Items filtered by date: Wednesday, 13 June 2018 - Sendek NewsPaper

 

የአፍሪካ ቡድኖች ታሪክ ይቀይሩ ይሆን

 

የዓለም አቀፉ እግር ኳስ ፌዴሬሽኖች ማህበር ፊፋ የሚያዘጋጀው የ2018 የአለም እግር ኳስ ዋንጫ በሩስያ አስተናጋጅነት ከሚሳተፉ አምስት የአፍሪካ ቡድኖች የአህጉሪቱን የተሳትፎ ታሪክና ውጤት የመቀየር አቅማቸው የሚፈተሽበት መልካም አጋጣሚ እንደሆነ ይታሰባል።

የአፍሪካ አህጉርን የሚወክሉት አምስት ብሔራዊ የእግር ኳስ ቡድኖች ግማሽ ፍጻሜና ከዚያ በላይ በመድረስ በውድድሩ ታሪክ አዲስ ውጤት ያስመዘግቡ ይሆን የሚለው ጥያቄ መነጋገሪያ ነው።

በሩስያው የ2018 የፊፋ አለም ዋንጫ መድረክ የአፍሪካውያን ኩራት ሊሆን የሚችለው ቡድን ማን ይሆን? ግብጽ፣ ሴኔጋል፣ ቱኒዝያ፣ ሞሮኮ ወይስ ናይጄሪያ?

ግብጽ

የግብጽ ብሔራዊ ቡድን በምድብ አንድ ከአስተናጋጇ ሩስያ፣ ሳኡዲ አረቢያ እና ኡራጋይ ጋር ተመድቧል። ከ28 አመት በኋላ ወደ አለም ዋንጫ የተመለሱት ፈርኦኖቹ ከምድቡ ከሩስያ በተጨማሪ ኡራጋይ ፈታኝ ተጋጣሚ እንደምትሆንባቸው መናገር ይቻላል።

በሊቨርፑሉ አጥቂ መሀመድ ሳላህ ላይ ጥገኛ የነበረችው ግብጽ ተጫዋቹ ጉዳት በማስተናዱ ከምድብ ማጣሪያ የማለፍ ተስፋዋ መንምኗል። ሳላህ በመጀመሪያው የቡድኑ ጨዋታ ላይ መሰለፍ እንደማይችል የተነገረ ሲሆን በቀጣዮቹ የምድብ ማጣሪያ ጨዋታ ላይ ተሰልፎ ቡድኑን ሊጠቅም እንሚችል ተገምታል። ቡድኑ ከምድብ ማጣሪያው ማለፍ ከቻለ ግን ተጫዋቹ የተሻለ ብቃት ላይ በመገኘት ቡድኑን እንደሚጠቅም ታምኖበታል።

ቱኒዝያ

የቱኒዚያ ቡድን በምድብ ሰባት ከቤልጂየም፣ ፓናማ እና እንግሊዝ ጋር ይገኛል። በምድቡ በማጣያው የማለፍ ተስፋ ካለው ከእንግሊዝ ብሔራዊ ቡድን በስተቀር ፈታኝ ተጋጣሚ እንደማይገጥመው ተገምቷል። በአለም ዋንጫው የምድብ ማጣሪያውን በማለፍ ወደ ሩብ ፍጻሜ ውድድር መግባት እንደሚችሉ ከሚጠበቁ የአፍሪካ ቡድኖች መካከል የቱኒዝያ ቅድሚያ ግምት ተሰጥቶታል።

ሴኔጋል

የሴኔጋል ብሔራዊ ቡድን በምድብ ስምንት ከፖላንድ፣ ጃፓን እና ኮሎምቢያ ጋር ይገኛል። ሰይዱ ማኔ እንደ ክለብ አጋሩ ሞ ሳላህ ሁሉ ቡድኑን በአለም ዋንጫው መድረክ ውጤታማ እንደሚያደርግ ተስፋ ተጥሎበታል። ይሁንና ስብስቡ ከ2002ቱ የጃፓንና ደቡብ ኮሪያ የአለም ዋንጫ ተሳታፊው የሴኔጋል ቡድን አንጻር ሲታይ ደካማ የሚባል በመሆኑ ከማጣሪያው የማለፍ ተስፋው የመነመነ እንደሆነ ነው የሚገመተው።

ናይጄሪያ

በምድብ አራት ከአይስላንድ፣ ክሮሽያ እና አርጀንቲና ጋር ይገኛል። በሊዮኔል ሜሲ የሚመራው የአርጀንቲና ቡድን ከምድቡ ቀዳሚ ግምት የተሰጠው ሲሆን፣ ናይጄሪያ በሁለተኛነት የማለፍ እድል እንዳለው ይገመታል። ይሁንና በተናጥል የሚታወቁ ተጫዋቾች የሌሉት የክሮሽያ ብሔራዊ ቡድን ያልተጠበቀ ውጤት በማስመዝገብ ከአርጀንቲና ቀጥሎ ምድብ ማጣሪያውን ሊያልፍ እንደሚችልም ይታመናል።

ሞሮኮ

በአለም ዋጫው አፍሪካን ከሚወክሉ አምስት ሀገሮች ሶስተኛዋ የሰሜን አፍሪካ ቡድን የሆነችው ሞሮኮ በምድብ ሁለት ከፖርቹጋል፣ ስፔን እና ኢራን ጋር ተመድባለች። ምድቡ የአለማችን ሀያል የእግር ኳስ ቡድኖች የሚባሉት የክርስቲያኖ ሮናልዶ ሀገር ፖርቹጋል እና ስፔን የሚገኙበት ከመሆኑ አንጻር ሞሮኮ ከምድቡ የማለፍ ተስፋዋ የመነመነ እንደሆነ መናገር ይቻላል። ያልተጠበቀ ውጤት በማስመዝገብ ሩብ ፍጻሜውን ለመቀላቀል ከቻለች በሚል እንጂ ተጋጣሚዎቿን አሸንፋ በውድድሩ መድረክ አዲስ ታሪክ ታስመዘግባች የሚል እምነት የሚጣልባት አይደለችም።

ክፍል ስፖርት

 

“እግር ኳስ ሃይማኖቴ ነው” የሚለው አሰልጣኝ አብርሃም ተክለሀይማኖት (የካፍ ኢንስትራክተር)

 

አሰልጣኝ አብርሃም ተክለሃይማኖት ከብሔራዊ ቡድን መልስ ባሉ ሁሉም የእግር ኳስ ጨዋታዎች ተጫውቶ ያለፈ ጎልማሳ ሲሆን አሁን በግሉ የታዳጊዎች የህጻናት እግር ኳስ አካዳሚ ከፍቶ እየሰራ ይገኛል። ከጎጃም ምርጥ እስከ ወጣት ብሔራዊ ቡድን ድረስ በዘለቀው የእግር ኳስ ህይወቱ በርካታ ውጣ ውረዶችን ያለፈ ሲሆን በአሰልጣኝነት ደግሞ የትውልድ ከተማውን (መቀሌ) ጉና ንግድን አሰልጥኗል። ደደቢት እና ታላቋን ኢትዮጵያ ቡድንም አሰልጥኖ አልፏል። ከ17 ዓመት በታች የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቡድን አሰልጣኝነትን በመረከብ አሀዱ ብሎ የጀመረው የብሄራዊ ቡድን አሰልጣኝነት ስራው በሁሉም ደረጃዎች የሚገኙ ወንዶች ብሔራዊ ቡድኖችን አሰልጥኗል። ከሴቶች ብሔራዊ ቡድን ጋር ደግሞ ለአፍሪካ ዋንጫ መቅረብ ችሏል።

በቅርቡ እግር ኳሳችን እና የኋሊት እርምጃው በሚል ርዕስ አንድ ጥናታዊ መፅሀፍ ለአንባቢያን ያቀረበው አሰልጣኝ አብርሃም በተሌዩ ጉዳዮች ላይ በሰንደቅ ጋዜጣ የሰጣቸውን አስተያየቶች ከዚህ በታች አቅርበነዋል።

“አሁን ያለው የኢትዮጵያ ተጫዋቾች አስተሳሰብ ደረጃ እና የእግር ኳስ እድገት አልተጣጣሙም። እግር ኳሳችን ወደ ታች ያደገውም ይህ ነገር ስላልተጣጣመነው” ሲል የወቅቱን የኢትዮጵያ እግር ኳስ ይገልጸዋል። ኢንስትራክተሩ አያይዘው በአንድ ወቅት መነቃቃት ተፈጥሮ በነበረው የእግር ኳስ እድገት ዙሪያ ሲናገር “ለዋልያዎቹ መነቃቃት የፈጠርኩት እኔ ነኝ ቲፎዞ ስለሌለኝ እንጂ” በማለት ይናገራል። ሃሳቡን ሳያብራራም “ዋሊያዎቹ መጥፎ ደረጃ ላይ በነበሩበት ወቅት እኔ ይዤው በነበረበት ጊዜ እንደ እንደ ጋና እና ኮንጎ ያሉ ቡድናችን እያሸነፈ ለአፍሪካ ዋንጫ እና ለኦሎምፒክ ማጣሪያ እየገሰገሰ ነበር። ደቡብ አፍሪካ ለለንደን ኦሎምፒክ ያፈው ጋናን አሸንፎ ነው” ይላል። ከዚያ ምድብ ጠንካራዎቹን ጋናን እና ኮንጎን ያሸነፈው የአሰልጣኝ አብርሃም ቡድን ሥራው ደግሞ ከኳቶሪያል ጊኒ አዘጋጅተው በነበረው የአፍሪካ ዋንጫ ተሳታፊ እንደነበሩ ገልፆ “እንደ ግብፅና ታንዛንያ ያሉ ቡድኖችን በሰፊ ጎል እያሸነፍን ነበር” ይላል። ሆኖም ይህ ስኬቱ አንድ ድንቅና ብርቅ ሊታይ አይገባውም ይላል። ምክንያቱም ሲያስቀምጥም የአፍሪካ ዋንጫ እና የካፍ መሥራቿ ኢትዮጵያ ለአፍሪካ ዋንጫ ማለፍ የሚያንሳት እንጂ የሚበዛባት አይደለም ባይ ነው። “ትልቅ አገር ሆነን ትንሽ ውጤት ይዘን ለአፍሪካ ዋንጫ ማለፍ ደረቴን ነፍቼ ስኬታማ ነኝ ብዬ ለመናገር አያስችለኝም” ብሎ ይናገራል።

የኢትዮጵያ እግር ኳስ ውጤት ከሚያስቆጫቸው ሰዎች አንዱ እንደሆነ የሚነገርለት ይህ ሰው የቁጭቱን መነሻ ሲናገርም “በኢትዮጵያ ጉዳይ የማይቆጭ ዜጋ አለ ማት ይከብደኛል” ሲል ንግግሩን ይጀምራል። “የእኔ ቁጭት ይህን እግር ኳስ ሰርተን ትልቅ ደረጃ ማድረስ ስንችል አለመቻላችን ነው። ምንም የሚያጣላ ነገር በሌለበት በቁር------- በግለሰቦች ፍላጎት እግር ኳሳችንን እየገደልን ስለማይ ያስቆጨኛል። የአፍሪካ እግር ኳስ መስራች ሆና አሁን ወደ ኋላ መቅረቷ ደግሞ ያበሳጫል። በፊፋ 151ኛ ደረጃ ስንባል በጣም ያስፈራል” የሚለው አሰልጣኙ፤ በአፍሪካ ሶስተኛ ደረጃ የነበረች አገር አሁን ከአፍሪካ 42ኛ ደረጃ ላይ መቀመጧ ለቁጭቱ መነሻ እንደሆነው ይናገራል። የዚህ ችግር መንስኤው በእጃችን ነው ሲል የሚናገረው ኢንስትራክተሩ “መደማመጥ አለመኖር፣ ውዝግብና ሽኩቻ መስፈኑና ግለኝነቱ ነው” ይላል የችግሩን ምንጭ ከስሩ ሲገልጸው። ይህ በመሆኑ ደግሞ የአገሪቱ ገንዘብ፣ የወጣች እድሜ እና የአገሪቱ አጠቃላይ ሀብት እየባከነ መሄዱን ተመልክቶ እንደሚያሳዝነው ይናገራል። አያይዞ መፍትሄውን ሲያስቀምጥም ተግባብቶ መስራት፣ መደማመጥ እና ሙያን ለባለሙያዎች መተው እንደሆነ ይገልፃል።

ለእግር ኳስ እድገት መሠረታዊ የታዳጊዎች ስልጠና አስፈላጊ መሆኑን የሚያምነው ኢንስትራክተር አብርሃም በግሉም በዚህ መስክ ፈቃድ ወስዶ፣ ቢሮ ተከራይቶና ሰራተኛ ቀጥሮ ወደስልጠና ቢገባም የማሰልጠኛ ቦታ ችግር ህልሙን ወደ ቅዠት እንደቀየረበት ይናገራል። አንድ ህጻን ኳስ የሚጫወት ከሆነ የአእምሮ እድገትና የአካል ጥንካሬ ስለሚያገኝ አምራች ዜጋ እንደሚሆን የሚያምነው አብርሃም “ከብዙ ህጻናት መካል ነገ ራሳቸውንና ሀገራቸውን የሚጠቅሙ ታዳጊዎችን ማፍራት ይቻል ነበር። ሆኖም የመስሪያ ቦታ ችግሩ እቅዳችንን አደናቀፈው። ቀደም ሲል እኔም ሆንኩ ሟቹ ወዳጄ አሰግድ ተስፋዬ ስልጠና የምንሰጠው በኢትዮጵያ ስፖርት አካዳሚ ነው። ነገር ግን ምክንያቱን ሳይገልፁ ከግቢው የምንሰጠውን ስልጠና ከለከሉን። አሁን የምሰራው በቦሌ መድሃኒአለም አጠቃላይ ሁለተኛ ደረጃ ት/ቤት ግቢ ነ ው። ይህንም የፈቀደልን የት/ቤቱ ርዕሰ መምህር አቶ ዳንኤል ነው” በማለት የገጠመውን ችግር ተናግሯል።

አሰልጣኝ አብርሃም ተክለሀይማኖት በብራዚል ሪዮዲጄኔረዮ እና በስፔን ባርሴሎና አካዳሚዎችን ጎብኝቶ ያገኘውን ልምድ ሲናገርም “ብራዚል በ2017 ብቻ 1800 ተጫዋቾች አውሮፓ ውስጥ እንደሚጫወቱ ታውቋል። ህንድ በተማሩ ዜጎቿ የኢኮኖሚ ተጠቃሚ እንደሆነችው ሁሉ ብራዚልም ከእነዚህ ልጆቿ የምታገኘው የውጭ ምንዛሪ፣ የሚከፈቱት ኢንቨስትመንት እና ለወላጆቻቸው የሚያደርጉት ድጋፍ ብራዚልን ተጠቃሚ ያደርጋታል። በዚህ የተነሳም እያንዳንዱ ብራዚላዊ ህጻን ልጁን እጁን እየጎተተ የሚወስደው ወደ እግርኳስ ሜዳ ነው። መንግሥትም ይህን ተረሰድቶ ለህጻናት መጫወቻ የሚያገለግሉ በርካታ ሜዳዎችን አጋጅቷል” ያለ ሲሆን የኢትዮጵያ መንግሥትም ለዚህ ትኩረት እንዲያደርግ አቅርቧል።    

ክፍል ስፖርት

የብሄራዊ የፕላን ኮሚሽን ኮሚሽነር ዶክተር ይናገር ደሴ እንደሚሉት፣ ባለፉት ጥቂት አመታት ወደ ውጭ ከተላኩ ምርቶች የሚገኘው ገቢ በአማካይ 3 ቢሊየን የአሜሪካ ዶላር ላይ ሲቆም፣ ከውጭ ምርቶችን ለማስገባት የሚወጣው የውጭ ምንዛሪ ደግሞ ከ16 እስከ 17 ቢሊየን ዶላር ደርሷል። ስለዚህም፣ የሃገሪቱ ኢኮኖሚ በውጭ ንግድ መዳከም እና በውጭ ምንዛሪ እጥረት ሳቢያ አደጋ ውስጥ መግባቱ ተከትሎ የኢሕአዴግ ሥራአስፈፃሚ የፕራይቬታይዜሽን ውሳኔ ላይ ደርሷል።

ዶክተር ይናገር ደሴ “በተለይ” አሉ፣ “እንደ ስኳር ላሉ ፕሮጀክቶች የተወሰደው ብድር ደግሞ ወደ ምርት ሳይገባ እዳ መክፈያው ጊዜ ደርሷል” ብለዋል። ማን እዚህ ደረጃ ላይ እንዳደረሰው የሰጡት ዝርዝር መግለጫ የለም።

የኢትዮጵያ ስኳር ኮርፖሬሽን የሥራ ኃላፊዎች ግንቦት 1 ቀን 2008 ዓ.ም በ2008 የበጀት ዓመት የዘጠኝ ወራት የሥራ አፈጻጸም ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ለመንግሥት ልማት ድርጅቶች ጉዳዮች ቋሚ ኮሚቴ ባቀረቡት ሪፖርት፣ ተስፋ ቆርጠናል፤ ሕመም እየተሰማን ነው፤ ማለታቸው የሚታወስ ነው።

የቀድሞ ጠቅላይ ሚኒስትር አቶ ኃ/ማሪያም ደሳለኝ በበኩላቸው፤ “ኢትዮጵያ በዘረጋችው መጠነ ሰፊ የስኳር ልማት መንግስት ትምህርት አግኝቶበታል” ከማለታቸው ውጪ ተጠያቂ ያደረጉት፤ የፓርቲም የመንግስትም ኃላፊ የለም። ቀጫጭን ኃላፊዎችን ለመጠየቅ የተደረገው ሙከራ እንደተጠበቀ መሆኑን፤ ልብ ይሏል።

በጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አሕመድ የሚመራው የኢትዮጵያ መንግስትና ገዢው ፓርቲ የስኳር ልማት ፕሮጀክቶችን ሙሉ ለሙሉ ወደ ግሉ ባለሃብት ልናሸጋግረው ነው፤ የሚል መግለጫ ባሳለፍነው ሳምንት ከማውጣታቸው ውጪ፣ ለስኳር ልማቱ ክሽፈት ተጠያቂ ስለሚሆኑ የመንግስትና የፓርቲ ኃላፊዎች ያሉት እንዳች ነገር የለም።

ሰነዳቸው እንደሚለው፣ በልማታዊ መንግስት ፖለቲካ ኢኮኖሚ፣ የግል ባለሃብቱ ሊሰማራባቸው በማይችሉ የልማት ፕሮጀክቶች ላይ መንግስት ጣልቃ እየገባ እንደሚያለማቸው በስፋት ሲናገሩ፤ አዳምጠናል። እንዲሁም መንግስት ከልማቱ ከሚያገኘው ትርፍ ጤነኛ ኪራይ በማደል ባለሃብቱና ዜጎችን የማብቃት ሥራዎች እንደሚሰራም፤ የገዢዎቹ ሰነድ ያሳያል።

መሬት ላይ ያለው እውነት እንደሚያሳየው፤ ገዢው ፓርቲና መንግስት በስኳር ልማቱ ከሽፈው፤ የግሉን ባለሃብት ሳያበቁ፤ ለልማቱ የተመደበውን የህዝብ ገንዘብ ለተመደበለት ዓላማ መዋል አለማዋሉን በሕግ የበላይነት ሳይዳኙ፤ የህዝብ ሃብት ወደ ግል ለማዞር ከውሳኔ ላይ ደርሰዋል። ምን ያህል ይሳካላቸዋል ወደፊት የምናየው ነው።

እኛ ጥያቄ ግን አለን? ይኸውም፣ ኮርፖሬሽኑ ኃላፊዎች በሪፖርታቸው እንዳስገነዘቡት፣ ኮርፖሬሽኑ ፋብሪካዎቹን ገንብቶና ምርት ኤክስፖርት በማድረግ ዕዳውን የመክፈል ኃላፊነቱን አልተወጣም። የአገሪቱን የስኳር ፍላጎት ማሟላት አልቻለም፤ ግንባታዎቹን ለማከናወን 77 ቢሊዮን ብር የውጭና የአገር ውስጥ ብድር ተብድሯል፤ አንድም ፋብሪካ ወደ ምርት ማስገባት አልቻለም፤ በየአመቱ 13 ቢሊዮን ብር ዕዳ ለመክፈል ተዘጋጅቷል። በዚህ የክሽፈት ሒደት ውስጥ ኃላፊነት መውሰድ ያለባቸውን አካሎች በሕግ የበላይነት መጠየቅ ያልቻለ ገዢ ፓርቲ፤ እንዴት የህዝብ ሃብቶችን በአክሲዮን ድርሻ በማዘዋወር ልማት ሊያረጋግጥ ይችላል? እምነት እንዴት ይጣልበታል? ለሚሉት ከመንግስት ምላሽ የሚሹ ናቸው።

ለመንግስት ምላሽ እንዲሰጥባቸው የስኳር ልማቱን ተጠያቂነት መልክ ባለው ሁኔታ ማስቀመጡ ተገቢ ነው። ይኸውም፣ የመጀመሪያው ውድቀትና ተጠያቂነት የሚጀምረው፣ የተንዳሆ ስኳር ፋብሪካ ተከላ ግንባታዎች፣ የእርሻና የመስኖ ልማቶችን የተመለከተ ነው። ሁለተኛው፣ አስሩ አዳዲስ የስኳር ፋብሪካዎች ግንባታ በተመለከተ ሲሆን፤ ሶስተኛው ከስኳር ልማት ፈንድ ጋር በተያያዘ መተሐራ ስኳር ፋብሪካ፣ ወንጂ ስኳር ፋብሪካና በፊንጫ ስኳር ፋብሪካዎችን ላይ ያስከተለው አሉታዊ ጫናዎችን የሚመለከት ነው።

 

 

በ“ልማታዊ መንግስት” አስተሳሰብ፣

የተንዳሆ ስኳር ፋብሪካ ታሳቢዎች

 

የተንዳሆ ስኳር ፋብሪካው በ “ልማታዊ መንግስታችን” ተጠናቆ ወደ ሥራ ገብቶ ቢሆን ኖሮ፣ በቀን 26ሺ ቶን አገዳ የመፍጨት እና በአመት ከ600ሺ ቶን ስኳር የማምረት አቅም ይኖረው፤ ነበር። ከስኳር ምርት በተጨማሪ፣ በአመት 55 ነጥብ 4 ሚሊዮን ሊትር ኢታኖል የማምረት አቅም ይኖረው፤ ነበር። በተጓዳኝም የተሰራው ግድብ ለመስኖ ስራዎች ልማት፣ ለእንስሳ፣ ለዓሣ እርባታ እና ከብቶች ለማድለብ አገልግሎት ላይ ይውል፤ ነበር። ከኃይል አቅርቦት አንፃር 120 ሜጋ ዋት የኤሌክትሪክ ኃይል የማመንጨት አቅም ይኖረው፤ ነበር።

ከሰው ኃይል አንፃር በመጀመሪያው የፋብሪካ ግንባታ 35ሺ ሠራተኞች፤ በሁለተኛው የፋብሪካ ግንባታ ሲጠናቀቅ ተጨማሪ 35ሺ ሠራተኞች በአጠቃላይ በስኳር ልማቱ ዘርፍ 70ሺ ሠራተኞች እንደሚኖሩት ይጠበቅ፤ ነበር። የተንዳሆ ስኳር ልማትን በበላይነት ይመሩ የነበሩት፤ የንግድ እና ኢንዱስትሪ ሚኒስቴር የቀድሞ ሚኒስትር አቶ ግርማ ብሩ እና ፕሮጀክቱን በማስፈጸም የቀድሞ የስኳር ድጋፍ ሰጪ ኤጀንሲ ዋና ዳሬክተር የነበሩት፣ አቶ በላይ ደቻሳ ናቸው። የመስኖና ውኃ ሥራዎቹን በበላይነት ይመሩ የነበሩት፣ አቶ አስፋው ዲንጋሞ በኋላ ደግሞ አቶ አለማየሁ ተገኑ ነበሩ።

የተንዳሆ ስኳር ፋብሪካ የውድቀት ሂደቶች በተመለከተ በሰንደቅ ጋዜጣ ቁጥር 558 በስፋት ያቀረብነው ቢሆንም፣ የተጨመቀው ዝርዝር ይህንን ይመስላል። የኢትዮጵያ መንግስት እ.ኤ.አ በኦክቶበር 2006 በቀድሞው የስኳር ድጋፍ ሰጪ ኤጀንሲ በኩል በአፋር ክልል ውስጥ አዲስ የስኳር ፋብሪካ ለመገንባት እንዲሁም በነባሮቹ ወንጂ እና ፊንጫ ስኳር ፋብሪካዎች የማስፋፊያ ስራዎች ለመገንባት ዓለም ዓቀፍ ጨረታ ማውጣቱ የሚታወቅ ነው።  

የሕንድ መንግስት ለተንዳሆ አዲስ ስኳር ፋብሪካ ግንባታ እና ለወንጂ እና ለፊንጫ ስኳር ፋብሪካዎች ማስፈፊያ 640 ሚሊዮን የአሜሪካ ዶላር ብድር ፈቅዷል። ከተፈቀደው ብድር ጋር በተያያዘ ከአጠቃላይ የፋብሪካው ግንባታ እና ከፋብሪካዎቹ ማስፋፊያ ሥራዎች ውስጥ 85 በመቶ የሚሆነውን በሕንድ ኩባንያዎች እንደሚገነቡ በብድር ውሉ አስፍሮ ነው፣ ያበደረው። በጨረታውም፣ ከሃያ የሚበልጡ የህንድ ኩባንያዎች ተሳታፊ ነበሩ።

እ.ኤ.አ. በ2008 በይፋ የተንዳሆ ፋብሪካ ተከላ ለአሸናፊው ኦቨርሲስ ኢንፍራስትራክቸር አሊያንስ ኃላፊነቱ የተወሰነ ኩባንያ የተሰጠ ቢሆንም፣ በ2010 “ልማታዊ መንግስታችን” ለመረከብ ተዘጋጅቶ የነበረ ቢሆንም፤ ወፍ የለም።

የጨረታው አሸናፊ ከታወቀ በኋላ፣ በተደረገው ስምምነት የተፈቀደው ብድር ከተለቀቀበት ቀን አንስቶ በቀጣይ 30 ቀናቶች ውስጥ የተንዳሆ ስኳር ፋብሪካ ግንባታ እንደሚጀመር ተገልጿል። የፋብሪካው ግንባታ በሁለት ዙር ተከፍሎ እንደሚከናወንም መገለፁ የሚታወስ ነው። የመጀመሪያው የፋብሪካው ምዕራፍ ግንባታ በ2 ዓመት ውስጥ ይጠናቀቃል፤ የሁለተኛው የፋብሪካው ምዕራፍ ግንባታ ደግሞ የመጀመሪያው የፋብሪካው ግንባታ በተጠናቀቀ በቀጣዩ አንድ ዓመት ውስጥ ሙሉ ለሙሉ ተጠናቆ ወደ ስራ እንደሚገባ ተገለፆም ነበር፤ ነበር ሆኖ ቀረ እንጂ።

በተደጋጋሚ የሚመለከታቸውን መንግሥታዊ ተቋማት ስለ ተንዳሆ ስኳር ፋብሪካ የመጀመሪያው የጨረታ አሸናፊው ውጤት ለምን እንደተሰረዘ ጠይቀን እስካሁን ምላሽ፤ የሰጠን የለም። ለስኳር ፋብሪካ ተከላ የሚሆኑ ማሽነሪዎችን የሚያመርቱ ኩባንያዎች እያሉ፤ በምን አግባብ “trading house” ለሆነ ኩባንያ ጨረታው እንደተሰጠ እስካሁን ምላሽ፤ የለም። በጨረታው የተሳተፉት የህንድ ኩባያዎች በሀገራቸው ፍርድ ቤት ተካሰዋል። በሕንድ ፍርድ ቤት የተደረገው የክርክር መዝገብ ብዙ አመላካች ነገሮች ቢኖሩትም የተመለከተው የለም። ለጨረታ አሰጣጡ በተፈጠረ የፍርድ ቤት ክርክር የኢትዮጵያን መንግስት ከፍተኛ ዋጋ አስከፍሏል። ይህም ሲባል፣ እ.ኤ.አ. ከ2008 እስከ 2010 በተከራካሪ ወገኖች በሕንድ ፍርድ ቤት በተደረገው ክርክር በተንዳሆ ስኳር ፋብሪካ ተከላ ዋጋ ላይ ከፍተኛ ለውጥ አስከትሏል።

ይኸውም፣ እ.ኤ.አ. በ2008 በሕንድ እና በኢትዮጵያ መንግስት የተንዳሆ ፋብሪካ ተከላ በተመለከተ የብድር ስምምነት ሲያደርጉ፣ የአንድ አሜሪካ ዶላር በኢትዮጵያ ብር የሚመነዘረው 9 ብር ከ50 ሣንቲም የነበረ ሲሆን፤ በሕንድ ፍርድ ቤት የነበረው ክርከር ሲጠናቀቅ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ በሴፕቴምበር 1 ቀን በ2010 በሰጠው አዲስ የገንዘብ ምንዛሪ ተመን ለውጥ፤ የአንድ አሜሪካ ዶላር በኢትዮጵያ በ13 ብር ከ75 ሣንቲም ብር እንደሚመነዘር አስታውቋል። ከዚህ የገንዘብ ምንዛሬ ለውጥ ጋር በተያያዘ የተንዳሆ ፋብሪካ ተከላ ዋጋም በከፍተኛ ዋጋ እንዲንር ምክንያት ሆኗል።

ሌላው የምናቀርበው ጥያቄ፣ የመጀመሪያው ምዕራፍ የተንዳሆ ስኳር ፋብሪካ ተከላ ውጤታማ ሳይሆን ለሁለተኛው ምዕራፍ ተከላ ክፍያ የፈቀደው አካል ማነው? የስኳር ኮርፖሬሽኑ የስራ ኃላፊዎች ጥቅምት 19/03/07 ለኢንዱስትሪ ጉዳዮች ቋሚ ኮሚቴ ባቀረቡት፣ የ2007 ዓ.ም. የነባር ፕሮጀክቶች ፊሲካል እቅዶች አንዱ ተንዳሆ ስኳር ፋብሪካ ፕሮጀክትን የተመለከተ ነበር። ባቀረቡት በሰነዱ ላይ እንደሰፈረው፣ የተንዳሆ ስኳር ፋብሪካ የመጀመሪያ ምዕራፍ ግንባታ (13,000 ቶን በቀን) በነሐሴ ወር 2007 ዓ.ም ጀምሮ ማምረት እንደሚጀምር፤ ይተርካል።

ሪፖርቱ አያይዞም፣ የተንዳሆ ስኳር ፋብሪካው ሁለተኛ ምዕራፍ ግንባታ ማናቸውም አስፈላጊ ቅደመ ክፍያዎች ለዋናው ኮንትራክተሩ መከፈላቸውን፤አስቀምጧል። በመጀመሪያው ምዕራፍ ወቅት ለቀጣዩ ምዕራፍ ግንባታ አስፈላጊው ዝግጅት በመደረጉ ይላል ሪፖርቱ፤ ሥራው በ2007 ዓ.ም የካቲት ወር ተጠናቆ መጋቢት 2007 ዓ.ም. ምርት እንዲጀምር፤ ያትታል።

እንዲሁም ሪፖርቱ፣ የመስኖ ግንባታና አገዳ ተከላ በተመለከተየተንዳሆ ስኳር ፋብሪካ የመጀመሪያ ምዕራፍ 13,000 ቶን በቀን የመፍጨት አቅም ስላለው ይህን የሚመጥን 25,000 ሔክታር ላይ በመስኖ የሚለማ አገዳ ተክል ሽፋን ስለሚጠይቅ፣ ኮንትራክተሩ የውሃ ሥራዎች ኮንስትራክሽን ድርጅት በ2007 ዓ.ም. የልማት ዘመን የመጀመሪያውን ምዕራፍ 25,000 ሔክታር ያላለቁ የመስኖ መሰረተ ልማት አጠናቆ ያቀርባል። በተጨማሪም የ18,000 ሔክታር የጥናትና ዲዛይን ስራ ይሰራል፤ ይላል። በተያያዘም አገዳ ተከላ በተመለከተ የ2006 ተከላ እስከ ሰኔ ወር መጨረሻ ሽፋኑ 18ሺ479 ሔክታር ደርሷል ይላል። እንዲሁም የአገዳ ተከላ በበጀት ዓመቱ (በ2007 ዓም.) 10ሺ 521 ሔክታር አገዳ ይተከላል ሲል ሰነዱ ያትታል። በተግባር የቀረበ የምርት ውጤት ግን የለም።

ጥያቄያችን፤ ለገዢው ፓርቲና ለኢትዮጵያ መንግስት፤ ኦቨርሲስ ኢንፍራስትራክቸር አሊያንስ ኩባንያ የተንዳሆ ስኳር ፋብሪካ የመጀመሪያ ምዕራፍ የፋብሪካ ተከላ ሥራውን እጅግ በወረደ አፈፃጸም ማከናወኑ እየታወቀ፣ ሁለተኛውን የተንዳሆ ፋብሪካ ተከላ ምዕራፍ ግንባታ እንዲያከናውን እንዴት ተፈቀደለት? ክፍያውስ እንዴት ተፈጸመ? በወቅቱ የነበረው 18ሺ 479 ሔክታር አገዳ የት አደረሳችሁት? ተጨማሪ ተተክሎ የነበረው 10ሺ 521 ሔክታር አገዳውስ ምን በላው?

ሌላው፤ በልማታዊ መንግስት ፖለቲካ ኢኮኖሚ መስመር ውስጥ ለማሳካት ያቀዳችሁት 600ሺ ቶን ስኳር፣ 55 ነጥብ 4 ሚሊዮን ሊትር ኢታኖል፣ 120 ሜጋ ዋት ኤሌክትሪክ፣ 70ሺ የሥራ እድል ፈጠራ እንደነበር ይታወቃል። የተፈለገው ውጤትም አልተላከም። ከዚህ አንፃር ገዢው ፓርቲ የልማታዊ መንግስት ተልዕኮን በመጨረስ ወደ ካፒታሊዝም እየተሸጋገረ ነው ተብሎ መውሰድ ይቻል ይሆን? ከአፈፃፀሙ አንፃር የሕዝብ ሃብቶችን ወደ ግል ይዞታ በማዘዋወር ይገኛል የሚባለው ውጤት እንዴት ይታያል?

የሕንድ ፓርላማ ልዑካን በተንዳሆ ስኳር ፋብሪካ አፈፃጸም ያሉትን መመልከቱ ጥሩ ነው። የፓርላማው አባላት ባቀረቡት ሪፖርት፣ የተንዳሆ ስኳር ፋብሪካ ተከላ የስራ አፈፃፀም ከሚጠበቀው በታች የወረደ በመሆኑ እሬታቸውን አቅርበዋል። አያይዘውም፣ ሕንድ በአፍሪካ ውስጥ ከቻይና ጋር ለምታደርገው የኢኮኖሚ ፉክክር በተንዳሆ ስኳር ፋብሪካ ግንባታ ላይ የታየው የአፈፃፀም ደካማነት የራሱ የሆነ አሉታዊ ተፅዕኖ ሊያሳድር እንደሚችል ያላቸውን ከፍተኛ ስጋት፤ ለመንግስታቸው አስታውቀዋል።

አስሩ ስኳር ፋብሪካዎችን በተመለከተ

የኢትዮጵያ ስኳር ኮርፖሬሽን የሚያስተዳድራቸው የስኳር ልማት ፕሮጀክቶች፤በደቡብ ኦሞ ዞን ኩራዝ አንድ፣ ኩራዝ ሁለት፣ ኩራዝ ሦስት፤ በአማራ ክልል በለስ አንድ፣ በለስ ሁለት፤ በአፋር ክልል ተንዳሆ አንድና ሁለት፤ በትግራይ ክልል ወልቃይት፤ በኦሮሚያ ክልል በአርጆ ደዴሳ የስኳር እና ከሰም ፕሮጀክቶች ናቸው። ይህንን የስኳር ልማት ተልዕኮ ለማስፈፀም በኃላፊነት ተቀምጠው የነበሩት አቶ አባይ ፀሐዬ፣ አቶ ሽፈራው ጃርሶ እና አቶ ወንድአወቅ አብቴ ናቸው።

በጥቅምት 19/02/07 የስኳር ኮርፖሬሽን ኃላፊዎች ለኢንዱስትሪ ጉዳዮች ቋሚ ኮሚቴ ባቀረበው ሪፖርት ላይ ስለ ፋብሪካዎቹ ግንባታዎች ዝርዝር መረጃዎች ማስፈራቸው የሚታወስ ነው።

ያቀረቡት ሰነድ እንደሚያሳየው፣ የፋብሪካ ግንባታ የ2007 በጀት ዓመት ከስኳር ልማት ፈንድ እና ከአገር ውስጥ ብድር የተያዘ በጀትን በሚመለከት በሜቴክ እየተሰሩ ላሉት የበለስ አንድ እና ሁለት ብር 4 ነጥብ 26 ቢሊዮን፣ ለኩራዝ አንድ ብር 2 ነጥብ 30 ቢሊዮን በድምሩ ብር 6 ነጥብ 56 ቢሊዮን እንዲሁም ለተንዳሆ ምዕራፍ ሁለት ስኳር ፋብሪካ ግንባታ ብር 290 ነጥብ 76 ሚሊዮን፣ ለከሰም ብር 562 ነጥብ 5 ሚሊዮን፣ ለወንጂ ማስፋፊያ ፕሮጀክት ቀሪ ክፍያ ብር 608 ነጥብ 33 ሚሊዮን እና በውለታ መሰረት የሚከፈል ለመለዋወጫ የሚከፈል ብር 1756 (15 ነጥብ 6 USD) ሚሊዮን ብር፤ 7 ነጥብ 2 ቢሊዮን የተጠየቀ ሲሆን፤ ብር 1 ነጥብ 94 ቢሊዮን በበጀት ዓመቱ መያዙን ገልጿል።

ኮርፖሬሽኑ በዚሁ መሰረት ይላል፣ ለበለስ አንድ እና ሁለት ብር 792 ሚሊዮን፣ ለኩራዝ አንድ 300 ሚሊዮን፣ ለተንዳሆ ብር 290 ነጥብ 76 ሚሊዮን እንዲሁም ለከሰም ብር 562 ሚሊዮን ብር እንዲያዝ ተደርጓል። እንዲሁም በውጭ ብድር ለሚገነቡት ለወልቃይት ብር 4 ነጥብ 4 ቢሊዮን፣ ለኩራዝ 2 እና 3 ብር 4 ነጥብ 3 ቢሊዮን እና ለተንዳሆ ምዕራፍ ሁለት ፋብሪካ ግንባታ ብር 2.2 ቢሊዮን ጨምሮ በድምሩ ብር 12.9 ቢሊዮን ለፋብሪካ ግንባታ ተይዟል።

የነባር ፋብሪካዎች እና አዳዲስ ለሚገነቡ ፋብሪካዎች ለአማካሪ የሚከፈል ክፍያን በተመለከተ ለነባር ፋብሪካዎች የውጭ አማካሪዎች ብር 97 ነጥብ 7 (4 ነጥብ 89 USD) ሚሊዮን፣ አዳዲስ ለሚገነቡ ፋብሪካዎች ብር 120.98 (6 ነጥብ 04 USD) ሚሊዮን እንዲሁም ለአገር ውስጥ አማካሪዎች ብር 6 ነጥብ 11 ሚሊዮን በድምሩ ብር 208.12 ሚሊዮን ብር ለውጭ እና ለአገር ውስጥ አማካሪዎች የተፈቀደ ሲሆን፤ ይህም ከስኳር ልማት ፈንድ ከሚገኝ ገቢ እንደሚሸፈን ታሳቢ ተደርጎ የተያዘ መሆኑን ጠቁሞ፤ በጀቱ በዋና መ/ቤት በኩል እንዲያዝ ተደርጓል ይላል።

እንዲሁም በብረታ ብረት ኢንጂነሪንግ ኮርፖሬሽን አማካኝነት የሚገነባው የኦሞ-ኩራዝ ቁጥር 1 ስኳር ፋብሪካ መስከረም ላይ ተጠናቆ ህዳር 2007 ምርት ማምረት ይጀምራል ይላል። የኦሞ ኩራዝ 2 ፋብሪካ የፕሮጀክት ማስፈፀሚያ ፋይናንስ ከቻይና ልማት ባንክ በብድር effective ሆኖ የመጀመሪያው ቅድመ ክፍያ በ2006 በጀት ዓመት መጨረሻ ላይ የተፈፀመ ስለሆነ በዚህ አግባብ ሁለቱም ፋብሪካዎች በ24 ወራት እንዲጠናቀቁ የታቀደ ስለሆነ፤ በበጀት ዓመቱ 49 በመቶ ሥራ ይከናወናል ብሎ ኮርፖሬሽኑ እንደሚጠብቅ በሰነዱ ላይ አስፍሯል።

አያይዞም በብረታ ብረት ኢንጂነሪንግ ኮርፖሬሽን አማካኝነት የሚገነቡት ሁለት 12,000 ቶን በቀን የመፍጨት አቅም ያላቸው ፋብሪካዎች ጣና በለስ ቁጥር 1 እና ቁጥር 2 ታህሳስ ወር 2007 መጨረሻ እና በመጋቢት 2007 መጨረሻ እንደ ቅደም ተከተላቸው ተጠናቅቀው አገዳ ለመፍጨት ይዘጋጃሉ፤ ይላል። በብረታ ብረትና ኢንጂነሪንግ ኮርፖሬሽን በመገንባት ላይ ላለው ስኳር ፋብሪካ የውሃ አቅርቦት እየተሰሩ ካሉት ካናሎች በመስመር ተገንጥሎ፤ ይገነባል ይላል።

ልብ ያለው ልብ ይበል፤ ከላይ የሰፈረው ሪፖርት በ2007 ዓ.ም. ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የኢንዱስትሪ ጉዳዮች ቋሚ ኮሚቴ የቀረበ ሪፖርት ነው። ለማነፃፀር እንዲመች፣ የስኳር ኮርፖሬሽን የሥራ ኃላፊዎች ግንቦት 1 ቀን 2008 ዓ.ም. የ2008 የበጀት ዓመት የዘጠኝ ወራት የሥራ አፈጻጸም ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የመንግሥት ልማት ድርጅቶች ጉዳዮች ቋሚ ኮሚቴ ሪፖርት ባቀረቡ ወቅት፣ ተስፋ መቁረጥና ሕመም እየተሰማን ነው፣ ነበር ያሉት። ከዚህ መረዳት የሚቻለው ነጭ ውሸት የበዛበት ሪፖርት፤ ከኮርፖሬሽኑ ለሕዝብ ተወካዮች ም/ቤት እንደሚቀርብ ነው።

በተለይ መጠየቅ ያለበት እና የሚቆጨው ጉዳይ፣ የተንዳሆ ስኳር ፋብሪካን ምዕራፍ አንድን ማስረከብ ላቀተው ለኦቨርሲስ ኢንፍራስትራክቸር አሊያንስ ኩባንያ፤የምዕራፍ ሁለትን የፋብሪካ ተከላ መፍቀድና ክፍያ መፈፀሙ ነው። በአጠቃላይ በስኳር ልማቱ ክሽፈት ተጠያቂ አካሎች አለመኖራቸው ነው። በዚህ ሁኔታ የህዝብ ሃበት የሆኑትን በሽርክና እንዲያዞርና ልማት እንዲያረጋግጥ እምነት እንዴት እንሰጠዋለን?

 

 

የስኳር የልማት ፈንድ

የስኳር የልማት ፈንድ ተብሎ ስያሜ የተሰጠው የሂሳብ ቋት፣ ከመተሐራ ስኳር ፋብሪካ፣ ከወንጂ ስኳር ፋብሪካ እና ከፊንጫ ስኳር ፋብሪካ በሚገኝ ገንዘብ የሚንቀሳቀስ ነው። ስኳር ፋብሪካዎቹ ከሚያገኙት ገቢ የተወሰነ ይተውላቸውና፤ ቀሪው ትርፋቸው በስኳር ልማት ፈንድ ስም ለተቀሩት ስኳር ፋብሪካዎች ልማት እንዲውል የታቀደ ነበር። ውጤቱን ስንመለከተው፣ አንድ ውጤታማ ፋብሪካ ሳይኖረን ነባር ፋብሪካዎች በውጭ ምንዛሪ እጥረት ከመለዋወጫ ውጪ እንዲሆኑ አድርጓቸዋል። እንደበፊት አሰራር ቢሆን ኖሮ፣ ነባር ፋብሪካዎቹ የመጠባበቂ የራሳቸው ገንዘብ ያስቀምጡ ነበር። ችግር ሲገጥማቸው ከመጠባበቂያ ቋት በማውጣት ይጠቀሙ ነበር። ዛሬ ላይ ብድር ወስዶ የማያውቅ መተሐራ ስኳር ፋብሪካ፣ ብድር ውስጥ ተዘፍቆ መስማት፣ ለምናውቀው ሕመሙ በጣም የከፋ ነው። ከላካይ በሌላቸው ከፍተኛ የመንግስት ኃላፊዎች ውሳኔ መፈጠሩን ስለምናውቅ፣ ሕመሙ ድርብ ነው። የመጠየቅ አቅምም የለንም።   

እንደመውጫ ግን ገዢው ፓርቲ የሕዝብ ሐብቶችን ወደ ግል ይዞታዎች ከማስተላለፍ በፊት፣ በተጠያቂ አካሎች ላይ የሕግ የበላይነት መኖሩን ማሳየት ይጠበቅበታል። ይህን ማድረግ ካልቻሉ፤ ሙስና ውስጥ ለመዘፈቅ የቆረጡና ወደፊት ምህረትን በሚጠብቁ አዲስ የፖለቲካና የመንግሥት ሹመኞች ቢሮክራሲው መወረሩ የማይቀር የቅርብ እውነታ ነው።

ጊዜው የእርቅና የምህረት ነው ከተባለ፤ ቢያንስ `public inquiry` (ለሕዝባዊ ጥያቄ መልስ መስጫ መድረክ) በማድረግ ከነበረው ስህተት ትምህርት በመውሰድ ቀጣይ ሃብት ማዳን ይቻላል፡፡ እንግሊዝ የኢራቅን ወረራ በተመለከተ ለቀድሞ ጠቅላይ ሚኒስትሯ ቶኒ ብሌየር ባመቻቸችው የ`public inquiry` ሁሉንም ነገር አውቃ፤ ወረራው ከተባበሩት መንግስታት መርህ ውጪ መሆኑን አረጋግጣለች፤ ተምራበታለችም፡፡ ቶኒ ብሌየርንም ከተጠያቂነት ነፃ አድርጋለች፡፡ እኛም ሀገር መካሰሱ ካልተፈለገ፤ ቢያንስ ይህንን ማድረግ ጠቃሚ ነው።¾

ክፍል ፖለቲካ

 

የኢትዮጵያ ብሔራዊ የሴቶች እግር ኳስ ቡድን (ሉሲዎቹ) ከጋናው የ2018 የአፍሪካ ዋንጫ ውጪ ሆነዋል። ቡድኑ በሜዳ ውሥጥ ብቃት ያላቸው ተጫዋቾችን አለማካተቱ ዋጋ አስከፍሎታል።

ከግብ ጠባቂ ጀምሮ በሁሉም የቡድኑ ክፍሎች ብቃት ያላቸው ተጫዋቾች አለመኖራቸው ቡድኑ በሜዳ ውስጥ ጠንካራ ተፎካካሪ መሆን አልቻለም። ጠንካራ የማይባለው የአልጄረያ ቡድን በራሱ ሜዳም ሆነ በአዲስ አበባ ስታዲየም በቀላሉ ግቦችን በማስቆጠር ማሸነፍ ችሏል። አሰልጣኝ ሰላም ዘርአይ እና ረዳቶቿ ለተመዘገበው ውጤት በተለይም ከተጫዋች ምርጫ ጋር በተያያዘ ሀላፊነት ሊወስዱ እንደሚገባ መናገር ይቻላል።

የኢትዮጵያ እግር ኳስ ፌዴሬሽን እሁድ እለት አልጄሪያን የሚያስተናግዱትን ሉሲዎቹን ያ ተመልካች ክፍያ በነጻ ገብቶ እንዲደግፍ ያስተላለፈው ውሳኔ ቢደነቅም ሜዳ ውስጥ ግን የቡድኑ እንቅስቃሴና ውጤት ደጋፊውን አስከፍቷል። በሜዳቸው እንግዳ ቡድን የመሰሉት ሉሲዎቹ 3 ግቦችን አስተናገደውና 2 ግቦችን አስቆጥረው በድምሩ 6 ለ 3 በሆነ ውጤት ተሸንፈው ከአፍሪካ ዋንጫ ውጭ ሆነዋል።

አሰልጣኝ ሰላም ከ20 ዓመት በታች የሴቶች ብሔራዊ ቡድንን ይዛ በናይጄሪያ በመሸነፍ ከውድድሩ ውጭ ከሆነች በኋላ ዋናውን ብሔራዊ ቡድን መረከቧ ተገቢ እንዳልሆነ የሚናገሩ ወገኖች እሁድ እለት ውጤቱ የሚገባን እንደሆነ ይናገራሉ። አሰልጣኟ እንደ ብርቱካን ገብረክርስቶስ ያሉ ልምድ ያላቸው ተጫዋቾችን ቡድኗ ውስጥ አለማካተቷ ለትችት ዳርጓታለ። በተለይም ልዩ ክህሎት ያላትና ባለፈው አመት የምስራቅ አፍሪካ ኮከብ ተጫዋች የሆነችው ብርቱካን አለመካተቷ ቡድኑን ዋጋ እንዳስከፈለው መናገር ይቻላል።

የወቅቱ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቡድን በአብዛኛው አማካይ ቦታው ላይ ሰፊ ክፍተት እንዳለበት አልጄሪያ ላይ በግልጽ የታየ ቢሆንም አሰልጣኝ ሰላም እና ረዳቶቿ ክፍተቱን በአዲስ አበባው ጨዋታ ለመሙላት ሳይችሉ ቀርተዋል። ቡድኑም ከተጋጣሚዎቹ የበለጠ ሰፊ ጊዜ ዝግጅት የማድረጉን ያህል ውጤታማ አለመሆኑ አሰልጣኞቹ ላይ ቅሬታ እንዲነሳ አድርጓል።

የሉሲዎቹ ቡድን ባለፈው የአፍሪካ ዋንጫ በውዝግቦች ታጅቦ በመጨረሻው ሰአት ወደ ማጣሪያው ገብቶ በአልጄሪያ ተሸንፎ ካሜሮን አዘጋጅተው ከነበረው አህጉራዊ መድረክ መውጣቷ ይታወሳል። ቡድኑ አሁንም ለሁለተኛ ተከታታይ ጊዜ በአልጄሪያ ከአፍሪካ ዋንጫ ውጪ መሆኑ ብዙዎችን አሳዝኗል። ብሔራዊ ቡድኑ ልምድና ውጤት ያላቸው አሰልጣኞች አግኝቶ በታላላቅ ውድድሮች ላይ እንዲሳተፍ ማድረግ ከእግር ኳስ ፌዴሬሽኑ የሚጠበቅ ሀላፊነት መሆኑን ብዙዎች የሚስማሙበት እውነት ነው።

ክፍል ስፖርት

 

አረጋ ይርዳው (ዶ/ር)

ማንኛውንም ሥራ ጀምሮ ፍጻሜ ለማድረስ ለሥራው አስፈላጊ የሆኑ ግብዓቶች ሊኖሩ ግድ ይላል። ግብዓት ሲባል ከብዙ በጥቂቱ ዕቅድን፣ ገንዘብን፣ ቁሳቁስን፣ ዕውቀትን፣ ጊዜን አዎ! ልድገመው በእርግጠኝነት "ጊዜ"ንም ያካትታል። ግብአቶችን ወቅቱን ወይም ሰዓቱን አውቆ በቅደም ተከተላቸው የሥራው አካል በማድረግ እውቀትን ተጠቅሞ ማቀናጀት ሲቻል የተፈለገው ውጤት፣ በተፈለገው ጊዜ፣ በታቀደለት በጀት ወይም ወጭ በዕቅድ መሠረት ሲፈጸም ስኬታማነትን ያስገኛል። በሌላ መልኩ ከግብዓቶቹ አንዱ ወይም ጥቂቶቹ በተፈለገው መጠን፣ ጊዜና ዓይነት በማይገኙበት ጊዜ፣ ሥራው በታቀደለት ጊዜ፣ በተመጠነው በጀት፣ በታቀደው የጥራት ይዘት እንዳይፈፀም ሊያደርግ ስለሚችል ስኬታማነትን አያስገኝም፣ ኪሳራንም ያመጣል።

ተምረናል ብለን በየከተማው ተሰማርተን የከተሜውን ሥራ የምንሠራ ሁሉ፣ በሀገራችን አርሶ አደር ወይም ገበሬ የአሠራር ዘይቤና ጥበብ ውጤት በተገኘ እርዳታ ታግዘን መሀንዲሶች፣ አስተዳዳሪዎች፣ የኩባንያ መሪዎች ወዘተ መሆናችንን ሳንዘነጋ በሺዎች በሚቆጠሩ ዓመታት በሥራ ላይ የዋለን የሥራ ባህል ብናጤን ከገበሬው ብዙ መማር እንችል ነበር። ለነገሩ ጥሎብን ወይም የስልጣኔ ምልክት መስሎ ስለታየን የእገሌ አገር "ተሞክሮ" በማለት መደነቋቆርን አጥብቀን ይዘናል። ነቢይ በሀገሩ . . . ሆኖብን።

አንድ ገበሬ የእርሻ ሥራውን ለማከናወን በሬዎች፣ ሞፈር፣ ቀምበር፣ ጅራፍ፣ ዘር የመሳሰሉት እንደሚያስፈልጉት ያውቃል። በተጨማሪም ተፈጥሮ የሚለግሰውን ውሀ (ዝናብ) እና የፀሐይ ብርሀንና ሙቀትም ለእርሻው እንደሚያስፈልገው ያውቃል። ከሁሉም በላይ ግን እኛ ከተሜዎች ብዙም የማንጨነቅለት "ጊዜ" የተባለው ግብዓትን በዕቅዱ ውስጥ ያስገባል። እርሻ የሚጀመረው በዚህ ወር ከማርያም፣ ከሚካኤል ወዘተ ቀን በኋላ ወይም በፊት ነው ብሎ ዕቅዱን (እኛ ከተሜዎች በቁልምጫ ስትራተጂ፣ ጥናት፣ የቅርብ የሩቅ ዕቅድ እያልን የምናቆለጳጵሰውን) ብዙ ወረቀትና ቀለም ሳይጨርስ ያወጣል። ከዚያም በየቀኑ ምን ማድረግ እንዳለበት ከማረስ ጀምሮ እስከ ውቂያና አዝመራን መክተት፣ አልፎም ወደገበያ ምርቱን መውሰድን ያካተተ ያልተጻፈ ነገር ግን በቅብብሎሽ የዳበረ ክህሎቱን በመጠቀም ሥራውን ያከናውናል።

ከላይ የተጠቀሰውን ተግባር አርሶ አደሩ ወይመ ገበሬው ሲያከናውን ባቀደው መሠረት ግብአቶቹ ላይመቻቹለት ይችላሉ። ለምሳሌ አንድ ዓይነት የእህል ዘር ዘርቶ ዝናብ ማጠሩን ሲያውቅ ያካበተውን ልምድ በመጠቀም እርሻውን እንደገና በማረስ ወይም በመገልበጥ ሌላ የእህል ዘር በመዝራት ወቅቱ እንዳያልፍበትና ምርት እንዳያጣ አቅሙ እስከፈቀደለት ድረስ በመጣር ውጤታማ ይሆናል። በዚህ ተግባሩ የዝናብ እጥረት ስላጋጠመ ምንም ሳያደርግ ተቀምጦ፣ ለምን እንደተቀመጠና ምርት እንዳላመረተ አጉል "ምክንያት" (excuse) በመደርደር ጊዜውን አያጠፋም። ላድርግ ቢልም ከታክስ የተሰበሰበ ብር የሚሰጠው የለም፣ ኑሮው ውስን ስለሆነ እሱም ቤተሰቡም ይቸገራሉ። ከእሱ ታክስ ወይም ታክስ የምትፈልገው ሀገርም፣ ታክስ በመሰብሰብ ፋንታ እሱን ወደ መርዳት ልትሠማራ ትችላለች።

አርሶ አደሩ ዝናብ አጠረ ብሎ አጉል "ምክንያት" በመደርደር ፋንታ፣ በአስቸኳይ ወደ "አማራጭ" መንገድ (Option) ፍለጋ መሄዱ እንደፈለገው ባይሆንም እንኳ መጠነኛ ምርት በማግኘት ህይወቱን ይመራል። የሀገራችን አርሶ አደሮች ያላቸውን ውሱን የእርሻ መገልገያ፣ ዘር ወዘተ በመጠቀም ጊዜንና አማራጭ የሥራ እርምጃዎችን ሳይዘገዩ ተጣድፈው በመፈጸም ብዙ አስተምረውናል።

ከላይ የጠቃቀስኩት ሁናቴ ወደፈለኩት ፍሬ ነገር ይወስደኛል። ይኸውም በስንፍና፣ በግዴለሽነት፣ ባለማወቅም ሆነ በማወቅ አጉል "ምክንያት"ን (excuse) በመደርደር ለምን አንድ የታቀደ ሥራ እንዳልተሠራ ወይም ፍጻሜ ላይ እንዳልደረሰ ከፍተኛ ጥረት በማድረግ ውድቀትን ከማስተዳደር (Managing excuses) ይልቅ አማራጮችን በዕቅድ በማስገባት ወይም ችግር ሲፈጠር ፈጥኖ መንገድ በመፈለግ ውጤት የማግኘት አሠራርን (Managing Options) የተሻለ መሆኑ ሊሠመርበት ይገባል። ይህን ከአጉል "ምክንያት" ይልቅ "አማራጭ" ላይ አተኩሮ በመሥራት ውጤታማ መሆን ሲለመድ ብዙ ውጤታማ ያለመሆን ችግሮችን ሊያስወግድልን ይችላል። ለምሳሌ:-

- አዲስ አበባ ውስጥ ስብሰባ በተባለው ሰዓት ያለመጀመር ምክንያት በአብዛኛው የትራፊክ መጨናነቅ እንደሆነ ሁሉም ይዘምራል። በቂ ጊዜ መስጠት፣ ትራፊክ ክፍት በሆነበት ጊዜ ስብሰባ እንዲጀመር ማድረግ፣ የጉዞ መስመርን መቀየር፣ ለስብሰባ የሚያስፈልጉት ግብአቶች ሁሉ ከስብሰባው በፊት መዘጋጀታቸውን ማረጋገጥ ወዘተ ለስብሰባ ዘግይቶ መጀመር "ምክንያት" ሲፈልጉ ጊዜ ከማጥፋት ይልቅ "አማራጭ"ን በመተግበር ውጤታማ መሆን ይቻላል።

ከስብሰባ መቅረት - እጅግ በጣም በተደጋገመና አሰልቺ በሆነ የስብሰባ ጋጋታ፣ ከፍተኛ ባለስልጣን እንደሚኖር በጥሪ ወረቀቱ ይገለጽና ለዚያ ስብሰባ ለተባለው ባለስልጣን በሚመጥን መልኩ የስብሰባ ነጥቦች ይዘው የሚገኙ ታዳሚዎች፣ የክብር እንግዳው ወይም ባለስልጣኑ ባለመገኘታቸው "እጅግ ከፍተኛና ያልታሰበ ጉዳይ፣ ስብሰባ ወዘተ ስላጋጠማቸው ሊገኙ ባለመቻላቸው ይቅርታ ጠይቀዋል፣ መልእክት ልከዋል ወዘተ" ይባልና ስብሰባው በአሉታዊ የስብሰባ ድባብ ተከቦ ይጀመራል። ጉዳዩ ባለስልጣኑን የሚያስፈልግ ካልሆነና ከሳቸው በታች ባለ ባለሥልጣን ወይም ተወካይ ማካሄድ የሚችል ከሆነ መጀመሪያውኑ ለተወካዩ ሥራውን መስጠቱ ይተሻለ አማራጭ (Option) ስለሆነ ይህን ማድረግ ሲቻል አጉል "ምክንያት"ን (excuse) ማቅረቡ ለታዳሚው ድርብ በደል ይሆናል።

- በተለያዩ የግልም ሆነ የመንግሥት ተቋማት የሚገኙ የሥራ ክፍሎች ከ"አማራጭ" ፍለጋ ይልቅ "ምክንያት" በመደርደር ሥራን ሲያደናቅፉ በብዛት ይስተዋላሉ። ለምሳሌ በአንድ ኩባንያ የፋይናንስ ክፍልን የሚመራ ኃላፊ ኩባንያው ለደንበኞቹ በዱቤ ምርቶች ሸጦ ብዙ ያልተሰበሰበ ገንዘብ (receivables) ከደንበኞቹ በወቅቱ በስንፍናው ባለመሰብሰቡ ኩባንያው የጥሬ ገንዘብ (cash) እጥረት አጋጥሞት ደመወዝ ለመክፈልና አስፈላጊ ግዥ ለመፈጽም ቢቸገር፣ እጥረቱ ወይም ችግሩ የተፈጠረው ገንዘቡ በደንበኞች እጅ ስለሆነና በተሰብሳቢነት ተመዝግቦ ስላልተከፈለ ነው የሚል አጉል "ምክንያት"ን (excuse) እየደረደረ የ"ምክንያት" ደርዳሪነት ወይም አስተዳዳሪነት ሥራ (Managing excuses) የሚተገብር ከሆነ ኩባንያውን እየጐዳው መሆኑን ሊያውቅ ይገባል። ይኸው ኃላፊ ለተጠቀሱት ክፍያዎች ጥሬ ገንዘብ ከሌለውና ተሰብሳቢዎችን አፋጥኖ ለማግኘት የማይችል ከሆነ አማራጭ (Option) መፈለግ ያስፈልገዋል። ለመሰብሰብ ያጋጠመውን ችግር የሚፈታበትን መንገድ ቀይሶ ለጊዜው ከፊቱ ለተጋረጠው የደመወዝና የግብዓት መግዣ የገንዘብ ችግር አማራጮች (Options) ለአለቆቹ ይዞ መቅረብ ይኖርበታል። የፋይናንስ ክፍል መሪ መሆኑም ይህን እንዲተገብር ግድ ይለዋል።

- አንድ ተቋም በምርት የማምረት ጠባዩ በኤሌክትሪክ ኃይል የሚንቀሳቀሱ የማምረቻ መሣሪያዎቹ ቢቆሙ ምርቱ ላይ ችግር የሚፈጥር ከሆነ፣ ምርታማነቱ ወይም የምርቱ ጥራትና ብዛት ከዕቅድ በታች የሆነበትን ሁናቴ ለመግለጽ አጉል "ምክንያት" ሲደረድሩና ሲፈጥሩ ጊዜ ከማጥፋት፣ መጀመሪያውኑ የኤሌክትሪክ ኃይል ባለመኖሩ ሊበላሹ የሚችሉ የሥራ ክፍሎችን በከፊልም ሆነ ሙሉ በሙሉ ሊያሠራ የሚችል ተጠባባቂ ኃይል (standby generators) እንዲኖር የማድረግ አማራጭ (Options) ሥራ ከምክንያት ይልቅ አማራጭን ማስተዳደር (Managing Options rather than excuses) ስለሚሆን አዎንታዊ ውጤትን ያመጣል።

በየሠርግ ዝግጅቱ ሙሽሮች እስከሚገቡ እየተባለ በሰዓቱ ተገኝቶ ከዚያም በኋላ ሙሽሮቹ በመኪና ትራፊክ መጨናነቅ "ምክንያት" በመዘግየታቸው በይፋ ወይም በሹክሹክታ እየተነጋገሩ ለሰዓታት (ፊት ለፊቱ የተቀመጠውን መጠጥ መጠጣት እያማረው ሳይቀምስ) የጠበቀው የሠርግ ታዳሚ አንድም መጠጣት እንዲጀምር ካልሆነም ሙሽሮቹ አስቀድመው ገብተው እንግዳ እንዲቀበሉ የማድረግ አዲስ "አማራጭ" መፍጠር ሁሉም ሰው እያማረረ ነገር ግን ይባስ ብሎ በመሸጋገር የሚገኝ ዝግጅት ቢለወጥ ቀልጣፋና ሁሉንም ታዳሚ የሚያስደስት ሠርግ ሊሆን ይችላል።

አዲስ አበባ ከተማችን ብዙ የመሪዎች ስብሰባ ታካሂዳለች። ይህ መታደል ነው፣ ይገባታልም። የመሪዎች ስብሰባ እንዳለ በመጥቀስ ለአሽከርካሪዎች የተከለከሉ መንገዶች በመግለጽ በአኳያው አማራጭ መንገዶችን አሽከርካሪዎች እንዲጠቀሙ በማስታወቂያ ይነገራል። ይህ ጥሩ ነው። ይህን ማስታወቂያ ሰምቶ አንድ ሠራተኛ ከሥራ ላለመዘግየት፣ ከእነአካቴው ላለመቅረት ተለዋጭ መንገዶች አጥንቶ በሥራ ገበታው ለመገኘት "አማራጭ" መምረጥን ትቶ፣ ከሥራ የዘገየንበትን ወይም የቀረንበትን አጉል "ምክንያት" ላለቃው፣ ማስረዳት ጥቅም የለውም።

በባህላዊ መንገድ የተዘጋጀ ኮሶን ለማዳን የሚጠጣ የኮሶ መድኃኒት በተፈጥሮው መራራ ነው። ነገር ግን በሽታውን ይፈውሳል ከተባለ መራራ ስለሆነ አልጠጣም ያለ በበሽታው እንደሚጠቃና ለከፍተኛ ጉዳት ሊዳርገው እንደሚችል ያውቃል። ስለሆነም መራራውን ኮሶ ይጠጣል።

የሥራ "አማራጭ"ን ለመጠቀም ማሰብና መጨነቅን የመሳሰሉ መራራ ችግሮች ሊኖሩት ይችላል። ነገር ግን ለአማራጭ ጥረት ማድረግ (እንደ ኮሶው የመረረ ቢሆንም) በተሠማራንበት ሥራ ውጤት የሚያስገኝ ፈውስ ከሆነ ልንለምደው ይገባል።

ከላይ የተጠቀሱት ጥቂት ምሳሌዎች በጠቋሚነት እንዲያገለግሉ የጠቃቀስኳቸው ሲሆኑ በተመሳሳይ ብዙ ሁኔታዎችን በተለያዩ የሥራ ረድፎች መግለጽ ይቻላል። ወደ ርዕሴ ስመለስ ለምክንያት ፈጠራ ጊዜ አባክነን ምክንያትን ተጠቅመን ሥራን ውጤታማ ካለማድረግ ይልቅ አማራጮችን በመፈለግ ውጤታማ ለመሆን ሥራን መምራት በሰፊው ቢለመድ የተሻለ ነው። Better Manage options rather than excuses.

የሥራ መሪዎች ሠራተኞች ለተሰጣቸው ሥራ አማራጭን እንደ አስፈላጊ ሂደት መጠቀም እንዲችሉ ማበረታታት ይጠበቅባቸዋል። በአኳያው ባልሆነና ተቀባይነት በሌለው ምክንያት ሥራ እንዳይደናቀፍ ማድረግም ይጠበቅባቸዋል።

ክፍል ምልከታ

 

 

ጉዳዩ: የኢትዮጵያ መብትና ጥቅም የሚፃረረውን የአልጀርስ ስምምነት መሻርን ይመለከታል

 

አበበ ተክለሃይማኖት (ሜጄር ጄኔራል)

 

የኢህአዴግ ሰራ አስፈፃሚ ኮሚቴ በአልጀርስ ስምምነትን እና የድንበር ኮሚሽን ውሳኔውን ከተቀበሩበት ጉድጓድ አውጥቶ ሙሉ በሙሉ ተግባራዊ ለማድረግ መወሰኑ ይፋ ሆኗል። ውሳኔው በመንግስት ነው ወይስ በኢሀዴግ የሚለውን ጥያቄ ለጊዜው ትተን ውሳኔው ግን አስደንጋጭ ነው።


በርካታ ምሁራን ኤርትራ ነፃ አገር መሆኗን ተከትሎ የኢትዮጵያ ልዑላዊ የባህር በር መብት በሚመለከት በተደጋጋሚ እየፃፉ መንግስትን ያሰገነዝቡ ነበር:: ኤርትራ ኢትዮጵያን ከወረረ በኋላ ጥያቄው አገርሽቶበት እንደገና በብዕራቸው በመንግስት ስልጣን ለተቆጣጠረው እና ለባለጠመንጃው መወትወት ጀመረ። በትዕቢት ተወጥሮ ድንቁርና የተከናነበው መንግስት ትኩረት ሰጥቶ ጥናት ሳያካሂድ አልጀርስ ላይ ሄዶ ተዘፈቀበት። ምሁራን ዓለም አቀፍ ህግን መሰረት አድርገው ነበር የሚከራከሩት ።


ይህ ስምምነት ወራሪ እና ተወራሪ አሸናፊ እና ተሸናፊ እኩል የሚያደርግ መሆኑ አሳፋሪ ቢሆንም የአገራችንን መብት አሳልፎ የሰጠ በመሆኑ ዘላቂ ሰላም ሊያረጋግጥ አይችልም:: በኢትዮጵያ አጠቃላይ ደህንነት በተለይም በኢኮኖሚ ደህንነት አደጋ ውስጥ የሚያስገባ ነው። የኢትዮጵያ ታሪክ እና ክብር የማይመጥን ስምምነት ነው።


የያኔው መንግስት የሀገር ጉዳይ በሁለተኛ ደረጃ አስቀምጦ የራሱን ስልጣን የማደላደል ጉዳይ ቅድሚያ በመስጠት በአልጀርስ ስምምነት ውስጥ ሆነን እንኳን ሊገኝ ይችል የነበረው በድንበር መካለል ድል አሳልፎ ሰጥቷል። በእንዝህላልነት ምክንያት ፍትሀዊ ያልሆነ ውሳኔ ኢትዮጵያ እንድትቀበል ተገደደች። ውሳኔውን እንኳን በቅጡ መገንዘብ ያልቻለ፣ የኢትዮጵያዊያን ጊዜአዊ የልብ ትርታ ለማሸነፍ በሩጫ መግለጫ ተሰጠ። የተባለው ግን ዉሸት ሆነ፤ ይቅርታም አልተባለበትም። ቄሱም ዝም መፅሐፉም ዝም ሆነ። በጦርነት አሽንፈን በአልጀርስ ተሸንፍን፣ በኮሚሽን ውሳኔ ልባችን ተሰብሮ እንገኛለን።

 

አሁን ምንስ የሚያስገድድ ሁኔታ አለ?!


አገራችን በለውጥ ተስፋ በምትገኝበት በአሁኑ ግዜ የለውጥ ሂደቱን ለመቀየር (Divert) ለማድረግ ለምን የሞተውን አጀንዳ ለማንሳት ተፈለገ? አለማዊ፣ አካባቢያዊ እና አገራዊ የሚያስገድድ ሁኔታ ምን አለ?!


በአልጀርስ ስምምነት ኢትዮጵያ እያለቀሰች ነው። መንግስት በኤርትራ ትንኮሳ ላይ በሚከተለው የኮንተይንመንት (Containment) ፖሊሲ ምክኒያት ኢትዮጵያ እየደማች ነው። የኤርትራ በትርና ትንኮሳ ባጋጠመ ቁጥር ፓርላማ እየቀረቡ የሚያለቅሱ ጠቅላይ ሚኒስቴሮች የበለጠ አሳዝነዉን ነበር። በድንበር ያሉ ህዝቦች በእውነት እየተሰቃዩ ነው፤ በየጊዜው እየተዘረፋ ነው፣ እየሞቱ ነው። ከልማት እጅጉን እርቀዋል:: ጊዜአዊ ድጐማ መደረግ ያለበት ቢሆንም (እስካሁን ምንም ዓይነት ድጎማ አልተደረገም) ለእነሱም ቢሆን ዘላቂ መፍትሄ የሚሆነው የአልጀርስ ስምምነት መሻር እና የኤርትራ መንግስት ትንኮሳ ለአንዴና ለመጨረሻ ጊዜ ማስቀረት ነው። በድንበር አካባቢ ያሉት ህዝቦች እንባ የሚመለሰው የኢትዮጵያ መብት ሲከበር እና ለማተራመስ የሚፈልጋትን ሀይል ሲወገድ ነው።


አሁን ያለው የለውጥ ተስፋ እና እንቅስቃሴ በፊደራል ደረጃ የሚመራ ነው። በሁሉም ክልሎች ያለው የለውጥ ሂደት ምን ላይ እንዳለ ባለውቅም የለውጥ ንፋስ የለውጥ ሽታ በሌለበት ትግራይ ግን ለኤርትራ አዋሳኝ በሆኑ የባድመ እና ኤሮኘ ግዛቶች ያለበት በመሆኑ ወጣቱ ስለ ዲሞክራሲ፣ የህግ የበላይነት፣ ስለፍትህ አጠንክሮ የያዘውን አጀንዳ አቅጣጫ ለመቀየር የተደረገ ነው እንዴ? የሚያሰኝ ነው። አንድም ህዝቡን ተስፋ የሚሰጥ አጀንዳ አሰናድቶ የልማት፣ የሰላምና የዴሞክራሲ ህዝባዊ ጥያቄዎች አጣብቂኝ ዉስጥ የከተተው ህወሓት ይህንን አጀንዳ እንደ ማስቀየሻ አንስቶት ይሁን ብለን ማሰባችን አልቀረም።


እነሱ ስለተሸነፉ የትግራይ ህዝብ የተሸነፈ የሚመስላቸው ሰዎች በፌዴራል ደረጃ የሚታየዉን ለዉጥ መቀበል አቅቷቸው የትግራይን ህዝብ በስጋትና በቁጭት ከተው ከፌዴራል መንግስት ጋር ለማላተም የታለመ በሚመስል መልኩ የዚህ ጉዳይ ሃሳብ አመንጪዎች መሆናቸው ሳውቅ ነገርየው ወጥመድ ይሆን እንዴ? ብዬ ለመጠየቅ ተገድጃለሁ።


ክቡር ጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር አብይ አሕመድ ለመከላከያ ሠራዊታችን መመሪያ በሰጡበት ስብሰባ የጠንካራ ባህር ሐይል መገንባት ጉዳይ በሚያነሱበት ግዜ የሀገራችን የለወጥ ሂደት ሉዐላዊ የባህር በር መብታችንን በሚያረጋግጥ መንገድ ድርብ ድል የምናገኝበት ኢትዮጵያ ከአንድ ስኬት ወደ ሌላ ስኬት እየተጓዘች ነች እንዴ? ብለን መሪያችንን ለማመስገን ስንዘጋጅ ይህ አስፈሪ የአንድ ፓርቲ ውሳኔ ሰማን።

 

ክቡር ጠቅላይ ሚኒስትር


(No Peace - No War) ሁኔታ በአንድ በኩል የኤርትራ መንግስት የመዝረፍና የመወረር ፍላጐት በሌላ በኩል ደግሞ በኢትዮጵያ መንግስት ልፍስፍስነት ምክንያት የተፈጠረ የአልጀርስ ሰምምነት ዉጤት ነው። ወራሪ በመሆኑ የኤርትራ መንግሥት የሚቀጣ ማለት ላደረሰው ዉድመት የሚመጥን ተመጣጣኝ ካሳ ብቻ ሳይሆን በሠራዊቱ ቁጥር የማይገደብ ስምምነት እንዲሁም የኢትዮጵያ ሉዐላዊ የባሕር በር መብት የሚያረጋርጥ ቢሆን ኖሮ ይህ ሁኔታ አይፈጠርም ነበር።


የኤርትራ መንግስት በየጊዜው ኢትዮጵያን በማተራመስ እንቅስቃሴው የአልጀርስ ስምምነት ውጤት ነው:: ከስምምምነቱ በፊት የኢትዮጵያ ሰራዊት ጀምሮት በነበረው የማጥቃት ሂደት የኤርትራን ሠራዊት አዳክሞ ላንዴና ለመጨረሻ ግዜ አደጋ የማይሆንበት ደረጃ ቢያደርስ ትልቅ ክንዉን ይሆን ነበር። ይህ ባይሆንም እንኳ በአልጀርሱ ስምምነት የኤርትራ መንግስት እንደ ጠብ አጫሪነቱ በተሸነፈበት ማግስት ከበድ ያለ የካሳ ክፍያና በዛ ያለ የወታደራዊ አቅም ቅነሳ የሚያስገድድ ስምምነት ስለሌለው የኤርትራ መንግስት ኢትዮጵያን የማተራመስ እድል የሚሰጥ የአልጀርስ ስምምነት ሆኖ እናገኘዋለን:: ሰላምና ጦርነት አለመኖር ኢትዮጵያ ደምታለች በተለይ በድንበር ያሉት ህዝቦችም እጅጉን ተሰቃይተዋል ከልማት፣ ከሰላም እርቀዋል። አሁን ያለው ችግር መንስኤው የአልጀርስ ስምምነት ነው፤ መፍትሔው ደግሞ ስምምነቱን አሽቀንጥሮ መጣል ነው።

 

ክቡር ጠቅላይ ሚኒስትር


እንደሚያዉቁት ኤርትራ ኢትዮጰያን የወረረው በድንበር ጉዳይ አልነበረም:: የሁለቱ አገር የድንበር ኮሚሽነሮች የድንበር መካለሉ እንዴት ይሁን? ብለው በውይይት አዲስ አበባ ተቀምጠም እያሉ ነበር የኤርትራ ታንኮች ሉዓላዊ መሬታችንን የወረሩት። የኢትዮጵያ መንግሥት ከኤርትራ ጋር የነበረው ልቅ የሆነ የኢኮኖሚክ ግንኙነት እንዳይኖር መቆጣጠር ስላስጀመረ ነው ወረራው የደረሰብን። የአልጀርስ ስምምነት የኤርትራን መንግስት ሽሮት ነበር። ጊዜአዊ የደህንነት ቀጠና (Temporary Security Zone) በማፍረስ የተባበሩት መንግስታት የሰላም አስከባሪ ሀይሉን ያባረረ ነው። ስለዚህ አሁን ኢህአዴግ የወሰነው ዉሳኔ የኤርትራ መንግስት ያፈረሰዉን ዉል መሰረት አድርጎ ነው።


አሁን ያለው የኤርትራ መንግስት በሌሎች ሀብት ለመኖር የሚፈልግ መዥገር ነው:: በሌላ መልኩ ኢትዮጵያ ልማት እንዳትጐናፀፍ ከሚፈለጉ ሀይሎች ጎን በመሰለፍ ተመፅዋች ሆኖ የተላላኪ ሥራ የሚሰራም ነው። ሠላም የማይፈልግ በሁከት ንግድ የተሰማራ ተላላኪ መንግስት ራሱ በድርጊቱ የሻረዉን የአልጀርስ ስምምነት ተግባራዊ በማድረግ ሰላም ይመጣል ብሎ ማስብ ቂልነት ነው። ባድመና ኤሮኘ ሰጥቶ ሰላም እናገኛለን ማለት ሞኝነት ነው።


ብዙ ምርጥ የኢትዮጵያን ልጆች ያጣንበት፣ ብዙዎች የተፈናቀሉበት፣ ከፍተኛ ሀብት ያፈሰስንበት ብቻ ሳይሆን ለወደፊትም የባህር በር አልባ መሆን አሁን ባለው የአካባቢያችን ጂኦ ፖለቲካ የከፋ ህይወት እንግልት እና ጥቃት የሚያደርስብን በመሆኑ ከወዲሁ ተሰርዞ አዲስ ውይይት (Negotiation) መደረግ ይኖርበታል። እንደሚያውቁት ሉአላዊ የባህር በር ጉዳይ ሀገራችን ባለው የለውጥ መንፈስ ለሰላም፣ ለዲሞክራሲ እና ልማት ወሳኝ ነው። ስለዚህም ክቡርነትዎ ከፍተኛ የዘርፍ ምሁራን በማሰባሰብ ከአለም አቀፍ ህግ አንፃር እላይ የተጠቀሰው መብት እንዲረጋገጥ ቢያደርጉና እስከዛ ድረስ ግን የኮሚሽኑ ውሳኔ ተግባራዊ ለማድረግ የሚደረገው እንቅስቃሴ እንዲቆም በክብር እጠይቃለሁ።፡


ይህ ደግሞ የተሟላ ተፅእኖ የሚያሳድር (Full Package) ማለት ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊ፣ ስነአእምሮአዊ፣ ዲኘሎማሲያዊ እና የደህንነት Package በማዘጋጀት የኤርትራ መንግስት አስገድዶ አዲስ ስምምነት ላይ መድረስ ይጠይቃል። ክቡርነትዎ የኢትዮጵያ መብትና ጥቅም
የሚፃረረውን የአልጀርስ ስምምነት ይሰረዙ!!¾

ክፍል የኔ ሃሳብ

በይርጋ አበበ

በኢትዮጵያ የትምህርት ጥራት መጓደል መኖሩን በርካታ የዘርፉ ምሁራን ይናገራሉ። ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይም በበዓለ ሲመታቸው እለት ከሰጧቸው ሰፊ ንግግሮች መካከል አንዱ የትምህርት ጥራቱን ማስተካከል እነደሆነ ተናግረዋል። ይህ የዶክተር አብይ አዲስ ካቢኔ ለውጥ ካደረገባቸው ዘርፎች መካከል አንዱ “በከፍተኛ ትምህርት አግባብነትና ጥራት ኤጄንሲ” ላይ የኃላፊዎችን ሹመት መስጠትና መንሳት ነበር።

ቀደም ሲል ኤጄንሲውን ሲመሩ የነበሩት ዶክተር ተስፋዬ…. ተነስተው በምትካቸው አቶ ቢኒያም ተወልደ በቦታው ተተክተዋል። አዲሱ የኤጄንሲው ዳይሬክተር በቅርቡ ከግል የከፍተኛ ትምህርት ተቋማት ባለንብረቶች ጋር ውይይት አካሂደው ነበር። ውይይቱንና እንዲመጣ ስለተፈለገው ለውጥ ከ ቢ.ኤስ.ቲ (BST) ባለቤትና ፕሬዝዳንት ዶክተር ተፈሪ ብዙአየሁ ጋር አጠር ያለ ቃለ ምልልስ አድርገናል። የቃለ ምልልሱን ሙሉ ክፍልም ከዚህ በታች አቅርበነዋል።

ሰንደቅ፡- አሁን ያለውን የአገሪቱን ሁኔታ እና የእናንተን ዘርፍ (የትምህርቱን ዘርፍ) ቀጣይ ጉዞ እንዴት ያዩታል?

ዶክተር ተፈሪ፡- ለውጥ ከራስ ይጀምራል። ለራሱ ያልተለወጠ ሌላውን ለመለወጥ እንዴት ይሞክራል? በምን ብቃት እና ሞራል ከማን ጋር ሆኖ ለውጥን ያስባል? የዚህ ጽሁፍ መነሻ የሆነኝ ሰኔ 1/2010 ዓም በትምህርት ሚኒስቴር አዳራሽ ውስጥ የከፍተኛ ትምህርት አግባበብነት እና ጥራት ኤጄንሲ ከግል የከፍተኛ ትምህርት ተቋማት አመራሮች ጋር ያደረገውን ስብሰባ ላይ በመገኘት መታዛቤን ተንተርሶ ነው።

አዲሱ አመራር ብቅ ካለበት ጊዜ ወዲህ በተለይም ከሁለት ወር ወዲህ አዲሱ ጠቅላይ ሚኒስትር ከተሾሙ ጀምሮ በሀገራችን የለውጥ ሽታዎችን ከማሽተት አልፈን ከአንዳንዶች ለውጦችም በተግባር ተጠቃሚዎች መሆናችን የማይካድ ነው። በገዛ ሀገራችን ያጣነውን ነጻነት እና በስጋት የመኖራችን ጉዳይ ዋስትና እያገኘ ከመጣ ሰነባብቷል። ያሰጉናል የምንላቸው አካላት ከመስመር ላይ ዞር ማለታቸውም ሌላው ለውጥ ነው። ለዘመናት ያጣናቸውን ወገኖቻችንን ከእስር ተለቀው ተቀላቅለውናል። በቤታችን ሆነን የምንፈልገውን የማየት የማዳመጥ መብቶቻችን ‹በሽብርተኝነት የተፈረጁት ሚዲያዎችን የተከታተለ…› የሚለውን የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁን በማሰቀረት፤ እነዚያ የተፈረጁትን ተቋማትን እና ግለሰቦችን እገዳ በማንሳት የነፃነት አየር እንድነተነፍስ ሆነናል። እንግዲህ እነዚህን ለውጦች ማጣጣም በጀመርንበት ማግስት ነው ለዘመናት ለግልም ሆነ ለመንግስት ከፍተኛ ትምህርት ተቋማት የጥራት መቀጨጭ ምክንያት የሆነው የከፍተኛ ትምህርት አግባብነት እና ጥራት ኤጄንሲ አሰራር ብልሹነትን ለማስተካከል ሲባል አዲሱ ዋና ዳይሬክተር በቀጥታ በጠቅላይ ሚኒስትሩ ፊርማ የተሾሙት።

ይህንን ሹመታቸውን ተከትሎ ከከፊሉ የግል ከፍተኛ ትምህርት ተቋማት ባለድርሻ አካላት ጋር ለመተዋወቅ እና በችግሮቹ ዙሪያ ለመወያየት ታስቦ የምክክር ስብሰባ ተጠርቶ ነበር። በዕለቱ ከስበሰባው ጅማሬ አንስቶ ያልተለመዱ ጉዳዮችን ማስተዋል ጀመርን።ጥቂቶች ቀድመን እዚያ ስንደርስ አዲሱ ዋና ዳይሬክተር ብቻቸውን በረንዳው ላይ ቆመው በብስጭት መንፈስ ስልክ ያወራሉ። እኛ ቦቦታው ደርስን ከቆምን ቢያንስ ከ30 ደቂቃ በኋላ የኤጄንሲው ሰራተኞች በኤጄንሲው መኪና ለስብሰባው የሚሆን ቁሳቁሶችን ይዘው ስብሰባው ይጀመራል ከተባለበት ጊዜ በጣም አርፍዶ ተጀመረ።

ለውጥ የሚመስል ነገር የታዘብኩት ከመደበኛው አሰራር ወጣ ያለ ጉዳይ አንዱ አዲሱ ዋና ዳይሬክተር ማንም የመድረክ ስራውን ሳያቀናጅላቸው ላፕቶፓቸውን ሰካክተው እንደምን አደራችሁ ብለው በጊዜ ባለመጀመራቸው ይቅርታ በመጠየቅ ጀመሩ። የእርሳቸው ንግግርም ሆነ አቀራረባቸው በአጠቃላይ የስብሰባው አካሄድ ኢ-መደበኛ እና ከተለመደው ወጣ ያለ ነበር። ክብደትም ያጣ የሚመስል ይታየኝ ነበር። ምናልባትም ከለመድነው ነገር ወጣ ያለ ስለአጋጠመን ሊሆን ይችላል ብዬ አሰብኩኝ። ቢሆንም ቀጥዬ የማነሳውን ክፍተት የሚያሟላ መኖር ነበረበት እላለሁ። በየትኛውም ማህበረሰብ ውስጥ እና የስራ አካሄድ ውስጥ እንግዳ ሁኔታ ሲካሄድ ነባሩ አሰራር ለምን እንደተቀየረ የሚያወሳ ከአዲሱ ጉዳይ ጋርም የሚያስተዋውቅ መኖሩ የግድ ነው። አለበለዚያ ተሳታፊዎችን ያላከበረ የሚያስመስል ነገር ይሆናል።

ሰንደቅ፡- እርስዎ ስለ ለውጥ ሲናገሩ የለውጡን ሂደትና አካሄድ በተመለከተ ምን ይላሉ?

ዶክተር ተፈሪ፡- ለውጥ ፈላጊው አካል አብዮተኛ እና ጀብደኛ ሆኖ ራሱን ካቀረበ ለዓላማው ለውጥ ተባባሪና አብሮ የሚፈስ አጋር ያጣል። ነባሩ አካል ሙሉ በሙሉ እስካልተቀየረ ድረስ ቢያንስ አዲሱን ሰው የማስተዋወቅ ስራ ከነባሩ ይጠበቅ ነበር። በአዲሱ ኃላፊ መሾም ነባሮቹ ሙሉ በሙሉ አኩራፊዎች ከሆኑ ወይንም ብቃት የላቸውም ተብለው ወደጎን ቢተው እንኳ ባለቤት ነኝ ባይ የት/ሚ/ር ይህን ድርሻ መውሰድ ነበረበት። ለእኔ የትምህርት ጉዳይ የሀገሬ ጉዳይ በመሆኑ ያገባኛል። 27 ዓመታት በሙሉ እንጠቃለን በማለት እውነትን ፊት-ለፊት ካለመነጋገር በብዙ ዋጋ ከፍለንበታል። ምናልባትም ይህንን ጽሁፍ በማዘጋጀቴ ምክንያት ዘራፍ የሚል አካል ካለም ግድየለም የ27 ዓመታቱ ይበቃናል፤ አሁን ግን አይሞከርም እላለሁኝ። ቢሞከርም ስለ እውነት በማስመሰል አላጎበድድም።

ሰንደቅ፡- በዕለቱ የነበረው ውይይትና የውይይቱ ግብ ምንድን ነው? ከውጤታማነቱ አኳያስ እንዴት ይመለከቱታል?

ዶክተር ተፈሪ፡- የእለቱ ድርጊት የሚያወሳው ወይ ጉባኤው ተንቆአል አልያም ለውጡን ለብቻ ለማምጣት እየተሮጠ ያለ ይመስለኛል። ከነባሩ አካል ለሽግግሩ እንኳ የታጨ አለመኖሩን የታዘብኩት በስፍራው የተገኙት የኤጄንሲው ጥቂት ሰራተኞች በእለቱ ከመኪና ላይ እቃ ከማውረድ እና የሻይ መስተንግዶ ከማቅረብ ያለፈ የሰሩትን አላስተዋልኩኝም። ይህ ሁለት ነገር ያመላክታል፡- አንደኛው ግምት ነባሩ አካል አዲሱን ዋና ዳይሬክተር አልተቀበለውም ወይንም ገና የዳር ተመልካች ሆኖ መደበኛ ስራውን እየሰራ ነገሮች እስኪጠሩለት ድረስ የሚሆነውን በርቀት በመከታተል ላይ ያለ ያስመስላል።

ሁለተኛው ምክንያት ነባሩን ያለማሳተፍ ጉዳይ ነው። ነባሩ በብልሹ አሰራሩ ውስጥ ቀጥተኛ ተዋናይ በመሆኑ ለለውጥ የሚነሳሳ ሞራል ላይኖረው ይችላል ተብሎ ሊገመት ይችል ይሆናል። መቼም ከነባሩ መካከል ለተሳትፎ ቢጠየቅ ለሁለት ምክንያቶች ፈቃደኝነት የሚያሳይ የሚታጣ አይመስለኝም። አንደኛው ምክንያት ለስራ ኃላፊ የመታዘዝ ግዴታ፤ ሁለተኛው ምክንያት ከአዲሱ አመራር ጋር ለለውጥ መስራት የሚፈልግ አይጠፋም ባይ ነኝ። እንግዲህ ነባሩ ለተሳትፎ ተጠይቆ እምቢ ማለቱን ስላልተነገረን ለውጥ ፋላጊው አዲሱ አመራር የቀድሞዎቹን ላለማሳተፍ ፈልጓል ማለት ይቻላል። የተፈለገበት ምክንያትም እንደተነገረን የስብሰባው አካሄድ ከተለመደው አሰራር ወጣ እንዲል ያለ አስተዋዋቂ፤ ያለመድረክ መሪ፤ ያለሪፖርታዥ ተወያይተናል። የተለመደው አሰራር ምናልባት አሰልቺ፤ ፍሬያማ አይደልም ተብሎ ቢታሰብ እንኳን በዚህ ስብሰባ ነባሩ ካልተሳተፈ ለውጡን ከእነማን ጋር ለማምጣት ተፈልጎ ነው? የሚል ጥያቄ እንደዜጋ ማንሳት ግድ ነው። ስበሰባው ለሚዲያ ግብዓት ብቻ እንዲሆን ተፈልጎ ከሆነ ደግሞ ተሰብሳቢው ቢያንስ እንደዜጋ መከበር ነበረበት ባይ ነኝ። አዲሱ አመራር ከሚያመጣቸው ለውጦች አንዱ ቢሆንልን ይህንን ረዥም እጅ እንዲቆርጠው ነው።

ሰንደቅ፡- በትምህርቱ ዘርፍ እጃቸው ረጃጅም አካላት አሉ ብለዋል። እነዚህ ባለረጅም እጅ አካላት እነማን ናቸው? የኤጄንሲው ድርሻስ ምንድን ነው?

ዶክተር ተፈሪ፡- በኢትዮጵያ የከፍተኛ ትምህርት ጥራት ላይ ረዥም እጅ ያላቸው ብዙ ቢሆኑም ሁለት ዋና ዋና አካላት ግን ሁለቱንም ክፍል ማለትም የግሉንም ሆነ የመንግስት ተቋማትን ጎድተዋል። እነርሱም በመመሪያ እና በአሰራር ጠርንፈው የሀገሪቷን እድገት የጠላለፉ አካላት እና የመጫወቻው ሜዳው ሰፊ ሆኖ እያለ የሌላውን መብቃት እና ማደግ የማይፈልግ የአትድረሱብኝ በሽታ ያለባቸው ስግብግብ የሙያው ባለቤት ያልሆኑ የትምህርት ነጋዴዎች ሊሆኑ ይችላሉ።

እነዚህን አካላት ለመከላከል በሚያስችል ቁመና ላይ የሌለው የከፍተኛ ትምህርት አግባብነት እና ጥራት ኤጄንሲ (Higher education Relevance and Quality Agency-HERQA) የሀገሪቷን የከፍተኛ ትምህርት ጥራትን ማስጠበቅ ይቅርና ራሱን ማዳን አቅቶት ወይ ለውጥ አልያም መፍረስ አለብህ የሚባልበት ደረጃ ደርሷል። ምክንያቱም እነዚህ አካላት ይህን ተቋም ማለትም ኤጄንሲው በሁለት እግሩ እንዳይቆም፤ የተሻለ ነገር ለሀገሪቷ የትምህርት እድገት እንዳያበረክት አድርገውታል።

ገና ከምስረታው ጀምሮ እስከዛሬ መፍትሔ ያልተገኘለት ጉዳይ ኤጄንሲው የተመሰረተበት ዓላማ ለሁሉም አካላት ግልጽ ያለመሆን ወዲያ ወዲህ እንዲንገዋለል እንጂ የጠራ ቁመና ይዞ እንዳይቀጥል ዳርጎታል። ኤጄንሲው ለምንድነው የተመሰረተው? እየሰራ ያለውስ ከተመሠረተበት አላማ እንጻር ነው? ለዚህስ መመስረት ነበረበት ወይ? ተጠሪነቱስ ለማን መሆን አለበት? የሚሉት መልስ እስካላገኙ ድረስ የአዲሱ ዋና ዳይሬክትር ሹመት እና ብቻቸውን መንደፋደፍ የትም ላያደርሰን ይችላል ብዬ አስተያየት መስጠት እፈልጋለሁ። በርግጥ በዕለቱ ይህን ሃሳቤን ቁንጽል በሆነ መልኩ ለመግለጽ ሞክሬአለሁኝ-ሰሚ ካገኘ።

ሰንደቅ፡- ኤጄንሲውን በዚህ መልኩ ከገለጹት ለመሆኑ የተጣለበትን አደራና ተልዕኮ ለመሸከም የሚያስችል ቁመና የተላበሰ ነው?

ዶክተር ተፈሪ፡- እንደሚታወቀው ኤጄንሲው በሁለት ዳይሬክተሮች ማለትም የእውቅና አሰጣጥ ዳይሬክቶሬት እና የጥራት ኦዲት ዳይሬክቶሬት ተከፍሎ በዋና ዳይሬክተር እና ም/ዋና ዳይሬክተር ይመራል። የሁለቱ ክፍሎች ስራ ተደጋጋፊ ቢሆንም የየራሳቸው ድርሻ አላቸው። ኤጄንሲው እውቅና ሰጭ እና ጥራት አስጠባቂ ነው። የተለመደውም እየሰራ ያለውም ይህንኑ ነው። ራሱ እውቅና ሰጭ ሆኖ ተቋማት እርሱ ባወጣው መስፈርት መሰረት ጥራትን ስለመጠበቃቸው ይቆጣጠራል ማለት ነው። ሶስት ነገር ተደባላልቋል።

መስፈርት ያወጣል፤ በመስፈርቱ መሰረት እውቅናን ይሰጣል፤ በመስፈርቱ መሰረት ጥራትን ለማረጋገጥ ይቆጣጠራል። ይህ አካሄድ ኤጄንሲውን እንደማያዛልቀው ብቻ ሳይሆን እንደማይመጥነውም ጭምር በብዙ መልኩ ተብሏል።

የብዙዎች ሃገራት ተሞክሮዎችን ነባሩ የኤጄንሲው ቲም በደንብ ያውቃል። ብዙ የሀገር ሃብት ወጥቶበት ብዙዎቹ የኤጄንሲው ነባር ባለሙያዎች ልምዶችን ከሀገር ውጭ ተልከው ወስደዋል። ወደ ሀገር ውስጥም በመጋበዝ የልምድ ልውውጦች እና ስልጠናዎች ተደርገዋል። በዚህ ዙሪያ በሀገር ውስጥ ባለሙያዎች ጥናቶችም ተደርገዋል። የውጭ ሀገር ባለሙያዎችም የተሳተፉበት ጥናቶች እኔ እስከማውቀው ድረስ ነበሩ። ታዲያ ችግሩ ምንድነው? መፍትሔውስ? የሚሉትን ማየት ይኖርብናል።

ከሁሉ በላይ ይህንን ተቋም በኃላፊነትም ሆነ በተለያዩ እርከኖች የሚመሩት አካል ‹ከተወሰኑት በስተቀር› ባለሙያ ያለመሆን ብቻ ሳይሆን የሀገሪቷ የትምህርት ጥራት መጓደል አሳሳቢ ደረጃ ላይ መድረሱን እያወቁ ኃላፊነት ወስደው ለማስተካከል ዋጋ ያለመክፈል ችግር ነበረ። ሁለተኛው ይህ ተቋም እንዲቋቋምለት የፈለገው የሀገር አደራ ያለበት አካል ኤጄንሲው የማይመጥነውን ዓላማ ይዞ እንዲቀጥል በማድረግ ተቋሙን ባለቤት አልባ ከማድረግ አልፎ ለሀገሪቷ የከፍተኛ ትምህርት ጥራት መጓደል ምክንያት ሆኗል።

በዚህ ዙሪያ ትምህርት ሚኒስቴር በአንድ በኩል ሲፈልግ እንደማይመለከተው ዓይነት ጣቱን ወደ ኤጄንሲው እየጠቆመ በሌላ በኩል በግለሰብ አመራር ደረጃም ቢሆን እንደተቋም ሲፈልግ ብቻ ጣልቃ እየገባ በሌላ ጎኑ ደግሞ የኤጄንሲውን ተጠሪነት ከእጁ እንዳይወጣ እስከ ሰኔ አንድ ስብሰባው ድረስ እንኳን ሲሟገት ይታያል።

በመሆኑም ለለውጥ ቁርጠኝነት ከተፈለገ ኤጄንሲው የተቋቋመበትን ዓላማ በመፈተሽ ከዓላማው አንጻር ኤጄንሲውን እንደገና ማዋቀር፤ ከዚህ ዓላማ አንጻር የኤጀንሲውን አጋዥ ኃይል በህግ ማዕቀፍ ማስተሳሰር፤ ኤጄንሲውን ወደተፈለገበት ግብ ያመጡታል በሚባሉ ተገቢ የትምህርት ዝግጅት፤ ልምድ እና ክህሎት ባላቸው ባለሙያዎች ከላይ እስከታች ማደራጀት፤ የኤጄንሲውን ተጠሪነት እንደገና ማጤን፤ አዲሱ አመራር ሰላማዊ ሽግግሩ ላይ ቢያተኩር፤ በማለት ሙያዊ ምክሬን እለግሳለሁኝ።

ክፍል ፖለቲካ

በቅድሚያ ቤት የህልውና ጉዳይ በሆነበት በአሁኑ ወቅት የኮንዶሚኒየም ቤት ለደረሳችሁ ሰዎች እንኳን ደስ ያላችሁ። ነገር ግን ለመንግስት ማንሳት የምፈልጋቸው ጥያቄዎች አለኝ። በመጀመሪያ ደረጃ ከዚህ ቀደም በወጡት እጣዎች በ1997 ዓ.ም ለተመዘገቡ ባለ 3 መኝታ ቤት ፈላጊዎች ሙሉ ለሙሉ ቤት እንደተሰጣቸው ተነግሮናል። ሰሞኑን በወጣ እጣም ድጋሚ ይኸው መረጃ ሲተላለፍ ነበር። ነገሩ እንዴት እንዲህ ሊሆን እንደቻለ አልገባኝም። ይሄ ሁሉ ቤት ፈላጊ አሰፍስፎ እየተጠባበቀ ባለበት ሁኔታ እንዲህ አይነት አወዛጋቢ መረጃን መስጠቱ ከምን የመነጨ ነው? ሌላው ማንሳት የምፈልገው ነገር ደግሞ ወንድ ቤት ፈላጊዎች መቼ ነው የቤት ባለቤት የሚሆኑት? የሚለውን ነው። ለሴቶች ቅድሚያ መስጠቱ ላይ ተቃውሞ ባይኖረኝም ወንዶች ግን በተወሰነ ደረጃ የተጨቆኑ እየመሰለኝ ነው።

 

ይሄን የፈጠረው ደግሞ ለዕጣ የሚቀርቡት ቤቶች ቁጥራቸው አነስተኛ መሆኑን ነው። ከዚህችው ቁጥር ላይ የተወሰኑት ለሴቶች፣ የተወሰኑት ደግሞ ለመንግስት ሰራተኞች እየተባለ ሲቀናነስለት ወንዶችን ተስፋ የሚያስቆርጥ ይመስለኛል። እነዚህን አስተሳሰቦች ባልቃወምም የወንዶችንም ፍላጎት ለማሟላት እና ተጠቃሚ ለማድረግ ለዕጣ የሚቀርቡ ቤቶችን ብዛት መጨመር የሚያስፈልግ ይመስለኛል። ካልሆነ ግን ወንዶችና ቤት ሳይገናኙ መቅረታቸው ይመስለኛል።

                              በስልክ ከሜክሲኮ አካባቢ የተሰጠ አስተያየት

ክፍል መልዕክቶች

 

በሻምበል ገብረመድህን ቢረጋ

የኢትዮጵያ ሸማቾች መብት ጥበቃ ማህበር

ሥራ አመራር ቦርድ ሰብሳቢ

ፀሐፊውን ለማግኘት - This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. ; This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

እ.ኤ.አ. ከ197ዐዎቹ ጀምሮ በዘረመል ምህንድስና (Genetic Engineering) አማካይነት በተፈጥሮ ሥርዓት ሊገናኙ የማይችሉ፣ እጅግ በተለያዩ ዝርያዎች የሚገኙ ዘረመሎችን (Genes) ማቀናጀት ተችሏል። ከዚሁ ጋር ተያይዞ ያልተጤኑ አዳዲስ ባህርያት ሊከሰቱ እንደሚችሉ በመገመቱና ከነዚህ አዳዲስ ባህርያት መካከል አደገኛ የሚሆኑ ይኖራሉ ተብሎ ስለሚፈራ ከልውጠ ህያዋን (Genetically Modified Organisms) የሚሰሩ ምርቶች ጉዳይ ከአወዛጋቢ ዓለም አቀፍ አጀንዳዎች አንዱ ከሆነ ዓመታትን አስቆጥሯል

ስለዚህ በዘረመል ምህንድስና አማካይነት የሚገኙት ልውጠ ህያዋን ምርቶች፣ ሰብሎችና ሌሎች ውጤቶች ደህንነት (safety) ለማረጋገጥ የሚያስችል ዓለም አቀፍ ሥርዓት መዘርጋት አስፈላጊነት ታምኖበት ከአሜሪካ በስተቀር ከሞላ ጎደል ዓለም ሁሉ የተቀበለው የካርታኼና ደህንነተ ህይወት ፕሮቶኮል እንደ አውሮፓ አቆጣጠር ከግንቦት 2ዐዐዐ ጀምሮ የጸደቀ ሲሆን አገራችንም በአዋጅ ቁጥር 382/1995 በማፅደቋ በኢ.ፌ.ዲ.ሪ. ህገ መንግሥት አንቀፅ 9 ንዑስ አንቀፅ 4 መሰረት የአገሪቱ ህግ አካል ሆኗል። ፕሮቶኮሉን በማፅደቅ ብቻ አስተማማኝ አገራዊ ደህንነተ ህይወት (biosafety) ሥርዓት ማረጋገጥ የማይቻል መሆኑን በመንግሥት በኩል ግንዛቤ በማግኘቱ ከጳጉሜ 4 ቀን 2ዐዐ1 ዓ/ም ጀምሮ እስከ ነሐሴ 7 ቀን 2ዐዐ7 ዓ/ም ድረስ ንቶ የነበረው የደህንነ ህይወት አዋጅ ቁጥር 655/2ዐዐ1 ታውጆ እንደነበር ይታወቃል።

የአዋጁ ዋና ዓላማ በሰውና በእንስሳት ጤና፣ በብዝሐ ህይወት፣ በአካባቢ፣ በማህበረሰቦችና በአጠቃላዩም በሀገር ላይ ከልውጠ ህያዋን ሊደርስ የሚችለውን አሉታዊ ተፅዕኖ ማስቀረት ወይም ቢያንስ እስከ ኢምንታዊነት ደረጃ ድረስ ማሳነስ መሆኑን በአንቀፅ 4 ሥር ተመልክቷል። በመሆኑም የአዋጁ ዓላማ ከተሳካ ከሸማቾች መሰረታዊ መብቶች አንዱ የሆነውን የደህንነት መብት (The Right to safety) የሚያረጋግጥ በመሆኑ በአዋጁ ላይ ሸማቹ ህብረተሰቡ ግንዛቤ ግንዛቤ እንዲኖረው በተለያዩ የአገሪቱ ክፍሎች የተለያዩ መድረኮችን በማዘጋጀት ግንዛቤ ማስጨበጥና ሸማቾችን በመወከል በአገራዊ፣ አህጉራዊና ዓለም አቀፋዊ መድረኮች በመሳተፍ የበኩላችንን ገንቢ አስተዋፅኦ ስናበረክት ቆይተናል።

ይህ በዚህ እንዳለ አዋጁ ምርምርና ስርፀትን አያበረታታም፣ አገሪቱ ከጥበበ-ህይወት (biotechnology) ማግኘት የነበረባትን ጥቅም በተለይም ለምርምር ከተለያዩ ምንጮች ሊገኝ የሚችለውን የውጭ ምንዛሪ እንዳናገኝ እንቅፋት ሆኗል የሚሉ ወገኖች በተለያዩ የዓለም ክፍሎች ከሚገኙ የልውጠ-ህያዋን ደጋፊ አግባቢዎችና (lobby group) እና ድንበር ዘለል ኩባንያዎች ጋር በመተባበር ባደረጉት እንቅስቃሴ ከነሐሴ 8 ቀን 2ዐዐ7 ጀምሮ የፀናው አዋጅ ቁጥር 896/2ዐዐ7 ይፋ ሆኗል።

አዋጁን ማሻሻል ካስፈለገ በቅድሚያ ነባሩ አዋጅ ተሞክሮ ተግዳሮቶች ተለይተው የሚመለከታቸውን ባለድርሻ አካላት በተለይም የአርሶ አደሮችና ሸማቹ ማህበረሰብ ይሁንታ እንዲጠየቅ ያደረግነው ጥረት ወደጎን ተትቶ ለወትዋቾች በሚመች መልኩ በችኮላ እንዲሻሻል ተደርጓል። በተለይም በዓለም አቀፉ የካርታኼና ፕሮቶካል እና በማንኛውም አገር የደህንነተ - ህይወት ህግ ማዕቀፎች ዓላማዎች ውስጥ ተካትቶ የማያውቀውንና መካተት የሌለበትን “ዘመናዊ ጥበበ ህይወትን ጨምሮ ለብዝሐ ህይወት ጥበቃና ዘላቂ አጠቃቀም የሚያገለግል ቴክኖሎጂ ተደራሽነትንና በቴክኖሎጂ ዝውውር መጠቀምን ማሻሻል” የሚል ዓላማ እንዲካተት ተደርጓል። ከዚህም በተጨማሪ ለአምስት ዓመት የሚፀና ልዩ ፈቃድ ከሌሎች አገሮች ደህንነተ-ህይወት ህጎች በተለየ ሁኔታ በተሻላው አዋጅ ውስጥ እንዲካተት ተደርጓል። በዚህም የተነሳ በጠንቅ ግምገማና አስተዳደር (Risk Assessment and management) ላይ የሚያተኩረው የደህነነተ ህይወት (biosafety) ጥላ እንዲያጠላበትና በአንፃሩ ምርምሩና ስርፀቱ የበለጠ ትኩረት እንዲሰጠው እየተደረገ ነው።

ይህንን የተሻሻለውን አዋጅ በመጠቀም ለጨርቃ ጨርቅ ኢንዱስትሪዎች የሚያስፈልገውን ጥጥ አቅርቦት ለማሻሻል በሚል በተለያዩ የአገሪቱ ክፍሎች በተለያዩ ስድስት ቦታዎች ልውጠ-ህያው ወይም ቢቲ ጥጥ በተከለለ ቦታ ሙከራ (Confined Field Trial) ሲደረግ ቆይቷል። የሙከራው ሂደትና ውጤት እስከምናውቀው ድረስ ለህዝብ ይፋ አልተደረገም። ሌላው ቀርቶ በራሳችን ጊዜ ለመከታተልና ለማጣራት እንድንችል ሙከራ የሚደረግባቸው ስድስት ቦታዎች እንዲገለፅልን በተደጋጋሚ ላቀረብነው ጥያቄ አዎንታዊ ምላሽ ባለማግኘታችን ምን እየተሰራ እንደነበረ ማወቅ አልቻልንም ነበር። ይሁን እንጂ ቢቲ ጥጡ ሥራ ላይ ከመዋሉ በፊት በተለይ ጥጥ ፍሬው ለምግብ ዘይት ግብአትና ለከብት መኖ ፋጉሎ ሊውል ስለሚችልና በዚህም የተነሳ በሰውና እንስሳት ጤና እንዲሁም በብዝሃ ህይወትና አካባቢ ላይ ሊደርስ የሚችለው ጉዳት ተገምግሞ እንዲለይና የሚመለከታቸው ባለድርሻ አካላት በተገኙበት ሊደርስ የሚችል ጉዳት አለመኖሩን ወይም ቢኖርም ወደእምንትነት ደረጃ ዝቅ ለማድረግ የሚወሰደውን እርምጃ በተለመለከተ ከሚመለከተው የመንግሥት አካል ማረጋገጫ እንዲሰጠን መወትወት አላቆምንም።

ይህበዚህእንዳለInternational Service for the Acquisition of Agri-Biotech Application: ISAAAበተሰኘዓለምአቀፍድርጅትድረገፅ (web site) http://www.isaaa.org/kc/cropbiotechupdate/article/default. asp?ID=16515 ሰኔ 29 ቀን 21ዐ ወይም ጁን 6 ቀን 2ዐ18Ethiopia Approves Environmental Release of Bt Cotton and Grants Special Permit for GM Maize በሚል ርዕስ ኢትዮዮጵያ JKCH1050 እና JKCH1947 የተሰኙ ሁለት ልውጠ ህያው ቢቲ ጥጥ ዝርያዎች እንዲመረቱና ልውጠ ህያው በቆሎ ምርምር እንዲካሄድበት የፈቀደች መሆኗን ይፋ አድርጓል። ከዚህም ሌላ ሪፖርተር ጋዜጣ በእንግሊዝኛ ቋንቋ ቅዳሜ ሰኔ 2 ቀን 2ዐ1ዐ ወይም ጁን 9 ቀን 2ዐ18 እትምGMO cotton approved for plantations” በሚል ርዕስ የአካባቢ፣ ደንና አየር ንብረት ለውጥ ሚንስቴር የተባለውን ፈቃድ በትክክል የሰጠ መሆኑን የሚንስቴሩን ደህንነተ-ህይወት ጉዳዮች ዳይሬክቶሬት ዳይሬክተር አቶ አሰፋ ጉዲና ዋቢ በማድረግ ዘግቧል።

ጥያቄአችን ለምን ፈቃድ ተሰጠ ሳይሆን ፈቃዱ ከመሰጠቱ በፊት መሟላት የሚገባቸው ቅድመ-ጥንቃቄ እርምጃዎችና ዝግጅቶች ስለመደረጋቸው ህብረተሰቡ ያወቀው ነገር ስለሌለ ይህ ለምን ሆነ? ነው። በኛ በኩል ሊደረጉ ከሚገባቸው ቅደመ-ጥንቃቄ ዝግጅቶችና እርምጃዎች አንዱ የጉዳት ተጠያቂነትና ካሣን በተመለከተ ኢትዮጵያ በግንባር ቀደምትነት አስተዋፅኦ ያደረገችበትና ምሳሌ ሆና ለዓመታት እልህ አስጨራሽ ድርድር ሲደረግበት የቆየው Nagoya - Kuala Lumpur Supplementary Protocol on Liability and Redressመስከረም 22 ቀን 2ዐዐ3 ወይም ኦክቶበር 2 ቀን 2ዐ1ዐ ድርድሩ ተጠናቆ አገሮች ፈርመዋል። ኢትዮጵያ ይህንን ፕሮቶኮል ማፅደቅና የህጓ አካል ማድረግ በተለይ ከልውጠ ህያዋን በሰው እና እንስሳት ጤና ላይ የሚደርስ ጉዳት ሲኖር ተጠያቂነትን በማስፈንና ካሣ ለማስከፈል እጅግ አስፈላጊ በመሆኑ ስንወተውት የነበረ ቢሆንም ምንም ተጨባጭ እርምጃ ሳይወሰድ ከቆየ በኋላ እ.ኤ.አ. ማርች 5 ቀን 2ዐ18 ወይም የካቲት 28/2ዐ1ዐ ኢትዮጵያን ሳይጨምር የ41 አገሮችን ድጋፍ አግኝቶ ሥራ ላይ ውሏል። ይህንን ፕሮቶኮል የአገሪቱ ህግ ሳያደርጉ ማንኛውንም ዓይነት ልውጠ-ህያው ወደ አገር ውስጥ ማስገባትም ሆነ በአገር ውስጥ ማምረት ተቀባይነት የለውም የሚል ጠንካራ አቋም አለን።  

ከዚህም ሌላ የደህንነተ ህይወት አዋጅ ቁጥር 655/2ዐዐ1 ሙሉ ለሙሉ ውድቅ ያልተደረገ በመሆኑ በአዋጁ አንቀፅ 11 መሰረት የህዝብ ተሳትፎ ለማረጋገጥ ሲባል የጠንቅ ግምገማ እንደደረሰውና ከግንዛቤ የመነጨ ስምምነት ለማግኘት ማመልከቻ ሲቀርብ በህዝብ ማስታወቂያ አውታሮች በኩል ከአንድ ወር ባልበለጠ ጊዜ ውስጥ የህዝብ አስተያየት ተሰብስቦ እንደግብአት ተጠቅሞ መወሰን እንደሚገባ ተደንግጎ እያለ ይህ ስለመደረጉ ምንም የሰማነው ወይም የተጠየቅነው ነገር ስላልነበረ ተገቢ አይደለም እንላለን። ተጠይቀን ቢሆን ኖሮ ልውጠ ህያው ቢቲ ጥጥ ማምረት ጀምረው ብዙ ተጠቃሚ ሆነዋል የተባሉት ለምሳሌ ህንድ፣ ደቡብ አፊሪካ፣ ቡርክና ፋሶ እንዴት አርሶ አደሮቻቸውና ስነ ምህዳሮቻቸው እንዲሁም ከብቶቻቸው እንደተጎዱና በተለይ የቡርኪና ፋሶ መንግሥት ምንም ዓይነት የቢቲ ጥጥ እንዳይመረት የክልከላ ትዕዛዝ አስተላልፎ እንዳስቆመ ፈቃድ ጠያቂዎቹም ሆነ ሰጭ የመንግሥት አካላት በተጨባጭ የሚያውቁት ሐቅ ቢሆንም ተጨማሪ ተጨባጭ ማስረጃ ማቅረብና ማስረዳት እንችል ነበር።

ስለዚህ እስካሁን ድረስ በተለያዩ የዓለም ክፍሎች ከተከሰቱትና አሁንም በመከሰት ላይ ከሚገኙት የተለያዩ ጠንቆች አንፃር ልውጠ ህያው ዘር ወይም ምርት ወይም የምርት ውጤት ወደአገር ውስጥ ከመግባቱ ወይም ከመመረቱ በፊት የጠንቅ ግምገማ ማድረግና ችግር ቢከሰት ተጠያቂነትን የሚወስድ አካል እንዲኖር የህግ ማዕቀፍ እንዲኖር ማድረግ፣ ሰፊው ማህበረሰብ በቂ ግንዛቤ ኖሮት በንቃት እንዲሳተፍ ማድረግ በተለይ ባሁኑ ወቅት መንግሥት ከሚከተለው የህዝብን ጥያቄ መሰረት አድርጎ ከመሥራት አንፃር ተገቢና ወቅታዊ በመሆኑጉዳዩ እንደገና እንዲታይ ይህንን ጋዜጣዊ መግለጫ ለማውጣት ተገደናል።

ለወደፊቱም ልውጠ ህያውን በተመለከተ ስለሚተላለፉ ውሳኔዎች ሁሉ አርሶ አደሮች፣ አርብቶ አደሮች፣ ሸማቾች፣ የንግዱ ማህበረሰብ፣ የምርምርና ከፍተኛ ትምህርት ተቋማት፣ የህግ አስፈፃሚ አካላት እና መላው የኢትዮጵያ ህዝብ በቂ ግንዛቤ እንዲኖራቸውና ንቁ ተሳታፊ እንዲሆኑ ለማድረግ የሚመለከታቸው የመንግሥት አካላት፣ የመንግሥትና የግል መገናኛ ብዙሃን ሁሉ የየበኩላቸውን ጥረት እንዲያደርጉ ጥሪያችንን እናቀርባለን።

ክፍል ምልከታ

 

የቀድሞው የአውራምባ ታምስ እና ጎግል ጋዜጦች አዘጋጅና ዘጋቢ ጋዜጠኛ ውብሸት ታዬ ከሰባት ዓመት እስር በኋላ ከእስር በወጣ በወራት ልዩነት “ኢትዮጵያዊነትን የመመለስ ተጋድሎ” የሚለውን መጽሀፉን ለአንባቢያን አቀረበ።

“እስር ቤት በነበርኩበት ጊዜ ጀምሮ እጽፋቸው የነበሩ ስራዎችን ነው በአንድ ላይ አሰባስቤ ያሳተምኩት” ሲል ለሰንደቅ ጋዜጣ የተናገረው ጋዜጠና ውብሸት ታዬ፤ እንዳለፉት መጽሀፎቹ ሁሉ የአሁኑ መጽሃፉም አገራዊ ጉዳዮችን የያዘ ነው። 120 ብር ከአንባቢያን ኪስ የሚጠይቀው “ኢትዮጵያዊነትን የመመለስ ተጋድሎ”፤ 228 ገጾች የመጽሀፉ ከፍታ ልኬቶች ናቸው።

ጋዜጠኛ ውብሸት በዚህ ስራው በብዛት ስለ እስር ቤት ቆይታውና ብሎም በእስር ቤት ስላጋጠሙት የኢትዮጵያዊያን ሰቆቃ የሚዳስስ ሲሆን፤ አገሪቱ ውስጥ ያሉ መጽሃፍ አዟሪዎች “ኢትዮጵያዊነትን የመመለስ ተጋድሎ”ን አንባቢን ባሉበት ቦታ ለማድረስ እጃቸው ላይ ይዘውት ይዞራሉ። አንባቢንና የመጽሃፍ ገዥዎች ወደ መጽሃፍ አከፋፋዮች መደብር ጎራ የሚሉ ከሆነ ደግሞ በአከፋፋዮች መደብር መደርደሪያ ላይ “ኢትዮጵያዊነትን የመመለስ ተጋድሎ”ን በክብር ተቀምጦ ገኙታል። ለሸሬታ የቀረበበት ዋጋ 120 ብር ብቻ መሆኑን ግን ልብ ይሏል።

Page 1 of 3

ድርጅትዎ ያስተዋውቁ!

  • Advvrrt4.jpg

እዚህ ያስተዋውቁ!

  • Aaddvrrt5.jpg
  • Advverttt.jpg
  • Advvrt1.jpg

 

Advvrrt4

 

 

 

 

Who's Online

We have 79 guests and no members online

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us