ደረሰኙ የታለ

Wednesday, 03 September 2014 14:40

ከኪዳኔ መካሻ

This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.  

- የተ.እ.ታ ደረሰኝ የመስጠት ግዴታን አለመወጣት የሚያስከትለው የወንጀል ኃላፊነት

- የተ.እ.ታ ደረሰኝ ከመስጠት ጋር ግዴታ ያለባቸው ሰራተኞች

- እስከ ፌ/ጠ/ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ደርሰው የተወሰኑ ሁለት የተ.እ.ታ ደረሰኝ ክርክሮች 

እንዴት ናችሁ ሰላም ነው? የዛሬ ወጋችን ከተለያዩ የተጨማሪ እሴት ታክስ (ቫት) ተመዝጋባዎች ኃላፊነትን የሚመለከት ነው። እቃዎችን በምንገዛበት ወይም አገልግሎት በምንጠቀምበት ጊዜ እና ደረሰኝ መቀበል መብታችንና ሞራላዊ ግዴታችን ነው። ሻጩም ደግሞ ደረሰኝ መስጠት ሕጋዊ ግዴታው ነው። ሻጬ የተጨማሪ እሴት ታክስ ተመዝጋቢ ከሆነ ሕጋዊ የሆኑ ደረሰኝ ለገዢው አለመስጠቱ በወንጀል ያስጠይቀዋል። በመሆኑም ግዢ በምንፈፅምበት ጊዜ ተገቢው ሕጋዊ የቫት ደረሰኝ እንዲሰጠን መጠየቃችን የተጣለብንን የግብር ግዴታ 15 በመቶ መክፈላችንን ፣ ለተገቢው አካል የተቆረጠብን ግብር መድረሱን እና ግብይታችን መመዝገቡን ከማረጋገጥ በተጨማሪ ሻጭ የወንጀል ኃላፊነት የሚያስከትለውን ያለቫት ደረሰኝ ሽያጭ እንዲያካሂድ እናደርጋለን ማለት ነው። ስለዚህ “ደረሰኙ የታለ?” ማለቱ ዘርፈ ብዙ ጥቅም አለው።

አግባብነት ያላቸው የተ.እ.ታ አዋጆችና እስከ ፌዴራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የደረሱ ሁለት ክርክሮችን እያነሳን የተ.እ.ታ ጋር የተያያዙ መብትና ግዴታዎችን ግዴታዎቹን አለመወጣት የሚያስከትለውን ኃላፊነት እንመልከት።

 

      1.     1. ያለደረሰኝ የተበላው ቅቅል

አዳማ ቀበሌ 05 ውስጥ የሚገኘው ኬሮድ ባርና ሬስቶራንት የተጨማሪ እሴት ታክስ ደረሰኝ ሳይሰጥ ሽያጭ እንደሚያካሂድ የክልሉ ገቢዎች ጽ/ቤት ጥቆማ ይደርሰዋል። የካቲት 11 ቀን 2004 ኬሮድ የተለመደ ስራውን በማከናወን ላይ ነበር። ከቀኑ 6፡05 ላይ ሶስት ተመጋቢዎች ወደ ሬስቶራንቱ ገቡ። ሁለቱ ቅቅልና ሶስቱ ለስላሳ አዘው ተስተናገዱ። ምግቡን በልተው ከጨረሱ በኋላ ሂሳብ ሲጠይቁ 67 ብር መሆኑ ተነገራቸው። ድፍን 100 ብር ሰጧትና 33 ብር መልስ ሰጠቻቸው፤ ደረሰኝ አልተሰጣቸውም። እነኚህ ሶስት ሰዎች ግን ተራ ተጠቃሚዎች ሳይሆኑ የገቢዎችና ጉምሩክ መስሪያ ቤት በኬሮድ ላይ የደረሰውን ጥቆማ እንዲያጣሩ የላካቸው አንድ ፖሊስና ሁለት ሰራተኞች ነበሩ። ደረሰኝ ሲጠይቁ የተሰጣቸው መልስ የቫት ማሽኑ በቅርብ ስለገባ ስራ አልጀመረም፤ በእጅ የሚሞላ ደረሰኝ ላምጣ ስትል 3ቱ ተስተናጋጆች በእጅ የሚፃፍ ደረሰኝ አንፈልግም እምቢ ብለው ከሄዱ ከ3 ደቂቃ በኋላ ተመልሰው በመምጣት ደረሰኙን ወስደው ቤቱን አሸጉት።

ኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለስልጣን ዐቃቤ ሕግ በኬሮድ ሬስቶራንት ባለቤት በአቶ በቀለ ተሰማ የተ.እ.ታ ተመዝጋቢ ሆኖ ያለደረሰኝ በመነገድ፣ 2ኛ ተከሳሽ የቤቱ ካሸር የነበረችው ዝናሽ ሰይድና 3ኛ ተከሳሸ አስተናጋጇ ሀናን በላይ የተ.እ.ታ ደረሰኝ ቆርጠው ባለመስጣቸው የተ.እ.ታ አዋጅ ቁ 285/1994 አንቀጽ 22(1) እና አንቀጽ 35 እንዲሁም የማሻሻያ አዋጁን 609/2001 አንቀጽ 50(ለ) ን በመተላለፍ የወንጀል ክስ በአዳማ ልዩ ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት አቀረበባቸው።

 

  • ተከሳሾች የተከሰሱበትን ወንጀል አልፈፀምንም ብለው በመካዳቸው ዐቃቤ ሕግ ማስረጃዎቹን አቅርቦ አሰማ። ተከሳሾችም ክሱን እንዲከላከሉ ብይን በመስጠቱ የመከላከያ ማስረጃዎቻቸውን አቀረቡ። የአዳማ ልዩ ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት የዐቃቤ ሕግና የተከሳሾችን የመከላከያ ማረጃ ሰምቶ፣
  • የዐቃቤ ሕግ ምስክር የነበሩት 3ቱ ተስተናጋጆች ከፍለው የነበረውን ገንዘብ ደረሰኝ አልተሰጠንም ብለው መውሰዳቸው ሽያጭ አለመፈፀሙን ያሳያል
  • ያጩ ተፈፅመዋል ቢባል እንኳን የሬስቶንቱ ባለቤት 1ኛ ተከሳሽ ማሽኑን በ25/5/04 ገዝተው የካቲት 1/2004 በመረከባቸው ወንጀሉ የተፈፀመው በ11/6/2004 ከመሆኑ አንጻር ስልጠና እስኪያገኙ የ10 ቀኑ ጊዜ አጭር በመሆኑ ክሱ ደረሰኝ አልተሰጠም ቢልም በእጅ የተፃፈ ተመሳሳይ ምጣኔ የተ.እ.ታ ያካተተ ሕጋዊ ደረሰኝ ተሰጥቷቸው አንቀበልም በማለታቸው  
  • የተከሳሾች መከላከያ ማስረጃ የዐቃቤ ሕግ ክስ ጥርጣሬ ውስጥ ጥሎታል በሚል በነፃ አሰናበታቸው። ዐቃቤ ሕግ በውሳኔው ቅር በመሰኘት ለኦሮሚያ ጠ/ፍ/ቤት ይግባኝ አቅርቦ ተቀባይነት ስላላገኘ የሕግ ስህተት ተፈፅሟል በሚል ጥር 3 ቀን 2005 ለፌ/ጠ/ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የሰበር አቤቱታ አቀረበ። ሰበር የሰጠውን ውሳኔ መጨረሻ ላይ እንመለከተዋለን።

2. ሳያስፈቅዱ ደረሰኝ ማተም

ትግራይ አክሱም ከተማ የሚገኘው የቅዱስ ገብርኤል ማተሚያ ቤት ባለቤት አቶ በርሀ ረዳ ይባላሉ። እኚህ ሰው በማተሚያ ቤታቸው ከአክሱም ከተማ ገቢዎች ጽ/ቤት ሳያስፈቅዱና ሳያስመዘግቡ 21 ፓድ ደረሰኝ አተሙ፣ በተጨማሪ በሁለት ኮፒ የሚታተመውን ደረሰኝ በ1 ኮፒ ብቻ መቶ ፓድ በማተም መንግስት ሊያገኘው ይገባ የነበረውን ገቢ አሳጥተዋል፣ ክፍያ ተቀብለዋል በሚል የተ.እ.ታ አዋጅ አንቀጽ 22(1) እና የማሻሻያ አዋጁ 609/2001 አንቀጽ 19 በመተላለፍ በትግራይ ገቢዎችና ልማት ባለስልጣን ዐቃቤ ሕግ በክልሉ ከፍተኛ ፍ/ቤት ክስ ቀረበባቸው። ተከሳሹ ጥፋተኛ አይደለሁም በማለታቸው ፍ/ቤቱ የዐቃቤ ሕግን ምስክሮችና ማስረጃዎች አስቀርቦ ሰማ። ተከሳሹ አቶ በርሀ የመከላከያ ማስረጃዎቻቸውን እንዲያቀርቡ ተደርጎ ተሰምተዋል። ሆኖም በመከላከያ ማስረጃዎቹ ክሱን ስላላስተባበሉ ፍ/ቤቱ ተከሳሹን ጥፋተኛ ሆነው አግኝቻቸዋለሁ ብሎ በብር 15,000 የገንዘብ ቅጣትና በ6 ወር እስራት እንዲቀጡ ፈረደ።

ተከሳሹ ለክልሉ ጠ/ፍ/ቤት ይግባኝ ቢያቀርቡም የስር ፍ/ቤቱትን ውሳኔ አፀናው። የሕግ ስህተት ተፈፅሟል በሚል ይግባኝ የቀረበበት የትግራይ ክልል ጠ/ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ግራቀኙን አስቀርቦ ጉዳዩን ከመረመረ በኋላ የህትመቱን ስራ ሰራ የተባለው አካል በሕጉ ድርጅት የሚለውን መስፈርት የሚያሟላና አቶ በርኸም በግል ባለሃብትነት እንጂ በድርጅት መሪነት የሚሸፈኑ አይደሉም የሚሉትን ምክንያቶች በመያዝ የስር ፍርድ ቤትን የቅጣት ውሳኔ ሽሮ በነፃ አሰናበታቸው።

የክልሉ ዐቃቤ ሕግ ለፌ/ጠ/ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የህግ ስህተት ተፈፅሟል የክልል ሰበር ሰሚ ችሎት ባልቀረበበት የፍሬ ነገር ክርክር ከሕጉ ይዘትና መንፈስ ውጭ ተከሳሽ በወንጀል አይጠየቅም ማለቱ አላግባብ ነው የሚል የሰበር አቤቱታ አቀረበ። የፌ/ጠ/ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎም ጉዳዩን መርምሮ ውሳኔ ሰጥቷል።

3. እስቲ አንቀፆቹን እንመልከት

አዋጅ ቁጥር 285/94 አንቀጽ 22(1) ላይ ማንኛውም የተጨማሪ እሴት ታክስ የተመዘገበና ታክስ የሚከፈልበት ግብይት የሚያካሂድ ሰው እቃዎቹን ወይም አገልግሎቶቹን ለሚያቀርብለት ሰው ደረሰኝ መስጠት አለበት ሲል ይደነግጋል። ይህ ግዴታ የተጣለው የተ.እ.ታ. ተመዝጋቢና ታክስ የሚከፈልበት ሽያጭ የሚያካሂድ ሰው ላይ ሲሆን በአንፃሩ ለተ.እ.ታ. ያልተመዘገበ ሰው የተ.እ.ታ ደረሰኝ እንዳይሰጥ ተከልክሏል። ይህ ማለት የተ.እ.ታ ደረሰኝ የመስጠት መብቱም ግዴታውም ያለባቸው የተመዘገቡ እና የተ.እ.ታ የሚከፈልበት ግብይት የሚያካሂዱ ብቻ ናቸው። የዚህ አዋጅ ማሻሻያ አዋጅ ቁጥር 690/2001 በአንቀጽ10 ደረሰኝ የመስጠቱ ግዴታ ወዲያውኑ መሆን እንዳለበት ደንግጓል።

በችርቻሮ ደረጃ አገልግሎቶችን ወይም እቃዎችን ለሚገዙ የተጨማሪ እሴት ታክስ ያልተመዘገቡ ገዢዎች (ሸማች ወይም ተጠቃሚ) በተጨማሪ እሴት ታክስ ደረሰኝ ምትክ በክፍያ ደረሰኝ ወይም በአሰራር ቀላል ሆኖ በተዘጋጀ የተጨማሪ እሴት ታክስ ደረሰኝ እንዲጠቀም የገቢዎችና ጉምሩክ ባለስልጣን በመመሪያ መፈቀድ እንደሚችል በአዋጁ 22(5) ላይ ተደንግጓል። በሌላ በኩል በአዋጁ አንቀጽ 22(6) ላይ ግብይቱ ከብር 10 በታች ከሆነ ሻጭ የተመዘገበ ቢሆንም ጠቅላላ የግብይቱ ዋጋ ከብር 10 ካልበለጠ ደረሰኝ የመስጠቱ ግዴታ ቀሪ እንዲሆን በመመሪያ መደንገግ እንደሚችል ስልጣን ቢሰጠውም በተግባር ግን ለተለያዩ አገልግሎቶችና እቃዎች ከ10 ብር በታች ስንገበያይም ደረሰኝ እየተሰጠ ስለሆነ ይሄ መመሪያ ወጥቶ ተግባራዊ አልተደረገም።

ለተጨማሪ እሴት ታክስ የመመዝገብ ግዴታ ያለባቸው ነጋዴዎች ሳይመዘገቡ ከተገኙ በማሻሻያ አዋጅ ቁጥር 690/2001 አንቀፅ 19 መሠረት በፍርድ ቤት ጥፋተኝነቱ ሲረጋገጥ ከብር 10ሺ እስከ ብር 50ሺ በሚደርስ የገንዘብ መቀጫና ከ1-2 ዓመት በሚደርስ እስር ያስቀጣል።

ሌላው ቅጣት የሚያስከትል ጥፋት ለተ.እ.ታ ተመዝግቦ ያለ ተ.እታ ደረሰኝ ግብይት ማካሄድ ሲሆን ይህም በፍ/ቤት ጥራቱ ሲረጋገጥ ከብር 10ሺ እስከ 100ሺ የገንዘብ ቅጣትና ከ2 እስከ 5 ዓመት የሚደርስ እስራት ይቀጣል። መከፈል የነበረበት ታክስ ከብር 100ሺ በላይ ከሆነ ቅጣት ገንዘቡ መጠን ሳይከፈል ከቀረው ታክስ ጋር እኩል እንደሚሆን በማሻሻያ አዋጁ በአንቀፅ 50(ለ) ላይ ተሻሽሎ ተካቷል።

ሌላው ደግሞ ደረሰኝን የሚመለከት ሆኖ ካለ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለስልጣን ፍቃድ ለኮምፒዩተር የተዘጋጀ ደረሰኝ በማሳተም መጠቀም ወይም ደረሰኝ ህትመት አገልግሎት የሰጠ (ማተሚያ ቤት) በፍ/ቤት ጥፋተኛነቱ ሲረጋገጥ ከብር 10ሺእስከ100ሺ የሚደርስ የገንዘብ መቀጫና ከ2 እስከ 5 ዓመት በሚደርስ እስር ያስቀጣል።

ከዋናው የንግድ ድርጅቱ ባለቤት ወይም ስራ አስኪያጅ ውጪ የድርጅቱ ሰራተኛ ወይም ማንኛውም ሌላ ሰው የተ.እ.ታ አዋጅ ድንጋጌዎች እንዲሰጡ የረዳ፣ ያበረታታ፣ ያነሳሳ ወይም በሚስጥር የተገበረ ከሆነ እንደዋነኛው ጥፋተኛ ጥፋት እንዲቀጣ ተቆጥሮ ተመሳሳይ ቅጣት ሌሎችም የተ.እ.ታ ሽያጭ የሚያካሂድ ድርጅት ሰራተኞች ይህን ግዴታቸውን ለመወጣት በሕጉ አግባብ የተ.እ.ታ. ደረሰኝ መስጠቱን ማረጋገጥ አለባቸው።

4. ሰበር ምን አለ?

በአዳማ ኬሮድ ሬስቶራንትና ባር ውስጥ ተፈፀመ የተባለው ያለተ.እ.ታ ሽያጭን በተመለከተ ግራቀኙን አከራክሮ በስ/መ/ቀ 86672 መስከረም 22 ቀን 2006 ዓ.ም የፌ/ጠ/ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ውሳኔ ሰጥቷል። በስር ፍ/ቤት የተጋገጡ የፍሬ ነገርና የማስረጃ ጉዳዮችን እንዳሉ በመቀበል በውሳኔው ላይ በሰጠው ትንታኔ.. . . “የተጨማሪ እሴት ሽያጭ ተከናወነ የሚባለው ለግብይት የተጨማሪ እሴት ታክስ ደረሰኝ ሲሰጥ ነው በሚል በአዋጅ ቁጥር 285/94 አንቀጽ 11(1)(2)፣ 22(1)እና (3) በአዋጅ ቁጥር 609/2001 በሚል ተመልክቷል። ከእነዚህ ድንጋጌዎች በግልጽ መረዳት የሚቻለው ሽያጭ ተከናወነ ለማለት ለተከናወነው ግብይት ሂሳብ መክፈሉ ወይም አለመክፈሉ በቅድመ ሁኔታ የተቀመጠ ሳይሆን ሕጉ ትኩረት የሚያደርገው እቃዎች ለተረከበው ዝግጁ ሁነው በተቀመጡ ጊዜ አገልግሎቶች በሚሰጡበት እና የመሳሰሉት ተግባራት መፈፀማቸው ላይ ነው። በመሆኑም አግባብነት ያላቸው የፍትሃብሔር የሽያጭ ሕግ ድንጋጌዎች ሳይሆን ጉዳዩ የሚመለከታቸው የአዋጁ ድንጋጌዎች መሰረት በመሆኑ የስር ፍ/ቤቶች ሽያጭ አልተፈፀመም ማለታቸው የሕግ ስህተት ነው። ሆኖም ተከሳሾችን ጥፋተኝነት በተመለከተ . . .ማሽኑ ገብቶ በአጭር ጊዜ ውስጥ ከማሽኑ አሰራር ጋር ባለመተዋወቅ በእጅ የተፃፈ ሕጋዊ ደረሰኝ ሽያጩን ያከናወነ ሰውን በወንጀል መጠየቅ የወንጀል ሕግ አንቀፅ 23 ሥር የአንድ ወንጀል ሕጋዊ፣ ሞራላዊ፣ ሀሳባዊ ሁኔታዎች ተሟልተዋል የሚያስብል አይደለም። ተከሳሾች ወንጀል ለመስራት የሚያስችል ሃሳብ ነበራቸው ለማለት የሚያስችል የፍሬ ነገር ምክንያት አላገኘም። በመሆኑም ማሽኑን ካስገቡ በአጭር ጊዜ ውስጥ ስልጠናውን ስላላገኙ በሕጋዊ የፅሁፍ ደረሰኝ በመሸጣቸው በወንጀል ሊጠየቁ አይገባም በሚል ሶስቱንም ተከሳሾች በነፃ አሰናብቷል።

     ከትግራይ ክልል የተነሳው ክርክር ደግሞ በሰ/መ/ቁ865/97 መሰከረም 21 ቀን 2006 ውሳኔ የተሰጠበት ሲሆን ተከሳሹ አቶ በርሃ በአዋጁ አንቀፅ 56(3) (ለ) በተደነገገው መሰረት ማንኛውም በጎ አሳቢ ሰው ሊያደርገው የሚችለውን ጥንቃቄ ያደረጉና ጥበብ በተሞላበት ሁኔታ ድርጅቱን በመምራት ኃላፊነታቸውን የተወጡ መሆኑን የሚያረጋግጥ ማስረጃ አላቀረቡም። ስለሆነም ተከሳሽ አቶ በርሃ በአዋጅ ቁጥር 285/94 አንቀጽ 3(1)(ሀ) መሰረት ለተ.እ.ታ ከፋይነት ተመዝግበውና የድርጅቱ ባለሃብትና ስራ አስኪያጅ ሆነው ያልተፈቀደ ደረሰኝ በማተምና ብር 1908 ያለቫት የተጠቀሙ መሆኑ ተረጋግጦ እያለ የትግራይ ክልል ሰበር ሰሚ ችሎት ተከሳሽ ስራ አስኪያጅ ሳይሆኑ የግል ባለሀብት ስለሆኑ የወንጀል ተጠያቂነት የለባቸውም በማለት የዞኑ ከ/ፍ/ቤት ና የወረዳ ፍ/ቤት የሰጡትን የጥፋተኝነት ቅጣት ውሳኔ መሻሩ የተ.እ.ታ አዋጁን ድንጋጌዎችን ይዘትና መንፈስ ባላገናዘበ ሁኔታ በመሆኑ የህግ ስህተት እንዳለበት አረጋግጦ አቶ በርሃ በዞኑ ከፍተኛ ፍ/ቤት የተወሰነባቸው የ6 ወር ቀላል እስራትና የብር 15,000 ቅጣት እንዲፀና ወስኗል።

ይምረጡ
(0 ሰዎች መርጠዋል)
7619 ጊዜ ተነበዋል

ተጨማሪ ጽህፎች ከ news admin

ድርጅትዎ ያስተዋውቁ!

  • Advvrrt4.jpg

እዚህ ያስተዋውቁ!

  • Aaddvrrt5.jpg
  • adverts4.jpg
  • Advertt1.jpg
  • Advertt2.jpg
  • Advrrtt.jpg
  • Advverttt.jpg
  • Advvrt1.jpg
  • Advvrt2.jpg

 

Advvrrt4

 

 

 

 

Who's Online

We have 992 guests and no members online

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us