ሸማችና ነጋዴ

Thursday, 25 December 2014 11:04

(ክፍል 2)

ኪዳኔ መካሻ

This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

-          ጤናማ የንግድ ውድድርን ለማስፈን ለነጋዴው ሕጉ የሰጠው ጥበቃ ምንድን ነው?

-          ከገበያ የበላይነት ጋር በተያያዘ ነጋዴው ላይ የተጣሉ ገደቦች፣

-          ፀረ የንግድ ውድድር ተግባራት የትኞቹ ናቸው?

-          ተገቢ ያልሆነ የንግድ ውድድር የሚባሉትስ የትኞቹ ተግባራት ናቸው?

እንዴት ናችሁ? ሰላም ነው? ሳምንት ገበያውን ወደሚገራው አዋጅ ጐራ ብለን አንስተነዋል። አዋጁ 813/2006 ስለ ንግድ ውድድር እና የሸማቾች ጥበቃ የወጣውና በሥራ ላይ የሚገኝ አዋጅ ነው። በዚህ አዋጅ መሠረት ሸማች ተብለው ጥበቃ የተሰጣቸው እነማን እንደሆኑ፣ ‘ነጋዴ’ የሚባሉት የትኞቹ ሻጮችን እንደሆነ፣ የሸማቾችን መብቶች እና የነጋዴዎችን ግዴታ አንስተናል። በዛሬው ጽሁፍ ደግሞ ጤናማ የንግድ ውድድርን ለማስፈንና የሸማቾችን ጥቅም ለመጠበቅ በአዋጅ የተከለከሉ ተግባራትን ተገቢ የንግድ አሰራርና የሸማቾች ጥበቃን ተግባራዊ ለማድረግ በአዋጁ ኃላፊነት የተሰጣቸው ተቋማትን እንዲሁም በአዋጁ የተከለከሉ ተግባራትን መፈፀም የሚያስከትለውን ኃላፊነት እንመለከታለን። እንቀጥል፡-

  1. ጥበቃ ለሸማቹም ለነጋዴውም

አዋጅ ቁጥር 813 ዓላማውን በመግቢያው ላይ እንዲሁም በአንቀጽ 3 ላይ ገልጾታል። ለነፃ ገበያ ውድድር አመቺነት ያለው ስርዓት ለማስፈን የንግዱን ኅብረተሰብ ከፀረ-ውድድርና ተገቢ ካልሆኑ የገበያ ተግባራት መጠበቅ አንዱ ሲሆን፤ ሌላው ሸማቹን የሚያሳስቱ የገበያ ሁኔታዎችን መከላከል ለደህንነቱና ለጤናው ተስማሚ የሆኑና ላወጣው ዋጋ ተመጣጣኝ የንግድ እቃዎችንና አገልግሎቶችን ማግኘት የሚችልበትን ሁኔታ ማመቻቸት ሦስተኛው ደግሞ የሁለቱ ዓላማዎች ድምር ውጤት የሆነውን የኢኮኖሚ ልማትን ማፋጠን ነው። ስለዚህ ሕጉ ለሸማቹ ብቻ የወገነ ሳይሆን ነጋዴውም አንዱ የገበያው ተዋናይ በመሆኑ ጥበቃ አድርጐለታል። ከእነዚህ ጥበቃዎች አንዱ ፀረ-ውድድር የንግድ ተግባራትን የሚመለከት ሲሆን፤ እነኚህን ፀረ ውድድር የንግድ አሰራሮች ቀጥለን እንመልከታቸው  

  1. የገበያ የበላይነትን አለአግባብ መጠቀም

አንድ ነጋደ የገበያ የበላይነት አለው የሚባለው በአዋጅ አንቀጽ 6 መሠረት በግሉ ወይም ከሌሎች ጋር በመሆን በአንድ የገበያ ክልል ውስጥ ዋጋን ወይም ሌሎች የንግድ ድርድር ሁኔታዎችን የመቆጣጠር ወይም የማጥፋት ወይም በግልፅ የመገደብ አቅም ያለው መሆኑ ሲረጋገጥ ነው። ነጋዴው የገበያው የበላይ መሆኑ የሚረጋገጠው ገበያው ውስጥ ያለው ድርሻ ወይም ሌሎች ወደገበያው እንዳይገቡ ለመከልከል ያለውን አቅም በማየት ሲሆን፤ ሌሎች አግባብነት ያላቸው መመዘኛዎችመ በተጨማሪ ነጋዴው የበላይነቱን መያዙን ለማረጋገጥ መለኪያ ይሆናሉ። የበላይነት መኖሩ ሊለካ የሚችለው በአንድ ገበያ ውስጥ ሲሆን፤ ገበያው ተወዳዳሪ ሊሆኑ የሚችሉ ወይም የሚተካኩ የንግድ እቃዎችንና አገልግሎቶችን የያዘ መሆን አለበት። ለምሳሌ እንደገበያው የሚባለው የህዝብ ትራንስፖርትን ብንመለከት የከተማና የክፍለሀገር ተብሎ በታክሲ በአውቶብስ ተብሎ የራሱ እንደ አንድ የገበያ ክልል ሊታይ ይችላል። መልከዓ ምድራዊ የገበያው ክልል ደግሞ የውድድር ሁኔታዎች በበቂ ሁኔታ አንድ ዓይነት የሆኑበትና ከአጐራባች ገበያዎች ካለው ሁኔታ የሚለይ መሆን አለበት። ይህ የገበያ የበላይነት በቁጥር ሊሰራ የሚችልበትን መጠን በአዋጅ አንቀጽ 6(5) የሚኒስትሮች ም/ቤት በሚያመጣው ደንብ ሊወሰን እንደሚችል ተደንግጓል።

ይሄን የበላይነት ነጋዴው በአግባቡ ተጠቅሞ ማስጠበቅ የሚችል ሲሆን፤ አለአግባብ ይህን የበላይነት በግልፅም ሆነ በስውር ተጠቅሞ የንግድ ስራ ማካሄድ ግን በአዋጅ አንቀጽ 5(1) ተከልክሏል። የበላይነትን አለአግባብ መጠቀም የሚባሉት የሚከተሉት ናቸው።

2.1.  ምርትንና አቅርቦትን በተመለከተ፡- ማንኛውም ነጋዴ የበላይነቱን በመጠቀም ምርትን መገደብ፣ የንግድ እቃዎችን ማከማቸት ወይም በመደበኛው የንግድ መስመር እንዳይሸጡ ለማድረግ መደበቅ፣ ማገድ ወይም መያዝ አንዱ የገበያ የበላይነትን አለአግባብ የመጠቀም አሰራር ነው።

2.2.  ተወዳዳሪን መጉዳት፡- ይህ ነጋዴው የገበያ የበላይነትን አለአግባብ በመጠቀም ከማምረቻ ዋጋ በታች በመሸጥ፣ የተወዳዳሪን ወጪ በማሳደግ ወይም የግብአቶችን ወይም የስርጭት መስመሮችን ቀድሞ በመቆጣጠር ተወዳዳሪ ላይ ያነጣጠረ ጐጂ ድርጊት በቀጥታ ወይም በተዘዋዋሪ መፈፀምን የሚመለከት ነው።

2.3.  ኢ-ፍትሐዊ ዋጋ መወሰን፡- ነጋዴው የበላይነቱን ተጠቅሞ በቀጥታ ወይም በተዘዋዋሪ ፍትሐዊ ያልሆነ የመሸጫ ወይም የመግዣ ዋጋ ከወሰነ የበላይነቱን አለአግባብ ተጠቅሟል።

2.4.  ድርድርን አለመፍቀድ፡- ግልጽና ወቅታዊ የገበያ አሰራርን በተቃራኒ መልኩ ነጋዴው በልማድ የሚያደርገውን ወይም ሊያደርገው የሚችለውን እንደማይችለው ሆኖ በመቅረብ በሚቀርቡለት አማራጮች ላይ ለመደራደር አለመፍቀድ ማለት ነው።

2.5.  ያለ አሳማኝ ኢኰኖሚያዊ ምክንያት የሚፈጠሩ ሁኔታዎች፡- ገበያውን በበላይነት የያዘው ነጋዴ አሳማኝ ኢኮኖሚያዊ ምክንያቶች በሌሉበት የሚከተሉትን መፈፀም ለአዋጁ አፈፃፀም የበላይነትን አለአግባብ በመጠቀም የሚደረግ ድርጊት ተደርጐ ይቆጠራል።

-          በቁጥጥሩ ስር ያለውን ተፈላጊ ግብአት ለተወዳዳሪው ወይም ሊሆን ለሚችለው ነጋዴ መከልከል

-          በእቃዎችና አገልግሎቶች አቅርቦትና ግዢ ላይ በደንበኞች መሀል በዋጋና በሌሎች ሁኔታዎች ላይ ልዩነት መፈጠር

-          ተወዳዳሪው የሆነውን ወይም ያልሆነውን የንግድ እቃ ወይም አገልግሎት መቀበልን አንድን ዕቃ ወይም አገልግሎት ከማግኘት ጋር ማያያዝ ወይም የሌላ ተወዳዳሪ እቃ እና አገልግሎት ማከፋፈል ወይም ማምረት ላይ ገደብ መጣል

-          በገዥው ከሚፈለገው የንግድ እቃ ወይም አገልግሎት ጋር ግንኙነት ከሌለው የንግድ እቃ ወይም አገልግሎት ግዢ ጋር እንዲያያዝ ማድረግ

-          የንግድ እቃዎችንና አገልግሎቶችን አቅርቦት በተመለከተ የት፣ ለማን፣ በምን ሁኔታ፣ መጠን ወይም በምን ያህል ዋጋ እንደገና መሸጥ ወይም ወደ ውጭ መላክ እንዳለበት ገደብ መጣል እና አዋጁን ለማስፈፀም በሚወጣ ደንብ የሚዘረዘሩ ሌሎች ተመሳሳይ ድርጊቶችን መፈፀም ናቸው።

በአዋጁ አንቀጽ 5(3) አሳማኝ ኢኮኖሚያዊ ምክንያቶች የሚባሉት፤

-          የንግድ እቃዎችንና አገልግሎቶችን ጥራትና ደህንነት መጠበቅ

-          ሌላው ተወዳዳሪ ከሰጠው ዋጋ ወይም ጥቅም ጋር መስተካከል

-          ተወዳዳሪ ሆኖ መገኘትና አዋጁን ለማስፈፀም በሚወጡ ደንቦች ላይ የሚዘረዘሩ ተመሳሳይ ድርጊቶች ናቸው።

  1. ፀረ-ውድድር የነጋዴዎች ስምምነቶችና የኅብረት አቋሞች

በነጋዴው መሀል ጤናማ የሆነ ውድድር መኖሩ ለሸማቹም ለነጋዴውም ለአጠቃላይ እድገትም ጠቃሚ ነው። ሆኖም ይህ ጤናማ ውድድር እንዳይኖር የሚያደር የጥቂት (የተወሰኑ) ነጋዴዎች ድርጊቶች ገበያው ላይ አሉታዊ ተፅዕኖ ይፈጥራሉ። ነጋዴዎቹ የሚያደርጉት ‘ስምምነት’ በሕግ ፊት የሚፈፀም ባይሆንም መግባባትን፣ በጽሁፍ ወይም በቃል የተፈፀመ ውልን እና የአሰራር ስርዓትን እንደሚያካትት በአዋጁ አንቀጽ 7(3) ላይ ተመልክቷል። በነጋዴው የሚያዝ ፀረ ውድድር የኅብረት አቋም ደግሞ ከላይ ያነሳነውን ስምምነት በማይመስል መልኩ በቀጥታ ወይም በተዘዋዋሪ በየግል ነጋዴው የሚፈፀመውን ተግባር ለመተካት የሚፈፀም የትብብር ድርጊት ነው።

በዚህ መልኩ የጐንዮሽ ወይም ከላይ ወደታች ግንኙነት ባላቸው ነጋዴዎች መሀል ፀረ ውድድር ስምመነቶች እና አቋሞች ሊያዙ ይችላሉ።

የጐንዮሽ ግንኙነት የሚባለው በአንድ ገበያ ውስጥ ባሉ ተወዳዳሪ ነጋዴዎች መሀል የሚኖር ግንኙነት ሲሆን፤ የደረሱበት ስምምነት ወይም የተያዘው አቋም የንግድ ውድድርን የሚያግድ ወይም በጉልህ የሚቀንስ ይህ ስምምነት የሚያስገኘው የቴክኖሎጂ የአሰራር ቅልጥፍና ወይም ውድድርን የሚያጠናክር ጠቀሜታ ከሚያስከትለው ጐጂ ተጽዕኖው የሚያመዝን መሆኑን ማንኛውም ተሳታፊ ሊያስረዳ ካልቻለ ወይም በቀጥታ ወይም በተዘዋዋሪ የመግዣ ወይም የመሸጫ ዋጋ ወይም ማንኛውንም የንግድ ገደብ መወሰን፣ ተመሳጥሮ መጫረት ደንበኞችን አቅራቢዎችን ክልልን ወይም የምርትና የአገልግሎትን አይነቶችን በኮታ በመመደብ የገበያ ድርሻን መከፋፈልን የሚመለከት ከሆነ በአዋጁ ላይ የተከለከለ ስምምነት ወይም አቋም መሆኑ ተደንግጓል።

በሌላ በኩል ግንኙነታቸው ከላይ ወደ ታች የሆነ የሚባሉት ነጋዴዎች ከደንበኞች ወይም ከአቅራቢዎች ወይም ከሁለቱም ጋር የሚኖራቸውን ግንኙነት የሚመለከት ሲሆን፤ ስምምነቱ ወይም የኅብረት አቋሙ ለንግድ ውድድር ለአሰራር ቅልጥፍና፣ ለቴክኖሎጂ የሚያበረክተው ጥቅም አሉታዊ ተፅዕኖዎቹ እንደሚያመዝን የስምምነቱ ወይም የኅብረት አቋሙ አባላት መሀል ማንኛቸውም ሊያስረዱ ካልቻሉ ወይም ዝቅተኛ የመልሶ መሸጫ ዋጋን የሚወስን ከሆነ በአዋጁ አንቀጽ 7(2) የተከለከለ ተግባር ነው።

  1. ውድድርን የሚጐዳ ውህደት

በነጋዴው መካከል መኖር ያለበትን ጤናማ ውድድር ከሚጐዱ ተግባራት መካከል የተለያዩ ነጋዴዎች በአንድ በመዋሀድ በመካከላቸው ሊኖር የሚችለውን ውድድር የሚያጠፉበት ሌሎች በተናጥል በገበያው የሚሳተፉ ተወዳዳሪ ነጋዴዎች የነበራቸውን የገበያ አቅም አጥተው ከጨዋታው እንዲወጡ የሚያደርጉበት ተግባር ነው። በመሆኑም በአዋጁ አንቀጽ 9 በንግድ ውድድር ላይ ጉልህ አሉታዊ ተፅዕኖ የሚያስከትሉ ወይም ሊያስከትሉ የሚችሉ ስምምነት ወይም ትስስር ውስጥ መሳተፍ ለማንኛውም ነጋዴ የተከለከለ ተግባር ነው። የውህደት ስምምነት ሙሉ በሙሉ ባይከለከልም በአዋጁ በንግድ አሰራርና ከሸማቾች ጥበቃ ባለስልጣን ፈቃድ የማግኘት ቅድመ ሁኔታ ተጥሎበታል። ውህደት የሚባለው በግላቸው ይንቀሳቀሱ የነበሩ ሁለትና ከዚያ በላይ የሆኑ የንግድ ማኅበራትን መቀላቀል ወይም አንድ ዓላማ ያለው የንግድ ሥራ ለማከናወን ሁሉንም ወይም ከፊሉን ሀብታቸውን ሲያቀላቅሉ ነው። በሌላ መልኩ በቀጥታ ወይም በተዘዋዋሪ የንግድ ማኅበር አክሲዮኖች ሴኩሪቲዎች ወይም ንብረቶችን በአንድ ወይም በብዙ ሰዎች በግዢ ወይም በሌላ መንገድ የራስ በማድረግ የሌላ ሰውን የንግድ መደብርን አመራር መቆጣጠርም በአዋጁ አንቀጽ 9(3)(ለ) ላይ እንደውህደት እንደሚቆጠር ተደንግጓል።

የውህደትን ጉልህ አሉታዊ ተፅዕኖ ለመቆጣጠር በአዋጁ አንቀጽ 10 ላይ ውህደት ለመፍጠር ያቀደ ነጋዴው ለባለስልጣን መስሪያ ቤቱ ቅድሚያ በዝርዝር የማሳወቅ ግዴታ ተጥሎበታል። ባለስልጣኑም ውህደቱ የሚፈጥረው አሉታዊ ተፅዕኖ መኖር አለመኖሩን ያጣራል። እንደአስፈላጊነቱ የውህደቱ አካላት ተጨማሪ መረጃ ወይም ሠነድ እንዲያቀርቡ ያሳውቋል። ውህደቱን የሚቃወም ነጋዴም ሰፊ ስርጭት ባለው የጋዜጣ ማስታወቂያ ምክንያት እንዲያቀርብ ይጠራል።

ባለስልጣኑ አጣርቶ ውህደቱ የሚፈጥረው የጐላ ተፅዕኖ እንደሌለ ካረጋገጠ ይፈቅዳል። የሚፈጥረው የጐላ አሉታዊ ተፅዕኖ እንዳለ ካመነበት በአዋጁ አንቀጽ 11(1)(ለ) ውህደቱን የመከልከል ስልጣን ተሰጥቶታል። ሆኖም ውህደቱ የሚያስከትለው ጎጂ ተፅዕኖ የተወሰኑ ግዴታዎችን በመፈፀም ሊወገድ የሚችል ከሆነ ከግዴታዎቹ ጋር ውህደቱን መፍቀድ ይችላል። ከውህደቱ የጐላ አሉታዊ ተፅዕኖ ይልቅ ለንግድ ውድድር፣ ለሥራ ቅልጥፍና፣ ለቴክኖሎጂ የሚያበረክተው ጠቀሜታ ውህደቱ ከተከለከለ በሌላ መንገድ የማይገኝ ከሆነ ባለስልጣኑ ውህደቱን ሊፈቅድ ይችላል።

  1. ያልተገባ የንግድ ውድድር

ቀደም ብለን ያነሳናቸው ያለውን የንግድ ውድድር የሚጐዱ የሚያጠፉ ወይም የሚያቀጭጩ የተከለከሉ የንግድ ተግባራት ሲሆኑ፤ ውድድሩን ተገቢ ያልሆነ አንዱ አለአግባብ እንዲያሸንፍ ሌላው ነጋዴ አለአግባብ እንዲወድቅ የሚያደርጉ ተግባራትም በአዋጁ አንቀጽ 8 ላይ ክልከላ ተደርጐባቸዋል።

የመጀመሪያው ማንኛውም ነጋዴ ሀቀኛ ያልሆነ፣ አሳሳች ወይም አታላይነት ያለበት እና የተወዳዳሪን የንግድ ጥቅም የሚጐዳ ወይም ሊጐዳ የሚችል ድርጊት በንግድ ሥራ ሂደት ውስጥ እንዳይፈፀም የሚከለክል ሲሆን፤ ያልተገቡ የንግድ ውድድር ተግባራት ደግሞ የሚከተሉት በአዋጁ አንቀጽ 8(2) ስር ተዘርዝረዋል።

-          በነጋዴው በሥራው ከሚያቀርበው እቃ ወይም አገልግሎት ጋር በተገናኘ ማደናገርን ያስከተለ ወይም የሚያስከትል ድርጊት

-          ባለቤት ከሆነው ነጋዴ ፈቃድ ውጭ ከሀቀኛ የንግድ አሰራር በተቃራኒው የሌላውን መረጃ ማውጣት፣ መያዝ መጠቀም

-          የሌላውን ነጋዴ ስራውንም በተለይም የንግድ እቃ ወይም አገልግሎቱ ጋር በተገናኘ ታማኝቱን የሚያሳጠ ወይም ሊያሳጣ የሚችል የሀሰት ወይም ማረጋገጫ የሌለው መረጃ መስጠት

-          በንግድ ማስታቂያ የንግድ እቃዎችን ወይም አገልግሎቶችን በሀሰት ወይም በተዛባ ሁኔታ ማነፃፀር

-          ከዋጋ፣ ከባህሪ ወይም ከመራራት፣ ከማምረቻ ቦታ፣ ከይዘት፣ ከአጠቃቀም ምቹነት ወይም ከጥራት ጋር በተገናኘ ምንጩ ያልታወቀውን ጨምሮ ለሸማቾች ወይም ለተጠቃሚዎች ሀሰተኛ ወይም የተዛባ መረጃ ማሰራጨት

-          የሌላ ነጋዴ ሚስጥሮችን በቀድሞ ሰራተኞቹ ወይም በስራ ላይ ባሉ ሰራተኞች ማግኘት ለማግኘት መሞከር

-          ሚስጥራዊ መረጃዎችን በማግኘት የነጋዴውን ደንበኞች ማስኮብለል ወይመ ሌላ ተወዳዳሪነቱን ለሚቀንስ ዓላማ ማዋል።

-          አዋጁን ለማስፈፀም በሚመጣ ደንብ የሚዘረዘሩ ተመሳሳይ ያለተገቡ የንግድ ውድድር ተግባራትን መፈፀም ጤናማ ውድድርን ለማስፈን ሲባል ለማንኛውም ነጋዴ እንዳይፈጽሟቸው ተከልክለዋል።

                     ሌሎች በገጽና በጊዜ የተገደቡ ጉዳዮችን ሳምንት እመለስባቸዋለሁ።

ይምረጡ
(1 ሰው መርጠዋል)
6654 ጊዜ ተነበዋል

ድርጅትዎ ያስተዋውቁ!

  • sendeknewpaper12 years.jpg

እዚህ ያስተዋውቁ!

  • Addvvrrtt.jpg
  • Advert2.jpg
  • Advert5952.jpg
  • Advverrt.jpg

Advert5

 

 

 

 

Who's Online

We have 153 guests and no members online

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us