11የታይሮድ እጢ በታችኛው የአንገታችን ክፍል ላይ የሚገኝ እና እጅግ አስፈላጊ የሆኑ የሰውነት ተግባራትን የሚያከናውኑ ሆርሞኖችን የሚያመነጭ እጢ ነው። በዚህ እጢ ላይ የሚደርሱ እክሎች የአብዛኛውን ሰውነታችንን ተግባራት በማዛባት ለከፍተኛ የጤና እክል ያጋልጣሉ። ምንም እንኳን በሽታው በተለይ በአሁኑ ወቅት በበርካቶች ላይ የሚስተዋል ቢሆንም፤ በቂ የሆነ ግንዛቤ ካለመኖሩ የተነሳ መፍትሄ ለመፈለግ ጥረት ሲደረግ እምብዛም አይታይም። የታይሮይድ ኤክስፖርት የሆኑት እና በአሜሪካ ታይሮይድ ማህበር ውስጥ በመስራት ላይ የሚገኙት ዶክተር ሞኒካ ሳካሩልስ ቀጣዩን መረጃ አስፍረዋል።


የታይሮድ እጢ የቢራቢሮ ቅርፅ ያለው እና በጣም ትንሽ መጠን ያለው እጢ ነው። ምንም እንኳን መጠኑ ትንሽ ቢሆንም በሰውነታችን ውስጥ የሚከናወኑ በርካታ ዋና ዋና ተግባራትን ይቆጣጠራል። ከዚህ እጢ የሚመነጨው ሆርሞን የአተነፋፈስ ስርዓትን፣ የልብምትን፣ የምግብ ልመትን እንዲሁም የሰውነት ሙቀት መጠንን ይቆጣጠራል። ይህ እጢ እክል ገጥሞት ማምረት ያለበትን ያህል ሆርሞን ማመንጨት ሳይችል አሊያም ከሚጠበቅበት መጠን በላይ ሲያመነጭ ታዲያ ሰውነታችን ለተለያዩ ችግሮች ይጋለጣል። እጢው ማመንጨት ከሚጠበቅበት መጠን በታች የሆነ ሆርሞን ሲያመነጭ የሚቆጣጠራቸው የሰውነት እንቅስቃሴዎች በአጠቃላይ ዘገምተኛ ይሆናሉ። በአብዛኛውም ሰዎች የሚጠቁት በዚህ የሆርሞን ማነስ ችግር ነው። ነገር ግን ከአንድ መቶ ሰዎች መካከል አንዱ ከመጠን ላለፈ የሆርሞን መመንጨት (ሃይፐርታይሮይዲዝም) ያጋለጣል።


የታይሮይድ ሆርሞን መዛባት በአብዛኛው ከወንዶች ይልቅ በሴቶች ላይ እንዲሁም እድሜያቸው ከ60 ዓመት በላይ በሆኑ ሰዎች ላይ ይከሰታል። በተጨማሪም የዚህ እጢ ሆርሞን መዛባት ችግር ካለበት ቤተሰብ የሚወለዱ ሰዎችም ለዚህ ችግር የመጋለጥ እድላቸው ከፍተኛ ነው። የታይሮይድ መዛባት ሊከሰት የሚችለው የሰውነት ህመምን የመቋቋም ሲስተም የራሱን ሴሎች ከአገልግሎት ውጪ ሲያደርጋቸው ነው። ይሄ የሚከሰተውም ለዚህ ችግር ምክንያት በሆኑ በሽታዎች ሳቢያ ነው። የታይሮይድ ሆርሞን ከሚፈለገው በላይ እንዲመነጭ የሚያደርገው ግራቬስ የተባለው ህመም ሲሆን፤ ከሚፈለገው መጠን በታች የሆነ ሆርሞን እንዲመነጭ የሚያደርገው ህመም ደግሞ ሀሺሞቶ ይባላል።


አንድ ሰው በታይሮይድ እጢ ችግር ምክንያት ህመም ሲያጋጥመው በቀላሉ ለማወቅ አስቸጋሪ ነው። አብዛኞቹ የችግሩ ምልክቶች ከሌሎች ችግሮች ምልክቶች ጋር ተመሳሳይነት ያላቸው ቢሆንም የደም ምርመራ በማድረግ ግን ምልክቶቹን መለየት ይቻላል። የታይሮድ ሆርሞን እጥረት የተከሰተባቸው ሰዎች የሚያሳዩዋቸው ዋና ዋናዎቹ ምልክቶችም ከፍተኛ የሆነ የድካም ስሜት፤ ሆድ ድርቀት፣ ድብርት፣ አላስፈላጊ የሆነ የሰውነት ክብደት መጨመር፣ ብርድን ለመቋቋም መቸገር፣ የልብ ምት መቀነስ እንዲሁም የመገጣጠሚያ እና የጡንቻ ህመም ናቸው። በሌላ በኩል ደግሞ ታይሮይድ እጢ ከሚፈለገው መጠን በላይ የሆነ ሆርሞንን በሰውነት ውስጥ ሲያመነጭ የራሱ የሆነ ምልክቶች ያሳያል። እነዚህ ምልክቶችም ከፍተኛ የሆነ የድካም ስሜት፣ ለመተኛት መቸገር፣ ሙቀትን ለመቋቋም መቸገር፣ የጡንቻ መዛል፣ ከፍተኛ በሆነ መልኩ ማላብ፣ ፈጣን እና ከተለመደው የተለየ የልብ ምት፣ ተቅማጥ እንዲሁም ምክንያታዊ ያልሆነ የሰውነት ክብደት መቀነስ ይጠቀሳሉ።
የታይሮይድን እጢ ከሚያጠቁት ነገሮች መካከል ሌላው ካንሰር ነው። ነገር ግን ታይሮይድ እጢ በካንሰር ሲጠቃ ብዙም ምልክቶች ስለማያሳይ ለማወቅ ከባድ ነው። አንዳንድ ጊዜ አንገት አካባቢ ትናንሽ እብጠቶችን የሚያሳይ ቢሆንም እነዚህ እብጠቶች የካንሰሩ ውጤት መሆን አለመሆናቸው በምርመራ ብቻ የሚረጋገጥ ነው የሚሆነው ይላሉ ዶ/ር ምኒካ። ችግሩ የታይሮይድ እጢ ካንሰር ከሆነ በካንሰር የተጠቃውን አካል ቆርጦ በማውጣት አብዛኛውን ማከም ይቻላል።
የታይሮይድ እጢ ችግር ከወንዶች ይልቅ በሴቶች ላይ በብዛት እንደመከሰቱ በእርግዝና ወቅት በሴቷም በጽንሱም ላይ ጉዳት ያደርሳል። ችግሩ ኖሮበት ህክምና ያላደረገች ነፍሰ ጡር ሴት ጽንሱን ለማስወረድ፣ የመውለጃ ጊዜዋ ሳይደርስ ለመውለድ ትገደዳለች። ከእነዚህ ሁሉ ችግሮች አልፋ ብትወልድ እንኳን ህፃኑ የሚኖረው የአንጎል እድገት ዘገምተኛ እንዲሆን ያደርገዋል።
የአሜሪካ ታይሮይድ ማህበር መረጃ እንደሚያመለክተውም ሴቶች ከወንዶች ከአምስት እስከ ስምንት እጥፍ በዚህ ችግር የመጠቃት እድል አላቸው። ከስምንት ሴቶችም አንዷ በህይወት ዘመኗ በዚህ ችግር ትጠቃለች።
የታይሮይድ እጢ ችግር በተለያዩ ህክምናዎች ሊታከም ቢችልም በአንድ ጊዜ ሙሉ ለሙሉ መዳን ግን አይችልም። ህክምናው እድሜ ልክ ክትትል የሚጠይቅ ነው። ህክምናውን ማድረግ ካልተቻለ ግን በርካታ ተያያዥ የሆኑ የጤና እክሎችን ያስከትላል። ለአብነት ያህልም የልብ እና ከልብ ጋር ተያያዥነት ያላቸው ችግሮች፣ የአጥንት መሣሣት እንዲሁም መውለድ አለመቻልን ሊያስከትል ይችላል።
ለታይሮይድ እጢ ችግር መንስኤዎች በግልጽ የሚታወቁ እና እነዚህ እነዚህ ተብለው የሚጠቀሱ መንስኤዎች የሉም። ቀድሞ ከአዮዲን ማዕድን እጥረት ጋር ተያይዞ ይከሰታል የሚል እሳቤ የነበረ ቢሆንም በአሁኑ ጊዜ ደግሞ ለዚህ ችግር አጋላጭ የሆኑ የምግብ አይነቶች እንዳሉም ተጠቅሷል። ከዚህ በተጨማሪም ከመጠን ያለፈ ውፍረት እንዲሁም ብዙ እንቅስቃሴ አለማድረግ ለዚህ ችግር መንስኤ ይሆናሉ የሚል ግምት እየተሰጠ ይገኛል። ከዚህ በተጨማሪም ሲጋራ የሚያጨሱ ሰዎች ለችግሩ የበለጠ ተጋላጭ ናቸው። በሲጋራ ውስጥ የሚገኘው ኬሚካል የታይሮይድ እጢ እንዳይነቃቃ የማድረግ ባህሪይ ስላለው ለችግሩ የማጋለጥ እንዲሁም ችግሩን የማባባስ ባህሪይ አለው።
በሌላ በኩል ደግሞ የምንመገበው ምግብ እና የምንጠጣው ውሃ በውስጡ የሚኖረው የአዮዲን ማዕድን መጠን በጣም ያነሰ ወይም የበዛ ከሆነ ለዚህ ችግር የመጋለጥ እድላችን እንዲጨምር ያደርገዋል። በተጨማሪም በባህሪያቸው በታይሮይድ እጢ ላይ እብጠት እና እንደ እንቅርት ያሉ ችግሮችን የሚፈጥሩ የምግብ አይነቶች አሉ። እነዚህን ምግቦች መጠቀምም ለዚህ ችግር ያለውን ተጋላጭነት ይጨምረዋል።
ሌላው ለዚህ ለዚህ ችግር አጋላጭ የሆነው ነገር ደግሞ ለጨረር ያለው ተጋላጭነት ነው። በተለይ የታይሮይድ እጢ የሚገኝበት አንገት አካባቢ ለጨረር ከመጋለጥ በተጨማሪም ለጨረር የተጋለጠ ወተት፣ ውሃ እንዲሁም ምግብን መመገብ ለዚህ ችግር ያጋልጣል። የታይሮይድ እጢ ችግር እንደ አብዛኞቹ ህመሞች ከጭንቀት ጋርም የሚያያዝ ነው። የሚወዱትን በሞት መለየት፣ የጋብቻ መፍረስና ፍቺ እንዲሁም የመኪና አደጋን በመሳሳሉ ችግሮች ሳቢያ የሚከሰት ጭንቀት የታይሮይድ እጢ ችግርን የማምጣት እንዲሁም የማባባስ ባህሪይ አላቸው። ከዚህ በተጨማሪም ለአንገት የሚድረጉ ቀዶ ህክምናዎች፣ የተወሰኑ ኬሞቴራፒዎች ለዚህ ችግር ያለውን ተጋላጭነት የሚጨምሩ ናቸው።

ሰርቫይቫል

ጉበት ከደም ውስጥ መርዛማ ነገሮችን የሚያጣራና ቢያንስ ቢያንስ 500 የሚሆኑ ሌሎች አስፈላጊ ተግባራትን የሚያከናውን ስራ ብዙ አባለ አካል እንደሆነ ይታወቃል። ሄፕታይተስ ወይም የጉበት ብግነት በሽታ የአንድን ሰው ጤንነት በእጅጉ ሊጎዳ የሚችለው እነዚህ ብዙ ስራዎችን ሊያስተጓጉል ስለሚችል ነው። ሄፕታይተስ አልኮል አብዝቶ በመጠጣት ወይም መርዛማ ለሆኑ ነገሮች በመጋለጥ ሳቢያም ሊመጣ ይችላል። ይሁን እንጂ አብዛኛውን ጊዜ ለሄፕታይተስ መንስኤ የሚሆኑት ቫይረሶች ናቸው። ተመራማሪዎች ሄፕታይተስ አምጪ የሆኑ አምስት ቫይረሶችን መለየት የቻሉ ሲሆን ቢያንስ ሌሎች ሦስት ዓይነት ቫይረሶችም ሊኖሩ እንደሚችሉ ግምት አላቸው፡፡

 

ሄፕታይተስ

ሄፕታይተስ የሚያመጡ አምስት ዓይነት ቫይረሶች እንዳሉ የሚታወቅ ሲሆን በስፋት የታወቁት ሄፕታይተስ ኤ፣ ቢ እና ሲ የሚባሉት ሦስቱ የቫይረስ ዓይነቶች ናቸው። ሁሉም የሄፕታይተስ በሽታዎች እንደ ኢንፍሉዌንዛ ያለ የሕመም ምልክቶችን የሚያስከትሉ ሲሆኑ ዓይንን ቢጫ ሊያደርጉ ወይም ላያደርጉ ይችላሉ። ብዙ ሰዎች በተለይም ደግሞ ትናንሽ ልጆች ምንም ዓይነት የሕመም ምልክት አይታይባቸውም። በሽታው ሄፕታይተስ ቢ ወይም ሄፕታይተስ ሲ በሚሆንበት ጊዜ የሕመም ምልክቶች መታየት የሚጀምሩት ጉበት ላይ ከፍተኛ ጉዳት ከደረሰ በኋላ ሊሆን ይችላል።

 

ሄፕታይተስ ቢ ቫይረስ

ከአምስቱ ቫይረሶች አንዱ የሆነው ሄፕታይተስ ቢ ቫይረስ በየዓመቱ ቢያንስ 600,000 ሰዎችን እንደሚገድል መረጃዎች ያሳያሉ፤ ይህም በወባ ምክንያት ከሚሞቱ ሰዎች ጋር መስተካከል የሚችል ነው። ከሁለት ቢሊዮን የሚበልጡ ሰዎች ማለትም ከዓለም ሕዝብ አንድ ሦስተኛ በላይ የሚሆኑት በሄፕታይተስ ቢ ቫይረስ የተጠቁ ሲሆን አብዛኞቹ በወራት ጊዜ ውስጥ ከበሽታው ድነዋል። ይሁን እንጂ 350 ሚሊዮን በሚሆኑት ሰዎች ላይ በሽታው ሥር ሰዶባቸዋል። እነዚህ ሰዎች በቀሪ ሕይወት ዘመናቸው የበሽታው ምልክት ይኑራቸውም አይኑራቸው በሽታውን ወደ ሌሎች አስተላላፊ ይሆናሉ።

ሥር የሰደደ የሄፕታይተስ ቢ ቫይረስ ያለባቸው ሰዎች ገና ከጅምሩ ተገቢውን ሕክምና ካገኙ በጉበታቸው ላይ የሚደርሰውን ከባድ ጉዳት ማስቀረት ይችላሉ። ይሁን እንጂ ሄፕታይተስ ቢ ቫይረስ ለዚሁ ተብሎ በሚደረግ ልዩ የደም ምርመራ ካልሆነ በስተቀር ሊታወቅ ስለማይችል አብዛኞቹ ሰዎች በበሽታው እንደተያዙ እንኳ አያውቁም። በተለምዶ የሚደረገው የጉበት ምርመራ እንኳ የበሽታውን ምልክት ላያሳይ ይችላል። በመሆኑም ሄፕታይተስ ቢ ቫይረስ ያለምንም ማስጠንቀቂያ ለከፋ ጉዳት የሚዳርግ ድምጽ አልባ ገዳይ በሽታ ሊባል ይችላል። በአንድ ሰው ላይ ግልጽ የሆኑ የሕመም ምልክቶች የሚታዩት በቫይረሱ ከተያዘ ከአሥርተ ዓመታት በኋላ ሁሉ ሊሆን ይችላል። በዚህ ወቅት ግን ሕመሙ ተባብሶ ስሮሲስ የተባለ የጉበት በሽታ ወይም ካንሰር ወደ መሆን ደረጃ ሊደርስ ይችላል። ሄፕታይተስ ቢ ቫይረስ ከአንዱ ወደ ሌላ የመተላለፍ አቅሙ ኤድስ አምጪ ከሆነው ከኤች አይ ቪ ቫይረስ 100 እጥፍ ይበልጣል። በምላጭ ጫፍ ላይ ያለ የደም ቅንጣት እንኳ ሄፕታይተስ ቢ ቫይረስ ሊያስተላልፍ የሚችል ሲሆን የደረቀ የደም ጠብታ ለአንድ ሳምንት ወይም ከዚያ ለሚበልጥ ጊዜ ቫይረሱን የማስተላለፍ አቅም ሊኖረው ይችላል፡፡

 

የሚታዩ ምልክቶች

ዐይንና ቆዳ ቢጫ የመሆን (Jaundice)፣ የሻይ መልክ ያለው ጠቆር ያለ ሽንት፣ ከፍተኛ የሰውነት ድካም ስሜት፣ የሆድ ሕመም፣ ማቅለሽለሽና ማስመለስ ናቸው፡፡

ሄፕታይተስ ቢ ቫይረስ በበሽታው በተያዙ ሰዎች ደም እንዲሁም ከብልታቸው በሚወጡ ፈሳሾች ውስጥ ይገኛል። እንደነዚህ ያሉት ፈሳሾች ቫይረሱን የመከላከል አቅም በሌለው ሰው ሰውነት ውስጥ በሚገቡበት ጊዜ ቫይረሱ ይዛመታል። ቫይረሱ በሚከተሉት መንገዶች ሊተላለፍ ይችላል፦

         በወሊድ ወቅት (በቫይረሱ ከተያዘች እናት ወደ ልጅ)

    በተገቢው መንገድ ከጀርም ያልጸዳ የሕክምና፣ የጥርስ፣ የንቅሳት ወይም ሰውነትን ለመብሳት የሚያገለግል ሌላ መሣሪያ

    መድኃኒት ለመስጠት የሚያገለግል መርፌን፣ ምላጭን፣ የጥፍር መሞረጃን ወይም መቁረጫን፣ የጥርስ ብሩሽን ወይም በቆሰለ የአካል ክፍል በኩል የደም ቅንጣትን ሊያስተላልፍ የሚችል ማንኛውንም ሌላ መሣሪያ በጋራ መጠቀም የለብንም፡፡

ሕክምናው

በባለሙያተኞች የቅርብ ክትትልና እርዳታ የሚሰጥ ነው፤ ሕክምናው በሽተኛው እንደሚገኝበት የአስጊነት ደረጃ የሚሰጥ ነው፤ ነገር ግን አንድ ሰው እንደ አዲስ በመጀመሪያ በሚለከፍበት ጊዜ በቂ ፈሳሽ፣ ተመጣጣኝ ምግብና ዕረፍት ሲያገኝ የማገገም ሁኔታው የተሻለ ይሆናል፡፡

 

የሄትታተስ ቢ በሽታ እውነታዎች

    ሄትታተስ ቢ በቫይረስ ልክፍት አማካኝነት የሚከሰት የጉበት በሽታ ሲሆን በሰዎች ላይ ስር የሚሰድ ዘላቂ በሽታ ያስከትላል፡፡

    ቫይረሱ በበሽታው ከተለከፉ ሰዎች ደምና ሌላም የሰውነት ፈሳሽ ጋር በሚደረግ ንክኪ ይተላለፋል፡፡

    ከሰው ወደ ሰው የመተላለፍ እድሉ ከኤች አይ ቪ ኤድስ ከ50 እስከ 100 እጥፍ ይበላጣል፡፡

    በክትባት አማካኝነት ሄትታተስ ቢን መከላከል ይቻላል፡፡

ማስጠንቀቂያ! ሄትታተስ ቢ ለሕይወት አስጊ የሆነ የጉበት በሽታ ነው፤ በዓለም ላይ በከፍተኛ ደረጃ ሰፍኖ የሚገኝ በሽታ ነው፤ በአመት በሄትታተስ ቢ ጦስ ምክንያት የሚሞተው ሰው ቁጥር 600,000 እንደሆነ መረጃዎች ያሳያሉ፡፡ በቫይረሱ የተለከፉ ሰዎች ስር የሰደደ (chronic) ከሆነባቸው ሲውል ሲያድር ወደ ጉበት ብግነትና የጉበት ካንሰር በመቀየር ለህልፈተ ህይወት ይዳርጋል፡፡

ምክር፡- የአንድ ሰው በሽታ ተከላካይ ሕዋሳት ቫይረሱን በስድስት ወር ጊዜ ውስጥ ከሰውነት ማስወገድ ካልቻሉ በሽታው ሥር እንደ ሰደደ ይቆጠራል። በቫይረሱ ከተያዘ ሰው ደም በሚፈስበት ጊዜ አንድ እጅ በረኪናን በ10 እጅ ውኃ በመበጥበጥ ጓንት አድርጎ የፈሰሰውን ደም ወዲያውኑ በሚገባ ማጽዳት ያስፈልጋል።

References: ሐኪም በሌለበት (በጠና አበረ)፣

 

ሙቀት ለሰው ልጆች አስፈላጊ ከሆኑ ነገሮች አንዱ ነው። ሙቀትን ለማግኘት የተለያዩ አማራጮችን የምንጠቀም ሲሆን፤ ከእነዚሁ መካከልም ውፍረት ያላቸው አልባሳትን መልበስ ነው። ጥናቶች እንደሚያመለክቱት ደግሞ ክብደት ያላቸው እንደ ብርድ ልብስ ያሉ አልባሳትን መልበስ በርካታ ጥቅሞች አሉት። በፍራንኮኒያ ሆስፒታል ቴራፒስት የሆኑት ዶክተር ከረን ሙር እንደሚሉት ደግሞ ከፍተኛ ክብደት ያላቸው አልባሳትን ለብሶ መተኛት እንደ ጭንቀት፣ ድብርት እንቅልፍ ማጣት እንቅልፍ ማጣት እና መሰል የአዕምሮ ችግሮችን ለመከላከል ያግዛል።

 

እንደ ባለሙያው ገለፃ በሰውነት ላይ የሚያርፍ ክብደት ወይም ጫና ለሁሉም የሰው ልጅ መጠነ ሰፊ ጠቀሜታን ይሰጣል። ክብደት ያላቸው ነገሮች ሰውነታችን ላይ በሚያርፉበት ጊዜ ልክ ሰውነትን እንደመታሸት ሁሉ ለአካል እና ለአዕምሮ እንዲሁም ለስነ ልቦና የሚሰጠው ጠቀሜታ ከፍተኛ ነው ተብሏል። በሰውነት ላይ የሚያርፈው ጠንከር ያለ ጫና በሰውነት ላይ በሚያርፍበት ጊዜ ሰውነትን ዘና የማድረግ እና የማረጋጋት ጠቀሜታ ይሰጣል። ዶክተር ሙር እንደሚሉትም ክብደት ያላቸው አልባሳትን ለብሶ መተኛት በንዴት፣ በአንቅልፍ ማጣት ወይም በድብርት ምክንያት ራሳቸውን ለመቆጣጠር ያልቻሉ ሰዎችን ለመፈወስ ጥሩ መፍትሄ ሆኖ ተገኝቷል።

 

ክብደት ያላቸው ብርድልብሶች ሰውነት ላይ በሚያርፉበት ወቅት ሰውነትን ከማሞቅ በተጨማሪም በሰውነት ላይ የሚያሳርፉት ሙቀት የነርቭ ሥርዓታችን እንዲነቃቃ ስለሚያደርግ ከላይ የተጠቀሱት ስሜቶች እንዲወገዱ የማድረግ ጠቀሜታ አለው። ባለሙያው አሰራሩን ሲያስረዳም ይህ ጫና በሰውነት ላይ በዝግታ በሚያርፍበት ጊዜ ሴሮቶኒን የተባለው ንጥረ ነገር በሰውነት ውስጥ በብዛት እንዲመነጭ ያደርገዋል። ይህ ንጥረ ነገር ደግሞ ለሰውነት እና ለአንጐል ጥሩ የሆነ እና የመዝናናት ስሜት እንዲፈጠር ያደርጋል። ይሄ ሴሮቶኒን ሜላቶኒን ወደተባለው ንጥረ ነገር በሚቀየርበት ወቅትም ሰውነት የማረፍ እና የመረጋጋት ስሜት እንዲፈጠርበት ያደርገዋል። ክብደት ያላቸው የብርድ ልብሶች ለሰውነት ተስማሚ እና ተመጣጣኝ የሆነ ክብደት እንዲኖራቸው ተደርገው የተሰሩ በመሆናቸው በሚያርፉበት የሰውነት ክፍል ላይ ሁሉ ተመሣሣይ ክብደት እንዲያርፍ ያደርጋል። ክብደት ሲያርፍባቸውም እና ሰውነት መነቃቃት ሲጀምር አንጐል የሚያመነጨው ሴሮቶኒን መጠን እንዲያሻቅብ ያግዘዋል።

 

በ2008 (እ.ኤ.አ.) በዋሽንግተን በተደረገ እና ኦኩፔሽናል ቴራፒ ጥናት ማረጋገጥ እንደተቻለው ክብደት ያላቸው ብርድልብሶች በንዴት ስሜት ውስጥ ያሉ ሰዎችን ለማከም ያግዛሉ። ይሄንን እውነታ ለማረጋገጥ በ2012 በአውስትራሊያ የተደረገ ጥናት እንዳመለከተው ክብደት ያላቸው ብርድ ልብሶች ድብርት እና ጭንቀት የመሳሰሉ ችግሮችን ለማስወገድ ያግዛል።

 

ከአንጐል ችግር ጋር ተያያዥነት ያላቸው እንደ ድብርት፣ ጭንቀት፣ የአንጐል መታወክ ያሉት ችግሮች በአንጐል ውስጥ የሚመነጨው የሴሮቶኒን ንጥረ ነገር መጠን አነስተኛ በሚሆንበት ወቅት ነው ይላሉ በመስኩ የተደረጉ ጥናቶች። በመሆኑም ክብደት ያላቸውን ብርድ ልብሶች መልበስ በቀጥታ ሰውነት ይሄንን ንጥረ ነገር በማመንጨት የአንጐል ሴሮቶኒን መጠን እንዲያሻቅብና ሰውነትም እንዲነቃቃ ያደርገዋል።

 

ክብደት ያላቸው ብርድልብሶች ከዚህ በተጨማሪም እንደ ኦቲዝም፣ አልዛይመርስ እንዲሁም የእግር መንቀጥቀጥን ይከላከላል። በሴቶች ላይም በማረጥ ጊዜ የሚከሰቱ ከአንጐል ጋር ተያያዥነት ያላቸውን ችግሮች ለመከላከል ያግዛል። በአጠቃላይ ሲታይም ክብደት ያላቸው ብርድ ልብሶችን ለብሶ መተኛት ተፈጥሯዊ በሆነ መንገድ ምንም አይነት መድሐኒትን ሳንጠቀም ከአንጐል ጋር ተያያዥነት ያላቸውን ችግሮች ለማስወገድ የሚረዳ መፍትሄ ነው ብለዋል ባለሙያዎቹ። ከላይ ከተጠቀሱት የአንጐል ችግሮች የቀን ውሎ ውጤታማ እንዳይሆን ከማድረግም በተጨማሪ እንደ ልብድካም ያሉ ተያያዥ የጤና ችግሮችን የማያስከትሉ ከመሆናቸው አንፃር በዚህ መልኩ መከላከል ይቻላል ተብሏል። እነዚህን የብርድ ልብስ አይነቶች ሁሉም ሰው መጠቀም የሚችል ቢሆንም የመተንፈሻ አካላት ችግር፣ የደም ዝውውር እክል ወይም ከሰውነት ሙቀት ጋር ተያያዥነት ያላቸው ችግሮች ያሉባቸው ሰዎች ጥንቃቄ ሊያደርጉ ይገባል ይላሉ ባለሙያዎቹ።¾

 

በዘርፉ የተደረጉ ጥናቶች እንደሚያመለክቱት ከዘንባባ ፍሬ የሚገኘው ዘይት ጐጂ ባክቴሪያን የመግደል አቅሙ እጅግ ከፍተኛ ነው። የአሜሪካ ልክ ህክምና ማህበር ባደረገው ጥናት እንዳረጋገጠውም ይህ ዘይት 50 በመቶው ላውሪክ አሲድ በመሆኑ በቫይረስ የሚመጣ ኢንፌክሽንን ለመከላከል ያገለግላል። በተጨማሪም ስታፊሎክስስ አውሪየስ የተባለውን አደገኛ ባክቴሪያ ለመግደል ይጠቅማል። በዚሁ ጠቀሜታውም የዓለማችን ምርጡ ምግብ ተብሎ ይጠራል።

 

ወደምግብነት ይዘቱ ስንመጣ ደግሞ የዘንባባ ፍሬ ዘይት ረሃብን በማስታገስ በኩል ወደር የማይገኘለት ነው። ይህ ዘይት በውስጡ የሚገኘው ፋቲ አሲድ መጠን ከፍተኛ በመሆኑ ይህ ፋቲ አሲድ የምግብ ፍላጐትን መጠን በመቀነስ የረሃብ ስሜት እንዳይሰማ ያግዛል። በዚህም በተለይ የሰውነታቸውን ክብደት ለመቀነስ የሚፈልጉ ሰዎች የሚመገቡትን የምግብ መጠን በመቀነስ ክብደታቸውን እንዲቀንሱ ያግዛቸዋል።

 

በሌላ በኩል ደግሞ የዘንባባ ፍሬ ዘይት በደም ውስጥ የሚገኘው ኮሌስትሮል መጠን እንዲቀንስ የማድረግ ጠቀሜታ አለው። በዚህ ዘይት ውስጥ የሚገኘው ሳቹሬትድ ስብ ጠቃሚ የሆነው ኮሌስትሮል መጠን እንዲጨምር በተቃራኒውም ጐጂ የሆነው ኮሌስትሮል መጠን እንዲቀንስ ያግዛል። ከዚህ ጋር ተያይዞም እንደ ስኳር ህመም፣ ከፍተኛ የደም ግፊት እና ተመሳሳይ ችግሮች እንዳይከሰቱ ይከላከላል።

 

በዘንባባ ፍሬ ዘይት ውስጥ የሚገኘው ሳቹሬትድ ፋት በተፈጥሮ የሰውነት ተግባራት እንዲፋጠኑ፣ ከፍተኛ የሆነ ኃይል እንዲያመነጩ እንዲሁም ከምግብ ጋር የሚገቡ ስቦች በፍጥነት ተቃጥለው የስብ ክምችት እንዳይፈጠር የማድረግ ጠቀሜታ ስላለው ያልተፈለገ የሰውነት ክብደትንና የልብ ህመምን ለመከላከል ያግዛል። የዘንባባ ፍሬ ዘይት ከሰውነት ጋር በቀላሉ መዋሃድ የሚችል በመሆኑም በርካታ ጠቀሜታዎችን ይሰጣል።

 

የዘንባባ ፍሬ ዘይት ከዚህ በተጨማሪም አደገኛ ባክቴሪያዎችን የመግደል ባህሪይ ስላለው የቆዳን ጤንነት ለመጠበቅ ያግዛል። ቆዳ ላይ ተፈጥረው ጉዳት ሊያደርሱ የሚችሉ ባክቴሪያዎችን በማስወገድ እንዲሁም እንደፎረፎር ያሉ ችግሮችን ከጭንቅላት ላይ እንዲፈጠሩ የሚያደርጉ ባክቴሪያዎችን በመከላከል ረገድ የዚህ ዘይት ጠቀሜታ ከፍተኛ ነው።

 

ረጅም ዕድሜ መኖር የሁሉም ሰው ልጅ ቀዳማዊ ምኞት ነው። ይሄ ረጅም እድሜ ሲታሰብ ደግሞ ከእድሜ መጨመር ጋር ተያይዘው የሚመጡ በርካታ ነገሮች አሉ። በተለይ በአሁኑ ጊዜ እድሜያቸው ከፍ እያለ የመጣ ሰዎችን በተለየ ሁኔታ የሚያሳስቧቸው የበሽታ አይነቶች ተለይተው ይቀመጣሉ። በመስኩ ጥናት ያደረጉ ባለሞያዎች እንደሚገልጹት እድሜያቸው 65 ዓመት እና ከዚያ በላይ የሆኑ ሰዎች ከሌሎች በተለየ መልኩ የሚጠቁባቸው በሽታዎች አሉ ይላሉ። አለም አቀፉ የበሽታዎች ቁጥጥርና ክትትል ማዕከል (centers for disease control and prevention) እንደሚያስቀምጠው ደግሞ አንድ ሰው 65 ዓመት ከሞላው በኋላ በአማካይ 19 ነጥብ 3 ተጨማሪ አመታትን ይኖራል ተብሎ ይጠበቃል። እነዚህ ተጨማሪ ዓመታት ታዲያ በበርካታ ተፈጥሯዊና ሰው ሰራሽ ችግሮች የተተበተቡ ናቸው። በአርካንሳስ ዩኒቨርስቲ ሜዲካል ሳይንስ የጄሪያትሪክስ (እድሜያቸው የገፉ ሰዎችን የጤና ሁኔታ የሚያጠና ሞያ) ባለሙያ የሆኑት ዶክተር ጂን ዌይ በዚህ የእድሜ ክልል ውስጥ ያሉ ሰዎች ሊጠነቀቋቸው የሚገቡ ችግሮችን ዘርዝረዋል። ባለሞያው እንደሚያስጠነቅቁትም ማንኛውም በዚህ የእድሜ ክልል ውስጥ ያለ ሰው እነዚህን ችግሮች እንደሚከሰቱበት በመገንዘብ እንዴት አድርጎ ቀሪውን ዘመኑን በደስታ መኖር እንደሚችል መገንዘብ ይኖርበታል። ይሄንን ተገንዝበው ራሳቸውን መጠበቅ ከቻሉም 41 በመቶዎቹ የዚህ እድሜ ክልል ነዋሪዎች ጤናማ ህይወትን መምራት ይችላሉ።

 

የመገጣጠሚያ ህመም

የመገጣጠሚያ ህመም በእዚህ የእድሜ ክልል ውስጥ የሚገኙ ሰዎችን ከሚያጠቁ በሽታዎች ቀዳሚው ነው። የሜሪላንድ ብሔራዊ ስነ እድሜ ኢንስቲቲዩት በጥናት ተረጋግጧል እንዳለውም በእዚህ የእድሜ ክልል ውስጥ ከሚገኙ ሰዎች መካከል 49 ነጥብ 7 በመቶዎቹ ለዚህ ችግር ተጋላጮች ናቸው። እነዚህ ሰዎች በሰውነት መገጣጠሚያቸው ላይ በሚከሰቱ የእብጠት፣ የኢንፌክሽን ወይም የመቆጣት ችግር ሳቢያ እንደልባቸው ሰውነታቸውን ለማዘዝ ይቸገራሉ። ችግሩ በተለያዩ ኢንፌክሽኖች፣ ከቆየ ጠባሳ (trauma)፣ ከመገጣጠሚያ እና አጥንቶች መድከም እንዲሁም ከሜታቦሊዝም መዛባት ጋር ተያይዘው የሚከሰቱ ሊሆኑ ይችላሉ። ችግሮቹ ከእድሜ መግፋት ጋር ተደማምረው በዚህ እድሜ ውስጥ ያሉ ሰዎች ያለ ሌላ ሰው እርዳታ ራሳቸውን ችለው ለመንቀሳቀስ እንዲቸገሩ ያደርጋቸዋል።

 

የልብ ህመም

የልብ ህመም እድሜያቸው ከ65 ዓመት በላይ የሆኑ ሰዎች በብዛት ከሚሞቱባቸው በሽታዎች አንዱ ነው። እንደ ማዕከሉ ሪፖርት በ2014 ብቻ በአለማችን ላይ እድሜያቸው ከ65 ዓመት በላይ የሆኑ 489ሺህ 722 ሰዎች በልብ ህመም ሳቢያ ህይወታቸውን አጥተዋል። በጥናት ማረጋገጥ የተቻለውም በዚህ የእድሜ ክልል ውስጥ ከሚገኙ ሰዎች መካከል 37 በመቶ ወንዶች እና 26 በመቶ ሴቶች በልብ ህመም ይጠቃሉ። ለዚህ እንደ መነሻ ምክንያት የተቀመጠው ደግሞ ሰዎች ረጅም እድሜ እየኖሩ በሄዱ ቁጥር የደም ግፊታቸው እየጨመረ፣ የኮሌስትሮል መጠናቸው እያሻቀበ እንዲሁም ለስትሮክ የመጋለጥ እድላቸው እየሰፋ መምጣቱ ነው። እነዚህ ከእድሜ መግፋት ጋር ተያይዘው የሚመጡ ችግሮች ደግሞ የልብ ህመም እንዲከሰት ብሎም እንዲባባስ የማድረግ ጉዳት ያስከትላሉ።

 

ካንሰር

ማዕከሉ ባካሄደው ጥናት መሠረት በአለማችን ላይ በ2014 ከተመዘገቡ የአዛውንት ሞት አደጋዎች መካከል ካንሰር በሁለተኛ ደረጃ ላይ ተቀምጧል። በተጠቀሰው ጊዜ ውስጥ 413 ሺህ 885 አዛውንቶች ህይወታቸውን በካንሰር ህመም ምክንያት አጥተዋል። እንደ አጠቃላይ ሲታይም 28 በመቶ የሚሆኑት ወንድ አዛውነቶች እንዲሁም 21 በመቶ የሚሆኑ ሴት አዛውነቶች ለተለያዩ የካንሰር አይነቶች ተጋላጭ ናቸው። ጉዳዩን አሳሳቢ ያደረገው ደግሞ እነዚህ አዛውንቶች ህመሙ እንዳለባቸው የሚረጋገጠው ለካንሰር ብለው ሳይሆን ለሌላ ህመም ህክምና በሚመረመሩበት ጊዜ መሆኑ  ነው።

 

የመተንፈሻ አካላት ችግር

የመተንፈሻ አካላት የጤና እክሎች የታችኛው እና የላይኛው በሚል የሚከፈሉ ሲሆን፣ አዛውንቶች በአብዛኛው በታችኛው መተንፈሻ አካላት የጤና እክል ይጠቃሉ። በ2014 ብቻም 124ሺህ 693 አዛውንቶች በዚህ ችግር ሳቢያ ህይወታቸውን በማጣታቸው ችግሩ በተጠቀሰው ጊዜ ውስጥ ብዙ አዛውንቶችን ከሞቱባቸው ችግሮች በሶስተኛ ደረጃ ላይ እንዲቀመጥ አድርጎታል። ከእነዚህ የታችኛው ክፍል የመተንፈሻ አካላት ችግር ከሚባሉት ውስጥ በቀዳሚነት የተጠቀሰው የአስም በሽታ ነው። በመሆኑም በእዚህ የእድሜ ክልል ውስጥ ከሚኖሩ አዛውንቶች መካከል 10 በመቶዎቹ ወንዶች እና 13 በመቶዎቹ ሴቶች የአስም በሽታ ተጠቂዎች ናቸው። በተጨማሪም 10 በመቶዎቹ ወንዶች እና 11 በመቶዎቹ ሴቶች በጉሮሮ መቁሰል ወይም መተንፈስን በሚያውክ የሳንባ በሽታ የተጠቁ ናቸው። ይሄ ብቻም ሳይሆን እነዚህ ሰዎች ለሳንባ ምች፣ ለሳንባ ኢንፌክሽን እንዲሁም ለተለያዩ የሳል ህመሞች ተጋላጭ ናቸው። እነዚህን በሽታዎች አዛውንቶች በቀላሉ ሊቋቋሟቸው ስለማይችሉ አዛውንቶችን ገዳይ ከሆኑ ስምንት ዋና ዋና በሽታዎች ተርታ ይመደባሉ።

 

የአልዛይመርስ በሽታ

በ2014 ብቻ 92 ሺህ 604 እድሜያቸው ከ65 ዓመት በላይ የሆነ አዛውንቶች ከአልዛይመርስ በሽታ ጋር በተያያዘ ህይወታቸውን አጥተዋል ሲል የማእከሉ ሪፖርት ያመለክታል። የአልዛይመርስ ማህበር እንደገለፀው ደግሞ ከዘጠኝ አዛውንቶች እድሜያቸው 65 እና በዚያ በላይ ከሆኑ ሰዎች መካከል አንዱ በአልዛይመርስ በሽታ ይያዛል። በእዚህ የእድሜ ክልል ውስጥ ከሚገኙ ሰዎች መካከልም 11 በመቶዎቹ ለዚህ በሽታ ይጋለጣሉ ብሏል ሪፖርቱ። ይሄ ብቻም ሳይሆን ለመሰል የአእምሮ ጤና ችግሮች እና እክሎች፣ በአግባቡ ማስተዋል አለመቻል እና ለሌሎች ከአእምሮ ጋር ተያያዥ ለሆኑ የጤና ችግሮች በብዛት ተጋላጭ ሆነው ተገኝተዋል።

 

የአጥንት መሣሣት ችግር

እድሜ እየተገፋ በሄደ ቁጥር ልክ እንደ ሌሎች የሰውነት ክፍሎች ሁሉ አጥንትም ለተለያዩ ችግሮች ይጋለጣል። ከዚህ ውስጥ ቀዳሚው ደግሞ የአጥንት መሣሣት ነው። የአጥንት መሣሣት እነዚህ አዛውንቶች በፈለጉት መጠን መንቀሳቀስ እና ራሳቸውን ችለው ድርጊቶችን ማከናወን እንዳይችሉ ያደርጋቸዋል። በተጨማሪም የአጥንታቸው መሣሣት እና እጅግ ቀላል መሆን ሰውነታቸውን ለመሸከም እንዲያቅተው እና በቀላሉ እንዲሰበሩ ያደርገዋል።

 

የስኳር ህመም

65 ዓመት እና ከዚያ በላይ የእድሜ ክልል ውስጥ ካሉ ሰዎች መካከል 25 በመቶዎቹ የስኳር ህመም ተጠቂዎች መሆናቸውን የማዕከሉ ሪፖርት ያመለክታል። በ2014 ብቻ 54ሺህ 161 አዛውንቶች በዚህ ህመም ምክንያት ህይወታቸው አልፏል። በአብዛኛው በአኗኗር ዘይቤያቸው በአንድ ቦታ መቀመጥን የሚያዘወትሩ እና ብዙም እንቅስቃሴ የማያደርጉ በመሆናቸው ለዚህ ችግር የበለጠ ተጋላጭ እንዲሆኑ ያደርጋቸዋል።

 

 

የነርቭ ህመም

ሌላው ከእድሜ መግፋት ጋር ተያይዞ ሊያሳስብ የሚገባው የነርቭ ህመም ነው። ይሄንኛውም የነርቭ ህመም (Shingles) ብዙ ጊዜ በአንደኛው የሰውነት ክፍል ላይ ጉዳት የሚያደርሰው የነርቭ ህመም አይነት ነው። ህመሙ ሲጀምር ከባድ ህመም ያለው ነው። ከማእከሉ የተገኘው መረጃ እንደሚያመለክተው በዚህ የእድሜ ክልል ውስጥ ከሚገኙ ሶስት ሰዎች መካከል አንዱ የችግሩ ተጠቂ ነው።

 

ድብርት እና ድህነት

እድሜያቸው የገፉ ሰዎች እና አዛውንቶች በአብዛኛው ጊዜያቸውን የሚያሳልፉት ከሌሎች ተገልለው በመሆኑ ለድብርት የተጋለጡ ናቸው። ከስራ ገበታ ውጪ መሆን፣ ከብዙ ሰዎች ጋር አለመገናኘት እንዲሁም እንደልብ ተንቀሳቅሶ የፈለጉትን ነገር ማከናወን አለመቻል ደግሞ ለድብርት ከሚዳርጉ ነገሮች መካከል ተጠቃሾች ናቸው ይላል ማእከሉ። የድብርት ችግር በራሱ ችግር ከመሆኑ በተጨማሪም በሽታ የመከላከል አቅምን ይቀንሳል፣ ኢንፌክሽኖችን የመቋቋም ኃይልንም ያሳጣል።

ሌላው ከእድሜ መግፋት ጋር ተያይዞ የሚከሰተው እና ለዚህ ለድብርትም እንደ ምክንያት የሚወሰደው ድህነት ነው። እነዚህ ሰዎች ያሉበት እድሜ በጡረታ ከስራ ገበታ የሚገለሉበት እና የራሳቸው የሆነ ገቢ የማይኖራቸው ጊዜ በመሆኑ ለድህነት ተጋላጭ ናቸው። በ2015 የተደረገ ጥናት እንዳመለከተው በ2013 ብቻ እድሜያቸው 65 ዓመት እና ከዚያ በላይ ከሆናቸው አዛውንቶች መካከል 45 በመቶዎቹ ከድህነት ወለል በታች ናቸው። ከወንዶች ይልቅ ደግሞ ሴቶች በዚህ እድሜያቸው ከባድ ድህነት ውስጥ ይገባሉ። ድህነትና የፈለጉትን ነገር ማድረግ አለመቻላቸው እንደ ድብርት እና ጭንቀት እንዲሁም ተያያዥ ለሆኑ የጤና እክሎች ያጋልጧቸዋል።        

 

 

Healthቃር የሚከሰተው በሆድ ውስጥ የሚገኙ የተለያዩ ፈሳሾችና አሲድ ወደ ጉሮሮ በሚመለስበት ጊዜ ነው። የቃር ስሜት እንዲፈጠር በሆድ ውስጥ ከሚገኘው አሲድ “በተጨማሪም የምንመገባቸው ምግቦች የሚያመነጩት አሲድ የጐላ አስተዋፅኦ አለው። በአብዛኛው ፍራፍሬዎች፣ የተወሰኑ የአትክልት አይነቶች እንዲሁም መጠጦች የየራሳቸው የሆነ አሲድ ስለሚያመነጩ ለቃር ስሜት መፈጠር የራሳቸውን ሚና ይጫወታሉ” ይላሉ በጆን ሆፕኪንስ ዩኒቨርሲቲ ጋስትሮ ኢንተሮሎጂስቷ ዶክተር ባኒ ሮላንድ። በመሆኑም በተደጋጋሚ የቃር ስሜት እየገጠማቸው የሚያስቸግራቸው ሰዎች በተቻላቸው አቅም የአሲድ ይዘታቸው አነስተኛ የሆኑ የምግብ አይነቶችን ማዘውተር እንዳለባቸው ያብራራሉ። የቃር ችግርን ለመከላከል ያግዛሉ ያሏቸውን የምግብ አይነቶችም እንዲሁ አስቀምጠዋቸዋል።

 

የመጀመሪያው ቃርን ይከላከላል የተባለው የምግብ አይነት የውሃ ይዘታቸው ከፍተኛ የሆኑ የፍራፍሬ አይነቶችና ሙዝ ናቸው። እነዚሁ የፍራፍሬ ዝርያዎች ከሌሎች ፍራፍሬዎች ያነሰ የአሲድ ይዘት ስላላቸው ቃር እንዳይከሰት የማድረግ ብሎም የማስታገስ ጠቀሜታ አላቸው። ከሙዝ በተጨማሪም ሀብሃብን የመሳሰሉ በተፈጥሮ በውሃ ይዘታቸው ከፍተኛ የሆኑ የፍራፍሬ ዝርያዎችን መጠቀምም የቃር ችግርን ለመከላከል ያግዛል።

 

ወደ ጥራጥሬ ስንመጣ ደግሞ ቀዳሚው የቃር መድሐኒት ሆኖ የምናገኘው አጃ ነው። አጃ ከአሲድ ይልቅ ለጤና ተስማሚ በሆኑ አሰር (Fiber) የበለፀገ የጥራጥሬ ዘር በመሆኑ በሆድ ውስጥ የሚገኘው አሲድም ሆነ ፈሳሽ ወደ ጉሮሮ እንዳይመለስ የማድረግ ከፍተኛ ጠቀሜታ አለው። በመሆኑም አጃን በተለያየ መልኩ አዘጋጅቶ በመመገብ የሚከሰተውን የቃር ችግር ለማስወገድ ያግዛል ተብሏል። አጃን በተለያየ መልኩ በማዘጋጀት ጠዋት ላይ የመመገብ ልምድ ያላቸው ሰዎች ከቃር የነፃ ቀንን ያሳልፋሉ ብለዋል።

 

ከተለያዩ ጥራጥሬዎች የሚዘጋጁ የዳቦ አይነቶችም ቃርን ለማስወገድ ያግዛሉ። በተለይ እንደ ገብስ እና አጃ ካሉ እንዲሁም ገለባቸው ካልወጣ የእህል ዘሮች የተዘጋጁ ዳቦዎች የአሰር፣ የቫይታሚኖች እንዲሁም የሌላ ምግብ ይዘታቸው ከፍተኛ በመሆኑ ቃርን የመከላከል አቅማቸው ከፍተኛ ነው። ከዳቦ ጐን ለጐን ደግሞ ሩዝን መመገብም ቃርን ለማስታገስ ብሎም ለመከላከል ያግዛል። በተለይ ቡናማ ቀለም ያለው የሩዝ አይነት የአሰር ይዘቱ ከፍተኛ በመሆኑ ችግሩን ለመከላከል ጠቃሚ ነው።

 

ባለብዙ ጠቀሜታው እንቁላል በዚህ ረገድም ያለው ጠቀሜታ ከፍተኛ ነው። ከእንቁላል ክፍሎችም የአሲድ ይዘቱ አነስተኛ የሆነው ነጩ ክፍል ነው። ይህ የእንቁላል ክፍል በተቃራኒው የፕሮቲን ይዘቱ በጣም ከፍተኛ ነው። በመሆኑም ከአስኳሉ ይልቅ ይሄንኛው የእንቁላል ክፍል ቃርን ለመከላከል ጠቃሚ ነው። በተቃራኒው የእንቁላሉ የወስጠኛው ክፍል (አስኳል) ግን የቃር ችግርን የማባባስ ሁኔታ እንዳለው ተገልጿል።

 

ቁንዶ በርበሬን በአብዛኛው እንደ ሰላጣ ያሉ ምግቦችን ለማጣፈጥ እንጠቀምበታለን። ነገር ግን ጥናቶች እንዳመለከቱት ከሆነ ይህ የቅመም ዘር ከማጣፈጫነት ይልቅ የቃር ችግርን የመከላከል ጠቀሜታው የላቀ ነው። ቁንዶ በርበሬን በምንመገብበት ወቅት የተመገብነው ምግብ በቀላሉ እንዲፈጭ የማድረግ አገልግሎት ይሰጣል። በተጨማሪም የአሲድ ይዘቱ ዝቅተኛ በመሆኑ ለቃር ያለንን ተጋላጭነት ይቀንሰዋል ይላሉ ዶክተር ባኒ።

 

Health2ዝንጅብል ከምግብነት ይልቅ መድሐኒትነቱ የሚያመዝን የአትክልት ዘር ነው። ቀደም ካሉት ጊዜያት አንስቶ ዝንጅብል ለተለያዩ ህመሞች እና ችግሮች ተፈጥሯዊ መድሐኒት ሆኖ ሲያገለግል ቆይቷል። እንደ ዶክተር ባኒ ገለፃ ደግሞ ዝንጅብል በሆድ ውስጥ የሚገኘው አሲድ ወደ ጉሮሮ ከመምጣት ይልቅ ተረጋግቶ እንዲቀመጥ የማድረግ ከፍተኛ ጠቀሜታ ስላለው ቃርን ለመቆጣጠር ያግዛል።

 

የአሰር ይዘታቸው ከፍተኛ የሆነ የምግብ አይነቶች የምግብ መፈጨትን ሂደት የማፋጠን ጠቀሜታ አላቸው፤ ከእነዚህ የምግብ አይነቶች መካከል ደግሞ ስር ያላቸው አትክልቶችና ቅጠላቅጠሎች ይገኙበታል። በመሆኑም እንደ ድንች፣ ስኳር ድንች፣ ቀይ ስር እና ሌሎች ስር ያላቸው የአትክልት ዝርያዎችን መመገብ ቃርን ለመከላከል ያግዛል። ወደ ቅጠላቅጠሎቹ ስንመጣ ደግሞ የአበባ ጐመን፣ የባቄላ እሸት፣ ፎሰሊያ እና ሌሎች የጐመን ዝርያዎች የአሲድ መጠናቸው ዝቅተኛ በመሆኑ የቃር ችግርን ለማስታገስ የሚያግዙ የአትክልት አይነቶች ናቸው።

 

አቅም የሚፈቅድ ከሆነ ደግሞ ንፅህናቸው የተጠበቀ እና ያልተጠበሰ የዓሣ ሥጋን መመገብም ቃርን ለመከላከል ብሎም ለማስታገስ ይረዳል። በተጨማሪም በእንፋሎት የበሰለ የዶሮ እና የከብት ሥጋን መመገብ ከአመጋገብ ጋር ተያይዞ የሚከሰት የቃር ችግርን ለመከላከል ያግዛል ይላሉ ባሙያዋ።

 

የቃር ችግር በተፈጥሮ ከሚከሰተው በተጨማሪም በአመጋገብ ወቅት ጥንቃቄ ካለማድረግ ሊከሰት ይችላል ይላሉ፤ በመስኩ የተሰማሩ ባለሙያዎች። ችግሩን ለመቆጣጠር ብሎም እንዳይከሰት ለማድረግ የራሳችን የሆነ ጥንቃቄን ማድረግ እንዳለብን ነው የሚመክሩት። ሊወሰዱ ከሚገባቸው ጥንቃቄዎች መካከልም የሚከተሉት ይገኙበታል።

 

የመጀመሪያው ጥንቃቄ የምንመገበውን ምግብ መመጠን ነው። በአንድ ጊዜ ከፍተኛ መጠን ያለው ምግብ ስንመገብ በሆዳችን እና በጉሮሮአችን መካከል ያለው መቆጣጠሪያ አካል ከፍተኛ ጫና ይፈጠርበታል። በዚህን ጊዜም በሆዳችን ውስጥ ያለው አሲድ ወደ ጉሮሮ እንዳይመጣ ለመቆጣጠር ስለሚቸገር ቃር እንዲፈጠር መንስኤ ይሆናል።

 

ሌላው መወሰድ ያለበት ጥንቃቄ የምንመገበውን ነገር መምረጥ ነው። ሰላጣ እና ከቅጠላቅጠል የሚዘጋጁ ምግቦች የምግብ ፍላጐትን ለማነቃቃት ተመራጭ ናቸው የሚሉት ባለሙያዋ፤ ነገር ግን እነዚህን ነገሮች ስንመገብ ጥንቃቄ ማድረግ አለብን ይላሉ። ምግቦቹን ለማጣፈጥ የምንጠቀምባቸው ማጠፈጫዎች በአብዛኛው ለቃር የሚያጋልጡ እንዳይሆኑ መምረጥ ያስፈልጋል። በተለይም ቲማቲም፣ ጥሬ ሽንኩርት እና ብርቱካንን የመሳሰሉትን ማጠፈጫዎች ማስወገድ ችግሩን ለመቅረፍ ከሚረዱ መንገዶች አንዱ ነው። በተጨማሪም እንደ ቸኮሌት ያሉ ጣፋጭ ነገሮችን ከመመገብ መቆጠብ ያስፈልጋል። አልኮልና የካፌን ይዘታቸው ከፍተኛ የሆነ ፈሳሽ ነገሮችንም ባለመጠጣት ችግሩን መቆጣጠር ይቻላል።

 

ከሁሉም በላይ ደግሞ ምግብ ከተመገብን በኋላ የእግር ጉዞ ማድረግ ለዚህ ችግር ዋንኛ መፍትሄ መሆኑ ተቀምጧል። የእግር ጉዞ ስናደርግ የተመገብነው ምግብ በፍጥነት እና በትክክል እንዲፈጭ ስለሚረዳን በተቻለ አቅም ቁጭ ከማለት ይልቅ የእግር ጉዞ ማድረግ እና ወዲያ ወዲህ ማለት ያስፈልጋል። በምንተኛበት ወቅትም ትራሳችንን ከ6 እስከ 8 ኢንች ከፍ ማድረግ አሲድ ወደ ጉሮሯችን ተመልሶ የቃር ስሜት እንዳይሰማን ያግዛል።

 

እንደየ ሰዉ አይነት የቃር መንስኤ የሚሆኑ የምግብ እና የመጠጥ አይነቶች እንደሚኖሩ የጠቆሙት ባለሙያዋ፤ በአመዛኙ በሁሉም ሰው ዘንድ ቢዘወተሩ ለውጥ ያመጣሉ የተባሉት እነዚህ ናቸው ብለዋል። ማንም ሰው የአሲድ ይዘታቸው አነስተኛ የሆነ ምግቦችን በመመገብ ለዚሁ ችግር የመጋለጥ እድሉን በብዙ እጥፍ ይቀንሳል ብለዋል።¾

 

ሰውነት በጭንቀት ውስጥ ሲሆን መላው የአካል ክፍልን ያዳርሳል። ከጭንቀቱ የተነሳ ሀይፖታላመስ የተባለው እና በአንጎል ውስጥ የሚገኘው ክፍል ለተለያዩ የሰውነት ክፍሎች መልዕክትን ያስተላልፋል። ጭንቀቱን ለመቋቋምም ልብ በፍጥነት መምታት፣ ቶሎ ቶሎ መተንፈስ እንዲሁም ጡንቻ ለመልስ መዘጋጀት ይጀምራል። እነዚህ ሁሉ ለውጦች ታዲያ በሰውነት ላይ የተለያዩ መናጋቶችን እና መዛባቶችን ያስከትላሉ። እነዚህ መዛባቶች በአብዛኛው ጎጂዎች ሲሆኑ በጥቂቱም ቢሆን ግን ጠቀሜታ አላቸው። ዋናው ጠቀሜታውም ሰውነታችን ለተፈጠረበት ችግር በአፋጣኝ መልስ እንዲሰጥ የማነሳሳት አቅምን መስጠት ነው። ነገር ግን ለውጡ ለረጅም ጊዜ የሚቆይ ሲሆን ይሄ ጠቀሜታው ይቀርና ጉዳቱ ያይላል።

ዶ/ር ጄይ ዊነር በካሊፎርኒያ ሳንታ ባርባራ ሳንሱም ክሊኒክ የጭንቀት ቁጥጥር ዳይሬክተር ናቸው። ዶ/ር ዊነር “ቴክ ዘ ስትረስ አውት ኦፍ ዩር ላይፍ” የሚል መፅሐፍ ደራሲ ናቸው። ጭንቀትን በተመለከተ በርካታ ስራዎችን የሰሩት ዶ/ር ዊነር፤ ከጭንቀት ጋር ተያይዘው የሚመጡ በርካታ የጤና እክሎች እንዳሉም ያስቀምጣሉ። “ጭንቀት አሰቃቂ የሆነ ስሜትን ከመፍጠርም የዘለለ ጉዳት ነው ያለው” ይላሉ። “ጭንቀት ከምናስበው በላይ በጤናችን ላይ ያሉ ችግሮችን የማባባስ አቅሙ ከፍተኛ ነው” ብለዋል። ጥናቶች እንደሚያመለክቱት ጭንቀት ራሱን የቻለ የጤና ችግር ከመሆኑም በላይ እንደ ልብ ህመም፣ የስኳር ህመም፣ የድብርት በሽታ፣ አስም፣ የአልዛይመር በሽታ እንዲሁም ከመጠን ያለፈ የሰውነት ውፍረትን የማምጣት ጉዳትን ያስከትላል። የዶክተር ዊነርን ጥናት እና ሌሎች በመስኩ የተደረጉ ጥናቶችን ዳሰን ከጭንቀት ጋር ተያይዘው የሚከሰቱ የጤና እክሎችን በተመለከተ ቀጣዩን ፅሁፍ አዘጋጅተናል።

የልብ በሽታ ህመም

ጭንቀት በቀጥታ የልብ ምትን እና የደም ፍሰትን በከፍተኛ ደረጃ የመጨመር ሁኔታ አለው። በዚህን ጊዜም በደም ውስጥ የሚለቀቀው የኮሌስትሮል እና ትሪግላይሴሮድ መጠን እንዲያሻቅብ ያደርገዋል። እነዚህ ሁለት ነገሮች በደም ውስጥ በብዛት መመንጨታቸው ደግሞ በቀጥታ በልብ ላይ ጫና ስለሚፈጥር ለልብ ህመም የማጋለጥ እድሉ ከፍተኛ  ነው። ጭንቀቱ ድንገተኛ እና ለረዥም ጊዜ ያልቆየ ቢሆን እንኳን ለዚህ አይነቱ ችግር ያጋልጣል። በጭንቀት ሳቢያ ከቀላል የልብ ህምም አንስቶ ድንገተኛ የልብ ምት መቆም እንዲሁም ሌሎች ከልብ ጋር ተያያዥነት ያላቸው ችግሮች ያጋጥማሉ። በመሆኑም ለረጅም ጊዜ የቆየ የልብ ህመም ያለባቸው ሰዎች በተለየ መልኩ ለጭንቀት የሚያጋልጧቸውን ነገሮች ማስወገድ እንደሚገባቸውም ተመክሯል።

የአስም በሽታ

የአስም በሽታ ሌላው ከጭንቀት ጋር ተያይዞ የሚባባስ የበሽታ አይነት ነው። አንጎል በጭንቀት በሚያዝበት እና በጭንቅላት ውስጥ ውጥረት በሚፈጠርበት ወቅት የተስተካከለ የአተነፋፈስ ሁኔታ ስለማይኖር በሚፈለገው መጠን አየር ወደ ውስጥ ለመሳብና ለማስወጣት ችግር ስለሚፈጥር አስም ያለባቸው ሰዎች የጭንቀት ተጠቂ ከሆኑ ከሌሎች የበለጠ ተጎጂዎች ናቸው። ጥናቶች እንዳመለከቱትም በጭንቀት ውስጥ ያለፉ ሰዎች ከራሳቸው አልፈው ልጆቻቸውን ለአስም የማጋለጥ እድላቸው ከፍተኛ ነው። በተለይ ስር የሰደደ የጭንቀት ችግር ያለባቸው ሰዎች ልጆቻቸው በከፍተኛ ደረጃ ለአስም በሽታ ይጋለጣሉ። የጭንቀት ችግር ካለባቸው ወላጆች የሚወለዱ ልጆች ለአየር ጠባይ መበከል ከተጋለጡ እና በእርግዝና ወቅት ሲጋራ ከሚያጨሱ እናቶች ከተወለዱ ልጆች የበለጠ ለአስም በሽታ የመጋለጥ እድል አላቸው።

ከመጠን ያለፈ ውፍረት

ቦርጭ በእግር ወይም በሽንጥ ላይ ከሚኖር ትርፍ ስብ በበለጠ ሁኔታ ጤናን ችግር ላይ የሚጥል ነገር መሆኑን ዶ/ር ዊኒር ይናገራሉ። በተለይ ለከፍተኛ የጭንቀት ችግር ተጋላጭ የሆኑ ሰዎች በሆዳቸው አካባቢ ከፍተኛ የሆነ የስብ ክምችት ይገኛል። ይሄ ደግሞ በቀጥታ በሆዳቸው ውስጥ ባሉ የሰውነት ክፍሎች ላይ የሚከማቸው ትርፍ ስብ መጠን እንዲጨምር ያደርገዋል ይላሉ ባለሞያው። ከሰውነት ቁመት ጋር ተመጣጣኝ ያልሆነ የሰውነት ውፍረት ደግሞ በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ ተያያዥ ለሆኑ በሽታዎች እንደሚያጋልጥ የጠቀሱት ዶ/ር ዊነር፤ የጭንቀት እና ከመጠን ያለፈ የሰውነት ክብደትን ተያያዥነት ሲገልጹ እንዲህ አስቀምጠውታል። “ጭንቀት በራሱ በሰውነት ውስጥ ኮሊቲሶል የተባለው ሆርሞን መጠን እንዲያሻቅብ ያደርጋል። ይሄ ሆርሞን ደግሞ በሆድ ውስጥ ከፍተኛ መጠን ያለው ስብ እንዲከማች ዋንኛ ምክንያት ነው” ብለዋል።

የስኳር ህመም

ጭንቀት እና የስኳር ህመም በሁለት መልኩ ተያያዥነት አላቸው። የመጀመሪያው ጭንቀት በሚፈጥራቸው መጥፎ ባህሪያት ሳቢያ የሚከሰቱ ችግሮች ናቸው። ጭንቀት በአንዳንድ ሰዎች ላይ ከመጠን በላይ እንዲመገቡ እና እንዲጠጡ በማድረግ በተዛባ አመጋገብ ሳቢያ ለስኳር ህመም እንዲጋለጡ ያደርጋቸዋል። በሁለተኛ ደረጃ ደግሞ የስኳር ህመም በደም ውስጥ የሚገኘው የግሉኮስ መጠን እንዲጨምር ያደርገዋል። ይሄም በቀጥታ “አይነት ሁለት” ለተባለው የስኳር ህመም የማጋለጥ እድል አለው።

የድብርት በሽታ

በቅርቡ የተደረገ ጥናት እንደሚያመለክተው በተለይ ከስራ ጋር የተያያዘ ጭንቀት ያለባቸው ሰዎች ለድብርት በሽታ የመጋለጥ እድላቸው ከፍተኛ ነው። እንደጥናቱ ከሆነ ስራ መፈለግን እና የእለት ገቢን የመሳሰሉ የጭንቀት ችግሮች ያሉባቸው ሰዎች ከሌሎች ጋር ሲነፃፀሩ በጥቂት አመታት ውስጥ ለድብርት በሽታ የመጋለጥ እድላቸው 80 በመቶ ሆኖ ተገኝቷል። በጭንቀት ወቅት አንጎል አድሬናሊን እና ኮርቲሶል የተባሉትን ሆርሞኖች በብዛት ስለሚያመነጭ ለድብርት በሽታ የማጋለጥ እድሉ ከፍተኛ ነው።

የስርዓተ ልመት መዛባት

በጭንቀት ውስጥ በምንሆንበት ወቅት ኃይል እንድናገኝ ለማድረግ ጉበት ተጨማሪ ግሉኮስን ለማምረት ይገደዳል። የጭንቀት ችግሩ ስር የሰደደ እና ለረጅም ጊዜ የቆየ ከሆነ ደግሞ በጣም ከፍተኛ መጠን ያለው ግሉኮስ ያስፈልገዋል። ጉበት የሚያመርተው የግሉኮስ መጠን እየጨመረ በሄደ መጠንም ልብ በፍጥነት እንዲመታ ደምም በፍጥነት እንዲዘዋወር ያደርገዋል። ይሄ ከፍተኛ የደም ዝውውር እና ፈጣን የልብ ምት መኖር የምግብ ልመት ስርዓቱን የተዛባ ስለሚያደርገው ከምግብ መፈጨት ጋር ተያያዥ የሆኑ ችግሮችን ያስከትላል። በዚህም ሳቢያ ለቃር፣ ከመጠን ላለፈ የአሲድ በሆድ ውስጥ መመንጨት እና የምግብ አለመፈጨትን ያስከትላል። ከዚህ በተጨማሪም ጭንቀት ምግብ በሰውነት ውስጥ የሚዘዋወርበትን ሂደት የማዛባት ችግርን ይፈጥራል። ይሄንን ተከትሎም አንዳንድ ጊዜ ለተቅማጥ ሌላ ጊዜ ደግሞ ለሆድ ድርቀት፣ አልፎ አልፎም ለማቅለሽለሽ፣ ለማስመለስ እንዲሁም ለሆድ ቁርጠት ያጋልጣል።

የጡንቻ ህመም

ሰውነት በጭንቀት ውስጥ በሚሆንበት ወቅት ጡንቻ ራሱን ከአደጋ ለመከላከል የመፍጠር ባህሪይ አለው። ጭንቀቱ ሲያልፍ ደግሞ ተመልሶ ዘና ማለት እና የመዘርጋት ባህሪይ አለው። ነገር ግን ጭንቀቱ ለረጅም ጊዜ የሚቆይ ወይም ዘላቂ ከሆነ ተመልሶ ለመዘርጋት እና ዘና ለማለት ይቸገራል። በመሆኑም ጡንቻው ለረጅም ጊዜ ለመወጠር ስለሚገደድ እንደ ራስ ምታት፣ የጀርባ እና የትከሻ ህመም እንዲሁም ለጡንቻ መዛል ችግር ያጋልጣል። በተለይ በየጊዜው የአካል ብቃት እንቅስቃሴ የማይደረግ ከሆነ ላልተስተካከለ ሰውነት ቅርፅ ሊያጋልጥም ይችላል።

በሽታ የመከላከል አቅም መቀነስ

ጭንቀት በተፈጥሮው የሰውነት በሽታን የመከላከል አቅም እንዲነቃቃ ያደርገዋል። ይሄ መነቃቃት በጊዜያዊነት የሚፈጠር እና የአጭር ጊዜ ቆይታ ብቻ ያለው ነው። የዚህ ጊዜያዊ መነቃቃትም በሰውነት ላይ የሚከሰቱ ኢንፌክሽኖችና ቁስሎች በፍጥነት እንዲድኑ ያግዛል። ነገር ግን ጭንቀቱ ለረጅም ጊዜ እየቆየ ሲሄድ እና የጭንቀት ሆርሞኖች በየጊዜው እየመነጩ ሲመጡ የሰውነት በሽታን የመከላከል አቅም እየተዳከመ እንዲሄድ ያደርገዋል። በመሆኑም ስር የሰደደ የጭንቀት ችግር ያለባቸው ሰዎች ለተለያዩ ጉንፋን፣ ኢንፍሉዌንዛ እና ለሌሎች የመመረዝ ችግሮች በቀላሉ ይጋለጣሉ።

 

ብዙዎቻችን ወቅታዊውን የአየር ሁኔታ ለመቋቋም ከምናደርጋቸው ነገሮች መካከል ከወቅቱ የሙቀት መጠን ጋር ተቃራኒ የሆኑ ምግቦችንና መጠጦችን መጠቀም ነው። እንዲህ እንደ አሁን ቀዝቃዛ አየር በሚሆንበት ወቅት ሞቃታማ እና ለሰውነት ሙቀትን የሚሰጡ ምግቦችንና ትኩስ መጠጦችን መጠጣትን እናዘወትራለን። በተቃራኒው የአየሩ ሁኔታ ሞቃታማ በሚሆንበት ወቅት ቀዝቃዛ ምግቦች እና መጠጦች ተመራጭ ናቸው። ነገር ግን እነዚህ አብዛኞቻችን በግምት የምናደርጋቸው ነገሮች በጤናችን ላይ የራሳቸው የሆነ አሉታዊ ተፅዕኖ እንዳላቸው ነው ባለሞያዎች የሚገልጹት። በተለይ ቀዝቃዛ ምግቦችና መጠጦች እንደምናስበው ሰውነታችንን ከማቀዝቀዝ አልፈው በተለያዩ የሰውነት ክፍሎቻችን ላይ በርካታ ጎጂ ተፅዕኖዎችን ሊያስከትሉ ይችላሉ ይላሉ ባለሞያዎች። እንደ አትክልትና የመሳሰሉትን ነገሮች በጥሬው መመገብ ጠቀሜታው ከፍተኛ ቢሆንም መመገብ ያለብን ግን ከሰውነታችን ሙቀት ጋር ተቀራራቢ የሙቀት መጠንን እንደያዙ መሆን አለበት።

ቀዝቃዛ ምግቦችን እና መጠጦችን ስናስብ በቅድሚያ ሊታሰብበት የሚገባው የምግብ መመረዝ ጉዳይ እንደሆነ ባለሞያዎች ያተኩሩበታል። ምግብ በሚቀዘቅዝበት ወቅት ለባክቴሪያዎች መራባት ምቹ ሁኔታዎች ስለሚፈጥሩ ምግቡ እንዲመረዝ እድል ይከፍትለታል። ምግቡ በቀዝቃዛው አገልግሎት ላይ ቢውልም ባክቴሪያውን ቀጥታ በመመገብ ለምግብ መመረዝ ችግር የመጋለጥ እድላችን ከፍተኛ ይሆናል። ከምግብ መመረዝ በተጨማሪም ቀዝቃዛ ምግቦችን መመገብ በርካታ አሉታዊ ተፅዕኖዎችን እንደሚያስከትል የሚያመለክተው ፅሁፍ እንደሚከተለው ቀርቧል። 

ታዋቂው የጤና እና ማህበረሰብ ጤና አሰልጣኝ ፕሮፌሰር ኒኮል ግራናቶ ቀዝቃዛ ምግቦች እና መጠጦች ከሚሰጧቸው ጠቀሜታዎች ይልቅ ያላቸውን አሉታዊ ተፅዕኖ በተመለከተ ሰፋ ያለ ማብራሪያ አስቀምጠዋል። ቀዝቃዛ ምግቦችና መጠጦች በተለይ የውጪው አየር ሞቃታማ በሚሆንበት ወቅት ቀዝቀዝ ለማለት በብዙዎች ዘንድ ተመራጭ መሆናቸውን ያስታወሱት ፕሮፌሰሩ፤ የሰው ልጅ ከተለያዩ ወቅቶች ጋር ተስማምቶ ለመኖር ሲል ከፈጠራቸው ዘዴዎች መካከል አንዱ ይሄ እንደሆነ ገልጸዋል። ነገር ግን በሞቃታማውም ሆነ በቀዝቃዛው ወቅት ቀዝቃዛ ምግቦችን እና መጠጦችን ማዘውተር በጤናችን ላይ ከፍተኛ ጉዳት ያመጣል ባይ ናቸው ፕሮፌሰሩ።

የሰው ልጅ የምግብ ልመት ሥርዓት ለሚወስዳቸው ምግቦች እና መጠጦች ቅርብ ስሜት ያለው ሥርዓት ነው። በተለይ ደግሞ የምንወሰዳቸው ምግቦች ያላቸው የሙቀት መጠን በጣም አስፈላጊው እና ወሳኙ ነው ይላሉ ባለሙያው። ከሁሉም በላይ ደግሞ የቀዝቃዛ ምግቦች እና መጠጦችን ያህል የሰውን ልጅ ሥርዓተ ልመት የሚያዛባ ነገር እንደሌለ ተገልጿል። በተለይ እነዚህ ቀዝቃዛ ምግቦች እና መጠጦች ጠዋት ላይ ወይም በባዶ ሆድ በሚወሰዱበት ወቅት መላውን ሰውነት የማናጋት አቅም አላቸው። በዚህም የተነሳ በሰውነታችን ላይ ከፍተኛ የሆነ የሆርሞን አለመመጣጠን ያመጣል። ይሄም በቀጥታ የአንጎልን እንቅስቃሴዎች የመቀያይር እንዲሁም የተረፈ ምርት አወጋገድን (metabolism) የማዛባት አቅም ይኖረዋል። በእነዚህ አሉታዊ ተፅዕኖዎች የተነሳም አንጀት መደበኛ ተግባሩን በአግባቡ እንዳያከናውን ያደርገዋል።

ሌላው ቀዝቃዛ ምግቦችና መጠጦችን ከመጠቀም ጋር ተያይዞ የሚነሳው ጉዳት የምግብ ንጥረ ነገር ጉዳይ ነው። ቀዝቃዛ ምግቦችና መጠጦች ካላቸው የመቀዝቀዝ ባህሪይ የተነሳ በሰውነት ውስጥ ሲገቡ የሰውነት ህዋሳት ላይ የመጋገር እና የመዝጋት ባህሪይ ይኖራቸዋል። ይሄ ሲሆን ደግሞ ሰውነት ከተመገብነው  ምግብ ማግኘት ያለበትን የንጥረ ነገር መጠን ለመምጠት እና ወደ ውስጥ ለማስገባት እንዲቸገር ያደርገዋል። በመሆኑም የተመገብነው ምግብ ሆድን ከመሙላት በዘለለ ለሰውነት ግንባታ እና ለጤንነት የሚጠቅሙ ንጥረ ነገሮችን እንዳያገኝ ያደርገዋል ማለት ነው።

ሰውነታችን መደበኛ እና የተመቻቸ የምግብ ሥርዓተ ልመት እንዲኖረው እንዲሁም ከልመት በኋላ አላስፈላጊ የሆኑት ነገሮች በአግባቡ እንዲወገዱ፤ የምንመገበው ምግብ እና የምንወስደው ፈሳሽ ነገር የሙቀት መጠን ከሰውታችን የሙቀት መጠን ጋር ተቀራራቢነት ያለው መሆን ይገባል ይላሉ ባለሞያዎች። ምንም አይነት ምግብ ወይም መጠጥ ወደ ሆዳችን በሚገባበት ወቅት ሆዳችን ያንን ምግብ እና መጠጥ ለማላም የሚያገለግለውንና እንዛይም ያመነጫል። ኢንዛይሙ የሚኖረው የሙቀት መጠን ከሰውነት ሙቀት ጋር ተቀራራቢ በመሆኑ ቀዝቃዛ ነገርን በምንመገብበት ወቅት ኢንዛይም ቅዝቃዜውን ለመከላከል እና ልዩነቱን ለማጥፋት ምቹ ሁኔታዎችን ለመፍጠር ይገደዳል። በተጨማሪም እነዚህ ቀዝቃዛ ነገሮች የምግብ ቧንቧ ውስጥ በሚገቡበት ወቅት ከሳንባ ከሚወጣው ሞቃታማ ፈሳሽ (ትነት) ጋር ይጋጫሉ። የእነዚህ ሁለት ተቃራኒ ሙቀቶች ግጭት ውጤት ደግሞ ሳንባ ውስጥ አላስፈላጊ የሆነ አክታ እንደፈጠር ያደርገዋል። በዚህም ምክንያት የሳንባ የውስጠኛው ክፍል እንዲደፈን ስለሚያደርገው ኃይል እና ሌሎች አስፈላጊ ነገሮች በሳንባ ውስጥ እንደልብ መመላለስ እንዳይችሉ ያደርገዋል።

ምግብ ወደ ሰውነት ውስጥ ከገባ በኋላ ምግቡን በማላም እና ለሰውነት ለማድረስ ሰውነታችን ኃይል እና በቂ ሙቀት ያስፈልገዋል። እነዚህ ቀዝቃዛ ምግቦች ደግሞ ወደ ሆድ በሚገቡበት ወቅት በሆድ ውስጥ ያለው ሙቀት እንዲቀንስ ያደርጉታል። በመሆኑም በሆድ እቃ ውስጥ የሚከናወኑት ተግባራት አዝጋሚ እንዲሆኑ እና የተመገብነው ምግብም በሚፈለገው ፍጥነት እንዳይፈጭ ያደርገዋል። ምግብ ሳይፈጭ በሆድ ውስጥ ለረጅም ሰዓት በሚቆይበት ጊዜ ደግሞ ባክቴሪያ ለመራባት የሚያግዘውን ሰፊ ጊዜ እንዲወስድ ያግዘዋል። እነዚህ ባክቴሪያዎችም ሆድ እቃ ተጨማሪ ጋዝ እንዲያመነጭ እና ሆዳችን እንዲያብጥ (እንዲነፋ) ያደርገዋል።

ቀዝቃዛ ምግቦችን እና መጠጦችን መጠቀም ጉዳቱ ከዚህ በተጨማሪም በአንጀት ግድግዳ ላይ የመርጋት እና መለደፍ ባህሪይ አላቸው። የመርጋት ችግሩ የተከሰተው በትልቁ አንጀት ላይ ከሆነ ከምግብ ተጣርተው የወጡ አላስፈላጊ ነገሮችን ለማስወገድ አቅም ስለማያገኝ የሆድ ድርቀትን ያስከትላል። ችግሩ የተከሰተው በትንሹ አንጀት ግድግዳ ላይ ከሆነ ደግሞ ተደጋጋሚ እና ከፍተኛ ድምጽ ያለው ግሳት እንዲከሰት ያደርጋል። በተጨማሪም ሰውነታችን ከምግቡና ከመጠጡ ጋር የገባውን ቅዝቃዜ ሊመቋቋም እና ለማመጣጠን በሚያደርገው ጥረት ሰውነት ከፍተኛ ለሆነ የውሃ እጥረት ይዳረጋል። የሽንት ባንቧም ቀጥታ ከትንሹ አንጀት ፊት ለፊት የሚገኝ በመሆኑ ትንሹ አንጀት ለቅዝቃዜ ሲጋለጥ በባንቧው ውስጥ ያለው ሽንት እንዲቀዘቅዝ ስለሚያደርገው ሽንትን ለረጅም ጊዜ ለማቆየት እንዲቸገር ያደርገዋል። በዚህም ሳቢያ ሽንት ለመቋጠር መቸገር እንዲሁም ቶሎ ቶሎ ለመሽናት መገደድን ያመጣል።   

ቀዝቃዛ ምግቦችን ቀጥታ መመገብ በተለየ ሆኔታ በሴቶች ላይ የሚያስከትላቸው በርካታ ጉዳዮችም አሉ። የመጀመሪያው ጉዳትም የምግቦቹ ቅዝቃዜ የወር አበባ ሂደት የተዛባ እንዲሆን እንዲሁም የእንቁላል መመረት ሂደትን ስለሚያዛባው በመራባት ሂደት ላይ ከፍተኛ ተፅዕኖ ይኖረዋል። ከዚህ በተጨማሪም በቆዳ ላይ የመቆጣት ስሜት፣ የፀጉር መሣሣት እንዲሁም ሽፍታዎች በሰውነት፣ በፊት እና አንገት በስፋት እንዲሰራጩ ያደርጋል። በሆድ ዕቃ ውስጥም ከመጠን በላይ የሆነ አሲድ እንዲመነጭ ቀዝቃዛ ምግቦችን በተከታታይ እና ለረጅም ጊዜ መጠቀም ስር የሰደዱ በርካታ ጉዳቶችንም ሊያስከትል ይችላል። ከእነዚህ መካከልም ጉንፋን፣ የቆዳ ድርቀት፣ የጉሮሮ ህመም እና የቶንሲል መጎዳትም ሊያስከትል ይችላል።

 

ዘመን እና ስልጣኔ ከቀየሯቸው ነገሮች አንዱ የሰው ልጅ በባዶ እግር ከመጓዝ ተላቆ በጫማ መሄድ ነው። የሰው ልጅ ለእግሩ ጫማ ከማበጀት አንስቶ የተለያየ የጥራት ደረጃ ያላቸው እና የኑሮ ደረጃ መለኪያ የሆኑ መጫሚያዎችን እስከማማረጥ ደርሷል። በእኛ አስተሳሰብ ለእግሮቻችን መጫሚያዎችን በማበጀታችን እግሮቻችንን ከችግር እና ከአደጋዎች መጠበቃችንን እንደ ትልቅ ጠቀሜታ እንቆጥረዋለን። ነገር ግን በእግራችንና በምንረግጠው መሬት መካከል ጫማን በማጥለቃችን ልናገኛቸው የሚገቡ ነገር ግን ልናገኛቸው ያልቻልናቸው በርካታ ነገሮች መኖራቸውን አናስተውልም። ከአፈር፣ ከሣር እና ከአሸዋ የሚገኙ ተፈጥሮአዊ ነገሮች ደግሞ በባዶ እግር መሄድን ጠቃሚ ከሚያደርጉት ነገሮች ውስጥ ተጠቃሾቹ ናቸው። በዘርፉ ምርምሮችን ያደረጉ ባለሙያዎች ግን በዚህ ድርጊት ብዙ ነገሮችን ማጣታችንን ደርሰንበታል ይላሉ። በጀማይካ ዩኒቨርሲቲ የኅብረተሰብ ጤና ተመራማሪዎችም በቅርቡ ባወጡት መረጃም ጠቀሜታውን ዘርዝረዋል።

በባዶ እግራችን በምንሄድበት ወቅት እግራችን በቀጥታ ከመሬት ጋር ንክኪ ስለሚኖረው በመሬት ውስጥ የሚገኙት አሉታዊ (ኔጋቲቭ) ኤሌክትሮኖች ወደ ሰውነታችን የመግባት እድል ያገኛሉ። እነዚህ አሉታዊ ኤሌክትሮኖችም በሰውነታችን ውስጥ የሚኖረው ባዮ ኤሌክትሪክ ሥርዓት የተመጣጠነ እንዲሆን ያግዘዋል። እንደ ባለሙያዎቹ ገለፃ፤ ያለ ምንም ተጨማሪ ነገሮች በየዕለት እንቅስቃሴያችን ውስጥ ለአምስት ደቂቃዎች በባዶ እግሮቻችን መሄድ በርካታ ጠቀሜታዎች አሉት። በተለይ በዚህ በቴክኖሎጂ ዘመን የምንጠቀምባቸው ቁሳቁሶች ሁሉ ኤሌክትሮኒክሶች በመሆናቸው ይሄንን ነገር ማመጣጠን የምንችለው ከመሬት ጋር ቀጥተኛ ንክኪን በመፍጠር ነው ይላሉ ባለሙያዎቹ። እየተገለገልንባቸው ያሉት እንደ ተንቀሳቃሽ ስልክ፣ ላፕቶፕ፣ ቴሌቪዥን፣ የኤሌክትሪክ ማሞቂያዎች እና የተለያዩ ኮምፒውተሮች ከፍተኛ የሆነ አዎንታዊ (ፖዘቲቭ) ኤሌክትሮኖችን የሚያመነጩ ነገሮች ናቸው። ከእነዚህ ቁሳቁሶች የሚመነጩት ፖዘቲቭ ኤሌክትሮኖችን ወደ ሰውነታችን ውስጥ በመግባት ጉዳት ከማድረሳቸው በፊት መቋቋም ያስችለን ዘንድም ኔጋቲቭ ኤሌክትሮኖችን ከመሬት ላይ በመውሰድ ሁለቱን ኤሌክትሮኖች እንድናመጣጥን ባለሙያዎቹ ይመክራሉ። ጠቅለል ባለ መልኩም በባዶ እግር መሄድ የሚሰጣቸው ጠቀሜታዎች የሚከተሉት ናቸው።  

እንቅልፍን ያስተካክላል

በሰውነታችን ውስጥ ያሉት ፖዘቲቭ ኤሌክትሮኖች በመሬት ላይ ካሉት ኔጋቲቭ ኤሌክትሮኖች ጋር በሚነካኩበት ወቅት ኔጌቲቭ ኤሌክትሮኖቹ ወደ ሰውነታችን ስለሚገቡ ቦታ ይለቅለታል። እነዚህ ኔጋቲቭ ኤሌክትሮኒክሶች ደግሞ በባህሪያቸው ሰውነት ዘና እንዲል ስለሚያደርጉ የተስተካከለ እንቅልፍ እንድንተኛ ያደርገናል። በሰውነት ውስጥ ለስርዓተ እንቅልፍ ጠቃሚ የሆኑ እንቅስቃሴዎች የተስተካከሉ እንዲሆኑ በማድረግ በቂ እና ጥራት ያለው እንቅልፍን እንድንተኛ ያደርገናል።

በሽታ የመቋቋም አቅምን ይጨምራል

በአካባቢ እና ማኅበረሰብ ጤና ጆርናል ላይ ታትሞ የወጣው የዩኒቨርሲቲው የጥናት ውጤት እንደሚያመለክተው ደግሞ በባዶ እግራቸው የመሄድ ልማድ ያላቸው ሰዎች ሰውነታቸው በሽታን ለመቋቋም የሚያግዘውን ኃይል በቀላሉ ማዳበር ይችላሉ። ይሄም የሚሆነው እነዚህ ኔጋቲቭ ኤሌክትሮኖች በሰውነት ውስጥ የሚመረተው የነጭ ደም ሴሎች መጠን እንዲቀንስ በአንፃሩም የቀይ ደም ሴሎች ቁጥር እንዲጨምር በማድረግ ነው። በመሆኑም እነዚህ ቀይ የደም ሴሎች ሰውነት በሽታን ለመቋቋም የሚኖረው አቅም እንዲዳብር ያግዙታል።

ለልብ ህመም መጋለጥን ይቀንሳል

ኔጋቲቭ ኤሌክትሮኖች በሰውነት ውስጥ የቀይ ደም ህዋሳት ቁጥር እንዲጨምር የማድረግ ጠቀሜታ አላቸው። በመሆኑም ደም በደም ሥሮች ውስጥ እንዳይታጨቅ እና ከሚፈለገው መጠን በላይ ውፍረት እንዳይኖረው ለማድረግ ያግዛል። በመሆኑም ደም እንደልቡ ስለሚዘዋወር እና የሚፈለገውን ያህል የውፍረት መጠን እንዲኖረው ስለሚያደርገው ለልብ ህመም እና ለድንገተኛ የልብ መድከም መጋለጥን ይከላከላል።

የነርቭ ሥርዓትን ያስተካክላል፤ ጭንቀትን ይቀንሳል

በሰውነታችን ውስጥ ያሉት ፖዘቲቭ ኤሌክትሮኖች በመሬት ውስጥ ካሉት ኔጋቲቭ ኤሌክትሮኖች ጋር በቀጥታ በሚገናኙበት ወቅት በሰውነት ውስጥ ያለው ውጥረት እንዲቀንስ ያደርጉታል። በዚህ ጊዜ ሰውነት ያመነጫቸው የነበሩና ለጭንቀት አጋላጭ የሆኑ ሆርሞኖች እንዲወገዱ በማድረግ ሰውነት ለጭንቀት እና ለውጥረት እንዳይጋለጥ ያደርገዋል። እነዚህ የጭንቀት ፈጣሪ ሆርሞኖች ባለመመረታቸው በሰውነት ውስጥ የሚገኙ ነርቮች ሥርዓታቸው የተስተካከለ እና ተግባራቸውም በተለመደው መልኩ የሚከናወን እንዲሆን ያግዘዋል። በተጨማሪም ከጊዜ በኋላ የሚመጡ የጡንቻ መዛሎችን፣ ለረጅም ጊዜ በአንድ የስራ አይነት ላይ ከመቆየት ጋር ተያይዘው የሚከሰቱ የጡንቻ ድካሞችን እና መሸማቀቆችን ለመከላከል ከሚያግዙ ተፈጥሮአዊ ዘዴዎች አንዱ በባዶ እግር መሄድ ነው።

ራስ ምታትን ያስወግዳል

ከላይ እንደተጠቀሰው የሰውነት ፖዘቲቭ ኤሌክትሮኖች እና የመሬት ኔጋቲቭ ኤሌክትሮኖች በሚገናኙበት ወቅት ሰውነት የተመጣጠኑ ኤሌክትሮኖችን ያገኛል። በተጨማሪም እነዚህ ኔጋቲቭ ኤሌክትሮኖች በሰውነት ውስጥ ጉዳት ሊያደርሱ የሚችሉትን ፍሪ ራዲካልስ አቅም የማዳከም አቅም አላቸው። በመሆኑም እንደ ማይግሪን ያሉ የራስምታት ችግር ተጠቂዎች በባዶ እግራቸው በሚሄዱበት ወቅት እነዚህን ፍሪ ራዲካልስ በቀላሉ ማስወገድ ስለሚችሉ ለራስ ምታት ያላቸውን ተጋላጭነት ለማስወገድ ያግዛቸዋል።

በወር አበባ ጊዜ የሚኖረውን ህመም ይቀንሳል

ኔጋቲቭ ኤሌክትሮን በሰውነት ውስጥ ያለውን የጭንቀት ስሜት የማስወገድ ባህሪይ ስላለው በወር አበባ ወቅት ያለውን ህመም ለማስታገስ ያገለግላል። ህመሙ የሚጀምረው በአንጐል ውስጥ እንደመሆኑ መጠን ጭንቀትና ተያያዥ ተፅዕኖዎችን በማስወገድ በዚህ ወቅት ያለው የህመም ስሜት እንዲቀንስ ያደርገዋል።

የተስተካከለ አጠቃላይ ቅርፅ እንዲኖር ያደርጋል

በእግሮቻችን ጫፎች ላይ ስሜት ተቀባዮች እና የነርቭ ጫፎች አሉ። እነዚህ የሰውነት ክፍሎች በጫማ ውስጥ በሚቀመጡበት ወቅት እንደልባቸው ዘና ለማለት እና በተመቻቸ መልኩ ለመንቀሳቀስ ያቅታቸዋል። በተጨማሪም እግር መስራት ያለበትን ነገር ጫማው እንዲሰራ ስለምናደርገው እግራችን መያዝ የሚገባውን ጥንካሬ እና ቅርፅ እንዳይዝ ያደርገዋል። እግራችን የተስተካከለ ቅርፅ እንዳይኖረው ሆነ ማለት ደግሞ ለጀርባ ህመም፣ ለአንገት ህመም እንዲሁም ለጉልበት ህመም የመጋለጥ እድላችን እንዲጨምር ያደርገዋል። እነዚህ ሁሉ ተደማምረውም ሰውነት የተስተካከለ ቅርፅ እንዳይኖረው ያደርገዋል። ነገር ግን በእግራችን በምንሄድበት ወቅት እግር ተፈጥሮ በሰራው መልኩ እንቅስቃሴዎችን ስለሚያከናውን ከላይ የተጠቀሱት ችግሮች እንዳይከሰቱ በማድረግ የሰውነት ቅርፅ እንዲስተካከል ያደርገዋል።  

 

በቀን ውስጥ ለአምስት ደቂቃዎች በባዶ እግር በመሄድ ከዚህ በተጨማሪም በርካታ ጠቀሜታዎች አሉት። ዋና ዋናዎቹን ለመጥቀስ ያህልም የደም ግፊትን ለማስተካከል እና የደም ዝውውርን ለማስተካከል፣ ስር ለሰደዱ ህመሞች ያለውን ተጋላጭነት ለመቀነስ፣ ለሰውነት መመርቀዝ ያለውን ተጋላጭነት ለመቀነስ፣ የኩላሊት እና ተያያዥ ጤንነትን ለመጠበቅ እንዲሁም ማንኮራፋትን ለመከላከል ያግዛል።    

   

 

አትክልትና ፍራፍሬን አዘውትሮ መመገብ ለውጫዊ የሰውነት ክፍሎችም ሆነ በውስጣዊ የሰውነት ሥርዓት ላይ ከፍተኛ ጠቀሜታ አለው። አትክልትና ፍራፍሬን በመመገብ ብቻ በስርዓተ ልመት፣ የማያስፈልጉ ነገሮችን በማስወገድ እንዲሁም በደም ዝውውር ስርዓት ላይ ከፍተኛ ጠቀሜታን ይሰጣል። አብዛኞቹ አትክልቶችም መርዛማ የሆኑ ነገሮችን ከሰውነት በማስወገድ ረገድ ከፍተኛ ጠቀሜታ አላቸው። በዚህም ጠቀሜታቸው እንደ ካንሰር፣ የልብ ህመም እንዲሁም ስትሮክ ያሉ በሽታዎችን የመከላከል ጠቀሜታቸው ከፍተኛ ነው። አብዛኞቹ አትክልቶችም በበርካታ ቫይታሚኖች የበለፀጉ በመሆናቸው ለሰውነት አስፈላጊ የሆኑ ንጥረ ነገሮችን በመስጠት የተመጣጠነ የሰውነት ክብደት እንዲኖረን፣ የጤናማ ቆዳ እና ፀጉር ባለቤት እንድንሆን የማድረግ ጠቀሜታ አላቸው።

ከሰሞኑ የወጣ አንድ የጥናት ውጤት ደግሞ አትክልትና ፍራፍሬዎችን አዘውትረን መመገብ ያስፈለገበትን ሌላ ምክንያት ይዞ ብቅ ብሏል። ጥናቱ የተካሄደው በአውስትራሊያ ሲድኒ ዩኒቨርስቲ ነው። ጥናቱ የተካሄደው እድሜያቸው 45 ዓመት እና ከዚያ በላይ በሆኑ 60ሺህ 404 የሀገሪቱ ዜጎች ላይ ነው። በጥናቱ ማረጋገጥ የተቻለውም በየዕለት ምግባቸው ውስጥ አትክልትና ፍራፍሬን አዘውትረው የሚያካትቱ ሴቶች እና ወንዶች በአጠቃላይ ለጭንቀት ያላቸው ተጋላጭነት አነስተኛ መሆኑን ነው። በጥናቱ ላይ የተሳተፉት ወንድና ሴት አውስትራሊያዊያን ለሶስት ዓመታት ያህል የአመጋገብ ስርዓታቸው ሲፈተሽ እና የስነ ልቦናና የጭንቀት እንዲሁም የድብርት መጠናቸው ሲጠና ቆይቷል።

የጥናቱ ማብቂያን ተከትሎ በተሳታፊዎች ላይ የተመዘገበው ለውጥ የአትክልትና ፍራፍሬ ተመጋቢነትን የሚያበረታታ ሆኖ ተገኝቷል። እንደ ጥናቱ ውጤት በየእለት ምግባቸው ውስጥ ከሶስት እስከ አራት የተለያዩ የአትክልትና ፍራፍሬ አይነቶችን የሚያካትቱ የጥናቱ ተሳታፊዎች ከማይመገቡት ጋር ሲነፃፀሩ ለጭንቀት የመጋለጥ እድላቸው በ12 በመቶ ያነሰ ሆኖ ተገኝቷል። በቀን የሚመገቡት የአትክልት መጠን እየጨመረ በሄደ ቁጥርም ለጭንቀት እና ለድብርት የሚኖራቸው ተጋላጭነት እየቀነሰ መጥቷል። በዚህም መሠረት በየቀኑ ከአምስት እስከ ሰባት አይነት አትክልትና ፍራፍሬዎችን የሚመገቡት ይሄንኑ ያህል ከማይመገቡት ጋር ሲነፃፀሩ ለድብርትና ለጭንቀት የመጋለጥ እድላቸው በ14 በመቶ የቀነሰ ሆኗል።

ሌላው በጥናቱ ማረጋገጥ የተቻለው ደግሞ አትክልትና ፍራፍሬን መመገብ እና የሴቶች ጭንቀት ያላቸውን ግንኙነት ነው። በተደረገው ጥናትም አትክልትና ፍራፍሬን አዘውትረው የሚመገቡ ሴቶች በተመሳሳይ ደረጃ ከሚመገቡት ወንዶች በተሻለ ሁኔታ ለጭንቀት፣ ለድብርት እና ለሌሎች የስነ ልቦና ጫናዎች የመጋለጥ እድላቸው በጣም ዝቅተኛ መሆኑ ተረጋግጧል። በመሆኑም በቀን ምግባቸው ውስጥ እስከ ሰባት አይነት አትክልትና ፍራፍሬን አካተው የሚመገቡ ሴቶች በቀን ውስጥ አንድ አይነት አትክልት ወይም ፍራፍሬን አካተው ከሚመገቡት ጋር ሲነፃፀሩ የፊተኞቹ ለእነዚህ የስነልቦና ጫናዎች የመጋለጥ እድላቸው በ23 በመቶ ቀንሶ ተገኝቷል። ልክ እንደሌሎቹ ሁሉ ሴቶችም በቀን የሚመገቧቸው አትክልትና ፍራፍሬዎች መጠናቸው እየቀነሰ ሲመጣ ለችግሮቹ የመጋለጥ እድላቸው እየጨመረ እንደሚሄድ በዩኒቨርስቲው ከፍተኛ የህብረተሰብ ጤና ባለሞያ የሆኑት ዶክተር ሜሎዲ ዲንግ አስረድተዋል። በዚህም መሠረት በቀን ሁለት አይነት አትክልትና ፍራፍሬ የሚመገቡት በ16 በመቶ እንዲሁም በቀን ሶስትና አራት አይነት የሚመገቡት በ18 በመቶ ለጭንቀት የመጋለጥ እድላቸው እንደሚቀንስ ተረጋግጧል። ከመጠን በላይ የሰውነት ክብደት ያላቸው በትምህርታቸው እና በእውቀታቸው ብዙም ያልገፉ፣ ብዙም እንቅስቃሴ የማያደርጉ እንዲሁም የኒኮቲን ጥገኛ የሆኑ ሴቶች በአብዛኛው ለጭንቀትና መሰል ስነልቦናዊ ጫናዎች ተጋላጭ መሆናቸውን የገለፁት ዶ/ር ዲንግ፣ የጥናቱ ውጤት በእንደዚህ አይነት ችግር ውስጥ ላሉ ሴቶች መፍትሄ እንደሚሆንም ያለውን ተስፋ ገልፀዋል።

ስር የሰደደ ጭንቀት ያልተፈለገ የሰውነት ክብደትን፣ ከፍተኛ የሆነ የደም ግፊትን እንዲሁም ድንገተኛ የልብ ድካምን እና የስኳር ህመምን እንደሚያስከትል የሚገልጸው የአሜሪካ ሳይኮሎጂካል አሶሲዬሽን በበኩሉ፣ ይሄን መጠነ ሰፊ ችግር የሚያመጣውን ጭንቀት በአትክልትና ፍራፍሬ መቆጣጠር ይቻላል ብሏል። በተለይ በተለያዩ ምክንያቶች ለጭንቀት እና ለድብርት የበለጠ ተጋላጭ የሆኑት ሴቶች እንደመሆናቸው አዘውትረው አትክልትና ፍራፍሬዎችን በመመገብ ከመሰል ችግሮች ራሳቸውን መታደግ እንዲችሉም አሳስቧል።

ሴቶች ምንም እንኳን ከወንዶች ያነሰ ካሎሪ ቢያስፈልጋቸውም በተፈጥሯቸው ከፍተኛ መጠን ያለው ቫይታሚን እና ማዕድናት ያስፈልጋቸዋል ይላል ጥናቱ። ከወር አበባ፣ ከእርግዝና እና ወሊድ እንዲሁም ከማረጥ ጋር በተያያዘ ሴቶች ለደም ማነስ፣ እንዲሁም ለአጥነት መድከም እና መሳሳት የመጋለጥ እድላቸው ከፍተኛ በመሆኑም እንደ ብረት፣ ካልሲየም፣ ማግኒዚየም፣ ቫይታሚንዲ እና ቫይታሚን ቢ9 የመሳሰሉትን ንጥረ ነገሮች በብዛት ማግኘት ይኖርባቸዋል። እነዚህን ንጥረ ነገሮች ማግኘት የሚቻለው ደግሞ አትክልትና ፍራፍሬዎችን አብዝቶ በመመገብ ነው እንደጥናቱ ግኝት። በተለይ የካልሲየም ማዕድን እጥረት በሰውነት ውስጥ ከተፈጠረ፤ ለተለያዩ የስሜት መለወጦች (ድብርት፣ንዴት እንዲሁም ድባቴ እና የእንቅልፍ መዛባት) የማጋለጥ እድሉ ከፍተኛ ነው። በምንመገበው ምግብ ውስጥ በቂ የሆነ የካልሲየም ማዕድን ሳናካትት ስንቀር ሰውነታችን መደበኛ ስራውን ለማከናወን የካልሲየም ማዕድን እጥረት ስለሚገጥመው ካልሲየምን ከአጥንት ይወስዳል። በዚህ ጊዜ አጥንት ለካልሲየም ማዕድን እጥረት በመጋለጥ መድከም እና መሳሳት ይከሰትበታል። በዚህም የተነሳ ሴቶች በብዛት ለአጥንት መድከም እና መሳሳት የተጋለጡ ይሆናሉ።

ሌላው ሴቶች አትክልትና ፍራፍሬን እንዲያዘወትሩ የሚያስገድዳቸው ነገር ከፍተኛ የሆነ እና ከወንዶች የበለጠ የብረት ማዕድን ስለሚያስፈልጋቸው ነው። የብረት ማእድን በደማችን ውስጥ ኦክሲጅንን ተሸክሞ የሚያዘዋውረውን ሄሞግሎቢንን ለመፍጠር የሚያግዝ ማዕድን ነው። ሴቶች ደግሞ በተለይ በወር አበባ ወቅት ከፍተኛ መጠን ያለው ደም ከሰውነታቸው ስለሚወጣ ይሄንን ለመተካት ከወንዶች የበለጠ የብረት ማዕድን ያስፈልጋቸዋል። ከዚህ በተጨማሪም በእርግዝና እና በጡት ማጥባት ወቅት ብዙ የብረት ማእድን ያስፈልጋቸዋል። በመሆኑም ከፍተኛ የብረት ማእድን ምንጭ የሆኑትን አትክልትና ፍራፍሬዎች በመመገብ ለሰውነት የሚያስፈልገውን የብረት ማእድን ማግኘት ካልተቻለ ከፍተኛ ለሆነ ደም ማነስ ያጋልጣል። በሰውነት ውስጥ የሚገኘው የደም መጠን መኖር ከሚገባው መጠን ያነሰ ሲሆን ደግሞ ኃይል ከማሳጣት በተጨማሪም እንደ ድብርት፣ ብስጭትና ትኩረትን ለመሰብሰብ መቸገር ለመሰሉ የስነ ልቦና ችግሮች ያጋልጣል። በተመሳሳይም ቫይታሚን ቢ9 ወይም ፎሌት አሲድ በሴቶች ላይ የሚከሰቱ እንደ ካንሰር እና ድንገተኛ የልብ ድካምን የመከላከል ጠቀሜታ አለው። በተጨማሪም የሴቷ እድሜ እየገፋ ሲሄድ እና የማረጥ እድሜ ላይ ስትደርስ ሰውነቷ በቂ የሆነ ስትሮጂን የተባለውን ሆርሞን እንዲያመርት ፎሌት አሲድ ያግዘዋል። ይሄን አይነት ጠቀሜታ ያለውን ቫይታሚን ቢ9 በበቂ ሁኔታ ማግኘት ያልቻለች ሴትም እንደ ግልፍተኝነት፣ ድብርት፣ ንዴት፣ ለነገሮች ትኩረት ለመስጠት መቸገር እና ለራስ ምታት ችግሮች ተጋላጭ ናት። በመሆኑም እነዚህን ችግሮች በቂ የሆነ አትክልትና ፍራፍሬን በመመገብ ማስተካከል እንደሚቻል ጥናቱ ተስፋ ሰጥቷል።     

Page 1 of 8

ድርጅትዎ ያስተዋውቁ!

  • Advvrrt4.jpg

እዚህ ያስተዋውቁ!

  • Aaddvrrt5.jpg
  • Advertt2.jpg
  • Advrtte1.jpg
  • Advverrt1.jpg

 

Advvrrt4

 

 

 

 

Who's Online

We have 110 guests and no members online

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us