ከፍ/ቤት ውጭ ያሉ አማራጮች

Thursday, 06 November 2014 09:19

ከኪዳኔ መካሻ

This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

-    ፍ/ቤት ከመክሰሱና ከመከራከር የተሻለ ጠቀሜታ ያላቸው አማራጭ የግጭት መፍቻ ዘዴዎች፣

-    የዘዴዎቹ አይነትና ልዩነታቸው፣

-    የአማራጮቹ አስፈላጊነት፣

እንዴት ናችሁ ሰላም ነው? ዛሬ የምናወጋው በፍ/ብሔር ጉዳዮች ላይ ከሳሽ ወይ ተከሳሽ ሊሆኑ የሚችሉ ባለጉዳዮች ወደ ፍርድ ቤት አለመግባታቸው ከመድረሱ በፊት በአማራጭ ግጭታቸውን ሊፈቱላቸው ስለሚችሉላቸው በሕግ ተቀባይነት ያላቸው መንገዶች ነው። እነዚህ አማራች ምን እንደሆኑ አይተናቸው እንዲሁም ጠቀሜታቸው እናያለን።

ዋነኛ ማጣቀሻዬ ሀሮማያ ዩኒቨርስቲ የሕግ መምህር የሆነው ሙሉጌታ ጌጡ እና ተፈራ እሸቱ ከፍትህና ከሕግ ጥናት ተቋም ድጋፍ ያዘጋጁት የማስተማሪያ ፅሁፍ ነው። አዘጋጆቹን አመስግኜ ልቀጥል።

ለምን አማራጭ አስፈለገ? በሀገራችንም ሆነ በሌሎች ሀገራት ከጥንትም ጀምሮ በግለሰቦች መሀከል በግለሰቦችና በተቋማት ብሎም ሰው ከገዛ ራሱ ጋር ይጋጫል። ለነዚህ ግጭቶች መፍትሄ ለመስጠት ከግለሰቡ ከራሱ ጥረት አንስቶ የተለያዩ ዘዴዎች ጥቅም ላይ ይውላሉ። መደበኛው ተቋም የሆኑት ፍ/ቤቶች ሥራቸው ሕጎችን በመተርጎም ከመብትና ከግዴታዎች ጋር በተያያዘ ለሚነሱ አለመግባባቶች ውሳኔ መስጠት ነው። ነገር ግን ፍ/ቤት የሚደረግ ክርክሮች የራሳቸው የሆኑ እጥረቶች ወይም አሉታዊ ጎኖች ስላሏቸው ለዘመናት ከሰው ልጅ የታሪክ ጅማሬ ጋር አብረው የነበሩት የግጭት መፍቻ ዘዴዎች ጠቃሚ ሆነው በመገኘታቸው በፍ/ቤትም ሆነ ከፍ/ቤት ውጭ በአማራጭነት ጥቅም ላይ እየዋሉ ይገኛሉ። አማራጭ ግጭት መፍቻዎች ነባርና ከመደበኛ ተቋማትም የሚቀድሙ ቢሆኑም በዘመናዊ መልኩ ሰፊ ተቀባይነት እንዲያገኙ በ1976 አሜሪካ ሚኒስታ ውስጥ የተካሄደው የራስኮፓውንድ ጉባኤ ትልቅ መሰረት ጥሏል። በዚህ ጉባኤ ላይ የአማራጭ ግጭት መፍቻ ዘዴዎች በፍ/ቤት ሙግቶች የተነሳ ለሚፈጠሩ ምሬቶችና እንቅፋቶች ሁነኛ መፍትሄ የሚሆኑ አማራጮች መኖራቸውንና ከጠቀሜታቸው አንፃር ተግባራዊ በሰፊው መደረግ እንዳለባቸው አመላክቷል።

የግጭት መፍቻ አማራጮች ጠቀሜታ፡- በአማራጭ ግጭቶችን መፍታት ተከሶ ፍ/ቤት ከመሟገት ጋር ሲነፃፀር በርካታ የተሻሉ ጠቀሜታዎች ያሉት ሲሆን በሀገራት ሕጎችም ሆኑ በአለም አቀፍ መድረክ ተመራጭ ካደረጉት ምክንያቶች አበይት ተደርገው የሚከተሉት ይጠቀሳሉ።

-    በግጭት አፈታት ሂደቱ ጊዜና ወጪ ቆጣቢ መሆኑ፣

-    በአንፃራዊነት ሲታይ አማራጭ ግጭት መፍቻን መጠቀም ላልተግባቡት ወገኖች ውጤቱ የተሻለ የሚያረካ መሆኑ ምክንያቱም የፍ/ቤት ሙግት አስገዳጅ በመሆኑና በሙግቱ የተረታው በውጤት ደስተኛ አይሆንም፣

-    አለመግባባቱ የተከሰተባቸው ወገኖች በአማራጭ ፍጭት መፍቻ ዘዴ ተጠቅመው ግጭታቸውን ከፊቱ በኋላ ቀድሞ የነበራቸውን ግንኙነት ማስቀጠል የሚያስችል መሆኑና፣

-    ሊከሰቱ የሚችሉ ተጨማሪ ግጭቶችን ማስወገድ መቻሉ ናቸው።

ምንም እንኳን አማራጭ ግጭቶችን መፍቻ ስልቶች ጠቀሜታቸው የበዛ ቢሆንም እንከን አልባ ግን አይደሉም። በግጭት አፈታት ሂደቱ ላይ የተጋጩት ወገኖች የሚኖራቸው ያልተመጣጠነ አቅም አንዱ ሲሆን እራሱ አሸማጋይ ሆኖ የሚገባው ግለሰብ ሊኖርብ የሚችለው የሕግ እውቀት ማነስና ቀድሞ የተሰጡና አስገዳጅ የሆኑ የግልግል ውሳኔዎች አለመኖራቸው እንዲሁም ውሳኔን ከማስፈፀም አንፃር (መለሳለስ) የሚታይባቸው መሆኑ አማራ የግጭት መፍቻ ዘዴዎች ከሚታሙባቸው ድክመቶች መሀል በምሳሌነት ይጠቀሳሉ።

የአማራጮቹ አይነቶች፡- አለመግባባቶችን ወይም ግጭቶችን በአማራጭ የመፍታት ዘዴዎች እነኚህ ብቻ ናቸው ብሎ መዘርዘር አይቻልም። ወደ ፍ/ቤት ሳይኬድ አለመግባባት መፍታት የሚስችል ዘዴ ሁሉ እንደ አማራጭ ሊወሰድ ይችላልና። ሆኖም በሶስት ዋና ዋና ጎራዎች ለግጭት አፈታት የሚከተሉትን ሂደት አንጻር መክፈል ይቻላል። እነኚህ የአማራጭ ግጭት መፍቻ አይነቶች ማስማማት ልዩነቱ በምን መፈታት እንዳለበት መወሰንና ማማከር ሙያዊ አስተያየት ይባላል።

የማስማማት ሂደቶች፡- ማደራደር፣ ማስታረቅ፣ ማቀራረብና አስቀድሞ ፍ/ቤት ሊሰጥ የሚችለውን ውሳኔ መስጠት ሁሉም የማስማማት ሂደቶች ናቸው። የእነኚህ ሂደቶች ውጤት የሚወሰነው በተሳታፊ ወገኖች ስምምነት ላይ ተመስርቶ ነው። ስምምነቱ ከሌላ ውጤቱም አይኖርም። በማስማማት የግጭት መፍቻ አማራጭ የሚሳተፉ ወገኖች በግላቸው ሊያስገኙት ከሚችሉት የላቀ የስምምነት ውጤት ለማስገኘት በጋራ አብረው መስራት አለባቸው። ድርድር፣ እርቅ ማቀራረብ፣ ማስተሳሰር እና አስገዳጅ ያልሆነ የግል ዳኝነት መስጠት በማስማማት ሂደት ውስጥ ይጠቃለላሉ።

የውሳኔ ሂደቶች፡- የግልግል ሽምግልና ዋነኛው የውሳኔ ሂደት ያለው አማራጭ ግጭት መፍቻ ነው። የዚህ ሂደት ውጤት የሚወስነው ሶስተኛ ወገን የሆነው ሰው ግጭቱ እንዴት መፈታት እንዳለበት በሚሰጠው ውሳኔ ሲሆን፤ የገላጋዩ ወይም የሽማግሌው ሚናም ይህን ውሳኔ መስጠት ነው። በዚህ ሂደት የሚሸማገሉት ወገኖች አካሄዱን ከመቅረፅ ወይም ውጤታማነቱን ለማረጋገጥ በጋራ መሳተፍ አለባቸው። ሆኖም የመጨረሻውን ውጤት በመወሰን ረገድ የተሸማጋዮቹ የሚተባበሩ ቢሆንም በፉክክር ላይ የተመሰረተ በመሆኑ እውነታዎችንና ክርክሮቻቸውን በማቅረብ ላይ ብቻ የተወሰነ ነው።

የማማከር ሂደቶች፡- ገለልተኛ ሆኖ ጉዳዩን መገምገም ወይም አለመግባባቱ ሳይባባስ የሚሰጥ ገለልተኛ ግምገማዊ አስተያየት አስገዳጅ ያልሆነ አስታራቂ አስተያየት መስጠት ጥፋቱ ወይም ላለመግባቱ መነሻ የሆነውን ነገር መመርመር እና በጉዳዩ ላይ ሙያዊ አስተያየት መስጠት ሁሉም የማማከር ሂደቶች ሲሆኑ ይህ ሂደት የሚያስገኘው ውጤት አላማው የተጋጩትን ወገኖች መምከር ወይም ስለ ሁኔታው ማስገንዘብ ነው።

ከነኚህ ከሶስቱ ዋና ዋና የግጭት መፍቻ አማራጮች ሂደቶች በተጨማሪ የተለያዩ አይነት የአማራጭ መፍቻ ዘዴዎች አሉ።

  1. 1- በራስ መሞከር፡- ይሄኛው አማራጭ ያልተጋባቡት ወይም የተጋጩት ወገኖች ልዩነታቸውን በራሳቸው መንገድ ለብቻቸው ለመፍታት የሚሞክሩበት አካሄድ ሲሆን፤ ይህን የሚያደርጉት አለመግባባቱን ለመፍታት ሌላ ትክክለኛ የሆነ መንገድ የለም ብለው ራሳቸውን ሲያሳምኑ ነው። ይህ በግል የሚሞከር አካሄድ አለመግባባቱንና ግጭቱን አካሮ ወደ ፀብና ዱላ ሊያመራ የሚችልበት አጋጣሚ አለና ብዙ አይመከርም። ከሆነም በጥንቃቄ መደረግ አለበት።
  2. 2- በጋራ ጉዳይ ላይ ማስተሳሰር፡- ይህኛው ግጭትን ከመፍቻነት ይልቅ ግጭትን መከላከያ ቢባል የተሻለ ነው። በዋናነት የሚተገበረውም በግንባታው ዘርፍ ላይ ነው። በግንባታ ፕሮጀክቶች ውስጥ ስራ ተቋራጨ፣ ንዑሳን ስራ ተቋራጮች፣ የስነ ሕንፃ ባለሙያውና ሌሎች ባለድርሻ አካላት የተከሰተ አለመግባባትን በመፍታቱ ሂደት የሚመረጠው አማራ የግጭት መፍቻ ዘዴን ከግምት ሳያስገቡ የግንባታው የስራ ሂደት እንዳይቋረጥ ስምምነት ከማድረግ በዋነኛ ጉዳያቸው ላይ አጋርነት ይፈጥራሉ።
  3. 3- በሚገኘው ጥቅም ላይ አስቀድሞ መገላገል፡- ይህኛው አማራ ዘዴ ያልተግባቡት ወገኖች ከግለግል ከሽምግልናው አስቀድመው ሊወስኑ በሚችለው ከፍተኛ ወይም ዝቅተኛ መጠን ላይ የሚስማሙበት ነው። የአሸማጋዩ ውሳኔም በተስማሙበት የገንዘብ መጠን መሀል መውደቅ አለበት ወይም በተስማሙበት መሀል እንዲሆን ያስተካክሉታል። አሸማጋዩ ውሳኔውን ከመስጠቱ በፊት ተስማምተው ያስቀመጡትን ገደብ ሊያውቀው ወይም ላያውቀውም ይችላል።
  4. 4- በራስ ዳኛ መሞከር (አነስተኛ ችሎት)፡- ይህ ደግሞ እውነታዎችን የማጣፊያ የግጭት መፍቻ አማራጭ ነው። ሂደቱ የፍርድ ቤት የክስ ሂደትን መሰል ክርክር ከዋናው የፍ/ቤት ክርክር አስቀድሞ የሚካሄድበት ሲሆን በአብዛኛው መደበኛ ባልሆነ ስነሥርዓት በአንድ ግለሰብ አሰቃይነት በግል የተጠሩ ፈራጆ ባሉበት አንደኛው ደግሞ እንደሌላኛው ተከራካሪ በመሆን በመደበኛው ፍ/ቤት ሊያጋጥማቸው የሚችለውን ክርክር አስቀድሞ በመፈተን አውጭ የሆነውን አማራጭ ለመወሰን የሚደረግ ሂደት ነው።
  5. 5- አስቀድሞ በገለልተኛ ወገን ማስገምገም፡- ይህ አማራጭ ደግሞ ገለልተኛ በሆነ ሶስተኛ ወገን በግራና በቀኙ የሚጠየቀውን የካሳ መጠን ገምግሞ አግባብነት ያለው የተወሰነ የህግ ድንጋጌ አንጻር ሊገኝ የሚችለውን ውጤት ላይ ግምታዊ አስተያየቱን በመስጠት ለግራና ለቀኙ የሚሻለውን አማራጭ መወሰን እንዲችሉ የሚጠቀምበት ነው።
  6. 6- ቅሬታ ሰሚ አካል፡- (እንባ ጠባቂ ማቅረብ) ይሄኛው አማራጭ ገለልተኛ የሆነ አካል በህዝባዊ ወይም በግል ተቋማት ላይ የሚነሱ ቅሬታዎችን አስተናግዶ የሚወስንበት ሲሆን፤ በአጠቃላይ ቅሬታዎች በውስጣዊ የተቋማቱ ቅሬታ ማስተናገጃ መመሪያዎች አግባብ ቀርበው መፍትሄ ካጡ ነው በመጨረሻ ገለልተኛ ለሆነው የቅሬታ ሰሚ (እምባ ጠባቂ) አካል የሚቀርቡት።
  7. 7- በግልግል ዳይቶ ማስታረቅ (AGb-med):- ይህ ተገላጋዮች ለገላጋይ ዳኛ ጉዳያቸውን አቅርበው ካስወሰኑ በኋላ እርቅ የሚሞከርበት ቅደም ተከትል የያዘ አማራጭ ግጭት መፍቻ ዘዴ ነው። በዚህ ዘዴ ገላጋዩ ዳኛ የእርቅ ጥረቶች ከመካሄዳቸው በፊት ወይም አለመግባባቱ ለሌላ ገለልተኛ አስታራቂ ከመመራቱ በፊት የግልግል ዳኝነቱን ውሳኔ ሰጥቶ ያሸገዋል። የእርቅ ስምምነት ሂደቱ ካልተሳካ ተገላጋዮቹ ያኔ በሚከፈተው የታሸገ የገላጋይ ዳኛ ውሳኔ ለመገደድ ተስማምተዋል። የተገላጋዮቹ የክርክር ነጥብ ድክመትና ጥንካሬ በንፅፅር በግልግል ዳኝነቱ ሂደት ይፋ ስለሚሆንላቸው ግራ ቀኙ የበለጠ ሊኖራቸው የሚችለውን ምክንያታዊ አቋም ለተጨባጭ እንዲገነዘቡት ያደርጋቸዋል። በመሆኑም ጉዳያቸውን በእርቅ ቢጨርሱት የተሻለ ሆኖ ያገኙታል። ለዚህም ነው በግልግል ተዳኝቶ የመታረቅ አማራጭ የግጭት መፍቻ ዘዴ የተባለው።
  8. 8- ለማስታረቅ የሚሞከርበት የግልግል ዳኝነት (mediation-Arbitration med-ABB):- ይህ ሂደት ደግሞ በስምምነተቸው ወይም በሕግ በተቀመጠው መሰረት ተደራዳሪ ወገኖች በእርቅ እንዲሞከርና ካልተሳካና በእርቅ ሊስማሙ ካልቻሉ በግልግል ዳኝነት እንዲዳኙ ጉዳያቸውን የሚያቀርቡበት አካሄድ ነው። ግራ ቀኙ ልዩነታቸውን በድርድር መፍታት ካልቻሉ ጉዳዩ ውሳኔ እንዲሰጥበት ለገላጋይ ዳኛ ይመራል። ይህኛው አማራጭ እያንዳንዳቸውን ምክንያታዊና ወደ ሽምግልና ዳኝነት የሚያዘነብለውን ወገን የሚስብ አማራጭ እንዲያቀርቡ ይገፋፋቸዋል። በዚህ የተነሳ ከአማራጭ ሂደቱ የሌላኛውን ወገን ተቀባይነት የማግኘቱ እድል የሰፋ ነው ተብሎ ይገመታል።
  9. 9- ድርድር፡- በመደራደር ግጭትን የመፍታት አማራጭ ግራና ቀኙ ተስማምተው በሚያካሂዱት ድርድር ሁለቱም ወደ ስምምነት ለመድረስና ተከሰተውን አለመግባባት ወይም ሊከሰት የሚችለውን አለመግባባት የሚፈቱበት ነው።

10.ማስታረቅ፡- ይሄኛው አስገዳጅ ያልሆነ ግጭትን የመፍቻ ስልት ሲሆን ገለልተኛ የሆነ ሶስተኛ ሰው ጣልቃ ገብቶ የተጋጩት ወገኖች አንተም ተው አንተም ተው ብሎ በማስታረቅ የሚያስማማቸው መፍትሄ ላይ እንዲደርሱ ማድረግ ነው።

11.በገላጋይ ዳኛ መዳኘት፡- ይህ ማለት ከፍርድ ቤት ውጭ በሆነ ተቋም ወይም ግለሰብ ሁለትና ከዚያ በላይ የሆኑ ወገኖች መሀል የተከሰተ አለመግባባትና ተገላጋዮቹ ወገኖች በግልግል ዳኛ ጉዳያቸውን ለመጨረስ ባደረጉት ውል ወይም ስምምነት ላይ በሰጡት ስልጣን መሰረት የሚዳኙበት ሂደት ነው። የተጋጩት ወገኖች ባይስማሙም አስገዳጅ የሆነ በግልግል ዳኛ የመዳኘት ሂደትም የሚኖርባቸው ሁኔታዎች አሉ።

በሀገራችን በተቋም ደረጃ የአዲስ አበባ ንግድ ምክር ቤት የኢትዮጵያ የግልግልና የእርቅ ማዕከል በአማራ የግልግልና ዳኝነትና የማስማማት አገልግሎት እየሰጡ ይገኛሉ። አማራጭ የግጭት መፍቻ ዘዴዎች በፍ/ብሔር ሕጉና በስነሥርዓት በቤተሰብ ሕጉ፣ በአሰሪና ሰራተኛ አዋጁና በመድህን ዋስትና ሕጎችና ውሎች አለመግባባቶች ወደ ፍርድ ቤት ከመድረሳቸው በፊት በአማራጭ እንዲፈቱ የሚያስችሉ ድንጋጌዎች ተቀምጠዋል።

ለማንኛውም አለመግባባት ሲከሰት ፍ/ቤት ከመሄድ በፊት እነኚህ አማራጭ መፍትሄዎች መጠቀሙ ይመከራል።

ይምረጡ
(1 ሰው መርጠዋል)
6930 ጊዜ ተነበዋል

ድርጅትዎ ያስተዋውቁ!

  • Advvrrt4.jpg

እዚህ ያስተዋውቁ!

  • Addvvrrtt.jpg
  • Advert2.jpg
  • Advertt.jpg
  • Advertt2.jpg
  • Advrrtte.jpg

 

Advvrrt4

 

 

 

 

Who's Online

We have 96 guests and no members online

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us