news admin

news admin

 

አረጋ ይርዳው (ዶ/ር)

ማንኛውንም ሥራ ጀምሮ ፍጻሜ ለማድረስ ለሥራው አስፈላጊ የሆኑ ግብዓቶች ሊኖሩ ግድ ይላል። ግብዓት ሲባል ከብዙ በጥቂቱ ዕቅድን፣ ገንዘብን፣ ቁሳቁስን፣ ዕውቀትን፣ ጊዜን አዎ! ልድገመው በእርግጠኝነት "ጊዜ"ንም ያካትታል። ግብአቶችን ወቅቱን ወይም ሰዓቱን አውቆ በቅደም ተከተላቸው የሥራው አካል በማድረግ እውቀትን ተጠቅሞ ማቀናጀት ሲቻል የተፈለገው ውጤት፣ በተፈለገው ጊዜ፣ በታቀደለት በጀት ወይም ወጭ በዕቅድ መሠረት ሲፈጸም ስኬታማነትን ያስገኛል። በሌላ መልኩ ከግብዓቶቹ አንዱ ወይም ጥቂቶቹ በተፈለገው መጠን፣ ጊዜና ዓይነት በማይገኙበት ጊዜ፣ ሥራው በታቀደለት ጊዜ፣ በተመጠነው በጀት፣ በታቀደው የጥራት ይዘት እንዳይፈፀም ሊያደርግ ስለሚችል ስኬታማነትን አያስገኝም፣ ኪሳራንም ያመጣል።

ተምረናል ብለን በየከተማው ተሰማርተን የከተሜውን ሥራ የምንሠራ ሁሉ፣ በሀገራችን አርሶ አደር ወይም ገበሬ የአሠራር ዘይቤና ጥበብ ውጤት በተገኘ እርዳታ ታግዘን መሀንዲሶች፣ አስተዳዳሪዎች፣ የኩባንያ መሪዎች ወዘተ መሆናችንን ሳንዘነጋ በሺዎች በሚቆጠሩ ዓመታት በሥራ ላይ የዋለን የሥራ ባህል ብናጤን ከገበሬው ብዙ መማር እንችል ነበር። ለነገሩ ጥሎብን ወይም የስልጣኔ ምልክት መስሎ ስለታየን የእገሌ አገር "ተሞክሮ" በማለት መደነቋቆርን አጥብቀን ይዘናል። ነቢይ በሀገሩ . . . ሆኖብን።

አንድ ገበሬ የእርሻ ሥራውን ለማከናወን በሬዎች፣ ሞፈር፣ ቀምበር፣ ጅራፍ፣ ዘር የመሳሰሉት እንደሚያስፈልጉት ያውቃል። በተጨማሪም ተፈጥሮ የሚለግሰውን ውሀ (ዝናብ) እና የፀሐይ ብርሀንና ሙቀትም ለእርሻው እንደሚያስፈልገው ያውቃል። ከሁሉም በላይ ግን እኛ ከተሜዎች ብዙም የማንጨነቅለት "ጊዜ" የተባለው ግብዓትን በዕቅዱ ውስጥ ያስገባል። እርሻ የሚጀመረው በዚህ ወር ከማርያም፣ ከሚካኤል ወዘተ ቀን በኋላ ወይም በፊት ነው ብሎ ዕቅዱን (እኛ ከተሜዎች በቁልምጫ ስትራተጂ፣ ጥናት፣ የቅርብ የሩቅ ዕቅድ እያልን የምናቆለጳጵሰውን) ብዙ ወረቀትና ቀለም ሳይጨርስ ያወጣል። ከዚያም በየቀኑ ምን ማድረግ እንዳለበት ከማረስ ጀምሮ እስከ ውቂያና አዝመራን መክተት፣ አልፎም ወደገበያ ምርቱን መውሰድን ያካተተ ያልተጻፈ ነገር ግን በቅብብሎሽ የዳበረ ክህሎቱን በመጠቀም ሥራውን ያከናውናል።

ከላይ የተጠቀሰውን ተግባር አርሶ አደሩ ወይመ ገበሬው ሲያከናውን ባቀደው መሠረት ግብአቶቹ ላይመቻቹለት ይችላሉ። ለምሳሌ አንድ ዓይነት የእህል ዘር ዘርቶ ዝናብ ማጠሩን ሲያውቅ ያካበተውን ልምድ በመጠቀም እርሻውን እንደገና በማረስ ወይም በመገልበጥ ሌላ የእህል ዘር በመዝራት ወቅቱ እንዳያልፍበትና ምርት እንዳያጣ አቅሙ እስከፈቀደለት ድረስ በመጣር ውጤታማ ይሆናል። በዚህ ተግባሩ የዝናብ እጥረት ስላጋጠመ ምንም ሳያደርግ ተቀምጦ፣ ለምን እንደተቀመጠና ምርት እንዳላመረተ አጉል "ምክንያት" (excuse) በመደርደር ጊዜውን አያጠፋም። ላድርግ ቢልም ከታክስ የተሰበሰበ ብር የሚሰጠው የለም፣ ኑሮው ውስን ስለሆነ እሱም ቤተሰቡም ይቸገራሉ። ከእሱ ታክስ ወይም ታክስ የምትፈልገው ሀገርም፣ ታክስ በመሰብሰብ ፋንታ እሱን ወደ መርዳት ልትሠማራ ትችላለች።

አርሶ አደሩ ዝናብ አጠረ ብሎ አጉል "ምክንያት" በመደርደር ፋንታ፣ በአስቸኳይ ወደ "አማራጭ" መንገድ (Option) ፍለጋ መሄዱ እንደፈለገው ባይሆንም እንኳ መጠነኛ ምርት በማግኘት ህይወቱን ይመራል። የሀገራችን አርሶ አደሮች ያላቸውን ውሱን የእርሻ መገልገያ፣ ዘር ወዘተ በመጠቀም ጊዜንና አማራጭ የሥራ እርምጃዎችን ሳይዘገዩ ተጣድፈው በመፈጸም ብዙ አስተምረውናል።

ከላይ የጠቃቀስኩት ሁናቴ ወደፈለኩት ፍሬ ነገር ይወስደኛል። ይኸውም በስንፍና፣ በግዴለሽነት፣ ባለማወቅም ሆነ በማወቅ አጉል "ምክንያት"ን (excuse) በመደርደር ለምን አንድ የታቀደ ሥራ እንዳልተሠራ ወይም ፍጻሜ ላይ እንዳልደረሰ ከፍተኛ ጥረት በማድረግ ውድቀትን ከማስተዳደር (Managing excuses) ይልቅ አማራጮችን በዕቅድ በማስገባት ወይም ችግር ሲፈጠር ፈጥኖ መንገድ በመፈለግ ውጤት የማግኘት አሠራርን (Managing Options) የተሻለ መሆኑ ሊሠመርበት ይገባል። ይህን ከአጉል "ምክንያት" ይልቅ "አማራጭ" ላይ አተኩሮ በመሥራት ውጤታማ መሆን ሲለመድ ብዙ ውጤታማ ያለመሆን ችግሮችን ሊያስወግድልን ይችላል። ለምሳሌ:-

- አዲስ አበባ ውስጥ ስብሰባ በተባለው ሰዓት ያለመጀመር ምክንያት በአብዛኛው የትራፊክ መጨናነቅ እንደሆነ ሁሉም ይዘምራል። በቂ ጊዜ መስጠት፣ ትራፊክ ክፍት በሆነበት ጊዜ ስብሰባ እንዲጀመር ማድረግ፣ የጉዞ መስመርን መቀየር፣ ለስብሰባ የሚያስፈልጉት ግብአቶች ሁሉ ከስብሰባው በፊት መዘጋጀታቸውን ማረጋገጥ ወዘተ ለስብሰባ ዘግይቶ መጀመር "ምክንያት" ሲፈልጉ ጊዜ ከማጥፋት ይልቅ "አማራጭ"ን በመተግበር ውጤታማ መሆን ይቻላል።

ከስብሰባ መቅረት - እጅግ በጣም በተደጋገመና አሰልቺ በሆነ የስብሰባ ጋጋታ፣ ከፍተኛ ባለስልጣን እንደሚኖር በጥሪ ወረቀቱ ይገለጽና ለዚያ ስብሰባ ለተባለው ባለስልጣን በሚመጥን መልኩ የስብሰባ ነጥቦች ይዘው የሚገኙ ታዳሚዎች፣ የክብር እንግዳው ወይም ባለስልጣኑ ባለመገኘታቸው "እጅግ ከፍተኛና ያልታሰበ ጉዳይ፣ ስብሰባ ወዘተ ስላጋጠማቸው ሊገኙ ባለመቻላቸው ይቅርታ ጠይቀዋል፣ መልእክት ልከዋል ወዘተ" ይባልና ስብሰባው በአሉታዊ የስብሰባ ድባብ ተከቦ ይጀመራል። ጉዳዩ ባለስልጣኑን የሚያስፈልግ ካልሆነና ከሳቸው በታች ባለ ባለሥልጣን ወይም ተወካይ ማካሄድ የሚችል ከሆነ መጀመሪያውኑ ለተወካዩ ሥራውን መስጠቱ ይተሻለ አማራጭ (Option) ስለሆነ ይህን ማድረግ ሲቻል አጉል "ምክንያት"ን (excuse) ማቅረቡ ለታዳሚው ድርብ በደል ይሆናል።

- በተለያዩ የግልም ሆነ የመንግሥት ተቋማት የሚገኙ የሥራ ክፍሎች ከ"አማራጭ" ፍለጋ ይልቅ "ምክንያት" በመደርደር ሥራን ሲያደናቅፉ በብዛት ይስተዋላሉ። ለምሳሌ በአንድ ኩባንያ የፋይናንስ ክፍልን የሚመራ ኃላፊ ኩባንያው ለደንበኞቹ በዱቤ ምርቶች ሸጦ ብዙ ያልተሰበሰበ ገንዘብ (receivables) ከደንበኞቹ በወቅቱ በስንፍናው ባለመሰብሰቡ ኩባንያው የጥሬ ገንዘብ (cash) እጥረት አጋጥሞት ደመወዝ ለመክፈልና አስፈላጊ ግዥ ለመፈጽም ቢቸገር፣ እጥረቱ ወይም ችግሩ የተፈጠረው ገንዘቡ በደንበኞች እጅ ስለሆነና በተሰብሳቢነት ተመዝግቦ ስላልተከፈለ ነው የሚል አጉል "ምክንያት"ን (excuse) እየደረደረ የ"ምክንያት" ደርዳሪነት ወይም አስተዳዳሪነት ሥራ (Managing excuses) የሚተገብር ከሆነ ኩባንያውን እየጐዳው መሆኑን ሊያውቅ ይገባል። ይኸው ኃላፊ ለተጠቀሱት ክፍያዎች ጥሬ ገንዘብ ከሌለውና ተሰብሳቢዎችን አፋጥኖ ለማግኘት የማይችል ከሆነ አማራጭ (Option) መፈለግ ያስፈልገዋል። ለመሰብሰብ ያጋጠመውን ችግር የሚፈታበትን መንገድ ቀይሶ ለጊዜው ከፊቱ ለተጋረጠው የደመወዝና የግብዓት መግዣ የገንዘብ ችግር አማራጮች (Options) ለአለቆቹ ይዞ መቅረብ ይኖርበታል። የፋይናንስ ክፍል መሪ መሆኑም ይህን እንዲተገብር ግድ ይለዋል።

- አንድ ተቋም በምርት የማምረት ጠባዩ በኤሌክትሪክ ኃይል የሚንቀሳቀሱ የማምረቻ መሣሪያዎቹ ቢቆሙ ምርቱ ላይ ችግር የሚፈጥር ከሆነ፣ ምርታማነቱ ወይም የምርቱ ጥራትና ብዛት ከዕቅድ በታች የሆነበትን ሁናቴ ለመግለጽ አጉል "ምክንያት" ሲደረድሩና ሲፈጥሩ ጊዜ ከማጥፋት፣ መጀመሪያውኑ የኤሌክትሪክ ኃይል ባለመኖሩ ሊበላሹ የሚችሉ የሥራ ክፍሎችን በከፊልም ሆነ ሙሉ በሙሉ ሊያሠራ የሚችል ተጠባባቂ ኃይል (standby generators) እንዲኖር የማድረግ አማራጭ (Options) ሥራ ከምክንያት ይልቅ አማራጭን ማስተዳደር (Managing Options rather than excuses) ስለሚሆን አዎንታዊ ውጤትን ያመጣል።

በየሠርግ ዝግጅቱ ሙሽሮች እስከሚገቡ እየተባለ በሰዓቱ ተገኝቶ ከዚያም በኋላ ሙሽሮቹ በመኪና ትራፊክ መጨናነቅ "ምክንያት" በመዘግየታቸው በይፋ ወይም በሹክሹክታ እየተነጋገሩ ለሰዓታት (ፊት ለፊቱ የተቀመጠውን መጠጥ መጠጣት እያማረው ሳይቀምስ) የጠበቀው የሠርግ ታዳሚ አንድም መጠጣት እንዲጀምር ካልሆነም ሙሽሮቹ አስቀድመው ገብተው እንግዳ እንዲቀበሉ የማድረግ አዲስ "አማራጭ" መፍጠር ሁሉም ሰው እያማረረ ነገር ግን ይባስ ብሎ በመሸጋገር የሚገኝ ዝግጅት ቢለወጥ ቀልጣፋና ሁሉንም ታዳሚ የሚያስደስት ሠርግ ሊሆን ይችላል።

አዲስ አበባ ከተማችን ብዙ የመሪዎች ስብሰባ ታካሂዳለች። ይህ መታደል ነው፣ ይገባታልም። የመሪዎች ስብሰባ እንዳለ በመጥቀስ ለአሽከርካሪዎች የተከለከሉ መንገዶች በመግለጽ በአኳያው አማራጭ መንገዶችን አሽከርካሪዎች እንዲጠቀሙ በማስታወቂያ ይነገራል። ይህ ጥሩ ነው። ይህን ማስታወቂያ ሰምቶ አንድ ሠራተኛ ከሥራ ላለመዘግየት፣ ከእነአካቴው ላለመቅረት ተለዋጭ መንገዶች አጥንቶ በሥራ ገበታው ለመገኘት "አማራጭ" መምረጥን ትቶ፣ ከሥራ የዘገየንበትን ወይም የቀረንበትን አጉል "ምክንያት" ላለቃው፣ ማስረዳት ጥቅም የለውም።

በባህላዊ መንገድ የተዘጋጀ ኮሶን ለማዳን የሚጠጣ የኮሶ መድኃኒት በተፈጥሮው መራራ ነው። ነገር ግን በሽታውን ይፈውሳል ከተባለ መራራ ስለሆነ አልጠጣም ያለ በበሽታው እንደሚጠቃና ለከፍተኛ ጉዳት ሊዳርገው እንደሚችል ያውቃል። ስለሆነም መራራውን ኮሶ ይጠጣል።

የሥራ "አማራጭ"ን ለመጠቀም ማሰብና መጨነቅን የመሳሰሉ መራራ ችግሮች ሊኖሩት ይችላል። ነገር ግን ለአማራጭ ጥረት ማድረግ (እንደ ኮሶው የመረረ ቢሆንም) በተሠማራንበት ሥራ ውጤት የሚያስገኝ ፈውስ ከሆነ ልንለምደው ይገባል።

ከላይ የተጠቀሱት ጥቂት ምሳሌዎች በጠቋሚነት እንዲያገለግሉ የጠቃቀስኳቸው ሲሆኑ በተመሳሳይ ብዙ ሁኔታዎችን በተለያዩ የሥራ ረድፎች መግለጽ ይቻላል። ወደ ርዕሴ ስመለስ ለምክንያት ፈጠራ ጊዜ አባክነን ምክንያትን ተጠቅመን ሥራን ውጤታማ ካለማድረግ ይልቅ አማራጮችን በመፈለግ ውጤታማ ለመሆን ሥራን መምራት በሰፊው ቢለመድ የተሻለ ነው። Better Manage options rather than excuses.

የሥራ መሪዎች ሠራተኞች ለተሰጣቸው ሥራ አማራጭን እንደ አስፈላጊ ሂደት መጠቀም እንዲችሉ ማበረታታት ይጠበቅባቸዋል። በአኳያው ባልሆነና ተቀባይነት በሌለው ምክንያት ሥራ እንዳይደናቀፍ ማድረግም ይጠበቅባቸዋል።

 

በሻምበል ገብረመድህን ቢረጋ

የኢትዮጵያ ሸማቾች መብት ጥበቃ ማህበር

ሥራ አመራር ቦርድ ሰብሳቢ

ፀሐፊውን ለማግኘት - This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. ; This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

እ.ኤ.አ. ከ197ዐዎቹ ጀምሮ በዘረመል ምህንድስና (Genetic Engineering) አማካይነት በተፈጥሮ ሥርዓት ሊገናኙ የማይችሉ፣ እጅግ በተለያዩ ዝርያዎች የሚገኙ ዘረመሎችን (Genes) ማቀናጀት ተችሏል። ከዚሁ ጋር ተያይዞ ያልተጤኑ አዳዲስ ባህርያት ሊከሰቱ እንደሚችሉ በመገመቱና ከነዚህ አዳዲስ ባህርያት መካከል አደገኛ የሚሆኑ ይኖራሉ ተብሎ ስለሚፈራ ከልውጠ ህያዋን (Genetically Modified Organisms) የሚሰሩ ምርቶች ጉዳይ ከአወዛጋቢ ዓለም አቀፍ አጀንዳዎች አንዱ ከሆነ ዓመታትን አስቆጥሯል

ስለዚህ በዘረመል ምህንድስና አማካይነት የሚገኙት ልውጠ ህያዋን ምርቶች፣ ሰብሎችና ሌሎች ውጤቶች ደህንነት (safety) ለማረጋገጥ የሚያስችል ዓለም አቀፍ ሥርዓት መዘርጋት አስፈላጊነት ታምኖበት ከአሜሪካ በስተቀር ከሞላ ጎደል ዓለም ሁሉ የተቀበለው የካርታኼና ደህንነተ ህይወት ፕሮቶኮል እንደ አውሮፓ አቆጣጠር ከግንቦት 2ዐዐዐ ጀምሮ የጸደቀ ሲሆን አገራችንም በአዋጅ ቁጥር 382/1995 በማፅደቋ በኢ.ፌ.ዲ.ሪ. ህገ መንግሥት አንቀፅ 9 ንዑስ አንቀፅ 4 መሰረት የአገሪቱ ህግ አካል ሆኗል። ፕሮቶኮሉን በማፅደቅ ብቻ አስተማማኝ አገራዊ ደህንነተ ህይወት (biosafety) ሥርዓት ማረጋገጥ የማይቻል መሆኑን በመንግሥት በኩል ግንዛቤ በማግኘቱ ከጳጉሜ 4 ቀን 2ዐዐ1 ዓ/ም ጀምሮ እስከ ነሐሴ 7 ቀን 2ዐዐ7 ዓ/ም ድረስ ንቶ የነበረው የደህንነ ህይወት አዋጅ ቁጥር 655/2ዐዐ1 ታውጆ እንደነበር ይታወቃል።

የአዋጁ ዋና ዓላማ በሰውና በእንስሳት ጤና፣ በብዝሐ ህይወት፣ በአካባቢ፣ በማህበረሰቦችና በአጠቃላዩም በሀገር ላይ ከልውጠ ህያዋን ሊደርስ የሚችለውን አሉታዊ ተፅዕኖ ማስቀረት ወይም ቢያንስ እስከ ኢምንታዊነት ደረጃ ድረስ ማሳነስ መሆኑን በአንቀፅ 4 ሥር ተመልክቷል። በመሆኑም የአዋጁ ዓላማ ከተሳካ ከሸማቾች መሰረታዊ መብቶች አንዱ የሆነውን የደህንነት መብት (The Right to safety) የሚያረጋግጥ በመሆኑ በአዋጁ ላይ ሸማቹ ህብረተሰቡ ግንዛቤ ግንዛቤ እንዲኖረው በተለያዩ የአገሪቱ ክፍሎች የተለያዩ መድረኮችን በማዘጋጀት ግንዛቤ ማስጨበጥና ሸማቾችን በመወከል በአገራዊ፣ አህጉራዊና ዓለም አቀፋዊ መድረኮች በመሳተፍ የበኩላችንን ገንቢ አስተዋፅኦ ስናበረክት ቆይተናል።

ይህ በዚህ እንዳለ አዋጁ ምርምርና ስርፀትን አያበረታታም፣ አገሪቱ ከጥበበ-ህይወት (biotechnology) ማግኘት የነበረባትን ጥቅም በተለይም ለምርምር ከተለያዩ ምንጮች ሊገኝ የሚችለውን የውጭ ምንዛሪ እንዳናገኝ እንቅፋት ሆኗል የሚሉ ወገኖች በተለያዩ የዓለም ክፍሎች ከሚገኙ የልውጠ-ህያዋን ደጋፊ አግባቢዎችና (lobby group) እና ድንበር ዘለል ኩባንያዎች ጋር በመተባበር ባደረጉት እንቅስቃሴ ከነሐሴ 8 ቀን 2ዐዐ7 ጀምሮ የፀናው አዋጅ ቁጥር 896/2ዐዐ7 ይፋ ሆኗል።

አዋጁን ማሻሻል ካስፈለገ በቅድሚያ ነባሩ አዋጅ ተሞክሮ ተግዳሮቶች ተለይተው የሚመለከታቸውን ባለድርሻ አካላት በተለይም የአርሶ አደሮችና ሸማቹ ማህበረሰብ ይሁንታ እንዲጠየቅ ያደረግነው ጥረት ወደጎን ተትቶ ለወትዋቾች በሚመች መልኩ በችኮላ እንዲሻሻል ተደርጓል። በተለይም በዓለም አቀፉ የካርታኼና ፕሮቶካል እና በማንኛውም አገር የደህንነተ - ህይወት ህግ ማዕቀፎች ዓላማዎች ውስጥ ተካትቶ የማያውቀውንና መካተት የሌለበትን “ዘመናዊ ጥበበ ህይወትን ጨምሮ ለብዝሐ ህይወት ጥበቃና ዘላቂ አጠቃቀም የሚያገለግል ቴክኖሎጂ ተደራሽነትንና በቴክኖሎጂ ዝውውር መጠቀምን ማሻሻል” የሚል ዓላማ እንዲካተት ተደርጓል። ከዚህም በተጨማሪ ለአምስት ዓመት የሚፀና ልዩ ፈቃድ ከሌሎች አገሮች ደህንነተ-ህይወት ህጎች በተለየ ሁኔታ በተሻላው አዋጅ ውስጥ እንዲካተት ተደርጓል። በዚህም የተነሳ በጠንቅ ግምገማና አስተዳደር (Risk Assessment and management) ላይ የሚያተኩረው የደህነነተ ህይወት (biosafety) ጥላ እንዲያጠላበትና በአንፃሩ ምርምሩና ስርፀቱ የበለጠ ትኩረት እንዲሰጠው እየተደረገ ነው።

ይህንን የተሻሻለውን አዋጅ በመጠቀም ለጨርቃ ጨርቅ ኢንዱስትሪዎች የሚያስፈልገውን ጥጥ አቅርቦት ለማሻሻል በሚል በተለያዩ የአገሪቱ ክፍሎች በተለያዩ ስድስት ቦታዎች ልውጠ-ህያው ወይም ቢቲ ጥጥ በተከለለ ቦታ ሙከራ (Confined Field Trial) ሲደረግ ቆይቷል። የሙከራው ሂደትና ውጤት እስከምናውቀው ድረስ ለህዝብ ይፋ አልተደረገም። ሌላው ቀርቶ በራሳችን ጊዜ ለመከታተልና ለማጣራት እንድንችል ሙከራ የሚደረግባቸው ስድስት ቦታዎች እንዲገለፅልን በተደጋጋሚ ላቀረብነው ጥያቄ አዎንታዊ ምላሽ ባለማግኘታችን ምን እየተሰራ እንደነበረ ማወቅ አልቻልንም ነበር። ይሁን እንጂ ቢቲ ጥጡ ሥራ ላይ ከመዋሉ በፊት በተለይ ጥጥ ፍሬው ለምግብ ዘይት ግብአትና ለከብት መኖ ፋጉሎ ሊውል ስለሚችልና በዚህም የተነሳ በሰውና እንስሳት ጤና እንዲሁም በብዝሃ ህይወትና አካባቢ ላይ ሊደርስ የሚችለው ጉዳት ተገምግሞ እንዲለይና የሚመለከታቸው ባለድርሻ አካላት በተገኙበት ሊደርስ የሚችል ጉዳት አለመኖሩን ወይም ቢኖርም ወደእምንትነት ደረጃ ዝቅ ለማድረግ የሚወሰደውን እርምጃ በተለመለከተ ከሚመለከተው የመንግሥት አካል ማረጋገጫ እንዲሰጠን መወትወት አላቆምንም።

ይህበዚህእንዳለInternational Service for the Acquisition of Agri-Biotech Application: ISAAAበተሰኘዓለምአቀፍድርጅትድረገፅ (web site) http://www.isaaa.org/kc/cropbiotechupdate/article/default. asp?ID=16515 ሰኔ 29 ቀን 21ዐ ወይም ጁን 6 ቀን 2ዐ18Ethiopia Approves Environmental Release of Bt Cotton and Grants Special Permit for GM Maize በሚል ርዕስ ኢትዮዮጵያ JKCH1050 እና JKCH1947 የተሰኙ ሁለት ልውጠ ህያው ቢቲ ጥጥ ዝርያዎች እንዲመረቱና ልውጠ ህያው በቆሎ ምርምር እንዲካሄድበት የፈቀደች መሆኗን ይፋ አድርጓል። ከዚህም ሌላ ሪፖርተር ጋዜጣ በእንግሊዝኛ ቋንቋ ቅዳሜ ሰኔ 2 ቀን 2ዐ1ዐ ወይም ጁን 9 ቀን 2ዐ18 እትምGMO cotton approved for plantations” በሚል ርዕስ የአካባቢ፣ ደንና አየር ንብረት ለውጥ ሚንስቴር የተባለውን ፈቃድ በትክክል የሰጠ መሆኑን የሚንስቴሩን ደህንነተ-ህይወት ጉዳዮች ዳይሬክቶሬት ዳይሬክተር አቶ አሰፋ ጉዲና ዋቢ በማድረግ ዘግቧል።

ጥያቄአችን ለምን ፈቃድ ተሰጠ ሳይሆን ፈቃዱ ከመሰጠቱ በፊት መሟላት የሚገባቸው ቅድመ-ጥንቃቄ እርምጃዎችና ዝግጅቶች ስለመደረጋቸው ህብረተሰቡ ያወቀው ነገር ስለሌለ ይህ ለምን ሆነ? ነው። በኛ በኩል ሊደረጉ ከሚገባቸው ቅደመ-ጥንቃቄ ዝግጅቶችና እርምጃዎች አንዱ የጉዳት ተጠያቂነትና ካሣን በተመለከተ ኢትዮጵያ በግንባር ቀደምትነት አስተዋፅኦ ያደረገችበትና ምሳሌ ሆና ለዓመታት እልህ አስጨራሽ ድርድር ሲደረግበት የቆየው Nagoya - Kuala Lumpur Supplementary Protocol on Liability and Redressመስከረም 22 ቀን 2ዐዐ3 ወይም ኦክቶበር 2 ቀን 2ዐ1ዐ ድርድሩ ተጠናቆ አገሮች ፈርመዋል። ኢትዮጵያ ይህንን ፕሮቶኮል ማፅደቅና የህጓ አካል ማድረግ በተለይ ከልውጠ ህያዋን በሰው እና እንስሳት ጤና ላይ የሚደርስ ጉዳት ሲኖር ተጠያቂነትን በማስፈንና ካሣ ለማስከፈል እጅግ አስፈላጊ በመሆኑ ስንወተውት የነበረ ቢሆንም ምንም ተጨባጭ እርምጃ ሳይወሰድ ከቆየ በኋላ እ.ኤ.አ. ማርች 5 ቀን 2ዐ18 ወይም የካቲት 28/2ዐ1ዐ ኢትዮጵያን ሳይጨምር የ41 አገሮችን ድጋፍ አግኝቶ ሥራ ላይ ውሏል። ይህንን ፕሮቶኮል የአገሪቱ ህግ ሳያደርጉ ማንኛውንም ዓይነት ልውጠ-ህያው ወደ አገር ውስጥ ማስገባትም ሆነ በአገር ውስጥ ማምረት ተቀባይነት የለውም የሚል ጠንካራ አቋም አለን።  

ከዚህም ሌላ የደህንነተ ህይወት አዋጅ ቁጥር 655/2ዐዐ1 ሙሉ ለሙሉ ውድቅ ያልተደረገ በመሆኑ በአዋጁ አንቀፅ 11 መሰረት የህዝብ ተሳትፎ ለማረጋገጥ ሲባል የጠንቅ ግምገማ እንደደረሰውና ከግንዛቤ የመነጨ ስምምነት ለማግኘት ማመልከቻ ሲቀርብ በህዝብ ማስታወቂያ አውታሮች በኩል ከአንድ ወር ባልበለጠ ጊዜ ውስጥ የህዝብ አስተያየት ተሰብስቦ እንደግብአት ተጠቅሞ መወሰን እንደሚገባ ተደንግጎ እያለ ይህ ስለመደረጉ ምንም የሰማነው ወይም የተጠየቅነው ነገር ስላልነበረ ተገቢ አይደለም እንላለን። ተጠይቀን ቢሆን ኖሮ ልውጠ ህያው ቢቲ ጥጥ ማምረት ጀምረው ብዙ ተጠቃሚ ሆነዋል የተባሉት ለምሳሌ ህንድ፣ ደቡብ አፊሪካ፣ ቡርክና ፋሶ እንዴት አርሶ አደሮቻቸውና ስነ ምህዳሮቻቸው እንዲሁም ከብቶቻቸው እንደተጎዱና በተለይ የቡርኪና ፋሶ መንግሥት ምንም ዓይነት የቢቲ ጥጥ እንዳይመረት የክልከላ ትዕዛዝ አስተላልፎ እንዳስቆመ ፈቃድ ጠያቂዎቹም ሆነ ሰጭ የመንግሥት አካላት በተጨባጭ የሚያውቁት ሐቅ ቢሆንም ተጨማሪ ተጨባጭ ማስረጃ ማቅረብና ማስረዳት እንችል ነበር።

ስለዚህ እስካሁን ድረስ በተለያዩ የዓለም ክፍሎች ከተከሰቱትና አሁንም በመከሰት ላይ ከሚገኙት የተለያዩ ጠንቆች አንፃር ልውጠ ህያው ዘር ወይም ምርት ወይም የምርት ውጤት ወደአገር ውስጥ ከመግባቱ ወይም ከመመረቱ በፊት የጠንቅ ግምገማ ማድረግና ችግር ቢከሰት ተጠያቂነትን የሚወስድ አካል እንዲኖር የህግ ማዕቀፍ እንዲኖር ማድረግ፣ ሰፊው ማህበረሰብ በቂ ግንዛቤ ኖሮት በንቃት እንዲሳተፍ ማድረግ በተለይ ባሁኑ ወቅት መንግሥት ከሚከተለው የህዝብን ጥያቄ መሰረት አድርጎ ከመሥራት አንፃር ተገቢና ወቅታዊ በመሆኑጉዳዩ እንደገና እንዲታይ ይህንን ጋዜጣዊ መግለጫ ለማውጣት ተገደናል።

ለወደፊቱም ልውጠ ህያውን በተመለከተ ስለሚተላለፉ ውሳኔዎች ሁሉ አርሶ አደሮች፣ አርብቶ አደሮች፣ ሸማቾች፣ የንግዱ ማህበረሰብ፣ የምርምርና ከፍተኛ ትምህርት ተቋማት፣ የህግ አስፈፃሚ አካላት እና መላው የኢትዮጵያ ህዝብ በቂ ግንዛቤ እንዲኖራቸውና ንቁ ተሳታፊ እንዲሆኑ ለማድረግ የሚመለከታቸው የመንግሥት አካላት፣ የመንግሥትና የግል መገናኛ ብዙሃን ሁሉ የየበኩላቸውን ጥረት እንዲያደርጉ ጥሪያችንን እናቀርባለን።

በይርጋ አበበ

በኢትዮጵያ የትምህርት ጥራት መጓደል መኖሩን በርካታ የዘርፉ ምሁራን ይናገራሉ። ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይም በበዓለ ሲመታቸው እለት ከሰጧቸው ሰፊ ንግግሮች መካከል አንዱ የትምህርት ጥራቱን ማስተካከል እነደሆነ ተናግረዋል። ይህ የዶክተር አብይ አዲስ ካቢኔ ለውጥ ካደረገባቸው ዘርፎች መካከል አንዱ “በከፍተኛ ትምህርት አግባብነትና ጥራት ኤጄንሲ” ላይ የኃላፊዎችን ሹመት መስጠትና መንሳት ነበር።

ቀደም ሲል ኤጄንሲውን ሲመሩ የነበሩት ዶክተር ተስፋዬ…. ተነስተው በምትካቸው አቶ ቢኒያም ተወልደ በቦታው ተተክተዋል። አዲሱ የኤጄንሲው ዳይሬክተር በቅርቡ ከግል የከፍተኛ ትምህርት ተቋማት ባለንብረቶች ጋር ውይይት አካሂደው ነበር። ውይይቱንና እንዲመጣ ስለተፈለገው ለውጥ ከ ቢ.ኤስ.ቲ (BST) ባለቤትና ፕሬዝዳንት ዶክተር ተፈሪ ብዙአየሁ ጋር አጠር ያለ ቃለ ምልልስ አድርገናል። የቃለ ምልልሱን ሙሉ ክፍልም ከዚህ በታች አቅርበነዋል።

ሰንደቅ፡- አሁን ያለውን የአገሪቱን ሁኔታ እና የእናንተን ዘርፍ (የትምህርቱን ዘርፍ) ቀጣይ ጉዞ እንዴት ያዩታል?

ዶክተር ተፈሪ፡- ለውጥ ከራስ ይጀምራል። ለራሱ ያልተለወጠ ሌላውን ለመለወጥ እንዴት ይሞክራል? በምን ብቃት እና ሞራል ከማን ጋር ሆኖ ለውጥን ያስባል? የዚህ ጽሁፍ መነሻ የሆነኝ ሰኔ 1/2010 ዓም በትምህርት ሚኒስቴር አዳራሽ ውስጥ የከፍተኛ ትምህርት አግባበብነት እና ጥራት ኤጄንሲ ከግል የከፍተኛ ትምህርት ተቋማት አመራሮች ጋር ያደረገውን ስብሰባ ላይ በመገኘት መታዛቤን ተንተርሶ ነው።

አዲሱ አመራር ብቅ ካለበት ጊዜ ወዲህ በተለይም ከሁለት ወር ወዲህ አዲሱ ጠቅላይ ሚኒስትር ከተሾሙ ጀምሮ በሀገራችን የለውጥ ሽታዎችን ከማሽተት አልፈን ከአንዳንዶች ለውጦችም በተግባር ተጠቃሚዎች መሆናችን የማይካድ ነው። በገዛ ሀገራችን ያጣነውን ነጻነት እና በስጋት የመኖራችን ጉዳይ ዋስትና እያገኘ ከመጣ ሰነባብቷል። ያሰጉናል የምንላቸው አካላት ከመስመር ላይ ዞር ማለታቸውም ሌላው ለውጥ ነው። ለዘመናት ያጣናቸውን ወገኖቻችንን ከእስር ተለቀው ተቀላቅለውናል። በቤታችን ሆነን የምንፈልገውን የማየት የማዳመጥ መብቶቻችን ‹በሽብርተኝነት የተፈረጁት ሚዲያዎችን የተከታተለ…› የሚለውን የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁን በማሰቀረት፤ እነዚያ የተፈረጁትን ተቋማትን እና ግለሰቦችን እገዳ በማንሳት የነፃነት አየር እንድነተነፍስ ሆነናል። እንግዲህ እነዚህን ለውጦች ማጣጣም በጀመርንበት ማግስት ነው ለዘመናት ለግልም ሆነ ለመንግስት ከፍተኛ ትምህርት ተቋማት የጥራት መቀጨጭ ምክንያት የሆነው የከፍተኛ ትምህርት አግባብነት እና ጥራት ኤጄንሲ አሰራር ብልሹነትን ለማስተካከል ሲባል አዲሱ ዋና ዳይሬክተር በቀጥታ በጠቅላይ ሚኒስትሩ ፊርማ የተሾሙት።

ይህንን ሹመታቸውን ተከትሎ ከከፊሉ የግል ከፍተኛ ትምህርት ተቋማት ባለድርሻ አካላት ጋር ለመተዋወቅ እና በችግሮቹ ዙሪያ ለመወያየት ታስቦ የምክክር ስብሰባ ተጠርቶ ነበር። በዕለቱ ከስበሰባው ጅማሬ አንስቶ ያልተለመዱ ጉዳዮችን ማስተዋል ጀመርን።ጥቂቶች ቀድመን እዚያ ስንደርስ አዲሱ ዋና ዳይሬክተር ብቻቸውን በረንዳው ላይ ቆመው በብስጭት መንፈስ ስልክ ያወራሉ። እኛ ቦቦታው ደርስን ከቆምን ቢያንስ ከ30 ደቂቃ በኋላ የኤጄንሲው ሰራተኞች በኤጄንሲው መኪና ለስብሰባው የሚሆን ቁሳቁሶችን ይዘው ስብሰባው ይጀመራል ከተባለበት ጊዜ በጣም አርፍዶ ተጀመረ።

ለውጥ የሚመስል ነገር የታዘብኩት ከመደበኛው አሰራር ወጣ ያለ ጉዳይ አንዱ አዲሱ ዋና ዳይሬክተር ማንም የመድረክ ስራውን ሳያቀናጅላቸው ላፕቶፓቸውን ሰካክተው እንደምን አደራችሁ ብለው በጊዜ ባለመጀመራቸው ይቅርታ በመጠየቅ ጀመሩ። የእርሳቸው ንግግርም ሆነ አቀራረባቸው በአጠቃላይ የስብሰባው አካሄድ ኢ-መደበኛ እና ከተለመደው ወጣ ያለ ነበር። ክብደትም ያጣ የሚመስል ይታየኝ ነበር። ምናልባትም ከለመድነው ነገር ወጣ ያለ ስለአጋጠመን ሊሆን ይችላል ብዬ አሰብኩኝ። ቢሆንም ቀጥዬ የማነሳውን ክፍተት የሚያሟላ መኖር ነበረበት እላለሁ። በየትኛውም ማህበረሰብ ውስጥ እና የስራ አካሄድ ውስጥ እንግዳ ሁኔታ ሲካሄድ ነባሩ አሰራር ለምን እንደተቀየረ የሚያወሳ ከአዲሱ ጉዳይ ጋርም የሚያስተዋውቅ መኖሩ የግድ ነው። አለበለዚያ ተሳታፊዎችን ያላከበረ የሚያስመስል ነገር ይሆናል።

ሰንደቅ፡- እርስዎ ስለ ለውጥ ሲናገሩ የለውጡን ሂደትና አካሄድ በተመለከተ ምን ይላሉ?

ዶክተር ተፈሪ፡- ለውጥ ፈላጊው አካል አብዮተኛ እና ጀብደኛ ሆኖ ራሱን ካቀረበ ለዓላማው ለውጥ ተባባሪና አብሮ የሚፈስ አጋር ያጣል። ነባሩ አካል ሙሉ በሙሉ እስካልተቀየረ ድረስ ቢያንስ አዲሱን ሰው የማስተዋወቅ ስራ ከነባሩ ይጠበቅ ነበር። በአዲሱ ኃላፊ መሾም ነባሮቹ ሙሉ በሙሉ አኩራፊዎች ከሆኑ ወይንም ብቃት የላቸውም ተብለው ወደጎን ቢተው እንኳ ባለቤት ነኝ ባይ የት/ሚ/ር ይህን ድርሻ መውሰድ ነበረበት። ለእኔ የትምህርት ጉዳይ የሀገሬ ጉዳይ በመሆኑ ያገባኛል። 27 ዓመታት በሙሉ እንጠቃለን በማለት እውነትን ፊት-ለፊት ካለመነጋገር በብዙ ዋጋ ከፍለንበታል። ምናልባትም ይህንን ጽሁፍ በማዘጋጀቴ ምክንያት ዘራፍ የሚል አካል ካለም ግድየለም የ27 ዓመታቱ ይበቃናል፤ አሁን ግን አይሞከርም እላለሁኝ። ቢሞከርም ስለ እውነት በማስመሰል አላጎበድድም።

ሰንደቅ፡- በዕለቱ የነበረው ውይይትና የውይይቱ ግብ ምንድን ነው? ከውጤታማነቱ አኳያስ እንዴት ይመለከቱታል?

ዶክተር ተፈሪ፡- የእለቱ ድርጊት የሚያወሳው ወይ ጉባኤው ተንቆአል አልያም ለውጡን ለብቻ ለማምጣት እየተሮጠ ያለ ይመስለኛል። ከነባሩ አካል ለሽግግሩ እንኳ የታጨ አለመኖሩን የታዘብኩት በስፍራው የተገኙት የኤጄንሲው ጥቂት ሰራተኞች በእለቱ ከመኪና ላይ እቃ ከማውረድ እና የሻይ መስተንግዶ ከማቅረብ ያለፈ የሰሩትን አላስተዋልኩኝም። ይህ ሁለት ነገር ያመላክታል፡- አንደኛው ግምት ነባሩ አካል አዲሱን ዋና ዳይሬክተር አልተቀበለውም ወይንም ገና የዳር ተመልካች ሆኖ መደበኛ ስራውን እየሰራ ነገሮች እስኪጠሩለት ድረስ የሚሆነውን በርቀት በመከታተል ላይ ያለ ያስመስላል።

ሁለተኛው ምክንያት ነባሩን ያለማሳተፍ ጉዳይ ነው። ነባሩ በብልሹ አሰራሩ ውስጥ ቀጥተኛ ተዋናይ በመሆኑ ለለውጥ የሚነሳሳ ሞራል ላይኖረው ይችላል ተብሎ ሊገመት ይችል ይሆናል። መቼም ከነባሩ መካከል ለተሳትፎ ቢጠየቅ ለሁለት ምክንያቶች ፈቃደኝነት የሚያሳይ የሚታጣ አይመስለኝም። አንደኛው ምክንያት ለስራ ኃላፊ የመታዘዝ ግዴታ፤ ሁለተኛው ምክንያት ከአዲሱ አመራር ጋር ለለውጥ መስራት የሚፈልግ አይጠፋም ባይ ነኝ። እንግዲህ ነባሩ ለተሳትፎ ተጠይቆ እምቢ ማለቱን ስላልተነገረን ለውጥ ፋላጊው አዲሱ አመራር የቀድሞዎቹን ላለማሳተፍ ፈልጓል ማለት ይቻላል። የተፈለገበት ምክንያትም እንደተነገረን የስብሰባው አካሄድ ከተለመደው አሰራር ወጣ እንዲል ያለ አስተዋዋቂ፤ ያለመድረክ መሪ፤ ያለሪፖርታዥ ተወያይተናል። የተለመደው አሰራር ምናልባት አሰልቺ፤ ፍሬያማ አይደልም ተብሎ ቢታሰብ እንኳን በዚህ ስብሰባ ነባሩ ካልተሳተፈ ለውጡን ከእነማን ጋር ለማምጣት ተፈልጎ ነው? የሚል ጥያቄ እንደዜጋ ማንሳት ግድ ነው። ስበሰባው ለሚዲያ ግብዓት ብቻ እንዲሆን ተፈልጎ ከሆነ ደግሞ ተሰብሳቢው ቢያንስ እንደዜጋ መከበር ነበረበት ባይ ነኝ። አዲሱ አመራር ከሚያመጣቸው ለውጦች አንዱ ቢሆንልን ይህንን ረዥም እጅ እንዲቆርጠው ነው።

ሰንደቅ፡- በትምህርቱ ዘርፍ እጃቸው ረጃጅም አካላት አሉ ብለዋል። እነዚህ ባለረጅም እጅ አካላት እነማን ናቸው? የኤጄንሲው ድርሻስ ምንድን ነው?

ዶክተር ተፈሪ፡- በኢትዮጵያ የከፍተኛ ትምህርት ጥራት ላይ ረዥም እጅ ያላቸው ብዙ ቢሆኑም ሁለት ዋና ዋና አካላት ግን ሁለቱንም ክፍል ማለትም የግሉንም ሆነ የመንግስት ተቋማትን ጎድተዋል። እነርሱም በመመሪያ እና በአሰራር ጠርንፈው የሀገሪቷን እድገት የጠላለፉ አካላት እና የመጫወቻው ሜዳው ሰፊ ሆኖ እያለ የሌላውን መብቃት እና ማደግ የማይፈልግ የአትድረሱብኝ በሽታ ያለባቸው ስግብግብ የሙያው ባለቤት ያልሆኑ የትምህርት ነጋዴዎች ሊሆኑ ይችላሉ።

እነዚህን አካላት ለመከላከል በሚያስችል ቁመና ላይ የሌለው የከፍተኛ ትምህርት አግባብነት እና ጥራት ኤጄንሲ (Higher education Relevance and Quality Agency-HERQA) የሀገሪቷን የከፍተኛ ትምህርት ጥራትን ማስጠበቅ ይቅርና ራሱን ማዳን አቅቶት ወይ ለውጥ አልያም መፍረስ አለብህ የሚባልበት ደረጃ ደርሷል። ምክንያቱም እነዚህ አካላት ይህን ተቋም ማለትም ኤጄንሲው በሁለት እግሩ እንዳይቆም፤ የተሻለ ነገር ለሀገሪቷ የትምህርት እድገት እንዳያበረክት አድርገውታል።

ገና ከምስረታው ጀምሮ እስከዛሬ መፍትሔ ያልተገኘለት ጉዳይ ኤጄንሲው የተመሰረተበት ዓላማ ለሁሉም አካላት ግልጽ ያለመሆን ወዲያ ወዲህ እንዲንገዋለል እንጂ የጠራ ቁመና ይዞ እንዳይቀጥል ዳርጎታል። ኤጄንሲው ለምንድነው የተመሰረተው? እየሰራ ያለውስ ከተመሠረተበት አላማ እንጻር ነው? ለዚህስ መመስረት ነበረበት ወይ? ተጠሪነቱስ ለማን መሆን አለበት? የሚሉት መልስ እስካላገኙ ድረስ የአዲሱ ዋና ዳይሬክትር ሹመት እና ብቻቸውን መንደፋደፍ የትም ላያደርሰን ይችላል ብዬ አስተያየት መስጠት እፈልጋለሁ። በርግጥ በዕለቱ ይህን ሃሳቤን ቁንጽል በሆነ መልኩ ለመግለጽ ሞክሬአለሁኝ-ሰሚ ካገኘ።

ሰንደቅ፡- ኤጄንሲውን በዚህ መልኩ ከገለጹት ለመሆኑ የተጣለበትን አደራና ተልዕኮ ለመሸከም የሚያስችል ቁመና የተላበሰ ነው?

ዶክተር ተፈሪ፡- እንደሚታወቀው ኤጄንሲው በሁለት ዳይሬክተሮች ማለትም የእውቅና አሰጣጥ ዳይሬክቶሬት እና የጥራት ኦዲት ዳይሬክቶሬት ተከፍሎ በዋና ዳይሬክተር እና ም/ዋና ዳይሬክተር ይመራል። የሁለቱ ክፍሎች ስራ ተደጋጋፊ ቢሆንም የየራሳቸው ድርሻ አላቸው። ኤጄንሲው እውቅና ሰጭ እና ጥራት አስጠባቂ ነው። የተለመደውም እየሰራ ያለውም ይህንኑ ነው። ራሱ እውቅና ሰጭ ሆኖ ተቋማት እርሱ ባወጣው መስፈርት መሰረት ጥራትን ስለመጠበቃቸው ይቆጣጠራል ማለት ነው። ሶስት ነገር ተደባላልቋል።

መስፈርት ያወጣል፤ በመስፈርቱ መሰረት እውቅናን ይሰጣል፤ በመስፈርቱ መሰረት ጥራትን ለማረጋገጥ ይቆጣጠራል። ይህ አካሄድ ኤጄንሲውን እንደማያዛልቀው ብቻ ሳይሆን እንደማይመጥነውም ጭምር በብዙ መልኩ ተብሏል።

የብዙዎች ሃገራት ተሞክሮዎችን ነባሩ የኤጄንሲው ቲም በደንብ ያውቃል። ብዙ የሀገር ሃብት ወጥቶበት ብዙዎቹ የኤጄንሲው ነባር ባለሙያዎች ልምዶችን ከሀገር ውጭ ተልከው ወስደዋል። ወደ ሀገር ውስጥም በመጋበዝ የልምድ ልውውጦች እና ስልጠናዎች ተደርገዋል። በዚህ ዙሪያ በሀገር ውስጥ ባለሙያዎች ጥናቶችም ተደርገዋል። የውጭ ሀገር ባለሙያዎችም የተሳተፉበት ጥናቶች እኔ እስከማውቀው ድረስ ነበሩ። ታዲያ ችግሩ ምንድነው? መፍትሔውስ? የሚሉትን ማየት ይኖርብናል።

ከሁሉ በላይ ይህንን ተቋም በኃላፊነትም ሆነ በተለያዩ እርከኖች የሚመሩት አካል ‹ከተወሰኑት በስተቀር› ባለሙያ ያለመሆን ብቻ ሳይሆን የሀገሪቷ የትምህርት ጥራት መጓደል አሳሳቢ ደረጃ ላይ መድረሱን እያወቁ ኃላፊነት ወስደው ለማስተካከል ዋጋ ያለመክፈል ችግር ነበረ። ሁለተኛው ይህ ተቋም እንዲቋቋምለት የፈለገው የሀገር አደራ ያለበት አካል ኤጄንሲው የማይመጥነውን ዓላማ ይዞ እንዲቀጥል በማድረግ ተቋሙን ባለቤት አልባ ከማድረግ አልፎ ለሀገሪቷ የከፍተኛ ትምህርት ጥራት መጓደል ምክንያት ሆኗል።

በዚህ ዙሪያ ትምህርት ሚኒስቴር በአንድ በኩል ሲፈልግ እንደማይመለከተው ዓይነት ጣቱን ወደ ኤጄንሲው እየጠቆመ በሌላ በኩል በግለሰብ አመራር ደረጃም ቢሆን እንደተቋም ሲፈልግ ብቻ ጣልቃ እየገባ በሌላ ጎኑ ደግሞ የኤጄንሲውን ተጠሪነት ከእጁ እንዳይወጣ እስከ ሰኔ አንድ ስብሰባው ድረስ እንኳን ሲሟገት ይታያል።

በመሆኑም ለለውጥ ቁርጠኝነት ከተፈለገ ኤጄንሲው የተቋቋመበትን ዓላማ በመፈተሽ ከዓላማው አንጻር ኤጄንሲውን እንደገና ማዋቀር፤ ከዚህ ዓላማ አንጻር የኤጀንሲውን አጋዥ ኃይል በህግ ማዕቀፍ ማስተሳሰር፤ ኤጄንሲውን ወደተፈለገበት ግብ ያመጡታል በሚባሉ ተገቢ የትምህርት ዝግጅት፤ ልምድ እና ክህሎት ባላቸው ባለሙያዎች ከላይ እስከታች ማደራጀት፤ የኤጄንሲውን ተጠሪነት እንደገና ማጤን፤ አዲሱ አመራር ሰላማዊ ሽግግሩ ላይ ቢያተኩር፤ በማለት ሙያዊ ምክሬን እለግሳለሁኝ።

 

 

ጉዳዩ: የኢትዮጵያ መብትና ጥቅም የሚፃረረውን የአልጀርስ ስምምነት መሻርን ይመለከታል

 

አበበ ተክለሃይማኖት (ሜጄር ጄኔራል)

 

የኢህአዴግ ሰራ አስፈፃሚ ኮሚቴ በአልጀርስ ስምምነትን እና የድንበር ኮሚሽን ውሳኔውን ከተቀበሩበት ጉድጓድ አውጥቶ ሙሉ በሙሉ ተግባራዊ ለማድረግ መወሰኑ ይፋ ሆኗል። ውሳኔው በመንግስት ነው ወይስ በኢሀዴግ የሚለውን ጥያቄ ለጊዜው ትተን ውሳኔው ግን አስደንጋጭ ነው።


በርካታ ምሁራን ኤርትራ ነፃ አገር መሆኗን ተከትሎ የኢትዮጵያ ልዑላዊ የባህር በር መብት በሚመለከት በተደጋጋሚ እየፃፉ መንግስትን ያሰገነዝቡ ነበር:: ኤርትራ ኢትዮጵያን ከወረረ በኋላ ጥያቄው አገርሽቶበት እንደገና በብዕራቸው በመንግስት ስልጣን ለተቆጣጠረው እና ለባለጠመንጃው መወትወት ጀመረ። በትዕቢት ተወጥሮ ድንቁርና የተከናነበው መንግስት ትኩረት ሰጥቶ ጥናት ሳያካሂድ አልጀርስ ላይ ሄዶ ተዘፈቀበት። ምሁራን ዓለም አቀፍ ህግን መሰረት አድርገው ነበር የሚከራከሩት ።


ይህ ስምምነት ወራሪ እና ተወራሪ አሸናፊ እና ተሸናፊ እኩል የሚያደርግ መሆኑ አሳፋሪ ቢሆንም የአገራችንን መብት አሳልፎ የሰጠ በመሆኑ ዘላቂ ሰላም ሊያረጋግጥ አይችልም:: በኢትዮጵያ አጠቃላይ ደህንነት በተለይም በኢኮኖሚ ደህንነት አደጋ ውስጥ የሚያስገባ ነው። የኢትዮጵያ ታሪክ እና ክብር የማይመጥን ስምምነት ነው።


የያኔው መንግስት የሀገር ጉዳይ በሁለተኛ ደረጃ አስቀምጦ የራሱን ስልጣን የማደላደል ጉዳይ ቅድሚያ በመስጠት በአልጀርስ ስምምነት ውስጥ ሆነን እንኳን ሊገኝ ይችል የነበረው በድንበር መካለል ድል አሳልፎ ሰጥቷል። በእንዝህላልነት ምክንያት ፍትሀዊ ያልሆነ ውሳኔ ኢትዮጵያ እንድትቀበል ተገደደች። ውሳኔውን እንኳን በቅጡ መገንዘብ ያልቻለ፣ የኢትዮጵያዊያን ጊዜአዊ የልብ ትርታ ለማሸነፍ በሩጫ መግለጫ ተሰጠ። የተባለው ግን ዉሸት ሆነ፤ ይቅርታም አልተባለበትም። ቄሱም ዝም መፅሐፉም ዝም ሆነ። በጦርነት አሽንፈን በአልጀርስ ተሸንፍን፣ በኮሚሽን ውሳኔ ልባችን ተሰብሮ እንገኛለን።

 

አሁን ምንስ የሚያስገድድ ሁኔታ አለ?!


አገራችን በለውጥ ተስፋ በምትገኝበት በአሁኑ ግዜ የለውጥ ሂደቱን ለመቀየር (Divert) ለማድረግ ለምን የሞተውን አጀንዳ ለማንሳት ተፈለገ? አለማዊ፣ አካባቢያዊ እና አገራዊ የሚያስገድድ ሁኔታ ምን አለ?!


በአልጀርስ ስምምነት ኢትዮጵያ እያለቀሰች ነው። መንግስት በኤርትራ ትንኮሳ ላይ በሚከተለው የኮንተይንመንት (Containment) ፖሊሲ ምክኒያት ኢትዮጵያ እየደማች ነው። የኤርትራ በትርና ትንኮሳ ባጋጠመ ቁጥር ፓርላማ እየቀረቡ የሚያለቅሱ ጠቅላይ ሚኒስቴሮች የበለጠ አሳዝነዉን ነበር። በድንበር ያሉ ህዝቦች በእውነት እየተሰቃዩ ነው፤ በየጊዜው እየተዘረፋ ነው፣ እየሞቱ ነው። ከልማት እጅጉን እርቀዋል:: ጊዜአዊ ድጐማ መደረግ ያለበት ቢሆንም (እስካሁን ምንም ዓይነት ድጎማ አልተደረገም) ለእነሱም ቢሆን ዘላቂ መፍትሄ የሚሆነው የአልጀርስ ስምምነት መሻር እና የኤርትራ መንግስት ትንኮሳ ለአንዴና ለመጨረሻ ጊዜ ማስቀረት ነው። በድንበር አካባቢ ያሉት ህዝቦች እንባ የሚመለሰው የኢትዮጵያ መብት ሲከበር እና ለማተራመስ የሚፈልጋትን ሀይል ሲወገድ ነው።


አሁን ያለው የለውጥ ተስፋ እና እንቅስቃሴ በፊደራል ደረጃ የሚመራ ነው። በሁሉም ክልሎች ያለው የለውጥ ሂደት ምን ላይ እንዳለ ባለውቅም የለውጥ ንፋስ የለውጥ ሽታ በሌለበት ትግራይ ግን ለኤርትራ አዋሳኝ በሆኑ የባድመ እና ኤሮኘ ግዛቶች ያለበት በመሆኑ ወጣቱ ስለ ዲሞክራሲ፣ የህግ የበላይነት፣ ስለፍትህ አጠንክሮ የያዘውን አጀንዳ አቅጣጫ ለመቀየር የተደረገ ነው እንዴ? የሚያሰኝ ነው። አንድም ህዝቡን ተስፋ የሚሰጥ አጀንዳ አሰናድቶ የልማት፣ የሰላምና የዴሞክራሲ ህዝባዊ ጥያቄዎች አጣብቂኝ ዉስጥ የከተተው ህወሓት ይህንን አጀንዳ እንደ ማስቀየሻ አንስቶት ይሁን ብለን ማሰባችን አልቀረም።


እነሱ ስለተሸነፉ የትግራይ ህዝብ የተሸነፈ የሚመስላቸው ሰዎች በፌዴራል ደረጃ የሚታየዉን ለዉጥ መቀበል አቅቷቸው የትግራይን ህዝብ በስጋትና በቁጭት ከተው ከፌዴራል መንግስት ጋር ለማላተም የታለመ በሚመስል መልኩ የዚህ ጉዳይ ሃሳብ አመንጪዎች መሆናቸው ሳውቅ ነገርየው ወጥመድ ይሆን እንዴ? ብዬ ለመጠየቅ ተገድጃለሁ።


ክቡር ጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር አብይ አሕመድ ለመከላከያ ሠራዊታችን መመሪያ በሰጡበት ስብሰባ የጠንካራ ባህር ሐይል መገንባት ጉዳይ በሚያነሱበት ግዜ የሀገራችን የለወጥ ሂደት ሉዐላዊ የባህር በር መብታችንን በሚያረጋግጥ መንገድ ድርብ ድል የምናገኝበት ኢትዮጵያ ከአንድ ስኬት ወደ ሌላ ስኬት እየተጓዘች ነች እንዴ? ብለን መሪያችንን ለማመስገን ስንዘጋጅ ይህ አስፈሪ የአንድ ፓርቲ ውሳኔ ሰማን።

 

ክቡር ጠቅላይ ሚኒስትር


(No Peace - No War) ሁኔታ በአንድ በኩል የኤርትራ መንግስት የመዝረፍና የመወረር ፍላጐት በሌላ በኩል ደግሞ በኢትዮጵያ መንግስት ልፍስፍስነት ምክንያት የተፈጠረ የአልጀርስ ሰምምነት ዉጤት ነው። ወራሪ በመሆኑ የኤርትራ መንግሥት የሚቀጣ ማለት ላደረሰው ዉድመት የሚመጥን ተመጣጣኝ ካሳ ብቻ ሳይሆን በሠራዊቱ ቁጥር የማይገደብ ስምምነት እንዲሁም የኢትዮጵያ ሉዐላዊ የባሕር በር መብት የሚያረጋርጥ ቢሆን ኖሮ ይህ ሁኔታ አይፈጠርም ነበር።


የኤርትራ መንግስት በየጊዜው ኢትዮጵያን በማተራመስ እንቅስቃሴው የአልጀርስ ስምምነት ውጤት ነው:: ከስምምምነቱ በፊት የኢትዮጵያ ሰራዊት ጀምሮት በነበረው የማጥቃት ሂደት የኤርትራን ሠራዊት አዳክሞ ላንዴና ለመጨረሻ ግዜ አደጋ የማይሆንበት ደረጃ ቢያደርስ ትልቅ ክንዉን ይሆን ነበር። ይህ ባይሆንም እንኳ በአልጀርሱ ስምምነት የኤርትራ መንግስት እንደ ጠብ አጫሪነቱ በተሸነፈበት ማግስት ከበድ ያለ የካሳ ክፍያና በዛ ያለ የወታደራዊ አቅም ቅነሳ የሚያስገድድ ስምምነት ስለሌለው የኤርትራ መንግስት ኢትዮጵያን የማተራመስ እድል የሚሰጥ የአልጀርስ ስምምነት ሆኖ እናገኘዋለን:: ሰላምና ጦርነት አለመኖር ኢትዮጵያ ደምታለች በተለይ በድንበር ያሉት ህዝቦችም እጅጉን ተሰቃይተዋል ከልማት፣ ከሰላም እርቀዋል። አሁን ያለው ችግር መንስኤው የአልጀርስ ስምምነት ነው፤ መፍትሔው ደግሞ ስምምነቱን አሽቀንጥሮ መጣል ነው።

 

ክቡር ጠቅላይ ሚኒስትር


እንደሚያዉቁት ኤርትራ ኢትዮጰያን የወረረው በድንበር ጉዳይ አልነበረም:: የሁለቱ አገር የድንበር ኮሚሽነሮች የድንበር መካለሉ እንዴት ይሁን? ብለው በውይይት አዲስ አበባ ተቀምጠም እያሉ ነበር የኤርትራ ታንኮች ሉዓላዊ መሬታችንን የወረሩት። የኢትዮጵያ መንግሥት ከኤርትራ ጋር የነበረው ልቅ የሆነ የኢኮኖሚክ ግንኙነት እንዳይኖር መቆጣጠር ስላስጀመረ ነው ወረራው የደረሰብን። የአልጀርስ ስምምነት የኤርትራን መንግስት ሽሮት ነበር። ጊዜአዊ የደህንነት ቀጠና (Temporary Security Zone) በማፍረስ የተባበሩት መንግስታት የሰላም አስከባሪ ሀይሉን ያባረረ ነው። ስለዚህ አሁን ኢህአዴግ የወሰነው ዉሳኔ የኤርትራ መንግስት ያፈረሰዉን ዉል መሰረት አድርጎ ነው።


አሁን ያለው የኤርትራ መንግስት በሌሎች ሀብት ለመኖር የሚፈልግ መዥገር ነው:: በሌላ መልኩ ኢትዮጵያ ልማት እንዳትጐናፀፍ ከሚፈለጉ ሀይሎች ጎን በመሰለፍ ተመፅዋች ሆኖ የተላላኪ ሥራ የሚሰራም ነው። ሠላም የማይፈልግ በሁከት ንግድ የተሰማራ ተላላኪ መንግስት ራሱ በድርጊቱ የሻረዉን የአልጀርስ ስምምነት ተግባራዊ በማድረግ ሰላም ይመጣል ብሎ ማስብ ቂልነት ነው። ባድመና ኤሮኘ ሰጥቶ ሰላም እናገኛለን ማለት ሞኝነት ነው።


ብዙ ምርጥ የኢትዮጵያን ልጆች ያጣንበት፣ ብዙዎች የተፈናቀሉበት፣ ከፍተኛ ሀብት ያፈሰስንበት ብቻ ሳይሆን ለወደፊትም የባህር በር አልባ መሆን አሁን ባለው የአካባቢያችን ጂኦ ፖለቲካ የከፋ ህይወት እንግልት እና ጥቃት የሚያደርስብን በመሆኑ ከወዲሁ ተሰርዞ አዲስ ውይይት (Negotiation) መደረግ ይኖርበታል። እንደሚያውቁት ሉአላዊ የባህር በር ጉዳይ ሀገራችን ባለው የለውጥ መንፈስ ለሰላም፣ ለዲሞክራሲ እና ልማት ወሳኝ ነው። ስለዚህም ክቡርነትዎ ከፍተኛ የዘርፍ ምሁራን በማሰባሰብ ከአለም አቀፍ ህግ አንፃር እላይ የተጠቀሰው መብት እንዲረጋገጥ ቢያደርጉና እስከዛ ድረስ ግን የኮሚሽኑ ውሳኔ ተግባራዊ ለማድረግ የሚደረገው እንቅስቃሴ እንዲቆም በክብር እጠይቃለሁ።፡


ይህ ደግሞ የተሟላ ተፅእኖ የሚያሳድር (Full Package) ማለት ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊ፣ ስነአእምሮአዊ፣ ዲኘሎማሲያዊ እና የደህንነት Package በማዘጋጀት የኤርትራ መንግስት አስገድዶ አዲስ ስምምነት ላይ መድረስ ይጠይቃል። ክቡርነትዎ የኢትዮጵያ መብትና ጥቅም
የሚፃረረውን የአልጀርስ ስምምነት ይሰረዙ!!¾

 

የቀድሞው የአውራምባ ታምስ እና ጎግል ጋዜጦች አዘጋጅና ዘጋቢ ጋዜጠኛ ውብሸት ታዬ ከሰባት ዓመት እስር በኋላ ከእስር በወጣ በወራት ልዩነት “ኢትዮጵያዊነትን የመመለስ ተጋድሎ” የሚለውን መጽሀፉን ለአንባቢያን አቀረበ።

“እስር ቤት በነበርኩበት ጊዜ ጀምሮ እጽፋቸው የነበሩ ስራዎችን ነው በአንድ ላይ አሰባስቤ ያሳተምኩት” ሲል ለሰንደቅ ጋዜጣ የተናገረው ጋዜጠና ውብሸት ታዬ፤ እንዳለፉት መጽሀፎቹ ሁሉ የአሁኑ መጽሃፉም አገራዊ ጉዳዮችን የያዘ ነው። 120 ብር ከአንባቢያን ኪስ የሚጠይቀው “ኢትዮጵያዊነትን የመመለስ ተጋድሎ”፤ 228 ገጾች የመጽሀፉ ከፍታ ልኬቶች ናቸው።

ጋዜጠኛ ውብሸት በዚህ ስራው በብዛት ስለ እስር ቤት ቆይታውና ብሎም በእስር ቤት ስላጋጠሙት የኢትዮጵያዊያን ሰቆቃ የሚዳስስ ሲሆን፤ አገሪቱ ውስጥ ያሉ መጽሃፍ አዟሪዎች “ኢትዮጵያዊነትን የመመለስ ተጋድሎ”ን አንባቢን ባሉበት ቦታ ለማድረስ እጃቸው ላይ ይዘውት ይዞራሉ። አንባቢንና የመጽሃፍ ገዥዎች ወደ መጽሃፍ አከፋፋዮች መደብር ጎራ የሚሉ ከሆነ ደግሞ በአከፋፋዮች መደብር መደርደሪያ ላይ “ኢትዮጵያዊነትን የመመለስ ተጋድሎ”ን በክብር ተቀምጦ ገኙታል። ለሸሬታ የቀረበበት ዋጋ 120 ብር ብቻ መሆኑን ግን ልብ ይሏል።

በቅድሚያ ቤት የህልውና ጉዳይ በሆነበት በአሁኑ ወቅት የኮንዶሚኒየም ቤት ለደረሳችሁ ሰዎች እንኳን ደስ ያላችሁ። ነገር ግን ለመንግስት ማንሳት የምፈልጋቸው ጥያቄዎች አለኝ። በመጀመሪያ ደረጃ ከዚህ ቀደም በወጡት እጣዎች በ1997 ዓ.ም ለተመዘገቡ ባለ 3 መኝታ ቤት ፈላጊዎች ሙሉ ለሙሉ ቤት እንደተሰጣቸው ተነግሮናል። ሰሞኑን በወጣ እጣም ድጋሚ ይኸው መረጃ ሲተላለፍ ነበር። ነገሩ እንዴት እንዲህ ሊሆን እንደቻለ አልገባኝም። ይሄ ሁሉ ቤት ፈላጊ አሰፍስፎ እየተጠባበቀ ባለበት ሁኔታ እንዲህ አይነት አወዛጋቢ መረጃን መስጠቱ ከምን የመነጨ ነው? ሌላው ማንሳት የምፈልገው ነገር ደግሞ ወንድ ቤት ፈላጊዎች መቼ ነው የቤት ባለቤት የሚሆኑት? የሚለውን ነው። ለሴቶች ቅድሚያ መስጠቱ ላይ ተቃውሞ ባይኖረኝም ወንዶች ግን በተወሰነ ደረጃ የተጨቆኑ እየመሰለኝ ነው።

 

ይሄን የፈጠረው ደግሞ ለዕጣ የሚቀርቡት ቤቶች ቁጥራቸው አነስተኛ መሆኑን ነው። ከዚህችው ቁጥር ላይ የተወሰኑት ለሴቶች፣ የተወሰኑት ደግሞ ለመንግስት ሰራተኞች እየተባለ ሲቀናነስለት ወንዶችን ተስፋ የሚያስቆርጥ ይመስለኛል። እነዚህን አስተሳሰቦች ባልቃወምም የወንዶችንም ፍላጎት ለማሟላት እና ተጠቃሚ ለማድረግ ለዕጣ የሚቀርቡ ቤቶችን ብዛት መጨመር የሚያስፈልግ ይመስለኛል። ካልሆነ ግን ወንዶችና ቤት ሳይገናኙ መቅረታቸው ይመስለኛል።

                              በስልክ ከሜክሲኮ አካባቢ የተሰጠ አስተያየት

ቁጥሮች

Wednesday, 13 June 2018 13:15

 

15 ሚሊዮን ኩንታል              ዘንድሮ ለአርሶ አደሩ የሚቀርበው ማዳበሪያ መጠን፤

 

600 ሚሊዮን ዶላር                ለማዳበሪያ ግዢው ወጪ የሚደረገው ገንዘብ መጠን፤

1 ነጥብ 1 ሚሊዮን                የሚቀርበው ማዳበሪያ መጠን ካለፈው ዓመት ጋር ሲነፃፀር ያለው ብልጫ፤

2 ነጥብ 4 ሚሊዮን ኩንታል      ጥቅም ላይ ሳይውል የከረመ ማዳበሪያ መጠን፤

 

ምንጭ፡- የእርሻና ተፈጥሮ ሀብት ሚኒስቴር

 

የካፍ ኢንስትራክተሩ አብርሃም ተክለሀይማኖት ያዘጋጀውና በኢትዮጵያ እግር ኳስ ችግሮች ዙሪያ ትኩረቱን ያደረገው መጽሃፍ ባሳለፍነው ቅዳሜ በአዲስ አበባ አክሱም ሆቴል የተመረቀ ሲሆን የፊታችን ቅዳሜ ደግሞ በመቀሌ ይመረቃል።

ለኢትዮጵያ እግር ኳስ ውድቀት ከራሱ ከኢንስትራክተር አብርሃም ጀምሮ ሁሉም የዘርፉ ተዋንያን ተጠያቂ መሆናቸውን በመጽሃፉ ያሰፈረው አብርሃም ተክለሀይማት፤ በተለይ መሰረታዊ የስልጠና እና የአደረጃጀት ችግሮች ዋናዋናዎቹ ችግሮች መሆናቸውን አስታውቋል።

የኢትዮጵያ እግር ኳስ ራእይ አልባ በሆኑ ሰዎች መያዙን የሚገልጸው ይኸው የአሰልጣኝ አብርሃም ተክለሀይማት መጽሀፍ፤ አጥፊ የማይጠየቅበት እንዲያውም አይዞህ በርታ የሚባልበት የእግር ኳስ አስተዳዳሪዎች መብዛታቸው ኳሱን የኋሊት እንዲጓዝ ምክንያት መሆኑን ይገልጻል።

መጽሀፉ 81 ብር ከሽልንግ ለአንባቢያን (81.50 ብር) የቀረበበት ዋጋ ሲሆን 247ኛው ገጽ ደግሞ የመጽሃፉ የመጨረሻ ክፍል ነው። ሁሉም መጽሃፍ አዟሪዎችና አከፋፋዮች መጽሀፉን ለአንባቢን ለማድረስ በእጃቸው ያስገቡት ሲሆን ህትመቱን ታሪክ አታሚዎች ሰርቶታል።

የአምባሳደሮች አምባሳደር

Wednesday, 13 June 2018 13:01

 

(የጉዞ ማስታወሻ)

‘’በነገራችን ላይ በአውሮፕላኑ በቀኝ በኩል የተቀመጣችሁ ከዳመና በላይ ብቻውን የወጣውን የተራራውን ጫፍ መመልከት ትችላላችሁ። ‘’

 

በመኮንን ተሾመ ቶሌራ

 

በየትኛውም ሀገር እንደሚደረገው የኢትዮጵያ መንግስት በየጊዜው አስፈላጊ በሆነበት ሀገር ሁሉ አምባሳደር እየሾመ ይልካል። ስለ ውጭ ጉዳይ ያለኝ እውቀት እዚህ ግባ የሚባል ባይሆንም አምባሳደሮች ለሹመት የሚመረጡት የሀገራችንን ጥቅም ለማስጠበቅ፣ የንግድ ስራችንን ለማሳለጥ፣የወታደራዊና የደህንነት ስራዎቻችንንም ለማጠናከር ይችላሉ የሚባሉ ዲፕማቶች በባትሪና በፋኖስ ተፈልገው ሲገኙ ይመስለኛል። ሀገራችን በሌሎች ዘንድ ያላት ምስልና ገጽታ መልካም እንዲሆን እኛን የሚወክሉትም ዲፕሎማቶች እንዲሁ ከፍ ያለ የሞያ ደረጃ፣ልምድና መልካም ስም ያላቸው መሆን ያለባቸው መሆኑንም እገምታለሁ።

ይህን ስል አንዳንድ ጊዜ ከሃገር ቤት ፖለቲካ ገለል እንዲሉ አሊያም ገዢውን መንግስት ብዙ በማገልገላቸው ምክንያት በሰለጠኑ ሃገራት ዘና እንዲሉና የሚያገኙትም ደሞዝ ከኢትዮጵያ ብር ወደ አሜሪካን ዶላር ይሸጋገርላቸው ተብለውም የሚላኩ አሉ የምትለዉንም ሃሜት እንደማንኛውም ዜጋ ሳልሰማ ቀርቻለሁ ማለት አይደለም። በሌላ በኩል እነ እገሌ ለዚህ የበቁት በሀገር ቤት የህዝብ አስተዳደራቸዉ ወቅት እንደወርቅ ተፈትነው በማለፋቸው ሀገሪቱ እምነት ጥላባቸው ነው የሚለውንም የመንግስታችንን ተደጋጋሚ ማብራሪያም እንደሚሰጥ አልዘነጋሁም።

ለማንኛውም በዚህም አለ በዚያ አምባደሮች ይሾማሉ። በውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር አማጭነትና በመንግስታችን ባራኪነት ቤተመንግስት ቀርበው በፕሬዝዳንቱ ተቀብተዉ ለኛም በሚዲያ ታውጆልን ደብዳቤ ተዘጋጅቶላቸው ወደሚፈለገው ሀገር ይሸኛሉ። ታዲያ ዋናው ቁም ነገሩ ወደሚፈለገው ሀገር ሄደው ደብዳቤያቸውን ለሚመለከተው አስገብተው ስራ ከጀመሩ በኋላ ያለው ሂደትና ውጤት ይመስለኛል።

እኔ ዛሬ በዚች አጭር ፅሁፌ ላወጋ የፈለኩት አምባሳደሮች እንዴት እንደሚሾሙ ለመተንተን ወይም የአምባሳደሮች ሥራ ምን እንደሆነም ለማስረዳት አይደለም።

ይልቁንም እኔ ስለማውቀው አንድ የኢትዮጵያ የአምባሳደሮች አምባሳደር የቻልኩትን ያህል ጥቂት ነገር ለማለት ፈልጌ ነው። ይህ አምባሳደራችን ቀንና ሌሊት ሳይል የሚሮጥ፣ በአንድ ሀገር ብቻ ሳይሆን በብዙ ሃገሮች እኛን ወክሎ የሚሰራ፣ በብዙ ሀገሮችም ብዙዎች የሚያውቁት፣ የኢትዮጵያ ባንዲራ ሁል ጊዜ ከፍ ብሎ እንዲታይ የሚያደርግ፣ ባንዲራችንን ብቻ ሳይሆን ያሉንን የሰው ሰራሽና የተፈጥሮ ቅርሶቻችንን ስም በደረቱ ለጥፎ የሚዞር፣ እኛን ኢትዮጵያውያንንም ሆነ ሌሎችን በቅንነት የሚያገለግል እናም ሁሉም የሚወደው፣ ሰርቶ የሚያሰራ፣የሥራ እድል ፈጥሮ ዜጐችንና ሃገርን የሚጠቅም ትልቁ ዲፕሎማታችን ነው - የኢትዮጵያ አየር መንገድ።

ለዚች ፅሁፍ መነሻ የሆነኝ የሰሞኑ የጉዞ ገጠመኜ ነው። ባለፈው ሳምንት የታንዛኒያ አካል በሆነችውና በውቧ ደሴት በዛንዚባር ለአየር ለዉጥ (climate change)ጉባኤየአራት ቀን ቆይታ አድርገን ስንመለስ የናሚቢያ ዜግነት ካለው የሙያ ጓደኛዬ Absalom Shigwetha የሰማሁትና ያየሁት ሁኔታ እንዲሁም አየር መንገዳችን ለመጀመያ ጊዜ የግሉ ባደረገው ግዙፍ የኤርባስ አውሮፕላኑ የሰጠን አገልግሎት ድንገት ብዕሬን አንስቼ እንድሞነጫጭር አደረገኝ።

ነገረ ስራዋ የኛይቱን ሀረርን የምትመስለውን የዛንዚባሯን ስቶን ታውን (Stone twon) ለሶስትና ለአራት ቀናት እየዞርን ድንቅ የሆኑትን ታሪካዊ ቦታዎቿና ዉበቷን አየን፣ ታዋቂዉን የቅመማ-ቅመም እርሻዋን ጎበኘን፣ በየጥጋጥጉም እየቆምን ፎቶ ተነሳን፣በጥንታዊነቷ የተሰማንን ተጨዋወትን እናም ከተማይቱን ለመልቀቅ ተዘጋጀን። የበረራ ሰዓታችን እስኪደርስም ካረፍንበት ‘’ማሩ ማሩ’’ (Marumaru) ሆቴል አቅራቢያ ካለው የውቂያኖስ ዳርቻ መናፈሻ ተቀምጠን ጥቂት ማውራትም ቀጠልን።

እኔ በበኩሌ ውቂያኖሰ ሳይ የሚሰማኝ የተደበላለቀ ስሜት አለ - የደስታና የቁጭት -ደስታው በሃገሬ የማላየውን ትልቅ የውሃ አካል በማየቴ ሲሆን ቁጭቱ ደግሞ ትልቋ ሀገሬ መቶ ሜትርም ብትሆን የባህር በር ለምን አጣች እያልኩ በማሰቤ ይመስለኛል። እና ይህንኑ ደስታዬንና ቁጭቴን፣ Stone Town ከሀረር ጋር ያሏትን መመሳሰል ለጓደኞዬ መተረክ ያዝኩኝ። ከኛ ፈንጠር ብለዉ ወጣቶች በኪስዋህሊ ቋንቋ እያወሩ ትልቁን የኮኮነት (Coconut) ዛፍ ፍሬ እየገዙ ከዉስጡ ያለዉን ፈሳሽ ሲጠጡ ፣ ሌሎች ደሞ የባኦ-ባኦብ (እጅግ ግዙፍ ዛፍ) ፍሬ ሲበሉ ይታየኛል

“እኛም ይችኑ የምትመስል ‘ሀረር’ የምትባል ጥንታዊት ውብ ከተማ አለን‘’ አልኩት ለአብሳሎም (Absalom)። በውስጤ ‘’ምን ያረጋል እኛ ግን የባህር በር ላይ ያለ ከተማ የለንም።’’ እያልኩኝ።

እኔ በዚህ ሃሳብ ተውጬ እያለሁ አብሳሎም ከደረት ኪሱ የኢትዩጵያ አየር መንገድ የሰጠውን የበረራ ትኬት አውጥቶ የበረራ ሰዓታችንን ማየት ጀመረ። እሱ እንደኔ የትልቅ አየር መንገድ ባለቤት የሆነች አገር ስለሌለው ወደ ደቡብ አቅጣጫ ጥቂት መቶ ኪሎ ሜትሮችን ተጉዞ መኖሪያ ከተማው ዊንድ ሆክ መድረስ ባለመቻሉ ከኔ ጋር ወደ ሶስት ሰዓት ያህል በሃገሩ አቅጣጫ በተቃራኒ ወደሰሜን ተጉዞ መጀመሪያ አዲስ አበባ ፣ ከዚያም ደቡብ አፍሪካ በመጨረሻም ሃገሩ መግባት ነበረበት።

“I wonder why I should connect through Addis to reach my home city.” ብሎ እረዥም ጉዞ እንደሚጠብቀው ገለጸልኝና ሁል ጊዜ አፍሪካ ውስጥ ለመብረር የኢትዮጵያን አየር መንገድ እንደሚመርጥ ነገረኝ። እኔም ይህን በመስማቴ ውስጤን ደስ እያለው አየር መንገዳችን እያደገ ያለ በመሆኑ ምርጫም ብቻ ሳይሆን አፍሪካን ለማገናኘት በርትቶ እየሰራ በመሆኑ አመችና ተደራሽም መሆኑን ጠቆምኩት። እንደውም አብዛኛውን የአፍሪካ ክፍል የሚደርስና በየከተማው የሚያርፍ በመሆኑ ‘’the taxi of Africa’’ እያሉ አንዳንዶች እንደሚጠሩት ነግሬው ሰዓታችን በመድረሱ ወደ ሆቴላችን አምርተን ሆቴሉ ያዘጋጀልን መኪና (shuttle) ውስጥ ገብተን ወደ ትንሿየዛንዚባር አየር ማረፊያ አመራን። በዚህ መካከል ጥንታዊዎቹን የዛንዚባር ህንፃዎችና ምሽጐች፣መስጊዶችና ሌሎችንም በካሜራችን አሻግረን ማንሳታችንን አልዘነጋንም።

በመጀመሪያ ካሜራዬ ቀርፆ ካስቀራቸው ምስሎች አንዱ የጥንታዊውን የዛንዚባር የጠላት መከላከያ ግንብ (The old fort of Zanzibar) ነው። ይህን ጥንታዊ ግንብ እ.አ.አ 1699 ዓ.ም የኦማን አረቦች ፖርቱጋሎችን ከሀገሩ ካሶጡ በኋላ እንደገነቡት ሰምቻለሁ። ግንቡ ልክ የፋሲል ግንብን ይመስላል። ከጐኑም ቀለሙ ነጭ የሆነና በጣም ረዥም ግርማ ሞገስ ያለው ’’የድንቀድንቆች ቤት‘’ ( The house of wonders) የተባለው የቀድሞ የዛንዚባር ሱልጣን ቤተመንግስት የነበረው ታሪካዊ ህንፃ ይገኛል። በነገራችን ላየዛንዚባሩ ሱልጣን ከጂማዉ አባ-ጂፋር ጋር የጠበቀ ግንኙነት ነበራቸዉ አሉ። ከአረቦች ጋርም የነበራቸዉ ታሪካዊ ግንኙነት ገሚሶቹን ዛንዚባራዉያን ‘’ የሀበሻ መልክ‘’ ሰቷቸዋል።

የጎንደሩን የፋሲል ግንብ የሚመስለዉ የጥንታዊ የዛንዚባር የጠላት መከላከያ ግንብ (The old fort of Zanzibar) እና’’የድንቀድንቆች ቤት‘’ (The house of wonders) ጎን ለጎን ይገኛሉ።

ከተወሰነ ደቂቃዎች በኋላ የዛንዚባር አየር መንገድ ደርሰን የኢትየጵያን አውሮፕላን መምጣት መጠባበቅ ያዝን ። በወቅቱ አብሳሎም ጋዜጠኛ በመሆኑ ዜናዎች ስለሚከታተል የኢትዮጵያ አየር መንገድ አዳዲስ አውሮፕላን መግዛቱን መስማቱንና የአውሮፕላኖቹ ቁጥርም መቶ መድረሱን ገልጾልኝ “It is too much my brother’’ በማለት በሃገራችን አውሮፕላኖች ብዛት መገረሙን ነገረኝ። እኔም ትህትናን በማሳየት ብዙ አይደለም እኮ፣ የአንዳንድ አረብ ሃገራትን ወይም ያደጉ ሃገራትን ተመልከት፣ ከዚያ አንፃር ምንም አይደለም አልኩትና መልሼ ለሃገርህ ለናሚቢያም ልናውስ እንችላለን ብዬ በቀልድና በነገር ወጋ አደረኩት።

እናም አብሰሎም “የእኔ ወንድም ኢትዮጵያንና ናሚቢያን እንዴት ታወዳድራለህ ኢትዮጵያ እኮ በጣም የረጅም ዘመን ታሪክ ያላት አሮጊት ሃገር ናት። በዚህ ላይ ቅኝ ግዛት እንኳን ተገዝታ አታውቅም፣ ናሚቢያ በበኩሏ በቅጡ ሃምሳ አመት እንኳን ያልሞላት አዲስ ሃገር ናት‘’ ብሎ እዉነታዉን ነገረኝ።

በዚህ መሃል አንዱ ግዙፍ የኢትዮጵያ አውሮፕላን ከወደ ሰማይ ሦስት የእግር ኳስ ሜዳ የምታክለው የዛንዚባር አየር ማረፊያ ላይ ዱብ ሲል በመስታወት ውስጥ አነጣጥረን ተመለከትነው። ሁሉም ሰው መሳፈሪያችን በመድረሱ ደስ ያለው መሰለኝ። እኔ ግን ከዚያም በላይ የአውሮፕላኑ ጭራ ላይ ያለውን አረንጓዴ፣ ቢጫና ቀይ ቀለም ባንዲራ እያየሁ የልቤ ምት የጨመረ መሰለኝ። ብዙ ጊዜ ከሃገሬ ውጭ የኢትዮጵያን አውሮፕላን ሳይ እንደዚህ ያደርገኛል። የልቤን ምት የጨመረው ሞቃታማው የዛንዚባር አየር እንዳልነበረ አውቄዋለሁ። እናም በልቤ ‘’ኢትዮጵያውያን ስንባል ከባንዲራ ጋር ምን እንዳቆራኘ አይገባኝም’’ አልኩኝ ለራሴ። ሁለት መቶ ገደማ ከሚሆነው የተለያየ ሀገር መንገደኞች ግማሽ ያህሉ በሞባይል ካሜራቸው ግዙፋን የኢትዮጵያን አውሮፕላን ፎቶ ለማንሳት ወዲያ ወዲህ ይላሉ። ብዙ ጊዜ ስጓዝ እንደዚህ ያለ አዲስና የሚያምር አውሮፕለን ባለማየቴ እኔም አንድ ሁለቴ አውሮፕላኑን ‘’ቀጭ---ቀጭ’ ’አደረኩና እበሩ ላይ ያሉትን አስተናጋጆች “እንደምንናቹ‘’ ብዬ ወደ ውስጥ ዘለኩኝ።

ወደ አውሮፕላኑ ውስጥ እንደገባሁ በኢኮኖሚክ ክላስ ውስጥ በሦስት በሦስት ረድፍ የተሰለፋ በንድ መስመር ብቻ ዘጠኝ መንገደኛ የሚቀመጥባቸዉ ወንበሮች ያሉት ግዙፉንና አዲሱን አውሮፕላን እንዳየሁ ‘’ይህንን ደሞ መቼ ገዛችሁት’’አልኳት አንዷን አስተናጋጅ በፍጥነት አልፋኝ ስትሄድ ።

ቁጭ ባልኩበት ከመቀመጫው ኋላ ኪስ ውስጥ Air bus A350 - 900 jetliner የሚል ፅሁፍ አነበብኩ። በመግቢያ አካባቢ አዉሮፕላኑ ሆድ ላይ ደሞ ‘’የባሌ ተራሮች‘’ (The Bale Mountains) የሚል ሌላ ፅሁፍ አስተውዬነበር። ይሄ አውሮፕላን ባለፈው ሳምንት እንደተገዛ 325 መንገደኞችን ማሳፈር እንደሚችል እንዲሁም በቦሌ አውሮኘላን ማረፊያ ለእይታ መቅረቡን ሰምቼ እንደነበርትዝ አለኝ። አጋጣሚውም ደስ እያለኝ ለአብሳሎም አየኸው ይሄ እኮ ሰሞኑን የተገዘው ኤር ባሰ ነው አልኩት። እሱም አውሮላኑን እያየ በል ለማስታወሻ እዚህ የሃገርህ አውሮላን ውስጥ ፎቶ አንሳኝ አለኝ። እንዳለውም አደረኩኝ።

ከጥቂት ሰዓታት በረራ በኋላ የመጀመሪያ መዳረሻችን ወደሆነው የኪሊማንጃሮ አየር ማረፊያ አርፈን የሚወርደው ወርዶ የሚጫነው ተጭኖ ጉዞአችንን ወደ አዲስ አበባ ጀመርን ከኪሊማንጃሮ አየር ማረፊያ ስንነሳ ፊታችን ወደ ደቡብምስራቅ በመሆኑ የሰሜኑን አቅጣጫ ለመያዝና የተፈቀደልንን ከፍታ ለመውጣት የአውሮፕላኑ ዋና አብራሪ ካፒቴን ሮቤል እና ረዳት አብራሪያቸው ናታን (ይቅረታ ያባታቸውን ስም ስላልነገሩን ነው) አውሮፕላኑን ውሃ ላይ እንዳለች መርከብ ወዲህ ወዲያ አደረጉትና ወደላይ ወደሰሜን አቅጣጫ መስመራችን ይዘን ጉዛችንን ቀጠልን። በዚህ ሂደት የኤርባስ አውሮኘፕላኑ ድምፁ የማይረብሽ፣ ብዙም የማይነቀንቅና መቀጫዎቹ ምቹ በመሆናቸው በበረራው ዘና ማለት ስንጀምር ‘’የኢትዩጵያ አየር መንገድ ይህን የመሰለ ኤርባስ የሚባል አውሮፕለን እያለ ሁል ግዜ ለምን ከቦይንግ ጋር ተጣበቀ? ለምን እስከ ዛሬ ሁለቱንም ለመቀየጥ አልፈለገም? ‘’የሚል ሃሳብ መጣብኝ መልሼ የማላውቀው ነገር ውስጥ የገባሁ መሰለኝና ነገሩን ተውኩት ኤርባስን ከሚፈበርኩት አውሮፖውያን ይልቅ የቦይንግ ባለቤቷ አሜሪካም ሃያልነት ሊሆን እንደሚችል ግን ጠረጠርኩኝ። ለማንኛውም ኤርባስ ተመችቶኛል።

ከኪሊማንጀሮ አየር ማረፊያ ተነስተን ጥቂት እንደተጓዝን ካፒቴን ሮቤል ድምፃቸውን አሰሙ ‘’እንደምን ውላችኋል መንገደኞቻችን። ይህ የበረራ ቁጥር ET814 ከዛንዚባር በመነሳት በኪሊማንጃሮ ወደአዲስ አበባ የሚገጓዘው ነው። አሁን በረራችንን በሰሜን አቅጣጫ አድርገን የኪሊማንጃሮን ተራራ በቀኛችን ትተን እያለፍን ነው። በነገራችን ላይ በአውሮፕላኑ በቀኝ በኩል የተቀመጣችሁ ከዳመና በላይ ብቻውን የወጣውን የተራራውን ጫፍ መመልከት ትችላላችሁ።’’ ብለው ሲጋብዙን እኔም ካሜራዬን አውጥቼ ቁልቁል የተራራውን ጫፍ ደጋግሜ እያነሳሁ ለመጀመሪያ ጊዜ ከአፍሪካ ትልቁ ተራራ ’’ኪሊማንጃሮ’’ እንደሚባል የነገሩንን የአምስተኛ ክፍል የህብረተሰብ ሳይንስ አስተማሪያችንን አስታወስኩኝ ።

ካፒቲን ሮቤል በተጨማሪም እረዳት አብራሪያቸው ናታን እንደሚባሉ፣ የዕለቱ የበረራ አስተናጋጆች ተቆጣጣሪ (Supervisor) ፍርቱና እንደምትባልና አየሩ ጥሩ እንደሆነ ነግረውን በበረራው እንድንዝናና አበረታተውን ማይክራፎናቸውን ዘጉ። እኔ ግን በዚያ በግንቦት 24፣ 2010 ዓ.ም በ ET.814 የበረራ ወረቀት የአየር መንገዳችንን ትልቅ አምባሳደርነት እያብሰለሰልኩኝ ’’በእርግጥም ከአስር ፈዛዛ አምባሳደሮች አንድ አየር መንገድ ይበልጣል’’ ስል ለራሴ አሳመንኩት።

ለራሴም የራሴን ማስረጃዎች ደረደርኩለት። የኢትዮጵያ አየር መንገድ ያየን እንደሆነ፡-

አንደኛ በአፍሪካ አህጉር ወደ 58 ከተሞች በመብረር በአህጉሪቷ ካሉን ኤምባሲዎቻችን በላይ እያስተዋወቀን መልካም ገጽታችንን ይገነባል።

ሁለተኛ በተለይም ብዙ የአፍሪካ ሃገሮች የኛን የመሰለ ትልቅ አየር መንገድ ስለሌላቸው በዲፕሎሲያዊ ድርድር ወቅት በየሃገሮቻቸው የአየር ትራንስፖርት እንዲስፋፋ በሚል የድርድር አቅማችንን ከፍ ያደርገዋል።

ሦስተኛ ዲፕሎማቶችን፡የንግድ ሰዎችን፣ቱሪስቶችን ወደኛ አገር እንዲመጡ በማስቻል የቱሪዝምና የንግድ እንቀስቃሴያችን እንዲጠናከር ያደርጋል።

አራተኛ በአሁኑ ሰዓት ወደብ አባል (Landlocked) ከሆኑት ሃገሪት አንዷ ለሆነችው ሃገራችን የተለያዩ እቃዎችን በካርጐ በማጓጓዝ ለወደብ ይከፈል የነበረውን ክፍያ በተወሰነም መጠን ቢሆን ያስቀርልናል።

አምስተኛ የአፍሪካ ህብረትን ጨምሮ የተለያዩ የአለም አቀፍ ተቋማት በኢትዮጵያ እንዲቆዩና አዳዲስም እንዲከፈቱ የራሱን አስተዋፅኦ ያበረክትልናል።

ስድስተኛ የተለያዩ የኤክስፖርት ምርቶችን በተለይም በቀላሉና ቶሎ ሊበላሹ የሚችሉትን በፍጥነት ለውጭ ገበያ እንዲደርሱ ያግዘናል። በመሆኑም የሃገራችን ኢኮኖሚ የዳበረ እንዲሆን ያደርጋል። በኢኮኖሚ ያደገ ሀገር ደግሞ ደህንነቱ የተጠበቀ ይሆናል

በአጠቃላይ አየር መንገዳችን ከማንም በተሻለ ቁልፍ ሚና የሚጫወት የአምባሳደሮች አምባሳደር ይመስለኛል።

ደህና ሁኑልኝ !

 

የኢህአዴግ ስራ አስፈጻሚ ኮሚቴ ባለፈው ሳምንት ባደረገው ስብሰባ በሀገሪቱ ባልተለመደ ሁኔታ የኢኮኖሚ ፖሊሲ ለውጦችን ያመጡልኛል ያላቸውን ውሳኔዎች አስተላልፏል፡፡

ይኸውም፣ በመንግስት እጅ ያሉ ሆቴሎች፣ የባቡር፣ የስኳር ልማት፣ የኢንዱስትሪ ፓርክ እና የተለያዩ የማምረቻ ኢንዱስትሪዎች፥ በከፊል ወይም ሙሉ በሙሉ በአክስዮን ሽያጭ ወደ ግል ዘርፍ እንዲተላለፉ ውሳኔ አሳልፏል። እንዲሁም፣ ኢትዮ ቴሌኮም፣ የኢትዮጵያ አየር መንገድ፣ የኤሌክትሪክ ኃይል ማመንጫዎች እና የባህር ትራንስፖርትና ሎጂስቲክስ ድርጅት ትልቁን ድርሻ መንግስት ይዞ ቀሪው አክስዮን ለሀገር ውስጥና ለውጭ ባለሀብቶች እንዲተላለፍም መወሰኑ ይታወሳል፡፡

የሀገሪቱ የብሄራዊ የፕላን ኮሚሽንም፣ የሃገሪቱ ኢኮኖሚ በወጭ ንግድ መዳከምና በውጭ ምንዛሪ እጥረት ሳቢያ አደጋ ውስጥ መግባቱን አምኗል፡፡ ባለፉት ጥቂት አመታት ወደ ውጭ ከተላኩ ምርቶች የሚገኘው ገቢ በአማካይ 3 ቢሊየን የአሜሪካ ዶላር ላይ ሲሆን፣ ከውጭ ምርቶችን ለማስገባት የሚወጣው የውጭ ምንዛሪ ደግሞ 16 እስከ 17 ቢሊየን ዶላር መሆኑን ግልፅ አድርጓል፡፡

ኮሚሽኑ፣ የሀገሪቱ አጠቃላይ እዳ 26 ቢሊየን የአሜሪካ ዶላር ተሻግሯል ብሏል። ይህ ሁኔታ ከሀገሪቱ አጠቃላይ ምርት ጋር ሲታይ የውጭ ባለሀብቶችን እንዳይመጡ እና መተማመንን ያጠፋል ሲል ስጋቱን አስቀምጧል፡፡

ይህንን ግልፅነት የሞላበት የመንግስት መረጃ ለሕዝብ መቅረቡ፣ በመንግስትና በሕዝብ መካከል መተማመን ይፈጥራል፡፡ የቀረበውም የመንግስት የወጪገቢ ሰነድ ትርጉም የሚሰጥ ነው፡፡ የበለጠ ከህዝብ ጋር በመመካከር ጉዳዩን በማበልጸግ የተባለው የፕራይቬታይዜሽን ፖሊሲ አማራጭን መመልከት ተገቢ ነው፡፡ ሕዝብም ጉዳዩን ሲያውቀው መንግስትን የመታገስና የማገዝ አማራጮችን ይመለከታል፡፡

ኮሚሽኑ፤ “ላለፉት አመታት በጥሩ ሁኔታ የመጣውን የሀገሪቱን ኢኮኖሚ በውጭ ምንዛሪ እጥረት ምክንያት ውድቀት ውስጥ እንዳይገባም የአሁኑ ፕራይቬታይዜሽን እንደ መፍትሄ መቀመጡን” ያስረዱበት መንገድ መፈተሽ አለበት፡፡

በእኛ እምነት፣ የሀገሪቷ ኢኮኖሚ በውጭ ምንዛሪ እጥረት ውስጥ የገባው፣ የኪራይ ሰብሳቢ ፖለቲካ ኢኮኖሚ አራማጆች በሀገሪቷ እድገት ውስጥ ከፍተኛ ተዋናኝ ኃይል በመሆናቸው ነው፡፡ እነዚህ ኃይሎች በመጀመሪያ ደረጃ በሕግ የበላይነት መስመር ማስያዝ ሳይቻል፤ የህዝብ ሐብትን በሽርክና በመሰጥ በሚገኝ የውጭ ምንዛሪ የተጀመረውን ልማት ማስቀጠል አይቻልም፡፡ አለመቻሉም ብቻ ሳይሆን፤ በቀጣይ በሀገሪቷ ፖለቲካ ኢኮኖሚ ላይ የሚኖራቸውን ሚና አሁን ላይ ሆኖ መናገር በጣም ከባድ በመሆኑ፣ ቅድሚያ በኪራይ ሰብሳቢው ኃይል ላይ የህግ የበላይነት ሊተገበር ይገባል እንላለን፡፡

Page 1 of 220

ድርጅትዎ ያስተዋውቁ!

  • Advvrrt4.jpg

እዚህ ያስተዋውቁ!

  • Aaddvrrt5.jpg
  • Addvvrt1.jpg
  • Addvvrt2.jpg
  • Addvvrt3.jpg
  • Addvvrt4.jpg
  • Adv.jpg
  • Advverttt.jpg
  • Advvrt1.jpg

 

Advvrrt4

 

 

 

 

Who's Online

We have 62 guests and no members online

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us