Items filtered by date: Wednesday, 07 February 2018 - Sendek NewsPaper

“ህዝብን እያጠቃ የሚንቀሳቀስ አካል፤ 

የእኔ የሚለው ህዝብ ሊኖረው አይችልም”

 

አቶ ጌታቸው ረዳ
የሕወሓት ሥራ አስፈፃሚ አባል

 

በማህበራዊ ሚዲያ “ትግራይ" መገንጠል እንደአንድ አማራጭ በሚል የውይይት አጀንዳ ለማስቀመጥ እየተሰራ እንደሚገኝ የአደባባይ እውነት ነው፡፡ የአጀንዳው ዋነኛ ባለቤት በርግጠኝነት ማስቀመጥ ባይቻልም፣ በርግጠኝነት በትግራይ ክልል እየተጠየቁ ካሉት የዴሞክራሲ፣ የፍትህ፣ የልማት እና የፍትሃዊ የሃብት ክፍፍል ጉዳዮች ጋር ቀጥተኛ ግንኙነት በሌላቸው በውስጣዊ እምቅ ፍላጎቶች በተሞሉ ኃይሎች የቀረበ ተደርጎ ሊወሰድ የሚችል ነው፡፡


በሌላ መልኩ ከተመለከትነው፣ ሆን ተብሎ በተዘጋጁ የክልሉን ሕዝብ በአንድ ከረጢት ውስጥ ከተው “የሕወሓት የበላይነት”፣ “የትግራይ ሕዝብ የበላይነት”፣ “የአጋዚ ጦር” እና ሌሎች ቅጥያዎችን በመጨመር በዘመቻ መልክ የክልሉን ሕዝብ በጅምላ ለማሸማቀቅ በተጠና የፕሮፖጋንዳ ቅጥቀጣ የተሰላቹ የክልሉ ሰዎች ያቀረቡት ተደርጎ ሊወሰድም ይችላል፡፡


ሌላው፣ በሻዕቢያ ፕሬዝደንት ኢሳያስ አፈወርቂ ቀስቃሽ ፕሮፓጋንዳ አውቀው ወይም ሳያውቁ ተጠልፈው ጥያቄውን ያቀረቡ ሊሆኑ ይችላሉ፡፡ ፕሬዚደንት ኢሳያስ የኢትዮጵያ ዋነኛ ችግር የሕገመንግሥቱ አንቀጽ 39 መሆኑን ጠቅሰው፤ ቀደም ሲል ይህ አንቀጽ በሕግ-መንግስቱ እንዳይካተት ከፍተኛ ጥረት ማድረጋቸውን ከአንድ ወር በፊት ለመገናኛ ብዙሃን መግለፃቸው ይታወቃል፡፡


በአንድ ክልል ሕዝብ ላይ አንድ አይነት ይዘት ያላቸው፣ በተለያየ አቀራረብ የሚቀርቡ አጀንዳዎች ውጤታቸው ከኢትዮጵያ ብሔራዊ ጥቅም አንፃር መለካት አለባቸው፡፡ የአንድ ክልል ሕዝብን እንደሕዝብ ጥግ አሲዞ የፖለቲካ ጨዋታ ለመጫወት የተሰለፉ ኃይሎችን ፍላጎት፣ በጥንቃቄ መመልከቱ ተገቢነቱ ከፍ ያለ ነው፡፡ ሁሉም ወገን የዚህን አይነት የፖለቲካ ጨዋታ ትርፍና ኪሳራውን ማስላት አለበት፡፡


በሀገራችን ባልተለመደ መልኩ ማንነትን መሰረት ያደረጉ ጥቃቶች በየክልሎች እየተፈጸመ ይገኛል፡፡ እንደዚህ አይነት ማንነትን መሰረት ያደረጉ ጥቃቶች በአማራ፣ በኦሮሞ፣ በትግራይ፣ በሶማሌ እና በሌሎች ልጆች ላይ ተፈጽሟል፡፡ የወንጀሉ ተደጋጋሚነት እየቀጠለ እየበረታም ይገኛል፡፡ እንደሕዝብ ይህንን መሰል ወንጀል ወዴት ያደርሰናል? እንደሕዝብ አንድ አድርጎ ሊያስቀጥለን ይችላል ወይ? ሁሉም ዜጋ ቆም ብሎ ምላሹን መስጠት አለበት፡፡ የሚበጀውን መምረጥና ወደፊት መጓዝ ሀገርና መንግስትን የማስቀጠል ጥያቄ ነው፡፡


ወደተነሳንብት ነጥብ ስንመለስ፣ በአንዳንድ ቦታዎች ከማንነት ጋር በተያያዘ በትግራይ ክልል ልጆች ላይ ጥቃት ተፈጽሟል ከሚል መነሻ፣ “ትግራይ ብትገነጠልስ” የአማራጭ አጀንዳ ለውይይት በማሕበራዊ ሚዲያ ተጥዷል፡፡ ሃሳብ ማቅረብ ሕገመንግስታዊ መብት መሆኑ አሻሚ አይደለም፡፡ የቀረበው ሃሳብ “እራስን” የሕዝብ ጠበቃና አዳኝ አድርጎ፣ ሌላውን ለክልሉ ሕዝብ ደንታ የሌለው ዳተኛ አካል አድርጎ የማቅረቡ ፍላጎት ዓላማው ምንድን ነው? የሚለውን መፈተሽ ተገቢ በመሆኑ ነው፡፡ በሌሎች ክልል ተወላጆች ላይ ተመሳሳይ የማንነት ጥቃቶች ተፈጽመዋል፤ የመገንጠል ወይም ኢትዮጵያዊነት ጥያቄ ውስጥ አልቀረበም፡፡ አሁን ላይ ለምን የተለየ ጥያቄ ማቅረብ አስፈለገ? የማንነት ጥቃት የደረሰበትን ወገን የሚዳኝ ሕገመንግስታዊ ሥርዓት የለም ብሎስ መውሰድ ይቻል ይሆን? በኢትዮጵያ ግዛት ውስጥ የሚኖሩ ዜጎች የማንነት ጥቃት እንዳይደርስባቸው የሚጠብቃቸው ማንነው?


ከላይ ካሰፈርናቸው ነጥቦች መነሻ የሕወሓት ሥራአስፈፃሚ ለሆኑት አቶ ጌታቸው ረዳን ጥያቄ አቅርበን ምላሽ ሠጥተውናል፡፡ እንዲሁም በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ የፌደራሊዝም መምህርና የፖለቲካ ሳይንስ ባለሙያ አቶ ናሁሠናይ በላይ አነጋግረናቸው ለአንባቢ እንዲመች በዚህ መልኩ አቅርበነዋል፡፡

 

“ከማንነት ጥቃት ጋር በተያያዘ “ትግራይን” የመገንጠል ሃሳብ በተወሰኑ ግለሰቦች ቀስቃሽነት በማሕበራዊ ሚዲያው በስፋት ለውይይት ቀርቧል፡፡ እንደዚህ አይነት ጥያቄዎች በክልሉ ሕዝብ ዘንድ ምን አይነት መሰረት አላቸው? ወይም የተወሰኑ ሰዎች ፍላጎት አድርጎ የሚወሰድ ነው?” ተብሎ ለቀረበላቸው ጥያቄ አቶ ጌታቸው የሰጡት ምለሽ፣ “እንገንጠል የሚል አመለካከት ያለው ሰው ቢኖር ብዙም አይገርመኝም፤ በየቦታው አለ፤ በትግራይ ህዝብ ደረጃ ግን ቁምነገር ተደርጎ የሚወሰድ ጉዳይ አይደለም። የትግራይ ህዝብ የታገለዉም የሚያስደስተዉም የሚመኘውም ጥቅሙ የሚከበረዉም ዴሞክራስያዊትና ብዝሃነት በምታከብር ጠንካራ ኢትዮጵያ ነው ብሎ፤ የሚያምን ህዝብ ነው። ለዚህም ነው የትግራይ ህዝብ የታገለው። አንድ ሁለት ሰው በሞቅታ ወይም በስሜት የተናገሩት ሊሆን ይችላል እንጂ ትርጉም የለዉም። ተቀባይነት ያለው ነገርም አይደለም” ሲሉ አስረድተዋል፡፡


አያይዘውም፣ ኢትዮጵያ ዉስጥ እዚህም እዚያም የሚከሰቱ ችግሮች ዋና ዓላማቸው ስርዓት ማፍረስ ነው፣ ዋና ትኩረታቸው የትግራይ ህዝብ አይደለም። ሥርዓቱን ለማፍረስ የተንቀሳቀሱ በትግራይ ተወላጆች ላይ ጥቃት ፈፅመዋል፤ እንደ ሕዝብ ጥቃት አልተሰነዘረም። በዚህ ላይ ተመስርቶ ልገንጠል የሚል ካለ፣ ትግራይንም ኢትዮጵያንም አያዉቃትም ማለት ነው። ማንኛዉም ኃይል ህዝብን ማዕከል አድርጎ ለማጥቃት ከተንቀሳቀሰ ዓላማው ሃገር ማፍረስ ነው። ይህ አፍራሽ እንቅስቃሴ ሁላችንም ነው ልንመክተው የሚገባን። አንዳንድ ቦታዎች ላይ የትግራይ ተወላጆች ማዕከል ተደርጎ ጥቃት ይፈፀማል፣ አላማው ግን ስርዓትን ማፍረስ ነው። በየመንደሩ በምትፈጠር ችግር ተመስርቶ አገር ልገንጥል የሚል ካለ ተበትኖ መፍትሔ አይገኝም። ሁላችንም በጋር ልንታገለው የሚገባ ችግር ነው ያለው” ብለዋል፡፡


አቶ ጌታቸው አስምረው እንደተናገሩት፣ “ለአንዱ ህዝብ ያልሆነ ሰው፣ ለሌላው ህዝብ ሊሆን አይችልም፡፡ ህዝብን እያጠቃ የሚንቀሳቀስ አካል የእኔ የሚለው ህዝብ ሊኖረው አይችልም። ስርዓት የማፍረስ ዓላማ ያላቸው ሰዎች አሉ፣ በምን ብንጀምር ብለው አስልተው ይሰራሉ ያንን እምንከተል ከሆነ አብረናቸው ነው የምንነጉደው” ሲሉ አሳስበዋል፡፡


“የህወሓት አዲሱ አመራር በየመንደሩ የሚካሄደዉን ስርዓትን የማፍረስ እንቅስቃሴ ከሌሎች አጋሮቹ ጋር በጋራ እንታገላለን ብሎ ነው፣ ስራውን የጀመረው። የህወሓት አመራር በየመንደሩ የሚያሰማራው ሚሊሻ የለዉም፤ ሕገ መንግስታዊ ስርዓቱን ለመጠበቅ የሚያስችሉ ፖለቲካዊ፣ አስተዳደራዊ እርምጃዎች በጋራ እየወሰደ ስርዓቱ እንደ ስርዓት በማጠንከር ነው፣ የሁሉም ህዝቦች መብት የሚከበረው ብሎ ነው የሚያምነው። ሕገ መንግስታዊ ስርዓቱን ከማስጠበቅ በዘለለ አዲሱ አመራር በምን መልኩ ጥቃት ማስቆም እንዳለበት ማሕበራዊ ሚዲያ ላይ የሚናገሩ ልጆች ይንገሩን። ዋስትናችን ሕገ መንግስቱ ብቻ ነው።” ሲሉ አማራጭ ሃሳብ አለኝ የሚል አካል ካለ ለመስማት ዝግጁ ነን ብለዋል፡፡


እንዲሁም “ህወሓት ለትግራይ ህዝብ ሊሰጠው የሚችል ነገር ራሱን በማፅዳት፣ በማስተካከል ህዝቡ ለሚያነሳው የመልካም አስተዳደር፣ የልማት፣ የዴሞክራሲ ጥያቄዎች በክልልም በፌዴራልም ድርሻዉን መወጣት ነው። ስለመገንጠል ማስብ ግን ትግራይንም ኢትዮጵያንም አለማወቅ ነው። ምንድን ነው መደረግ ያለበት? የሚል ላይ ሃሳብ ያላቸው ሰዎች ካሉ ለመስማት ዝግጁ ነኝ። ጠላት የትግራይ ህዝብ የበላይነት አለ ይላል፤ የሚልበት ምክንያት የበላይነት አለ ብሎ ስላመነ አይደለም። ስርዓት ለማፍረስ መነሻ እናድርገው ብሎ ስለተንቀሳቀሰ ነው። ማኅበራዊ ሚዲያ በትግራይ ህዝብ ስም የሚፎክሩት ይህንን የበላይነት የሚለው ነገር ከምር የወሰዱት ይመስላል። ሁሉም ዋስትና የሚያገኘው ሕገ መንግስታዊ ስርዓቱ ሲከበር ነው። እያንዳንዱ ክልል ተወላጆቹ ባሉበት ቦታ ሚሊሻ እያሰማራ ሊሰራ አይችልም። ብሔር ተኮር ጥቃት ተጋሩ ላይ ሲፈፅሙ ያስቆመው ህዝቡ ነው። ህዝቡን ተክቼ ይህንን ስራ እኔ ልስራ የሚል የፌስቡክ አርበኛ ካለ መንገዱን ጨርቅ ያድርግለት” ሲሉ አቋማቸውን አሻሚ ባልሆነ መልኩ ገልጸዋል፡፡


በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ የፌደራሊዝም መምህር አቶ ናሁሰናይ በላይ በበኩላቸው “ትግራይን እንገነጥላለን የሚሉ ሰዎች መነሻቸው ምንድን ነው?" ተብሎ ለቀረበላቸው ጥያቄ አራት ነጥቦች አስፍረዋል፡፡ “አንደኛ፣ በየቦታው ችግር ሲፈጠር "የትግራይ የበላይነት፣ ትግራይ፣ ተጋሩ" የሚል አሰልቺ ነገር ትግራዋዩን ስላስከፋ ይህ ጤነኛ ያልሆነ ትግራይን ሲከስ የሚዉል የተቃዉሞ ፖለቲካ ዉሸት መሆኑ በሰዓቱ የሚያብራራ አካል ስላልነበረ፤ ይህ መጥፎ አካሄድ ለመጥፎ ፖለቲካ እርሾ ሊሆን ይችላል። በመጥፎ የተቃዉሞ ፖለቲካ ቅኝት የከፋው ሰው አለ ለማለት ነው:: ብሔር ተኮር ጥቃት ሲፈፀም ደግሞ በስሙ ጠርተው ሊኮንኑት ይገባ ነበር፡፡


ሁለተኛው፣ ህወሓት ተሃድሶ አድርግያለሁ ካለ በኃላ የዘረዘራቸው ችግሮች እንዴት አድርጎ ሊፈታቸው እንዳሰበ የሚያሳይ ዝርዝር የመፍትሔ አጀንዳዎች (Transformational Agenda)፣ ከችግር የሚያሻግሩን መንገዶች ቶሎ ስላላቀረበ የተወሰነ ተስፋ የመቁረጥ ስሜት ፈጥሯል። የልማት፣ የዴሞክራሲና የሰላም ችግሮች እንዴት እንደሚፈታ ዘርዝሮ ካላስቀመጠ የህዝብ ተስፋ ማግኘት ከባድ በመሆኑ።


ሶስተኛ፣ ይህንን ተስፋ የመቁረጥ አዝማሚያ እንደ መልካም አጋጣሚ መጠቀም የሚፈልግ አመራሩን ማሸማቀቅና ማሳጣት የሚፈልግ ፖለቲካዊ ግብ ያለው አካል ሊያራምደው እንደሚችል መገንዘብ ያስፈልጋል። አመራሩን መመዘን በማይቻልበት ነጥብ መዝኖ ለመጣል የሚደረግ ሙከራም ይኖራል። ህጋዊ እዉቅና ያለው እንቅስቃሴም አይደለም፣ ፖለቲካዊ መሰረትም ያለው ነገር አይደለም። አመራሩ ምን አዲስ ነገር አመጣህ፣ ምን ሰራህ፣ ተሃድሶ ማለት ምንድን ነው፣ ምንስ እቅድ ይዘሃል ብሎ መጠየቅ ሲቻል ቀጥተኛ ቁጥጥር በሌለው ነገር መዝኖ መጣልም የተፈለገ ይመስለኛል።
አራተኛ፥ በሁኔታዎች ተከፍቶ ኢትዮጵያ ዉስጥ ያለዉን ምስቅልቅል ሊፈታ አይችልም ከሚል አረዳድ ተነስቶ ሃሳቡን የሚያቀነቅን እንደሚኖር መገመት ይቻላል። ይህ ደግሞ አሁን ኢትዮጵያ ዉስጥ የተፈጠረዉን ነገር በቅጡ ተረድቶ ፀጋዎቹንና ተግዳሮቶቹን መዝኖ ካለማየት ሊመነጭ የሚችል ነው። የግጭቱ ባህሪ ወይም አሁን ኢትዮጵያ ላይ ያለው ቅራኔ በቅጡ ባለመረዳት ወይም ሆን ብሎ ህዝብ ከህዝብ ጋር እንደተጋጨ አስመስለው የሚያቀርቡ ሰዎች ሊኖሩ ይችላሉ።”


አቶ ናሁሠናይ በመጨረሻም፣ “የመገንጠል ጥያቄ የትግራይ ህዝብ አጀንዳ እንዳልሆነ፤ የትግራይ ህዝብ እንደ ማንኛዉም ህዝብ የኢኮኖሚ ተጠቃሚነት፣ የዴሞክራሲ ጥያቄ፣ የሰላም ፍላጎት ያለው ህዝብ መሆኑ፤ ለጋራ ችግሮቹ የጋራ መፍትሔ እንደሚፈልግ በከፈለው መስዋዕትነት ያረጋገጠ ህዝብ ነው፡፡ ከታሪኩም ከባህሉም ከዓላማዉም ኮሽ ባለ ቁጥር የሚደነግጥና የሚበረግግ ህዝብ አይደለም” ብለዋል። 

ክፍል ፖለቲካ
Wednesday, 07 February 2018 13:34

መሐመድ ሳላህ- ግብጻዊው ሜሲ!

 

ናግሪግ ከግብጽ መዲና ካይሮ 150 ኪ.ሜ ርቀት በምትገኘው የጋርቢያ ግዛት የሆነችው ባስዮን ከተማ ውስጥ ያለች አነስተኛ መንደር ናት። በመንደሯ ውስጥ ባለው ሰፊና አባጣ ጎርባጣ እንዲሁም አቧራማ ሜዳ ላይ በርካታ ህጻናት እግር ኳስን ሲጫወቱ ይታያሉ። በአስቸጋሪው ሜዳ ላይ ከሚጫወቱት ህጻናት መካከል ነገ የአለማችን ምርጥ ክለቦችን የመቀላቀል ተስፋ ያለው ልጅ ይወጣል ብሎ ማንም አይገምትም። ህጻናቱ ግን ነገ ታላቅ ተጫዋች መሆን እንደሚችሉ በማመን ዘወትር ይጫወታሉ። ምክንያቱም ከዚህች መንደራቸው ሜዳ የወቅቱ የአፍሪካ ኮከብ ተጫዋች መሐመድ ሳላህ እንደተገኘ ያውቃሉና!  


ከመሀመድ ሳላህ በፊት ከናግሪግ መንደር የተገኘ ስመ ጥር ግብጻዊ ተጨዋች የለም። ራሱ በልጅነቱ እንደ ዚነዲን ዚዳን፣ ሮናልዶ ሉዊስናዛሪዮ ዴሊማ እና ፍራሲስኮ ቶቲ ለመሆን በመመኘት ነበር የኳስ ጥበቦችን እያሳየ ይጫወት የነበረው። አሁን ግን የናግሪግ ህጻናት የአውሮፓ ተጫዋቾችን ሳይሆን የሰፈራቸው ልጅ የሆነውን የመሐመድ ሳላህን አይነት እንቅስቃሴ ለማሳየት እየጣሩ እግር ኳስን ይጫወታሉ።


በአነስተኛ ገቢ የሚተዳደሩ ብዙ ነዋሪዎች የሚገኙባት ናግሪግ አሁን በሳምንት ከ100ሺ ፓውንድ በላይ የሚከፈለው፣ አመታዊ ገቢው እስከ ሶስት ሚሊዮን ፓውንድ የደረሰ ተጫዋች የመሐመድ ሳላህ ባለቤት ሆናለች። ስሟን በአለም የእግር ኳስ መድረኮች ማስጠራት የቻለ ልጅ በማፍራቷ ነዋሪዎቿ ደስተኞች ናቸው። የጋርቢያ ከተማ በስሙ ትምህርት ቤትና ማዕከል በመሰየም ለተጫዋቹ ያላትን ክብር ገልጻለች።


የእንግሊዙን ሊቨርፑልን በ40 ሚሊዮን ዶላር ባሳለፍነው ነሐሴ ወር የተቀላቀለው መሐመድ ሳላህም የተገኘበት የናግሪግ አካባቢና ማህረሰብ ለሰጠው ፍቅርና ክብር መልሶ መክፈል ጀምሯል። ወደ ትውልድ መንደሩ በተደጋጋሚ በመሔድ ህጻናትና ታዳጊዎች ህልማቸውን እንዲያሳኩ ድጋፍ ይሰጣል።


“መሐመድ ሳላህ የነበረበትን የማይረሳ ተጫዋች ነው። እርሱ ለአካባቢው ወጣቶች መልካም ነገር ከማድረግ ሁሌም የማይቦዝን ደግ ልብ ያለው ነው።” ሲሉ የቅርብ ወዳጆቹ ይገልጹታል።

 

በጎ አግራጊው ኮከብ
መሐመድ ሳላህ ባለፈው የፈረንጆቹ የ2017 አመት ስኬታማ ጊዜን በማሳለፍ የላቀ አፍሪካዊ ተጫዋች ነው። ለክለቡ ሊቨርፑልም ሆነ ለግብጽ ብሔራዊ ቡድን ውጤታማነት ከፍተኛ አስተዋጽኦ አድርጓል። በአመቱ ውስጥ ላስመዘገበው ድንቅ ብቃትም የ2017 የአፍሪካ ኮከብ ተጫዋችነት ሽልማትን አግኝቷል። ቢበሲም የአመቱ ምርጥ አፍሪካዊ ተጫዋች ሲል ሸልሞታል። በፕሪሚየር ሊጉ ብዙ ጊዜ የጨዋታ እና የወሩ ኮከብ ተጫዋች ተብሎም ተመርጧል።


የ25 አመቱ ግብጻዊ በሜዳ ውስጥ ብቃቱ ብቻ ሳይሆን በበጎ አድራጎት ተግባሮቹም በኮከብነት የሚጠቀስ ተጫዋች ነው። መልካም ዝናውን ተጠቅሞ የነበረበትን ማህበረሰብ በመርዳት ይታወቃል።


የሰርግ ወጫቸውን መሸፈን ያቃታቸው ጥንዶችን የሰርግ ወጪ ከመሸፈን ጀምሮ ትምህርት ቤት እስከ መገንባት፤ ለህክምና ተቋማትና ለስፖርት ማሰልጠኛዎች ድጋፍ እስከ ማድረግ አስገራሚ በጎ ተግባሮችን ፈጽሟል።


ከአስገራሚ በጎ ተግባሮቹ መካከል የቤተሰቡ መኖሪያ ቤት ላይ ዝርፊያ የፈጸመ ሌባን የረዳበት ታሪክ ይጠቀሳል። ከአንድ አመት በፊት በወላጆቹ መኖሪያ ቤት ዝርፊያ ሲፈጽም ተይዞ የተከሰሰው ወጣት ክሱ እንዲቋረጥ እና ወጣቱ ዘራፊ ስራ እየሰራ ራሱን እንዲረዳ ገንዘብ በመስጠትም ድጋፍ አድርጎለታል።


በሊቨርፑል እስከ 100ሺ ፓውንድ የሚደርስ ሳምንታዊ ደሞዝ፤ 3ሚሊዮን ፓውንድ አመታዊ ገቢ ያለው መሐመድ ሳላህ፤ ያልተንደላቀቀ ቀለል ያለ ህይወትን ነው የሚኖረው። የሚያገኘውን ገንዘብና ስጦታ ለተገኘበት ማህረሰብ መልሶ በመስጠት ተግባሩ ይታወቃል።


በቅርቡ በግብጽ ባለጸጋ ነጋዴ የሆኑት መሀመድ አባስ በስጦታ ያበረከቱለትን ውድና ዘመናዊ የመኖሪያ ቪላ አመስግኖ ቢቀበልም ቪላው ከእኔ ይልቅ በድህነት ለሚኖሩ ለናግሪግ መንደር ነዋሪዎች ይጠቅማል በማለት ለድሆች እንዲሰጥ አድርጓል።


የድሆችን ህይወት ለመለወጥ መለያ ልብሱን በጨረታ በመሸጥ ጭምር ገንዘቡን ወደ ግብጽ ይልካል። በየአመቱ በረመዳን የጾም ወቅት ድሆችን የመመገብና አልባሳትንም በመሰብሰብ የማደል ተግባርን ይፈጽማል።
ለህጻናት እግር ኳስ መጫወቻ ትጥቆችን ከሟሟላት ጀምሮ ለአንጋፋ ተጫዋቾች መጦሪያ ገንዘብ ድጋፍ በመስጠት ደግነቱን በተግባር የገለጠ ነው። ባለፈው አመት በቂ ገቢ ለሌላቸውና ለግብጽ የቀድሞ ተጫዋቾችን ላሰባሰበው ማህበር 27 ሺ ፓውንድ ሰጥቷል።


በናግሪግ የሚገኝ ሆስፒታል አስፈላጊ የሆኑ የመሳሪያ ቁሶችን ያሟላ ሲሆን፤ የአካባቢው የማህበረሰብ ጂም ማዕከልንም ሙሉ መሳሪያዎች እንዲኖሩት አድርጓል። “መሀመድ አያድ አል ታንታዊ ሀይ ስኩል” ለተባለ የሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት የእግር ኳስ ሜዳ በማንኛውም የአየር ንብረት መጫወት የሚያስችል ሳር አስነጥፏል። በናግሪግ መንደር ደረጃውን የጠበቀ ትምህርት ቤት ለማስገንባት ቅድመ ሁኔታዎችን በማመቻቸት ላይ ነው።


“እሱ እንደ ብዙዎቹ የግብፅ ዝነኛ ተጫዋቾች አይደለም። የስኬት ጣሪያ ላይ ሲደርስ የነበረበትን ማንነቱን የሚረሳ አይደለም። መሀመድ ሳላህን የተለየ የሚያደርገው ዝናውን ለመልካም ተግባር የሚጠቀም በመሆኑም ጭምር ነው።” ሲሉ የቀድሞ አሰልጣኙ መስክረውለታል።


በትርፍ ጊዜው እንደብዙዎቹ ዝነኛ ተጫዋቾች ምሽት ክለቦች እየዞረ መጨፈር ሳይሆን ከባለቤቱና ሴት ልጁ ጋር ማሳለፍ ብቻ ነው የሚስደስተው።

አስቸጋሪው የኮከብነት ጉዞ
መሀመድ ሳላህ ባለፉት አምስት አመታት በሶስት የአውሮፓ ሀገሮችና በአምስት ክለቦች ተዘዋውሯል። በስዊዘርላንድ ለባዜል፣ በጣሊያን ለፊዮረንቲና እና ለሮማ፣ በእንግሊዝ ለቼልሲና ለአሁኑ ክለቡ ለሊቨርፑል ተጫውቷል። ከሁሉም በላይ ደግሞ ስኬት ያስመዘገበው በእንግሊዝ ፕሪሚየር ሊግ በሊቨርፑል አመት ያልሞላ ቆይታው ነው።


በሊቨርፑል 11 ቁጥር መለያ ለባሹ ሳላህ ለመጀመሪያ ጊዜ ወደ አውሮፓ የተጓዘው በ2012 ከግብጹ ኤል ሞካውሎን ክለብ ለስዊዘርላንዱ ባዜል በመፈረም ነው። ያን ጊዜ እድሜው 20 አመቱ ነበር። በ2014 ከባዜል ወደ ቼልሲ የተዛወረ ቢሆንም በፍጥነት መላመድ አልቻለም። ክለቡ በውሰት ለጣሊያኑ ፊዮረንቲና ሰጠው። በጣሊያን ከፊዮረንቲና በተጨማሪ ለሮማ ተጫውቷል። በሮማ በ2016/2017 የውድድር አመት ያሳየው ድንቅ ብቃት ሊቨርፑሎች እንዲያስፈርሙት አድርጓቸዋል።


የዛሬ አመት በድጋሚ ወደ እንግሊዝ ፕሪሚየር ሊግ የተመለሰው መሐመድ ሳላህ፤ በ2017 የውድድር አመት በአንፊልድ ከየርገን ክሎፕ ቡድን ጋር ስኬታማ ጊዜን አሳልፏል። በተደጋጋሚ የወሩና የእለቱ ምርጥ የጨዋታ ኮከብ ሆኖ ተመርጧል። ዘንድሮም በሊጉ ከቶተንሀም ሆትሰፐርሱ አጥቂው ከሀሪ ኬን አንድ ግብ ዝቅ ብሎ በ21 ግቦች የኮከብ ግብ አግቢ ደረጃ ውስጥ ይገኛል። በአሁኑ ወቅቀ በታላላቅ ክለቦች ጭምር የሚፈለግ የፊት መስመር ተጫዋች ነው።


ይሁንና ተጨዋቹ አሁን የደረሰበትን ስኬት ያገኘው በአጋጣሚ ወይም በአቋራጭ መንገድ አይደለም። ለአመታት በትጋት የመስራቱ ውጤት ነው። ከልጅነቱ ጀምሮ የአለማችን ታላቅ ተጫዋች ለመሆን ከፍተኛ ፍላጎት ነበረው። ፍላጎቱንም በከፍተኛ ጥረት አግዞ ሰርቷል። አሁን ደግሞ የልፋቱን ፍሬ እየለቀመ የሚገኝበትን ዘመን ጀምሯል።

 

የዘጠኝ ሰአት የአውቶብስ ጉዞ
የወቅቱ የአፍሪካ ኮከብ ተጫዋች መሐመድ ሳላህ እግር ኳስ ተጫዋች የመሆን ህልሙን ለማሳካት ገና በለጋነቱ ከፍተኛ የኑሮና የተጫዋችነት ጫናዎችን ተጋፍጧል። አነስተኛ ገቢ ያላቸው ወላጆቹ ግን ሁሌም ጥረቱን ይደግፉ ነበር። በተለይም ወላጅ አባቱ ከፍተኛ እገዛ ስላደረጉለት ፈተናዎቹን መወጣት ችሏል።


ከመኖሪያ ቤቱ ናግሪግ ካይሮ ወደሚገኘው የታዳጊነት ክለቡ ኤል ሞካውሎን ልምምድ ለመስራት ያደርግ የነበረው ጉዞ ግን እጅግ አድካሚና ለ14 አመት ታዳጊ በጣም ፈታኝ ነበር። ከትውልድ መንደሩ ናግሪግ ክለቡ የሚገኘበት ካይሮ ከተማ ልምምድ ለመስራት ደርሶ መልስ ለዘጠኝ ሰአት በህዝብ አውቶብስ መመላለስ እንደነበረበት ያስታውሳል።


“በየቀኑ ጠዋት ሶስት ሰአት ላይ ጉዞ እጀምራለሁ። ልምምድ ቦታ ከሰአት 8 ወይም 8፡30 እደርሳለሁ። ልምምዳችን 9፡30 ወይም 10፡00 ይጀምርና 12 ሰአት ይጠናቀቃል። ከዚያም ወደ ቤት ጉዞ እጀምራለሁ። ምሽት 4፡00 ወይም 4፡30 ሲሆን ቤት እደርሳለሁ። ወዲያውኑ ምግብ በልቼ እተኛለሁ”


“ልምምድ ቦታ ለመድረስ ታዲያ በየቀኑ አንድ አውቶብስ ብቻ ሳይሆን ሶስትና አራት አንዳንዴም አራትና አምስት አውቶብሶችን እጠቀም ነበር። በዚህ አይነት ሁኔታ በሳምንት አራት ቀናት ለሶስትና አራት አመት ሰርቻለሁ” ብሏል።


“ወደ ልምምድ ቦታ ለመሔድ ከትምህርት ቤት ቀድሜ ነበር የምወጣው። ታዲያ አሁን ላይ እግር ኳስ ተጫዋች ባልሆን ኖሮ ነገሮች በጣም አስቸጋሪ ይሆኑ ነበር ብሏል።”


በልጅነቱ እግር ኳስ ተጫዋች ለመሆን በየቀኑ በአስቸጋሪ የአውቶብስ ላይ ጉዞዎች ይደክም የነበረው መሀመድ ሳላህ፤ አሁን የእንግሊዝ ፕሪሚየር ሊግ ተከላካዮችን የሚያደክም አጥቂ ሆኗል።


ተሰጥኦውን በተመለከተ በርካች አድናቆታቸውን እየገለጹለት የሚገኝ የወቅቱ የአውሮፓ ምርጥ አጥቂ ነው። ሀገሩ ብሔራዊ ቡድን ለ2018 የሩስያ አለም ዋንጫ እንድታልፍ ወሳኝ የሆነችዋን ግብ ካስቆጠረ በኋላ በርካታ ቅጽል ስሞች ጎርፈውለታል። ከሁሉም በላይ ግን ተጨዋቹ “ግብጻዊው ሜሲ” በሚለው ቅጽል ስሙ ይታወቃል።


ባለፈው ሳምንት በፕሪሚየር ሊጉ ሊቨርፑል ከቶተንሀም ሆትስፐርስ 2ለ2 በተለያየበት ጨዋታ ተከላካዮችን አልፎ ያስቆጠራት ድንቅ ግብ ደግሞ በእርግጥም ሜሲን የሚያስታውስ ነበር። አፍሪካዊው ኮከብ ብቃቱን እያሳደገ ከሄደ በቀጣይ አመታት ከአለማችን ኮከብ ተጫዋቾች አንዱ ሊሆን እንደሚችል ብዙዎች እየመሰከሩለት ነው።

ክፍል ስፖርት

 

በአገር ውስጥ ሊጎች ብቻ የሚጫወቱ ተጫዋቾችን ያካተቱ ብሔራዊ ቡድኖች የሚፎካከሩበት የአፍሪካ ሀገሮች እግር ኳስ ዋንጫ (ቻን) በአዘጋጇ ሞሮኮ አሸናፊነት ተጠናቋል። ቀጣዩን የውድድር መድረክ የማዘጋጀት ሀላፊነቱን ኢትዮጵያ ተቀብላለች።


ባለፈው እሁድ በተካሔደው የቻን ፍጻሜ ሞሮኮን ከናይጄሪያ ያገናኘ ነበር። ውድድሩን የማዘጋጀት ኃላፊነትን ከኬንያ ተነጥቆ የተሰጣት ሞሮኮ በዝግጅትም ሆነ በብሔራዊ ቡድኗም ስኬታማ ሆናለች። ናይጄሪያን በፍጻሜ ጨዋታ 4ለ0 በማሸነፍ ዋንጫውን ወስዳለች።


በውድድሩ ለደረጃ በተካሔደው ጨዋታ ሱዳንና ሊቢያ ተገናኝተው ሱዳን አሸንፋለች። ሁለቱ ቡድኖች በመደበኛ የጨዋታ ክፍለ ጊዜ 1ለ1 በመለያየታቸው ወደ መለያ ምት ለማምራት ተገደው ነበር። በመለያ ምትም ሱዳን አራት የፍጹም ቅጣት ምቶችን ያስቆጠረች ሲሆን፤ ሊቢያ ደግሞ ሁለት ፍጹም ቅጣት ምቶችን በማምከን ሽንፈት ገጥሟታል። ሱዳንም የሶስተኛነት ደረጃን በማግኘት ውድድሩን አጠናቃለች።


በየሁለት አመቱ የሚካሔደው የቻን ውድድር በቀጣይ 2020 ላይ ኢትዮጵያ ለማስተናገድ ያቀረበችው ጥያቄ ተቀባይነት ማግኘቱ ይታወሳል። የአዘጋጅነት አርማውንም የኢትዮጵያ እግር ኳስ ፌዴሬሽን ፕሬዝዳንት አቶ ጁነዲን ባሻ ተቀብለዋል።
በውድድሩ መሳተፍ ያልቻለችው ኢትዮጵያ ቀጣዩን የ2020 የቻን ዋንጫ ለማዘጋጀት ተመርጣለች። ውድድሩ ከመካሄዱ በፊት የኢትዮጵያን ዝግጅት በተመለከተ ካፍ ግምገማዎችን ያደርጋል።

ክፍል ስፖርት

 

ኮካ ኮላ ከፊፋ ጋር በመተባበር የሚያዘጋጀው የፊፋ አለም ዋንጫ ጉብኝት ወደ ኢትዮጵያ ይመጣል። በአለም ዙሪያ በሚገኙ በሚሊዮኖች ለሚቆጠሩ ህዝቦች በጉጉት የሚጠበቀውን የመጪውን የሩሲያ አለም ዋንጫ ስሜት ለማጣጣም እንዲዘጋጁና በአለም ትልቁ በሆነው የስፖርት መድረክ የአለም ዋንጫ አካል መሆናቸው እንዲሰማቸው ታስቦ የተዘጋጀ ነው።
ይህ የኮካ ኮላ የፊፋ አለም ዋንጫ ጉብኝት የጀመረው በአዘጋጇ ሀገር በሩሲያ በመስከረም ወር ሲሆን ከ2018 የአለም ዋንጫ በፊት በስድስቱ አህጉራት ባሉ 51 ሀገራት ውስጥ የሚገኙ 91 ከተሞችን የሚጎበኝ ይሆናል።
ዋንጫው ወደ ኢትዮጵያም የሚመጣ ሲሆን፤ ከሱዳን ቆይታው በኋላ የካቲት 17 ቀን 2010 ዓ.ም ቅዳሜ ጠዋት አዲስ አበባ ይገባል። በወቅቱም ከፍተኛ የመንግስት ባለስልጣናት እና መላውን የስፖርት አፍቃሪ ህዝብ የሚያሳትፉ በኮካ ኮላ በተዘጋጁ የተለያዩ ፕሮግራሞች ይከናወናሉ። በሁለት ቀን የኢትዮጵያ ቆይታው የማይረሳ ትዝታን ጥሎ ለማለፍ መሰናዶው ተጠናቋል።

ክፍል ስፖርት

 

የውጭ ሀገራት የሥራ ስምሪት እገዳ ባለፈው ሳምንት ተነስቷል። የእገዳውን መነሳት ተከትሎ ሕጋዊ መስፈርቶችን ለሚያሟሉ ዜጎች አገልግሎት ለመስጠት ዝግጅት ማጠናቀቁን የሠራተኛና ማህበራዊ ጉዳይ ሚኒስቴር ሰሞኑን አስታውቋል።


አዲሱ አዋጅ ቁጥር 923/2008 በግልጽ እንደደነገገው የሥራ ስምሪቱ የሚከናወነው ኢትዮጵያ በይፋ ስምምነት ከፈጸመችባቸው ሀገሮች ጋር ብቻ ነው። እስካሁን ሀገሪቱ ከሶስት ሀገራት ማለትም ኩዌት፣ ኳታር እና ዮርዳኖስ ጋር ብቻ ስምምነቱን ያደረገች ሲሆን ተጨማሪ ሀገራት ጋር ስምምነት እስኪፈጸም ድረስ ጉዞ የሚደረገው በእነዚህ ሶስት ሀገራት ብቻ ይሆናል። ይህ በራሱ እንደ አንድ ትልቅ ተግዳሮት የሚታይ ነው።

 

የክልከላው መነሻ


የውጭ ሀገር የስራ ስምሪት በድንገት በ2006 ዓ.ም የታገደው በተለይ በመካከለኛው ምስራቅ ሀገራት ኢትዮጵያዊያን ወገኖች ከሥራ ስምሪት ጀምሮ በድካማቸው ልክ ተገቢውን ክፍያና ጥቅማ ጥቅም ያለማግኘት እንዲሁም የሰብዓዊ መብቶች መጣስ መደጋገሙ አሳሳቢ ደረጃ በመድረሱ ነው። ይህ ሁኔታ በወቅቱ በሥራ ላይ የነበረውን አዋጅ እንዲፈተሸ አስገድዶአል። በእርግጥም አዋጅ ቁጥር 632/2001 ሲፈተሸ መሠረታዊ የሕግ ክፍተቶች እንዳሉበት ማረጋገጥ ተቻለ። በሒደትም አዋጁ እንዲሻሻል ተደርጎ በ2008 ዓ.ም ሊጸድቅ በቅቷል። ይህም ሆኖ የታገደው የውጭ ሀገር የሥራ ስምሪት አዋጁን ለማስተግበር በቂ ዝግጅት እንዲደረግ በሚል እገዳው ሳይነሳ ባለበት ጸንቶ ቆይቷል።


ሚኒስቴር መ/ቤቱ ሰሞኑን በሰጠው መግለጫ ላይ በግልጽ እንደተመለከተው የውጭ ሀገራት የስራ ስምሪትን ለማቀላጠፍ አዋጁ ዝርዝር መመሪያና ደንቦችን በማዘጋጀት ለህጋዊ የሥራና ሠራተኛ አገናኝ ኤጀንሲዎች ፈቃድ ይሰጣል። በዚህ መሠረት እሰካሁን 980 ኤጀንሲዎች ህጋዊ እውቅና እና ፈቃድ ለማግኘት አመልክተዋል።


አንድ ፈቃድ መውሰድ የፈለገ ህጋዊ የስራና ሠራተኛ አገናኝ ኤጀንሲ አንድ ሚልየን ብር በዝግ የባንክ ደብተር ማስቀመጥ ይጠበቅበታል።


ይህንና ሌሎችም ህጋዊ መስፈርቶችን ላሟሉ ለ20 ኤጀንሲዎች ብቻ እስከአሁን እውቅና መስጠቱንም ታውቋል።

 

አዲሱ የውጭ አገር ሥራ ስምሪት አዋጅ ቁጥር 923/2008 ምን ይላል?

፮. ቀጥታ ቅጥር የተከለከለ ስለመሆኑ


፩. ማንኛውም አሠሪ በሚኒስቴሩ ወይም በኤጀንሲ በኩል ካልሆነ በስተቀር በቀጥታ ሠራተኛን መልምሎ ሊቀጥር አይችልም።


፪. በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩) የተደነገገው ቢኖርም ሚኒስቴሩ በሚከተሉት ሁኔታዎች ቀጥታ ቅጥር ሊፈቅድ ይችላል፡-


ሀ/ አሠሪው የኢትዮጵያ ሚሲዮን አባል ከሆነ፤


ለ/ አሠሪው ዓለም አቀፍ ድርጅት ከሆነ፣ ወይም


ሐ. ከየቤት ሰራተኛነት ቅጥር በስተቀር ማንኛውም ሥራ ፈላጊ በራሱ ጥረት የሥራ እድል ሲያገኝ።


፫. በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፪) (ሐ) መሠረት በቀጥታ የሚደረግ ቅጥር በሚኒስቴሩ ሊፈቀድ የሚችለው፡-


ሀ/ ሠራተኛው በሚሄድበት አገር መብቱ፣ ደህንነቱና ክብሩ ሊጠበቅ እንደሚችል በሚመለከተው ሚሲዮን ወይም በተቀባዩ አገር ሚሲዮን ከሌለ አዲስ አበባ በሚገኘው የተቀባዩ አገር ሚሲዮን እና በኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር የተረጋገጠ፣


ለ/ በዚህ አዋጅ አንቀጽ ፷፪ (፩) መሠረት የተገባ የሕይወትና የአካል ጉዳት ካሳ ኢንሹራንስ ሽፋን ስለመኖሩ፣ እና


ሐ/ ከሥራ ውሉ ጋር ምቹ የሆነ የአየር ወይም የየብስ መጓጓዣ አገልግሎት የሚያገኝ ስለመሆኑ፣ ማስረጃ ሲቀርብ ብቻ ነው። 

 

፬. በዚህ አንቀጽ መሠረት ቀጥታ ቅጥር እንደፊፅም ለተፈቀደ ክፍት የሥራ ቦታ ማስታወቂያ ሊወጣ የሚችለው በሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ባለው ባለሥልጣን በኩል ብቻ ነው።

 

ንዑስ ክፍል ሁለት


ትምህርት፣ ሥልጠና እና የጤና ምርመራ

 

፯. ስለትምህርት ደረጃና የሙያ ብቃት ምዘና

 

፩. ለሥራ ወደ ውጭ አገር የሚሄድ ማንኛውም ሠራተኛ፡-


ሀ/ ቢያንስ የስምንተኛ ክፍል ትምህርት ያጠናቀቀ፣ እና


ለ/ በሚቀጠርበት የሥራ መስክ አግባብ ካለው የምዘና ማዕከል የሙያ ብቃት ማረጋገጫ ማስረጃ የያዘ፣ መሆን አለበት።


፪. በዚህ አንቀ ጽ ንዑስ አንቀጽ (፩) መሠረት ሠራተኛው የሙያ ብቃት ማረጋገጫ ማስረጃ እንዲያቀርብ የሚጠየቀው አሠሪው የሚጠይቃቸውን ሌሎች መስፈርቶች ማሟላቱ ሲረጋገጥ ብቻ ነው።

 

፷. ስለ ግንዛቤ ማሳደጊያ ፕሮግራም

 

ሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ያለው ባለሥልጣን፡-


፩. ለሥራ ወደ ውጭ አገር ለመሄድ ፍላጎት ላላቸው ዜጎች ስለተቀባይ አገር ሁኔታ፣ በሚሰማሩበት የሥራ መስክ ሊኖራቸው ስለሚገባ ክህሎት፣ ስለመብታቸውና ኃላፊነታቸው እና ስለመሳሰሉት ጉዳዮ የቅድመ ስምሪትና የቅድመ ጉዞ ግንዛቤ ማሳደጊያ ሥልጠና በመደበኛነት ይሰጣል፣


፪. ሕብረተሰቡ ስለውጭ አገር ሥራ ስምሪት ተጨባጭ ሁኔታ ትክክለኛ እና ወቅታዊ መረጃ እንዲያገኝ የመገናኛ ብዙሃንን በመጠቀም ቀጣይነት ያለው አገር አቀፍ የግንዛቤ ማሳደጊያ ሥራዎችን ያከናውናል፣


፫. ለኤጀንሲ የቦርድ አመራሮች፣ ሥራ አሥኪያጆች እና ሠራተኞች ስለውጭ አገር ሥራ ስምሪት ተከተታይነት ያለው የግንዛቤ ማሳደጊያ ፕሮግራሞችን ያካሂዳል፣


፬. ስለ ኢትዮጵያዊያን ሠራተኞች ምልመላና ቅጥር ሁኔታ፣ ስለውጭ አገር ሥራ ስምሪት በሥራ ላይ ስላሉ ሕጎች፣ ደንቦች፣ መመሪያዎች፣ ቅድመ ሁኔታዎች እና የተለያዩ መስፈርቶች ለውጭ አገር አሠሪዎች የግንዛቤ ማስጨበጫ ገለፃ ይሰጣል።

 

፱. ስለጤና ምርመራ


፩. የሠራተኛ የጤና ምርመራ የሚደረገው የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ የጤና ጥበቃ ሚኒስቴር በሚመርጠው የጤና ተቋም ብቻ ይሆናል።


፪. ኤጀንሲው ሠራተኛን ለጤና ምርመራ መላክ ያለበት አሠሪው የሚጠይቃቸውን ሌሎች መስፈርቶች ማሟላቱ ሲረጋገጥ ብቻ ይሆናል።


፫. ሠራተኛው ከአንድ ጊዜ በላይ የጤና ምርመራ እንዲያደርግ የሚጠየቅ ከሆነ ወጪውን ኤጀንሲው መሸፈን ይኖርበታል።

 

ንዑስ ክፍል ሦስት


ስለወጪ አሸፋፈንና የአገልግሎት ክፍያ

 

፲. ስለ ወጪ አሸፋፈን

 

፩. የሚከተሉት ወጪዎች በአሠሪው ይሸፈናሉ፡-


ሀ/ የተቀባይ አገር የመግቢያ ቪዛ ክፍያ፤


ለ/ የደርሶ መልስ የመጓጓዣ ክፍያ፤


ሐ/ የሥራ ፈቃድ ክፍያ፤


መ/ የመኖሪያ ፈቃድ ክፍያ፤


ሠ/ የመድህን ዋስትና ሽፋን፤


ረ/ በኢትዮጵያ ውስጥ ለሚገኝ ለተቀባ አገር ኤምባሲ ወይም ቆንስላ ጽህፈት ቤት የሚከፈል ከቪዛና ከሰነድ ማረጋገጥ ጋር የተያያዘ ማንኛውንም ወጪ፣ እና


ሰ/ የሥራ ውል ማጽደቂያ የአገልግሎት ክፍያ።


፪. የሚከተሉት ወጪዎች በሠራተኛው ይሸፈናሉ፡-


ሀ/ የፓስፖርት ማውጫ ወጪ፤


ለ/ ከውጭ አገር የሚላክ የሥራ ቅጥር ውል ሰነድ እና ከወንጀል ነፃ ማስረጃ ማረጋገጫ ወጪ፤


ሐ/ የሕክምና ምርመራ ወጪ፤


መ/ የክትባት ወጪ፤


ሠ/ የልደት ሰርተፊኬት ማውጫ ወጪ፤ እና


ረ/ የሙያ ብቃት ማረጋገጫ ማስረጃ ወጪ።


፫. በዚህ አንቀፅ ንዑስ አንቀጽ (፪) የተመለከቱ ወቺዎችን ሠራተኛው አውጥቶ በራሱ ጉድለት ባልሆነ ምክንያት በሥራ ላይ ካልተሰማራ ኤጀንሲው ወይም አሰሪው የሠራተኛውን ወጪ የመተካት ግዴታ ይኖርበታል።


፬. ለሥራ ወደ ውጭ አገር ለመሄድ አስፈላጊ ሁኔታዎች ተጠናቀው ያለበቂ ምክንያት ሠራተኛው ወደ ሥራው ባይሰማራ ከቅጥሩ ጋር በተያያዘ አሰሪው በዚህ አንቀጽ በንዑስ አንቀጽ (፩) ያወጣውን ወጪ ሠራተኛው እንዲከፍለው ሊጠይቅ ይችላል።


፲፩. ስለ አገልግሎት ክፍያ


ሚኒስቴሩ አሠሪውን የሚኒስትሮች ምክር ቤት በሚያወጣው ደንብ መሠረት የሥራ ውል ማፅደቂያ የአገልግሎት ዋጋ ክፍያ ያስከፍላል።

 

ንዑስ ክፍል አራት


ስለሁለትዮሽ ስምምነት እና አደረጃጀት

 

፲፪. የሁለትዮሽ ስምምነት ስለማስፈለጉ


በዚህ አዋጅ መሠረት ሠራተኛን በውጭ አገር ለሥራ ማሰማራት የሚቻለው በኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ እና በተቀባይ አገር መካከል የሁለትዮሽ ስምምነት ሲኖር ብቻ ነው።

ክፍል ወቅታዊ
Wednesday, 07 February 2018 13:25

የዘገየ ፍርድ

 

በሙሉጌታ በላይ (www.abyssinialaw.com)

 

እኔ አንቺን ስጠብቅ
ጠበኩሽ እኔማ…….
እዚያው ሰፈር ቆሜ
በአክሱም ቁመና በላሊበላ ዕድሜ
እግሮቼን ተክዬ ቀኔን አስረዝሜ
ትመጫለሽ ብዬ በቆምኩበት ስፍራ
ስንት ነገር መጣ ስንት ነገር ሄደ
ስንት ጊዜ ነጋ ስንቴ ጎህ ቀደደ
በቀጠርሽኝ ስፍራ ስጠብቅሽ ቆሜ
ስንት ሳቅ አለፈ ስንትና ስንት እንባ
ስንቴ ክረምት ሆነ ስንቴ ጸደይ ጠባ……..
                    ታገል ሰይፉ
 
መግቢያ
ዋስትና በሕገ መንግሥትም ሆነ የሕገ መንግስቱ የበታች በሆኑ በርካታ ሕጎች የታፈረና የተከበረ መሠረታዊው ከሆነው የሰው ልጅ የመዘዋወር ነፃነትና ንፁሕ ሆኖ የመገመት መብት ጋር ጥብቅ ቁርኝት ያለው ሰብዓዊ መብት ነው። የሰው ልጅ እንደፈለገ ለመዘዋወር ሁለት እግሮች የተሰጡት፤ በአንድ ቦታ ተወስኖ እንዳይቀመጥ ሰዋዊ ተፈጥሮ ነፃ አድርጎ የፈጠረው ይህን ተፈጥሮውንም አብዝቶ የሚወድ ነፃ ፍጡር ነው። ይህ ፍጡር አሳማኝ የሆነ ማስረጃ በማቅረብ አንዳች ወንጀል መፈፀሙ ካልተረጋገጠበት በስተቀር ንፁህ ሆኖ የመቆጠር መብትም አለው።


ይህ ከላይ ከፍ ሲል የተገለፀው ነፃ ሰው በሕግ ከመዘዋወር ሊከለከል፤ በአንድ በተለየ ስፍራ ታስሮ ሊቀመጥ የሚችለው ለጠቅላላው ህዝብ ጥቅም ሲባል፣ የጠቅላላውን ህዝብ ጥቅም ከአደጋ ለመጠበቅ ከፍተኛ የሆነ ወንጀል ተፈፅሞ ሲገኝ ምንአልባት የተጠርጣሪውን የዋስትና መብት ማክበር ይህን የጠቅላላውን ህዝብ ጥቅም አደጋ ላይ የሚጥል በመሆኑ ይህንን የጠቅላላውን የሕዝብ ጥቅም ለመታደግ ሲባል ብቻ አስቀድሞ በተቀመጠ ሕግ ሊገደብ የሚችል መሠረታዊ መብት ነው።


የዚህ ጽሑፍ መነሻ ከመነሻው የዋስትና መብትን መገደብ ሕገ መንግሥታዊ ነው ወይስ አይደለም የሚል ሳይሆን ክርክርን በአጭር ጊዜ ለመጨረስ የሚያስችል ሥርዓት (speedy trial) መዘርጋቱ ባልተረጋገጠበት ሁኔታ ያለ ምንም ቅድመ ሁኔታ አንድ ወንጀል ፈፅሟል በሚል ክስ ስለቀረበበት ወይም ሊቀርብበት ስለሚችል ብቻ ዋስትና መከልከል ሕገ መንግሥታዊ ነው ወይ የሚለው ነው።

 

ፈጣን ፍትሕ እንደ መብት
አንድ ሰው ዋስትና ተከልክሎም ይሁን ሳይከለከል በወንጀል ምክንያት በመከሰሱ ምክንያት ስሙ ከአቶ/ወሮ/ት ወይም ከማዕረግ ስሙ ወደ ተከሳሽነት ሲለወጥ በሕግ ከተደነገጉለት በርካታ መብቶች አንዱ በተከሰሰበት ጉዳይ በአጭር ግዜ ፍርድ የማግኝት መብት ነው። ይህም በሕገ መንግሥቱን አንቀፅ 20 እንዲሁም ኢትዮጵያ በመፈረም የህጓ አካል ባደረገችው የአለም አቀፉ የሲቪል እና የፖለቲካ ስምምነት (ICCPR) አንቀፅ 14(3) (ሐ) መሠረት ተገቢ በሆነ አጭር ግዜ ውስጥ ፍርድ የማግኝት መብት ተረጋግጧል። ይህ መብት በሕግ ገደብ እንደሚደረገባቸው ሌሎች መብቶች ገደብ ያልተደረገበት ፍርድ ቤቶች ከምንም በላይ ስለመረጋጋጡ ሊተጉለት የሚገባ መሠረታዊ መብት ነው። የዚህ መብት መከበር መሠረታዊ ጥቅም ለተከሳሹ ብቻ ሳይሆን በወንጀል ምክንያት ተጎጅ ለሆነው ተበዳይ፤ በተራዘመ ክርክር ምክንያት ለሚወጣው የመንግሥትና የግለሰቦች ጉልበት፣ ገንዘብና ጊዜም ጭምር ነው።


ይህን መብት የሚደነግገው የሕገ መንግስቱ አንቀፅ 20 (1) ይህ መብት ብቻውን የቆመ ሳይሆን በአጭር ግዜ ፍትሕ የማግኝት መብት መረጋገጥ ያለበት በግልፅ ችሎትም ጭምር ስለመሆኑ ይደነግጋል። ምክንያቱም የተከሳሹ ነፃ መውጣትም ሆነ መቀጣት የፍረድ ቤቱ ወይም ጉዳዩ የሚመለከታችው ሰዎች ብቻ ሳይሆን የጠቅላላ ማህብረስቡ ጉዳይ ነው። ጠቅላላው ማህበረሰቡ የተከሳሹ ባግባቡ ነፃ መውጣት በፍርድ ቤቶች ላይ ያላቸውን መተማመን ብሎም ወንጀል እስካልሰሩ ድረስ ደህንነታቸው አደጋ ላይ እንደማይወድቅ ማረጋገጫቸው ነው። ባግባቡ የተከሳሽ መቀጣት ደግሞ ንብረታቸውን፣ ህይወታቸውን፣ አካላቸውን ማንም እየተነሳ እንዳይደፍረው ማስፈራሪያ፤ ተደፍሮ ሲገኝም የእርምት መወስጃ መንገዳቸው ነው። ስለዚህ ፍትሕ በአደባባይ ተገቢ በሆነ አጭር ጊዜ ውስጥ ሲሰጥ መመልከት መብት ነው። ተከሳሹ በርግጥ በቂ ማስረጃ ቀርቦበታል? ተከሳሽ የሚለው ይደመጣል? የችሎት ሰርዓቱ ሕጉን መሰረት አድርጎ ይመራል? ተከሳሽ አጥፊ መሆኑ ከተረጋገጠ በርግጥ የሚገባውን አግኝቷል? እነዚህ ምላሾች በአደባባይ በግልፅ ችሎት ተገቢ በሆነ አጭር ጊዜ ሲሰጥ ፍትሕ በማህበረሰቡ ሰነድ ህያው ትሆናለች። ስምና ሀሳብ ከመሆን አልፋ በርግጥ የምትሰማ፣ የምትዳሰስ ትሆናለች። ይህ መብት በዋስ ሆኖ ጉዳዩ ውጭ ሆኖ ለሚከታተለውም ዋስትና ተከልክሎ በማረፊያ ቤት ለሚገኝ እስረኛም የሚሰራ ቢሆንም የዚህ ጽሑፍ ማጠንጠኛ ዋስትና ተከልከሎ ማረሚያ ቤት ስላለ እስረኛ  ብቻ ትኩረት ያደርጋል።


በኛ ሀገር የሕግ ሥርዓት አንድ ሰው በተጠረጠረበት ወንጀል ሊከሰስ የሚችል ከሆነ ወይም ከተከሰሰ የተከሳሹ ግላዊ ሁኔታ ምንም ይሁን ምንም ከመነሻው ወዲያውኑ ዋስትና የሚያስከለክሉ በርካታ የወንጀል አይነቶች አሉ። በተሻሻለው የፀረ ሙስና ልዩ የሥነ-ሥርዓት እና የማስረጃ ሕግ አዋጅ ቁጥር 882 አንቀፅ 3 ላይ በግልፅ እንደተደነገገው አንድ ሰው ከ10 አመት ፅኑ እስራት በላይ በሚያስቀጣ የሙስና ወንጀል የተያዘ ወይም የተከሰሰ እንደሆነ በእንዲህ አይነት ሁኔታ ውስጥ በመገኘቱ ብቻ ከፍ ሲል የተገለፀውን መሠረታዊ የዋስትና መብቱን ከጅምሩ ያጣል። በአሁኑ ጊዜ በሕግ በግልፅ በመደንገግ ወይም በችሎቶቹ የተለየ አቋም ክስ በመቅረቡ ወይም ምርመራ በመጀመሩ ምክንያት  ዋስትና የሚያስከልክሉ ሕጎች  እየተበራከቱ ሲሆን ለምሳሌነትም የሽብር ወንጀል፤ ከ15 አመት በላይ የሚያስቀጣ ሆኖ ሰው የሞተበት የትኛውም ወንጀል እንዲሁም በሕግ ዋስትና ለማስከልክል ምክንያት የሆኑ የፍሬ ነገር ምክንያቶች በመኖራቸው ፍርድ ቤቶች በሕግ በተሰጣቸው ስልጣን ዋስትና የሚከለክሉባቸው ወንጀሎችና ወንጀለኞች መጥቀስ ይቻላል። በተለይም በአሁኑ ሰአት ከፍ ብሎ በተጠቀሱት ወንጀሎች ምክንያት በጊዜ ቀጠሮ ማረሚያ ቤት የሚገኙ የግዜ ቀጠሮ እስረኞችን (ዋስትና ተከልክለው ወይም ዋስትና ማስያዝ ባለመቻላቸው በእስር ሆነው ፍርዳቸውን የሚጠባበቁ እስረኞች) ብዛት ማየት በቂ ነው።


ይህ ሁኔታ ከፍ ሲል የዋስትና መብት ለጠቅላላው ጥቅም ሲባል ሊገደብ ስለመቻሉ ከተነገረው ጋር የሚስማማ ይሁንም አይሁንም ጉዳዩን በአጭር ጊዜ አይቶ ለመወሰን የሚያስችል የሰው ሀይል አሰራር እና ሥርዓት ስለመኖሩ ባልተረጋገጠበት ሁኔታ አንድን ሰው በሕግ ከጅምሩ የዋስትና መብቱን መከልከል የሕገ መንግስቱን አንቀፅ 20 እንዲሁም ኢትዮጵያ በመፈረም የህጓ አካል ያደረገችውን የአለም አቀፉን የሲቪል እና የፖለቲካ ስምምነት (ICCPR) አንቀፅ 14 (3) (ሐ) የሚጥስ ነው። ሕገ መንግስቱም ይሁን የአለም አቀፍ ስምምነቱ አቀራረብ ግልፅ እና ቅልብጭ ያለ ሲሆን ይኸውም ማንኛውም ሰው በአጭር ጊዜ ፍትሕ የማግኘት መብት አለው ወይም ካላስፈላጊ የፍትሕ መዘግየት የተጠበቀ ነው።


ይህ መሠረታዊ መብት ነው እጅግ በተለመደ ሁኔታ የዘገየ ፍትሕ እንዳልተሰጠ ይቆጠራል (justice delayed is justice denied) በሚል በሕግ ምሁራን በተደጋጋሚ ሲገለፅ የሚሰማው። ተጠርጣሪው ጥፋተኛ ተብሎም ይቀጣ ድርጊቱን አልፈፀመም ተብሎም ነፃ ይለቀቅ መሠረታዊው ነገር ተከሳሹ ነፃ የወጣውም ሆነ የተቀጣው በምን ያህል ጊዜ ውስጥ ነው የሚለው ነው? የሰው ልጅ ጉዳዩን በአጭር ጊዜ ውስጥ የማወቅ ተፈጥሮአዊ ፍላጎት ያለው መሆኑን ሳይታበል በጊዜው ያልተሰጠ ፍርድ በተለይ በወንጀል ችሎቶች በሚፈፅሙ ስህተቶች እና መዘግየቶች የካሳ ሥርዓት ባላዘጋጀ እንደ ኢትዮጲያ ባለች ሀገር ውስጥ ለረዥም ጊዜ ታስረው ነፃ የወጡ ወይም ሊቀጡ ከሚገባቸው ጊዜ በላይ በእስራት የተቀጡ ሰዋች ማየት በተለይም በፀረ ሙስናና በአንዳንድ ሌሎች ችሎቶች እየተለመደ ያለ ጉዳይ ሆኗል።


የዚህ ጽሑፍ መነሻም በነዚህ ችሎቶች ዋስትና ተከልክለው ጉዳያቸውን የሚከታተሉ ተከሳሾች ጉዳያቸው የሚያልቀው እጅግ በተራዘመ ጊዜ መሆኑ ነው።
የጽሑፍ አቅራቢ በበርካታ የፀረ ሙስና የክስ ሂደቶች መታዘብ የቻለው አንድ ጉዳይ በትንሹ ከ1 አመት እስከ 2 አመት ከ6 ወር ድረስ በአማካኝ ይወስዳል። የዚህ ምክንያቱ ደግሞ የዳኞች በስራ ጫና ውስጥ ሆነው ስራ መስራት፤ በርካታ ተከሳሾችን በአንድ መዝገብ ማከራከር፤ የክርክር ግልባጭ በወቅቱ አለመድረስ፤ የዳኛ አለመሟላት፤ በአጠቃላይ አስተዳደራዊ የሆኑ እና ያልሆኑ የሆኑ እንደ ፀኃፊ እጥረት፤ የክርክር መገልበጫ ማሽኖች እና ባለሙያዎች በበቂ መጠን አለመኖር፤ የዳኞች ቁጥር እና የጉዳዮች ፍስት አለመጣጣም የመሳሰሉት ናቸው። በነዚህና በዚህ ጽሑፍ ባልተጠቀሱ በርካታ ምክንያቶች  በታሰሩበት ግዜ ከአምስት እና ከስድስት ጊዜ በላይ ጉዳያቸው ቀጠሮ የማያስፈልገው ቢሆነም ክፍ ሲል የተገለፁተ ምክንያቶች እስኪስተካከሉ ወይም እስኪሟሉ ለበርካታ ወራት እና አመታት ጭምር ታስረው በነፃ የወጡ አንቀፅ ተቀይሮ ወይም በሌላ ምክንያት አነስተኛ ቅጣት ተቀጥተው መቀጣት ከሚገባቸው በላይ የተቀጡ በርካታ ተከሳሾች ያሉ ሲሆን በዚህ ሂደት ከተገኘ ፍርድ ተጠርጣሪው ሊረካ እንደማይችል፤ ጥቅሙ አደጋ ላይ ወድቋል የተባለው ህዝብም ሆነ ይህንን የጠቅላላውን ህዝብ ጥቅም በመወከል ሕግ የሚያወጣው ሕግ አውጪም ፍላጎት እንዳልተሳካ ግልጽ ነው።


በአንድ ችሎት በአንድ ቀን በርካታ መዝገቦች መቆለላቸው፤ የዳኞች ቁጥር በችሎቱ ከሚመሩ መዝገቦች ጋር የማይጣጣም መሆኑ፤ የየችሎት ክርክሮች ግልባጭ በጊዜ አለመገልበጥ፣  ዓ/ሕግ ተገቢውን ትጋት አድርጎ ምስክሮች ማቅረብ አለመቻሉ ብቻ ተከሳሹን የማይመለከቱ ይልቁንስ ሕገ መንግሥታዊ መብቱን የሚያጣብቡ ነገር ግን የሚመለከታቸው አካላት የሚገባቸው ባለማድረጋቸው አንድ ተከሳሽ በአመት ውስጥ ለስድስት እና ስባት ግዜ ብቻ እየተቀጠረ  ከነዚህ ቀናት ውጭ ያሉት 359 ቀናት ጉዳዩ ሳይታይ የቀጠሮውን መድረስ እየጠበቀ የሚያባክናቸው ብኩን ቀናቶቹ ናቸው።


እዚህ ላይ የፍርድ ስራውን ለመስራት አስፈላጊ የሆነውን ወይም ጉዳዩን ለመፈፀም ወይም ለፍርድ ስራው አስፈላጊ የሆነው ነገር እንዲቀርብ ለማድረግ ፍ/ቤቶች ተገቢው ጊዜ መሰጠት የለባቸውም እየተባለ ሳይሆን የሚሰጡ ቀጠሮዎች በስነሥርዓት ህጉ አንቀፅ 94 መሠረት አስፈላጊ ከሆኑ ቀጠሮዎች ውጭ ተከሳሽ የሱ ወይም የክሱ ምክንያት ባልሆነ አስተዳደራዊ ምክንያት፣ የዳኛ እጥረት፣ የመዝገብ ብዛት፣ የሙያተኛ ቸልተኝነት ምክንያት ቁጭ ብሎ መጠበቅ አይገባመው ለማለት ነው።


በተለይም በስነሥርዓት ህጉ ላይ አንድ እስረኛ እጁ በተያዘ በ48 ሰዓት ውስጥ አቅራቢያው ወደ ሚገኝ ፍርድ ቤት መቅረብ አለበት። የዋስትና ጉዳዩም በ48 ሰዓት ውስጥ እልባት ሊያገኙ ከሚገባቸው መሠረታዊ መብቶች ውስጥ ስለመሆኑ በተደነገገበት ሁኔታ ይሄ በፍጥነት ወደ ፍ/ቤት እንዲመጣ የተደረገ ተከሳሽ በመጣበት አኳኳን በፍጥነት ጉዳዩ ከፍ/ቤት መጨረስ አለመቻሉ በሕግ  በተለያየ መልክ በጥብቅ ሁኔታ የተደነገገውና ሕገመንግስታዊ መሠረት ያለውን ፈጣን ፍርድ የማግኘት መብት እንደመጣስ የሚቆጠር ተግባር ነው።


በአንዳንድ ሀገሮች አንድ ጉዳይ ተገቢ በሆነ አጭር ጊዜ አለመጠናቀቁ ሲረጋገጥ ክስ ውድቅ የሚሆንበት ስረአት ያለ ሲሆን  ይህ ስርዓት በኛ ሀገር ባይኖርም ሕገ መንግስቱ ለማክበር ሲባል ሕገመንግሰቱን በተለይም ከሰባአዊ መብት ጋር የተያያዙ የሕገ መንግስቱን ድንጋጌዎች የማክበርና የማስከበር ሃላፊነት በፍረድ ቤቶች በራሳቸው፤ በሕግ አውጭው፤ በአስተዳድር አካሎች፤ የበጅት ጉዳይ በሚመለከታቸው ሕግ አስፈፃሚዎች  ላይ በሕገ መንግስቱ አንቀፅ 13 ላይ በግልፅ የተደነገገ በመሆኑ አስተዳደራዊ ጉዳዮችን መፍታት ወይም ከጅምሩ ፈጣን የፍርድ ሂደት ስለመኖሩ ሳይረጋገጥ ክስ አለመመስረት ተመስርቶም ከሆነ ውድቅ ማድረግ  ሕገ ምንግሥቱን ለማክበርም ሆነ ለማስከበር ያሉት ሁለት አማራጮች ናቸው።


እንደዚህ ጽሑፍ አቅራቢ ሀሳብ ጉዳዩን በአጭር ጊዜ ውስጥ ለመጨረስ የሚያስችል ሥርዓት ባልተዘረጋበት ስለመኖሩም እርግጠኛ ባልተሆነበት የፍትሕ ስርዓት ውስጥ ከመነሻው ዋስትና የሚያስከለክሉ ሕጎችን ተግባራዊ ማድረግ ከፍ ሲል የተገለፀውን ሕገመንግስታዊ መብት የሚፃረር ተግባር ነው። የተጠርጣሪው በዋስ የመፍታት መብት ለህዝቡ ጠቅላላ ጥቅም ሲባል በሕግ የሚገደብ ቢሆንም ለጠቅላላው ጥቅም ሲባል የተገደበን የዋስ መብት ሕገመንግስታዊ ባልሆነና የጠቅላላው ህዝብም ፍላጎት ባልሆነ የተራዘመ የፍትሕ ሂደት ይበልጥ ተገድቦ እንዲቆይ ማድረግ ፍፁም ሕገመንግስታዊ ሊሆን አይችልም።

 

መደምደሚያ
የጽሑፍ መልእክት ግልጽ ነው ይሄውም ተገቢ በሆነ አጭር ጊዜ ውስጥ ፍርድ የማግኘት መብት ሕገመንግስታዊ እስከሆነ ድረስ የፍርድ ስራ ከመጀመሩ በፊት የተከሳሹን ጉዳይ ተገቢ በሆነ አጭር ጊዜ ለመጨረስ የሚያስችል ሁለንተናዊ ስርዓት ሊዘረጋ ይገባል። በተለይም ተከሳሹ ዋስትና የተከለከለ ከሆነ ፈጣን የሆነ ፍርድ መሰጠቱ አስቀድሞ ካልተረጋገጠ በስተቀር የክሱን መሰማት መጀመር የለበትም። ምክያቱም ይህ ሁኔታ መኖሩ ሳይረጋገጥ ክርክሩን መጀመር የሕገመንግስቱ አንቀጽ 20 መጣስ ነው። ሕገመንግስቱ ከሚጣስ የክሱ አለመጀመር አስር እጅ አብዝቶ ይሻላልና።


በመሆኑም ከጅምሩ የዋስ መብት በሚከለክሉ ወንጀሎች ሁሉ የተፋጠነ ፍትሕ /የፍርድ ሒደት/ መኖሩ ካልተረጋገጠ በስተቀር ዋስትና መከልከል ተገቢ አይደለም። ምክንያት:


1. ከጅምሩም የዘገየ ፍትሕ እንዳልተሰጠ ይቆጠራል፣
2. ከመነሻው ሊከለከል የማይገባውን ነገር ግን ለህዝብ ጥቅም ሲባል በሕግ የተገደበን መብት ለተራዘመ ጊዜ እንደተገደበ ማቆየት በራሱ ፍትሕ አይደለም።
3. አንድ ሰው ለረዥም ጊዜ ታስሮ ቆይቶ በመጨረሻም በሚሰጠው ፍርድ የሚደርስበት ጉዳት ለሁለንተናዊ ለውጡ የሚጠቀምባቸው ግዚያት ከህይወቱ መበላሸት፣ ከመታሰሩ በፊት የሰበስበው ሀብት የገንባው ማህበራዊ ትስስርና ቤተስቡ መበተን፤ ከፈጥሮው ጋር የሚሰማው የመዘዋወር ነፃነቱ ተገድቦ መቆየት ሊካስ የማይችል፣ ይካስ ቢባል እንኳ ይህንን ማድረግ የሚያስችል የሕግ ስርዓት ባለመኖሩ ከማንኛውም ዋስትና ከሚያስከለክል ወንጀል ክስ በፊት የተፋጠነ የፍርድ ሂደት መኖሩ ፍጹም መረጋገጥ አለበት።

ክፍል ምልከታ
Wednesday, 07 February 2018 13:23

ውዳሴ ዘ ንጉሡ ጥላሁን!!!

 

 

በአንድነት ቶኩማ

 

አንድ ወቅት አቶ ንጉሱ ጥላሁን ‹‹የአማራና የትግራይ ሕዝቦች አብረው ታግለዋል ሞተዋል፣ በአንድ ጉድጓድ ተቀብረዋል›› ያሉትን ቃለ መጠይቃቸውን አንብቤ ብደሰትም የፖለቲካ ፍጆታ መስሎ ስለተሰማኝ አድንቄ ሳላደንቅ ሰነበትኩ። ወድጄ እንዳይመስላችሁ። በኢህአዴግ እቅፍ ስር ያሉት ሁሉ አሽንፈው ማማውን መቆናጠጥ ስለሆነ ዋናው ግባቸው ሁልጊዜ ይጠረጠራሉ። መጠራጠራችንን እሳቸው እንዳሉት ‹‹ከጉም አልዘገነውም›› ኢህአዴጎችን ስለምናውቃቸው ያገኘነው ነው። ሌላ አይደለም። እሳቸውም ከዚያው መንደር ስለሆኑ ከማመን በፊት መጠርጠርን እንድንመርጥ ያደርገናልና። ያልጠረጠረ ተመነጠረ ይባል የለ?


ለምሳሌ ያክል አቶ ንጉሱ የወልቃይትን ጥያቄ ትክክለኛ እና የመልካም አስተዳደር እጦት ያመጣው ጥያቄ ነው ብለው ለሰንደቅ ጋዜጣ ተናግረው ነበር። መናገር፣ መሰብሰብ፣ ሃሳብን በነጻነት መግለጽ ተገቢና ትክክለኛ መንገድ ነው ሲሉ በጊዜው የነበረውን የጎንደርን እና የባህርዳሩን ሰልፍ አድንቀዋል። የተለመደው ተቃዋሚዎችን፣ ሻቢያን እና ግንቦት ሰባትን ዋና ምክንያት ማድረጉንና በተለመደው መንገድ መክሰሱ እንዳለ ሆኖ።


አቶ ንጉሱ ንጉሱ ከዚያ ጊዜ ጀምሮ እየነጠረ የመጣው ሰብዕናቸው ከሁሉም በላይ እውነቱን መናገር መጀመራቸው ሕዝቡን ማስደነቅ ጀመረ። ለምሳሌ በሁለት የመገናኛ ብዙሃን የተላለፈውን ‹‹የኦሮሞ ሕዝብ የአማራን ሕዝብ እያረደ›› ነው የሚለውን ጫጫታ በአሁኑ ሰዓት የኦሮሞ ሕዝብ አማራን ለማረድ ይፈልጋል ብለን አናምንም ሲሉ ውሃ ቸለሱበት። ተደነቅን!!! ወንጀሉን የሰራው አካል አለ እናጣራለን ሲሉም ተደመጡ። በዚህም ምክንያት ተጠመዱ። የኢትዮጵያ ሕዝብ ግን በአንክሮ እና በመጠነኛ የልብ መክፈት ተቀበላቸው። ጥርጣሬው እንዳለ ሆኖ። ያም ሆነ ይህ ግልጽ ለመሆን ከሞከሩት አንደበት ርቱዕ ተናጋሪ ተርታ የሚመደቡ ናቸው። ስለ ትግራይ ሕዝብና ሰለ አማራ ሕዝብ የተናገሩት ቢሆንም አስገራሚ ነበር።


ታዲያ አቶ ንጉሱ ምንም እንኳ በገዥው ፓርቲ የተሾሙ ቢሆንም ጥቅል ምንደኛ ሆነው የአባቶቻቸውን ደም እና አጥንት የተከሰከሰበትን ምክንያት እና ዓላማ ዘንግተው በባንዳዊ ስሌት ሕዝባቸውን ለመካድ ህሊናቸው አልፈቅድ ብሎ ሲሞግታቸው ሰሞኑን አየን። ‹‹መኰንን ሐሰተኛ ነገርን ቢያደምጥ፥ ከእርሱ በታች ያሉት ሁሉ ዓመፅኞች ይሆናሉ።›› (ምሳሌ 29:12) የሚለው ገበቷቸው ይመስላል ሃሰተኛ ነገር ያንገሸገሻቸው እና ከእውነት ጋር ለመጣበቅ የወሰኑት።


በአባትዋ የምታላግጥን የእናትዋንም ትእዛዝ የምትንቅን ዓይን የሸለቆ ቍራዎች ይጐጠጕጡአታል፥ አሞራዎችም ይበሉአታል። (ምሳሌ 30:17) የሚለውን ያነበቡ ይመስል በአባታቸው ለመደራደር አልፈለጉም። ጥሩ ነው። ምንም ክፋት የለበትም። ክብር እንጂ።


ታሪክን መማር የማይሹ ቱባ ባስልጣናት የታወቁትን ስመ ጥር አርበኛ የአማራ ራዲዮ ማንሳት አልነበረበትም ብለው ሲገመግሟቸው ያሳዩት ጽናትና ለኢትጵያ ሕዝብ አባቶች ያሳዩት ተቆረቋሪነት ያስደንቃል። በእውነት ከባንዳዊ ተላላኪነት ይልቅ የአባቶች ተከላካይ ሆነው መገኘታቸው በእውነት የልጥፍ ማንነት ውጤት ነው ለማለት አይቻልም። ይህ ንጹህ አቋማቸው ነው ለማለት ያስደፍራል።


አቶ ንጉሱ እወነትም ሲሳይ ሆነው ታይተዋል። የኢትዮጵያ ሲሳይ ። ወይም የሕዝቦች ጥላ። ስማቸውስ ጥላሁን የሚል ቃል አለበት አይደል። ዛሬ ለሕዝብ ታሪክ ጥላ ካልሆኑ መቼ ሊሆኑ ነው ከሞቱ በኋላ? በተለይ እውነት ለሚሻ ሕዝብ ዘብ ነበሩ ማለት ይቻላል።


በኢትዮጵያ ብሮድካስት ባለሥልጣን የውይይት መድረክ ላይ የአማራና የኦሮሞ ዘጋቢዎችን ሆን ተብሎ እንዳይጠሩ ከተደረጉ በኋላ ግምገማ ሊደርግ እንደሆነ የተገነዘቡት አቶ ንጉሱ በሸፍጡ ይገረሙና የአማራን ዘጋቢዎች በስብሰባው ላይ በራሳቸው ውሳኔ እንዲገኙ አድርገዋል። በዚህም ሳይቆጠቡ ለምን የአማራና የኦሮሞ ዘጋቢዎች እንዳይገኙ እንደተደረገ ሲገልጹ ‹‹የቤትና የእንጀራ ልጅ የለም›› ብለው በአደባባይ ሞግተዋል። በዚህ አነጋጋር ለስብሰባው በክብር የተጠሩት የቤት ልጆች ያልተጠሩት የእንጀራ ልጆች ነበሩ ማለታቸው ነው። የሰውየው ድፍረት ያስገርማል። ‹‹ሲባዛ ማርም ይመራል›› ያሉ ነው የሚመስለው።


የሚያስገርመው አቶ ንጉሱ ከተከሰሱበት አንዱ ምክንያት በትግራይ የተዘገበን ሥራ የአማራ ቲቪ አላስተላለፈም ተብሎ ነው። ቲቪው ተላላኪነቱን አቁሟል መሰለኝ። ተደጋግፈው ቢሰሩ እሰየው ያስብላል። ሆኖም ግን ታማኒነቱን አረጋግጦ ማቅረብ ይገባል። አንዱ ላኪ አንዱ ተላኪ ሊሆን አይገባም። መመጋገብ እንጂ። እሱማ ጠቃሚ ሆኖ ሲገኝ ከሲኤን ኤን፣ ቢቢሲ፣ አልጄዚራስ ይወሰድ የለ?


‹‹ድመት መንኩሳ አመሏን አትረሳ›› እንዲሉ ሌላው የተከሰሱት ለምን የተለያዩ ምሁራንን ለውይይት በአማራ ቲቪ አቀረባችሁ በሚል ነበር። ንጉሱ መች የዋዛ ሆኑና። ለዚህ ክስ መልስ ሲሰጡ ልሂቃንን አቅርበን ማወያየታችን ትክክል ነበር። ትክክልም ነው ብለዋል። የታሪክ ጀግኖችን በማውሳቱም የአማራ ቲቪ ተከሷል። ለምን አማራ ናቸዋ የተነሱት። ስለ ኃየሎም ሲነሳ ማን ምን አለ እና ነው ጣሊያንን ያርበደበደው አባ ገስጥ ወይም ራስ አበበ አረጋይ ሲነሳ ችግር የሚሆነው? ተው እንጂ። ደግነቱ አቶ ንጉሱ መች የዋዛ ሆኑ መንፈሳቸው ተቆጣ። አያትን ማስቀማት ወይም ማዋረድን የሚቀበሉ ሆነው አልተገኙም። ወይ ተላላኪነታቸውን ትተዋል ወይም ከመጀመሪያውም ተላላኪ አልነበሩም ማለት ነው።


‹‹አባቱን የሚረግም፥ እናቱንም የማይባርክ ትውልድ አለ።


ለራሱ ንጹሕ የሆነ የሚመስለው ከርኵሰቱ ያልጠራ ትውልድ አለ።›› (ምሳሌ 30፡11-12) የሚለው ምሳሌ የተከሰተላቸውና አባታቸውን ለመርገም ያልፈቀዱ ሆነው ተገኙ።


አቶ ንጉሱ አንዱ የተከሰሱበት የቴዲ አፍሮን ‹‹አሮጌ ባንዲራ›› ደግፈሃል ተብለው ነበር። ቴዲ መቼ አሮጌ ባንዲራ እንዳሰራ አለወቅሁም። ልጁ ወጣት በመሆኑ አዲስ እንጂ አሮጌ ባንዲራ ሊኖረው እንዴት እንደቻለ አልገባኝም። እንደመሰለኝ ከሆነ ምልክት ያልተቀመጠበትን የድሮውን አረንጋዴ፣ ቢጫ እና ቀይ የተባለውን ባንዲራ ሳይሆን አይቀርም። ጨርቅ ነው የተባለውን ማለቴ ነው።


መቼም እሳቸው ቂል አይደሉም አሮጌ የተባለውን ወይም ጨርቅ ነው የተባለውን የአባታቸውን ባንዲራ አያነሱም። ቢያነሱም ችግር የነበረው አልመሰለኝም። ቴዲን ለምን ጋበዛችሁ መሰለኝ ዋናው ድብቁ ጠብ። በሌሎች ሰዎች አዕምሮ የተቀመጠን ሃሳብ ያንተ ነው ብሎ ሰውን ለማሸማቀቅ መሞከር ለአርበኛው ልጅ ለንጉሱ አልተዋጠላቸውም። ከሳሾቻቸውን የምን ማምታታ ነው ሲል ሞገቷቸው። የአዲሱ ዘመን ትውልድ እና የአረበኞቹ ሕብር አዕምሯቸውን ወጥሮ ይዞት እንዴት ዝም ይበሉ?


አታስዋሹኝና ስብሰባው ግርሻ የተባለውን ባንዳ አቡነ ጴጥሮስን ሲሞግት ያቀረበውን ታሪክ ነው ያስታወሰኝ። ሎሬት ጸጋዬ ገብረመድህን ነው የደረሰው። ‹‹ጴጥሮስ ያችን ሰዓት›› ትሰኛለች። ግርሻ የተባለው ባንዳ አቡነ ጴጥሮስ በአባቶቻቸው እንዲያፍሩ የተናገረውን ሙግት የሰበሩትን ካህኑን መሰሉኝ። የአያቶቻቸውን ታሪክ ሲከላከሉ አቶ ንጉሱ በአጸደ ስጋ ላሉት የሕያዋን ካህን ነበሩ። ‹‹ደብተራ ዘ አማራ›› ወይም ‹‹ካህነ ኢትዮጵያ››ነበሩ። በእውነት የአማራ ቲቪን መክሰስ ነበርን ዋና ግቡ? ሌላ የነበረው ይመስለኛል። አቶ ንጉሱ እንደ ባንዳዎቹ ‹‹እኔ እኮ እኔነቴን ብቻ ነኝ አባቴ (አለቆቼ)። እነሱ በጊዜአቸው ሕይወታቸውን ኖረው ሞታቸውን ሞተዋል። እኔስ የጊዜዬን ሕይወት ኖሬ የጊዜዬን ሞት እንድሞት አይፈቀድልኝም?›› አላሉም።


አቶ ንጉሱ አኮቴት ይገባቸዋል የምለው የአያቶቻቸውን እና የአሁኑን ዘመን ትውልዶች ለማዳን ፍርሃትን አውልቀው ጥለው ስላየሁ ነው። ‹‹…ግን ልጄ እኔ-እኔ የሚለው የአንተነትህን አካል ያለበስከው እኮ ያው እናት አባትህ የሰጠሁን ሥጋና ደም ነው። ከነሱ ስጋና ደም ተካፈልክ እንጂ ይህን አንተነትህን አንተ አልፈጠረከውም።›› የሚለው የጸጋዬ ገብረመድህን ‹‹ጴጥሮስ ያችን ሰዓት›› ሙግት በገጽ 25 ላይ ያቀረቡትን የፈተና ማርከሻ ፍልስፍና የተቀበለ ይመስላሉ።


አገራቸውን ወይም ሕዝባቸውን አሰድበው በየትኛው ማንነት ሊቆሙ? ይልቁንም ‹‹ታዲያ ይኽን ከወላጆችህ በውርስ ተቀብለህ፣ በልደት ተቀጥላ፣ ያጎለመስከው አንተነትክን፣ ይኸ በፍርሃት እያኮላሸ፣ በሽኩሹክታ እያስጎለበተ፣ እንደ ድመት ግልገል በጥርስ የሚያሰቅል፣ በጥሻ የሚያስሸሽግ፣ መታሰቢያነታቸውን የሚያረክስና የሚያስወግዝ፣ መዝለቅ የምትለው ዘለቄታህ፣ እውነተስ ከዚህች ከድፍን ሌሊት ባሻገር፣ ከዚች ከብኩን ዘመንና ከመቃብራቸው በሻገር፣ የዘለዓለም ወቀሳቸው አያስከትልብህ ይመስልሃልን?›› የሚለው መነባንብ ገብቷቸው አቶ ንጉሱ ለእወነት ቆመው አየናቸው። ከዚህ በኋላ ቢቀመጡ እንኳ ታሪክ አቁሟቸዋል እና ቆመው ይኖራሉ። የአማራ እና የኦሮሞ ቲቪ አባቶቹን እንዳያነሳ እገዳ ሊጥልበት ያሰበ ኀይል አየን እኮ እባካችሁ!። ልክ አይደለም።


ነውር ተወደደሳ!! ችግር መኖሩን ያሳያል። አቶ ንጉሱ አንዱ የተተቹበት በቴዲ ዘፈን ኮንሰርት ነው። ጥያቄው ቴዲ ህገ መንግስት የማያከብር ሆኖ ከተገኘ ለምን እሱ ሙሉ ሰው ነው እና አይጠየቅም? ‹‹ሊበሏት የፈለጓትን…›› ሆኖ ነው እንጂ ነገሩ። የኦሮሞው ዘፋኝም ለኦሮሞ ቲቪ ጣጣ አምጥቷል። ‹‹ጅብን ሲወጉ በአህያ ይጠጉ›› እንዲሉ ሆኖ ነው እንጂ።


አቶ ንጉሱ ተቆርቋሪነታቸው ከእንጀራ ናፍቆት የፈለቀ አልመሰለኝም። አልተለጎሙማ። ‹‹ከመውግዝ ከመአርዮስ›› ሲባሉ ውግዘቱን በራሳቸው ድፍረት ፈተው የአባቶቻቸውን መንፈስ ተውሰው በአደባባይ ድርጅታቸውን ሞግተው እርቃኑን አወጡት እንጂ። በመፍራት እና ባለመፍራት መንታ መንገድ አልቆዩም። አያቶቻቸው ለእውነት ሲቆሙ እስከሞት መሆኑ ታወሳቸውና እስከ መናገር ደፈሩ። ውሸትና ሸፍጥ ሁልጊዜ እየተማጉ መኖር ሰለቻቸዋ!!!ምን ያድረጉ የወከሉትን ሕዝብ ማሴጠን(demonizing) አንገሸገሻቸው። በዚህ ምክንያት እውነትን ደፍረው መናገር ፈለጉ አደረጉትም። እጅ እንነሳለን!!! ውለታዎን አንረሳውም። ታሪክ ሁልጊዜ በትዝታዋ ማህደር ታኖረዎታለች። ሁሉም ካድሬዎች ከቻሉ ከእርስዎ ይማሩ።


የንግግር ብዝሃነትን ሰበኩ። ንግግርዎ ሲጣፍጥ። ‹‹multitudes of ideas›› መስተናገድ አለበት አሉ። ጎሽ እንዲህ ነው እንጂ በራስ መተማመን።
አቶ ንጉሱ ያነሱት ሃሳብ በተለይ ስለ ሁለት ሚዲያዎች መሳጭ ሙግት ነበር። ‹‹በጌታዋ የተማመነች በግ ላቷን ውጭ ታሳድራለች›› የሚለውን ስነ ቃል ያስታውሳል። ኦሮሞ አማራን አረደው ብለው ዜና የዘገቡትን ወቅሰው ሕዝብን ከሕዝብ ለማስተላለቅ የተላከ የጥፋት መልክት ሰባኪዎች እንደሆኑ ስለ አመኑ አጥብቀው ኮንነዋል። ይህን ያደረጉት ደግሞ መሰለኛቸውን አክለው ‹‹በብሮድ ካሰቲንግ ባለስልጣን ተማምነው ነው›› ብለዋል። እግዚአብሔር ፈጽሞ የሚጠላውን ነገር ኮንነዋል።
‹‹እግዚአብሔር የሚጠላቸው ስድስት ነገሮች ናቸው፥ ሰባትንም ነፍሱ አጥብቃ ትጸየፈዋለች፤
ትዕቢተኛ ዓይን፥ ሐሰተኛ ምላስ፥ ንጹሕን ደም የምታፈስስ እጅ፥ ክፉ አሳብን የሚያበቅል ልብ፥ ወደ ክፉ የምትሮጥ እግር፥ በሐሰት የሚናገር ሐሰተኛ ምስክር በወንድማማች መካከልም ጠብን የሚዘራ።›› (ምሳሌ 6፡16-18) የሚለውን አስታወሰኝ። ልክ ነው። አገር የሚመራው በብስለት እና በመተራረም በመሆኑ፤ ሲሆን ሰውን ከሰው ጋር ማቀራረብ ነው እንጂ ማናጨት ምን ይጠቅማል ሲሉ ነው የሞገቱት።


ይህን አይተው እና ሰምተው ዝም ያላሉት ሞገደኛው አቶ ንጉሱ እነዚህን ሚዲያዎችን ጠቅሰው የብሮድካስቲንግ ሆኑ የፌዴራል ኮሙኒኬሽን ባለስልጣናት ስልጣን መልቀቅ ነበረባቸው ብለዋል። በኢህአዴግ ዘመን አንድ ባለስልጣን ‹‹ሕዝብን ይቅርታ ጠይቆ አጥፊው ባለስልጣን ሥልጣን መልቀቅ አለበት›› ሲሉ እና እኔ ስሰማ የመጀመሪያዬ ነው። ቀደም ሲል በሙስና የተጠረጠሩት እና ለሥልጣን አስጊ የሆኑት መልቀቃቸው እውነት ነው። የኢህአዴግ ባለስልጣን የኢህአዴግን ባለስልጣንን ‹‹ስልጣን መልቀቅ›› ነበረበት ሲል ስሰማ ትንግርት ሆነብኝ። በእውነት አድኖቆቴን ልነፍገዎ አልችልም።


ባልሳሳት በሌላ አገር ቢሆን ስልጣን ያስለቅቃል ነው ያሉት። በእኛ አገር ጉደኛው ይሾማል። በወንድማማች መካከል ጠብን የሚዘራ ይሸለማል። የሚሳደብ ያድጋል። ምክንያቱም ሕዝብ የማይወደው ለአጼዎች ጥሩ ባሪያ ይሆናል የሚል ስንኩል አስተሳሰብ ስላለ ነው።


ስለ አገር መገንባት እና በጥንቃቄ መምራት የሰጡት ገለጻ ሰውየው እንዴት በብስለት አደባባይ የሰነበቱ አርቆ አስተዋይ ሰው መሆናቸውን ያሳያል። ዘገባ በከፍተኛ ጥንቃቄ ነው መዘገብ ያለበት ሲሉ ነው የሚነሱት። ግለሰቡ የአማራ ቲቪ ስህተትም አምነዋል። ይሁን እንጂ በጊዜው የተደረገው ግምገማ ልክም አይደለም ብለዋል። ለይቶ ማጥቃት ነው ሲሉ ነው የሞገቱት። የግምገማ አካሄዱም ልክ አይደለም ብለዋል። ሁለቱን ቲቪ ለመቀጥቀጥ የተቀመጠ ቀመራዊ ሴራ ነው የሚል አስተያየትም የሰጡ ይመስላል። ነገሩ


‹‹አውጪ አውጪኝ
ሁላችን ተቀምጠን
ምነው ጪን ብቻ መረጡ
የ‹‹ጠን›› ቤት ረሱ
‹‹ጣን›› እየዘነጉ
አውጪ አውጫጪኝ
አውጪ ብቻ አሉ። (አውጫጪ፡- የሸንበቆ ባህር ገጽ 76) የምትለዋን ግጥም አስታወሰኝ።


ግለሰቡ በግልጽ ታሪክን ማስተማር ተገቢ ነው ሲሉ ባልሰማም የታሪክን ትምህርት አስፈላጊነት ያውቃሉ። አማራና ኦሮሞ ተዋልዶ በአንድነት የኖረ ሕዝብ ነው ብለዋል። ታሪክ አዋቂነታቸውን ያሳያል። ታዲያ ድፍረቱ ከየት መጣ ከዚህ እውቀት ነው። የትግራይ ሕዝብና የአማራ ሕዝብ የረጅም ጊዜ ታሪክ አላቸው ብለዋል ይህም የታሪክ ሊቅ ያደርጋቸዋል።


ደረቅ ታሪክ ግን አይደለም ያነሱት። በጋብቻ፣ በሃይማኖት፣ በጂኦግራፊ እና በኢኮኖሚ የታሳሰሩ ሕዝቦች መሆናቸው ተገልጾላቸው ነው። በዚህ ሃሳባቸው ‹‹ከያለፍኩበት›› መጽሐፍ ጸሐፊ ከዶ/ር ፍስሐ አስፋው ጋር ይመሳሰላሉ። ‹‹የአሰበ ተፈሪ ትምህርት ቤት የታሪክ አስተማሪዬ የነበሩትን መሪጌታ ሳስታውስ ሁልጊዜ የሚነግሩንን ‹ታሪክን ማወቅ ኩራት ነው። ክብር ነው። የማንነት መገለጫ ሰነድ ነው። ታሪክ የሌለው…ከእንስሳ ተራ ከመፈረጅ ባሻገር ክብርም ሆነ አለኝታ ያጣ ተገዥ ነው የሚለውን ቃላቸውን አብሬ አስታውሳለሁ።›› (ገጽ 16)እንዳሉት ነው። የግንቦት 20ን ታሪክ እየተናገሩ ሌላው የሕዝባቸውን ታሪክ እንዳይናገሩ ለምን ለመከልከል ተፈለገ? እንስሳ ለማድረግ ነውን? ወይስ ቀጥቅጦ ለመግዛት? ለማንኛውም ቲቪው ታሪክ ያስተምር ዘንድ እናበረታታለን። ታዲያ የቲቪው ሰራተኞች


‹‹አንኮበር የአምሃየስ በር
አድማስ ፈጠር ኬላ ሰበር
አንኮበር የእምባ ላይ አገር።›› ሳይሉ እንዲኖሩ ተፈለጎ ነውን? ጸጋዬ ገ/ መድህን አንኮበር እሳት ወይ አበባ ገጽ 106) ይኼን መቼም አታደርጉትም።


አቶ ንጉሱ የመንግስት ሚዲያን ተዓማኒነት አንስተዋል። አነስተኛ መሆኑንም አክለው ገልጸዋል። ልክ ነው ሚዲያው ተአማኒነቱ የወደቀ ነው። ቅቡልነቱን ለማሻሻል ምን ይደረግ የሚለውን ሲያብራሩም ሕዝባዊ ወገንተኝነቱን ማሳየት እንደሚኖርበት ሳይጠቁሙ አላለፉም። የተአማኒነቱ ምንጭ ደግሞ እውነትን መዘገብ እና የሕዝብ ተወካዮችን በነጻነት ያለ ፍርሃት ማቅረብ ነው። ‹‹ምላሱን ከሚያጣፍጥ ይልቅ ሰውን የሚገሥጽ በኋላ ሞገስ ያገኛል።›› እንዲሉ። ለማንኛውም ደፍረው ስለገሰጹ አይደለምን ስለ እርስዎ ያወሳነው። ይበርቱ! ከፍትህ አደባባይ ፈጥነው አይውረዱ!!! ከቻሉ እዚያው ይሰንብቱ። ውዳሴውን እንደማንነሳዎ ቃል እንገባለን። ለጊዜው ውዳሴውን ያጣጥሙ የመንፈስ ስንቅ ይሆነዎታል።

ክፍል የኔ ሃሳብ


መንግስት በአረብ ሀገሮች በዜጎች ላይ እየደረሱ ያሉትን ጉዳቶች ለማስቀረት ጥሎት የነበረውን የአረብ ሀገራት ጉዞ እገዳ ሰሞኑን ማንሳቱን ገልጿል። ይሄን ለረጅም ጊዜ ሲጠበቅ የነበረ የጉዞ እገዳ መነሳት ተከትሎም በርካታ ዜጎች ወደነዚህ የአረብ ሀገራት የመሰደድ እንቅስቃሴን እየጀመሩ ይገኛሉ። መንግስት ጉዞውን ህጋዊ መንገድ የዜጎችን ደህንነት የጠበቀ ለማድረግ በርካታ ተግባራትን ማከናወኑን እና አካሄዱንም ህጋዊ የማድረግ ስራውን እየሰራ መሆኑን ቢገልፅም በሌላ በኩል ደግሞ በርካታ ዜጎች የህገ-ወጥ ደላሎች መጠቀሚያ እየሆኑ ነው። ሕገ-ወጥ ደላሎች ይሄንን አጋጣሚ በመጠቀም ጉዞው በመፈቀዱ በቀላሉ ወደ ውጭ እንልክላችኋለን እያሉ በርካቶችን ወደ ተሳሳተ መንገድ በመምራት ላይ ይገኛሉ። እነዚህ ህገወጥ ደላሎች ከምን ጊዜውም በላይ በአሁኑ ወቅት በስፋት እየተንቀሳቀሱ ለመሆናቸው በየቦታው ለጉዞ የሚደረገው ሩጫ ምስክር ነው። የጉዞ እገዳው መነሳትን አጥብቀው ሲጠባበቁ የነበሩ በርካታ ዜጎች ዜናውን በመስማታቸው ብቻ ለጉዞ በመዘጋጀት ላይ ይገኛሉ። ይሄ ደግሞ ረጅም ጊዜን ወስዶ የተለፋበትን የህጋዊ ጉዞ ከንቱ የሚያስቀረው ነው የሚሆነው። መንግስት ከመቼውም ጊዜ በላይ በህገ-ወጥ ደላሎች ላይ የሚያደርገውን ቁጥጥር ማጠናከር ያለበት አሁን ይመስለኛል። ዜጎችም የህገ - ወጥ ደላች መጠቀሚያ ከመሆን ይድኑ ዘንድ በቂ መረጃ ሊሰጣቸው እና ግንዛቤው ሊኖራቸው ይገባል።

አቶሲሳይመስፍን - ከሀያት

ክፍል መልዕክቶች
Wednesday, 07 February 2018 13:20

ቁጥሮች

 

2010 .ም ግማሽ የበጀት ዓመት

2 ነጥብ 2 ቢሊዮን ዶላር           ከውጪ ንግድ ለማግኘት ታቅዶ የነበረው ገቢ፤

1 ነጥብ 35 ቢሊዮን ዶላር        በተጠቀሰው ጊዜ ውስጥ ማግኘት የተቻለው ገቢ፤

301 ሚሊዮን ዶላር               ወደ ውጭ ከሚላክ ወርቅ ለማግኘት ታቅዶ የነበረው ገቢ፤

47 ሚሊዮን ዶላር                ከታቀደው ገቢ ውስጥ ማግኘት የተቻለው፤

192 ሚሊዮን ዶላር               ከቁም እንስሳት የወጪ ንግድ ለማግኘት ታቅዶ የነበረው ገቢ፤

38 ሚሊዮን ዶላር                በተጠቀሰው ጊዜ ውስጥ ማግኘት የተቻለው ገቢ፤

          ምንጭ - ንግድ ሚኒስቴር

 

ኢዛና ዘመንፈስ

 

እንዳለመታደል ሆኖብን ከሩብ ምዕት ዓመት በላይ ያስቆጠረው የስር ነቀል ለውጥ ሂደታችን፤ ከምክንያታዊነት ይልቅ ስሜታዊነትን አጉልቶ ከሚያንፀባርቅ ፖለቲካዊ እንቅስቃሴ የፀዳበት አጋጣሚ የለም። እናም ላለፉት 26 ዓመታት ያህል በዚች አገር ውስጥ ሲካሄድ የቆየው የድህረ ደርግ ኢትዮጵያ ባለብዙ ፈርጅ ፖለቲካዊ እንቅስቃሴ ሲወርድ ሲወራረድ ለመጣ የጭፍን ስሜታዊነት ችግር እንድንዳረግ ያደረገን ከመሆኑ የተነሳ፤ በተለይም “ተምሯል” ተብሎ የሚታመንበት የህብረተሰብ ክፍል ከምክንያታዊ አስተሳብ የማፈንገጥ አዝማሚያን ማሳየት ከጀመረ ዓመታት ስለመቆጠራቸው ደፍሮ መናገር ይቻላል። ይልቁንም ደግሞ አዲሱን የታሪክ ምዕራፍ በፀረ ኢትዮጵያና ኢትዮጵያዊ የሀገር አንድነት ለመፈረጅ የሚቃጣውን አክራሪ አቋም ለሚያራምዱት ተቃዋሚ የፖለቲካ ፓርቲዎች ድጋፍ ለመስጠት ያለመ የአንድ ወገን አስተሳሰብን በማንፀባረቅ ረገድ የሚታወቁ ልሂቃን፤ ምክንያታዊነትን ገድሎ የሚቀርብ ጭፍን ስሜት እንዲጠናወተን ያደረገ ጉልህ አሉታዊ ተፅዕኖ ማሳደራቸው የሚስተባበል ጉዳይ አይደለም።


ከዚህ አኳያ የሚስተዋለው አፍራሽ ተፅእኖ የመፍጠር አሉታዊ ሚና በዋናነት የሚገለፅበትን አግባብ አምኖ ለመቀበል የሚቸገር ሰው፤ ምናልባትም ከደርግ ውድቀት ማግስት ጀምሮ፤ እየታተሙ የተሰራጩ የግል ፕሬስ ውጤቶችን ያላነበበ ሊሆን እንደሚችል ይሰማኛል። አልያም ደግሞ በእነርሱ አማካኝነት ያለማቋረጥ ሲዛመት የቆየው የተቃውሞው ጎራ ፖለቲከኞች ጭፍን፣ ድፍን ያለ የጥላቻ ፕሮፖጋንዳ ነባራዊ ጥሬ ሀቁን ለማገናዘብ እንዳይችል የሚያደርግ ኢ-ምክንያታዊ አስተሳብን ያሰረፀበት ነው ብለን እናጠቃልል ዘንድ ተገቢ ይሆናል።


በግልጽ አነጋገር፤ አሁን አሁን ሀገራችን ውስጥ እዚህም እዚያም የሚታይ ተደጋጋሚ የደህንነት ስጋት ተደርጎ ሊወሰድ በሚችል መልኩ እየተስተዋለ ያለው ብሔር ተኮር የዕርስ በርስ ቁርቁስና ቅራኔ የሚገለፅበትን አሉታዊ ክስተት ያስከተለው መሰረታዊ ምክንያት፤ አብዛኛው የሀገራችን “ምሁር” ዜጋ አዘውትሮ የሚያራምደው ፖለቲካዊ አቋም፤ ከምንያታዊነት ጋር የተፋታና እነርሱ የማያምኑበትን ሃሳብ ህዝባዊ ተቀባይነት ለማሳጣት ያለመ ጭፍን ውግዘት (ማጥላላት) እንደመሆኑ መጠን፤ ይሄው ከትናንት እስከ ዛሬ የምናውቀው ጨለምተኛ አመለካከት የወጣቶቻችን ስብዕና ላይ የሚያሳድረው ተፅዕኖ እየጨመረ በመጣ ቁጥር የተፈጠረ የአስተሳሰብ ቀውስ ነው ተብሎ ይታመናል። ስለዚም ተማሪ ቤት ገብቶ ቀለም የመቁጠር ዕድል ካልገጠመው ኢትዮጵያዊ አርሶና አርብቶ አደር የህብረተሰብ ክፍል ይልቅ “ተምረዋል” የሚባሉት ወጣት ዜጎቻችን ይህቺን ከፈርጀ ብዙ ድህነት ለመውጣት ባለመ የልማት ጉዞ ላይ የምትገኝን ሀገራቸውን ለውድመት የሚዳርግ ዘረኝነትን ማራገብ ይዘዋል።


ጉዳዩን ከዚህ የነውጥ ናፋቂዎቹ ቀለም ቀመስ ወጣቶች ቁጥር እየተበራከተ መምጣት አኳያ አንስተን እንመልከተው ከተባለም ደግሞ፤ አንድ ጉልህ እውነታ ሊገልጽልን እንደሚችል መገመት አይከብድም። እርሱም እዚች አገር ውስጥ በምክንያታዊ አስተሳሰብ አምነው ለማሳመን ፍላጎት የሚያንሳቸው ምሁራን እየተበራከቱ የመጡበት ሁኔታ የመኖሩን ጉዳይ ለመረዳት የሚያስችል መሆኑ ነው።


እንዲያውስ እኔን “ትውልድን ከአስተሳሰብ ቀውስ የሚታደጉ ልሂቃን ያለህ!” ያሰኘኝ ምክንያትም ከላይ ለማመልከት የተሞከረው ዓይነት እጅግ አደገኛ ብሔር ተኮር የጥላቻ ፖለቲካ እየተባባሰ ከመምጣቱ የተነሳ፤ የመቶ ሚሊዮን ህዝቦቿ የጋራ ህልውና የተመሰረተባትን ሀገራችንን ለከፋ ጥፋት የሚዳርግ ወደመሆን ደረጃ ሳይደርስ አልቀረም የሚል ስጋት ተሰምቶኝ ነው። እናም ከዚሁ የግል እይታ በሚመነጭ ትዝብት አዘል የስጋት ስሜት እንደ አንድ ለመላው የሀገሩ ህዝቦች ዘለቄታዊ የጋራ ዕጣ ፈንታ መቃናት የሚበጀውን ጠቃሚ ምክር ለመለገስ ከመሞከር ቦዝኖ የማያውቅ ዜጋ ልሰነዝር የምሻው ሃሳብ እነሆ የሚከተለውን ይመስላል።


በዚህ መሰረትም፤ ብዙውን ጊዜ የህሊና ፍርድን የሚጠይቅ ሚዛናዊ አስተያየት ላይ የሚያጠነጥን ምክንያታዊ ሃሳብ ከመሰንዘር ይልቅ፤ ኢህአዴግ መራሹን የኢትዮጵያ ህዝቦች ትግል ሂደት በፀረ የሀገር አንድነት ለመፈረጅ የሚቃጣው ጭፍን ስሜታዊነትን የሚያንፀባርቅ ውግዘትን እንደጠቃሚ ነገር የወሰዱት የሚመስሉ ወገኖች በሚያራምዱት የጥላቻ ፖለቲካ ምክንያት የሚከሰተውን አሉታዊ ክስተት በዘላቂነት ማስቀረት የሚቻለው ወጣቱን ኢትዮጵያዊ ትውልድ ካጋጠመው የአስተሳብ ቀውስ ትርጉም ባለው መልኩ የሚታደግ አዎንታዊ ተጽእኖ የማሳደር አቅም ያላቸው ቅን አሳቢ ልሂቃን ዜጎች የየራሳቸውን ገንቢ ሚና ይጫወቱ ዘንድ ምቹ ሁኔታ ስንፈጥር እንደሆነ ሊሰመርበት ይገባል። ይህን መሰረተ ሃሳብ በተሻለ መልኩ ለማብራራት ያህል የሚከተሉትን ጥቂት አንኳር ነጥቦች አንስተን ትንሽ ተጨማሪ ማብራሪያ ማከል እንደሚኖርብኝ ይሰማኛልና እነሆ አብረን እንመልከት

እንግዲህ የሐተታዬ ርዕስ “ትውልድን ከአስተሳሰብ ቀውስ የሚታደጉ ልሂቃን ያለህ!” የሚል አይደለም? ስለዚህም አሁን በቀጥታ የማልፈውም፤ አንድን ህብረተሰብ ወይም ደግሞ አንድን ትውልድ የሚባል አዎንታዊ ተጽዕኖ የሚያሳድር አቅም አላቸው ተብሎ የሚታመንባቸው ልሂቃን የትኞቹ ናቸው? የሚለውን ጥያቄ አንስተን መጠነኛ ግንዛቤ ሊያስጨብጥ የሚችል ምላሽ ለማስቀመጥ ሊኖርብን ነው። እናም እንደኔ እንደኔ በተለይም የዚህ ጽሑፍ ማጠንጠኛ ከሆነው መሰረተ ሃሳብ አኳያ ትውልድን ከአመለካከት ቀውስ የሚታደግ ገንቢ ሚና የሚጫወቱ ልሂቃን ተደርገው መወሰድ ያለባቸው አካላት የትኞቹ ናቸው? የሚለውን ጥያቄ መመለስ እንብዛም ከባድ አይሆንም።
ምክንያቱም ደግሞ በዛሬዋ ኢትዮጵያ ውስጥ እዚህም እዚያም ተደጋግሞ እየተስተዋለ ያለውን እንደሀገር ሊያሳስበን የሚገባ የነውጠኝነት አዝማሚያ በመሪ ተዋናይነት ያንቀሳቅሱታል ተብሎ የሚታመንባቸው አካላትን ጨምሮ ሌሎችም ማህበራዊ፤ ሃይማኖታዊ ፖለቲካዊ ተቋማት ኢ-አመክኖአዊ ድጋፍም ሆነ ተቃውሞ ለየትኛውም ወገን የማይበጅ ስሜታዊነትን ማስከተሉ እንደማይቀር የየራሳቸውን አባላት (ተከታዮች) በቅጡ ማስተማር እንደሚጠበቅባቸው ይታመናልና ነው።


ስለሆነም እኔ “ትውልድን ከአስተሳሰብ ቀውስ የሚታደጉ ልሂቃን ያለህ!” ስል፤ በተለይም የዜጎችን መንፈሳዊ ህይወት የማረቅ ተልዕኮ ይዘው የሚንቀሳቀሱት የእምነት ተቋማትን ጨምሮ፤ ትምህርት ቤቶችን፤ የመገናኛ ብዙኃን ባድርሻ አካላትንና እንዲሁም ደግሞ የኪነጥበብ (የሥነ ጥበብ) ሙያ ዘርፍ ውስጥ ከሚያደርጉት የየራሳቸው ገንቢ ጥረት በሚመነጭ አስተምሮ አማካኝነት፤ ዕውቅናን (ዝናን) ያተረፉ ግለሰቦች ኢትዮጵያውያን ወጣቶችን፤ በምክንያታዊ እሳቤ ላይ የተመሰረተ አሳማኝ አቋም እንዲኖራቸውና በአንፃሩ ለመላው የሀገራችን ህዝቦች ዘለቄታዊ የጋራ እጣፈንታ የማይበጀው አክራሪ ብሔርተኝነት ሊያስከትልብን ስለሚችለው ፈርጀ ብዙ ጥፋት ጠንቅቀው እንዲረዱ የሚያደርግ አዎንታዊ የአመለካከት (የአስተሳሰብ) ተፅዕኖ በማሳደር ረገድ መጫወት የሚጠበቅባቸውን ያህል ቁልፍ ሚና እየተጫወቱ አይደሉም ማለቴ ነው።


ምክንያቱም እነዚህን የመሳሰሉት የህብረተሰብን የአስተሳሰብ ቁመና ከመቅረጽ አኳያ የማይተካ በጎ ተፅዕኖን የማሳደር አቅም ይኖራቸዋል ተብሎ የሚታመንባቸው ባለድርሻ አካላት ሁሉ የየራሳቸውን ተልዕኮ በአግባቡ ለመወጣት የሚጠበቅባቸውን ያህል ቅን ጥረት እያሳዩ ቢሆን ኖሮማ፤ ለሀገር አውዳሚው የሁከትና ብጥብጥ ተግባር ማስፈፀሚያነት የተማሩ የሚመስላቸው ነውጥ ናፋቂ ወጣቶች ቁጥር ከቀን ወደ ቀን ሲጨምር ባልተስተዋለ ነበር።


ስለዚህ አሁንም ቢሆን ብዙ አለመርፈዱን በቅጡ ተገንዝበን፤ ወጣቱን የህብረተሰብ ክፍል ክፉኛ ሲፈታተነው የሚስተዋለውን የአስተሳሰብ ቀውስ ወረርሽኝ የሚያረክስ (የሚገታ) ፍቱን መፍትሔ ማፈላለግ እንደሚጠበቅብን ሊሰመርበት ይገባል። በአጭሩ ይህቺን የመቶ ሚሊዮን ህዝቦቿ የጋራ ህልውና የተመሰረተባትን ሀገራችንን በዜጎቿ የብሔር ማንነትን መሰረት ያደረገ የዕርስ በርስ ግጭትና መናቆር ለማፈራረስ ያለመ መሳፍንታዊ የፖለቲካ ሴራ በመዶለት የተጠመዱት የጥፋት ኃይሎች ማዛመት የያዙትን መርዘኛ ፕሮፖጋንዳ፤ እኛ ኢትዮጵያውያን እንደ ህብረተሰብ አምርረን ማውገዝ እንደሚኖርብን በየመገናኛ ብዙኃኑ አዘውትረው የመናገር ድፍረት ያላቸው ታዋቂ ምሁራን፤ የኪነጥበብ ሰዎች፤ የሃይማኖት አባቶችና የሀገር ሽማግሌዎች እጅጉን እንደሚያስፈልጉን ነው የወቅቱ አጠቃላይ የአመለካከት ድባብ ከመቸውም ጊዜ ይልቅ አፍ አውጥቶ የሚናገረው።


ይልቁንም ደግሞ ትግርኛ ተናጋሪ ኢትዮጵያውያንን እንደ የአንድ ብሔር ተወላጅ ህዝብ የጭፍን ጥላቻ ሰለባ በማድረግ ረገድ የሚገልፅ የተቃውሞ ፖለቲካን የሚያቀነቅኑት ጽንፈኛ ቡድኖች ሳይሳካላቸው እንዳልቀረ ለመረዳት የተለየ ዕውቀት አይጠይቅም። ይሁን እንጂ ይህ ዓይነቱ በኢትዮጵያውያን ወንድማማች ህዝቦች ዘመናትን ያስቆጠረ የአብሮነት ታሪክ ውስጥ አንብዛም ያልተለመደ እጅግ በጣም አስነዋሪ የዘረኝነት ተግባር የሚያስከትለው ጉዳት የጥላቻ ፖለቲካና ፖለቲከኞች ጥቃት ግንባር ቀደም ኢላማ እየተደረጉ ያሉትን የትግራይ ተወላጅ ወገኖችቻችንን ብቻ እንዳልሆነም ልብ ማለት ይገባል።


አለበለዚያ ግን፤ ከለየላቸው ኢትዮጵያና የኢትዮጵያውያን ህዝቦች ታሪካዊ ጠላቶች ጋር እየተመሳጠሩም ጭምር በሚያውጠነጥኑት የሃኬት ሴራ ምክንያት፤ የጋራ ህልውናችን የተመሰረተባትን ሀገር ለብተና አደጋ እስከ መዳረግ የሚደርስ ፖለቲካዊ ቀውስን ለማባባስ ሲሉ እንቅልፍ አጥተው የሚያድሩት ስልጣን ናፋቂ ተቃዋሚዎች ዕርስ በርስ እንድንተላለቅ የሚያደርግ የጥፋት እሳት ሲጭሩ እያየን እንዳላየን ማለፉ መጨረሻው ምን ሊሆን እንደሚችል ከወዲሁ መገመት አያዳግትም። ለማንኛውም እኔ እዚህ ላይ አብቅቻለሁ።

ክፍል የኔ ሃሳብ
Page 1 of 3

ድርጅትዎ ያስተዋውቁ!

  • Advvrrt4.jpg

እዚህ ያስተዋውቁ!

  • Aaddvrrt5.jpg
  • Addvvrtt1.jpg
  • Addvvrtt2.jpg
  • Advrtt1.jpg
  • Advverttt.jpg

 

Advvrrt4

 

 

 

 

Who's Online

We have 1005 guests and no members online

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us