አክሲዮን ማህበር የአስተዳዳሪዎች ኃላፊነት

Wednesday, 17 June 2015 16:54

ከኪዳኔ መካሻ

This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. '; document.write(''); document.write(addy_text86705); document.write('<\/a>'); //-->\n This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

-         ስለ አክሲዮን ማህበር ምንነት መሰረታዊ ነጥቦች፣

-         የአክሲዮን ማህበር የስራ አመራር አባላት ግዴታና ኃላፊነቶች፣

-         የስራ አመራር አባላትን ባለአክስዮኖች ከሰው መጠየቅ የሚችሉባቸው ሁኔታዎች፣

-         በአንድ አክሲዮን ማህበር አስተዳዳሪዎች ላይ አባላት ያቀረቡት ክስ በምን ተቋጨ?

እንዴት ናችሁ ሰላም ነው? ዛሬ ከንግድ ማህበራት መሃል አንዱ የሆነው የአክሲዮን ማህበር የአስተዳደር ስራ ላይ ችግሮች ሲፈፀሙ የማህበሩ አባላት ያሉአቸውን መብቶች እና የአክሲዮን ማህበሩ አስተዳዳሪዎች ያሉባቸው ተጠያቂነት እስከምን ድረስ እንደሆነ እናያለን። መነሻችን እስከ ፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ደርሶ አስገዳጅ ውሳኔ የተሰጠበት ባነሳነው ጉዳይ ላይ የተደረገ ክርክር ነው።

1.የአማኑኤል ፀጋ አክሲዮን ማህበርና አባላትን አስራ ሁለቱ ስራ አመራሮች

እነ ባህሩ እና ሌሎች የማህበሩ አባላት ያቋቋሙትን በጠቅላላ ጉባኤው ማህበሩን እንዲያስተዳድሩ እነ ባህሩን መረጣቸው። በተሰጣቸው ስልጣን መሰረት የስራ አመራሮች እየመሩት ስራውን ሲያካሂድ የነበረው የአማኑኤል ፀጋ አክሲዮን ማህበር ባሰራው ህንፃ ውስጥ የግንባር ሱቆች (ፊት ለፊት ለንግድ አመቺ የሆኑ ሱቆችን) ላይ ከመተዳደሪ ደንቡ ውጭ ግልፅ ባልሆነ ስብሰባ ተሰብስበው የወሰኑት ውሳኔ የአባላቱን መብት ስለሚጎዳና ከመተዳደሪያ ደንቡ ውጭ ስለሆነ ይፍረስ ብለው አባላት በእነ ባህሩ አብርሃም በአጠቃላይ 12 የስራ አመራሮች ላይ ለፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት ክስ አቀረቡ።

የስራ አመራሮቹም ለቀረበባቸው ክስ መልስ እንዲሰጡ መጥሪያ ደርሷቸው በሰጡት መልስ ክሱ አይመለከተንም ብለው ካዱና ያስከስሰናል ቢባልም እንኳን በን/ሕ/ቀ 365(1) መሠረት ክስ መመስረት የሚችለው እራሱን የቻለ ህጋዊ ሰውነት ያለው የአክሲዮኑ ማህበሩ እንጂ አባላት አይደሉም፤ በመሆኑም ክሱ ውድቅ ይደረግ ሲሉ ጠየቁ።

ፍ/ቤቱም ተከሳሾቹ የአክሲዮን ማህበሩ የስራ አመራሮች የጠቀሱትን ንግድ ሕጉን አንቀጽ ጠቅሶ በሕጉ ላይ የተጠቀሰውን ቅድመ ሁኔታ ስላላሟላችሁ ክስ ማቅረብ አትችሉም ብሎ መዝገቡን ዘጋባቸው።

የአክስዮን ማህበሩ አባላት ለፌዴራሉ ከፍተኛ ፍ/ቤት ክስ ማቅረብ አትችሉም የሚለው ውሳኔ እንዲሻር ይግባኝ ቢያቀርቡም ፍ/ቤቱ ጭራሽ የስር ፍ/ቤትን ውሳኔ ስላፀናው የስር ፍ/ቤቶች “አባላት በአክሲዮን ማህበሩ አመራሮች ላይ ክስ ማቅረብ አይችሉም” በሚል የሰጡት ውሳኔ ላይ መስረታዊ የሕግ ስህተት ስለተፈፀመ ይታረምልን ሲሉ ለፌ/ጠ/ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት አቤቱታ አቀረቡ። ሰበር ሰሚው ችሎት በጉዳዩ ላይ የሰጠውን ውሳኔ ከማየታችን በፊት ለውሳኔው መሰረት የሆኑትን የሕግ አንቀፆችን እንመልከት።

2.የአክስዮን ማህበሩ፡-

የአክስዮን ማህበር በንግድ ሕጋችን እውቅና ከተሰጣቸው የንግድ ማህበራት መካከል አንዱ ነው። የአክሲዮን ማህበር አባላቱ ሊሰማሩበት ለሚፈልጉት የንግድ ዓላማ የአክሲዮን ዋጋ በሚል የሚቀመጠውን እኩል መጠን ያለው የድርሻ ክፍልፋይ በመግዛት ወይም በአይነት በማዋጣት የሚያቋቁሙት ማህበር ነው። የአክሲዮን ማህበር ከአባላቱ የተነጠለ ህጋዊ ሰውነት ያለው ሲሆን መክሰስ፣ መከሰስ ንብረት ማፍራት ውል ማዋዋል ሌሎችንም ሕጋዊ ተግባራት በስሙ ማካሄድ ይችላል። የሚያስፈልገው የገንዘብ መጠን ቀድሞ እንደሚሰማራበት የስራ ዘርፍ እንደሚጠይቀው ዝቅተኛ የመነሻ ካፒታል የአክሲዮን ዋጋቸው እኩል በሆኑ የአክሲዮን ድርሻዎች ይከፋፈላል። አባላት በሕግ እንደ ባንክ እና ኢንሹራንስ ኩባንያዎች ከፍተኛው መያዝ የሚችሉት የአክሲዮን ድርሻ ካልተወሰነ ከዝቅተኛው በመተዳደሪያ ደንቡ በሌላ መልኩ ካልተወሰነ ከአንድ አክሲዮን አንስቶ የአባላቱ ቁጥር በን/ሕ/ቁ 307 (1) መሠረት ከአምስት እስካላነሰ ድረስ አቅማቸው የቻለውን የአክሲዮን ድርሻ መግዛት ይችላሉ። የአክሲዮን ማህበር በ1952 የወጣው የንግድ ሕግ ቁጥር 306 የማህበሩ ዋና ገንዘብ ቢያንስ ከ50 ሺህ ብር የማያንስ የአንድ የአክሲዮን ዋጋም አስር ብር እንዲሆን ደንግጓል። ሆኖም ግን አሁን ከጊዜው የንግድ እንቅስቃሴ አንጻር እንደ ባንክ እና ኢንሹራንስ ያሉት የአክሲዮን ማህበራት የሚያስፈልጋቸው ዝቅተኛ የገንዘብ መጠን በሚሊዮኖች እንዲሆን በሕግ ተወስኗል። ሌሎችም የተለያዩ የንግድ ስራ ዘርፎች የሚያስፈልገውን የመነሻ ካፒታል የሚወስኑ ሕጎች የሚኖሩ ሲሆን አክሲዮን ማህበሩ ሕጋዊ እውቅናና ፍቃድ ለማግኘት የሚጠየቀው ካፒታል ካለ ያን ካፒታል ማሟላት አለበት። ዝቅተኛው የአክሲዮን ዋጋ የነበረው 10 ብርም በአሁኑ የሀገራችን ኢኮኖሚ ገንዘቡ ካለው ዋጋ አንጻር ተግባራዊ አይደለም። አሁን በአብዛኛው አንድ የአክሲዮን ዋጋ አንድ ሺህ ብር ሲሆን አንዳንድ ዝቅተኛ ካፒታል ያላቸው ማህበራት የመቶ ብር የአክሲዮን ዋጋ አላቸው።

የአክሲዮን ማህበር ውስጥ አባላት ማህበሩ ለሚኖርበት ግዴታ ኃላፊነት ያለባቸው ባላቸው ድርሻ ልክ በመሆኑ እና ለስራ የሚያስፍልገውን ከፍተኛ የገንዘብ መጠን ከብዙ ሰዎች ማሰባሰብ ስለሚያስችል የአባላቱ ቁጥር ዝቅተኛው እንጂ ከፍተኛው ገደብ ስለሌለው ህዝባዊ ወይም የብዙ ሰዎች ንብረት መሆን የሚችል ማህበር ነው። የማህበሩ ህልውናም በአብዛኛው ከአባላት ህልውና የተነጠለ በመሆኑ አባላት ቢሞቱ፣ ቢከስሩ በሕግ ኃላፊነት ቢወሰንባቸው ለወራሾች ለእዳ ጠያቂዎች ወይም ለሌሎች አባላት ወይም ለውጭ አዲስ ለሚገቡ አባላት ስለሚተላለፉ ቀጣይነት አለው። ማህበሩ የሚተዳደረው በንግድ ሕጉ ድንጋጌዎች መሰረት በሚያወጣቸው የመመስረቻ ፅሁፎች የመተዳደሪያ ደምብ መሰረት ነው። ይህን ያህል ጠቅለል ባለ መልኩ የአክሲዮን ማህበርን ምንነት ካየን አስተዳዳሪዎችን ኃላፊነት እናንሳ፡-

3.የአክሲዮን ማህበሩ አስተዳዳሪዎች፡-

በን/ሕ/ቁ 347 መሠረት የአክሲዮን ማህበርን የአስተዳደር ስራ የሚያካሂዱት ከአባላት መካከል በሚመረጡ ከ3-12 የሚደርሱ አባላት ባሉት የአስተዳደር ምክር ቤት ወይም የዳይሬክተሮች ቦርድ ነው። እነዚህ የስራ አመራር ቦርድ አባላት የሚመረጡት በአክሲዮን ማህበሩ ጠቅላላ ጉባኤ የአክሲዮን ባለድርሻዎች ወይም ወኪሎቻቸው በሚሰጡት ድምፅ ወይም የመስራቾች ጉባኤ ስልጣቸውን ሲያፀድቀው ነው። ጠቅላላ ጉባኤውም በማናቸውም ጊዜ አስተዳዳሪዎቹን የመሻር ስልጣንም በንግድ ሕጉ ቁጥር 354 ላይ ተሰጥቶታል። የአስተዳደር ቦርዱ ውሳኔዎችን የሚያሳልፈው በአብላጫ ድምፅ ሲሆን ይህም በቃለ ጉባኤ ተይዞ ተፈርሞበት በዋናው መስሪያ ቤት ለማህበርተኞች ወይም ለሌላ ሰው ክፍት መሆን አለበት።

አስተዳዳሪዎች በን/ሕ/ቁ 362 ላይ ግዴታዎቻቸው ተቀምጠዋል በዚህም መሰረት የአስተዳደርና የጉባኤዎችን ቃለ ጉባኤ፣ ሂሳብና የሂሳብ መዝገብ በአግባቡ በጥንቃቄ የመያዝ ግዴታቸው ቀዳሚ ነው። ሂሳቦችን ለተቆጣጣሪዎች ማቅረብ፣ የስራ አካሄድና ማህበሩን የገንዘብ እንቅስቃሴ ለጠቅላላ ጉባኤው ሪፖርት ማቅረብ፣ በመተዳደሪያ ደንቡ መሰረት ጠቅላላ አስቸኳይ ወይም ልዩ ጉባኤዎችን መጥራት በሕግ ወይም በመተዳደሪያ ደንቡ መሰረት የመጠባበቂያ ገንዘብ መያዝ እና ማህበሩ እዳውን ካልከፈለ ከባለገንዘቦች ጋር የመጠባበቂያ ገንዘብ ስምምነት ማድረግ ወይም የማህበሩ መክሰር በፍ/ቤት እንዲታወጅ የሚቀርብ ግዴታ አለባቸው።

ስልጣቸው የሚመነጨው ለሕግ ከማህበሩ የመመስረቻ ወይም የመተዳደሪያ ደንብ ወይም ጉባኤዎች ውሳኔ ሲሆን ስራውን ለመስራት የሚያስፈልገውን የስልጣን ከውክልናም በነዚሁ ውሳኔዎች የሚያገኙት ነው።

የስራ አመራር አባላቱ ከላይ በስልጣን ምንጮቻቸው የተሰጣቸውን ኃላፊነቶችና ውሳኔዎች ወኪል እንደሚያደርገው በጥንቃቄ መፈፀም ያለባቸው ሲሆን ግዴታቸውን ካልተወጡ በን/ሕ/ቁ 364 (2) መሠረት ሳይከፋፈል ኃላፊት አለባቸው። አባል የሆነ ሰው በውሳኔው ላይ አለመስማማቱን በቃለ ጉባኤው ላይ ካሰፈረና በተቆጣጣሪ ካመለከተ ነው፤ በአንድ ላይ ተጠያቂ ከመሆን የሚድነው። እነዚህን ኃላፊነቶች ካልተወጡ በኃላፊነት ስለሚጠየቁበት ሁኔታና እነማን መክሰስ እንደሚችሉ በንግድ ሕጉ ላይ ተቀምጧል።

የአክሲዮን ማህበሩ በጠቅላላ ጉባኤ ላይ በአጀንዳ ባይያዝም አስተዳዳሪዎቹ ላይ ክስ እንዲቀርብ መወሰን ይችላል። በን/ሕ/ቁ 365 መሠረት ይህ ክስ የሚቀርበው ወይም ጉዳዩ በግልግል እንዲያልቅ የሚወሰነው ከማህበሩ ዋና ገንዘብ 20 ከመቶ ድርሻ ያላቸው ባለአክሲዮኖች የድጋፍ ድምፅ ሲሰጡት ሲሆን ይህም የአስተዳዳሪዎችን መሻርና አዲስ የመሾምን ውጤት ያስከትላል። ክስ ወይም ጉዳዩን በግልግል የመፍታት ውሳኔ ቢያንስ 20 በመቶ የሚሆኑት የአክሲዮን ማህበሩ ባለድርሻዎች ያልተቃወሙት መሆን አለበት። ክስ እንዲቀርብ ከተወሰነ በኋላ በሶስት ወር ጊዜ ማህበሩ ካልከሰሰ ክሱ እንዲቀርብ የደገፉት አባላት የማህበሩን ክስ በራሳቸው ማቅረብ ይችላሉ።

አስተዳዳሪዎች የማህበሩን ሙሉ ገንዘብ የመጡበት ግዴታዎችን ካልተወጡ በን/ሕ/ቁ 366መሰረት ከአክሲዮን ማህበሩ ላይ ገንዘብ ጠያቂዎች አስተዳዳሪዎችን በኃላፊነት መክሰስ የሚችሉ ሲሆን የማህበሩ ንብረት እና ለመከፈል የማይበቃ ከሆነም በገንዘብ ጠያቂዎች ሊከሷቸው ይችላሉ።

አክሲዮኖችና ሶስተኛ ወገኖች በአስተዳዳሪዎች ጥፋት ወይም ማጭበርበር ለደረሰባቸው ጉዳት ኪሳራ እንዲከፍሏቸው አስተዳዳሪዎችን የመጠየቅ መብታቸውም በን/ሕ/ቁ 367 ላይ ተጠብቋል።

4.ሰበር ምን አለ?

የአማኑኤል ፀጋ አክሲዮን ማህበር ላይ አባላት ያቀረቡትን ክስ በሰ/መ/ቁ 23384 ሐምሌ 10 ቀን 1999 በዋናው ችሎት ውሳኔ ሰጥቶበታል። በዚህም ውሳኔ በን/ሕ/ቁ 363 ላይ ቅድመ ሁኔታዎች የተቀመጡት ማህበሩ በአስተዳዳሪዎች ላይ ለሚያቀርበው ክስ ነው። አባላት ግን አስተዳዳሪዎች በወሰኑት ውሳኔ የተነሳ ተጎጂ መሆናቸውን ለን/ሕ/ቁ 367 መሠረት ማረጋገጥ ከቻሉ የኃላፊነት ክሱን ማቅረብ ስለሚችሉ የስር ፍ/ቤት ተገቢ ያልሆነውን አንቀፅ በመጥቀስ የባለአክሲዮኖች ክስ መዝጋቱ የሕግ ስህተት በመፈፀሙ ውሳኔውን ሽሮ ጉዳዩን ወደ መጀመሪያው ደረጃ ፍ/ቤት በመመለስ የአስተዳዳሪዎች ውሳኔ በከሳሽ የአክሲዮን ማህበሩ አባላት ላይ የደረሰው ጉዳት መኖር አለመኖሩን አጣርቶ እንዲወስን መልሶለታል።

ይምረጡ
(1 ሰው መርጠዋል)
4813 ጊዜ ተነበዋል

ድርጅትዎ ያስተዋውቁ!

  • sendeknewpaper12 years.jpg

እዚህ ያስተዋውቁ!

  • Adveerrt111.jpg
  • Advert2.jpg
  • Advert5952.jpg
  • Adverttt2.jpg

Advert5

 

 

 

 

Who's Online

We have 67 guests and no members online

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us