You are here:መነሻ ገፅ»ኢኮኖሚ

 

የኢትዮጵያ ቡና ዝርያ አይነቶችና ጣዕም እንደየአካባቢያቸው የሚለያይ ሲሆን ይሁንና ወደገበያ ሲገባ የተለያዩ ዝርያዎች ሊለዩ በማይችሉበት ሁኔታ ተደበላልቀው ሲቀርቡ ይታያል። ከሰሞኑ ከፋይናሺያል ታይምስ ጋር ቆይታ ያደረጉት በጠቅላይ ሚኒስቴር ፅህፈት ቤት የኢኮኖሚ እቅድ ውጤታማነት ክትትል ዘርፍ አስተባባሪ የሆኑት ዶክተር አርከበ ዕቁባይ፤ የቡና አይነት ዝርያዎችን ከምንጫቸው እየለዩ ለኤክስፖርት ገበያ ማቅረቡ ውጤታማ የሚያደርግ መሆኑን አመልክተዋል። ኢትዮጵያ በዓለም አቀፍ ደረጃ አምስተኛ ቡና አምራች ሀገር መሆኗን ያመለከተው ይኼው ዘገባ፤ ይሁንና ከቅርብ ጊዜያት ወዲህ ሀገሪቱ ከቡና የምታገኘው ዓመታዊ የኤክስፖርት ገቢ ከአንድ ቢሊዮን ዶላር ብዙም ፈቅ ያላለ መሆኑን አመልክቷል።

ዶክተር አርከበ ከፋይናሺያል ታይምስ ጋር ባደረጉት ቆይታ እንዳሉት ኢትዮጵያ ከቡና ኤክስፖርት ማግኘት የሚገባትን ገቢ እንድታገኝ የሚፈለግ ከሆነ ማሻሻል የሚገቧት አሰራሮች ያሉ መሆኑን አመልክተዋል። መሻሻል ይገባቸዋል ከተባሉት ስራዎች መካከልም የቡና ዝርያዎች ሳይደበላልቁ በየዝርያቸው እየለዩ በብራንድ ስማቸው ኤክስፖርት ማድረግ፣ እንደዚሁም አምራች ገበሬዎችም በአምራችነታቸው ማግኘት የሚገባቸውን ተገቢ ገንዘብ እንዲያገኙ ማድረግ የሚሉት ይገኙበታል።

 

ዶክተር አርከበ በ2008 በተጀመረው አሰራር መሰረት በአብዛኛው የተደበላለቁ የቡና ምርቶች ለኤክስፖርት ዝግጁ የሚሆኑት በኢትዮጵያ ምርት ገበያ በኩል መሆኑን አመልክተው፤ ይህም አሰራር የቡና ምርት ዝርያዎች ተለይተው እንዳይታወቁ ሲያደርግ የቆየ መሆኑን ገልፀዋል። ይህ ብቻ ሳይሆን የኤክስፖርት አሰራሩን ለማቀላጠፍና ቢሮክራሲውንም ለመቀነስ የቡና ኤክስፖርት ሂደቱ ከመነሻ እስከመድረሻ በአንድ ማዕከል የሚመራበት ስርዓት እንዲፈጠር የሚደረግ መሆኑን ኃላፊው ጨምረው አመልክተዋል።

 

በኔዘርላንድ የምርት እውቅና ሰርተፍኬት ያላቸውን ልዩ ቡናዎች ተቀብሎ በማሰራጨት የሚታወቀው ትራቦካ ኩባንያ ዋና ስራ አስፈፃሚ የሆኑት ሚስተር ሜኖ ሲሞንስ በበኩላቸው የቡና ምርቶችን ሳይደበላልቁ በዝርያቸው ብቻ እየለዩ ለገበያ ማቅረቡ ልዩ ጣዕም ያላቸው ቡናዎችን በቀላሉ ለመለየት የሚያስችል መሆኑን አመልክተዋል። የኢትዮጵያ ቡና አይነትም የተለየ መሆኑን ኃላፊው ጨምረው ያመለከቱ መሆኑን የፋይናሺያል ዘገባ ጨምሮ አመልክተዋል።

 

ኬኒያ በኤክስፖርቱ ዘርፍና ዙሪያ በሰራቻው ስራዎችም በአለም አቀፍ ደረጃ የቡና ምርቷ ዋጋ በአብዛኛው ከሁለት እጥፍ በላይ በሆነ ዋጋ የሚሸጥ መሆኑን ይሄው ዘገባ ጨምሮ ያመለክታል። ኢትዮጵያ ከመጠን አንፃር ባለፈው በጀት ዓመት 4 መቶ ሺህ ኩንታል ቡና ያመረተች መሆኑን ያመለከተው ይሄው ዘገባ ይሁንና ኤክስፖርት መሆን የቻለው የቡና መጠን 50 በመቶ ብቻ መሆኑን ዓለም አቀፉን የቡና ድርጅት (International Coffee Organization) ዋቢ አድርጎ አመልክቷል። ግማሽ የሚሆነው ቀሪ ቡናም ለሀገር ውስጥ ፍጆታ የሚውል መሆኑን ይሄው ዘገባ ጨምሮ ይገልፃል። ሀገሪቱ እንደዚሁም ቡና አምራች ገበሬዎች ከቡናው ኤክስፖርት ዘርፍ ተጠቃሚ እንዲሆኑ ኢትዮጵያ በርካታ ቅድመ ስራዎችን መስራት የሚገባት መሆኑን ጥናቶችና ባለሙያዎች በተደጋጋሚ እያመለከቱ ይገኛሉ።

 

የሀገሪቱ አጠቃላይ የኤክስፖርት ገቢ ከጊዜ ወደ ጊዜ እያሽቆለቆለ ሲሆን  የቡና ምርት ኤክስፖርትም የዚሁ ኤክስፖርት ማሽቆልቆል ሰለባ ሆኖ ታይቷል። ቀደም ባሉት ዓመታት የቡና ግብይት ከደረቅ ቼክ ወንጀል ጋር በተያያዘ አደጋ ላይ ወድቆ ነበር። ከዚህ ውጪም ከቡና ለቀማ እስከ አጠባ ብሎም ከማከማቻ መጋዘኖች ጀምሮ እስከ ሚዛን ድረስ በርካታ ችግሮች መኖራቸው በተደጋጋሚ ሲገለፅ ቆይቷል።

 

ችግሩን ይፈታል ተብሎ የተቋቋመው የኢትዮጵያ ምርት ገበያ ድርጅትም በዚህ ዙሪያ የሚደረጉ ጥናቶችን ተከትሎ በርካታ ትችቶች እየተሰነዘሩበት ይገኛል። በተለይ የቡናውን የጥራት ደረጃን በተመለከተ የሚቀርቡት የተሳሳቱ መረጃዎች ላኪዎች በተቀባይ ደንበኞቻቸው በኩል ያላቸው ተአማኒነት እንዲወርድ በማድረግ አንዱ ለኤክስፖርቱ ማሽቆልቆል ምክንያት ተደርጎ ይጠቀሳል። ከዚህ ውጭም በዘርፉ ያለው የኮንትሮባንድ ችግርም ሌላው ተግዳሮት ተደርጎ የሚጠቀስ ነው።   

 

በፋቱላህ ጉለን የሚተዳደሩና በሱዳን የሚገኙ ትምህርትቤቶች ለቱርክ መንግስት እንዲተላላፉ ተደርጓል። በቱርክ በተካሄደው መፈንቅለ መንግስት ጀርባ እጃቸው እንዳለበት የሚነገረው ባለሀብቱ፤ ፋቱላህ ጉለን በርካታ ትምህርት ቤቶችን በተለያዩ ሀገራት በመክፈት ሲሰሩ የቆዩ ሲሆን ከተወሰኑ ጊዜያት ወዲህ ግን የቱርክ መንግስት በንብረትነት እየተረከባቸው ይገኛል። ሱዳን ትምህርት ቤቶችን ብቻ ሳይሆኑ በርካታ በጉለን የሚደገፉ የቢዝነስ ተቋማትን ስታስተናግድ የቆየች ሀገር መሆኗ ይነገራል። ከዚሁ ጋር በተያያዘም የቱርክ መንግስት ሱዳን እነዚህን የንግድ ተቋማት እንድትዘጋ ሲወተውት ቆይቷል። ይህንንም ውትወታ ተከትሎ ባለፈው ነሃሴ ወር በፕሬዝዳንት አልበሽር በኩል ከፋቱላህ ጉለን ጋር ቀጥተኛ ግንኙነት አላቸው የተባሉ ቢዝነሶች እንዲዘጉ ውሳኔ ተላልፏል።

ይህ ብቻ ሳይሆን ሱዳንም አንዷ በጉለን የሚደገፍ ትምህርትቤቶችን የተስፋፉባት ሀገር ስትሆን ሀገሪቱ ትምህርትቤቶቹን ለቱርክ መንግስት እንድታስረክብ ተመሳሳይ ዲፕሎማሲያዊ ጫና ሲደረግባት ቆይቷል። በዚሁ ዙሪያ የቱርኩ ፕሬዝዳንት ታይፕ ኤርዶጋን ከሱዳኑ ፕሬዝዳንት ኦማር አልበሽር ጋር የቴሌፎን ውይይት ማድረጋቸው ታውቋል።

ትምህርት ቤቶቹ የመማር ማስተማር ሂደታቸው ሳይቋረጥ በቱርክ መንግስት ባለቤትነት ስር የሚተዳደሩበት አካሄድ ጥናት ሲደረግበት የቆየ ሲሆን፤ ባለፈው እሁድ በተካሄደ ሥነ ስርዓት በሱዳን የቱርኩ አምባሳደር ጀማል አልዲን አይዲን በተገኙበት የርክክብ ሂደት ትምህርት በቤቶቹ በቱርክ መንግስት እጅ እንዲገቡ ተደርጓል። ዘገባውን ያሰራጨው ሱዳን ትሪብዩን፤ በዕለቱ የተገኙት በሱዳን የቱርክ አምባሳደር በሱዳን መንግሥት በኩል ለተወሰደው እርምጃ ለፕሬዝዳንት አልበሽር ምስጋና ማቅረባቸውን አመልክተዋል።

ቱርካዊው ሙሀመድ ፈቱላህ ጉለን የእስልምና ሀይማኖት ታዋቂ ሰባኪና ኢማም ሲሆኑ በበርካታ የፅሁፍ ስራዎቻቸው እንደዚሁም እስልምና በዘመናዊው ዓለም ሊኖረው የሚገባውን ሚና በተመለከተ በሚሰጡት ትምህርት ይታወቃሉ። የ76 ዓመቱ አዛውንት ነዋሪነታቸው በአሜሪካ ፔኒሴሊቪኒያ ግዛት ሲሆን በስልጣን ላይ ያለውን የቱርክ መንግስት ለማስወገድ በነበራቸው የፀና አቋም በሀገሪቱ ሚሊተሪ ውስጥ አስተሳሰባቸውን በማስረፅ በወታደሩ መካከል መከፋፈል እንዲፈጠር ማድረጋቸው ይነገራል። ከዚሁ ጋር በተያያዘ እ.ኤ.አ በ2016 በፕሬዝዳንት ኤርዶጋን ላይ ከተቃጣው መፈንቅለ መንግስት ጀርባ ዋና ወጣኙና አቀናባሪው እሳቸው መሆናቸውን በመግለፅ የቱርክ መንግስት በጥብቅ እየፈለጋቸው ይገኛል። የቱርክ መንግስትም በዋና አሸባሪነት ፈርጇቸው በእጁ ለማስገባት ጥረት በማድረግ ላይ ይገኛል። የእሥር ትዕዛዝም እንዲወጣባቸው ተደርጓል። ቱርክ አሜሪካ አዛውንቱን እንድታስረክባቸው በተደጋጋሚ ጥያቄ ብታቀርብም በአሜሪካ መንግስት በኩል ግለሰቡ ከሽብር ሰራ ጋር ትስስር ያላቸው መሆኑን የሚያስረዳ መረጃ እንድታቀርብ በመጠየቅ ጥያቄውን ተግባራዊ ሳያደርግ ቀርቷል።

አዛውንቱ በመፃኢ የቱርክ አካሄድና እጣ ፈንታ ላይ በርካታ ውይይቶች እንዲካሄዱ በማድረግም ጭምር ይታወቃሉ። ግለሰቡ በነበራቸው የገንዘብ አቅምም ሆነ በተንሰራፋው እውቅናቸው ከአሁኑ ቀንደኛ ጠላታቸው ፕሬዝዳንት ኤርዶጋን ጋር ጥብቅ ግንኙነት የነበራቸው ሲሆን በዚያው በቱርክም ሆነ በሌሎች ሀገራት በሚሊዮን የሚቆጠሩ ተከታዮች ያላቸው መሆኑ ይነገራል። አዛውንቱ ያላቸውን የገንዘብ አቅም ተጠቅመው ሚዲያዎችን በባለቤትነት በመቆጣጠር ባንኮችንና ሌሎች ቢዝነሶችን ሳይቀር በበላይነት በመያዝ ከባድ ተፅዕኖ ፈጣሪ መሆናቸው መረጃዎች ያመለክታሉ። ሆኖም የመፈንቅለ መንግስቱን መክሸፍ ተከትሎ በተለይ በዚያው በቱርክ የሚገኙ በርካታ በሳቸው የሚተዳዳሩ ኩባንያዎች ሙሉ በሙሉ እንዲዘጉ ተደርጓል። መፅሀፍቶቻቸው ሳይቀር እንዲቃጠሉ ተደርጓል።

ድንበር ዘለል የሆኑ የባለሀብቱ ንብረቶች ሳይቀሩ በቱርክ መንግስት እጅ እንዲገቡ የኤርዶጋን መንግስት ዛሬም ድረስ ጥረቱን ቀጥሏል። በቀላሉ በቱርክ መንግስት እጅ ጥምዘዛ ስር ሊወድቁ የሚችሉ ታዳጊ ሀገራትም የኤርዶጋንን ሀሳብ ተግብረዋል። በጉለን ይደገፋሉ የተባሉ ትምህርት ቤቶችም የዚሁ አካል ተደርገው በመወሰዳቸው የቱርክ መንግስት ክትትል በማድረግ በየሀገሩ ርክክብ በመፈፀም ላይ ይገኛል። 

 

በዋነኛነት አፍሪካን ማዕከል ያደረገው የቻይና የአህያ ኤክስፖርት በመላ አፍሪካ ተቃውሞ እየገጠመው ይገኛል። ከሌሎች የዓለም ክፍሎች በተሻለ መልኩ ከፍተኛ የአህያ ሀብት ያላት አፍሪካ የበርካታ ቻይናዊያን ባለሀብቶችን ትኩረት የሳበች ሲሆን ከተወሰኑ ዓመታት ወዲህ ግን ከበድ ያለ ተቃውሞ እየገጠመው ይገኛል። ብሉምበርግ በድረገፁ እንዳመለከተው ከሆነ በቻይናዊያን ባለሀብቶች የሚተዳደሩ በርካታ የአህያ ቄራዎች በአፍሪካ እንዲዘጉ ተደርገዋል።

 

ይህንን እርምጃ ከወሰዱት የአፍሪካ ሀገራት መካከልም ኒጀር፣ ቡርኪናፋሶ፣ማሊ፣ ሴኔጋል፣ ጋምቢያ እና ኢትዮጵያን ዘገባው ተጠቃሽ አድርጓል። ዚምቧቡዌም በቻይናዊያን በኩል የቀረበላትን የአህያ ቄራ የኢንቨስትመንት ፈቃድ ውድቅ ያደረገች መሆኗን ዘገባው ጨምሮ አመልክቷል። ቻይና በአፍሪካ ቻይናዎች ላይ ማንዣበቧ የአፍሪካን የአህያ ቁጥር በሂደት አደጋ ላይ የሚጥለው መሆኑን በአህዮች ዙሪያ በስፋት የሚሰራው ዘ ዶንኪ ሳንኩቸሪ ሪፖርት ያመለክታል።

 

 በተለይ የአህያ ቆዳ በበርካታ ቻይናዊያን ቆዳ ኢንዱስትሪዎች  ዘንድ ተፈላጊ መሆኑ አፍሪካ በቻይና እይታ ስር እንድትወድቅ አድርጓታል ተብሏል።  አፍሪካዊያን አህያን በስፋት ለጭነት አገልግሎት የሚጠቀሙ ሲሆን ለቄራ እርድ ሽያጭ አገልግሎት የሚያውሉ ከሆነ ግን ከአንድ ጊዜ ሽያጭ ገቢ ባለፈ የአህያን ዘላቂ ኢኮኖሚያዊ ጥቅም ማግኘት የማይችሉ በመሆኑ ኢኮኖሚያዊ ጉዳት የሚደርስባቸው መሆኑን ይሄው የብሉምበርግ ዘገባ ጨምሮ ያመለክታል። 

 

የትራምፕ አስተዳደር የአሜሪካን የ2018 የፌደራል በጀት ረቂቅ ዝግጅቱን በሚያከናውንበት ወቅት ከውጭ ግንኙነት ጋር በተያያዘ ሀገሪቱ በብዙ አቅጣጫ ታወጣ የነበረውን የቀደሙ መንግስታት ወጪ በከፍተኛ ደረጃ የሚቀንስበትን ሃሳብ አስቀምጧል። ቅድሚያ አሜሪካ ወይም አሜሪካ ትቅደም የሚለው የፕሬዝዳንት ትራምፕ መርህ በሰብአዊና ወታደራዊ እንደዚሁም በልዩ ልዩ የልማት ትብብርና አጋርነት እስከዛሬ ድረስ አሜሪካ ከሌሎች ሀገራት ጋር ትሰራባቸው የነበሩትን ሂደቶች በከፍተኛ ሁኔታ በማጠፍ ከዚሁ የሚገኘውን ትርፍ ገንዘብ በዋነኝነት የመከላከያ በጀቱን ለማጠናከር አስቧል። ይህ የበጀት እቅድ ከዩክሬን እስከ ዮርዳኖስ ብሎም ከምስራቅ አፍሪካ ሰፊው እስያ የሚዘልቅ ነው።

 

በዚሁ የውጭ እርዳታና የልማት አጋርነት በአለም አቀፍ ደረጃ ለመቀነስ የታሰበው አጠቃላይ የበጀት መጠን ቀደም ሲል ከነበረው አጠቃላይ የገንዘብ መጠን 30 ነጥብ በመቶ የሚደርስ መሆኑን ዘገባዎች ያመለክታሉ። ከአፍሪካ ለመቀነስ የታሰበው አጠቃላይ የበጀት መጠን ደግሞ 777 ነጥብ 1 ሚሊዮን የአሜሪካን ዶላር ነው። አሜሪካ በተለይ ከሰብአዊ እርዳታና ከልማት አጋርነት ጋር በተያያዘ ከፍተኛ የገንዘብ ድጋፍ ከምታደርግላቸው የአፍሪካ ቀጠናዎች መካከል አንዱ የሆነው ምስራቅ አፍሪካም የዚሁ የዶናልድ ትራምፕ የበጀት ቅነሳ ሰለባ የሆነበት ሁኔታ ተፈጥሯል።

 

በአፍሪካ ደረጃ ለመቀነስ ከታሰበው 777 ነጥብ 1 ሚሊዮን ዶላር ውስጥ ኢትዮጵያ ስታገኘው ከነበረው አጠቃላይ እገዛ ውስጥ 132 ነጥብ ሚሊዮን ዶላር የበጀት ቅነሳ የተደረገባት መሆኑን ምሰራቅ አፍሪካን በተመለከተ የተዘጋጀው ረቂቅ የበጀት እቅድ ያመለክታል። ከኢትዮጵያ በመቀጠል ኡጋንዳም የ67 ነጥብ 8 ሚሊዮን ዶላር ቅነሳ ተደርጎባታል። ታንዛኒያ 50 ነጥብ 7 እንደዚሁም ኬኒያ11 ነጥብ 78 ሚሊዮን ዶላር የሚቀነስባቸው መሆኑን የፕሬዝዳንቱ ረቂቅ የበጀት እቅድ ያመለክታል። ደቡብ ሱዳን እና ሶማሊያ በአንፃሩ መጠነኛ የሆነ የበጀት ጭማሪ ተደርጎላቸዋል። ፕሬዝዳንቱ በአጠቃላይ አፍሪካ ላይ ጠንከር ያለ አቋምን በመያዝ ለአፍሪካ ህብረት ከሚሰጠው የገንዘብ እገዛ ጀምሮ በአፍሪካ ልማት ፋውንዴሽን አማካኝነት ለበርካታ ከሰሃራ በታች ላሉና  በአነስተኛ ቢዝነስ ለተሰማሩ ሀገራት ዜጎች የሚቀርበው ፈንድም እንዲቀር ሀሳብን አቅርበዋል። ፕሬዝዳንቱ በአጠቃላይ ይሄንን ሁሉ የበጀት ቅናሽ ያደረጉበት ዋነኛው ምክንያት የሀገሪቱን የመከላከያ ወጪ መጠንን በ54 ቢሊዮን ዶላር ከፍ ለማድረግ በማሰብ መሆኑ ታውቋል።

 

የፕሬዝዳንቱ ረቂቅ ኢትዮጵያን በብዙ መልኩ የሚጎዳ ይሆናል። በአንድ መልኩ በቀጥታ የሚደረገው የልማትና የእርዳታው በጀት ቅነሳ ሲሆን በሌላ አቅጣጫ ደግሞ አሜሪካ ለሌሎች አለም አቀፍ የልማትና የእርዳታ ድርጅቶች የምታደርጋቸው የበጀት ቅነሳዎች ድርጅቶቹ ኢትዮጵያን በመሰሉ ሀገራት በሚያካሂዷቸው ልማቶች ላይ የበጀት እጥረትን የሚፈጥር መሆኑ ነው። አሜሪካ የተባበሩት መንግስታት የልማት ድርጅቶችን ጨምሮ ለበርካታ መንግስታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች ከፍተኛ የገንዘብ ድጋፍ የምታደርግ ሀገር ናት። አሜሪካ ለተባበሩት መንግስታት የምታደርገው የገንዘብ ድጋፍ የአለም ጤና ድርጅትን ጨምሮ በርካቶቹ የድርጅቱ ንዑስ ክፍሎች ሰፉ ስራዎችን እንዲሰሩ ሲያደርጉ ቆይቷል። ሀገሪቱ ለተባበሩት መንግስታት በምታደርገው ከፍተኛ ድጋፍ ዙሪያ ወጪው እንዲቀንስ በማድረጉ ረገድ ቀደም ሲልም ከትራምፕ በፊት ሲነሱ የነበሩ ጉዳዮች ቢኖሩም በቀጣይ የትራምፕ ዘመን ግን እውን የሚሆን ይመስላል። ይህም እንደ ኢትዮጵያ ባሉ ታዳጊ ሀገራት ሰፊ ስራን በሚሰሩት የዓለም ጤና ድርጅትና የዓለም ምግብ ፕሮግራምን በመሰሉ ድርጅቶች ላይ የራሱን አሉታዊ ተፅዕኖን ስለሚያሳድር በሀገራቱ የልማት እንቅስቃሴዎች ላይ አሉታዊ ተፅዕኖን ማምጣጡ አይቀሬ ነው።

 

ኢትዮጵያን ጨምሮ ለምስራቅ አፍሪካ ሀገራት ቀጣዩን ሂደት ፈታኝ የሚያደርገው ደግሞ የድርቁ አድማስ እየሰፋ የመሄዱ ጉዳይ ነው። የተባበሩት መንግስታት በአለም አቀፍ ድረጃ በተለይም በአፍሪካ በከፋ ደረጃ የተከሰተውን ድርቅ ተከትሎ ለረሀብ አደጋ የተጋለጡ ሰዎችን ለመርዳት ለዓለም አቀፉ ማህበረሰብ ያቀረበው የእርዳታ ጥሪ በቂ ምላሽ ካለማግኘቱ ጋር በተያያዘ እልቂት ሊከሰት ይችላል የሚል ስጋትን አሳድሯል።

 

እንደ ኤቢሲ ኒውስ ዘገባ ከሆነ በአሁኑ ሰዓት ኢትዮጵያን ሳይጨምር 20 ሚሊዮን የሚሆኑ ሰዎች በየመን፣ ደቡብ ሱዳን፣ ሶማሊያ ናይጄሪያ በረሃብ አደጋ ውስጥ ናቸው። ዘገባው አሁን በምስራቅ አፍሪካና በየመን የተከሰተው ረሀብ ከሁለተኛው የዓለም ጦርነት በኋላ በታሪክ የከፋ ተብሎ ሊጠቀስ የሚችል ነው። በኢትዮጵያ በተከሰተው የመኽር ዝናብ እጥረት ጋር በተያያዘ ቀደም ሲል የምግብ እህል እርዳታ ያስፈልጋቸዋል የተባሉት 5 ነጥብ 6 ሚሊዮን ዜጎች ቁጥር ቀስ በቀስ ጭማሪን እያሳየ በማሳየት ላይ ነው። መንግስት ላለፈው ዓመትም ሆነ ለዘንድሮው ድርቅ ለዓለም አቀፉ ማህበረሰብ ያቀረበው ጥያቄ በቂ ምላሽን አላገኘም። ዓለም ለኢትዮጵያ ይቅርና በጦርነት ውስጥ ላሉት ሶማሊያ፣ ደቡብ ሱዳንና የመን በማቅረብ ላይ ያለው የእርዳታ መጠንም ቢሆን ውስንነት የሚታይበት ነው። ከሰሞኑ ወደ ሶማሊያ የተጓዘው አለም አቀፍ የጋዜጠኞች ቡድን በተለይ በሶማሊያ የርሃቡ አድማስ ምን ያህል እየከፋ እንደሄደ አሳይቷል።

 

በምስራቅ አፍሪካም ሆነ በተለያዩ ሀገራት የተከሰተው ድርቅና ረሃብ የከፋ ደረጃ ላይ በደረሰበት ሁኔታ ትራምፕ የበጀት ቅነሳ እንዲደረግ መፈለጋቸው በበርካታ ሰብአዊ መብት ጥበቃ ተከራካሪ ድርጅቶችና መንግስታዊ ያልሆኑ የረድኤት ድርጅቶች አስተችቷቸዋል።

 

ኢትዮጵያ የገጠማትን ድርቅ እንድትቋቋም በማድረጉ ረገድ የአሜሪካ መንግስት እ.ኤ.አ በ2016/2017 ሰፊ ድጋፍ ሲያደርግ ቆይቷል። የአሜሪካ ተራድኦ ድርጅት የሆነው ዩኤስአይድ የአደጋ መከላከል ቡድንን በማቋቋም በኢትዮጵያ የድርቁን ሁኔታ ሲገመግም ከቆየ በኋላ ከፍተኛ የሆነ እገዛ ሲያደርግ የቆየ መሆኑን በኢትዮጵያ የአሜሪካ ኢምባሲ ድረገፅ መረጃ ያመለክታል። እንደ መረጃው ከሆነ ችግሩን በመቋቋሙ ረገድ አሜሪካ እ.ኤ.አ በ2015 ለኢትዮጵያ ድርቅ ተጎጂዎች  680 ሺህ ሜትሪክ ቶን ምግብን በማቅረብ ለአራት ሚሊዮን ተረጂዎች እገዛ ስታደርግ ቆይታለች። ይህ ብቻ ሳይሆን የምግብ ዋስትናን ለማረጋገጥ በሚደረገው ጥረት የሴፍቲኔት ፕሮግራም ውስጥም በአሜሪካ መንግስት ተራድኦ ድርጅት ዩኤስኤይድ በኩል በየዓመቱ አንድ መቶ ሚሊዮን ዶላር ልገሳ ሲደረግ የነበረ መሆኑን ይሄው በኢትዮጵያ የአሜሪካ ኢምባሲ መረጃ ያመለክታል።

 

ኢትዮጵያ መንግስት ድርቁን በመቋቋሙ ረገድ የተፈለገውን የእርዳታ መጠን ማግኘት ካለመቻሉ ጋር በተያያዘ ከሀገር ውስጥ መጠባበቂያ ክምችት እንደዚሁም ከውጭ የምግብ እህልን ገዝቶ ለድርቅ ተጎጂዎች በማቅረብ ላይ ነው። ሆኖም ድርቁ ተከታታይነት ያለው መሆኑና አድማሱንም ማስፋቱ የመንግስትን አቅም በከፍተኛ ደረጃ እየተፈታተነ መሆኑን ያለፈው ሳምንት የዋሽንግተን ፖስት ዘገባ ያመለክታል።

 

ፕሬዝዳንት ትራምፕ ቅድሚያ አሜሪካ በሚለው አቋማቸው ለአፍሪካ ሀገራት ሀገሪቱ በምተሰጠው ድጋፍ ላይ ቅነሳን ለማድረግ አቋም መያዛቸው እርዳታን እንደ አንድ የውጭ ምንዛሪ ገቢ ታሳቢ ለሚያደርጉ እንደ ኢትዮጵያ ያሉ ሀገራት በቀጣይ ከባድ ፈተናን የሚደቅን ይሆናል። የኢትዮጵያ መንግስት የውጭ ምንዛሪ ገቢ በከፍተኛ ደረጃ እያሽቆለቆለ መሄድ ከጀመረ ዋል አደር ብሏል። ከዚህም ባለፈ ለእርዳታ እህል ግዢ የሚወጣው የውጭ ምንዛሪም ሌላኛው ፈተና ነው። ከፌደራሉ መንግስት ርብርብ ባሻገር  ክልሎች በርካታ የልማት ፕሮግራሞቻቸውን በማጠፍ ቀላል የማይባል በጀታቸውን የድርቅ ተጎጂ ወገኖችን ለማገዝ አውለዋል።  እነዚህ ሁኔታዎች ሀገሪቱ ቀደም ሲል ከገጠማት የፖለቲካ አለመረጋጋት ጋር ተያይዞ የተፈጠረው የኢኮኖሚ መቀዛቀዝ ጋር ተዳምሮ ፈተናውን የከበደ ያደርገዋል። እነዚህ ፈተናዎች ባሉበት ሁኔታ የኢትዮጵያ ዋነኛ የእርዳታና የልማት አጋር ተደርጋ የምትጠሰዋ ሀገር አሜሪካ የበጀት ቅነሳ ሂሳብ ውስጥ መግባቷ ችግሩን የበለጠ ውስብስብ የሚያደርገው ይሆናል። 

 

በዓለም አቀፍ የቢዝነስ እንቅስቃሴዎች ላይ የተለያዩ ጥናቶችን የሚያደርገው ኳንተም ግሎባል ሪሰርች በአፍሪካ ያለውን የውጭ የኢንቨስትመንት ፍሰት ጥናት ካደረገ በኋላ ባወጣው ሪፖርት በአፍሪካ ከፍተኛ የውጭ ኢንቨስትመንትን መሳብ የቻሉ አስር አገራትን ይፋ አድርጓል። ከእነዚህ ሀገራት መካከል በደረጃው ሰንጠረዥ አናት ላይ የተቀመጠችው ደቡብ አፍሪካዊቷ ሀገር ቦትስዋና ናት።

 

ቦትስዋና በጤናማ ኢኮኖሚ፣ በቀላሉ ኢንቨስትመንት ሊካሄድባት የሚችል ሀገር መሆኗ እና የመበደር አቅምን መዝነው ደረጃን በሚያወጡ ኤጀንሲዎች ያላት ደረጃ መሻሻልን ማሳየቱ የውጭ መዋዕለ ነዋይ ፍሰቷ በከፍተኛ ሁኔታ እንዲጨምር ያደረገ መሆኑን የኳንተም ግሎባል ሪሰርች ጥናት ያመለክታል። በአፍሪካ የውጭ ኢንቬስትመንትን በመሳብ ደረጃ ከአንድ እስከ አምስት ደረጃን የያዙት ሀገራት አጠቃላይ መሳብ የቻሉት የተጣራ ድምር የኢንቬስትመንት መጠን 1 ነጥብ 3 ቢሊዮን የአሜሪካን ዶላር መሆኑን ይኸው ጥናት ያመለክታል። ይህ በ2017 ከሰሞኑ ይፋ የሆነው ጥናት የሀገራቱን የ2016 ሪፖርት የሚያሳይ ነው። የ2017 ሪፖርት ይፋ የሚሆነው ደግሞ በቀጣዩ የፈረንጆች ዓመት ማለትም በ2018 ይሆናል።

 

ከቦትስዋና በመቀጠል የሁለተኝነት ደረጃን የያዘችው ሞሮኮ ስትሆን ግብፅ የሶስትኝነት ደረጃን ይዛለች። ደቡብ አፍሪካና ዛምቢያ በቅደም ተከተል በአራተኝነትና በአምስተኝነት ደረጃ ተቀምጠዋል። ዛምቢያ፣ ኮትዲቯር፣ አልጄሪያ፣ ታንዛኒያ፣ናሚቢያ እና ቡርኪናፋሶ በቅደም ተከተል ከአምስት እስከ አስር ያለውን ደረጃ ይዘዋል። በዚህ የደረጃ ሰንጠረዥ መሰረት የውጭ ቀጥተኛ ኢንቬስትመንትን በመሳብ በደረጃው ግርጌ ላይ የተቀመጡት ሀገራት ሶማሊያ፣ ኤርትራ፣ ማዕከላዊ አፍሪካ ሪፐብሊክ፣ ደቡብ ሱዳን፣ ሴራሊዮን፣ ላይቤሪያ፣ ማላዊ፣ ኢኳቶሪያል ጊኒ፣ጋምቢያና ማዳጋስካር ናቸው።

 

እንደ አፍሪካን ኒውስ ዘገባ ከሆነ በአፍሪካ መዋዕለ ነዋይን በማፍሰሱ ረገድ ቻይና ተወዳዳሪ ያልተገኘላት ሀገር ሆናለች። የኸርነስት ኤንድ ያንግ ጥናትን ዋቢ ያደረገው ይኸው የአፍሪካን ኒውስ ዘገባ እንዳመለከተው ከሆነ ቻይና እ.ኤ.አ ከ2005 ጀምሮ እስከ ያለፈው ዓመት የፈረንጆች ዓመት ድረስ በአፍሪካ ምድር ያፈሰሰችው አጠቃላይ የመዋዕለ ነዋይ መጠን 66 ነጥብ 4 ቢሊዮን ዶላር ደርሷል።

 

ይህ የኢንቬስትመንት መጠንም የአፍሪካን ኢኮኖሚ በማነቃቀቱና የአህጉሪቱም ዕድገት እንዲፋጠን በማድረጉ ረገድ የራሱን ሚና ተጫውቷል ተብሏል። የቻይናን ኢንቬስትመንት በስፋት በመቀበሉ በኩል በአፍሪካ ግዙፍ ኢኮኖሚን የሚመሩትና ሰፊ የተፈጥሮ ሀብት ያላቸው ደቡብ አፍሪካና ናይጄሪያ የአንበሳውን ድርሻ ይይዛሉ።

 

በንግድ ልውውጡም በኩል ቢሆን ቻይና ከአፍሪካ ጋር ያላት ቁርኝት ጠንካራ መሆኑን ይኸው ዘገባ ያመለክታል። እንደ ዘገባው ከሆነ እ.ኤ.አ በ2016 ቻይና ለመላ አፍሪካ የላከችው አጠቃላይ የሸቀጥ መጠን 82 ነጥብ 2 ቢሊዮን ዶላር ሲሆን አፍሪካዊያን በአንፃሩ ወደ ቻይና የላኩት አጠቃላይ የሸቀጥ መጠን 54 ነጥብ 3 ቢሊዮን ዶላር ነው። 

 

በዓለም አቀፍ የቢዝነስ እንቅስቃሴዎች ላይ የተለያዩ ጥናቶችን የሚያደርገው ኳንተም ግሎባል ሪሰርች በአፍሪካ ያለውን የውጭ የኢንቨስትመንት ፍሰት ጥናት ካደረገ በኋላ ባወጣው ሪፖርት በአፍሪካ ከፍተኛ የውጭ ኢንቨስትመንትን መሳብ የቻሉ አስር አገራትን ይፋ አድርጓል። ከእነዚህ ሀገራት መካከል በደረጃው ሰንጠረዥ አናት ላይ የተቀመጠችው ደቡብ አፍሪካዊቷ ሀገር ቦትስዋና ናት።

 

ቦትስዋና በጤናማ ኢኮኖሚ፣ በቀላሉ ኢንቨስትመንት ሊካሄድባት የሚችል ሀገር መሆኗ እና የመበደር አቅምን መዝነው ደረጃን በሚያወጡ ኤጀንሲዎች ያላት ደረጃ መሻሻልን ማሳየቱ የውጭ መዋዕለ ነዋይ ፍሰቷ በከፍተኛ ሁኔታ እንዲጨምር ያደረገ መሆኑን የኳንተም ግሎባል ሪሰርች ጥናት ያመለክታል። በአፍሪካ የውጭ ኢንቬስትመንትን በመሳብ ደረጃ ከአንድ እስከ አምስት ደረጃን የያዙት ሀገራት አጠቃላይ መሳብ የቻሉት የተጣራ ድምር የኢንቬስትመንት መጠን 1 ነጥብ 3 ቢሊዮን የአሜሪካን ዶላር መሆኑን ይኸው ጥናት ያመለክታል። ይህ በ2017 ከሰሞኑ ይፋ የሆነው ጥናት የሀገራቱን የ2016 ሪፖርት የሚያሳይ ነው። የ2017 ሪፖርት ይፋ የሚሆነው ደግሞ በቀጣዩ የፈረንጆች ዓመት ማለትም በ2018 ይሆናል።

 

ከቦትስዋና በመቀጠል የሁለተኝነት ደረጃን የያዘችው ሞሮኮ ስትሆን ግብፅ የሶስትኝነት ደረጃን ይዛለች። ደቡብ አፍሪካና ዛምቢያ በቅደም ተከተል በአራተኝነትና በአምስተኝነት ደረጃ ተቀምጠዋል። ዛምቢያ፣ ኮትዲቯር፣ አልጄሪያ፣ ታንዛኒያ፣ናሚቢያ እና ቡርኪናፋሶ በቅደም ተከተል ከአምስት እስከ አስር ያለውን ደረጃ ይዘዋል። በዚህ የደረጃ ሰንጠረዥ መሰረት የውጭ ቀጥተኛ ኢንቬስትመንትን በመሳብ በደረጃው ግርጌ ላይ የተቀመጡት ሀገራት ሶማሊያ፣ ኤርትራ፣ ማዕከላዊ አፍሪካ ሪፐብሊክ፣ ደቡብ ሱዳን፣ ሴራሊዮን፣ ላይቤሪያ፣ ማላዊ፣ ኢኳቶሪያል ጊኒ፣ጋምቢያና ማዳጋስካር ናቸው።

 

እንደ አፍሪካን ኒውስ ዘገባ ከሆነ በአፍሪካ መዋዕለ ነዋይን በማፍሰሱ ረገድ ቻይና ተወዳዳሪ ያልተገኘላት ሀገር ሆናለች። የኸርነስት ኤንድ ያንግ ጥናትን ዋቢ ያደረገው ይኸው የአፍሪካን ኒውስ ዘገባ እንዳመለከተው ከሆነ ቻይና እ.ኤ.አ ከ2005 ጀምሮ እስከ ያለፈው ዓመት የፈረንጆች ዓመት ድረስ በአፍሪካ ምድር ያፈሰሰችው አጠቃላይ የመዋዕለ ነዋይ መጠን 66 ነጥብ 4 ቢሊዮን ዶላር ደርሷል።

 

ይህ የኢንቬስትመንት መጠንም የአፍሪካን ኢኮኖሚ በማነቃቀቱና የአህጉሪቱም ዕድገት እንዲፋጠን በማድረጉ ረገድ የራሱን ሚና ተጫውቷል ተብሏል። የቻይናን ኢንቬስትመንት በስፋት በመቀበሉ በኩል በአፍሪካ ግዙፍ ኢኮኖሚን የሚመሩትና ሰፊ የተፈጥሮ ሀብት ያላቸው ደቡብ አፍሪካና ናይጄሪያ የአንበሳውን ድርሻ ይይዛሉ።

 

በንግድ ልውውጡም በኩል ቢሆን ቻይና ከአፍሪካ ጋር ያላት ቁርኝት ጠንካራ መሆኑን ይኸው ዘገባ ያመለክታል። እንደ ዘገባው ከሆነ እ.ኤ.አ በ2016 ቻይና ለመላ አፍሪካ የላከችው አጠቃላይ የሸቀጥ መጠን 82 ነጥብ 2 ቢሊዮን ዶላር ሲሆን አፍሪካዊያን በአንፃሩ ወደ ቻይና የላኩት አጠቃላይ የሸቀጥ መጠን 54 ነጥብ 3 ቢሊዮን ዶላር ነው። 

 

ኢትዮጵያ ባልተረጋጋ ቀጠና ውስጥ መገኘቷ ከፍተኛ ቁጥር ያላቸው የጎረቤት ሀገራት ስደተኞችን እንድታስተናግድ አድርጓታል። በሶማሊያ የሚገኘው አለመረጋጋት፣ በደቡብ ሱዳን የተቀሰቀሰው የእርስ በእርስ ጦርነት እንደዚሁም የኤርትራ መንግስት በዜጎቹ ላይ የሚያደርሰው የከፋ ጭቆና ኢትዮጵያ በርካታ ቁጥር ባላቸው ስደተኞች እንድትጥለቀለቅ ምክንያት ሆኗል። በምስራቅ አፍሪካ ኢትዮጵያ ብቻ ሳትሆን ኬኒያ፣ ጂቡቲ፣ ኡጋንዳም ሆነች ሱዳን በርግጥ ስደተኞችን በማስተናገድ ላይ ናቸው።

 ሆኖም የኢትዮጵያን ለየት የሚያደርገው ጉዳይ ቢኖር ሀገሪቱ ከሁሉም የምስራቅ አፍሪካ ሀገራት በተለየ ሁኔታ የበርካታ ሀገራት ስደተኞችን የምታስተናግድ መሆኗ ነው። ኡጋንዳ የደቡብ ሱዳን ስደተኞችን፣ ኬኒያ የሶማሊያ ስደተኞችን፣ እንደዚሁም፣ ጂቡቲ  የሶማሊያ ስደተኞችን ስያስተናግዱ፣ ኢትዮጵያ ግን የሱዳንን፣ የደቡብ ሱዳንን፣ የሶማሊያንና የኤርትራን ስደተኞች በማስተናገድ ላይ ናት።

በአሁኑ ሰዓት ካለው አለም አቀፍ የኢኮኖሚ ቀውስ ጋር በተያያዘ ስደተኛ ተቀባይ በሆኑ የአውሮፓ ሀገራትና አሜሪካ እንደዚሁም አውስትራሊያ እየታየ ያለው አቋም ሁኔታው የከፋ እያደረገው ነው። በአውሮፓ ባሉት የጀርመንና የጣሊያን እንደዚሁም የፈረንሳይ ምርጫዎች ዋነኛ የመነጋገሪያ አጀንዳ ሆኖ የታየው የስደተኞች ጉዳይ ነው። “የሜድትራኒያን ባህርን በማቋረጥ አውሮፓ የሚገቡ ስደተኞች የስራ እድላችንን እየዘጉ ነው” የሚሉ በርካታ አውሮፓዊያን በመንግስቶቻቸው ላይ ጫና የሚያሳድሩበት ሁኔታ ተፈጥሯል። ኢትዮጵያ እያስተናገደቻቸው ባለው የስደተኞች ቁጥር ከፍተኛውን ቁጥር የሚይዙት ከደቡብ ሱዳን ከሶማሊያ እና ከኤርትራ የገቡ ስደተኞች ሲሆኑ ሀገራቱ ተረጋግተው ዜጎች የተለመደ ህይወታቸውን መቀጠል እስካልቻሉ ድረስ ስደተኞቹ በአስተናጋጅ ሀገር ኢኮኖሚ፣ ፀጥታና አካባቢ ላይ የሚያደርሱት ተፅዕኖ ቀላል አለመሆኑ ነው የሚነገረው። በተለይ የለጋሽ ሀገራት መሰላቸትና በተባበሩት መንግስታት በኩል የሚያደርጉት ልገሳ እየቀነሰ መሄድ ለስደተኛ አስተናጋጅ ሀገራት ከባድ ፈተናን በመደቀን ላይ ነው። ተቀባይ ሶስተኛ ሀገራትም ስደተኛ የመቀበል ፍላጎታቸውን እያጠበቡ መሄዳቸው ሌላኛው ተስፋ አስቆራጭ ጉዳይ ተደርጎ የሚታይ ሆኗል።

ከዚሁ ጋር በተያያዘ አልጀዚራም ሆነ የተለያዩ ሚዲያዎች ሰፋ ያለ ዘገባን ሰርተውበታል። አልጀዚራ በቅርቡ በትግራይ ሽመልባ የስደተኞች ጣቢያ በመገኘት ሰፋ ያለ ዘገባን አስነብቧል። እኛም ከዚሁ ጋር በተያያዘ በኢተዮጵያ ያለውን የስደተኞች ሁኔታ በተመለከተ ከየሀገራቱ ተጨባጭ ሁኔታ ጋር አያይዘን ተመልክተነዋል።

ደቡብ ሱዳን

እንደ ተባበሩት መንግስታት የስደተኞች ከፍተኛ ኮሚሽን መረጃ ከሆነ በአሁኑ ሰዓት የጋምቤላ ክልል ከአጠቃላይ የክልሉ ነዋሪ ጋር የተመጣጠነ ቁጥር ያለው የደቡብ ሱዳን ስደተኞችን ቁጥር በማስተናገድ ላይ ናት። እንደ መረጃው ከሆነ በአሁኑ ሰዓት በኢትዮጵያ ያለው የደቡብ ሱዳን ስደተኞች ቁጥር ወደ 366 ሺህ አካባቢ ደርሷል። ሀገሪቱ አሁንም ድረስ በከፋ የእርስ በእርስ ጦርነት እንደዚሁም በደቀቀ ኢኮኖሚ ውስጥ በመገኘቷ የስደተኛው ቁጥር የመጨመር አዝማሚያም እንደሚታይበት ያሉት ሂደቶች ያመለክታሉ። እንደ ተባበሩት መንግስትታት ከፍተኛ የስደተኞች ኮሚሽን መረጃ ከሆነ ባለፈው መጋቢት ወር ብቻ የኢትዮጵያን ደንበር አቋርጠው በስደተኝነት የተመዘገቡት የደቡብ ሱዳናዊያን ቁጥር 16 ሺህ 2 መቶ 74 ነበር። ይህም ቀደም ብሎ በየካቲት ወር ከተመዘገበው አዲስ ተመዝጋቢ ቁጥር በሶስት እጥፍ አድጎ የታየ መሆኑን ይኼው መረጃ ያመለክታል። እንደ መረጃው ከሆነ ኢትዮጵያ በአሁኑ ሰዓት 830 ሺህ የሚሆኑ የውጭ ስደተኞችን በማስተናገድ ላይ ስትሆን 44 በመቶውን የሚይዙት የደቡብ ሱዳን ስደተኞች ናቸው።

 

 በቀጠናው የተከሰተው የከፋ ድርቅም ከእርስ በእርስ ጦርነቱና ከኢኮኖሚ ድቀቱ ባሻገር በርካታ ደቡብ ሱዳናዊያን ወደ ኢትዮጵያና ኡጋንዳ በስፋት እንዲሰደዱ ምክንያት ሆኗል። በተባበሩት መንግስታት የስደተኞች ጉዳይ ከፍተኛ ኮሚሽን መረጃ ከሆነ ደቡብ ሱዳን ወደ 12 ሚሊዮን የሚጠጋ ህዝብ ያላት ሲሆን ከዚህ ህዝብ ውስጥ 1 ነጥብ 9 ሚሊዮን የሚሆነው ከቀየው በመፈናቀል የሀገር ውስጥ ስደተኛ ሆኗል። ከዚህ ውጪም 1 ነጥብ 7 የሚሆነው ህዝብ ሀገሪቱን ለቆ በጎረቤት ሀገራትና በተለያዩ ሀገራት ስደተኛ ሆኗል። የደቡብ ሱዳን ስደተኞችን በመቀበሉ ረገድ 832 ሺህ ስደተኞችን በማስተናገድ ኡጋንዳ ቀዳሚውን ስረራ ስትይዝ ኢትዮጵያ ትከተላለች።

 

ስደተኞቹን በማስተናገዱ ረገድ ዓለም አቀፋዊ ተልዕኮና ኃላፊነት ያለበት የተባበበሩት መንግስትታት ከፍተኛ የስደተኞች ኮሚሽን ለጋሽ ወገኖች የእርዳታ እጃቸውን እንዲዘረጉ እየተማፀነ ቢሆንም እያገኝ ያለው የእርዳታ መጠን ግን እዚህ ግባ የሚባል ሆኖ አልተገኘም። ስደተኞቹ ንፁህ መጠጥ ውሃ፣ መጠለያ፣ አልባሳት፣ ምግብና ሌሎች መሰረታዊ ቁሳቁሶች የሚያስፈልጋቸው ሲሆን ለዚህም ዘርፈ ብዙ አገልግሎት ኮሚሽኑ የጠየቀው 781 ነጥብ 8 ሚሊዮን ዶላር እገዛ ሲሆን ማሰባሰብ የቻለው የእርዳታ መጠን ግን 11 በመቶውን ብቻ ነበር። ይህም በቀጣይ በስደተኞች ተቀባይ ሀገራት አካባቢና ኢኮኖሚ ላይ ተፅዕኖን ያሳድራል የሚል ስጋትን አሳድሯል።

 

ኤርትራ

በኢትዮጵያ ያሉ ኤርትራዊያን ቁጥር ስደተኞች ከ165 ሺህ በላይ መድረሱን የሰሞኑ  የአልጀዚራ ዘገባ ያመለክታል። ኤርትራ ካላት አጠቃላይ የህዝብ ብዛት መጠን በንፅፅር ሲታይ በአለም አቀፍ ደረጃ ከፍተኛ ቁጥር ያለው ስደተኞች እንዲፈጠሩ ያደረገች ሀገር ተደርጋ ትጠቀሳለች። ጎረቤት ሀገራትን መሸጋገሪያ አደርገው በዓለም ዙሪያ ከተበተኑት ኤርትራዊያን በተጨማሪ በኢትዮጵያና በሱዳን ያሉ ኤርትራዊያን ስደተኞች ቁጥር ከፍተኛውን ቁጥር ይይዛል።

 

ኤርትራዊያን ሀገራቸውን ጥለው ለምን መሰደድን መረጡ የሚለውን በተመለከተ በተለያዩ ጥናቶች የሚቀርቡት መሠረታዊ ምክንያቶች ሁለት ናቸው። እነዚህም ፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ምክንያቶች ተደርገው የሚጠቀሱ ናቸው። በፖለቲካው አቅጣጫ ሀገሪቱ ከኢትዮጵያ ጋር አውዳሚ ጦርነትን ካካሄደች በኋላ የሀገሪቱ መንግስት ተጠባባቂ ጦርን ለማዘጋጀት በወሰደው እርምጃ ማንኛውም ኤርትራዊ ወጣት በወታደራዊ ማሰልጠኛ ካምፕ ውስጥ ገብቶ ስልጠና ከመውሰድ ባሻገር ለሁለት ዓመታት ያህል ነፃ የልማት አገልግሎትን መስጠት ይጠበቅበታል። ይህም የአገልግሎት ጊዜ እንደ አስፈላጊነቱ ሊራዘምም ይችላል። ከዚሁ ጋር በተያያዘ በዜጎቹ ላይ የሚወሰዱት የዲሲፕሊን እርምጃዎች ካለፍርድ እስራት እስከ ሞት የሚያደርስ ይሆናል። አንድ ዜጋ በዚህ ብሄራዊ ግዴታ ውስጥ ሳያልፍ የተለያዩ መንግሰታዊ አገልግሎቶችን ብሎም ሥራን የማግኘት እድሉ ዝግ ነው።

 

ከዚሁ ጋር በተያያዘ በተለያዩ ጊዜያት ጥያቄ የሚቀርብላቸው የኤርትራ ባለስልጣናት የሚሰጧቸው ምክንያቶች ሁለት ናቸው። አንደኛው የሀገሪቱን ብሄራዊ ህልውና ለማስጠበቅ ወታደራዊ ስልጠና የወሰደን ተጠባባቂ ጦር ዝግጁ ማድረግ እንደ ኤርትራ ላለ ሀገር አስፈላጊ መሆኑን የሚገልፅ ሲሆን በሌላ አቅጣጫ ደግሞ ሀገሪቱ ካላት ውስን የኢኮኖሚ አቅም አኳያ የዜጎቿን ጉልበት መጠቀሙ አማራጭ የሌለው ግዴታ መሆኑን የሚገልፅ ነው።

ስደተኞችን በአጠቃላይ የኢኮኖሚ ስደተኛ፤ እንደዚሁም የፖለቲካ ስደተኛ በማለት ለሁለት መክፈል የተለመደ አሰራር ነው። ከሁለቱ የስደተኛ አይነቶች ውስጥ በተለይ  ወደ አውሮፓና አሜሪካ መሻገር የሚችሉት በዋነኝነት የፖለቲካ ስደተኞች መሆናቸው የተረጋገጠላቸው ናቸው። በዚህ ረገድ በርካታ ኤርትራዊያን ስደተኞች ራሳቸውን በፖለቲካ ስደተኝነት ቢያስመዘግቡም በኤርትራ ያለው የስራ እድል አነስተኛ ከመሆኑ ጋር በተያያዘ በተለይ ወጣቱ ክፍል ሀገሪቱን ጥሎ እንዲሰደድ አንዱ ምክንያት የኢኮኖሚው ጉዳይ መሆኑን በትግራይ ክልል የአንደኛው ኤርትራዊያን ስደተኞች ካምፕ ሀላፊ የሆኑት አቶ ሀፍቶም ተክለሚካኤል ለአልጀዚራው ጋዜጠኛ ጄምስ ጀፈሪ ገልፀዋል።  

 

በኢትዮጵያ ካሉት የኤርትራዊያን ስደተኞች ጣቢያዎች መካከል አንዱ  ሺመልባ የስደተኞች ጣቢያ ሲሆን፤ ይህም በርካታ ወጣት ኤርትራዊያንን የያዘ ካምፕ መሆኑን ይሄው ዘገባ ያመለክታል። የስደተኞች ቁጥር ከጊዜ ወደ ጊዜ እየጨመረ በመሄዱ ከሽመልባ በተጨማሪ ሌሎች ከአራት ያላነሱ ጣቢያዎችም በሰራ ላይ ናቸው። እንደዘገባው ከሆነ ከሺመልባ የስደተኞች ካምፕ በተጨማሪ  ብዙዎቹ በስደተኛ ጣቢያዎቹ ተወስነው የመቆየት ግዴታ የተጣለባቸው ሲሆን፤ በተለያዩ አጋጣሚዎች ወደ መሃል አገር በተለይም አዲስ አበባ ለመጓዝ ዕድሉን የሚያገኙት በብዙ ሂደት ውስጥ ካለፉ በኋላ ነው። ስደተኞቹ ከጣቢያው ወጥተው ወደ ተለያዩ የሀገሪቱ አካባቢዎች ለመሄድ ፈቃድ የሚያስፈልጋቸው ሲሆን ተፈላጊውን መመዘኛ ያሟሉ ስደተኞች ዝርዝርም በየጊዜው በማስታወቂያ ሰሌዳ የሚወጣ ይሆናል።

 

ኤርትራዊያን ስደተኞች መዳረሻቸው የሚያደርጓቸው ጎረቤት ሀገራት ኢትዮጵያና ሱዳን ሲሆኑ የሱዳን መንግስት በርካታ ጥገኛ ጠያቂ ኤርትራዊያንን ለኤርትራ መንግስት በተደጋጋሚ አሳልፎ በመስጠቱ በአሁኑ ሰዓት በሱዳን አቅጣጫ ያለው ፍልሰት ተገድቦ ሙሉ በሙሉ በኢትዮጵያ አቅጣጫ ሆኗል። እንደ ዘጋርዲያን ዘገባ በርካታ በካርቱም የነበሩ ኤርትራዊያን ስደተኞች በሱዳን የፀጥታ ሀይሎች በቁጥር ስር ውለው ለኤርትራ መንግስት ተላልፈው እንዲሰጡ ተደርጓል።

 

ሶማሊያ

ሌላኛዋ በድርቅ የተጠቃችና በግጭት የምትናጥ ሀገር ሶማሊያ ናት። ሶማሊያ ከሁለት አስርት ዓመታት ከገጠማት የእርስ በእርስ ጦርነት ጋር በተያያዘ የረዥም ዓመታት የስደተኝነት ታሪክ ያላት ሀገር ናት። የዚችን ሀገር ስደተኞች በማስተናገዱ በኩል ኢትዮጵያና ኬኒያ ቀዳሚውን ስፍራ ይይዛሉ። ሁለቱ ሀገራት በአዋሳኝ ድንበሮቻቸው አቅራቢያ ሁለት ግዙፍ የስደተኛ ጣቢያዎች አሏቸው። በኢትዮጵያ በኩል የዶሎ አዶ ካምፕ ግዙፉ የስደተኞች ካምፕ ሲሆን በኬኒያ በኩል ያለው ደግሞ የዳዳብ ካምፕ ተጠቃሽ ነው። የሶማሊያዊያን ዋነኛ የስደተኞች መዳረሻ ተደርገው የሚጠቀሱት ኢትዮጵያ፣ ኬኒያ፣ ጂቡቲ፣ የመን እና ኡጋንዳ ናቸው። ከእነዚህ ሀገራት መካከል ጂቡቲ ጠበቅ ያለ የመከላከል እርምጃን መውሰዷ፣የመን በእርስ በእርስ ጦርነት ውሰጥ መግባቷ አብዛኛው የሶማሊያ ስደተኞች ጫና ኢትዮጵያና ኬኒያ ላይ እንዲያርፍ አድርጎታል። ጉዳዩ አሳሳቢ የሆነበት የኬኒያ መንግስት ከብሄራዊ ፀጥታ እንደዚሁም ከኢኮኖሚ ጫናው ጋር በተያያዘ የዳዳብ ስደተኞች ካምፕን ሙሉ በሙሉ በመዝጋት የሶማሊያ ስደተኞችን ወደ ሀገራቸው ለመመለስ እንቅስቃሴ የጀመረበት ሁኔታ ነበር። ይሁንና በተለያዩ አለም አቀፍ የሰብአዊ  መብት ተከራካሪ ተቋማት በደረሰበት ጫና እንደዚሁም የሀገሪቱ ከፍተኛ ፍርድ ቤትም ጉዳዩን ውድቅ በማድረጉ ጥረቱ ሳይሳካ ቀርቷል። ይህ ብቻ ሳይሆን በምስራቅ አፍሪካ የተከሰተው የድርቅ አደጋ የኬኒያ መንግስት በግዛቱ የተጠለሉ ሶማሊያዊያንን መሸኘት ይቅርና ተጨማሪ ስደተኞችን እንዲቀበል አስገድዶታል።

 

ኬኒያም ሆነ የአካባቢው ሀገራት የሶማሊያ ጉዳይ ዘላቂ መፍትሄ እንዲያገኝና የስደተኞቹም ጉዳይ ዘላቂ መፍትሄ እንዲያገኝ ፍላጎት ያላቸው መሆኑን በተደጋጋሚ ሲገልፁ የቆዩ ሲሆን በቅርቡ በናይሮቢ በተካሄደው የኢጋድ አባል ሀገራት ስብሰባ አለም አቀፍ ለጋሾች በሶማሊያ ስደተኞች ጉዳይ ላይ ውይይት እንዲያደርጉ በያዝነው ወር ቀጠሮ ተይዟል። ኮንፍረንሱ ከቀናት በኋላ በለንደን የሚካሄድ ሲሆን እንደ ኦል አፍሪካ ዘገባ ከሆነ በዚህ ስብሰባ ኬኒያ የሶማሊያ ስደተኞችን የመሸከም ምሬቷን የምትገልፅ ይሆናል።

 

ኬኒያ ለሶማሊያዊያን ስደተኞች በካምፕ ከሚሰጠው ልገሳ ይልቅ የልገሳው ዋነኛ ትኩረት በስደተኞቹ መመለስና ማቋቋም ዙሪያ ላይ የፈንዱ ትኩረት ቢሆን ፍላጎት ያላት መሆኑን በተደጋጋሚ ስትገልፅ ቆይታለች። ኢትዮጵያም ተመሳሳይ አቋም ያላት ቢሆንም የኢትዮጵያን አቋም ለየት የሚያደርገው ጉዳዩ በሶማሊያ ዘላቂ ሰላምን ከማስፈን ጋር የምታያይዘው መሆኑ ነው። በመሆኑም የኢትዮጵያ ትኩረት ሆኖ የሚታየው በሶማሊያ አልሸባብን ማዳከም፣ የሶማሊያን ማዕከላዊ መንግስት ማጠናከር እንደዚሁም የሀገሪቱ የኢኮኖሚ አውታሮች እንዲያንሰራሩ ማድረግ ነው። ሆኖም የአጭር ጊዜ መፍትሄ ለሚፈልገው የኬኒያ መንግስት ግን ይህ የረዥም ጊዜ ፕሮጀክት የሚዋጥ ሆኖ አይታይም። ያም ሆኖ የለንደኑ ኮንፍረንስ ከመጀመሩ ቀደም ብሎ በአካባቢው ከተከሰተው ድርቅ ጋር በተያያዘ የሶማሊያ ስደተኞች ቁጥር በከፍተኛ ደረጃ መጨመር ታይቶበታል። ይህም “የሶማሊያ ስደተኞችን ወደ ቀያቸው መመለስ ላይ ትኩረቱን ያደረገ አጀንዳ ሊያዝ ይገባል” የሚል አቋም ባለው የኬኒያ መንግስት ሀሳብ ላይ ጥላው ያጠላ እንዲሆን አድርጎበታል። 

 

በአዲስ አበባ አትላስ ሆቴል አካባቢ የተገነባው ሳፋየር ሆቴል ወደ ስራ ሊገባ መሆኑ የሆቴሉ ባለቤትና የስራ ኃላፊዎች ትላንት ማክሰኞ በሰጡት ጋዜጣዊ መግለጫ አስታውቀዋል። ሆቴሉ በአንድ ሺህ ሶስት መቶ ስኩዌር ሜትር ላይ ያረፈ ሲሆን ግንባታው ስድስት ዓመታትን የፈጀ መሆኑ ታውቋል።

 በዕለቱ በተሰጠው ጋዜጣዊ መግለጫ እንደተመለከተው ከሆነ የሆቴሉ ስያሜ የተሰጠው ሳፋየር ከተባለ የከበረ ማዕድን ነው። ስያሜውም የተሰጠበት ምክንያት የሆቴሉ ባለቤት አቶ ፍስሃ አባይ ለሶስት አስርት ዓመታት በወርቅና የከበሩ ማዕድናት ንግድ ላይ ተሰማርተው የቆዩ በመሆናቸው ለስራቸው ክብር ማስታወሻነት ለመጠቀም መሆኑ ታውቋል።

ሆቴሉ ሁለት ሬስቶራንቶችና ሶስት ባሮችን የያዘ ሲሆን ከዚህም በተጨማሪ ከ20 እስከ 5 መቶ ሰዎችን የሚይዙ አራት የመሰብሰቢያ አዳራሽ ያሉት መሆኑ ተመልክቷል። 130 የተለያዩ የመኝታ ክፍሎችን የያዘ መሆኑ በኃላፊዎቹ ተመልክቷል።

 ሆቴሉ ከ2 መቶ እስከ 3 መቶ 30 የሚሆኑ ሰዎች የስራ እድል ይፈጥራልም ተብሏል። ሆቴሉ ከቀጠራቸው ሰራተኞች መካከልም አርባ በመቶ የሚሆኑት ዜሮ የስራ ልምድ ያላቸውና ሆቴሉ ራሱ ያሰለጠናቸው መሆኑን በእለቱ በተሰጠው ጋዜጣዊ መግለጫ ተመልክቷል። ሆቴሉ ግንቦት 5 ቀን 2009 ዓ.ም በይፋ ስራ ይጀምራል ተብሏል። 

 

ላላፉት ዘጠኝ ዓመታት በየዓመቱ ሲካሄድ የቆየው ሀገር አቀፉ የኢትዮጵያ ኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ ኤግዚብሽን እና ኮንፈረንሰ ወደ ዓለም አቀፍ ኤግዚብሽንነት ያደገ መሆኑን ሰሞኑን የመገናኛና ኢንፎርሜሽን ሚኒስቴር በሰጠው መግለጫ አስታውቋል። የዘንድሮው አይሲቲ ኤግዚብሽና ኮንፍረንስ ከሰኔ 21 እስከ ሰኔ 25 2009 ዓ.ም በሚሊኒየም አዳራሽ የሚካሄድ መሆኑ ታውቋል።

ላለፉት ዘጠኝ ተከታታይ ዓመታት ኤግዚብሽኑ በአዲስ አበባ ኤግዚብሽን ማዕከል ሲካሄድ የቆየ ሲሆን የዘንድሮውን ኤግዜብሽን በሚሊኒየም አዳራሽ ለማካሄድ የተወሰነው ኤግዚብሽኑ ወደ ዓለም አቀፍ ኤግዚብሽነት ከማደጉ ጋር በተያያዘ በተሻለና ደረጃውን በጠበቀ አዳራሽ ውስጥ ለማከናወን በማሰብ መሆኑን በመገናኛ እና ኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ ሚኒስቴር የግሉ ዘርፍ ኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ ልማት  ዳይሬክቶሬት ዳይሬክተር አቶ ተሾመ ወርቁ ባሳለፍነው ሳምንት በካፒታል ሆቴል በሰጡት ጋዜጣዊ መግለጫ አመልክተዋል።

በዚሁ ኤግዝብሽን ላይ የሶፍትዌርና ሀርድዌር ኩባንያዎች፣ የትምህርትና ምርምር ተቋማት፣ የተለያዩ የመንግስት ተቋማት፣ ጥቃቅንና አነስተኛ ኢንተርፕራይዞች እንደዚሁም ጀማሪ የአይሲቲ ድርጅቶችና አገልግሎት ሰጪዎች ታሳታፊ ይሆናሉ ተብሏል። እንደ ኃላፊው ማብራሪያ በዚሁ ኤግዚብሽን ከአንድ መቶ በላይ የሚሆኑ የሀገር ውስጥና ዓለም አቀፍ ኩባንያዎች ተሳታፊ ይሆናሉ ተብሎ ይጠበቃል። በአጠቃላይም ከ2 መቶ ሺህ ያላነሱ ጎብኚዎችና ተሳታፊዎች የሚጠበቁም ይሆናል።

ከኤግዚብሽኑ ጎን ለጎን የአይሲቲ ተቋማት ጉብኝት፣ ኮንፍረንስ እንደዚሁም በዚያው በሚሊኒየም አዳራሽ የሚካሄድ የጥያቄና መልስ ውድድር የሚኖር መሆኑም ታውቋል። ኤግዚብሽኑን ለምን ወደ ዓለም አቀፍ ኤግዚብሽንነት ማሳደግ እንዳስፈለገም በርከት ያሉ ምክንያቶች ተሰጥተውበታል። ከእነዚህም ምክንያቶች መካከል አንደኛው ሀገሪቱ ለማኑፋክቸሪግ ዘርፍ ልዩ ትኩረት ከመስጠቷ ጋር በተያያዘ  በኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂው ዘርፍ ዓለም አቀፍ ልምድን መቅስም አስፈላጊ በመሆኑ ነው ተብሏል። ከዚህም በተጨማሪ በዘርፉ ልምድ ያካበቱ ዓለም አቀፍ የኤሲቲ ኩባንያዎች የሚሳተፉበትን መድረክ በመፍጠር ከሀገር በቀል ኩባንያዎች ጋር የቢዝነስ ትስስር የሚፈጥሩበትን እድልም እንዲኖር በማሰብ መሆኑን ኃላፊው ጨምረው አመልክተዋል። በዘርፉ የተሰማሩ ትውልደ ኢትዮጵያዊያን ከዚህ ቀደም በነበሩት የአይሲቲ ኤግዚብሽኖች ላይ ለመሳተፍ በተደጋጋሚ ጥያቄዎችን ሲያቀርቡ ከመቆየታቸው ጋር በተያያዘ ጥያቄውን ለመመለስ መድረኩን ወደ ዓለም አቀፍ ኤግዚብሽንነት ማሳዳግ አስፈላጊ ሆኖ ተገኝቷል ተብሏል። 

  ተሳታፊ ዓለም አቀፍ ኩባንያዎች ከኤግዚብሽኑ ጋር በተያያዘ ሀገር ውስጥ የሚያስገቧቸው የኤሌክትሮኒክስና ተያያዥነት ያላቸው ቁሳቁሶች ከቀረጥ ነፃ ገብተው ተመልሰው የሚወጡበትን ሁኔታ በተመለከተ ከገቢዎችና ጉምሩክ ባለስልጣን መስሪያ ቤት ጋር የጋራ ሥራዎች እየተሰሩ መሆኑ ታውቋል።

በኤግዚብሽኑ ላይ ተሳታፊ ለመሆን የማሳያ ቦታዎች ዋጋም ይፋ የሆነ ሲሆን ለአምስት ቀናት በሚቆየው በዚሁ ኤግዚብሽን የአንድ ካሬ ሜትር የማሳያ ዋጋ በቀን 220 ብር መሆኑ ታውቋል። ዝቅተኛው የማሳያ የቦታ ስፋትም ዘጠኝ ካሬ ሜትር ሲሆን አንድ ሰው በዚህ ዝቅተኛ የማሳያ ቦታ ለመጠቀም ለአምስቱ ቀናት የመመዝገቢያ ክፍያውን አንድ መቶ ብር ጨምሮ በአጠቃላይ አስር ሺህ ብር ክፍያ መፈፀም የሚጠበቅበት ይሆናል። ይህ ዝቅተኛው የቦታ ስፋት የክፍያ መጠን ሲሆን የቦታው ስፋት እየጨመረ ሲመጣም የክፍያው መጠን በሚወሰደው ካሬ ሜትር መጠን እየጨመረ የሚሄድ ይሆናል።

ከዚህ ውጪም ልዩ ቅናሽ የተደረገላቸው አካላትም አሉ። እነዚህም አካላት ጀማሪ ድርጅቶች እንደዚሁም ጥቃቅንና አነስተኛ ኢንተርፕራይዞች ናቸው። እንደ ሚኒስቴር መስሪያ ቤቱ መረጃ ከሆነ ለእነዚህ ድርጅቶች ከመደበኛ ዋጋው በካሬ ሜትር የ160 ብር ቅናሽ በማድረግ በካሬ ሜትር የ60 ብር ሂሳብ ከፍለው እንዲጠቀሙ የሚደረግ ይሆናል። በዚህም መመዝገቢያውን ጨምሮ በዝቅተኛው የ9 ካሬ ቦታ ስፋት ለአምስቱ ቀናት መዝገቢያን ጨምሮ 2 ሺህ 8 ብር የሚከፍሉ ሲሆን ይህም ከመደበኛው የዝቅተኛ ወለል ክፍያ አንፃር ሲታይ የ7 ሺህ 2 መቶ ብር ቅናሽ አለው። ለውጭ ተሳታፊ ኩባንያዎች ክፍያው የሚፈፀመው በዶላር መሆኑ ታውቋል። ኩባንያዎቹ ተሳታፊነታቸውን ለማረጋገጥ  ለአንድ ካሬ ሜትር ማሳያ ቦታም 66 ዶላር እንደዚሁም አንድ መቶ የአሜሪካ ዶላር መመዝገቢያ ክፍያንም ጨምረው መፈፀም ይጠበቅባቸዋል። 

 

በኢትዮጵያ የንግድና የዘርፍ ማኅበራት ምክር ቤት አስተናጋጅነት እና በፌደራል የኢንዱስትሪ ሚኒስቴር አጋርነት ግንቦት 27 ቀን 2009 ዓ.ም በመዲናዋ አዲስ አበባ የቢዝነስ ሩጫ የሚካሄድ መሆኑን የንግድና የዘርፍ ማህበራት ምክር ቤቱ አስታውቋል። “ለኢንዱስትሪ ልማት እንሩጥ” በሚል መሪ ቃል የሚካሄደው ዋነኛ አላማውም በሀገሪቱ ብዙም ወደፊት ያልገፋውን የኢንዱስትሪ ልማት ዘርፍ  በተመለከተ የዜጎችን ግንዛቤ ማጎልበት መሆኑን ከሰሞኑ በሂልተን ሆቴል በተሰጠው ጋዜጣዊ መግለጫ ተመልክቷል።

 

በዚህ በአይነቱ የመጀመሪያው በሆነው አንደኛው የቢዝነስ ሩጫ ባለሀብቶችና ሠራተኞቻቸው፣ የመንግስት ተቋማት ኃላፊዎችና ባለስልጣናት የዲፕሎማሲ ማህበረሰብ ተወካዮች፣ አትሌቶችና ጋዜጠኞች የሚሳተፉ መሆኑ ታውቋል። የሩጫው መነሻ መስቀል አደባባይ ሲሆን በጋንዲ ሆስፒታል፣ በኢትዮጵያ ሆቴልና በዋቢ ሸበሌ ሆቴል አድርጎ በሜክሲኮ አደባባይ ዞሮ በመመለስ በደብረወርቅ ህንፃ በመዞር የመጨረሻ መዳረሻውን የተነሳበትን መስቀል አደባባይ ያደርጋል ተብሏል። ይህም 5 ኪሎ ሜትር ርቀት የሚሸፍን መሆኑ ታውቋል።

 

በእለቱ ከተደረገው ገለፃ መረዳት እንደተቻለው በኢትዮጵያ የኢንዱስትሪው ዘርፍ ከአጠቃላይ ኢኮኖሚው ያለው ድርሻ አነስተኛ ነው። ግብርናው 40 ነጥብ 7 በመቶውን ድርሻ ሲወስድ አገልግሎቱ 41 ነጥብ ዘጠኝ በመቶውን ክፍል ይዟል። ኢንዱስትሪው ያለው ድርሻ 10 ነጥብ 4 በመቶ ብቻ ነው። በእለቱ የሀገሪቱን ኢንዱስትሪ አስመልክተው አጠር ያለ ንግግር ያደረጉት የኢንዱስትሪ ሚኒስተር ዴኤታው ዶክተር መብራህቱ መለስ ኢትዮጵያ በቀጣይ የዓለም ንግድ ድርጅት አባል የምትሆንበት ሂደት መኖሩን አመልክተው፤ በዚህም ሀገሪቱ የኢንዱስትሪ አቅሟን መገንባት ካለቻለች በስተቀር በዓለም ንግድ ድርጅት የገበያ ስርዓት ውስጥ ተወዳዳሪ መሆን የማትችል መሆኗን አመልክተዋል። በአምራች ኢንዱስትሪው ዘርፍ የውጭ ባለሀብቶች የሚያደርጉት እንቅስቃሴ እንደተጠበቀ ሆኖ በተለይ የሀገር ውስጥ ባለሀብቱ ለሀገሪቱ የኢንዱስትሪ ዘርፍ ከፍተኛ የሆነ አስተዋፅኦ የሚኖረው መሆኑን የገለፁት ሚኒስቴር ደኤታው፤ ይሁንና አሁን ባለው ተጨባጭ ሁኔታ ሀገር በቀሉ ባለሀብት ለኢንዱስትሪው እድገት እያበረከተ ያለው አስተዋፅኦ አነስተኛ መሆኑን ገልፀዋል። የአዋሳ ኢንዱስትሪ ፓርክን ጨምሮ በተለያዩ የኢንዱስትሪ ፓርኮች ውስጥ በመግባት እየሰራ ያለው ሀገር በቀል ባለሀብት ቁጥር አናሳ መሆኑን ያመለከቱት ኃላፊው ባለሀብቱ፤ በዚህ ረገድ መዋዕለ ነዋዩን ወደ ኢንዱስትሪው ዘርፍ እንዲያዞር ለማድረግ ግንዛቤ መፍጠር ብሎም ድጋፍን ማድረግ የሚገባ መሆኑን አመልክተዋል። 


Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100
Page 1 of 29

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us