ሳይጋቡ እንደ ባልና ሚስት

Thursday, 08 January 2015 13:38

ከኪዳኔ መካሻ

This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.    


 

-         ብቻ ሳይፈፅም እንደ ባልና ሚስት አብሮ መኖር እና ሕጋዊ ውጤቱ፣

-        ጋብቻ ፈፅሞ ባልና ሚስት ከመሆን ጋር ያለው ልዩነ፣ት

-    በልጆች እና በንብረት ላይ ሳይጋቡ እንደ ባልና ሚስት አብሮ መኖር የሚፈጥረው ውጤት ምን  ይመስላል?

 

እንዴት ናችሁ ሰላም ነው? እንኳን ለክርስትና እምነት ተከታዮች በሰላም አደረሰን። የዛሬው የሕግ ወጋችን የሚያጠነጥነው በቤተሰባዊ ጉዳይ ላይ ነው። በአንድ ወንድና በአንዲት ሴት መካከል ሕጋዊ እውቅና ከተሰማቸው ቤተሰባዊ ግንኙነቶች ውስጥ ጋብቻ አንዱ ሲሆን ሌላው ደግሞ ጋብቻ ሳይፈፅሙ እንደባልና ሚስት አብሮ መኖር ነው። ለመሆኑ ጋብቻ ሳይፈፅሙ እንደ ባልና ሚስት አብሮ መኖር ከጋብቻ ፈፅሞ አብሮ ከመኖር የሚለየው ምንድን ነው? ሳይጋቡ እንደ ባልና ሚስት አብሮ የመኖር የሚያስከትላቸው ውጤቶች ምን ይመስላሉ የሚሉትን ጥያቄዎች ለመመለስ እንሞክራን። ለማሳያነትም እስከ ፌሬል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የደረሱ ሁለት ጋብቻ ሳይፈፅሙ አብሮ መኖር የሚመለከቱ ክርክሮችን እናነሳለን። 

1. ሚስት ወይም የቤት ሰራተኛ

ወ/ሮ የዝና እና መምህር ጥሩ አየሁ ወደ ኋላ ላይ የጋብቻ ነው ወይስ አይደለም የሚለውን ክርክር ቢያስነሳም ግንኙነታቸው የተጀመረው በ1972 መምህር ጥሩአየሁ ወ/ሮ የዝናን በቤት ሰራተኝነት በመቅጠራቸው ነበር። ቀስ በቀስ አንድ ቤት አብሮ ለመኖሩ መላመዱ መጣና 5 ልጆችን ወለዱ። ለ25 ዓመታት እስከ 1997 ዓ.ም አብረው ኖሩ። መምህር የት ያገባሁሽን ነው” በሚል ወ/ሮ የዝና የሚስትነትን ወጉንም ግዴታቸውንም ነፈጓቸው።

በዚህ ቅር የተሰኙት ወ/ሮ የዝና ለደብረ ማርቆስ ወረዳ ፍ/ቤት ለ25 ዓመታት 5 ልጆች ወልጄለት አንድ ላይ ኖረን እንደ ሚስት አልቆጠረኝምና ቀርቦ ይጠየቅልኝና ሚስትነቴ ወይም የቤት ሠራተኝነቴ ይለይልኝ ሲሉ ክስ አቀረቡ።

መምህር ጥሩአየሁ 25 ዓመት አብረን ኖረናል፣ 5 ልጆችም ወልደናል። ነገር ግን የቀጠርኳት የቤት ሰረተኛዬ እንጂ ያገባኋት ሚስቴ አይደለችም። ስለዚህ ሚስት ነኝ ስትል ያቀረበችው ክስ ውድቅ ይደረግ ብለው ተከራከሩ። ፍ/ቤቱ በሁለቱም በኩል የቀረቡትን ማስረጃዎች ሰማ። ከወ/ሮ የዝና ምስክሮች አንዱ የተከሳሹና የከሳሿ የበኩር ልጅ ነበር። “አባትና እናቴ ባልና ሚስት ናቸው ብዬ አምናለሁ” ሲል መሰከረ።

የደብረ ማርቆሱ ፍ/ቤት በመምህር ጥሩአየሁና በወ/ሮ የዝና መካከል የተመሰረተ ጋብቻ የለም። ስለዚህ ሚስት አይደሉም ሲል ወሰነ። ወ/ሮ የዝና በውሳኔው ቅር ተሰኝተው በየደረጃው እስከ አማራ ክልል ጠቅላይ ፍ/ቤት ይግባኝ ቢያቀርቡም ጋብቻ ያላችሁም ሚስት አይደለሽም የሚለው ውሳኔ ፀናባቸው።

መስከረም 12/2000 ዓ.ም ለፌ/ጠ/ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የሰበር አቤቱታ አቀረቡ። አቤቱታው ጋብቻ የለም ቢባልም ከጋብቻ ውጭ እንደ ባልና ሚስት አብረን መኖራችንን እንዲረጋገጥልኝ ያቀረብኩት ጥያቄ ውድቅ በመደረጉ የሕግ ስህተትን በስር ፍ/ቤቶች ተፈፅሟል። ስለዚህ ይሻርልኝ የሚል ነው። ሰበር ክርክሩን መርምሮ የሰጠውን ውሳኔ ከማየታችን በፊት አንድ ሌላ ክርክር እንጨምር።   

2. በድግስ ላይ የታወጀው ጋብቻ

ጥር 15/1976 የባህል ሀኪሙ ሀኪም ኪዳነወርቅ በቤታቸው ባዘጋጁት ድግስ ላይ በተጠራው እንግዳ አንድ ነገር አሳወቁ። ከዛሬ ጀምሮ ወ/ሮ መሠረት ሚስቴ ናት ሲሉ አሳወቁ። ከዚያ በፊት ወ/ሮ መሠረት በህብረተሰቡ ዘንድ የሚታወቁት በሀኪም ኪዳነወርቅ ጋር በረዳት የባህል ሀኪምነት ተቀጥረው ሲሰሩ ነበር። ከዚያን ቀን በኋላ አብረው ኖሩ፣ ልጅም ወለዱ ሀኪም ኪዳነወርቅ በ1994 ዓ.ም ከዚህ ዓለም በሞት ተለዩ።

ወ/ሮ መሠረት በፌ/የመ/ፍ/ቤት ቀርበው ሚስትነታቸውን አስወስነው እያለ ወ/ሮ የሻረግ መቃወሚያ አቀረቡ። የሀኪም ኪዳነወርቅ ሚስት እኔ ነኝ። ወ/ሮ መሠረት የሟች ሠራተኛ እንጂ ሚስት አልነበሩም። ሚስት ናቸው ተብሎ የተሰጠው ውሳኔ ይሻርልኝ አሉ።

ፍ/ቤቱ የወ/ሮ መሠረትንና የወ/ሮ የሻረግን ክርክርና ማስረጃ ሰምቶ ሟች ሀኪም ኪዳነወርቅ ወ/ሮ መሠረት ሚስቴ ናት ብለው በድግስ ላይ ለተሰበሰበው ሰው ተናግረዋል። ከዚያም አብረው ኖረው ልጅ ወልደዋል። ወ/ሮ የሻረግ ያቀረቡት ማስረጃ ይሄን የሚያስተባብል ባለመሆኑ አልተቀበልኩትም ሲል ወሰነ።

ወ/ሮ የሻረግ ለፌ/ከ/ፍ/ቤት ይግባኝ አቀረቡ። ይግባኙ ሟች ድግስ ደግሰው ወ/ሮ መሠረት ሚስቴ ናት ቢሉም በፅሑፍና በሽማግሌዎች ፊት ስላልተረጋገጠ የተባለው ጋብቻ ባህላዊ የጋብቻ ሥርት የተፈፀመ አይደለም አለ። ፍ/ቤቱም የወ/ሮ መሠረት ሚስትነት በጋብቻ ምስክር ወረቀት ወይም በትዳር ሁኔታ አልተረጋገጠም በሚሉት የስር ፍ/ቤቱን ውሳኔ ሻረው።

ወ/ሮ መሠረት በተራቸው ለፌ/ጠ/ፍ/ቤት ይግባኝ አቀረቡ ፍ/ቤቱም ግራ ቀኙን አከራክሮ ሐኪም ኪዳነ ወርቅ ድግስ ደግሰው ወ/ሮ መሰረትን ሚስቴ ነች ማለታቸው አብረው ኖረው ልጆች መውለዳቸውን ወ/ሮ መሠረት ስላስረዱ ጋብቻው መኖሩ በቤተሰብ ሕጉ አንቀፅ 97(2) መሠረት ተረጋግጧል። የስር ፍ/ቤት ለባህላዊ ጋብቻ የሰጠው ትርጉም ስህተት ነው በሚል የከ/ፍ/ቤትን ውሳኔ ሻረው።

ወ/ሮ የሻረግ ለፌ/ጠ/ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ውሳኔውን ለመሻር የሰበር አቤቱታ አቀረቡ። በ1976 ሊያውም አዲስ አበባ በሸማግሌ ፊት ፊርማ ሳይፈረም ባህላዊ ጋብቻ ተፈፀመ ሊባል አይችልም። ወ/ሮ መሰረት የሀኪም ኪዳነወርቅ ሰራተኛ ሆነው ደመወዝ ይቀበሉ ነበር። በ1980 ከሀኪም ኪዳነወርቅ ተለይተው አቶ ሽፈራውን አግብተው 2 ልጆች ወልደዋል ስለዚህ ሚስት መባላቸው ስህተት ነው ይታረምልኝ አሉ። ወ/ሮ መሰረት በበኩላቸው የፌ/ጠ/ፍ/ቤትን ውሳኔ የሚያጠናክር ክርክር አቀረቡ። ሰበር ክርክሩን መርምሮ ለሰጠው ውሳኔ በፊት የቤተሰብ ሕጉን ድንጋጌዎች እናስቀድም

ሳይጋቡ በትዳር መኖር

የፌዴራሉ የተሻሻለው የቤተሰብ ሕግ በአንቀፅ 94 ላይ ጋብቻ ሳይፈፀም እንደባልና ሚስት አብሮ ስለ መኖር በሰጠው ትርጓሜ “አንድ ወንድና አንዲት ሴት በሕግ በሚፀና አኳኋን ጋብቻ ሳይፈፅሙ በትዳር መልክ የኖሩ ሲሆን ነው” ይላል።

በአንቀጽ 99 ላይ ጋብቻ ሳይፈፀም እንደባልናሚስት ኖሩ ለማለት የሚያስፈልገው “በትዳር መልክ መኖር” በሕግ የተጋቡ ሰዎች አይነት ሁኔታ ወንድና ሴቷ ማሳየት እንዳለባቸውና ይህ ሁኔታ ሳይጋቡ እንደ ባልና ሚስት አብረው ኖረዋል ለማለት አስፈላጊና በቂ መሆኑን ይገልፃል። ለሌሎች ሰዎችም ሳይጋቡ ባልና ሚስት ሆነው ግንኙነታቸውን እንደተጋቡ ሆነው መቅረብ አስፈላጊ አለመሆኑንም ያሰምርበታል።

በሕግ እንደተጋቡ ሰዎች አይነት ሁኔታ ማሳየት ወይም በትዳር መልክ አብሮ መኖሩ እንጂ በታወቀና በተደጋገመ ሁኔታ የሩካቤ ስጋ ግንኙነት መፈፀማቸው ብቻ በሁለቱ መካከል ባይጋቡም የባልና የሚስት ግንኙነት አላቸው ለማለት በቂ ምክንያት አለመሆነና በአንቀጽ 99 (3) ላይ ተደንግጓል።

ይህ ግንኙነት ከጋብቻ ከሚለይባቸው ነገሮች አንዱ የጋብቻ ዝምድናን ባለመፈጠሩ ሲሆን ሳይጋቡ እንደ ባልና ሚስት አብረው በሚኖሩ ወንድና ሴት በዘመዶቻቸው መካከል ግንኙነታቸው አንዳችም ዝምድና እንደማይፈጥር የተ/የቤ/ሕ/አ 100 (1) ይደነግጋል። ይሁን እንጂ በተጋቡ ሰዎች መካከል ጋብቻን የሚከለክሉ ድንጋጌዎች (የሚስትን እህት እናት ልጅ ማግባት) ጋብቻ ሳይፈፅሙ እንደ ባልና ሚስት አብረው በሚኖሩ ሰዎች መካከልም አብረው እስከመኖሩ ድረስ ተፈፃሚ ይሆናል።

የጋራ ንብረት፡- በጋብቻ ላይ ባልና ሚስቱ ከተጋቡ በኋላ የሚያፈሯቸው ንብረቶች ገቢዎቸው የጋራ ሀብት ሲሆኑ ጋብቻ ባይፈፅሙ እንደ ባልና ሚስት አብረው የሚኖሩ ግን ከሶስት አመት ላላነሰ ጊዜ አብረው ከኖሩ በግንኙነቱ ውስጥ የሚያፈሩት ንብረት የጋራ ተደርጎ እንደሚገመት በአንቀፅ 1021 ይደነግጋል።

ሳይጋቡ እንደ ባልና ሚስት የሚኖሩ ሰዎች የጋራ ኑሮአቸውን ወጪ እያንዳንዳቸው እንደ አቅማቸውና ችሎታቸው አስተዋፅኦ እንዲያደርጉ በአንቀፅ 101 ላይ የሚገደዱ ሲሆን፤ አብረው በመኖር ላይ እያሉ የሚኖራች ንብረቶች በግንኙነት ውስጥ እንደተፈሩ የሚቆጠሩትም ንብረቶች የግል ወይም ከግንኙነቱ በፊት የተፈሩ መሆናቸውን የሚያሳይ ተቃራኒ ማስረጃ ካልቀረበባቸው ነው።

በጋብቻ ላይ በግል የሚመጣ እዳ ከግል ሀብት የሚከፈል ሲሆን በዚ ካልተሸፈነ ወደባልና ሚስቱ የጋራ ሀብት ማስከፈል ይቻላል። ብድርም ሆነ እዳ ስጦታ ሲደረግ ሁለቱም ከተወሰነ ገንዘብ መጠን በላይ ከሆነ መስማማት አለባቸው። ሳይጋቡ እንደ ባልና ሚስት አብረው የሚኖሩ ወንድና ሴት የሚገቧቸው እዳዎች ለጋራ ኑሮአቸው ለልጆቻቸው መሠረታዊ ፍላጎቶች የተገቡ ሲሆኑ ለእዳው አከፋፈል ሁሉም በአንድት በነጠላ ተጠያቂነት አለባቸው።

ሳይጋቡ እንደ ባልና ሚስት የሚኖሩ ወንድና ሴት የጋራ ሀብት ካፈሩ የንብረቱን አስተዳደር የ3ኛ ወገን እዳ አከፋፈልና የንብረት ማጣራት ከጋብቻ ውስጥ ከሚፈጠር የጋራ ንብረት ጋር ተመሳሳይ ነው።

የልጆች ጉዳይ

ሳይጋቡ እንደ ባልና ሚስት አብረው ከሚኖሩ ወንድና ሴት የተወለዱ ልጆች በጋብቻ ውስጥ እደተወለዱት የባልየውን አባትነት በሕግ በመገመት የሚወስን ሳይሆን ሳይጋቡ እንደባልና ሚስት ከእናትየው ጋር ይኖር የነበረው ሰው ልጁን ልጄ ብሎ መቀበሉን የሚያሳዩ ማስረጃዎች በማቅረብ መሆኑ በአንቀፅ 104 ላይ ተደንግጓል።

ግንኙነቱን ማቋረጥ

የተጋቡ ሰዎች 6 ወር ሳይሞላቸው በስምምነት ጋብቻቸውን ማፍረስ አይችሉም። ሳይጋቡ እንደ ባልና ሚስት የሚኖሩት ግን በፈለጉት ጊዜ ግንኙነታቸውን ማቋረጥ የሚችሉ ሲሆን ግንኙነቱ እንዲቋረጥ ያደረገው ወገን ጥፋት ካልፈፀመ ካሳ ለመክፈል እንደማይገደድ የተ/ቤ/ሕ/ አንቀጽ 105 (2) ላይ ተቀምጧል።

ግንኙነቱን ማስረዳት

ጋብቻ ባለመፈፀሙ የጋብቻ የምስክር ወረቀት ሊቀርብበት አይችልም ወይም ከ3ቱ የጋብቻ አይነቶች ባዱ መፈፀሙንም ማስረዳት አይችልም። ሆኖም ጋብቻው ባይኖም እንደ ባልና ሚስት ግንኑነት እንደነበር በአንቀፅ 106(1) መሠረት የግንኙነቱ ሁኔተ መኖሩን በማረጋገጥ ማስረዳት ይቻላ። ይህን ግንኑነት አለ ለማት ወንዱና ሴቷ ባይጋቡም የተጋቡ ሰዎችን ሁኔታ ሲያሳዩና ቤተዘመዶቻቸውን ማህበረሰቡ እንደተጋቡ ሰዎች የሚኖሩ አድርገው የሚገምቷቸው መሆኑን ወንዱ ወይ ሴቷ ካስረዱ ፍ/ቤቱ እንደባልና ሚስት አብረው የሚኖሩ ናች ሲል የሕግ ግምት እንደሚወሰድ አንቀጽ 106(3) ይደነግጋል።

ሆኖም እንደባልና ሚስት ግንኑነት በወንዱና በሴቷ መካከል የለም የሚል ግንኙነቱ አለመኖሩን የሚያሳይ አስተማማኝ ማስረጃ ማቅረብ የሕጉን ግምት በማፍረስ ማስተካከል ተፈቅዶለታል።

ሌሎች ያለጋብቻ ግንኙነቶች

ጋብቻ ወይም ካለጋብቻ እንደባልና ሚስት አብሮ ከመኖር ውጭ በአንድ ወንድና ሴት መካል የሚደረጉ ሌሎች ግንኙነቶች በሕግ ፊት ምንም ውጤት እንደማይኖራቸው በአንቀጽ 107 ላይ የተመለከተ ሲሆን ጉዲፈቻ ወይም ልጅነትን መቀበል በወንድየው በኩል ከሌለ በዚህ አይነት ግንኙነት የተወለዱ ልጆ ከእናታቸው በቀር ከሌላ ሰው ጋር ምንም ህጋዊ ግንኑነት አይኖራቸውም።

ሰበር ምን አለ?

የወ/ሮ የዝናንና የወ/ሮ ጥሩአየሁን ክርክር በሰ/ወ/ቀ 33/26 ሚያዝያ 28/2000 በዋለው ችሎት ውሳኔ ሰጥቶበት በቅፅ 5 ላይ ታትሟል። ወ/ሮ የዝና ለ25 ዓመት ከመ/ር ጥሩአየሁ ጋር ኖረው 5 ልጆች ወልደዋል። ልጃቸውም እንደተጋቡ እንደሚያምን መስክሯል። መ/ር ጥሩአየሁ የቤት ሰራተኛ ነች ቢሉም የሚኖሩት ግን ከዚህ የተለየ በሆነ ሁኔታ ነበር። ስለዚህ በፌዴራሉም ሆነ በአማራ ክልል የቤተሰብ ሕግ ጋብቻ ባይፈፀሙም ለ25 ዓመታት እንደ ባልና ሚስት አብረው መኖራቸውን ስለካዱ የሰር ፍ/ቤት ውሳኔ ተሻሽሏል። ወ/ሮ የዝና መ/ር ጥሩአየሁ ሳይጋቡ እንደ ባልና ሚስት አብረው ስለኖሩ አብረው ሲኖሩ ያፈሩት ንብረት ላይ እኩል ድርሻ አላቸው ሲል ወስኗል።

በድግስ ላይ የታወጀውን የወ/ሮ መሠረትና የሀኪም ኪዳነወርቅ ጋብቻን በተመለከተ ጥር 15ቀን 1970 በድግስ ላይ ሟች ሀኪም ወርቅነህ ወ/ሮ መሰረት ሚስቴ ናት ብለው ለታዳሚው ይፋ ማድረጋቸው ስለተረጋገጠ ከዚያም በኋላ ባልና ሚት ሆነው አብረው መኖራቸውን ምስክሮች አስረድተዋል። በአዲስ አበባ የባህል ጋብቻ ሥርዓት በሸማግሌ ፊት በፅሁፍ ካልተደረገ በስተቀር ብሎ የሚከለክል ሕግ የለም። ከፈለጉ በፅሁፍ ከፈለጉ በቃል ተጋቢዎች ለህብረተሰቡ እወቁልን ብለው ሊመሰርቱት ስለሚችሉ ሀኪም ኪዳነወርቅና ወ/ሮ መሰረት በባህላዊ ስነሥርዓት ተጋብተዋል ሲል የፌ/ጠ.ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት መጋቢት 25 ቀን 2000 ዓ.ም በሰ/መ/ቁ 33875 ላይ ውሳኔ ሰጥቷል።


Last modified on Thursday, 08 January 2015 14:46
ይምረጡ
(3 ሰዎች መርጠዋል)
7050 ጊዜ ተነበዋል

ድርጅትዎ ያስተዋውቁ!

  • sendeknewpaper12 years.jpg

እዚህ ያስተዋውቁ!

  • Advert2.jpg
  • Advert5952.jpg
  • Advertt1.jpg
  • Advertt2.jpg
  • Advertt3.jpg

Advert5

 

 

 

 

Who's Online

We have 407 guests and no members online

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us