You are here:መነሻ ገፅ»ኢኮኖሚ

 

Economyየኢትዮጵያ ንግድና ዘርፍ ማህበራት ምክርቤት የኢትዮጵያ የንግዱ ማህበረሰብ በተለያዩ ጊዜያት በሀገሪቱ ለተነሱ ችግሮች የራሱን ድጋፎች ሲያደርግ ቆይቷል። ሆኖም ይህ ድጋፍ ወጥነት በሌለው መልኩና ለጊዜያዊ ችግሮች መፍትሄ ከመስጠት ባለፈ በዘለቄታዊነትና ቀጣይነት ባለው አሰራር የተደገፈ አልነበረም። የኢትዮጵያ የንግድና የዘርፍ ማህበራት ምክር ቤት ባለፉት ጊዚያት የንግዱን ማህበረሰብ በማስተባበር ለድርቅ ተጎጂዎች እንደዚሁም ከሳዑዲ ተመላሽ ለሆኑ ዜጎች ድጋፍ እንዲደረግ የራሱን ጥረት ሲያደርግ ቆይቷል።

 

 ይሁንና ለመሰል ችግሮች ቋሚ የሆነ ድጋፍ ለማድረግና ዘለቄታዊነት እንዲኖረው በማሰብ “የኢትዮጵያ የግሉ ዘርፍ ማህበራዊ ኃላፊነት ፈንድን” ለማቋቋም ጥረቶች በመደረግ ላይ ናቸው።  ከዚሁ ጋር በተያያዘም የኢትዮጵያ የንግድና የዘርፍ ማህበራት ምክርቤት ተወካዮችና ኃለፊዎች  በያዝነው ሳምንት አንድ ስብሰባ በማካሄድ በማህበራዊ ኃላፊነት ፈንዱ ማቋቋማያ ቻርተር ላይ ገለፃና አጠር ያለ ውይይት ተካሂዷል። በዚሁ ረቂቅ ቻርተር መሰረት የግሉ ዘርፍ ማህበራዊ ኃላፊነት ፈንድ ድንጋጌዎች ተፈፃሚነት የሚኖራቸው ሙሉ በሙሉ ፈቃደኝነቱ ባላቸው  የንግዱ ማህበረሰብ አባላት ወይንም ተቋማት መሆኑን ተመልክቷል።

 

ማህበራዊ ኃላፊነት ፈንዱ የሚኖሩት ተግባራትም በዚሁ ረቂቅ ቻርተር ላይ በዝርዝር ተቀምጧል። በዚህም ቻርተር መሰረት የማህበራዊ ኃላፊነት ፈንዱ፤ በተፈጥሮ ችግሮች ምክንያት ከሥራና ከመኖሪያ ቀያቸው የሚፈናቀሉ ዜጎችን መልሶ ለማቋቋም እገዛ ያደርጋል ተብሏል። ለሀገሪቱና ለህዝቡ የሚጠቅሙ የሚችሉ የምርምር ሥራዎችን መደገፍም አንዱ የዚሁ ፈንድ እገዛ አካል ተደርጎ ተወስዷል። አነስተኛ ኢንዱስትሪዎች እንደዚሁም ዘመናዊ የግብርና ሥራዎች በሀገሪቱ እንዲስፋፉም በማህበራዊ ኃላፊነት ልማት ፈንዱ ድጋፍ ከሚሰጣቸው ዘርፎች ተደርጎ ተወስዷል። ይህ በቀጣይ የሚቋቋመው የማህበራዊ ኃላፊነት ፈንድ ተቀማጭነቱ በአዲስ አበባ የሆነ የራሱ ቢሮ የሚኖረው መሆኑ የተመለከተ ሲሆን ተቋሙን የሚመራና የሚያስተዳደር ቦርድ የሚኖረው መሆኑም ተመልክቷል። የማህበራዊ ኃላፊነት ፈንዱ የበላይ አካል ጠቅላላ ጉባኤው እንደሚሆን በዚሁ ገለፃ የተመለከተ ሲሆን ጉባኤውም ከተሰጡት ሥልጣንና ኃላፊነቶች መካከል የማህበራዊ ኃላፊነት ፈንዱን ዓመታዊ በጀትና የሥራ መርሃ ግብር ማፅደቅ ነው። ከዚህም በተጨማሪ የሂሳብ መዛግብትንና ገንዘብ ነክ ጉዳዮችንም የሚመረምር የውጭ ኦዲተርን የመሾም ስልጣንም የተሰጠው ለጠቅላላ ጉባኤው ነው። ጉባኤው እንደ ሁኔታውና አግባቡም ሥልጣኑን በውክልና ለቦርዱ ሊሰጥ የሚችልበት ሁኔታ መኖሩም በዚሁ ረቂቅ ቻርተር ላይ ተመልክቷል። የኢትዮጵያ የንግድና የዘርፍ ማህበራት ምክር ቤት ፕሬዝዳንት አቶ ሰለሞን አፈወርቅ በዚሁ ዙሪያ በሰጡን ማብራሪያ የግሉ የንግድ ማህበረሰብ ይህንን ፈንድ በማገዙ ረገድ በቀጣይ ከሚኖረው ድርሻና ኃላፊነት ባሻገር የመንግስት የልማት ድርጅቶችም ተሳታፊ የሚሆንበት አሰራርም ይኖራል። እንደሳቸው ገለፃ በቀጣይም ከ2 መቶ ያላነሱ የመስራች ጉባኤ አባል ተሳታፊ ይሆናሉ ተብሎ ይጠበቃል።

 

 በእርግጥ በኢትዮጵያ በቁጥር በርካታ የንግድ ማህበረሰብ ክፍሎች ቢኖሩም የኢትዮጵያ የንግድና የዘርፍ ማህበራት ምክር ቤት አባላት የሆኑት ግን ውስን ናቸው። ከዚህ አንፃር ምክር ቤቱ ምን ያህል ሰፊውን የንግድ ማህበረሰብ ሊያንቀሳቅስ ይችላል የሚል ጥያቄም ተነሰቶ ነበር።

 

አቶ ሰለሞን በዚህ በኩል አንድ ዜጋ ወገኑን ለማገዝ ሰብአዊነትንና ቁርጠኝነትን ብቻ የሚጠይቅ በመሆኑ ምክርቤቱ ከአባላቱ ውጪ የሆኑትን የንግድ ማህበረሰብ አካላት የማንቀሳቀስ ብሎም የማስተባበር አቅሙ ያለው መሆኑን አመልክተዋል። እያንዳንዱ ነጋዴ ለዚህ ማህበራዊ ኃላፊነት ፈንድ ለሚያደርገው አስተዋፅኦ የሚሰጠው የገንዘብ መጠን ብዙም በወጪ ደረጃ ሊታይ የማይችል መሆኑን ያመለከቱት አቶ ሰለሞን፤ሆኖም ብዙዎች ከተሳተፉበት የሚኖረው ድጋፍ በቀላሉ የማይታይ መሆኑን አመልክተዋል። “አንዳንድ የንግድ ድርጅቶች ቀድሞውኑ የራሳቸው የማህበራዊ ኃላፊነታቸውን የሚወጡበት አሰራር የዘረጉ በመሆኑ፤አሁን በምክር ቤቱ ሊቋቋም የታሰበው የማህበራዊ ኃላፊነት ፈንድ ከሌሎች ጋር የስራ መደራረብን የሚፈጥርበት ሁኔታ ሊኖር አይችልም ወይ?”  የሚል ጥያቄም ለአቶ ሰለሞን ተነስቶላቸው ነበር።

 

 እንደ አቶ ሰለሞን ገለፃ፤ ሌሎች ቀደም ሲል በተናጠል የሚሰሯቸውን የማህበራዊ ኃላፊነቶች እንደተጠበቁ ባለበት ሁኔታ በዚህኛው አዲሱ የማህበራዊ ኃላፊነት ፈንድ ላይ መሳተፍ የሚችሉበት እድሉም ክፍት ነው። አዲሱ የማህበራዊ ኃላፊነት ፈንድ የንግዱን ማህበረሰብ ኪስ በማይጎዳና ሀብትን በማቀናጀት የሚሰራ በመሆኑ ከሌሎቹ የቀደሙ አሰራሮች የተለየ ነው። ሌላው ለአቶ ሰለሞን የተነሳላቸው ጥያቄ “የኢትዮጵያ የንግድና የዘርፍ ማህበራት ምክርቤት የግሉን ዘርፍ ማህበራዊ ኃላፊነት ፈንድ ለማቋቋም አልዘገየም ወይ?” የሚል ነው። እንደሳቸው ገለፃ የኢትዮጵያ የግሉ ዘርፍ የእድሜ ቆይታ ከደርግ መንግስት ለውጥ ጋር ተያይዞ አጭር በመሆኑና የግሉም ዘርፍ የራሱን አቅም ለመገንባት ባለፉት ሁለት አስርት ዓመታት ሲሰራቸው ከነበሩት ሥራዎች አንፃር የማህበራዊ ኃላፊነት ፈንዱን የማቋቋሙ ሥራ ዘገየ ሊባል የሚችል አይደለም።

 

 

 

Economy3በጤና እና በቢዝነስ ዘርፎች በስፋት በመስራት ላይ የሚገኘው አዲስ አበባ ሜዲካል እና ቢዝነስ ኮሌጅ ባሳለፍነው ቅዳሜ መስከረም 6 ቀን 2010 ዓ.ም በብሄራዊ ቴአትር አዳራሽ በደረጃ አራት ነርስ፣ በአዋላጅ  ነርስ፣ በቴክኒክና ሙያ እንዲሁም በዲግሪ ፕሮግራም በነርሲንግና በጤና መኮንንነት ዘርፍ በአጠቃላይ 504 ተማሪዎችን አስመረቀ። የኮሌጁ ባቤትና ፕሬዝዳንት አቶ አንተነህ ገቢሳ በምረቃ ፕሮራሙ ላይ እንደተናገሩት፤ አዲስ አበባ ሜዲካልና ቢዝነስ ኮሌጅ የተመሰረተው በ1997 ዓ.ም መሆኑን አስታውሰዋል። በአሁኑ ወቅት በተለይም ከ2004 ዓ.ም ጀምሮ በዲግሪ ፕሮግራም ከከፍተኛ ትምህርት አግባብነትና ጥራት ኤጀንሲ እውቅና አግኝቶ በነርሲንግና በጤና መኮንን ዘርፎች ለሶስተኛ ዙር ያስመረቃቸው ተማሪዎች እንደሚገኙም ጠቁመዋል።

 

ኮሌጁ በደረጃ አራት የቢዝነስ መስኮች በአካውንቲንግ በሴክሬተሪያል ሳይንስ፣ በሰው ኃይል አስተዳደር፣ በማርኬቲንግ፣ በፐርቼዚንግና በሌጋል ሰርቪስ መስኮች ትምህርት መስጠት የጀመረበት ወቅት መሆኑም ተነግሯል። በዕለቱ በነርሲንግ ደረጃ አራት 143 ተማሪዎች፣ በአዋላጅ ነርስነት 18 ተማሪዎችን እንዲሁም በዝዋይ ካምፓስ በቴክኒክና ሙያ ደረጃ አራት በአካውንቲንግ ዘርፍ 61 ተማሪዎችን እና በኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ 47 ተማሪዎችን አስመርቋል። ከእነዚህም ውስጥ 50 ለሚደርሱና ትምህርታቸውን ከፍለው መማር ለማይችሉ ዜጎች፤ ኮሌጅ የነፃ ትምህርት ዕድልን በመፍጠር እንዲመረቁ በማስቻል የማህበራዊ ኃላፊነቱን እየተወጣ ይገኛል ሲሉም አቶ አንተነህ ተናግረዋል።

 

ከኮሌጁ ተመርቀው የወጡ ተማሪዎች በተሰማሩበት መስክ ኃላፊነታቸውን በሚገባ እንደሚወጡ ተስፋ አለኝ ያሉት ደግሞ የአዲስ አበባ ጤና ቢሮ ልዩ አማካሪ የሆኑት አቶ አንተነህ ምትኩ ናቸው። በተለይም በጤናው ዘርፍ ለሚሰማሩ ምሩቃን የእናቶችና ህጻናትን ጤና ከማሻሻል አንፃር ብዙ እንደሚጠበቅም አመልክተዋል። አያይዘውም የኤች.አይ.ቪ/ኤድስ እና የቲቪ ህመምን ስርጭትን ለመቀነስ በሚደረገው ጥረት ህብረተሰቡን በማስተማር ጭምር የተሻለና ጥራት ያለው የጤና አገልግሎት እንዲያገኝ ማስቻል ይኖርባችኋል ብለዋል።

 

ኮሌጁ ባለፉት ተከታታይ አስራ አንድ ዓመታት በአጠቃላይ ከ50ሺህ በላይ ተማሪዎችን አስተምሮ ያስመረቀ ሲሆን፤ እስከ 2008 ዓ.ም ድረስ በኮሌጁ ተምረው የሙያ ብቃት ማረጋገጫ ምዘና ከወሰዱት ተማሪዎች መካከል 85 በመቶ የሚሆኑት ብቁ ሆነው በመገኘታቸው፤ በተለያዩ መንግስትና መንግስታዊ ያልሆኑ ተቋማት ተቀጥረው በማገልገል ላይ እንደሚገኙም ሰምተናል። አዲስ አበባ ሜዲካልና ቢዝነስ ኮሌጅ የዳሰሳ ጥናት በማድረግ በዝዋይ፣ በድሬዳዋ፣ በመተሃራ እንዲሁም ወደጎረቤት ሀገር በመዝለቅ በሀርጌሳ ሶማሌ ላንድ በደረጃና በዲግሪ ፕሮራሞች በማሰልጠንና በማስመረቅ ላይም ይገኛል ተብሏል።

 

በምረቃ ፕሮግራሙ ላይ በክብር እንግድነት ከተገኙት መካከል የመቄዶኒያ የአረጋውያንና የአእምሮ ህሙማን ማዕከል መስራች አቶ ቢኒያም በለጠ እና የኩላሊት ህሙማን እጥበት በጎ አድራጎት ድርጅት ስራ አስኪያጅ አቶ ሰለሞን አሰፋ፤ ለተመራቂዎቹ አበረታችና አነቃቂ ንግግር ያደረጉ ሲሆን፤ ምሩቃን በሰብዓዊ እንቅስቃሴም ላይ ተሳትፏቸው እንዳይጓደል ጠይቀዋል።  

 

Economy2ከአሜሪካ በመቀጠል ሁለተኛውን ግዙፍ ኢኮኖሚ መገንባት የቻለችው ቻይና በአውሮፓ ህብረትና በሌሎች ንግድ አጋሮቿ ኢኮኖሚዋን ክፍት እንድታደርግ ጫና እየተደረገባት ነው። ቻይና በዋነኝነት በመንግስት የበላይነትና ቁጥጥር የሚመራን የኢኮኖሚ ስርዓትን መገንባት የቻለች ሲሆን፤በአንፃሩ ግዙፍ የንግድ አጋሮቿ የሆኑት አውስትራሊያ፣የአውሮፓ ህብረት፣ አሜሪካና እንግሊዝ ግን ከመንግስት ጣልቃ ገብነት ነፃ ኢኮኖሚ ስርዓት እንዲገነባ ፅኑ አቋም ያላቸው መንግስታት ናቸው።

 

ቻይና ከዚህም በተጨማሪ ያልተገባና ፍትሃዊነት የጎደለው የንግድ ውድድር እንዲኖር ኩባንያዎቿን በሰፊው ትደጉማለች፣ የንግድ አሰራር ግልፅነት አይታይባትም፣ አዕምሯዊ የፈጠራ ውጤቶች ያለአግባብ ታባዛለች በሚል በተደጋሚ ክስ ሲቀርብባት የቆየች ሀገር ናት። ከዚሁ ጋር በተያያዘ የቻይና የውጭ ኢንቨስትመንት ፍሰት እያሽቆለቆለ መሄዱን ዘ አይሪሽ ታይምስ ከሰሞኑ ያሰራጨው ዘገባ ያመለክታል። ከዚሁ ጋር በተያያዘ ከሰሞኑ ጠንከር ያለ አቋሙን የገለፀው የአውሮፓ ህብረት የንግድ ማህበራት ምክር ቤት ይሄንኑ ጉዳይ በዋና አጀንዳነት ይዞ የቻይና ከፍተኛ ባለስልጣናትን የሚያግባባ አንድ ቡድን አቋቁሟል።

 

 ይሄው ቡድን በቀጣይ የቻይና ኮሚኒስት ፓርቲ በሚኖረው ዓመታዊ ጉባኤ ላይ ይሄው የንግድ ጉዳይ በዋና አጀንዳነት ተነስቶ አቋም እንዲያዝበት ፍላጎት ያለው መሆኑን አመልክቷል። ከዚሁ ጋር በተያያዘም ከሀገሪቱ ፕሬዝዳንት ዢ ቺፒግ ብዙ ይጠበቃል ተብሏል። ቻይና ኢኮኖሚዋ ግልፅነት የማይታይበትና በነፃ ገበያ ስርዓት ለሚመሩ ሀገራት የማይመች ነው የሚለውን ወቀሳ የሚያጠናክርም ሪፖርት ከሰሞኑ ወጥቶባታል።

 

 ዘ ኦርጋናይዜሽን ፎር ኢኮኖሚክ ኮኦፖሬሽን ኤንድ ዲቨሎፕመንት በሚል ስያሜ የሚታወቀውና በተለያዩ አለም ዓቀፍ ኢኮኖሚያዊ ጥናቶች ላይ ከመሳተፍ ባሻገር የራሱን ሪፖርት ጭምር የሚለቀው ድርጅት፤ለውጭ ቀጥተኛ የመዋዕለ ነዋይ ፍሰት ክፍት የሆኑ ሀገራትን ደረጃ ሲያወጣ ከዘረዘራቸው 62 ሀገራት መካከል ቻይና የ59ኛ ደረጃ በመያዝ እጅግ ዝቅተኛ የሚባልን ውጤት አስመዝግባለች። 

 

ሰሞኑን  ራንድ ሜርቻንት ባንክስ ለውጭ ኢንቨስትመንት መዳረሻ ተመራጭ ያላቸውን ሀገራት በዝርዝር ያሰቀመጠ ሲሆን ኢትዮጵያም ከአፍሪካ ሀገራት የ4ኛ ደረጃን ይዛለች። የመጀመሪያውን ደረጃ የያዘችው ግብፅ ናት። ከዚህ ቀደም በነበረው የድርጅቱ ሪፖርት በአፍሪካ የኢንቨስትመንት መዳረሻ ቁንጮ አድርጎ ያስቀመጣት ደቡብ አፍሪካን ነበር። Where to Invest in Africa 2018 በሚለው በዚሁ ጥናቱ በአፍሪካ ኢኮኖሚ ሰፊ ሚና ያላትን ናይጄሪያን ከምርጥ ተመራጭ አስሩ የኢንቨስትመንት መዳረሻ ሀገራት ውጪ አድርጓታል። ግብፅ የመጀመሪያውን ደረጃ ለመያዝ የበቃቸው የአልሲሲ መንግሰት ባደረገው ከፍተኛ የሆነ የኢኮኖሚ ማሻሻያ ነው ተብሏል። ሞሮኮ የሶስተኝነትን ደረጃ ያገኘች ሲሆን በህዝባዊ አመፅ በተደጋጋሚ ስላሟን እንዳጣች የሚገልፀው ይሄው ሪፖርት ቀደም ብሎ አራተኛ የነበረችውን ጋናን በልጣ የአራተኝነት ደረጃን እንድትቆናጠጥ አድርጓታል።

 

 ኢትዮጵያ ከተወሰኑ ዓመታት ወዲህ የሚታይባት አለመረጋጋት የኢንቨስትመንት ፍሰቱንና የሀገሪቱን አመቺነት ይጎዳዋል ቢባልም፤ በሌላ መልኩ መንግስት ለኢንዱስትሪ ዞኖች የሰጠው ልዩ ትኩረት፣ የኤሌክትሪክ ሀይል ርካሽነትና፣ ለባቡር መሰረተ ልማት ግንባታው ላይ የተካሄደው ኢንቨስትመንት ሀገሪቱ የተሻለ ተወዳዳሪ እያደረጋት መሆኑን መረጃዎች ያመለክታሉ።

 

በ2009 ዓ.ም ተጀምሮ ተስፋፍቶ የቀጠለውን ግጭት ተከትሎ በመንግስት በኩል ተደርሶባቸዋል ከተባሉት የችግሩ ምንጮች መካከል አንደኛው በሀገሪቱ በርካታ ስራ አጥ ወጣቶች መኖራቸው ነው። ይህንንም ድምዳሜ ተከትሎ የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ መንግስት በ2009 የሁለቱ ምክርቤቶች መክፋቻ ስበሰባ ላይ ባደረጉት ንግግር መንግስት ወጣቶችን ወደ ሥራ ሊያስገባ የሚያስችል የ10 ቢሊዮን ብር ተዘዋዋሪ ፈንድ ዝግጁ ያደረገ መሆኑን በመግለፅ ይህም የገንዘብ በየክልሉ በድርሻ የሚከፋፈል መሆኑን አመለከቱ። የፕሬዝዳንቱ የመስከረም ወር መጨረሻ 2009 ንግግርን ተከትሎ ይህንን የወጣቶች የስራ ፈጠራ ተዘዋዋሪ ፈንድን የሚመለከተው አዋጅ በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት እንዲፀድቅ  በዚያው ዓመት አጋማሽ ላይ ነበር። በዚህ አዋጅ መሰረትም በሀገሪቱ የሚገኙና እድሚያቸው ከ18 እስከ 34 ያሉ ወጣቶች የፈንዱ ተጠቃሚ እንደሚሆኑ ተደንግጓል።

 

ይህንንም የፈንድ አዋጅ መፅደቁን ተከትሎ በየክልሉ የሚገኙ በአዋጁ የተመለከቱትን መስፈርቶች የሚያሟሉ ወጣቶች እንዲመዘገቡ ተደርጓል። በዚህም ከሶስት ሚሊዮን በላይ ወጣቶች የተዘዋዋሪ ፈንዱ ተጠቃሚ ለመሆን በየክልሉ በገጠርና በከተሞች የተመዘገቡ መሆኑን መረጃዎች ያመለክታሉ። በወቅቱ ይህ ገንዘብ ከፌደራሉ መንግስት የሚለቀቅ መሆኑ ሲገለፅ ከወራት በፊት ለፓርላማው በቀረበቀው በጀት ውስጥ ተካቶ የፀደቀ ግን አልነበረም።

 

 ይህም በመሆኑ በመጨረሻ ወደ አፈፃፀም ሲገባ ለክልሎች የሚለቀቀው የገንዘብ መጠን በተመደበላቸው የክፍፍል መጠን ሆኖ አልተገኘም። ለምሳሌ የቤኒሻንጉል ክልል የተመደበለትና የተለቀቀለት የገንዘብ መጠን ሊመጣጠን ባለመቻሉ ለስራ ፈጠራ የመዘገባቸውን ወጣቶች ለማስተናገድ የተገደደው  ከመደበኛ በጀቱ በመቀነስ ነበር። ለአዲስ አበባ ከተማ የወጣቶች ተዘዋዋሪ ፈንድ የተመደበው የገንዘብ መጠን ወደ 419 ሚሊዮን ብር ሲሆን በዚህም ወጣቶች እንዲጠቀሙ የተደረገው 17 ሚሊዮን ብሩን ብቻ ነበር። በአጠቃላይ ሲታይ በመንግስት የተገባው ቃልና በመጨረሻ ወደ አፈፃፀም ሲወረድ የታየው እወነታ ፈፅሞ የሚገናኝ ሆኖ አልታየም።

 

የመንግስት የፋይናስ ፍላጎት በከፍተኛ ደረጃ ከማደጉ ባሻገር የገቢው መጠን ደግሞ በዚያው መጠን አሽቆልቁሏል። በዚህ በኩል በተለይ በውጭ ምንዛሪ የታየው ማሽቆልቆል ከዓመት ዓመት እየከፋ ሄዷል። ከዚህም በተጨማሪ ሀገሪቱ በተደጋጋሚ ያለፈችብት ህዝባዊ ዓመፅም ኢኮኖሚውን ክፉኛ ጎድቶታል። ይህ ብቻ ሳይሆን የደመወዝተኛው የደመወዝ ግብር ዝቅ እንዲል መደረጉ ለመንግስት ገቢ መውረድ አንዱ ምክንያት ተደርጎ የሚጠቀስ ነው። መንግስት የደመወዝ ግብርን ሲቀንስ ይሄንኑ ያጣውን ገቢ የሚያተካኩ የተለያዩ የገቢ ምንጮችን ታሳቢ በማድረግ ነበር። ከእነዚህም ታሳቢ የገቢ ምንጮች መካከል አንዱ ተደርጎ የተወሰደው በአዲስ መልኩ የተሻሻለውን የገቢ ግብር አዋጅ ተከትሎ በንግዱ ማህበረሰብ ላይ የታክስ ጭማሪ ማድረግን ነበር።

 

 መንግስት የቀን ገቢ ግምቶችን ማሻሻያ የሚያደርገው በየስድስት ዓመቱ ሲሆን በተሻሻለው አዋጅ መሰረት የቀን ገቢ ግምት በየሶስት ዓመቱ እንዲሆን ተደንግጓል።  በሳላፍነው ዓመት የመንግስት የቀን ገቢ ግምት ማሻሻያ ወቅት ስለነበር የተደረገውን ማሻሻያ ተከትሎ የተካሄደው ግምት የማወጣት ስራ በርካታ የንግዱን ማህበረሰብ አስቆጥቷል። ይህም ጉዳይ በሀገር አቀፍ ደረጃ ሲያወዛግብ ከመቆየቱም ባሻገር በተለይ በአማራና በኦሮሚያ ክልል የንግድ ስራን እስከማቆም የዘለቀ አድማ እንዲካሄድ አድርጓል። የመንግስት የገቢ ፍላጎት ንረት ገቢውን ለመሻሻል ከሚያደርገው ጥረት ባሻገር የወጪ መጠኑንም ለመቀነስ ጥረት በማድረግ ላይ ነው።

 

 በዚህም አላስፈላጊ ወጪዎችን ለመቀነስ የሚያስችል መመሪያ የተዘጋጀ ሲሆን ይህም መመሪያ ተግባራዊ የሚሆን ከሆን የመንግስትን ወጪ በመቀነስ በገቢውና በወጪው መካከል ያለውን ክፍተት ለማጥበብ ያግዛል ተብሎ ይጠበቃል። ይህ አይነቱ አካሄድ ከኢህአዴግ መንግስት ቀደም ካለ ታሪክ አንፃር ሲታይ ከወጪ አኳያ የመጀመሪያው እርምጃ ነው ተብሎ ሊወሰድ የሚችል ነው። መንግስት ገቢውን ከፍ እንዲያደርግ የሚያስገድዱ በርካታ ነባራዊ ሁኔታዎች ተፈጥረዋል።

 

የኢትዮጵያ መንግስት ወጪው በከፍተኛ ደረጃ እየናረ መሄዱን ተከትሎ በአሁኑ ሰዓት ገቢውን ለማሳደግና ወጪውን ለመቀነስ ጥረት እያደረገ ነው። ከውጪ አንፃር ባለፉት ጊዜያት ከተፈጠረው አለመረጋጋት ጋር በተያያዘ የሀገሪቱ ኢኮኖሚ ቀላል የማይባል ጉዳት የደረሰበት መሆኑ ብቻ ሳይሆን የድርቁ ሁኔታ ቀላል የማይባል ገንዘብን መጠየቁም አንዱ ፈተና ነበር። እነዚህና ሌሎች የኢኮኖሚው ተግዳሮቶች መንግስት ለወጣቶች የስራ ፈጠራ ተዘዋዋሪ ፈንድ ያፀደቀውን የ10 ቢሊዮን ዶላር ገንዘብ እንኳን በተፈለገው መጠን እንዳይለቅ አድርጎታል።

 

የኢትዮጵያ አየር መንገድ የተቀናጀ የበረራ ስርዓት እንዲኖረው የሚያስችለውን ቴክኖሎጂ ለማግኘት ሴበር ከተባለ አንድ የአሜሪካ ኩባንያ ጋር ተፈራረመ። በዚህ ስምምነትም መሰረት ኩባንያው ለኢትዮጵያ አየር መንገድ በርካታ የቴክኖሎጂ ውጤቶችን ማቅረብ ይጠበቅበታል። እንደ ኢትዮጵያ የአየር መንገድ አለም አቀፍ አገልግሎቶች ማኔጂግ ዳይሬክተር አቶ ኢሳያስ ወልደማርያም ገለፃ ከሆነ አየር መንገዱና ሴበር ላለፉት አስራአንድ ዓመታት በጋራ የሰሩ ሲሆን፤ አሁን በታደሰው የሁለትዮሽ ስምምነት መሰረት ሴበር ኩባንያ ለኢትዮጵያ አየር መንገድ ከኦንላይን ትኬት ጀምሮ በርካታ አገልግሎቶችን በዘመናዊ ኢንፎርሜሽን በተደገፈ መልኩ እንዲያገኝ የሚያደርግ ይሆናል።

 

ሰሞኑን ኢትዮጵያ አንድ ምሁር አጥታለች። ይህ ምሁር ዶክተር ወልዳይ አምሀ ይባላሉ። ባለሙያው በኢትዮጵያ ኢኮኖሚ እንቅስቃሴ በበርካታ የሙያው ዘርፎች ውስጥ ሰፊ ሥራዎችን ሰርተዋል። ይሁንና ከሰሞኑ ሞጆ አካባቢ በደረሰባቸው የመኪና አደጋ ህይወታቸው አልፏል።

  ምሁሩ በርካታ መንግስታዊና መንግስታዊ ያልሆኑ ተቋማትን በሀላፊነት ከመምራት ባሻገር በዩኒቨርስቲ መምህርነት ብሎም በአማካሪነት  ጭምር ያገለገሉ ናቸው። የኢኮኖሚ ባለሙያው ህይወታቸው እስካለፈበት ዕለት ድረስ የኢትዮጵያ ማይክሮ ፋይናስ ተቋማት ማህበር ዋና ዳይሬክተር ሆነው በማገልገል ላይ ነበሩ።

 

ምሁሩ ከዚያ ቀደም ብሎ የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ የዳይሬክተሮች ቦርድ አባል በመሆን አገልግለዋል። በቀድሞው ግብርና ሚኒስቴር መስሪያ ቤት ውስጥም በአማካሪነት ሲያገለግሉ ቆይተዋል።

 

 የበርካታ የምጣኔ ሀብት ባለሙያዎች ስብስብ የሆነውንና በኢትዮጵያም ኢኮኖሚ እንቅስቃሴ ዙሪያ ጥልቅ ጥናቶችን የሚያደርገውን የኢትዮጵያ ኢኮኖሚክስ ማህበርን በፕሬዝዳንትነት ከመሩት ምሁራን መካከል አንዱ ዶክተር ወልዳይ ነበሩ። ዶክተር ወልዳይ ከዚህም በተጨማሪ አዲስ አበባ ዩኒቨርስቲን ጨምሮ በተለያዩ ከፍተኛ ትምህርት ተቋማት በመምህርነት አገልግለዋል።

 

 ህይወታቸው ከማለፉ ከቀናት በፊት በተባበሩት መንግስታት የአፍሪካ ኢኮኖሚክ ኮሚሽን አዳራሽ በተካሄድ ሀገር አቀፍ የፋይናስ ተቋማት ስብሰባ ላይ በኢትዮጵያ ማይክሮ ፋይናስ ተቋማት ተግዳሮት ዙሪያ አንድ ጥናት አቅርበው ነበር።

 

የኬኒያ አየር መንገድ በቀጥታ በረራ አሜሪካ መግባት የሚያስችለውን ፈቃድ አግኝቷል። አየር መንገዱ በቀጥታ በረራ አሜሪካ መብረር ይችል ዘንድ አንዳንድ የምዘና ጥናቶች ሲካሄዱበት ቆይተዋል። የአሜሪካ የትራንስፖርት ዲፓርትመንት የኬኒያን የበረራ መሰረተ ልማትና መሰል የደህንነት ስራዎች በሚገባ ሲፈትሽ ከቆየ በኋላ በስተመጨረሻ ለተወሰኑ ቀናት የአሜሪካ ፕሬዝዳንትን ጨምሮ የሚመለከታቸው የመንግስት አካላት የተቃውሞ ሀሳብ ካላቸው ሀሳባቸውን እንዲያሰፍሩ የ61 ቀናት ቀነ ገደብ አስቀምጦ ቆይቷል።

 

በሀገሪቱ ህግ መሰረት የተቀመጠው የተቃውሞ ማሰሚያ ቀነ ገደብ መጠናቀቁን ተከትሎ አየር መንገዱ አሜሪካ ቀጥታ መብረር የሚያስችለውን ፈቃድ በእጁ አስገብቷል። በዚህም ፈቃድ መሰረት የኬኒያ አየር መንገድ የመንገደኞችም ሆነ የጭነት አውሮፕላን ወደ አሜሪካ የቀጥታ በረራ ማድረግ የሚችል መሆኑን የ ሲቲዝን ዘገባ ያመለክታል።

 

 

በያዝነው 2009 ዓ.ም እና ከዚያ በፊት የነበሩ በርካታ የኢኮኖሚ ፈተናዎች በቀጣዩ አዲስ ዓመት 2010ም ጭምር የሚቀጥሉ ይመስላል። ባለፉት ዓመታት ከነበሩት በርካታ ኢኮኖሚያዊ ችግሮች መካከል በዋነኝነት የሚጠቀሱት የመሰረታዊ ፍጆታዎች አቅርቦት መፍትሄ አለማግኘት፣ ድርቅና የውጭ ምንዛሪ እጥረት በዋነኝነት ሊታዩ የሚችሉ ናቸው።

 

መሰረታዊ የፍጆታ ሸቀጦች

መንግስት እጥረት የሚታይባቸውን እንደ ስኳርና ዘይትና ዱቄት የመሳሰሉት መሰረታዊ ሸቀጦች በራሱ በመንግስት አቅራቢነት በሸማቾች ህብረት ሥራ ማህበራት በኩል እንዲቀርቡ ማድረግ ከጀመረ ከአምስት ያላነሱ ዓመታት አልፈዋል።

 

በእርግጥ ከዘይትና የስንዴ ዱቄት ምርት ጋር በተያያዘ በተለያዩ የሸቀጥ መደብሮች ያሉ ቢሆንም የስኳር ጉዳይ ግን አሁንም በመንግስት ጥብቅ የቁጥጥር ስርዓት ውስጥ ያለ ነው። በእርግጥ ነው የመጀመሪያው አምስት ዓመት የእድገትና ትራንስፎርሜሽን እቅድ ሲቀረፅ የስኳሩ ዘርፍ ፕሮጀክቶች በእቅዱ አጋማሽ ተጠናቀው የሀገር ውስጥ ፍጆታን ሙሉ በሙሉ ከመሸፈን ባለፈ በኤክስፖርት ግብይት በሚያስገኙት ገቢ ሌሎች ሜጋ ፕሮጀክቶችን በፋይናንስ ይደግፋሉ የሚል ሀሳብ ነበር። ሆኖም አሁን ባለንበት የሁለተኛው እድገትና ትራንስፎርሜሽን አጋማሽ ወይንም ከመጀመሪያው እቅድ ሰባት ዓመታት በኋላ ሀገሪቱ ስኳርን ኤክስፖርት ማድረግ ይቅርና ከውጪ በማስገባት ላይ ትገኛለች። ዛሬም ድረስ ዜጎች የስኳር ፍጆታቸውን የሚያገኙት በኮታ ነው። ይህ አሁን ልንሰናበተው ቀናት በቀሩት 2009ኝም ጭምር እየታየ ያለ በመሆኑ በመጪው 2010ም የሚቀጥል መሆኑ ጥርጥር የለውም። ከዓመታት በፊት በሀገሪቱ የተለያየ አቅጣጫ የተጀመሩት የስኳር ፕሮጀክቶች ዛሬም ተጠናቀው የስኳር የኮታ እደላን መታደግ አልቻሉም።

 

የድርቅ ፈተና እና መጪው ዓመት

 ድርቅ የኢትዮጵያ ፈተና መሆን ከጀመረ ዓመታት ተቆረዋል። የክረምቱ የዝናብ ስርጭት ሁኔታ የተሻለ መሆኑ ቢነገርም አሁንም ቢሆን በሀገሪቱ አስቸኳይ የምግብ እርዳታ የሚፈልጉ ዘጎች ቁጥር ከፍተኛ መሆኑን የቅርብ መረጃዎች ያመለክታሉ። የኢትዮጵያ መንግስት ሀገሪቱ ከገጠማት የድርቅ አደጋ ጋር በተያያዘ ከተለያዩ ዓለም አቀፍ የረድኤት ድርጅቶች ልዩ ልዩ ድጋፎችን ሲያገኝ ቢቆይም፤ የተገኘው ድጋፍ ግን ከችግሩ ስፋት አንፃር ሲታይ በቂ ሊባል የሚችል አልነበረም።

 

ይህም በመሆኑ የተፈጠረውን ክፍተት ለመሙላት መንግስት እስከ 7 መቶ ሚሊዮን ዶላር የሚደርስ ገንዘብ ወጪ ለማድረግ ተገዷል። ይህም በልማት ፕሮጀክቶች ላይ፤ እንደዚሁም በአጠቃላይ አኮኖሚው ላይ የፈጠረው ጫና በቀላሉ የሚታይ አይደለም። ኢትዮጵያ በድርቅ በምትጠቃባቸው ጊዜያት ሁሉ ለድርቅ ተጠቂዎች ከፍተኛ እርዳታ በማቅረብ የምትታወቀው አሜሪካ ቀደም ሲል የነበራትን ቁርጠኝነት ማሳየት አልቻለችም።

 

ፕሬዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ ወደ ስልጣን መምጣታቸውን ተከትሎ ሀገሪቱ ቀላል የማይባል የእርዳታና የእገዛ ገንዘብን ለመቀነስ እንቅሳቀሴ ከጀመረች ዋል አደር ብላለች። ኢትዮጵያ “ፊድ ዘ ፊውቸር” ተብሎ በሚጠራው የአሜሪካ የእርዳታ ፕሮግራም ታቅፋ ሰፊ ድጋፍ ስታገኝ ብትቆይም የትራምፕ አስተዳደር ለዚህ ፕሮግራም ይመደብ የነበረውን የአንድ ቢሊዮን ዶላር በጀት በግማሽ እንዲወርድ ያደረገው መሆኑን የዋሽንግተን ፖስት ዘገባ ያመለክታል። ኢትዮጵያ ከዚህ ገንዘብ ውስጥ የነበራት የ78 ሚሊዮን ዶላር የእርዳታ ፈንድ ድርሻም የዚሁ ቅነሳ ሰለባ እንደሚሆን ይሄው ዘገባ ጨምሮ ያመለክታል።

 

ይህ ብቻ ሳይሆን የትራምፕ አስተዳደር ለታዳጊ ሀገራት ከፍተኛ ድጋፍ የሚያደርገውን የዩ.ኤስ.ኤይድ በጀትንም የሚቀንስ መሆኑ በመታወቁ ድርቁ በመጪው አዲስ አመትም ጭምር የሚቀጥል ከሆነ ዜጎችን በመታደጉ በኩል ከኢትዮጵያ መንግስት ብዙ የሚጠበቅ ይሆናል።

 የዩ.ኤስ.ኤይድ አዲሱ ኃላፊ ሚስተር ማርክ ግሪን በቅርቡ ከጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለ ማርያም ደሳለኝ ጋር በተገናኙበት ወቅትም የድርቅ ተጠቂ ዜጎችን ህይወት በመታደጉ በኩል ከኢትዮጵያ መንግስት ብዙ የሚጠበቅ መሆኑ እንደገለፁላቸው የዋሽንግተን ፖስት ዘገባ ጨምሮ ያመለክታል።

 

 ኃላፊው ለዚሁ የረድኤት ስራ የኢትዮጵያ መንግስት እስከ ዛሬ ከነበረው የገንዘብ መጠን የተሻለ በጀት እንዲመደብ የጠየቁ መሆኑን ይሄው ዘገባ ጨምሮ ያመለክታል። አሁን ባለው ሁኔታ ቀደም ሲል በድርቅ የተጠቁትን ወገኖች ለማገዝ ተጨማሪ ገንዘብ የሚያስፈልግ ሲሆን በመጪው 2010 ዓ.ም ደግሞ ምን አይነት ሁኔታ እንደሚኖር አይታወቅም።

 

ሆኖም አሁን ካለው አጠቃላይ ሁኔታ ሲታይ የድርቁ ሁኔታ የቀጣዩ ዓመት የኢትዮጵያና የኢትዮጵያ መንግስት ፈተና ሆኖ ይቀጥላል። ከረድኤት ድርጅቶች ምላሽ አናሳነት ጋር በተያያዘም ከኢትዮጵያ መንግስት ብዙ የሚጠበቅ በመሆኑ መንግስት የተወሰነ በጀቱን ለእርዳታ በማዋል የሚቀጥል ከሆነ የልማት በጀት ወደ ፍጆታነት የሚቀየር በመሆኑ በማክሮ ኢኮኖሚው ላይ የሚያሳድረው ተፅዕኖ በቀላሉ የሚታይ አይሆንም። ለችግሩ ዘለቄታዊ መፍትሄ ለመስጠት ብቸኛ አማራጭ የግብርናውን ዘርፍ ከዝናብ ጥገኝነት በማላቀቅ የመስኖ ስራን ማስፋፋት መሆኑን በተደጋጋሚ ሲገለጽ ቢቆይም ይህ ጉዳይ እስካሁን ድረስ መፍትሔ ሊያገኝ አልቻለም።

 

የውጭ ምንዛሪው ፈተና

በኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ውስጥ አሁንም በችግርነት ተንከባለው ወደ ሚቀጥለው ዓመት መሸጋገራቸው አይቀሬ ከሆኑት ፈተናዎች ውስጥ ሌላኛው አንኳር ችግር የውጭ ምንዛሬው እጥረት ነው። የውጭ ምንዛሪ እጥረት ለኢትዮጵያ አዲስ ባይሆንም ከተወሰኑ ዓመታት ወዲህ እየተባባሰ የመጣ መሆኑን ባለፈው ሳምንት ከፋይናስ ጋር በተያያዘ በተባባሩት መንግስታት የአፍሪካ ኢኮኖሚክ ኮሚሽን አዳራሽ የተካሄደው ስብሰባ ያመለክታል። የዚህ ችግር ዋነኛ መንስኤም የሀገሪቱ የኤክስፖርት ገቢ በከፍተኛ ደረጃ እያሽቆለቆለ መሄዱ ነው።

በሀገሪቱ ታውጆ የነበረው የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ፤ በተለይ ከቱሪዝም ይገኛል ተብሎ ሲጠበቅ የነበረውን የውጭ ምንዛሪ ገቢ በተፈለገው መጠን እንዳይሄድ አድርጎታል። ምንም እንኳን የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ቢነሳም አሁንም ቢሆን እዚህ እና እዚያ የሚታዩት አለመረጋጋቶች ወደ ቀጣዩ ዓመት የሚሸጋገሩ ከሆነ የሚጠበቀው የቱሪስት ቁጥር በተፈለገው ደረጃ እንዳይገኝ የሚያደርገው ይሆናል። አሁን ባለው ተጨባጭ ሁኔታ በሀገሪቱ ካለው የውጭ ምንዛሪ እጥረት ጋር በተያያዘ በባንኮችና በጥቁር ገበያው ያለው የዶላር ምንዛሪ ክፍተት እየሰፋ ነው።

 

 

አንድነት ኢንተርናሽናል ዩኒቨርስቲ ኮሌጅ በዲግሪ እንደዚሁም በቴክኒክና ሙያ ዘርፎች በዲፕሎማ ያስተማራቸውን 95 ተማሪዎች ባለፈው ዕሁድ በትምህርት ተቋሙ ቅጥር ጊቢ አስመርቋል። የትምህርት ተቋሙ ያስመረቃቸው ተማሪዎች በልዩ ልዩ የሙያ ዘርፎች በመደበኛና በማታው መሀርሃ ግብር ትምህርታቸውን ሲከታተሉ የቆዩ ናቸው።

 

ተመራቂዎቹ ትምህርታቸውን የተከታተሉት በአካውንቲግና በጀት ሰርቪስ፣በሀርድዌርና ኔትወርኪንግ ሰርቪስ የሙያ ዘርፎች ነው። ዩኒቨርስቲ ኮሌጁ በቀጣይ በአርክቴክቸር፣ በስራ ፈጠራ እንደዚሁም በአነስተኛ የንግድ ሥራ አመራር በመጀመሪያ ዲግሪ ትምህርት ለመስጠት ዝግጅቱን ያጠናቀቀ መሆኑን ተመልክቷል።ከዚህም በተጨማሪ በማስተርስ ዲግሪ በቢዝነስ አድምንስትሬሽን፣ በአካውንቲግና ፋይናንስ እንደዚሁም በርቀት ትምህርት ስልጠናዎችን ለመስጠት ያቀደ መሆኑ ተመልክቷል። ዩኒቨርስቲ ኮሌጁ ተማሪዎችን ያስመረቀው ለአምስተኛ ጊዜ ነው።

 

ዩኒቨርስቲ ኮሌጁ በአሁኑ ሰዓት ትምህርት እየሰጠ ያለው ከህፃናት መዋያ ጀምሮ እስከ ሀይስኩል ድረስ ነው። የትምህርት ተቋሙ 27 ሺህ ካሬ ሜትር ስፋት ባለው ቦታ ያረፈ ሲሆን፤ በ43 በኢትዮጵያና አሜሪካ በሚኖሩ ኢትዮጵያን በአክስዮን የተቋቋመ ተቋም ነው።

 

ትምህርት ቤቱ በ1998 ዓ.ም የተቋቋመ ሲሆን ከዚያ በኋላ በ2000 ዓ.ም ወደ ከፍተኛ ትምህርት ተቋምነት ያደገ መሆኑን ከኃላፊዎቹ ገለፃ መረዳት ችለናል። ከትምህርት ተቋሙ መስራቾች መካከል አንዱ የሆኑት ዶክተር  ዘውድነህ በየነ እንደገለፁልን ከስር ጀምሮ የትምህርት ጥራትን ጠብቆ ለማስኬድ በማሰብ የትምህርት ተቋሙ ከመዋዕለ ህፃነናት ጀምሮ እስከ ሀይስስኩል ብሎም እስከ ዩኒቨርስቲ ኮሌጅ ድረስ ትምህርት በመስጠት ላይ ይገኛል።

 

 በዚህ ዓመት በትምህርት ቤቱ 12ኛ ክፍልን ካጠናቀቁ ተማሪዎች መካከል 30 የሚሆኑት በአሜሪካን ሀገር በሚገኙ ታዋቂ ዩኒቨርስቲዎች ተቀባይነትን አግኝተው በዚያው ሀገር ለመማር ዝግጅታቸውን ያጠናቀቁ መሆኑን ዶክተር በየነ ጨምረው አመልክተዋል። እነዚህም ተማሪዎች ከ2 ነጥብ 5 ሚሊዮን የአሜሪካን ዶላር በላይ ስኮላርሽፕ ያገኙ መሆኑን ዶክተር ዘውድነህ ጨምረው ገልፀዋል። ተማሪዎቹን በቦታው በመገኘት በክብር እንግድነት የመረቀው አትሌት ኃይሌ ገብረ ሥላሴ ነው።

Page 1 of 33

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us