት ዘርፍ የሚኒስትር ደኤታው አማካሪ የሆኑት አቶ ብርሀኑ ሞረዳ በበኩላቸው ታብሌቶቹን ለተማሪው በቀላል ዋጋ ተደራሽ በማድረጉ ረገድ ሀገር ውስጥ መገጣጠሙና ማምረቱ አስፈላጊ መሆኑን ገልፀዋል።

 

 በዚህ ዙሪያ የተለያዩ ድርጅቶች የሚሰሩ መሆኑን የገለፁት ኃላፊው፤ በቀጣይ ሁሉም በተቀናጀ መልኩ እገዛ የሚያደርጉበት ሥርዓት የሚኖር መሆኑን አመልክተዋል። ኃላፊው ታብሌቶቹ በፕላዝማ ትምህርት አሰጣጥ ጋር በተያያዘ በቴክኒክ ብልሽትና በመብራት መቆራረጥ ያለውን ችግር ለመፍታት ያስችላል ተብሏል። ሁሉም የፕላዝማ ትምህርቶች ተቀርፀው በታብሌቶቹ ውስጥ እንዲካተተቱ መደረጉ በፕላዝማ ትምህርት አሰጣጥ ያለውን  ክፍተት ይሞለዋል ብለዋል።

የግብፅ ህዝብ 104 ሚሊዮን ደረሰ

Wednesday, 22 November 2017 12:00

 

የግብፅ ህዝብ ቆጠራ ሰሞኑን ይፋ የሆነ ሲሆን በዚህም ይፋ በሆነው ቆጠራ መሰረት የሀገሪቱ ህዝብ 104ነጥብ 2 ሚሊዮን መድረሱን የአህራም ኦንላይን ዘገባ አመልክቷል።  በዚህም የቆጠራ ውጤት መሰረት ከ15 እስከ 20 ባለው እድሜ ውስጥ የሚገኙ ግብፃዊያን 18 ነጥብ 2 በመቶውን ይዘዋል።በዚህ ህዝብ ቆጠራ በትዳር ውስጥ ያሉ ግብፃዊያንን ድርሻ 68 በመቶ አድርሶታል። የሀገሪቱ ስታትስቲክስ አጀንሲ የህዝቡን አጠቃላይ ቁጥር ይፋ ባደረገበት በፓርላማ ስብሰባ ላይ ፕሬዝዳንት አልሲሲ በመገኘት መንግስት አሁን ያለውን የህዝብ ቁጥር ለልማት ግብዓትነት የሚጠቀምበት መሆኑን አመልክተዋል። ይህ ቆጠራ ከአስሩ ግብፃዊያን አንዱ ከግብፅ ውጭ የሚኖሩ መሆናቸውን ያመለክታል።

 

 

ይህም ቁጥር የግብፅ ህዝብ በ30 ዓመታት ጊዜ ውስጥ በእጥፍ መጨመሩን የሚያሳይ ነው ተብሏል። በዚሁ የህዝብ ቁጥር ውጤት መሰረት ከፍተኛውን የህዝብ ቁጥር እድገት የያዙት የገጠር ነዋሪዎች ናቸው። ከዚሁ ጋር በተያያዘም በስነተዋልዶ ግንዛቤ ማስጨበጫ ረገድ በገጠሩ የግብፅ ህዝብ ውስጥ ብዙ ሊሰራ የሚገባ መሆኑ ተመልክቷል። የቀደሙ መረጃዎች የሚያመለክቱት የግብፅ ህዝብ ቁጥር ዓመታዊ  እድገት 3 ነጥብ 5 በመቶ ነው። ይህም ሀገሪቱ ከፍተኛ የህዝብ ቁጥር እየተመዘገበባቸው ካሉት ሀገራት ተርታ ውስጥ ያስመድባታል።

 

 

ግብፅ የህዝብ ቁጥር እድገቷን ለመግታት መስራት ካልቻለች በሀገሪቱ እድገት ላይ የራሱን የሆነ አሉታዊ ተፅዕኖን እንደሚያሳድር የሀገሪቱ የልማት አጋር ድርጅቶች በተደጋጋሚ እየተናገሩ ነው።

 

ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለ ማርያም ደሳለኝ በኳታር ኦfiሴላዊ ጉብኝት ለማድረግ ዶሃ ገብተዋል። ጠቅላይ ሚኒሰትሩና ልዑካን ቡድናቸው በዶሃ ሀማድ አለም አቀፍ ኤርፖርት ሲደርሱ የኳታር  የኢኮኖሚና የንግድ ሚኒስትሩ ሼክ አህመድ ቢን ጃሲም ቢን ሞሃመድ አልጣሃኒ በቦታው በመገኘት አቀባበል አድርገውላቸዋል። ከጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለማርያም ደሳለኝ የኳታር ጉብኝት ቀደም ብሎ ባለፈው ዓመት ሚያዚያ ወር የኳታሩ ኤሚር ሼክ ቢን ሀማድ አልጣሃኒ በአዲስ አበባ ቆይታ በማድረግ ኦፊሴላዊ ጉብኝት ያደረጉ ሲሆን ከእሳቸው ጉብኝት በኋላ ግን ከኳታር ጋር በተያያዘ የመካከለኛው ምስራቅ ፖለቲካ የኃይል አሰላለፍ ብዙ ግልፅ የሆነ ለውጦች ታይቶበታል።

ኳታር በሀገራት የውስጥ ጉዳይ ጣልቃ ትገባለች እንደዚሁም አለም አቀፍ አሸባሪዎችን በገንዘብና በቴክኒክ ታግዛለች በሚል በሳዑዲ፣ በግብፅና በአጋሮቻቸው ዘርፈ ብዙ እገዳ የተጣለባት መሆኑ ይታወሳል። በዚህ ወቅት ኤርትራ ከሳዑዲ ጎራ በመሰለፍ አጋርነቷን ለማዕቀብ ጣዮቹ ሀገራት በግልፅ ያሳየች ሲሆን ይህንንም የኤርትራ አቋም ተከትሎ ኳታር በሠላም አስከባሪነት በኤርትራና ጂቡቲ ድንበር የነበራትን ጦር እስከማስወጣት ደርሳለች። ይህ ብቻ ሳይሆን መቀመጫውን በዚያው በኳታር ዶሃ የሆነው የአልጀዚራ ቴሌቭዥን ጣቢያም ኤርትራን በተመለከተ ከምንግዜውም በላይ አሉታዊ ዘገባዎችን በማሰራጨት ላይ ይገኛል። ውዝግቡ እንደተፈጠረ  በገለልተኛነት ሀገራቱ ልዩነቶቻቸውን በድርድር እንዲፈቱ ኩዌት ሀሳብ ማቅረቧ የሚታወስ ሲሆን ኢትዮጵያም ቢሆን ጊዜው የኩዌትን ሀሳብ የምትደግፍ መሆኗን በመግለፅ በውዝግቡ ዙሪያ ገለልተኛ አቋምን መያዝን መርጣለች። ሁለቱ ሀገራት ከዚህ ቀደም በነበራቸው ፖለቲካዊ አለመግባባት ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነቶቻቸውን እስከማቋረጥ የደረሱበት ሁኔታ ነበር።

የኳታር ባለሀብቶች ከተወሰኑ ዓመታት ወዲህ በአዲስ አበባ በሆቴልና በሪል ስቴት ዘርፍ ለመሰማራት ፍላጎት ከማሳየት ባለፈ በመሀል ከተማ መልሶ ማልማት ቦታ የተረከቡበት ሁኔታም አለ። ከዚህም በተጨማሪ ኳታራዊያን በኢትዮጵያ ልዩ ልዩ የመሠረተ ልማት ሥራዎች የመሰማራት ፍላጎት ያላቸው መሆኑን የገለፁት ሁኔታም ነበር። የሁለቱ ሀገራት የጋራ ልማት የሚከታተል “የኳታር ኢትዮጵያ የጋራ ቴኪኒካል ኮሚቴ” የተቋቋመበት ሁኔታም አለ። ይህም ኮሚቴ ከከፍተኛ የሁለቱ አመራሮች የእርስ በእርስ ጉብኝት ባሻገር የራሱን የሆነ የዕለት ሥራዎችን በመሥራት መግባባት የተደረሰባቸው ጉዳዮች ወደ መሬት በሚወርዱበት ዙሪያም የሚሰራ መሆኑን መረጃዎች ያመለክታሉ። ሁለቱ ሀገራት በፖለቲካ አለመግባባት ከ8 ዓመታት በፊት የተቋረጠውን ግንኙነታቸው እንዲመለስ ካደረጉ በኋላ ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነቱ ብዙም ወደፊት ሳይገፋ በዚያው  ባለበት የቆየ ሲሆን የተሻሉ ለውጦች መታየት የጀመሩት ግን ባለፉት ሁለትና ሶስት ዓመታት ነው።

ኳታር በኢኮኖሚ ካላት አቅም ባሻገር በመካከለኛው ምስራቅ ብሎም በአፍሪካው ቀንድ የራሷ የሆነ ፖለቲካዊ ሚና አላት። በኤርትራና በጂቡቲ መካከል የተፈጠረውን የድንበር ይገባኛል ጥያቄ ተከትሎ የተከሰተውን ወታደራዊ ፍጥጫ ለማብረድ ኳታር ሁለቱን ሀገራት ለማሸማገል ጥረት ከማድረግ ጀምሮ በአወዛጋቢው ቦታ የራሷን ሠላም አስከባሪ ጦር ለዓመታት እስከማስፈር ደርሳም ነበር። ሀገሪቱ በሶማሊያ ፖለቲካም ውስጥ የራሷን ሚና ትጫወታለች። እነዚህ እስከ ምስራቅ አፍሪካ የዘለቁ የኳታር ፖለቲካዊ እጆች በአንድም ይሁን በሌላ መልኩ ከኢትዮጵያ ጋርም የሚገናኙ ይሆናል። ኳታር ከኤርትራ ጂቡቲ አወዛጋቢ ድንበር ጦሯን ማስወጣቷን ተከትሎ በሁለቱ ሀገራት ወታደራዊ ውጥረት የተከሰተበት ሁኔታ ነበር።

 በጊዜው የኤርትራ ጦር የተለቀቀውን ክፍት ቦታ በጦር ኃይሉ ለመቆጣጠር እንቅስቃሴ መጀመሩን ተከትሎ የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ የወጪ ገቢ ንግድ እስትንፋስ የሆነው የኢትዮ ጂቡቲ መስመር “አደጋ ላይ ሊወድቅ ይችላል” የሚል ስጋት ያደረባት ኢትዮጵያ፤ ጉዳዩን በቅርበት ከመከታተል ባሻገር በአካባቢው የራሷን ወታደራዊ እንቅስቃሴ እሰከማድረግ የደረሰችበት ሁኔታም ነበር።

 ኳታር በኢኮኖሚ እንቅስቃሴም በኩል ኤርትራን በብዙ መልኩ ስታግዝ የቆየች ቢሆንም በመካከለኛው ምስራቅ የኳታርንና የቀድሞው ወዳጀቿን ውዝግብ ተከትሎ ኤርትራ አጋርነቷን ለሳዑዲው ወገን በማሳየቷ የሁለቱ ሀገራት የቀደመ የሞቀ ግንኙነት  ባለበት ለመቆም ተገዷል። የኢትዮ-ኤርትራ ባላንጣነት እንደተጠበቀ ሆኖ ኳቷር ከኢትዮጵያ ጋር ያላትን ግንኙነት የማጠናከሩን ፍላጎት ከማሳየት ባሻገር ወደ ተጨባጭ ተግባራዊነቱ የገባቸው ሀገሪቱ ከመካከለኛው ምስራቅ የቀድሞው ወዳጆቿ ጋር ፖለቲካዊ ውጥረት ውስጥ ከመግባቷ ቀደም ብሎ ነው። የኳታሩ ኤሚር ከወራት በፊት ለኦፊሴላዊ ጉብኝት በአዲስ አበባ ቆይታ ያደረጉት ኳታርን በማዕቀብ ለማንበርከክ ሳዑዲና አጋሮቿ ድንገተኛ ማዕቀባቸውን ይፋ ከማድረጋቸው ቀደም ብሎ ነው። እነዚህ ሁኔታዎች ሲታዩ የሁለቱ ሀገራት የግንኙነት ከፖለቲካዊ አንደምታው ይልቅ ኢኮኖሚያዊ ሚዛኑ የሚያደላ ይመስላል። ጠቅላይ ሚኒስትሩ ዶሃ ሲደርሱ አቀባበል ያደረጉላቸው የሀገሪቱ የኳታር የኢኮኖሚና የንግድ ሚኒስትሩ ሼክ አህመድ ቢን ጃሲም ቢን ሞሃመድ አልጣሃኒ መሆናቸው ጉብኝቱ በአብዛኛው ኢኮኖሚያዊ አንደምታ ያለው መሆኑን የሚያሳይ ነው። 

 

ልዩ ልዩ የኮንስትራክሽን ግብዓቶችን የሚያመርተው የስዊዝ ኩባንያ  የፋብሪካ ግንታውን አጠናቆ ወደ ሥራ ገባ። ሲካ አቢሲኒያ የሚል መጠሪያ ያለው ይሄው የሚያመርተው ኩባንያ የኮንስትራክሽን ግብዓት የሆኑ የኬሚካል ምርቶችን ነው። ፋብሪካው ባሳለፍነው ቅዳሜ ህዳር 2 ቀን 2010 ዓ.ም የኢትዮጵያ ኢንቨስትመንት ኮሚሽነር ዋና ዳይሬክተር አቶ ፍፁም አረጋ በክብር እንግድነት በተገኙበት ተመርቋል። ፋብሪካው የሚገኘው በአለም ገና ሲሆን ሀገሪቱ እስከዛሬ በውጭ ምንዛሪ ከውጭ ታስገባቸው የነበሩትን የተለያዩ የኮንስትራክሽን የኬሚካል ግብዓቶችን ለመተካት ከፍተኛ እገዛ የሚያደርግ መሆኑ ተመልክቷል። ከፋብሪካው ምርቶች መካከል የሲሚንቶ ኮንክሪቶች በቀላሉ ለማድረቅ የሚያስችሉ እንደዚሁም የውሃ ሥርገትን የሚከላከሉ ይገኙበታል።

የምርቶቹ ባለቤት የሆነው ሲካ አቢሲኒያ በቀጣይም የፋብሪካውን የማምረት አቅም በማሳደግ ተጨማሪ የኮንስትራክሽን ኬሚካል ግብዓቶችን ለማምረት እቅድ የያዘ መሆኑ ተመልክቷል። ከዚህም በተጨማሪ ከሀገር ውስጥ አቅርቦቱ ባለፈ ምርቶቹ ወደ ጎረቤት ሀገራት ሳይቀር የመላክ እቅድም ያለው መሆኑን በዕለቱ በኃላፊዎቹ ከተደረገው ገለፃ መረዳት ችለናል። የኩባንያው ባለቤቶችና ኃላፊዎች በኢትዮጵያ ፋብሪካውን ለመክፈት ያነሳሷቸው የተለያዩ ምክንያቶች መኖራቸውን አመልክተዋል።

ከእነዚህም ምክንያቶች መካከል የሀገሪቱ የህዝብ ቁጥር ከፍተኛ ከመሆኑ ጋር በተያያዘ ያለውን የፍላጎት ገበያ ለመጠቀም፣ በሀገሪቱ የኮንስትራክሽኑ ዘርፍ ያለው እድገት ከፍተኛ መሆኑና የሀገሪቱም አጠቃላይ የኢኮኖሚ እድገት ፈጣን የኢኮኖሚ እድገት ካላቸው ሀገራት ተርታ የሚመደብ መሆኑ ተጠቅሷል።

በእለቱ በምረቃው ሥነስርዓት ላይ የተገኙት የኢትዮጵያ ኢንቨስትመንት ኮሚሽነር አቶ ፍፁም አረጋ በበኩላቸው ኩባንያው በኢትዮጵያ የሚያመርታቸው የኮንስትራክሽን ግብዓቶች ሀገሪቱ በዘርፉ እያወጣች ያለውን የውጭ ምንዛሪ በማዳኑ በኩል የሚኖረው ሚና ቀላል አለመሆኑን አመልክተዋል። ከዚህም በተጨማሪ በእውቀትና ቴክኖሎጂ ሽግግር በኩል የሚኖረው አስዋፅኦም ከፍተኛ መሆኑን ገልፀዋል።

ኩባንያው በኢትዮጵያ የማምረት ሥራውን ከመጀመሩ በፊት ባለፉት አስር ዓመታት በአገናኝ ቢሮዎች እና በአከፋፋዮች አማካይነት ምርቶቹን ለኢትዮጵያ ገበያ ሲያደርስ የነበረ መሆኑን የኩባንያው ዋና ሥራ አስኪያጅ ፔትሬዘር ግሪንዴኑ አመልክተዋል። ኩባንያው ከሚያመርታቸው መካከል አድሚክሲቸር (Admixture) እና ወተርፕሩፊንግ (Waterproofing) የተባሉ የምርት አይነቶች ይገኙበታል። ሲካ በኬሚካል የኮንስትራክሽን ግብአቶች ምርት ከመቶ ዓመታት በላይ ያስቆጠረ ልምድ ያለው መሆኑን መረጃዎች ያመለክታሉ።  

 

­­­

በፈጣን የኢኮኖሚ እድገት ውስጥ የምትገኘው ቻይና በውጪ የሪል እስቴት ግንባታም ከፍተኛ ለውጥ እያስመዘገበች መሆኗን ደይሊ ኔሽን ባሰራጨው ዘገባ አመልክቷል። እንደዘገባው ከሆነ በሪል እስቴት ኢንቨስትመንት የቻይናዊያን አለም አቀፍ የኢንቨስትመንት መጠን 2 ነጥብ 1 ቢሊዮን የአሜሪካን ዶላር ደርሷል። በአሁኑ ሰዓት የቻይናዊያን ሪል እስቴት ኩባንያዎች መዳረሻ በመሆን በዋነኝነት የተጠቀሱት እንግሊዝ፣ አሜሪካና አውስትራሊያ ናቸው።

 በከተማ ደረጃም ለንደን፣ ሲድኒ፣ ሎሳንጀለስና ቺካጎ የቻይናዊያን የሪል እስቴት ባለሀብቶች ዋነኛ መዳረሻ መሆናቸውን ይሄው ዘገባ ጨምሮ ያመለክታል። በቻይና የተፈጠረውን የመካከለኛ ገቢ ዜጋ ተከትሎ የመኖሪያ ቤት ፍላጎት በማደጉ በሀገሪቱ በሰፊ የግንባታ ሥራ ውስጥ የነበሩት የቻይና ሪል እስቴት ኩባንያዎች ከተወሰኑ ዓመታት ወዲህ ግን ፊታቸውን ወደ ዓለም አቀፉ ገበያ አዙረዋል።

 

ኢትዮ ቴሌኮም እ.ኤ.አ በ2017 ዓ.ም መጨረሻ የደንበኞቹ ቁጥር 57 ነጥብ 43 በመድረሱ በአፍሪካ የግዙፍነት ድርሻ መያዙን እንደ መግለጫው ከሆነ ኢትዮ ቴሌኮም በአፍሪካ ግዙፍ ኩባንያ ሊሆን የቻለው የናይጄሪያውን  ኤምቲኤን ቴሌኮም ኩባንያ በመቅደም ነው። የናይጄሪያው ኤምቲኤን ኩባንያ ለረጅም ዓመታት በሞባይል ደንበኞቹ ብዛት በአፍሪካ ትልቁና ቀዳሚው ሆኖ መቆየቱን ይኸው መረጃ ጨምሮ ያመለክታል። ኩባንያው በመግለጫው ከ62 ሚሊዮን በላይ የሞባይል ኔትወርክ፣ ከ21 ኪሎ ሜትር በላይ የኦፕቲካል ፋይበር መስመር፣ ከ3 ሚሊዮን በላይ የመደበኛ መስመር አቅም እንደዚሁም ከ42 ነጥብ 6 በላይ ጂፒኤስ ዓለም አቀፍ ሊንክ  አቅም የፈጠረ መሆኑን አመልክቷል።

ኢትዮ ቴሌኮም አቅሙን ማሳደግ የቻለው በነጥብ 6 ቢሊዮን ዶላር  ባካሄደው የማስፋፊያ ፕሮጀክት ሲሆን ይህም ኩባንያው በአፍሪካ ግዙፍ የቴሌኮም መሰረተ ልማት ባለቤት ያደረገው መሆኑን መረጃው ጨምሮ ያመለክታል።

ኢትዮ ቴሌኮም ባካሄደው ሰፊ የመሰረተ ልማት ግንባታ ሥራ በአፍሪካ ቀዳሚውን ስፍራ መያዙ ይነገር እንጂ በአገልግሎት አሰጣጥ ጥራት በኩል ግን አሁንም ቢሆን በደንበኞቹ ቅሬታ የሚቀርብበት ኩባንያ ነው።

በኔትወርክ መቆራረጥ፣ በኢንተርኔት አገልግሎት ታሪፍ ውድነትና በመሳሰሉት ያልተቀረፉ ችግሮቹ አሁን ድረስ በደንበኞቹ ተደጋጋሚ ቅሬታዎች ይቀርቡበታል። ኩባንያው ከዚህም በተጨማሪ በቴሌኮም ማጭበርበር በኩል ሀገሪቱ እያጣች ያለውን ገቢ መፍትሄ እንዲያገኝ ማድረግ አልቻለም። በቅርቡ እየወጡ ያሉት መረጃዎች እንደሚያመለከቱት ከሆነ ደግሞ ኩባንያው በገጠመው የውጭ ምንዛሪ እጥረት ሥራዎቹን በአግባቡ ማከናወን አልቻለም።

 

የኢትዮጵያ ከፍተኛ ትምህርት ተቋማት የራሳቸውን ገቢ ማመንጨት መቻል አለባቸው

ረዳት ፕሮፌሰር ዶክተር ተስፋዬ ተሾመ


አድማስ ዩኒቨርስቲ ባሳለፍነው ቅዳሜ ጥቅምት 25 ቀን 2010 ዓ.ም አስራ አንደኛውን የጥናትና ምርምር ኮንፍረንስ በፍሬንድሺፕ ሆቴል አካሂዷል። በዚህ ኮንፍረንስ ላይ በርካታ ምሁራን ተገኝተዋል፤ የተለያዩ የጥናት ወረቀቶችም ቀርበው ሰፋ ያለ ውይይት ተካሂዶባቸዋል።


የቀረቡት ጥናቶች ዋነኛ መሽከርከሪያ ነጥብ የኢትዮጵያ ከፍተኛ ትምህርት ጉዳይን በብዙ አቅጣጫ የሚዳስስ ነበር። በዚሁ ዙሪያ ጥናታቸውን ካቀረቡት ምሁራን መካከል ረዳት ፕሮፌሰር ዶክተር ተስፋዬ ተሾመ ይገኙበታል። ረዳት ፕሮፌሰር ዶክተር ተስፋየ በዩኒቲ ዩኒቨርስቲ ስትራቴጂክ ፕላን ኤንድ ዴቨሎፕመንት MBA ምክትል ፕሬዝዳንት ሆነው በማገልገል ላይ ናቸው።


ረዳት ፕሮፌሰር ተስፋዬ ተሾመ በዕለቱ ያቀረቡት ጥናት Higher Education Quality Assurance in Ethiopia Challenges and Prosepects በሚል ርዕስ የተቃኘ ነበር። ጥናቱ በኢትዮጵያ ከፍተኛ ትምህርት ተቋማት ጥራትን በማምጣት ረገድ ሊሰሩ የሚገባቸውን ጉዳዮች ዳሷል።
ያለውን ውስን ሀብትና የከፍተኛ ትምህርት ፍላጎትንም በአሀዝ አስደግፎ አሳይቷል። በተለይ ከሀገሪቱ የህዝብ እድገት ጋር በተያያዘ የሚኖረው የከፍተኛ ትምህርት ተማሪዎች ቁጥር እድገት ከፍተኛ እንደሚሆን በዚሁ ጥናት ተመልክቷል። እንደ ጥናቱ ከሆነ በኢትዮጵያ እ.ኤ.አ በ2020 በቅድመ ምረቃና በምርቃ ፕሮግራም የሚኖረው የተማሪ ቁጥር አሁን ካለበት 12 ነጥብ 54 በመቶ ወደ 15 በመቶ ያድጋል።


በዚህ ደረጃ የተማሪዎች ቁጥር መጨመር ትምህርትን ተደራሽ ከማድረግ አንፃር መልካም መሆኑን ያመለከተው ጥናቱ፤ ይሁንና ከትምህርት ጥራት አንፃር ሲታይ ግን ኢንዱስትሪው ከሚፈልገው የተማረ የሰው ኃይል አኳያ ትኩረት ሊሰጠው የሚገባው ጉዳይ መሆኑን ይጠቁማል። እኛም በዚሁ ዙሪያ ረዳት ፕሮፌሰር ዶክተር ተስፋዬ ተሾመ ጋር አጠር ያለ ቆይታ አድርገን የሰጡንን ምላሽ እንደሚከተለው አዘጋጅተን አቅርበነዋል።

  

 

ሰንደቅቀደም ሲል በመድረኩ ላይ ሲያነሷቸው ከነበሩት ጉዳዮች መካከል አንደኛው ለከፍተኛ ትምህርት ተቋማት በጀት የሚመድበው አካል፣ ቀጣይ በጀትን ለመመደብ በትምህርት ተቋሙ ላይ የጥራት ኦዲቲንግ ስራ እንደሚሰራ አመልክተዋል። ቀጣዩ የበጀት ሁኔታም ከዚሁ የኦዲት ውጤት ጋር የሚያያዝ መሆኑን ገልፀዋል። ይህ አሰራር አሁን ካለው የከፍተኛ ትምህርት ተቋማት አሰራር አኳያ እንዴት ይታያል።

ረዳት ፕሮፌሰር ተስፋዬ- እኔ መድረኩ ላይ የገለፅኩት የስኮትላድን አሰራር በምሳሌነት በመውሰድ ነው። የስኮትላንድ ትምህርት ሚኒስቴር ለዩኒቨርስቲዎች በጀት ከመልቀቁ በፊት በየጊዜው የጥራት ኦዲቲንግ እንዲሰራ ያደርጋል። ኦዲት ከተካሄደ በኋላ የሚገኘው ውጤት የበጀቱን ሁኔታ ይወስነዋል። በዚህ ኦዲቲንግ ችግር የተገኘበት ከፍተኛ ትምህርት ተቋም በዚው ቅፅበት እርምጃ እንዲወሰድበት አይደረግም። ሆኖም ያለበት ችግር በጥናት ተለይቶ ከችግሮቹ እንዲወጣ የእፎይታ ጊዜ (Grace Period) ይሰጠዋል። በዚህ መልኩ ጥራትንና በጀትን አያይዘው ይሰራሉ፤ እንጂ እንዲሁ ዝም ብሎ በጀት አይለቀቅም።

 

ይሄንን ጉዳይ ወደኛ ሀገር ስታመጣው በእርግጥ ተቋማዊ የጥራት ምርመራ ይካሄዳል። ሆኖም የጥራት ኦዲቲጉን ተከትሎ የሚወሰድ እርምጃ ወይንም የአሰራር ለውጥ የለም። ሁሉም በተለመደው አካሄድ ነው የሚሄደው። ጥራትን ከበጀት ጋር አያይዞ የመስራቱ ጉዳይ በኢትዮጵያ ከፍተኛ ትምህርት ተቋማት የትምህርት ጥራት ላይ የራሱ የሆነ አዎንታዊ ተፅዕኖ ስላለው ሊሰራበት ይገባል እላለሁ።

 

ሰንደቅ- የከፍተኛ ትምህርት ተቋማት ፕሬዝዳንቶች  ከሚመደቡ ወይንም ከሚሾሙ ይልቅ በሙያዊና ችሎታ ተገቢነት (Merit) ቢሆን ለትምህርቱ ጥራት የተሻለ እንደሚሆን ሲመለከትም ነበር። ይህ ጉዳይ በምን መልኩ ሊሆን ይችላል?

ረዳት ፕሮፌሰር ተስፋዬ- አንድ ነገር ጥራት የሚኖረው በተገቢው ባለሙያ ሲሰራ ነው። በዚህ ጉዳይ የቀደመውን አሰራር ለመለወጥ በትምህርት ሚኒስቴር እየተሰራበት ነው። አንድ ሰው የዩኒቨርስቲ ከፍተኛ ኃላፊ ሆኖ ሲሾም ታርጌት ተቆጥሮ ሊሰጠው ይገባል። ፕሬዝዳንቱም ቢሆን በዚያ የኃላፊነት ደረጃ ላይ ሲቀመጥ ያንን ከፍተኛ ትምህርት ተቋም እሱ ሲረከበው ከነበረበት ሁኔታ የት የት እንዲያደርሰው ነው? ግልፅ የሆነ ኃላፊነት የተሰጠው። ይህ ግልፅ የሆነ በጊዜ ገደብ የተቀመጠ ኃላፊነት ተቀምጦና ለዚህም የሚያስፈልገው በቂ ሀብት ከተመደበ በኋላ በስተመጨረሻ ሂደቱና ውጤቱ ይለካል። ስራው የሚሰራው በዚህ መልኩ ነው።

 

ሰንደቅ- ጥራት ከገንዘብ ጋር እንደሚገናኝ በጥናትዎ ማብራሪያ ላይ ሲያመለክቱ ነበር። አሁን ባለው የኢትዮጵያ ተጨባጭ ሁኔታ ለኢትዮጵያ ከፍተኛ ትምህርት ተቋማት መንግስት የሚመድበው ገንዘብ በቀላሉ የሚታይ አይደለም። ሆኖም ይህ ገንዘብ በትምህርት ጥራቱ ላይ ሳይሆን ትምህርት ማዳረሱ ላይ ትኩረት በመደረጉ በአብዛኛው እየዋለ ያለው ለተቋማቱ መሰረተ ልማት ግንባታ ነው። ከዚህ አንፃር ገንዘቡና ጥራቱ በምን መልኩ ሊገናኝ ይችላል?

ረዳት ፕሮፌሰር ተስፋዬ- እርግጥ ነው እስከዛሬ ድረስ ትምህርትን ለህዝቡ ለማዳረስ በከፍተኛ ትምህርት ተቋማት መሰረተ ልማት ግንባታ ላይ በሰፊው ሲሰራ ቆይቷል። ይህ ተገቢ ነው። የህዝባችን ቁጥር በከፍተኛ ሁኔታ በፍጥነት እየጨመረ በመሄድ ላይ ነው። የህዝባችንን ቁጥር የሚመጥኑ የከፍተኛ ትምህርት ተቋማት ቁጥር መኖር የግድ ነው።

 

 ሆኖም ሁልጊዜ መሰረተ ልማት በመገንባትና ህንፃ በመስራት አንቀጥልም። ጥራት ላይ መምጣት አለብን። ክቡር ጠቅላይ ሚኒስትሩ በቅርቡ ሲናገሩ የመንግስት ከፍተኛ ትምህርት ተቋማት የሚመደብላቸውን በጀት ስቴዲየም ሳይቀር እየገነቡበት መሆኑን አመልክተዋል።

 

 እሳቸው ለከፍተኛ ትምህርት ተቋማቱ የሚመደበው በጀት ለምርምርና  ለትምህርት ጥራቱ ማረጋገጫነት መዋል የሚገባው መሆኑን ሲገልፁ ሰምቻለሁ። ይሄንን ሀሳብ እደግፋለሁ። በነገራችን ላይ በውጭ ሀገራት ያሉ በርካታ ከፍተኛ የትምህርት ተቋማት በተለያዩ የገቢ ማገኛ ዘዴዎች የራሳቸውን ገቢ የሚያገኙበት ሁኔታም አለ። የእኛ ሀገራት ከፍተኛ ትምህርት ተቋማትም ቢሆኑ ወደዚህ አቅጣጫ ነው ማምራት ያለባቸው።  መንግስት ካለው ውስን ሀብት እነዚህን ተቋማት በጀት እየመደበ ሊቀጥል አይገባውም።

 

ሰንደቅ- ተቋማቱ የራሳቸውን ገቢ ያመንጩ ሲባል በምን መልኩ ነው?

ረዳትፕሮፌሰርተስፋዬ- ከፍተኛ ትምህርት ተቋማት የየራሳቸውን ገቢ የሚያመነጩባቸው የተለያዩ መንገዶች አሉ። ይህ አለም አቀፍ አሰራር ነው። የየራሳቸውን ገቢዎች ከሚያመነጩባቸው መንገዶች መካከል አንደኛው ጥናትና ምርምርን ማካሄድ፤ እንደዚሁም የማታ ትምህርትን አስፋፍቶ በመስጠትም ጭምር ነው። በተቋማቱ የሚሰሩትን የቴክኖሎጂ ስራዎችን ለህዝብ በማቅረብም የራስን ገቢ ማመንጨት ይቻላል። አሁን ያለው በጀትን ጠብቆ የማደሩ ሂደት መቀየር መቻል አለበት። በሀገሪቱ በጀት ላይ የሚያሳድረው ተፅዕኖ ቀላል አይደለም።

 መንግስት ከዚህ በኋላ መስራት ያለበት ከፍተኛ ትምህርት ተቋማቱ በምን መልኩ የየራሳቸውን ገቢ እያመነጩ መሄድ እንዳለባቸው ነው። ተቋማቱ በተወሰነ ደረጃ የየራሳቸውን ወጪ እየሸፈኑ ሲሄዱ በመንግስት በጀት ላይ የሚያሳድረውን ጫና እየቀነሰ ስለሚሄድ ሀብቱ ለሌላ ልማትም የሚውልበት ብሎም በጥራት ላይ ትኩረት የሚሰጥበት እድል ይኖራል ማለት ነው። ይህ አሜሪካን ጨምሮ በብዙ ሀገራት ያለ አሰራር ነው።¾

 

Page 8 of 67

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us