You are here:መነሻ ገፅ»ኢኮኖሚ

 

 

በአሁኑ ሰዓት በሥራ ላይ ያለውን የንግድ ውድድርና ሸማቾች ጥበቃ አዋጅ ቁጥር 813/2006 ለማሻሻል እንቅስቃሴዎች ተጀምረዋል። አዋጁን የማሻሻሉ ሥራ የተጀመረው በዚህ ዓመት ነው። በያዝነው ዓመትም ለህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ቀርቦ ይፀድቃል ተብሎ ይጠበቃል።

ለአዋጁ መሻሻል በርካታ ምክንያቶች ተነስተዋል። ከዚሁ ጋር በተያያዘም የንግድ ውድድርና የሸማቾች ጥበቃ ባለስልጣን የማሻሻያ ረቂቅ አዋጅን አዘጋጅቶ ጉዳዩ የሚመለከታቸውን ልዩ ልዩ የህብረተሰብ ክፍሎች በማወያየት ላይ ነው። እኛም ከሰሞኑ ባካሄደው አንድ መድረክ ላይ ተገኝተን አዋጁን ማሻሻል ያስፈለገባቸውን ነጥቦች ተመልክተናል።

 

  ከዚህ ቀደም በተለያዩ ተቋማት ተበታትኖ ሲሰራበት የነበረው የወንጀል ምርመራ ጉዳይ ሁሉም ተጠቃሎ በፌደራል ፖሊስ ሥር እንዲሆን የተደረገ ሲሆን በተመሳሳይ መልኩም ክስ የመመስረቱም ጉዳይ በፌደራል አቃቤ ህግ ሥር እንዲሆን ተደርጓል። እነዚህም ሁኔታዎች ቀደም ሲል የወንጀል ምርመራና  ክስ የመመስረት ኃላፊነት ተሰጥቷቸው የነበሩትን አንዳንድ አስፈፃሚ መሰሪያቤቶች የነበሯቸውን እነዚህን ኃላፊነቶች ለፌደራል ፖሊስና እና ለፌደራል አቃቤ ህግ እንዲያስረክቡ ተደርጓል። የመመርመርና የመክሰስ ኃላፊነቶቻቸውን እንዲያስረክቡ ከተደረጉት አስፈፃሚ መስሪያቤቶች መካከል የሥነ ምግባርና ፀረ ሙስና ኮሚሽን እንደዚሁም የንግድ ውድድርና ሸማቾች ጥበቃ ባለስልጣን እንዲሁም የገቢዎና ጉምሩክ ባለሥልጣን የሚጠቀሱ ናቸው።   

 

 የንግድ ውድድርና  ሸማቾች ጥበቃ ባለስልጣን በአዋጅ ቁጥር 813/2006 ከተሰጡት ስልጣንና ተግባራት መካከል አንደኛው የወንጀል ጉዳዮችን የመመርመርና የመክሰስ ስልጣን ነበር። ሆኖም ቀደም ሲል ለመጥቀስ እንደተሞከረው እነዚህ ስልጣንና ተግባራት ወደ ፌደራል ፖሊስና ጠቅላይ አቃቤ ህግ በመሸጋገራቸው፤ የባለስልጣን መስሪያ ቤቱ ኃላፊነት አስተዳደራዊ ጉዳዮች ላይ የሚያተኩር መሆኑ ታውቋል። ይህም በመሆኑ የባለስልጣን መስሪያ ቤቱን ስልጣንና ተግባር እንደገና መደንገግ በማስፈለጉ ለህጉ መሻሻል አይነተኛ ምክንያት ተደርጎ የሚወሰድ መሆኑን ኃላፊዎቹ ይገልፃሉ።

 

ባለስልጣን መስሪያ ቤቱ የወንጀል ጉዳዮችን የመመርመር ብሎም የመክሰስ ስልጣኑ ይወሰድበት እንጂ በአስተዳደራዊ ጉዳዮች ላይ አለመግባባቶችን በዳኝነት የማየት ስልጣኑ እንደተጠበቀ ነው። በዚሁ የህግ ማሻሻያ ረቂቅ ከተካተቱት ጉዳዮች መካከል አንደኛው የዳኞች ቁጥርን የሚመለከተው ይገኝበታል። አሁን በስራ ላይ ባለው ህግ አስተዳደራዊ ፍርድ ቤቱ የዳኝነት ስራውን የሚያከናውነው በሶስት ዳኞች አማካኝነት ነው። ሆኖም የባለስልጣን መስሪያ ቤቱ ተደጋጋሚ ሪፖርቶች የሚያሳዩት ከዳኞች አለመሟላት ጋር በተያያዘ በርካታ ጉዳዮች የሚጓተቱበት፤ ብሎም ተገልጋዮች ቅሬታ የሚያሰሙበት ሁኔታ እንደነበር ነው። ይህንንም ሁኔታ ታሳቢ በማድረግ በረቂቅ አዋጁ በአንዳንድ ጉዳዮች ላይ የጉዳዩ ክብደትና ውስብስብነት እየታየ በአንድ ዳኛ የሚታይበት አሰራር የሚኖርበት ሁኔታ እንዲኖር ተመልክቷል።

 

በዚህ አንቀፅ ላይ በተሳታፊዎች በኩል ከተሰጡት አስተያየቶች መካከል      “ጉዳዮችን በአንድ ዳኛ መመልከት ነገሮችን ከግራና ከቀኝ አጣርቶና አመዛዝኖ ለማየት እድልን ካለመስጠቱም ባሻገር አሰራሩ ለሙስናም ጭምር የሚያጋልጥ በመሆኑ የቀድሞው አሰራር ቢቀጥል ይሻላል” የሚለው ይገኝበታል።

 

 አሁን በስራ ላይ ያለው የንግድ ውድድርና ሸማቾች ጥበቃ አዋጅ የንግድ እቃዎችንና አገልግሎቶች ስርጭትን መቆጣጠርን እንደዚሁም የንግድ እቃዎችን መደበቅና ማከማቸትን በተመለከተ ሰፋ ያሉ ድንጋጌዎችን አስቀምጧል። በዚሁ ህግ አንቀፅ 24 መሰረት ማንኛውም ነጋዴ ከመደበኛው የግብይት አሰራር ውጪ የሸቀጥ ምርቶችን ማከማቸት ወይም መደበቅ የማይችል መሆኑ ተደንግጓል።

ነጋዴ ያልሆነ ግለሰብም ቢሆን ለግሉ፤ እንደዚሁም ለቤተሰቡ ፍጆታ ከሚያውለው በላይ እቃዎችን ማከማቸት የማይችል መሆኑ ተመልክቷል። ህጉ አንድ ሸቀጥ ተከማችቷል ለማለትም ከነጋዴው አጠቃላይ ካፒታል አንፃር ያለው መጠን ምን ያህል እንደሆነ በቁጥር ለይቶ አስቀምጧል። ይህም ከነጋዴው ካፒታል 25 በመቶ የማያንስ ሆኖ ሆኖ ሲገኝ መሆኑን በግልፅ አስቀምጧል።  አዲሱ ረቂቅ አዋጅ ግን ጉዳዩን ከዚህም በላይ ጠበቅ በማድረግ ከተቀመጠው የካፒታል መጠን በተጨማሪ መሰረታዊ የንግድ እቃን ያለደረሰኝ ወይንም ያለ ህጋዊ ማስረጃ ከነጋዴ ገዝቶ ከቦታ ቦታ ማዘዋወር እንደዚሁም ከንግድ ቦታ ውጪ ሸቀጡን በመውሰድ ማከማቸትና መደበቅ ተጠያቂ የሚያደርግ መሆኑን ደንግጓል።

 

ሌላው ለህጉ መሻሻል መነሻ ተደርጎ የተጠቀሰው ህጉ ወጥቶ ወደ ሥራ ከተገባ በኋላ በአፈፃፀም ሂደት በርካታ ክፍተቶች በማጋጠማቸው መሆኑን ኃላፊዎቹ አመልክተዋል። ከዚሁ ጋር በተያያዘም እቃዎችን በህገወጥ መንገድ አጓጉዞ መደበቅን ወይንም ማከማቸትን በተመለከተ አሁን በስራ ላይ ያለው ሀግ “በማናቸውም ማጓጓዣ” በሚል ያስቀመጠው ሀሳብ አሻሚ ሆኖ በመገኘቱ ሰዎች ሸቀጦች በሰው አሸከመው ከቦታ ቦታ ሲያጓጉዙ ለመያዝ  ሰውን እንደ አንድ ማጓጓዣ መቁጠር የሚቻልበት ሁኔታ ሥለነበር ለአሰራ እንቅፋት ሆኖ መቆየቱ ተመልክቷል። በዚህም መሰረት በአዲሱ ረቂቅ አዋጅ “በማናቸውም መንገድ ሲጓጓዝ የተገኘ መሰረታዊ ሸቀጥ” በሚል እንዲስተካከል የተደረገ መሆኑ ተመልክቷል።

 

አሁን በስራ ላይ ያለው አዋጅ ወደ ስራ በተገባበት ወቅት ተገኝተውበታል ከተባሉት ክፍተቶች መካከል አንደኛው ለሰው ልጅ ጤንነት ጎጂ የሆኑ የንግድ እቃዎችን ማዘጋጀት የሚመለከተው አንቀፅ ይገኝበታል። በዚሁ አዋጅ አንቀፅ 22 ንዑስ አንቀፅ 10 ላይ “ለሰው ጤና እና ደህንነት አደገኛ የሆነ፣ ምንጩ ያልታወቀ፣ የጥራት ደረጃው የወረደ፣ የተመረዘ፣ የአገልግሎት ጊዜው ያለፈ ወይም ከባዕድ ነገሮች ጋር የተደባለቀ የንግድ ዕቃን ለሽያጭ ማቅረብ ወይም መሸጥ የተከለከለ መሆኑን ይደነግጋል። ሆኖም ባለስልጣን መስሪያ ቤቱ ይህ አንቀፅ በአሰራር ደረጃ ወደ ተግባር ሲገባ ክፍተቶች የታየበት መሆኑን አመልክቷል።

 

አንቀፁ ለሰው ልጅ አደገኛ የሆኑ የንግድ እቃዎችን ከመሸጥ ወይም ለሽያጭ ከማቅረብ ውጪ ይሄንኑ አደገኛ ሸቀጥ በተለያዩ ቦታዎች የሚያዘጋጁ ሰዎችን ለመከታተልና በቁጥጥር ስር ለማዋል የሚያስችል ድንጋጌን ባለማካተቱ መሰል አደገኛ ሸቀጦችን የሚያዘጋጁ ግለሰቦችና አካላት ከተጠያቂነት የሚያመልጡበት ሁኔታ ሲፈጠር የቆየ መሆኑን ከተሰጠው ማብራሪያ መረዳት ተችሏል። ሆኖም ረቂቅ አዋጁ  “ማዘጋጀት” የሚለውን ቃል እንዲያካትት በመደረጉ አሁን በአሰራር እየታየ ያለውን ክፍተት ይሞላል የሚል ተስፋ ያላቸው መሆኑን በረቂቅ ህጉ ላይ ማብራያ የሰጡት ባለሙያዎች አመልክተዋል።

 

ሌላው በህጉ ላይ ታዩ ከተባሉት ክፍተቶች መካከል ሌላኛው በሸማች ላይ ጉዳት የሚያደርሱ አካላትን በተመለከተ ህጉ ተጠያቂ የሚያደርገው ነጋዴን ብቻ የመሆኑ ጉዳይ ነው። እንደ ባለሙያዎቹ ገለፃ በአሁኑ ሰዓት በህግ በነጋዴነት የማይታወቁና የንግድ ፈቃድ አውጥተው የማይነግዱ በርካታ የንግዱ ዘርፍ ተዋናዮች በመኖራቸው የሸማቾችን መብት ለመጠበቅ ባለው ህግን የማስከበር ሂደት እነዚህን በህግ የማይታወቁ ነጋዴዎችንም ጭምር አካቶ ተጠያቂ ማድረጉ አስፈላጊ ሆኖ በመገኘቱ አሁን በስራ ላይ ባለው ህግ “ማንኛውም ነጋዴ” የሚለው ሀሳብ ወጥቶ በአዲሱ ረቂቅ ማንኛውም ሰው”  በሚለው  ሀሳብ እንዲተካ የተደረገ መሆኑ ታውቋል።   

 

 አሁን በስራ ላይ ባለው ህግ መሰረት፤ሸማቹ የገዛውን የንግድ ዕቃ ወይም አገልግሎት ጉድለት ያለበት ሆኖ በሚያገኝበት ወቅት፤ ሻጩ ነጋዴ የሸጠውን እቃ እንዲለውጥ ወይም ክፍያውን እንዲመልስ፣ ወይም አገልግሎቱን ያለ ክፍያ እንዲሰጠው ወይም ክፍያውን እንዲመልስለት በ15 ቀናት ውስጥ መጠየቅ እንደሚችል ተደንግጓል። ይሁንና  ይህ ድንጋጌ ነጋዴው በምን ያህል ጊዜ ውስጥ ምላሽ መስጠት እንደሚገባው ቀነ ገደብ ያላስቀመጠ በመሆኑ  የሸማቹን ማህበረሰብ መብት በማስከበሩ ረገድ በአሰራር ላይ ችግር ሲፈጥር መቆየቱ ተመልክቷል። ይህንንም ችግር ለመፍታት አዲሱ ረቂቅ አዋጅ  ነጋዴው የሸጠው እቃ ወይም አገልግሎት ችግር እንዳለበት በሸማቹ አካል ጥያቄ ከቀረበለት በ7 ቀናት ውስጥ ምላሽ የመስጠት ግዴታ ያለበት መሆኑ ተደንግጓል።

 

ከዚህ ውጪም በአዋጅ ቁጥር 813/2006 “ሸማች ማነው?” የሚለውን ትርጓሜ በተመለከተ ሸማች ማለት ለራሱ ወይም ለቤተሰቡ ፍጆታ የሚሆን የንግድ ዕቃን የሚገዛ የተፈጥሮ ሰው በሚል ተቀምጦ  የነበረውን ሀሳብ፤ በረቂቅ አዋጁ ለራሱ ወይም ለሌላ ሰው ፍጆታ የሚሆን የንግድ ዕቃን ወይም አገልግሎትን የሚገዛ የተፈጥሮ ሰው በሚል እንዲተካ ተደርጓል። ይህም አንድ ሰው ከራሱ እንደዚሁም ከቤተሰቦቹ ውጪ ሌላ ሰው ሸቀጦችን ወይንም አገልግልቶችን የሚገዛበት ሁኔታ በመኖሩ ትርጓሜውን ሰፋ ለማድረግ በማሰብ ነው ተብሏል።

 

ሱዳን በከፍተኛ የኢኮኖሚ ግሽበት ውስጥ ከገባች በርከት ያሉ ዓመታት የተቆጠሩ ሲሆን በዘንድሮው የፈረንጆች ዓመትም ይህ ግሽበት ተባብሶ መቀጠሉን የሰሞኑ የሱዳን ትሪብዩን ዘገባ አመልክቷል።


እንደ ዘገባው ከሆነ በያዝነው የፈረንጆች ዓመት የካቲት ወር የነበረው የግሽበት መጠን 33 ነጥብ 53 የነበረ ሲሆን በያዝነው ወር ይህ አሃዝ ወደ 34 ነጥብ 68 ከፍ ብሏል። ለዚሁ ግሽበት መባባስ አይነተኛውን ሚና የተጫወቱት የምግብና የነዳጅ ምርቶች መሆናቸውን የሱዳንን ስታትስቲክስ ቢሮን ዋቢ ያደረገው ይሄው ዘገባ አመልክቷል። የሱዳን መንግስት አሁን ለገጠመው የኢኮኖሚ ግሽበት መፍትሄ ለመስጠት ገንዘብ ነክና ገንዘብ ነክ ያልሆኑ እርምጃዎቹን በመውሰድ ላይ ሲሆን በተለይ ከዓመታት በፊት በአሜሪካ የተጣለበትን ማዕቀብ ለማስነሳት የተቻለውን ሁሉ በማድረግ ላይ መሆኑን ዘገባዎች ያመለክታሉ።


ሀገሪቱ የገጠማት የኢኮኖሚ ፈተና እየተባባሰ በመሄዱ ከግሽበቱ ባሻገር የባጀት ጉድለት መስፋት እንደዚሁም የውጭ ምንዛሪ እጥረትም ጭምር እያጋጠማት ነው።


የቻይና ኢኮኖሚ በፈረንጆቹ የመጀመሪያ ሩብ ዓመት የ6 ነጥብ 8 በመቶ ዓመታዊ እድገትን በማስመዝገብ መሻሻል ማሳየቱን የቢቢሲና የሮይተርስ ዘገባዎች አመልክተዋል። የቻይናን ስታትስቲክስ ቢሮን መረጃ ዋቢ ያደረጉት እነዚህ ዘገባዎች የሀገሪቱ ኢኮኖሚ ቀደም ባሉት ጊዜያት የማሽቆልቆል አዝማሚያን አሳይቶ የነበረ መሆኑን አመልክተው ከተወሰኑ ጊዜያት ወዲህ ግን የተሻለ ለውጥ እየታየበት መሆኑን አመልክተዋል።


የቻይና እድገት ዋነኛ ሞተር ሆኖ በማገልገል ያለው የማምረቻ ኢንዱስትሪ ዘርፍ ኤክስፖርት ሲሆን ከተወሰኑ ጊዜያት ወዲህ እየታየ ያለው አዝማሚያ ግን የሀገሪቱ የእድገት አቅጣጫ በሀገር ውስጥ ፍጆታ ላይ መሰረቱን እየጣለ መሄዱን ነው። እንደ ቢቢሲ ዘገባ ከሆነ እ.ኤ.አ የ2017 የየካቲት ወር የሀገር ውስጥ የፍጆታ መጠን ካለፈው ዓመት ተመሳሳይ ወቅት አንፃር ሲታይ የ10 ነጥብ 9 በመቶ እድገትን ያሳየ መሆኑን ይሄው ዘገባ ያመለክታል።

 

ኢትዮጵያ በርካታ ሀገር በቀል የዛፍ ዓይነቶችን የያዘች ሀገር ብትሆንም፤ ሀብቱን በደን ሀብትነት ጠብቆ መልሶ ለኢንዱስትሪና ለመሳሰሉት ግብዓቶች በማዋሉ ረገድ ያላት ውጤት ግን በእጅጉ አነስተኛ ሆኖ ይታያል። ይህም በመሆኑ በተለይ በሰፊው እያደገ ካለው የኰንስትራክሽን ኢንዱስትሪ ጋር በተያያዘ የጣውላና የመሳሰሉት የደን ውጤቶች ምርት እየጨመረ በመሄዱ ሀገሪቱ በርካታ የደን ምርቶችን ከውጪ ለማስገባት ተገዳለች።

 

 ከዚሁ ጋር በተያያዘ በቅርቡ በሸራተን አዲስ ሆቴል አንድ የምክክር መድረክ ተካሂዷል። የምክክር መድረኩ በገበያ ተኰር ደን እና በእንጨት ማቀነባበሪያ ኢንዱስትሪዎች ዙሪያ ትኩረቱን በማድረግ በመንግስትና በግሉ ዘርፍ መካከል የተካሄደ ነው።

 

ከግሉ ዘርፍ የኢትዮጵያ ንግድና ዘርፍ ማኅበራት ምክር ቤት፤ እንደዚሁም ከመንግስት በኩል ንግድ ሚኒስቴር፣ የአካባቢ ደንና አየር ንብረት ለውጥ ሚኒስቴር እና የተለያዩ ክልሎች ተወካዮች በመገኘት ሰፋ ያለ ውይይት አካሂደዋል። ለመድረኩ ውይይት በመነሻነት ያገለገለ አንድ ጥናታዊ ፅሁፍ የዘርፉ ባለሙያ በሆኑት ዶክተር ሙሉጌታ ልመንህ ቀርቧል። ጥናቱ የንግድ ደን እና የእንጨት ማቀነባበሪያ ኢንዱስትሪ ልማት በኢትዮጵያ (Commercial Forestry and Wood Processing Industry Development in Ethiopia) በሚል ርዕስ የቀረበ ነው።

 

ጥናቱን ያቀረቡት ዶክተር ሙሉጌታ በአሁኑ ሰዓት በኢትዮጵያ ካለው የኰንስትራክሽን እድገት ፍጥነት ጋር በተያያዘ የሀገሪቱ የደን ምርቶች ፍላጐት በከፍተኛ ደረጃ እየጨመረ መሄድን ገልፀው፤ አብዛኛው ግብዓትም ከውጪ በመግባት ላይ መሆኑን አመልክተዋል። እንደ ባለሙያው ገለፃ ኢትዮጵያ ለደን ምርት ውጤቶች ያላት እምቅ ተፈጥሯዊ አቅም ከፍተኛ ቢሆንም፤ ዘርፉን በተገቢው መልኩ ማልማት ባለመቻሏ በርካታ የደን ምርቶችን ከውጭ በማስገባት፤ በአሁኑ ሰዓት ከፍተኛ የሆነ የውጪ ምንዛሪን በማውጣት ላይ ትገኛለች።

 

 ይህንኑ ሁኔታ በጥናታቸው ስታትስቲክሳዊ በሆነ መንገድ በማስቀመጥ አሳይተዋል። የደን ውጤቶች ከቤትና ከቢሮ ቁሳቁሶች ጀምሮ እስከ ፐልፕና ወረቀት የሚደርስ ነው። ጥናቱ ዓለም አቀፉን የሥነ ምግብና እርሻ ተቋም በዋቢነት ጠቅሶ እንዳመለከተው ከሆነ ኢትዮጵያ እ.ኤ.አ በ2014 ብቻ የእንጨት ውጤቶችን ከውጭ ለማስገባት 70 ሚሊዮን ዶላር የሚጠጋ የውጭ ምንዛሪን ወጪ አድርጋለች። ከዚያ ቀደም ብሎ በነበረው ዓመት ማለትም በ2013  ሀገሪቱ 19 ሚሊዮን ዶላር ወጪ በማድረግ 24 ሜትሪክ ቶን ፐልፕ፣ የወረቀት ምርቶችን እና ተዛማጅ ኬሚካሎችን ከውጪ አስገብታለች።

 

እንደ ጥናቱ ባለሙያ ዶክተር ሙሉጌታ ገለፃ፤ ኢትዮጵያ ምንም እንኳን ለደን ውጤቶች አመቺ የሆነ የአየር ንብረት ቢኖራትም ሀብቱን አልምቶ ከመጠቀም ይልቅ ከጊዜ ወደ ጊዜ የውጭ የደን ምርቶች ጥገኛ በመሆን ላይ ትገኛለች። ከዚሁ ጋር በተያያዘም ሀገሪቱ ከውጭ የምታስገባቸው የደን ምርት ውጤቶች በአስር ዓመታት ጊዜያት ውስጥ ከመቶ ፐርሰንት በላይ የማሻቀብ ሁኔታ ታይቶበታል።

 

በአሁኑ ሰዓትም የፍላጎቱ መጠን እየጨመረ በመሄዱ በቀጣይም ሊጠይቅ የሚችለው የውጭ ምንዛሪ መጠን በከፍተኛ ደረጃ እየናረ እንደሚሄድ ዶክተር ሙሉጌታ አመልክተዋል። ሀገሪቱ ከጊዜ ወደ ጊዜ እያደገ ከመጣው የእንጨት ውጤቶች ኢምፖርት አንፃር የምታወጣው የውጭ ምንዛሪ መጠን ከፍተኛ ቢሆንም በአንፃሩ ወደ ውጭ የምትልካቸው የደን ምርቶች በመጠን እጅግ አነስተኛ ከመሆናቸውም ባሻገር ወጥነት የማይታይባቸው እንደዚሁም ብዙም እድገት የማይታይባቸው ናቸው።

 

እንደ ዶክተር ሙሉጌታ ገለፃ ኢትዮጵያ 26 ሺህ ሜትር ኪዩብ ልዩ ልዩ የደን ምርቶችን ኤክስፖርት ስታደርግ በአንፃሩ ከውጭ የምታስገባው የደን ምርት 3 ሚሊዮን ሜትር ኪዩብ ደርሷል። በተለይ በሀገሪቱ ያለው ፈጣን የኮንስትራክሽን እድገት ለደን ምርቶች አጠቃቀም በከፍተኛ ሁኔታ መጨመር አንዱ ምክንያት ተደርጎ ተጠቅሷል። እ.ኤ.አ በ2014 የሀገሪቱ የኮንስትራክሽኑ ዘርፍ በ23  ነጥብ 7  በመቶ እድገት ማስመዝገቡን ያመለከተው ይህ ጥናት፤ አሁን ያለው እድገት በቀጣይ እየጨመረ የሚሄድ በመሆኑ የደን ምርቶች ፍላጎትም በዚያው መጠን የሚጨምር መሆኑን ገልጿል።   

 

በኢትዮጵያ አሁን ያለው የድን ምርቶችን የመጠቀሙ ሁኔታ እየጨመረ ከመሄዱ ጋር በተያያዘ በቀጣይም ሀገሪቱ ለዘርፉ የምታወጣው የውጭ ምንዛሪ መጠን ከፍ እያለ እንደሚሄድ ተመልክቷል። ኢትዮጵያ ሰፊ የቆዳ ስፋት ያላትና   ምቹ የአየር ሁኔታዋም የተለያዩ የደን ምርቶች በቀላሉ እንድታለማ ቢያስችላትም በዘርፉ የሚታዩ የተለያዩ ማነቆዎች ግን የተሻለ ለውጥ እንዳኖር ያደረገው መሆኑን ዶክተር ሙሉጌታ ይናገራሉ። ለተለያዩ የኢንዱስትሪ ግብዓቶች የሚውሉ የእንጨት ምርቶችን አምርቶ ጥቅም ላይ በማዋሉ ረገድ የግሉ ዘርፍ ተሳትፎ አስፈላጊ መሆኑን ያመለከቱት ባለሙያው፤ ይሁንና የግሉ ክፍለ ኢኮኖሚ ወደዚህ የኢኮኖሚ ዘርፍ እንዲገባ ካስፈለገ በርካታ ቅድመ ስራዎች መሰራት ያለባቸው መሆኑን አመልክተዋል።

 

ከመድረኩም ሆነ ከተሳታፊዎች በኩል ሲቀርቡ ከነበሩት የመፍትሄ ሃሳቦች መካከል አንደኛው ዘርፉ ረዥም የኢንቨስትመንት ጊዜን የሚጠይቅ በመሆኑ መንግስት ከግል ባለሀብቱ ጋር በጋራ የሚሰራበት ሁኔታ እንዲፈጠር የተመቻቸ እድልን መፍጠር ነው። ጥናቱ እንዳመለከተው ባለፉት ዓመታት በዘርፉ ያሉ ምሁራን ባለድርሻ አካላት በደን ልማት ዙሪያ ሲያቀርቧቸው ከነበሩት ጥያቄዎች መካከል አንደኛው መንግስት ሁሉን አቀፍ የደን ፖሊሲ እንዲኖረው ነበር። ይህንንም ተከትሎ በ1999 ዓ.ም የደን ፖሊሲን ማውጣቱን ተመልክቷል። የደን ፖሊሲው መኖር እንደተጠበቀ ሆኖ በባለሙያውም ሆነ በተሳታፊዎች የተነሳው ማነቆ በሀገሪቱ የወጣው የደን ፖሊሲ ወደ መሬት በማውረዱ ረገድ ግን ከፍተኛ ችግር የሚታይ መሆኑ ነው። ፖሊሲውም በትክክል የሚተገበር ከሆነ አሁን ያለውን ደካማ የደን ሀብት ልማትና አጠቃቀም  በከፍተኛ ደረጃ ይለውጠዋል ተብሏል።

ሌላኛው በዶክተር ሙሉጌታ በማነቆነት የተነሳው ጉዳይ መሬት አጠቃቀምን በተመለከተ ለደን ልማት የሚሆን ቦታ ተለይቶ መቀመጥ አለመቻሉ ነው። ይህም በተለይ የግሉ ዘርፍ በደን ልማት ኢንቨስትመንት ውስጥ የሚሰማራበት ሁኔታ እንዳይፈጠር አድርጓል ተብሏል።

 

     ቀደም ብሎ የደኑ ዘርፍ አደረጃጀት ደካማ መሆኑም አንዱ ችግር ተደርጎ በጥናቱ ተጠቁሟል። ሆኖም በሚኒሲቴር ተቋም ደረጃ የአካባቢ ደንና የአየር ንብረት ለውጥ ሚኒስቴር እንዲቋቋም መደረጉን በማመልከት ጀምሩ ተወድሷል። ይህም በደን ልማት ዙሪያ የግሉ ዘርፍ ከመንግስት ጋር በቀጥታ ተቀራርቦ ለመስራት የሚያስችለውን መንገድ እንዲከፈትለት ያደርጋል ተብሏል። በመሆኑ በዘርፉ ያለውን የኢንቨስትመንት እምቅ አቅም ለመጠቀም የግሉን ባለሀብት በመደራጀት ፍላጎቶቹን ለይቶ ጥያቄዎቹን ማቅረብ የሚችል መሆኑን በውይይቱ መግቢያ ላይ የቀረበው ጥናት ጨምሮ አመልክቷል።

 

 የግሉ ባለሀብት ወደ ደን ልማቱ እንዳይገባ ከሚያደርጉት በርካታ ችግሮች መካከል አንደኛው፤ የደን ልማት ስራ እንደሌሎች የልማት አይነቶች በአፋጣኝ ውጤቱ የሚታይበት ዘርፍ አለመሆኑ ነው። ይህም ሁኔታ በአጭር ጊዜ ውስጥ ውጤትን ለሚጠብቀው ኢትዮጵያዊ ባለሀብት ሳቢ የኢንቬስትመንት አማራጭ እንዳይሆን ያደረገው መሆኑን በጥናቱ ተመላክቷል።

 

ይህ ብቻ ሳይሆን ኢንቨስትመንቱ ከሚጠይቀው የረዥም ጊዜ ቆይታ አንፃር ባንኮች የብድር ፋይናስ ለመልቀቅ ብዙም ፍላጎትን የማያሳዩ መሆናቸው ነው። የግልም ሆነ የመንግስት ባንኮች የመያዣ ዋስትና በሚጠየቅባቸውና የአጭር ጊዜ ብድር ላይ የሚያተኩሩ መሆናቸው በምክንያትት ተጠቅሷል። በዚህ በኩል የሚታየውን የፋይናስ አቅርቦት ችግር ለመፍታትም የተለያዩ አማራጮች መኖራቸው በዚሁ ጥናት ተመልክቷል። ከእነዚህ የፋይናስ ምንጮች መካከል አንደኛው በደን ልማት ዙሪያ የተሰማሩና የሚሰማሩ ባለሀብቶች ከዓለም አቀፉ አየር ንብረት ለውጥ ጋር በተያያዘ ባለው የካርበን ንግድ ተጠቃሚ የሚሆኑበት አሰራር መፍጠር መሆኑ ተመልክቷል።

 

 የሀገር ውስጥ የፋይናስ ምንጭን በተመለከተ በዘርፉ ለሚከናወን ልማት ባንኮች ብድር የሚለቁበት ሁኔታ እንዲኖር እንደዚሁም የግሉ ዘርፍና መንግስት በሽርክና የሚሰሩበትን ሁኔታ መፍጠር የሚቻልበት አሰራር ቢዘረጋ የተሻለ ውጤት የሚመዘገብ መሆኑን ዶክተር ሙሉጌታ በዚሁ ጥናታቸው በምክረ ላይ አመልክተዋል። የደን ሀብትን በተመለከተ በሀገር አቀፍ ደረጃ ካለው ጥብቅ ተፈጥሯዊ ደን ውጪ ለኢንዱስትሪ ግብዓትነት የሚያገለግል የኢንቨስትመንት ደን መኖሩ ነው የተመለከተው። ከሌሎች ሀገራት ልምድ በመነሳት ለባለሀብቱ ክፍት እንዲሆን የተፈለገው ይህ ዘርፍ ነው። 

 

በዓለም አቀፍ ገበያ ከ250 ዓመታት በላይ በልዩ ጠመቃ ሲቀርብ የነበረው ጊነስ ቢራ በኢትዮጵያ ውስጥ መጠመቅ ጀመረ። ጊነስ ፎሪን ኤክስትራ ስታውት የአልኮል መጠኑ 6.5 በመቶ ሲሆን፤ የተሟላ ይዘቱን፣ መለያ ባህሪዎቹንና ጎልቶ የሚታይ ጥቁር መልኩን እንደጠበቀ ከገብስና ከጌሾ በሀገር ውስጥ ተመርቶ ለገበያ መቅረብ መጀመሩን የዲያጆ የስራ ኃላፊዎች ባሳለፍነው አርብ መጋቢት 29 ቀን 2009 ዓ.ም በሸራተን አዲስ በሰጡት ጋዜጣዊ መግለጫ ወቅት ተናግረዋል።

ምርቱን በቅርቡ ለአዲስ አበባ ገበያ ማቅረብ እንደሚጀምር የተነገረለት ጊነስ ቢራ፤ በቂ የማምረት አቅም እንዳለውና የአልኮል መጠኑም ቢሆን አሁን ካለበት 6.5 በመቶ እንደ ተጠቃሚው ፍላጎት ከፍም ወይም ዝቅም ማድረግ ይቻላል ሲሉ የማርኬቲንግ ክፍል ባለሙያዋ ፋና አባይ ተናግረዋል። ይህም ሆኖ አሁን የተዘጋጀበት የአልኮል መጠን በሀገር ውስጥ ተጠቃሚዎች ላይ በተደረገ ጥናት ተንተርሶ የቀረበ መሆኑንም ሲነገር ሰምተናል። በ150 አገራት ተመርጦ በመጠጣት ላይ እንደሚገኝ የተገለፀው ጊነስ ቢራ፤ ተመራጭ ጠዓሙን ለማግኘት ከ3 እስከ 5 ዲግሪ ሴንትግሬድ ቅዝቃዜ ውስጥ ቢቆይ እንደሚመከርም ሰምተናል።

በጊነስ ቢራ ነበር የአጠማመቅ ደረጃ ተመርቶ ለገበያ የቀረበው ይህ ቢራ፤ በሀገራችን ከሚገኙ 6ሺህ ገበሬዎች የገብስ ምርቱን እንደሚያገኝ ተገልጿል። ምርቱ ለገበያ ሲቀርብም የአንዱ ጠርሙስ ዋጋ 15 ብር እንደሚሆን ተነግሯል።

በቢራ፣ በወይንና በአረቄ ምርቶች በዓለም አቀፍ ደረጃ ታዋቂ የሆነው ዲያጂዮ በ2012 (እ.ኤ.አ.) ሜታ ቢራ ፋብሪካን ከመንግስት በ225 ሚሊዮን ዶላር ዋጋ መግዛቱ የሚታወስ ሲሆን፤ ከዚያ ጊዜ ጀምሮ ለፋብሪካው ማስፋፊያ 119 ሚሊዮን ዶላር ወጪ ማድረጉንም ሰምተናል። በአሁኑ ወቅት 400 ለሚሆኑ ቋሚና 900 ለሚደርሱ ሰዎች ጊዜያዊ የስራ ዕድልን መፍጠሩም በመግለጫው ወቅት ተጠቅሷል።   

 

ከዓረብ አብዮት በኋላ በከፍተኛ ውድቀት ውስጥ የነበረው የግብፅ ቱሪዝም ኢንዱስትሪ በሀገሪቱ እየተጠናከረ የመጣውን የፅንፈኛ እስላማዊ ኃይሎች እንቅስቃሴ ተከትሎ ተመልሶ አደጋ ላይ መውደቁን መረጃዎች እያመለከቱ ነው። ታጣቂ ኃይሎቹ ከሰሞኑ ባካሄዱት የተቀነባበረ የሽብር ጥቃት በሁለት የኮፕቲክ ኦርቶዶክስ አብያተክርስቲያናት ላይ የቦምብ ጥቃትን አድርሰዋል።

በአሌክሳንደሪያ እንደዚሁም ታንታ በተባለች ከተማ በደረሰው በዚሁ የአጥፍቶ መጥፋት የቦምብ ጥቃት 44 ሰዎች ህይወታቸው ያለፈ ሲሆን ጥቃቱንም ተከትሎ የአልሲሲ መንግስት ለሶስት ወራት የሚቆይ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅን አውጇል። ይህም አዋጅ የፀጥታ ኃይሎች ያለ ፍርድ ቤት ማዘዣ ወረቀት የግለሰቦች ቤት እንዲፈትሹ ብሎም ተጠርጣሪዎችን በቁጥጥር ስር እንዲያውሉ የሚያደርግ መሆኑን የቢቢሲ ዘገባ ያመለክታል።

ጥቃቱ ማድረሱን በመግለፅ ሀላፊነቱን የወሰደው ኢስላሚክ ስቴት (IS) የተባለው ቡድን የሽብር ድርጊቱን አጠናክሮ የሚቀጥል መሆኑን ያስታወቀ ሲሆን ይህም ሁኔታ የሀገሪቱን ኢኮኖሚ በተለይም የቱሪዝሙን ዘርፍ በከፍተኛ ደረጃ ይጎዳዋል የሚል ሥጋትን አሳድሯል።

 ከጥቃቱ መጠናከር ባሻገር ሀገሪቱ በሶስት ወራት አስቸኳይ አዋጅ ስር መሆኗ በተለይ የቱሪዝሙን ዘርፍ የሚጎዳው መሆኑን ዘገባዎች አመልክተዋል። እንደ ዩ ኤስ ኤ ቱደይ ዘገባ የግብፅ ኢኮኖሚ መሰረቶች ሶስት ናቸው። እነዚህም ቱሪዝም የስዊዝ ቦይ ኪራይና ቀጥተኛ የውጭ ኢንቨስትመንት ፍሰት ናቸው። ከእነዚህም የሀገሪቱ ኢኮኖሚ ምሰሶዎች ውስጥ የቱሪዝሙ ዘርፍና ቀጥተኛ የውጭ ኢንቨስትመንት ፍሰቱ አደጋ የሚወድቅ መሆኑን ዘገባው ያመለክታል።

 እንደ ዩ ኤስ ኤ ቱደይ ዘገባ ባለፉት ዓመታት የግብፅ ኢኮኖሚ የማገገም አዝማሚያን በማሳየት የሀገሪቱ የውጭ ምንዛሪ ክምችት  ወደ 28 ነጥብ 5 ቢሊዮን ከፍ ያለበት ሁኔታ ደርሶ ነበር። ሆኖም አሁን በሀገሪቱ የተፈጠረው ፖለቲካዊ አለመረጋጋት አጠቃላይ የሀገሪቱን ኢኮኖሚ ክፉኛ አደጋ ላይ ይጥላል የሚል ሥጋትን አሳድሯል።  

 

የሀገራትን ወቅታዊ የኢኮኖሚ ሁኔታ እየገመገመ የተበዳሪነት አቅምን ለይተው ደረጃ ከሚሰጡት አለም አቀፍ ተቋማት መካከል አንዱ የሆነው ስታንዳርድ ኤንድ ፑር ኤጀንሲ (S&P) ቀደም ባሉት ወራት በደቡብ አፍሪካ የተከሰተውን ብጥብጥ ተከትሎ የሀገሪቱ ኢኮኖሚ ክፉኛ በመጎዳቱ የመበደር አቅሟ መውረዱን አመልክቷል።

 ኤጀንሲው A,A+,B,B+ C,C+ በማለት የሚያወጣው ደረጃ ሀገራት በዓለም አቀፍ ደረጃ የመበደር አቅማቸውን ይወስናል። ከዚሁ ጋር በተያያዘም ደቡብ አፍሪካ በቀጣይ ከለም አቀፍ ተቋማትና ከሀገራት ልታገኝ በምትችለው ብድር ላይ የራሱን የሆነ አሉታዊ ተፅዕኖ እንደሚያሳርፍ ቢቢሲ በዘገባው አመልክቷል። በዚህ በአሁኑ ደረጃ ደቡብ አፍሪካ ከBBB ወደ BB- ወርዳለች። ይህ ብቻ ሳይሆን በሀገሪቱ ያሉት ግዙፍ ኩባንያዎች የእዳ ጫና ከፍተኛ መሆንም ሌላኛው አሳሳቢ ጉዳይ ተደርጎ ተጠቅሷል። ደቡብ አፍሪካ እ.ኤ.አ በ2016 የኢኮኖሚ እድገቷ 1 ነጥብ 3 በመቶ የነበረ ሲሆን በዚህ ዓመት ግን ይህ አሃዝ ወደ ዜሮ ነጥብ 3 ወርዷል።

 

በዶ/ር ሙሉጌታ

የኢትዮጵያ መንግሥት ሁለተኛው የአምስት ዓመት የዕድገትና የትራንስፎርሜሽን ዕቅድ (ከ2008- 2012) ዘላቂ ልማትን ለማረጋገጥ በሚደረገው ጥረት ለአየር ንብረት ለውጥ የማይበገር አረንጓዴ ኢኮኖሚ መገንባት አማራጭ የለሽ ጉዳይ መሆኑን አስቀምጧል። ሰነዱ ጥናቶችን ጠቅሶ እንዳሰፈረው አስፈላጊ እርምጃዎች አስቀድሞ ካልተወሰዱ እ.ኤ.አ እስከ 2050 ባለው ጊዜ በኢትዮጵያ የሙቀት መጠን ከ1 ነጥብ 7 ዲግሪ ሴንቲግሬድ እስከ 2 ነጥብ 1 ዲግሪ ሴንቲግሬድ ሊያድግ እንደሚችል ተገምቷል። ይህ የሙቀት መጠን የምግብ ዋስትና እንዳይረጋገጥ፣ የተለያዩ ተላላፊ በሽታዎች (ለምሳሌ ወባ፣ ትኩሳት፣ ኮሌራና የመሳሰሉት) በወረርሽኝ መልክ እንዲከሰቱ፣ የመሬት መጎሳቆልና የመሠረተ ልማት ውድመት እንዲከሰት ሊያደርግ ይችላል። ይህንን አደጋ ለመቀነስና የአረንጓዴ ኢኮኖሚ ለመገንባት የሚያስችልና ኢትዮጵያ በ2017 የመጀመሪያ ደረጃ መካከለኛ ገቢ ላይ ከደረሱ ሀገራት ተርታ ለማሰለፍ የተቀመጠው ራዕይ መሠረት ያደረገ ለአየር ንብረት ለውጥ የማይበገር የአረንጓዴ ኢኮኖሚ ስትራቴጂ ተቀርጾ በመጀመሪያው የዕድገትና የትራንስፎርሜሽን ዕቅድ ዘመን ጀምሮ የትግበራ መርሐ ግብር እየተዘጋጀ ይገኛል። ከዚህ ጋር በተያያዘ በተፋሰስ ልማት በህዝባዊ ንቅናቄ ሰፊ ጥረት የተደረገና አጥጋቢ ውጤት እየተመዘገበበት ሲሆን በሁለተኛው የእቅዱ ዘመን ይህ መልካም ጀምር በተለየ ትኩረት ተጠናክሮ ተግባራዊ እንደሚደረግ ሰነዱ ይጠቅሳል።

ለአየር ንብረት ለውጥ የማበገር አረንጓዴ ኢኮኖሚን ለመገንባት የተፈጥሮ ልማትና ሐብት አስተዳደርን ማጠናከር፣ ከአየር ንብረት ለውጥ ጋር መጣጣም (Adaptation to climate change) እና የከባቢ አየር ሙቀት ሳቢ ጋዞች ልቀት ሥርየት (Mitigation of Greenhouse Gases) ዋነኛ ስትራቴጂዎችን ተግባራዊ ማድረግ ትኩረት የሚሰጠው ይሆናል።

አረንጓዴ ኢኮኖሚ ግንባታ ስትራቴጂ መሠረታዊ አቅጣጫዎች የከባቢ ሙቀት ሳቢ ጋዞች ልቀት በመቀነስ ለምግብ ዋስትናና ለአርሶ እና  አርብቶ አደሩ ገቢ መሻሻል በሚረዳ ሁኔታ የሰብልና የእንስሳት ምርትን ማሻሻል፣ የካርቦን ልቀትን ለመቀነስና ለኢኮኖሚና ሥነምህድራዊ አገልግሎት ለማዋል ካለው ፋይዳ አኳያ ደንን መጠበቅና ማልማት፣ ከታዳሽ ኃይል ምንጭ የኤሌክትሪክ ኃይል በሰፊው በማመንጨት ለአገር ውስጥና ለተጠናው ገበያ ማቅረብ እና ከዘመናዊ ኢነርጂ ቆጣቢ ቴክኖሎጂዎችን በትራንስፖርት. ኢንዱስትሪና በሕንጻ ኮንስትራክሽን ዘርፎች በመጠቀም እምርታዊ ለውጥ ማምጣት የተለየ ትኩረት እንደሚሰጠው ያስቀምጣል።

አየር ንብረት ለውጥ የማይበገር ኢኮኖሚ የመገንባት ግብ፣ ስትራቴጂና ቀጣይ አቅጣጫዎቹን በተመለከተ ዶ/ር ሙሉጌታ መንግሥት በጠ/ሚኒስትሩ ልዩ ጽ/ቤት አየር ንብረት ለውጥ ዳይሬክተር በቅርቡ ለመገናኛ ብዙሃን ያቀረቡት የግንዛቤ ማስጨበጫ ሰነድ እንደሚከተለው ተጠናቅሮ ቀርቧል።

የአረንጓዴ ኢኮኖሚ ራዕይ

በ15 አመታት ዉስጥ በአየር ንብረት ለዉጥ የማይበገር አረንጓዴ ኢኮኖሚ በመገንባት መካከለኛ ገቢ ያላቸዉን ሀገሮች ለመቀላቀል እንደሚሰራ መንግስታችን በ2003 አስታዉቋል። ለዚህ ራእይ መሳካት የሚረዳዉን የአረንጓዴ ልማት ስትራቴጂንም በዚሁ ወቅት ይፋ አድርጓል። በአሁኑ ወቅት በየሴክተሩ የአየር ንብረት ለዉጥን የመቋቋም አቅምን (ለአየር ንብረት ለዉጥ የማይበገር ሴክተርን) መገንባት የሚያስችልን ሰትራቴጂ በመነደፍ ላይ ነዉ። በግብርና ሴክተራችን ስትራቴጂዉ በመጠናቀቅ ላይ ሲሆን በሌሎች ሴክተሮች ደግሞ ስራዉ ተጀምሯል። በዚህ ጽሁፍ ትኩረት የሚደረግበት የአረንጓዴዉ ስትራቴጂያችን ነዉ።

በእድገትና ትራንስፎርሜሽን እቅዳችን እንደተጠቀሰዉ ሀገራችንን በ15 አመታት ዉስጥ የመካከለኛ ገቢ ኢኮኖሚ የማድረግ አላማ አንግቦ መንግስታችን በመንቀሳቀስ ላይ ነዉ። የአረንጓዴ ኢኮኖሚ ስትራቴጂያችን የሚጨምረዉ ነገር የመካከለኛ ገቢ ኢኮኖሚ የመገንባት ራእያችንን የጥራት ደረጃ ከፍ ማድረግ ነዉ። በዚህም መሰረት የምንገነባዉ የመካከለኛ ገቢ ኢኮኖሚ አረንጓዴ ነዉ። ይህም የሚሆነዉ የኢኮኖሚያችን መጠንና መዋቅር ወደ መካከለኛ ገቢ ኢኮኖሚ በምንቀይርበት ወቅት ስትራቴጂያችን በወጣበት አመት የነበረዉን የሙቀት አማቂ ጋዞች ልቀት መጠን ባለበት እንዲቆይ በማድረግ ነዉ። በወቅቱ ሀገራችን በየአመቱ የምትለቀዉ አማቂ ጋዞች መጠን 150 ሜጋ ቶን (በካርቦን ዳይኦክሳይድ ሲለካ) ነበር። መንግስታችን የአረንጓዴ ልማት አማራጭን ባይከተል ኖሮ ይኖር የነበረዉ አመታዊ የሙቀት አማቂ ጋዞች ልቀት መጠን 400 ሜጋ ቶን ይደርስ ነበር። የአረንጓዴ ኢኮኖሚ የልማት አማራጭን በመከተላችን ግን አመታዊ ልቀታችን ባለበት እንዲቆይ ይደረጋል።

ከፍ ብሎ እንደተጠቀሰዉ የ2002 የኢትዮጲያ አመታዊ የሙቀትአማቂ ጋዞች የልቀት መጠን 150 ሜጋ ቶን ነበር። በዚህ መሰረት ሀገራችን ለአየር ንብረት ለዉጥ ያለባት ተጠያቂነት ከቁጥር የማይገባ ነዉ። ኢኮኖሚያችን ለብዙ አመታት በተከታታይ እድገት ካስመዘገበ በኋላም እንኳ ያለዉ አመታዊ የነፍስ ወከፍ ልቀት መጠን ሁለት ቶን ነዉ። ከሌሎች ሀገሮች ጋር ሲነጻጸር በጣም ትንሽ ነዉ። ለምሳሌ በአዉሮፓ ሕብረት ዉስጥ አማካኙ የነፍስ ወከፍ ልቀት አስር ቶን ሲሆን በአሜሪካና አዉስትራሊያ ደግሞ ሃያ ቶን ነዉ።የኢትዮጲያ አመታዊ የልቀት መጠን ከአለም አመታዊ የልቀት መጠን ጋር ሲነጻጸር 0.3 ከመቶ ነዉ።

ከ150 ሜጋ ቶን ሙቀት አማቂ ጋዞች ዉስጥ 87 ከመቶ የሚሆነዉ የሚመጣዉ ከመሬት ጋር ተያያዥነት ባላቸዉ የኢኮኖሚ እንቅስቀሴዎች ነዉ። እነዚህም ከደን፤ ሰብል ምርት፤ አፈር አጠቃቀም፤ እና እንሰሳት እርባታ ጋር የተያያዙ ናቸዉ። የሀይል፤ ትራንስፖርት፤ እንዱስትሪ፤ እና ቤቶችና ሕንጻዎች እያንዳንዳቸዉ ሶስት ከመቶ ድርሻ አላቸዉ።

በግብርናዉ ሴክተር የከብት እርባታና የሰብል ምርት በቅደም ተከተል ዋነኞቹ የሙቀት-አማቂ ጋዞች ልቀት ምንጭ ናቸዉ። ሀገራችን በአሁኑ ወቅት ያላት የቀንድ ከብት መጠን (ማለትም በ2002) ወደ 50 ሚሊዮን ይጠጋል። እንዲሁም 100 ሚሊዮን የሚጠጉ የቀንድ-ያልሆኑ የቁም ከብቶች በሀገሪቱ እንዳለ ይታመናል። የቁም ከብቶች ሚቴን የተባለዉን ሙቀትአማቂ ጋዝ ከምግብ ማብላላት-ስርአታቸዉ ጋር በተያያዘ ይለቃሉ። እንዲሁም ናይትረስ ኦክሳይድ የተባለ ሙቀትአማቂ ጋዝ ከቁም ከብቶች እበት ጋር ተያይዞ ወደ ከባቢዉ አየር ይለቀቃል። ከሀገራችን አመታዊ ሙቀት አማቂ ጋዞች ልቀት ዉስጥ 40 ከመቶ የሚሆነዉ (65 ሜጋ ቶን) ከቁም ከብት ጋር የሚያያዝ ነዉ። የሰብል ምርት የሙቀት አማቂ ጋዞች ልቀት ምንጭ የሆነበት ምክኒያት ማዳበሪያ ስለምንጠቀምና የሰብል ቅሪቶች ሰበሰብሱ ሙቀት አማቂ ጋዝ ስለሚፈጥሩ ነዉ።

ከደን ሀብታችን ጋር ተያይዞ የሚመጣዉ የሙቀት አማቂ ጋዞች መጠን 55 ሜጋ ቶን ነዉ። ከዚህ ዉስጥ 50 ከመቶዉ የሚሆነዉ ለእርሻ ተብሎ ከሚካሄደዉ የደን ምንጠራ ምክኒያት ነዉ። የተቀረዉ ደግሞ የማገዶና ጣዉላ ፍላጎትን ለማሟላት  በሚደረግ ህጋዊና ሕገወጥ የዛፍ ቆረጣ ጋር ይያያዛል። በትራንስፖርት ሴክተር 75 ከመቶ የሚሆነዉ ልቀት የሚመነጨዉ ከየብስ ትራንስፖርት ሲሆን በዋናነት ከሸቀጦች ማጓጓዣና ኮንስትራክሽን መኪኖች ጋር ይያያዛል። 23 ከመቶ የሚሆነዉ ከአየር ትራንስፖርት የተነሳ ነዉ።

የሀይል ሴክተሩ ድርሻ ትንሽ የሆነበት ምክኒያት የሀይል ምንጫችን ታዳሽ በመሆኑ ነዉ። 90 ከመቶ የሚሆነዉ የሀይል ምንጭ የሀይድሮ-ኤሌክትሪክ ነዉ። በሀይል ምርት የተነሳ ሀገሪቱ የምትለቀዉ አመታዊ የጋዝ መጠን ከ5 ሜጋ ቶን ያነሰ ነዉ። በአለም አቀፍ ደረጃ ከአንድ ሀገር አመታዊ የልቀት መጠን በአማካኝ 25 ከመቶ የሚሆነዉ የሚመነጨዉ ከሀይል ምርት ጋር በተያያዘ ነዉ።

ኢንዱስትሪ በሀገሪቱ ኢኮኖሚ ባለዉ ውስን ድርሻ የተነሳ የልቀት ድርሻዉም ሶስት ከመቶ (4 ሜጋ ቶን) ነዉ። ከዚህ ዉስጥ 2 ሜጋ ቶን የሚሆነዉ ከሲሚንቶ ምርት ጋር የሚያያዝ ነዉ። የማዕድን እና ጨርቃጨርቅና ቆዳ ኢንዱስትሪዎች ድርሻ በቅደም ተከተሉ 32 እና 17 ከመቶ ነዉ። ከብረታ ብረት፤ ኢንጂነሪንግና፤ ኬሚካል ኢንዱስትሪዎች የሚወጣዉ ከአጠቃላይ የኢንዱስትሪዉ ልቀት ሁለት ከመቶ ነዉ።

ቤቶችና ሕንጻዎች በአመት ወደ 5 ሜጋ ቶን ያህል ጋዝ ይለቃሉ። በዋናነት ከደረቅና ፈሳሽ ቆሻሻ የሚመነጭ ነዉ፤ ወደ 3 ሜጋ ቶን የሚደርሰዉ። 2 ሜጋ ቶን የሚሆነዉ ደግሞ በከተሞች ዉስጥ በቤትና በድርጅቶች ሀይል ለማመንጨት በሚዉሉ ጀነሬተሮች ይወጣል።

ሀገራችን የምትከተለዉ ታላቅ የእድገት ጎዳና እና ከሚጠበቀዉ የሕዝብ ቁጥር እድገት የተነሳ የሀገራችን የልቀት መጠን ካለበት አመታዊ 150 ሜጋ ቶን ወደ 400 ሜጋ ቶን ያድጋል ተብሎ ይገመታል። የነፍስ-ወከፍ ልቀታችን ደግሞ ከ1.8 ወደ 3 ቶን ከፍ ይላል። ይህ የሚሆነዉ ልቀትን ለመቀነስ ምንም ሙከራ ካልተደረገና እስከ አሁን የተጓዝንበትን ጎዳና ይዘን ከቀጠልን ነዉ።

የቀንድ ከብት መጠን ከ15 እስከ 20 አመታት ዉስጥ ከ 50 ሚሊዮን ወደ 90 ሚሊዮን ያድጋል ተብሎ ይጠበቃል። ይህን ተከትሎ አመታዊ የልቀት መጠኑ ከ65 ወደ 125 ሜጋ ቶን ያድጋል። የሰብል ምርት ከ19 ሚሊዮን ወደ 71 ሚሊዮን ቶን ይጨምራል። ይህ የሚሆነዉ ማዳበሪያን በስፋት በመጠቀምና  ለሰብል ምርት የሚዉለዉን የመሬት መጠን በማስፋት ነዉ። ይህን ተከትሎ አመታዊ ልቀት ከ12 ወደ 60 ሜጋ ቶን ይጨምራል። ከደን ምንጠራና መመናመን ጋር ተያይዞ የሚመጣዉ ልቀትም እንዲሁ ይጨምራል። የልቀት መጠኑ የማይጨምርበት ብቸኛ ሴክተር ሀይል ነዉ። ከትራንሰፖርት የሚመነጨዉ የልቀት መጠን ከ5 ሜጋ ቶን ወደ 40 ሜጋ ቶን ይጨምራል። ኢንዱስትሪ በየአመቱ 20 በመቶ እድገት ያሳያል ተብሎ ይጠበቃል። ይህ ከሆነ ከኢንዱስትሪዉ የሚመነጨዉ የልቀት መጠን በአጠቃላይ በየአመቱ 16 ከመቶ እያደገ በመሄድ ከ15-20 ባሉት አመታት 71 ሜጋ ቶን ይደርሳል።

የአረንጓዴ ኢኮኖሚ ስትራቴጂ ምሰሶዎች

የአረንጓዴ ኢኮኖሚ የመገንባት ራእያችን ባጭሩ የሙቀት-አማቂ ጋዞችን ልቀት (ኢኮኖሚዉ አድጎ የመካከለኛ ገቢ ደረጃ ቢደርስም እንኳ) አሁን ባለበት እንዲቆም/እንዲረጋጋ ማድረግ ነዉ። የአረንጓዴ ስትራቴጂያችንን በማዳበር ሂደት ዉስጥ የአረንጓዴ ራእያችንን ለማሳካት ይረዳሉ የተባሉ ወደ 150 የሚጠጉ ፕሮጀክቶችና ፕሮግራሞች ተለይተዉ ነበር። ከእነዚህ ዉስጥ ደግሞ ወደ ስልሳ የሚሆኑት አራት መስፍርቶችን በመጠቀም ተመርጠዋል። መስፈርቶቹ የሚከተሉት ናቸዉ። አንደኛ፤ ኢትዮጲያ ነባራዊ ሁኔታ ፕሮጀክቱ/ፕሮግራሙ ያለዉ አግባብነትና (ተስማሚነትና) ፕሮጀክቱን/ፕሮግራሙን ለመፈጸም ያለን ተቋማዊና የቴክኒክ አቅም። ሁለተኛ ፕሮጀክቱ/ፕሮግራሙ በእድገትና ትራንስፎርሜሽን እቅዳችን የተቀመጡ ግቦችን ለማሳካት ያለዉ አስተዋእጾ። በተለይ ፕሮጀክቱ/ፕሮግራሙ ድህነትን ለመቀነስ፤ የምግብ ዋስትናን ለማረጋገጥ፤ አመታዊ የሀገር ዉስጥ ምርትን ለመጨመር፤ የሀገር ዉስጥ የካፒታል ክምችትን በመፍጠር፤ ኤክስፖርትን በመጨመር፤ እንዲሁም ለገንዘብ ስርአቱ ያለዉ አስተዋእጾ ተገምግሟል። ሶስተኛ፤ ፕሮጀክቱ/ፕሮግራሙ ልቀትን ለመቀነስ ያለዉ አስተዋዕጾ። በመጨረሻም፤ ፕሮጀክቱ/ፕሮግራሙ ልቀትን በመቀነስ ያለዉ አዋጪነት ከወጪ አንጻር ተገምግሟል።

እነዚህ ስልሳ ፕሮጀክቶችና/ፕሮግራሞች በሰባት ሴክተሮች ተሰባጥረዉ የሚገኙ ናቸዉ። የአረንጓዴ ልማት ስትራቴጂያችን እነዚህን ስልሳ ፕሮጀክቶችና/ፕሮግራሞች ይዘረዝራል። በዚህ ክፍል የስትራቴጂያችን ምሰሶዎቸ የምንላቸዉን እንዳስሳለን። ስትራቴጂያችን በአራት ምሰሶዎች የተዋቀረ ነዉ።

የተሻሻሉ የግብርና አሰራሮችን  ስለመጠቀም

በሰብል ምርትና እና እንሰሳት እርባታ የተሻሻሉ አሰራሮችን በመጠቀም የምግብ ዋስትናን ማስፈን፤ የገበሬዉን ገቢ መጨመርና፤ ልቀትን መቀነስ ይቻላል። የግብርናዉ ሴክተር የኢኮኖሚያችን ወሳኝ ክፍል ሆኖ እንደሚቀጥል ይታመናል። በእድገትና ትራንስፎርሜሽን እቅዳችን መሰረት የግብርናዉ ክፍለ-ኢኮኖሚ በአማካኝ በየአመቱ ስምንት ከመቶ በላይ ያድጋል ተብሎ ይጠበቃል። ግብርናዉ በዚህ ፍጥነት ማደግ በግብርና ላይ ሕይወታቸዉን የመሰረቱ ቤተሰቦች ገቢ ከመጨመርና የምግብ ዋስትናን ቁጥሩ እያደገ ለሚሄድ ሕዝብ ከማረጋገጥ በላይ የዉጭ ንግዳችንን ይደግፋል፤ የግብርናን ምርት እንደ ግብአት በሚጠቀሙ የቀላል ኢንዱስትሪዎችን እድገትን ያግዛል። 

ሀገራችን እስከዛሬ በተከተለችዉ የልማት አማራጭ መንገድ በመቀጠል አመታዊ የስምንት ከመቶ እድገትን ማሳካት ይቻላል። ነገር ግን እንደወትሮዉ የሚደረገዉ የግብርና አሰራርና እድገት የሚያመጣቸዉን መዘዞች ልብ ማለት ይገባል። ከመዘዞቹ አንዱ ከፍተኛ የሆነ የግብርና መሬት መስፋፋት ነዉ። ይህ የሚሆነዉ ደግሞ አሁን ያሉንን ደኖች በመመንጠር ነዉ። እንዲሁም ከፍተኛ የአፈር መሸርሸር እና የሙቀትአማቂ ጋዞች ልቀት ያስከትላል።

 እንዲሁም የቀንድ ከብት እርባታችን በዚሁ ከቀጠለ ያሉን የቀንድ ከብቶች ቁጥር በእጥፍ ጨምሮ ከሀገራችን የመሸከም አቅም በላይ ይሆናል።

የአረንጓዴ ኤኮኖሚ የልማት አማራጭን የምንከተል ከሆነ ግን የግብርናዉን ክፍለ-ኢኮኖሚ እድገት ሳንገታ እላይ የተጠቀሱትን መዘዞች ማስወገድ ያቻላል። ይህ የሚሆነዉ፤ የግብርና መሬትን ከማስፋፋትና የከብትን ቁጥርን ከመጨመር ይልቅ፤ የከብትና የሰብልን ምርታማነት በመጨመር ነዉ። የሚከተሉትን እርምጃዎች በመዉሰድ የግብርናዉን ክፍለ-ኢኮኖሚ አረንጓዴ ማድረግ ይቻላል።

·         የተሻሻሉ ግብአቶችን በመጠቀምና ተረፈ-ምርትን በአግባቡ በማስተዳደር የግብርና መሬት መስፋፋትን መቀነስ፤

·         ደኖችን መንጥሮ አዲስ የእርሻ መሬት ከመፍጠር ይልቅ የተራቆቱ አካባቢዎችን በማከምና አነስተኛ፤ መካከለኛ፤ እና ከፍተኛ መስኖዎችን በመጠቀም ተጨማሪ የእርሻ መሬት መፍጠር፤

·         ዝቅተኛ-ልቀት ያላቸዉን የግብርና ቴክኒኮችን (ለምሳሌ፤ የተፈጥሮ ማዳበሪያ፤ ካርቦን እና ናይትሮጅን ማመቅ የሚችሉ ተክሎች) ማስተዋወቅ፤

·         የእንሰሳት እርባታ ክፍለ-ኢኮኖሚዉን ዉጤታማነትና አዋጪነት በማሳደግ ምርታማነትን መጨመር፤ የተሻለ የህክምና እና የገበያ አገልግሎቶችን በማቅረብ በእያንዳንዱ የቁም ከብት የሚገኘዉን ምርት ማሳደግ፤ አንድ ከብት ከትዉልድ እስከእርድ የሚቆይበትን ጊዜ ማሳጠር፤

·         ዝቅተኛ ልቀት ያላቸዉን የፕሮቲን ምንጮች (ለምሳሌ ዶሮ) ማስተዋወቅ፤ በስጋ ፍጆታችን የዶሮ ስጋን ድርሻ ሰላሳ በመቶ በመጨመር ከፍተኛ የሆነ ልቀት መቀነስ ይቻላል፤

·         የእርሻ አሰራርን መካናይዝ ማድረግ፤ ለማረስና ለመዉቃት ከከብት ይልቅ ማሽንን መጠቀም፣

·         የግጦሽ መሬትን በአግባቡ በመጠቀም ምርትን እና በአፈር ዉስጥ ታምቆ ያለዉን የካርቦን መጠን መጨመር፣

እዚህ ላይ ልብ ሊባል የሚገባዉ ነገር እላይ የተዘረዘሩ ስራዎች ባለ ብዙ ጥቅም መሆናቸዉን ነዉ። የሙቀት-አማቂ ጋዞችን ከመቀነስ አልፈዉ የአርሶና አርብቶ አደሩን ገቢ ያሳድጋሉ። የምግብ ዋስትናን ያረጋግጣሉ። እንዲሁም የግብርና ክፍለ-ኢኮኖሚዉን ዘላቂነት ባለዉ መልኩ ያሳድጋሉ።

ደኖችን ለካርቦን ማመቂያነት መጠበቅና ማልማት

ደኖችን በተመለከተ የምንወስዳቸዉ እርምጃዎች የአረንጓዴ ስትራቴጂያችን ሁለተኛዉ ምሰሶ ናቸዉ። ከደኖቻችን የምናገኘዉን ስነ-ምህዳራዊ አገልግሎቶችና በአመታዊ የሀገር ዉስጥ ምርት ያላቸዉን አስተዋዕጾ ለማስቀጠል የደኖችን መጥፋትንና መመናመን ማቆም ይኖርብናል። ዛፎቻችን የጫካ ማር፤ ቡና፤ ጣዉላ ምርት መሰረቶች ናቸዉ።በዚህ መልክም የአመታዊ የሀገራችን ምርት አራት ከመቶ የሚሆነዉ ምንጩ ደኖቻችን ናቸዉ። ከዚህ በተጨማሪ ደኖቻችን የተለያዩ ስነ-ምህዳራዊ አገልግሎቶች መሰረት ናቸዉ። የአፈርና የዉሀ ሀብቶቻችንን በመጠበቅ፤ ለብዝሐ-ሕይወት ጠለላ በመሆን፤ ካርቦንን ከከባቢ አየር በመምጠጥና በማመቅ፤ የአካባቢ አየር ጥራትን በመጠበቅና፤ የመሬት ለምነትን በመጨመር፤ ደኖች ከፍተኛ አስተዋእጾ ያደርጋሉ።

ነገር ግን የኢትዮጵያ ደኖች አደጋ ላይ ናቸዉ። በተለይ በገጠር አካባቢዎች ከ80 በመቶ በላይ የሀይል ፍላጎትን ለማሟላት የማገዶ እንጨት ስራ ላይ ይዉላል።፡ ከጊዜ ወደ ጊዜ ቁጥሩ እየጨመረ የሚሄደዉን ህዝብ ፍላጎት ለማሟላት ተጨማሪ ደን ለማገዶ እንጨትና ለእርሻ መሬት ሲባል ይወድማል። እስካሁን የተከተልነዉን የልማት ጎዳና ካልቀየርን (የአረንጓዴ ልማት መንገድን ካልመረጥን)  በ2002 እና 2022 መካከል ባለዉ ወቅት ዘጠኝ ሚሊዮን ሄክታር የሚሆን ደን ይወድማል ተብሎ ይጠበቃል። በዚሁ ወቅትም አመታዊ የማገዶ እንጨት ፍጆታ በ65 ከመቶ ያድጋል። ይህም 22 ሚሊዮን ቶን የሚገመት የደን መመናመንን/መራቆትን ያመጣል።

የአረንጓዴ ልማት ስትራቴጂያችን ደኖችን አስመልክቶ ሁለት አቅጣጫዎችን ያስቀምጣል።

·         ሀይል ቆጣቢ ምድጃዎችን በማሰራጨትና አማራጭ ሀይልን የሚጠቀሙ ማብሰያና መጋገሪያ ቴክኖሎጂዎችን በማስተዋወቅ የማገዶ እንጨት ፍላጎትን መቀነስ

·         የደን መልሶ ማልማት ስራዎችን ማካሄድና የደን ሀብቶቻችንን ዘላቂነት ባለዉ መልኩ ማስተዳደር። ይህን ማድረግ ከደን የሚለቀቁትን ሙቀት አማቂ ጋዞች ከማስቀረት አልፎ ደኖቻችን የካርቦን መጣጮች ያደርጋቸዋል።

ከታዳሽ ምንጮች የምናመርተዉን ኃይል መጨመር

የኤሌክትሪክ ሀይል የዘመናዊ ኢኮኖሚ ዕድገት ወሳኝ አስቻይ ሁኔታ እንደሆነ ብዙዎች ይስማሙበታል። ከተሞችን ከመመስረትና ከማስተዳደር አንስቶ እስከ ኢንዱስትሪና እርሻ እንቅስቃሴዎች ድረስ እጅግ በጣም አስፈላጊ ነዉ። ሀይል በበቂ ሁኔታና የኢኮኖሚ እድገትን በሚደግፍ መልኩ ካልተመረተ የልማት ማነቆ ይሆናል። ይህን አስመልክቶ የኢንዱስትሪ ስትራቴጂያችን የሚከተለዉን ያስቀምጣል። “ለኢኮኖሚ ልማት እጅግ በጣም ተፈላጊ ከሆኑት የመሰረተ ልማት አገልግሎቶች አንዱ የኤሌክትሪክ ሀይል ነዉ። የኤሌክትሪክ ሀይል ለቤት መብራትና ለሀይል ምንጭነት ከማገልገል አልፎ በየትኛዉም የኢኮኖሚ እንቅስቃሴ በሀይል ምንጭነት ይገባል። በመሆኑም አስተማማኝ በዋጋም ተወዳዳሪ የሆነ የኤሌክትሪክ ሀይል አገልግሎት መኖር በአለም ገበያ ተወዳዳሪ ለመሆን እጅግ በጣም ተፈላጊ ነዉ። አገራችን አካባቢን የማይበክልና በዋጋም ተወዳዳሪ መሆን የሚችል ሰፊ የሀይድሮ ኤሌክትሪክ እምቅ ሀብት አላት። ይህንን ሀብት በማልማት ተወዳዳሪ በሆነ ዋጋ ለተጠቃሚዎች በማቅረብ በአለም ገበያ የመወዳደር አቅማችን በከፍተኛ ደረጃ ማሻሻል ይቻላል። ከዚያም አልፎ ያለን የሀይድሮ ኤሌክትሪክ እምቅ ሀይል ለአስርት አመታት በአገር ዉስጥ ልንጠቀምበት ከምንችለዉ በላይ ስለሆነ ይህንኑ አልምተን ለጎረቤት አገሮች በመሸጥ ከፍተኛ ገቢ ልናገኝበት እንችላለን”::

የኤሌክትሪክ ሀይል በመሰረቱ ለሌሎች የኢኮኖሚ እንቅስቃሴዎች አመቺ ሁኔታን ከመፍጠር አልፎ በራሱ እንደ ኢኮኖሚ እንቅስቃሴም ነዉ። የኢንዱስትሪ ስትራቴጂያችን ይህን አስመልክቶ እንዲህ ይላል፡ “የኤሌክትሪክ ሀይል አቅርቦት እንደሌላዉ የመሠረተ ልማት አገልግሎት ሁሉ የሚፈለግበት ዋነኛዉ ምክኒያት፤ ለሌሎች የኢኮኖሚ ዘርፎች ልማት መሠረታዊ ተፈላጊነት ያለዉ ግብአት በመሆኑ ነዉ። ይህ እንደተጠበቀ ሆኖ አገልግሎቱ በተጨማሪ ከፍተኛ ግምት የሚሰጠዉ የኢንቬስትመንትና የስራ እድልን ይፈጥራል።”

የኢትዮጲያ ኢኮኖሚ በየአመቱ 10 ከመቶ እንዲያድግ የሀይል አቅርቦታችን በየአመቱ 14 ከመቶ ማደግ ይኖርበታል። ይህን በየጊዜዉ የሚያድግ የሀይል ፍላጎት ለማርካት ሀገራችን በቂ የተፈጥሮ ሀብቶች አሏት። እነዚህ የተፈጥሮ ሀብቶች ሀይድሮን፤ እንፋሎትን፤ ጸሀይንና እና ነፋስን ያካትታል። ሁሉም ዜሮ ሊባል የሚችል ልቀት ያላቸዉ  ናቸዉ። በአግባቡ ከተጠቀምንበት ከነዚህ ታዳሽ ምንጮች በሀገር ዉስጥ ከምንፈልገዉ በላይ የኤሌክትሪክ ሀይል ማመንጨት እንችላለን። ኢትዮጲያ ከሀይድሮ ከ45000 ሜጋ ዋት በላይ የኤሌክትሪክ ሀይል ማመንጨት እንደምትችል ይታመናል። በቅርብ የተደረገ ግምገማ ኢትዮጲያ ከነፋስ ከ አንድ ሚሊዮን ሜጋ ዋት በላይ ሀይል የማመንጨት እድል እንዳላት ያሳያል። ከመሬት ዉስጥ እንፋሎት ከ 5000 ሜጋ ዋት በላይ ሀይል ማምረት ይቻላል።

እነዚህን የተፈጥሮ ጸጋዎች በአግባቡ ከተጠቀምንባቸዉ በሀገር ዉስጥ ከምንፈልገዉ በላይ የኤሌክትሪክ ሀይል ማመንጨት እንችላለን። የሀገር ዉስጥ የሀይል ፍላጎት  በ2022 70 ቴራ-ዋት-አወር ይደርሳል ተብሎ ይገመታል። ነገር ግን መወሰድ ያለባቸዉ የሀይል ቁጠባ እርምጃዎችን በመዉሰድ ይህን የሀይል ፍላጎት በ 19 ቴራ-ዋት-አወር መቀነስ ይቻላል። በመሆኑም የሀይል ምርታችንን በመጨመርና በቁጠባ በመጠቀም ንጹህ የኤሌክትሪክ ሀይል ወደ ጎረቤት ሀገሮች ኤክስፖርት ማድረግ ይቻላል። ወደ ዉጭ ሀገር የምንልከዉ ንጹህ የኤሌክትሪክ ሀይል የሚተካዉ ከብስባሸ ምንጮች የሚመነጭ ሀይልን በመሆኑ የሙቀት አማቂ ጋዞች ልቀትን በእጅጉ ይቀንሳል። ጎረቤት አገሮችም በአንጻሩ እርካሽ ሀይል ማግኘት ይችላሉ። ለምሳሌ  ጂቡቲን መዉሰድ ይቻላል። ጂቡቲ የሀይል ፍላጎቷን የምታሟላዉ በናፍጣ የሚንቀሳቀሱ የሀይል ማመንጫ ሞተሮችን በመጠቀም ነበር። ይህ እጅግ ብዙ ካርቦን ወደ ከባቢ አየር የሚለቅ አሰራር ነዉ። ከዛም በላይ ግን ሀገሪቱን ለከባድ የዉጭ ምንዛሬ ወጪ ዳርጓታል። ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ግን ሀገሪቱ የኤሌክትሪክ ሀይልን ከኢትዮጲያ ማስገባት ጀምራለች። ይህ በመሆኑ ለኤሌክትሪክ ሀይል የሚወጣዉን ወጪ ቀንሳለች፤ ከኢትዮጵያ

የሚመጣዉ ሀይል ዋጋዉ እርካሽ ከመሆኑ የተነሳ። እንዲሁም ሀገሪቱ በየአመቱ የምትለቀዉን የሙቀት አማቂ ጋዞች መጠን በእጅጉ እንዲቀንስ አስችሏታል።

ነገር ግን የታዳሽ ሀይል የማመንጨት አቅምን ማሳደግ ቀላል የሚባል ስራ አይደለም። የሀይል ማመንጨት አቅማችንን ለመጨመር ከ2002 እስከ 2022 ከ30 ቢሊዮን ዶላር በላይ ያስፈልገናል። ይህ በየአመቱ ወደ ሁለት ቢሊዮን ዶላር ማለት ነዉ። የአረንጓዴ ስትራቴጂያችን በሚወጣበት ወቅት አመታዊ ወጪያችን አንድ ቢሊዮን ዶላር ይጠጋ ነበር። ይህ ማለት በዛ ወቅት ከነበረዉ ወጪያችን እጥፍ በየአመቱ ያስፈልገናል ማለት ነዉ። ይህን የተለያዩ የገንዘብ  ምንጮችን በመጠቀም መሙላት ይቻላል። ታሪፍን ከማስተካከል ጀምሮ የግል ካፒታልና የአየር ንብረት ለዉጥ ፋይናንስን እስከ መጠቀም ድረስ። የአየር ንብረት ለዉጥ ፋይናንስና ንጹህ ሀይልን ወደ ጎረቤት አገሮች በመላክ እና ይህን በማድረግ ከሚገኝ የአየር ንብረት ክፍያ በመካፈል ወይም በእርዳታ የሚሰጥን የአየር ንብረት ገንዘብን በማግኘት።

በአጠቃላይ ንጹህና ታዳሽ የኤሌክትሪክ ሀይል አቅምን ማሳደግ ሌሎች ክፍለ-ኤኮኖሚዎች የአረንጓዴ ጎዳናን እንዲከተሉ ይረዳቸዋል። ለምሳሌ፤ ናፍጣንና ቤንዚን ከሚጠቀሙ የጭነት መኪኖች በኤሌክትሪክ ሀይል ወደሚሰራ ባቡር፤ ከናፍጣ ይልቅበኤሌክትሪክ የሚሰሩ የዉሀ መሳቢያ ሞተሮች መጠቀም። እንዲሁም ንጹህና ታዳሽ የኤሌክትሪክ ሀይል ወደ ዉጭ በመላክ ኢትዮጲያ የዉጭ ምንዛሬ አቅሟን ማሳደግ ያስችላታል፤ የዉጭ ምንዛሬን ወጪ በመቀነስና ገቢን በማሳደግ።

ወደ ዘመናዊና ኤነርጂ ቆጣቢ ቴክኖሎጂዎች መሸጋገር

አጫጭር የዕቅድ ዘመኖችና ዘመናዊ ቴክኖሎጂዎችን ለመከተል የሚጠይቀዉ መነሻ ገንዘብ ብዙ ከመሆኑ የተነሳ እርካሽ ነገር ግን ኋላ ቀር ቴክኖጂዎችን ለመጠቀም እንገደዳለን። እነዚህ አሮጌ ቴክኖሎጂዎች ወጪ ቆጣቢ አይደሉም። በመሆኑም የሚስገኙት ኤኮኖሚያዊ፤ ማህበራዊና፤ አካባቢያዊ ጥቅሞች ከአማራጭ ቴክኖሎጂዎች ጋር ሲነጻጸር አናሳ ነዉ።

የትራንስፖርት ክፍሉን እንደ ምሳሌ መዉሰድ ይቻላል። ከአዲስ አበባ ጂቡቲ ያለዉን የባቡር መስመር በማሻሻል የኤክስፖርት ንግድ ወጪን በእጅጉ መቀነስ ይቻላል። ነገር ግን ሁለቱን ሀገሮች የሚያገናኛቸዉን የመኪና መንገድ ማሻሻል የሚጠይቀዉ ወጪ ከባቡሩ አማራጭ በእጅጉ ያንሳል። ትራንስፖርትን ከመኪና ወደ ባቡር ማዞር የትራስፖርት ወጪን መቀነስ ብቻ ሳይሆን የወጪና-ገቢ ንግድን ለማቀራረብ ይረዳል፤ የብስባሽ ነዳጆችን ወጪ በመቀነስ። እንዲሁም ይህ አማራጭ፤ ልቀት ይቀንሳል፤ የመንገድ መጨናነቅን ያስቀራል፤ የአየር መበከል፤ የትራፊክ አደጋ ይቀንሳል።

የኢትዮጲያ የከተማ ነዋሪ ቁጥር በአመት 4.4 ከመቶ ይጨምራል። በ2022 አጠቃላይ የከተማ ነዋሪ ከ30 ሚሊዮን በላይ ይሆናል ተብሎ ይጠበቃል። የከተሞች መስፋፋት የመሠረተ-ልማት መስፋፋትን ይጠይቃል። ለምሳሌ የደረቅና ፈሳሽ ቆሻሻ አስተዳደር። በከተማዎች የደረቅና ቆሻሻ አስተዳደር ከፍተኛ የልቀት ምንጭ ነዉ።

በ2002 በተደረገዉ ግምገማ ከዋናዉ መስመር ዉጪ ባልተማከለ ሁኔታ ያለ የኃይል አቅርቦት ከሕንጻዎችና መኖሪያ ቤቶች ለሚለቀቀዉ ካርቦን ዋነኛ ምክኒያት ነዉ። ነገር ግን ይህን እርካሽና ታዳሽ ከሆኑ ምንጮች ሀይልን በከፍተኛ ደረጃ በማመንጨት መቀነስ ይቻላል። በአጠቃላይ የሚከተሉትን እርምጃዎች በመዉሰድ ከትራንስፖርት፤ ኢንዱስትሪና፤ የከተማ ኑሮ ጋር ተያይዞ የሚመጣዉን ልቀት መቀነስ ይቻላል።

·         ለሰዎችና እቃዎች ማጓጓዣ መኪናዎች የተሻሻለ የነዳጅ አጠቃቀም ደረጃ ማዉጣትና የድቅል እና ኤሌክትሪክ መኪኖችን ማስፋፋት/ማበረታታት፤

·         የመኪና ማጓጓዣን ለመቀነስ የኤሌክትሪክ ባቡር መስመር መዘርጋት፤

·         የከተማን ትራንስፖርት ማሻሻል፤ የከተማ ቀላል የኤሌክትሪክ ባቡር በመዘርጋትና ፈጣንና ወጪ ቆጣቢ የአዉቶብስ ትራንስፖርትን በመዘርጋት፤

·         ከዉጪ የሚገባን የብስባሽ ነዳጅ በባዮ-ንፍጣ እና ባዮ-ኤታኖል መተካት፤

·         በመኖሪያ ቤቶች፤ ንግድ ድርጅቶች እና ተቋማት የሀይል ቆጣቢ አምፖሎችን ማሰራጨት፤ ማበረታታት

·         ዘመናዊ ቴክኖሎጂዎችን በመጠቀም ከደረቅና ፈሳሽ ቆሻሻ ጋር ተያይዞ የሚመጣን ልቀት መቀነስ

·         አማራጭ ነዳጅና የሀይል ምንጭ፤ የምርት ግብአትና ሂደትን በመጠቀም፤ ከሲሚንቶ ምርት ጋር በተያያዘ የሚመጣን ልቀት መቀነስ።

ጉዞ-እንደ-ወትሮዉ አያዋጣም/አያዛልቅም

ከላይ ባሉት ክፍሎች የአረንጓዴ ልማት ምንነትና የአረንጓዴ ልማት ስትራቴጂያችን ዋነኛ ምሰሶዎች ላይ መግለጫ ተደርጓል። በዚህ ክፍል ለምን ሀገራችን የአረንጓዴ ኤኮኖሚ ግንባታ ላይ ማተኮር አስፈለጋት፤ ዋናዉ ቁም ነገር ልማት ማምጣት ነዉ እንጂ የኢኮኖሚዉ ወይም የልማቱ ቀለም (አረንጓዴ ሆነ ግራጫ ወይም ቡናማ) ምን ይሰራልናል፤ እንደዉም የአየር ንብረት ለዉጥና የተፈጥሮ መቆራቆዝ ተጠያቂዎቹ ያደጉት ሀገሮች ከኢንዱስትሪዉ አብዮት ጀምሮ ያለምንም ተጠያቂነት የሚለቁት ሙቀት አማቂ ጋዞች ሆኖ ሳለ እንደ ኢትዮጲያ ያሉ ሀገሮች ለምን የኢኮኖሚና የፓሊሲ ነጻነታቸዉን ይገድባሉ የሚሉትና ተያያዥ ጉዳዮች ይዳሰሳሉ። በአጭሩ የመንግስታችን ዋነኛ የመካከለኛ ዘመን አላማ ሀገሪቱ መካከለኛ ገቢ ያላቸዉ ሀገሮች ተርታ ማስገባትና (ለዚህም ኢኮኖሚዉን ማሳደግና መዋቅሩን መለወጥ ያስፈልጋል) ድህነትን በመቀነስ የህዝቦችን ኑሮ ማሻሻል ነዉ። የአረንጓዴ ልማት ስትራቴጂያችን ከዚህ አላማችን የሚያዘናጋን ሳይሆን ይህን አላማችንን ለማሳካት የተሻለ መንገድን የሚጠቁም ነዉ።

ከዚህ በላይ ለመጥቀስ እንደተሞከረዉ የአረንጓዴ ልማት አማራጭን የምንከተለዉ ለድህነት ማጥፋት አላማችን አጋዥ ስለሆነ ነዉ። ድህነትን ለማጥፋት፤ መካከለኛ ገቢ ያላት ሀገር ለመገንባት፤ እስከ አሁን የተከተልነዉን መንገድ ብንከተል ዘላቂነት አይኖረዉም። አያዋጣም። የግብርና ምርቶች ፍላጎት መጨመርና ያልተሻሻሉ ወጪ ቆጣቢ ያልሆኑ የግብርና አሰራሮች የተፈጥሮ መሰረታችንን ከሚገባዉ በላይ ያቆረቁዛሉ። በሰብል የሚሸፈነዉ የመሬት መጠን ጨምሯል። ይህ የሚሆነዉ ደኖችን በመመንጠር ነዉ። የእርሻ መሬት በአንድ ሄክታር በጨመረ ቁጥር የደን መጠን በ0.7 ሄክታር እንደሚቀንስ ከ1993 እስከ 2001 ባለዉ ወቅት ታይቷል። አንድ ሄክታር ተጨማሪ የእርሻ መሬት ለማግኘት 0.7 ሄክታር ደን መመንጠር ይጠይቃል። በ2022 የእርሻ መሬት አሁን ካለዉ 12.6 ሚሊዮን ሄክታር ወደ 27 ሚሊዮን ሄክታር ይጨምራል ተብሎ ይጠበቃል። ይህ የሚሆነዉ የእርሻ መሬት መስፋፋትና የደን መመንጠር ጥማድ ከ1993 እስከ 2001 ከታየዉ 0.7 ሄክታር ወደ 0.55 ሄክታር ይቀንሳል ተብሎ ተገምቶ ነዉ። እንዲህም ሆኖ ይህ የእርሻ መሬት መስፋፋት ወደ ሰባት ሚሊዮን ሄክታር ደን መመንጠርን ያስከትላል። የደን መመንጠሩ የግብርናዉን ምርታማነት በእጅጉ ስለሚጎዳዉ ምርትን ባለበት ደረጃ እንኳ ለማስጠበቅ በየአመቱ እጅግ መጠኑ የሚጨምር ደን መመንጠር ይኖርበታል። በአጭሩ ይህ አሰራር ዘላቂነት የለዉም። አያዋጣም።

ሌላ ምሳሌ እንዉሰድ፤ እስከ አሁን ያለዉ አሰራር ከቀጠለ የከብቶች ቁጥር 2010 ከተገመተዉ 50 ሚሊዮን በሀያ አመት ዉስጥ ወደ 90 ሚሊዮን ማደግ ይኖርበታል ተብሎ ይገመታል። ይህ ሀገራችን መሸከም ከምትችለዉ በላይ ነዉ። በደን ሀብታችን ላይ ሌላ ተጨማሪ ጫና ነዉ። ለግጦሽ መሬት ሲባል ተጨማሪ ደን መመንጠሩ ነዉ። በእንደዚህ ሁኔታ እንኳን መካከለኛ ገቢ ያለዉ ሀገር ልንገነባ፤ ድህነትን ልንቀንስ ይቅርና፤ የያዝነዉን ድህነት ይዘን መቀጠል እንኳ የማንችልበት ደረጃ እንደርሳለን። ታላቁ መሪያችን ባንድ ወቅት እንደተናገረዉ የተፈጥሮ ሀብት መሰረቱ እየተናደ፤ ድህነትን ማስቀጠል የማንችልበት ደረጃ እየደረስን ነዉ።

የገንዘብ አቅርቦት

የአቀድነዉን እድገት ለማሳካት የሚያስፈልጉትን ኢንቨስትመንቶች እዉን ለማድረግ ትልቁ የገንዘብ ችግር ነዉ። አሁን በማገባበድ ላይ ያለነዉን የእድገትና ትራንስርፎርሜሽን ዘመን ከሃምሳ ቢሊዮን በላይ ዶላር ለመሰረተ ልማት ግንባታ ያስፈልገናል። ከዚህ ዉስጥ ግማሽ ያህሉ በዉጭ ምንዛሬ የሚፈለግ ነዉ። የሀይል አቅርቦትን ለመጨመር በሚደረጉ ፕሮጀክቶች ብቻ ከ38 ቢሊዮን ዶላር በላይ እስከ 2022 ድረስ ያስፈልጋል። የዉሀ አገልግሎቶችን ለማስፋፋት በአመት 1.2 ቢሊዮን ዶላር ይፈጃል። በአሁኑ ወቅት በቁጠባና ኢንቨስትመንት መካከል ሰፊ ልዩነት ይታያል። በእድገትና ትራንስፎርሜሽን ዘመኑ ዉስጥ የኢትዮጲያ አመታዊ የሀገር ዉስጥ ምርቷ ዉስጥ 27.5 ከመቶ የሚሆነዉን ኢንቨስትመንት ላይ ልታዉለዉ አቅዳለች። ነገር ግን አማካኝ አመታዊ የቁጠባ ደረጃ ገና 11.9 ከመቶ ነዉ። የዉጭ ቀጥተኛ ኢንቨስትመንት፤ እርዳታ፤ እና አለም አቀፍ የገንዘብ ዝዉዉር ልዩነቱን ለመሙላት አይችሉም። ከሚያስፈልገዉ ዉስጥ 55 ከመቶ የሚሆነዉ በዉጭ ምንዛሬ የሚፈለግ ነዉ። በመሆኑን ከፍተኛ የሆነ የገንዘብ ፍሰት (ከዉጭ) ይጠይቃል።

የአረንጓዴ ልማት አማራጭ ይህን የገንዘብ እጥረት ለመሙላት ይረዳናል። በተባበሩት መንግስታት የአየር ንብረት ለዉት አቃፊ ስምምነት መሰረት በኢንዱስትሪ የበለጸጉ ሀገሮች ኢትዮጲያን የመሰሉ ሀገሮች የሚወስዱትን ልቀትን የመቀነስ እርምጃ በገንዘብና ቴክኒክ መደገፍ እንዳለባቸዉ ይደነግጋል። ከዚህ በተጨማሪ እንደተገለጸዉ በኮፐንሀገኑ ጉባኤ ያደጉት ሀገሮች በማደግ ላይ ላሉት ሀገሮች የሚሰጡትን የገንዘብ ድጋፍ በ2012 በአመት 100 ቢሊዮን ለማድረስ ተስማምተዋል። በታላቁ መረያችን የተመራዉና በተባበሩት መንግስታት ጸሃፊ የተሰየመዉ ከፍተኛ አማካሪ ቡድንም ይህን ያህል ገንዘብ ማግኘት አስቸጋሪ ቢሆንም እንደሚቻል ግን አረጋግጧል። ከኮፐንሃገኑ ጉባኤ በኋላ በተደረጉ ተከታታይ ጉባኤዎች ይህ ዉሳኔ ማረጋገጫ አግኝቷል። በአሁኑ ወቅት የአረንጓዴ የአየር ንብረት ፈንድ የሚባል ተቋም ተመስርቶ እንቅስቃሴ ለመጀመር ዝግጅት ላይ ይገኛል።

እንዲሁም በአለም አቀፍ ደረጃ እየተጠናከረ የመጣዉ የካርቦን ገበያ ተጨማሪ የገንዘብ ምንጭ ነዉ። ሀገሮችና ኩባንያዎች ልቀትን በመቀነስ የሚያገኙትን ክሬዲት በካርቦን ገበያ መሽጥ ይቻላል። ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ይህ ገበያ የመቀዛቀዝ አዝማሚያ ቢያሳይም ወደፊት ተመልሶ ይጠናከራል ተብሎ ይጠበቃል።

እንደ ኢትዮጲያ ያሉ በልማት ወደኋላ ቀርተዉ የነበሩ ሀገሮች የገንዘብ እጥረታቸዉን ለመሙላት አለም አቀፍ ኩባንያዎችን ለመሳብ ጥረት ቢያደርጉም እነዚህ ኩባንያዎች በእነዚህ ሀገሮች ረጅም-እድሜ ለሚወስድ የመሰረተ ልማት ላይ ገንዘባቸዉን ለማፍሰስ እምነት የላቸዉም፤ ወይም ከፍተኛ የሆነ ትርፍ ማየት ይፈልጋሉ።በመሆኑም የገንዘብ እጥረታቸዉን ለመሙላት አረንጓዴ የልማት ጎዳናን ቢመርጡ ያዋጣቸዋል። ምክኒያቱም ከአረንጓዴ ልማት ጋር የሚያያዙትን የገንዘብ ምንጮች ለመድረስ ይረዳቸዋል። እናም ኢትዮጲያ የአረንጓዴ ልማት ግቧን የሙቀት አማቂ ጋዞችን ልቀት ባለበት ለማቆም ስትል ትገልጸዋለች። እንዲሁም የአረንጓዴ ልማት ፕሮጀክቶችና ፕሮግራሞችን ምርጫ ለማድረግ የተጠቀምንባቸዉ መስፈርቶች ዉስጥ ሁለቱ ከልቀት መቀነስ ጋር በቀጥታ የተያያዙ ናቸዉ። ለዚህ ሁሉ ምክኒያት ሀገራችን ልቀቱን መቀነስ ዋና ሃላፊነቷን ተግባሯ አድርጋ ወስዳ ሳይሆን ከአየር ንብረት ለዉጥ ጋር ተያይዞ የሚመጣዉ የገንዘብ መጠን ከምንቀንሰዉ የልቀት መጠን ጋር ስለሚቆራኝ ነዉ። ከዚህ በተጨማሪ አረንጓዴ ልማት ማለት ልቀትን መቀነስ ብቻ እንዳልሆነ በግልጽ ሊታወቅ ይገባል። ገንዘብ ማለት ዶላር ብቻ አይደለም። ነገር ግን ብዙ ሀገሮች ለአለም አቀፍ ግብይቶች ስለሚጠቀሙበት በብዛት ዋጋዎች በዶላር ይገለጻሉ። ይህ ማለት ግን ገናዘብ ዶላር ብቻ አይደለም። እንዲሁም አረንጓዴ ልማት ግባቸን በሙቀት አማቂ ጋዞችን በመቀነስ የተገለጸዉ በአየር ንብረት ለዉጥ መድረኮች መገበያያዉን መግባቢያዉ ልቀት መቀነስ ስለሆነ ነዉ እንጂ አረንጓዴ ልማት ከልቀት መቀነስ በላይ ነዉ። በአጭሩ አረንጓዴ ልማት በሀገራችን የልማታችንን ዘላቂነት ማረጋገጫ ነዉ።

እያደገ የሚሄድ የነዳጅ ወጪ

ስትራቴጂያችን በወጣበት ወቅት ሀገራችን ብስባሽ ነዳጅ ከዉጭ በመግዛት ከአመታዊ ምርቷ አራት ከመቶ የሚሆነዉን ታጠፋለች። ይህ ትልቅ ወጪ ነዉ። ይሄ የሀገሪቱን የዉጭ  ምንዛሬና ወርቅ መጠባበቂያ ክምችት ጋር እኩል ነዉ። ይህ በዚህ ከቀጠለ ወጪዉ በ2022 የሀገሪቷን አመታዊ ምርት ሰባት ከመቶ ይሆናል። የአረንጓዴ ስትራቴጂችን ንፁህና ታዳሽ የተፈጥሮ ፀጋዎቻችንን አሟጦ በመጠቀም የነዳጅ ወጪያችንን ከመቀነስም አልፎ ተጨማሪ የዉጭ ምንዛሬ ለማግኘት ይረዳናል። ሸቀጦችን በሀገር ዉስጥ ከቦታ ቦታ እና ወደ ወደብና ሀገር ዉስጥ በማጓጓዝ ብዙ ነዳጅ ይዉላል። ከታዳሽ ምንጮች ከሚመነጨዉ ሀይል የሚታገዘዉ የባቡር መስመሮች የነዳጅ ፍጆታን በመቀነስ ከብዙ ወጪ ይታደጉናል።

 

ካረጁ ቴክኖሎጂዎች ጋር ተጣብቆ ወደኋላ የመቅረት አደጋ

የአረንጓዴ ኤኮኖሚ አለም አቅፍ እንቅስቃሴ ነዉ። ከዚህ ጋር ተያይዞ ሰፊ የቴክኖሎጂ ለዉጥ እየታየ ነዉ። በመሆኑም ይህን አለም አቀፍ እንቅስቃሴ መከተል ከአሮጌ ቴክኖሎጆዎች ጋር ተጣብቆ ወደ ኋላ ከመቅረት  ያድነናል። እንዲሁም ከዚህ ጋር ተያይዞ ተወዳዳሪነታችን ይጨምራል።

ከዚህ አንጻር ዘግይቶ ከመጀመር አሁን መጀመር እንደሚሻል የኢኮኖሚ ባለሙያዎችም  ሆኑ ልምድ ያሳያል። ይህ የሆነበት ምክኒያት ገና መሰረተ ልማቶቻችን በመገንባት ላይ በመሆናቸዉና፤ መሰረት ልማቶች ለረጅም ጊዜ ስለሚቆዩ፤ ትንሽ ቆይቶ ከማፍረስ አሁኑኑ ምርጫችንን ማስተካከል ይረዳናል።

ጤና እና ተዛማጅ ጥቅሞች

የአረንጓዴ የልማት መንገድ ተጓዳኝ የሆኑ የጤና ጥቅሞች አሉት። ለምሳሌ ካረጁና ነዳጅ ቆጣቢ ባልሆኑ መኪኖች የተነሳ የሚከሰተዉ የአየር መበክል ከፍተኛ ጉዳት በጤና ላይ ይደርሳል። ስለዚህ ዘመናዊ የሀይል ምንጮችን በማስፋፋትና ደረጃቸዉ የተሻሻለ ቴክኖሎጂዎችን በመጠቀም የሕዝባችንን ጤና ማሻሻል እንችላለን።

ኢትዮጵያ ኃላፊነት እንደሚሰማት አገር

ንም እንኳ ለአየር ንብረት ለዉጥ ተጠያቂዎቹ አሁን ያደጉት ሀገሮች ቢሆኑም ኢትዮጲያና መሰል ሀገሮች የችግሩ ገፈት ቀማሾች እንደሆኑ ከዚህ ቀደም ባሉት የፅሁፉ ክፍሎች ተገልጧል። በመሆኑም ለችግሩ መፍትሄ በመፈለግ ረገድ ግንባር ቀደም ሆነዉ መገኘት አለባቸዉ። ያለበለዚያ የፉክክር ቤት ሳይዘጋ ያድራል እንዲሉ፤ የችግሩ ስፋት እየጨመረ ይሄዳል።

የአለም የካርበን ልቀት እድገት/ጭማሪ ባስቸኳይ ከቆመ በኋላ፤ በጣም ፈጣን በሆነ መልኩ መቀንስ ይኖርበታል።  በመሆኑም ስላደጉ ሀገሮች የካርቦን ልቀት ብቻ የምናወራበት ጊዜ አልፎበታል።  የካርቦን ልቀት ቅነሳ በማደግ ላይ ባሉ አገሮችም ጭምር ማድረግ አስፈላጊ ነዉ። ሳይቃጠል በቅጠል እንዲሉ መፍትሄ የመሻት ጊዜዉ አሁን ነዉ። ሲያድር እርምጃ መዉሰድ የበለጠ አስቸጋሪ እየሆነ ይመጣል።

በመሆኑም እንደ አንድ ሀላፊነት እንደሚሰማት ሀገር ኢትዪጲያም ለዚህ የሰዉ ልጆች የጋር ተግዳሮት ቁጥጥር ስር መዋል የበኩሏን ትወጣለች። በእርግጥ የኢትዮጲያ አመታዊም ሆነ የነፍስ ወከፍ ልቀት መጠን እጅግ በጣም ትንሽ ነዉ። ነገር ግን ዝም ብለን ብንቀመጥ ይህ መጠን ይጨምራል። በመሆኑም የአረንጓዴ ኢኮኖሚ የመገንባት እቅዳችን ሀገራችን ከሚጠበቅባት በላይ በመሄድ ለሌሎች ምሳሌ ልትሆን እንደምትችል ተስፋ እናደርጋለን።

ኢትዮጲያ ከአየር ንብረት ለዉጥ ትግሉ የምታደርገዉ አስተዋእጾ በድንበሯ ብቻ የታጠረ አይደለም። እንደዉም ንጹህና ታዳሽ የኤሌክትሪክ ሀይልን ወደ ጎረቤት ሀገሮች በመላክ የእነዚህን ሀገሮች ልቀት ለመቀነስ ታስቻላለች።

ሌላዉ በተደጋጋሚ የሚነሳዉ ጉዳይ ለምን እኛም እንደ አደጉት ሀገሮች እየበከልን አናድግም፤ ምን አስጨነቀን፤ እነሱም በክለዉ ነዉ ያደጉት የሚሉ ተያያዥ ሃሳቦች ናቸዉ። ታላቁ መሪያችን አቶ መለስ ዜናዊ አፍሪካን ወክሎ በተለያዩ መድረኮች መሟገቱ ይታወሳል። በአንድ ወቅት በደቡብ አፍሪካ ደርባን ከተማ ተመሳሳይ ጉዳይ ተነስቶ የመለሱትን  አንስቶ ማለፉ ተገቢ ነዉ። እነሱ መበከላቸዉ እኛ ካሳ ለመጠየቅ ምክኒያት ይሆነናል እንጂ እኛም እንደነሱ እየበከልን ለመቀጠል ፍትሀዊ መሰረት አይሆነንም ሲሉ አቶ መለስ ዜናዊ ተናግረዋል።

የአረንጓዴ ኢኮኖሚ አፈጻጸም ግምገማ

በአየር ንብረት ለዉጥ የማይበገር አረንጓዴ ኢኮኖሚ የመገንባት ራእይ ሲወጠን ለዚህ ራእይ እዉንነት ሁለት አይነት ስትራቴጂዎች ይወጣሉ ተብሎ ታስቧል። በመሆኑም የአረንጓዴዉ ኢኮኖሚ ስትራቴጂ እንዳለቀ፤ ትኩረቱ ለአየር ንብረት ለዉጥ የማይበገር ኢኮኖሚ የመገንባት ስትራቴጂ ላይ ዞሯል። እናም ባሁኑ ወቅት ለግብርናዉ ክፍለ ኢኮኖሚ ይህ ስትራቴጂ ረቂቅ ተዘጋጅቷል። ለዉሀና ኤነርጂም ተመሳሳይ ስትራቴጂ እየተዘጋጀ ነዉ።

ከዚህ በተጨማሪ ተቋማዊ አቅምን መገንባት ሌላኛዉ ትኩረት ነበር። ለምሳሌ ያህል ዋና ዋና የሚባሉት ሴክተር ሚኒስትሪዎች ይህን የሚመለከት ቡድን እንዲያቋቁሙ ተደርጓል። እንዲሁም በባለስልጣን ደረጃ ተዋቅሮ የነበረዉ የአካባቢ ጥበቃ መስሪያ ቤት ደረጃዉና ሃላፊነቱ አድጎ አሁን የአካባቢ ጥበቃን ደን ሚኒስቴር ሆኗል።

ገንዘብና ኤኮኖሚ ልማት ሚኒስቴር በኩል ለአየር ንብረት ለዉጥ የማይበገር አረንጓዴ ኢኮኖሚ ለመገንባት የሚያግዘዉን የገንዘብ ፋሲሊቲ አቋቁሟል። የእንግሊዝና የኦስትሪያ መንግስታት ወደ ሃያ ሚሊዮን ፓዉንድ እርዳት ወደዚህ ፋሲሊቲ አስተላልፈዋል።

በቅርብ ጊዜ የወጣዉ አዲስ የኤነርጂ አዋጅም ከዚህ ራእያችን ጋር አብሮ መታየት ያለበት ነገር ነዉ። ባዲሱ አዋጅ መሰረት የኤነርጂ ባለስልጣን መስሪያ ቤት የኤነርጂን ቁጠባና አጠቃቀም የመቆጣጠር ስልጣን አለዉ።

ከዚህ በላይ ያሉት የዝግጅት ስራዎች እንዳሉ ሆኖ በግንባታና አፈጻጸም ላይ ያሉ የአረንጓዴ ልማት ፕሮጀክቶችም መረሳት የለባቸዉም። እነዚህም የሚከተሉትን ይጨምራል፡ የባቡር መስመር ስራና ሀይል የማምረት ስራ፤ ኤነርጂ ቆጣቢ ምድጃና አምፖል ስርጭት፤ እና የደን ልማት ዝግጁነትን ያካትታል።

እላይ በሚገባ እንደተገጸዉ የአረንጓዴ ልማት ስትራቴጂያችን ከሰፊዉ የልማት አቅጣጫችን ተለይቶ መታየት የለለበት ነገር ነዉ። በመሆኑም ቀጣዩ ዋና ስራ ይህን ስትራቴጂ ከቀጣዩ የእድገትና ትራንስፎርሜሽን እቅድ ጋር ማጣጣም ይሆናል።

(*ይህ ፁሑፍ በፎረም ፎር ኢንቫይሮመንት አማካይነት የሚታተመው «አክርማ» መጽሔት ላይ የታተመ ነው።)

 

በኦሮሚያ ክልል አርሲ ዞን ለአርሶ አደሩ አገልግሎት የሚሰጡ ሁለት የግብርና ማዕከላት ከሰሞኑ ተመርቀዋል። እነዚህ የግብርና ማዕከላት የተለያዩ የግብርና ግብዓቶችን በተመጣጣኝ ዋጋ ለአርሶ አደሩ ማቅረብ የሚያስችሉ ናቸው። የመጀመሪያው በአርሲ ዞን ኢትያ ከተማ የተመረቀ ሲሆን ሁለተኛው ማዕከልም በዚያው በአርሲ ዞን ሮቤ ከተማ ተመርቆ አገልግሎት መስጠት ጀምሯል። ሁለቱም ማዕከላት መጋቢት 13 እና 14 ባሉት ተከታታይ ቀናት በይፋ ተመርቀዋል።

 

ማዕከላቱ የተከፈቱት ኤፍ. ኤስ. ሲ. ፒ-ጂ. ኤ አይ. ኤ. ኤፍ ኢትዮጵያ የተባለ ድርጅት በወጪ መጋራት አሰራር ከአካባቢው አርሶ አደሮች ጋር በመተባር ነው። ድርጅቱ ለሁለቱ ፕሮጀክቶች በዚሁ ወጪ መጋራት አሰራር 30 ሺህ ዩሮ ወጪ አድርጓል።

 

 ዋና አላማው የግሉን ዘርፍ በማሳተፍ ጥራት ያላቸው የግብርና ምርቶችን ለአርሶ አደሩ ማቅረብ መሆኑ ተመልክቷል። በዚህም የአርሶ አደሮችን ምርታማነትን በማሳደግ የምግብ ዋስትናን ከማረጋገጥ ባሻገር ገቢያቸውም እንዲያድግ ከፍተኛ አስተዋፅኦ ይኖረዋል ተብሏል። ድርጅቱ በቀጣይ በሚሰራቸው ተጨማሪ ማዕከላት እስከ 25 ሺ አርሶ አደሮችን ተጠቃሚ ያደርጋል ተብሎ የሚታሰብ መሆኑን የፕሮግራሙ ስራ አስኪያጅ ወይዘሮ ርብቃ አመሃ አመልክተዋል።

 

ይህም በአንዱ ማዕከል በአማካይ እስከ 5 ሺ አርሶ አደርን ተጠቃሚ የሚያደርግ ይሆናል። እንደ ወይዘሮ ርብቃ ገለፃ ማዕከላቱ መቋቋማቸው ለአርሶ አደሩ በቅርበት አገልግሎት ከመስጠት ባሻገር  በእነዚሁ ማዕከላትም ለሚሰሩ ሰራተኞች የስራ እድል የሚፈጠርበት ሁኔታም እንዲኖር ያደርጋል። በዚህም በእያንዳንዱ ማዕከል እስከ ስድስት የሚደርሱ ሰራተኞች የሚሰሩ መሆኑ ታውቋል።

ማዕከላቱን ለመክፈት በተደረገው ጥረት በመጀመሪያ የዳሰሳ ጥናት ተካሂዷል።  ከዚያም የፕሮጀክቱን ምንነት በተመለከተ በሰፊው ቅድመ የማስተዋወቅ ስራ ተሰርቷል። በዚህም የማስተዋወቅ ሥራ የኦሮሚያ ሬዲዮን ጨምሮ በተለያዩ የመገናኛ ዘዴዎች የፕሮግራሙ ምንነትና ጥቅሙ እንዲተዋወቅ ተደርጓል።

 

  ከድርጅቱ ጋር በወጪ መጋራት ስርዓት ውስጥ ገብቶ የግብርና ማዕከላቱን ለመክፈት በዚሁ ዞን ባሉት አምስት ወረዳዎች 28 የሚሆኑ ሰዎች ፍላጎት ያሳዩ መሆኑ ታውቋል። ከዚያም የቀረቡትን ግለሰቦች ለመለየት ሶስት ደረጃዎች ያሉት ውድድሮች ተካሂደዋል።

 

 ከሃያ ስምንቱ ተወዳዳሪዎች በመጨረሻ ሶስቱ አሸናፊ ሆነዋል። በዚህም  በሂጦሳ ወረዳ ኢተያ ከተማ የግብርና ማዕከሉን ለመክፈት ተፈላጊውን መመዘኛና መስፈርቶች በማሟላት አቶ አለሙ ከበደ የተባሉ የአካባቢው ነዋሪ አሸናፊ  ሲሆኑ  የሮቤ የግብርና ማዕከልን ለመክፈት ደግሞ ዲዳ የገበሬዎች ህብረት ስራ ዩኒየን አሸናፊ በመሆን በዚያው በሮቤ ከተማ ማዕከሉን መክፈት ችሏል።

አቶ አለሙ በዕፅዋት ሳይንስ ዲፕሎማ፣ እንደዚሁም በህግ ሙያ የመጀመሪያ ዲግሪን ይዘዋል። ከትምህርት በኋላም በወረዳ ግብርና ቢሮ አግሮኖሚስት ሆነው ሰርተዋል። ከዚያ በኋላም በአትክልት ንግድ ሥራ ተሰማርተው የቆዩ ሲሆን በ2003 የግብርና ግብዓቶችን ኢንተርፕራይዝ በመክፈት ሲሰሩ ቆይተዋል። በመጨረሻም ይህ ውድድር ሲመጣ  ተወዳድረው በማሸነፍ ማዕከሉን አጠናክረው ደረጃውን በጠበቀ መልኩ ለማስኬድ የሚያስፈልጋቸውን በቂ ድጋፍ ከኤፍ. ኤስ. ሲ. ፒ-ጂ. ኤ አይ. ኤ. ኤፍ ኢትዮጵያ ማግኘት ችለዋል።

 

ሌላኛው የሮቤ የግብርና ማዕከልን ለመክፈት የውድድሩ አሸናፊ የሆነው ዲዳ የገበሬዎች ማህበራት ዩኒየን በ1997 በአርሲ ሮቤ አጎራባች በሚገኙ ስድስት ወረዳዎች በሚገኙ 13 የስራ ማህበራት አንድ ላይ ሆነው ያቋቋሙት ዩኒየን ነው። በስሩም 69 አባላትን የያዘ መሆኑ ታውቋል። ዩኒየኑ በዋነኝነት በተመጣጣኝ ዋጋ የግብርና ግብዓቶችን ለገበሬው ሲያቀርብ የቆየ ነው። ዩኒየኑ በውድድሩ አሸናፊ በመሆኑ ኤፍ. ኤስ. ሲ. ፒ-ጂ. ኤ አይ. ኤ. ኤፍ ኢትዮጵያ የግብርና ማዕከሉን ለመቋቋም ያደረገውን የገንዘብ ድጋፍ ማግኘት ችሏል።

 

 አቶ አለሙና የህብረት ስራ ዩኒየኑ ማዕከላቱን ለመክፈት በውድድሩ አሸናፊ መሆናቸው ከተረጋገጠ በኋላ በቀጣይ አሰራር ሂደት ላይ ከኤፍ. ኤስ ፒ-ጂ. አይ. ኤ. ኤፍ ኢትዮጵያ ጋር የውል ስምምነት ተካሂዷል። ከዚያም የማዕከላቱን የማቋቋምና የማደስ እንደዚሁም የሰራተኛ ቅጥርና የእቃ ግዢው ስራ የተከናወነ መሆኑን ወይዘሮ ርብቃ አመልክተዋል። ማዕከላቱ ደረጃቸውን ጠብቀው የተገነቡ ሲሆን ምርጥ ዝርያዎችን፣ አረምና ተባይ ማጥፊያዎችን ጨምሮ የተለያዩ የግብርና ግብዓቶችን ለአርሶ አደሩ በተመጣጣኝ ዋጋ የሚያቀርቡ መሆናቸው ተመልክቷል።

 

የግብርና ግብዓቶችን ለአርሶ አደሩ በማቅረቡ ረገድ ከዋጋው ተመጣጣኝነት ባሻገር ሌሎችም የተነሱ ጠቀሜታዎች አሉ። አርሶ አደሩ በተለይ ተባይ ሲከሰት፤ ኬሚካሎችን ከገበያ ገዝቶ ከመጠቀም ባለፈ የኬሚካሉን ትክከለኛነት፣ አጠቃቀምና ብሎም አወጋገድን በተመለከተ ከፍተኛ ችግሮች ያሉበት መሆኑ ተመልክቷል። ከግንዛቤ አለመኖር ጋር በተያያዘ የተባይ ማጥፊያን የያዙ እቃዎች መልሰው ለምግብ ዘይት መያዣና ለተለያዩ አገልግሎቶች የሚውሉበት ሁኔታም ያለ መሆኑ ተመልክቷል። እነዚህም ሁሉ ችግሮች ለመከላከል ማዕከላቱ ግብዓቶችን ከማቅረብ ባሻገር የሚሰጡት ተዛማጅ የምክር አገልግሎትም ከፍተኛ ጠቀሜታ የሚኖረው መሆኑ ታውቋል።

 

 ኤፍ. ኤስ ፒ-ጂ. አይ. ኤ. ኤፍ ኢትዮጵያ በሀገሪቱ ለዘመናት የቆየውን ኋላ ቀር የግብርና አሰራር ለመለወጥ የግብርና መካናይዜሽን ስራ በስፋት የሚሰራ መሆኑ ተመልክቷል። ከዚህም በተጫማሪ አርሶ አደሮችን እንደዚሁም ከሙያው ጋር ተዛማጅነት ያላቸውን ግለሰቦችን ከአጋርፋና አላጌ የግብርና እና ሙያ ስልጠና ኮሌጆችን በመተባበር ድርጅቱ ስልጠና የሚሰጥ መሆኑን አስታውቋል።

 

በአፍሪካ ከፍተኛውን የህዝብ ቁጥር የያዘችው ናይጄሪያ ለግብርና አመቺ የሆነ መሬትና አየር ቢኖራትም ከፍተኛ የሆነ የምግብ ምርትን ከውጭ ስታስገባ ቆይታለች። ሀገሪቱ ኢኮኖሚዋ በነዳጅ ኤክስፖርት ላይ ጥገኛ በመሆኑ ለግብርናው ዘርፍ ብዙም ትኩረት ሳትሰጥ ቆይታለች። ይሁንና ከተወሰኑ ዓመታት በኋላ አለም አቀፉ የነዳጅ ዋጋ የሚታይበት መዋዠቅ የሀገሪቱን ኢኮኖሚ ክፉኛ ጎድቶታል። ይህንንም ተከትሎ መንግስት የኢኮኖሚ መሰረትና የውጭ ምንዛሪ ስብጥሩን ለማስፋት በስፋት ሲሰራ ቆይቷል። መንግስት ከያዛቸው አቅዶች ውስጥ አንዱ ሀገሪቱ ለምግብ ምርት የምታወጣውን የውጭ ምንዛሪ መቀነስ ሲሆን በዚህም የመጀመሪያው እንቅስቃሴ የተጀመረው በሩዝ ምርት ነው።

 

እንደ ኦል አፍሪካ ዶት ኮም  ዘገባ ከሆነ ናይጄሪያ በአሁኑ ሰዓት ከሩቅ ምስራየምታስገባውን  የሩዝ ምርት በሀገር ውስጥ ምርት በመተካት ከፍተኛ የሆነ የውጭ ምንዛሪን ማዳን ችላለች። እንደዘገባው ከሆነ ሀገሪቱ እ.ኤ.አ በ2014  አንድ ነጥብ ሁለት ቶን ሩዝ ከታይላንድ አስገብታ የነበረ ሲሆን በ2015 ይህን መጠን ወደ 58 ሺህ ቶን ማውረድ ተችሏል።

 

በአሁኑ ሰዓትም ሀገሪቱ በሩዝ ምርት ራሷን ከመቻል በሻገር በሌሎች የግብርና ምርቶች ላይም ምርታማነትን በመጨመር የውጭ ምንዛሪዋን ለማዳን ትሰራለች ተብሏል። የፕሬዝዳንቱ ቃል አቀባይ ጋርባ ሺሁ “ሀገሪቱ አሁን ካለችበት የኢኮኖሚ ፈተና ለመውጣት የግብርና ምርታማነትን መጨመር የግድ ነው” ማለታቸውን ዘገባው ጨምሮ አመልክቷል።


Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100
Page 1 of 28

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us