You are here:መነሻ ገፅ»Economy»ፀጋው መላኩ - Sendek NewsPaper
ፀጋው መላኩ

ፀጋው መላኩ

ሃያ ስድስተኛው የግንቦት ሃያ በዓል ሊከበር ጥቂት ቀናት ይቀሩታል። ኢህአዴግ ይህችን ሀገር በመንግስትነት ማስተዳደር ከጀመረ ሩብ ክፍለ ዘመን ያለፈ በመሆኑ ባለፉት 26 ዓመታት ምን ተከወነ? ምንስ ቀረ ብሎ ለመነጋገር የሚያስፈልግበት ጊዜ ቢኖር አሁን ነው። ኢህአዴግ ባለፉት ሁለት አስርተ ዓመታት ከሄደበት ኢትዮጵያዊነት አንፃር ጥቂት ማለት ይቻላል። በኢህአዴግ አተያይ የዛሬ ሃያ ስድስት ዓመት በፓርቲው መተዳደር የጀመረችው ኢትዮጵያ አዲሲቷ ኢትዮጵያ ናት። ከዚያ በፊት የነበረችው ኢትዮጵያ ከህዝቦች አንድነት ይልቅ በግዛት አንድነት የተዋቀረች አገር ስለነበረች የብሄረሰቦች እስር ቤት ናት የሚል ስያሜ ተሰጥቷታል። በመሆኑም የቀደመው ኢትዮጵያዊ የአንድነት ቅኝቱ በአዲሱ የብሄረሰቦችን መብት እስከ መገንጠል ድረስ በደነገገው ህገ መንግስታዊ አንቀፅ እንዲተካ ተደረገ።

 

ኢትዮጵያ በዓለም አቀፍ ደረጃ የመገንጠልን መብት በህገ መንግስቷ በማረጋገጥ በታሪክ ሁለተኛ ሀገር ተደርጋ የምትጠቀስ ናት። ከዚህ ቀደም የመገንጠል መብትን በህገ መንግስቷ ያረጋገጠች ብቸኛ ሀገር የስታሊኗ ሩስያ ነበረች። ስታሊን የብሄረሰቦችን ጥያቄ በሀገር ደረጃ እንዴት መፍታት ይችላል? በሚለው ቀመሩ “የራስን እድል በራስ መወሰን” በሚለው ዓለም አቀፍ የዲሞክራሲ መብት ላይ “እስከመገንጠል” የሚለውን ቃል በመጨመር ሀሳቡን ለጠጠው።


ይህች “እስከመገንጠል” የምትለው ቃል አቀላል አልነበረችምና እየዋለ እያደረ ሲሄድ የተሰጠውን መብት ተጠቅመው ከዋናው ግዛት መነጠል የሚፈልጉ ግለሰቦችንና ቡድኖችን መነቃቃት ጀመሩ። በጊዜውም ፊላንድና ፖላንድ ከዋናዋ ሩስያ ሲገነጠሉ፤ ሩስያም ቀላል በማይባል የእርስ በእርስ ጦርነት ውስጥ አልፋለች። ከዚያ በኋላም በነበረው የአዲሱ የሶቪየት ህብረት መስረታ ላይ ይህ አንቀፅ በመቀጠሉ ሀገሪቱ በቀዝቃዛው የዓለም ጦርነት ማብቂያ ሙሉ ህልውናዋ አክትሞ የሶቪየቱ አባላቱ በየራሳቸው የየግላቸውን መንግስት በመመስረት ወደ ቀድሞ ሉአላዊ ህልውናቸው ተመለሱ። በመጨረሻም የሩስያ ፌደሬሽን ብቻዋን መቅረት ግድ ሆኖባታል።


ከሩስያ ፌደሬሽን መቅረት በኋላ ሀገሪቱ በአዲስ ህገ መንግስት እንድትተዳደር ሲደረግ፤ ይህ ስታሊናዊ አንቀፅም ቀሪ እንዲሆን ተደርጓል። ከዚያ በኋላ ከሩስያ ግዛት ለመገንጠል የሞከረችው ቺቺኒያ በሀይልና በከባድ ደም መፋሰስ በሩስያ ስር ሆና እንድትቀጥል ተደርጓል። ከሶቪየት ህብረት ማክተም በኋላ የመገንጠል መብትን በብቸኝነት በህገ መንግስቷ ያካተተች ሀገር ኢትዮጵያ ናት። ኢትዮጵያ የመገንጠል መብትን አፅድቃ ፖለቲካዋን በአዲስ መልክ እንድትቃኝ በተደረገባቸው ዓመታት በበርካታ ውጣ ውረዶች ውስጥ አልፋለች። የኢትዮጵያ ህገ መንግስት ይህንን መብት ያለገደብ ከማስቀመጥ ባለፈ ሀገሪቱን በብሄረሰቦች ፊደራላዊ የግዛትና መንግስት አወቃቀር ሲያስቀምጣት ሁለት ወገኖች በግልፅ ነጥረው ወጥተዋል። በአንድ መልኩ የሀገሪቱ አንድነት በነበረበት እንዲቀጥል የሚፈልጉ ሲሆኑ በሌላ አቅጣጫ ደግሞ አዲሱ የብሄር ቅኝት ፖለቲካ እንዲሰርፅ የሚፈልጉ ናቸው። በሁለቱም ኃይሎች መካካል ከባድ የሀሳብና ጥላቻ የተቀላቀለበት የፖለቲካ ትግል ተካሂዷል። በዚህ በኩል ኢህአዴግን መንግስታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች፣ ፕሬሶች፣ በርካታ ዜጎችና ምሁራን አምርረው ታግለውታል። ኢህአዴግ በአንፃሩ እነዚህን ኃይሎች አምርሮ በመታገል ከፖለቲካው ሜዳ ገፍትሮ ለመጣል ብዙ ጥሯል።


አዲሲቷን ኢትዮጵያ ባስቀመጠው አቅጣጫ ለመቅረፅም ብዙ ርቀት ተጉዟል። ይህ የሄደበት ርቀትም በልዩነት ውስጥ ያለውን አንድነት ከማሳየት በላይ በአንድነት ውስጥ ያለውን ልዩነት የበለጠ አጉልቶ በማሳየቱ ላይ በማተኮሩ በመሰተመጨረሻ ከ26 ዓመታት በኋላ የታየው ውጤት የሀገሪቱን የአንድነት ምሶሶ የሚነቀንቅ ሆኖ ታይቷል። በቅርቡ በኦሮሚያና በአማራ ክልሎች የታዩት ህዝባዊ አመፆች የዚህ እውነታ በቂ መሳያዎች ተደረገው የሚወሰዱ ናቸው። ዛሬ ብሄርተኝነት የገመና መሸፈኛ የውስጥ ልብስ ተደርጎ ሲወሰድ ኢትዮጵያዊነት በአንፃሩ ሲበርድ ከላይ ጣል የሚደረግ የክት ልብስ ተደርጎ የሚታይበት ደረጃ ላይ ነው።


በተለይ ከ1993 የኢህአዴግ ተሀድሶና ከ1997 ሀገራዊ ምርጫ በኋላ በኢህአዴግ በኩል ሁሉም ነገር እየከረረ ሄደ። ቀደም ብሎ በነበሩት ዓመታትም የሥና ዜጋ ትምህርቶች በብሄህርተኝነት ላይ ባተኮረ መልኩ እንደቀረፁ ተደረገ። በከፍተኛ ተቋማት ደረጃ ይሰጥ የነበረው የታሪክ ትምህርት ቆመ። የታሪክ ዲፓርትመንቶች ሳይቀሩ ተዘጉ። ከፓርቲው አስተሳሰቦች ጋር አይሄዱም የተባሉ ምሁራን ተገለሉ፤ ቀስ በቀስም አንድ በአንድ ተሰናበቱ።


የሁሉም ነገር ማሰሪያና መፍቻ ብሄረሰብና ብሄር ብቻ ሆነ። ባንኮችና ኢንሹራንሶች ሳይቀሩ የብሄር አቅጣጫን ተከትለው መፍሰስ ጀመሩ። አደረጃጀታቸውና አገልግሎታቸውም የሰራተኛ ሹመታቸውና የሰው ሀይል ቅጥራቸውም ይሄንኑ የብሄር መሳሳብን የተከተለ ሆነ። እንኳን ሌላ ደንበኛው ገንዘቡን የሚቆጥበው የብሄረሰቡ ባለአክስዮኖች በተኮለኮሉበት ባንክ እየሆነ ሄደ። የእምነት ተቋማት ሳይቀሩ የብሄር ቡድንተኝነቱ ሰለባ ሆኑ።


የብሄር ፖለቲካው ጉዳዩን ሲያቀነቅኑ ከነበሩት ፖለቲከኞች አልፎ በዜጎች ደም ውስጥ መፍሰስ ብሎም መንተክተክ ጀመረ። “ከህብረ ብሄር እኛነት” ይልቅ “የብሄር እኔነት” አስተሳሰብ እየዳበረ ሄደ። ሁሉም በየብሄሩ ክልል ልሁን፣ ዞን ልሁን የሚል ጥያቄን ማንሳት ጀመረ። ማንነቴ አልታወቀም፣ ደንበሬ ተነካ የሚሉትና የመሳሰሉት ከማንነት ጋር የተያያዙ ጥያቄዎች ከጊዜ ወደ ጊዜ እየበረከቱ መሄድ ጀመሩ። በአንድነት ውስጥ ልዩነት እንደዚሁም በልዩነት ውስጥ አንድነት መኖሩ ቢታወቅም ባለፉት ሁለት አስርት ዓመታት በአንድነት ውስጥ ስላለው ልዩነት እጅግ ፅንፍ በወጣ መልኩ ሲሰበክ በመቆየቱና በአሰራርም ሳይቀር ወንዜነት፣ክልላዊነትና ብሄርተኝነት በኢትዮጵያዊነት ላይ ፍፁም የበላይነት እንዲወስድ በመደረጉ ኢትዮጵያ የምንላት ሀገር መቆሚያ ምሶሶ በርዕደ መሬት የተመታ ህንፃ ያህል ክፉኛ ተናጋ።


ትላንት በተወሰኑ ፖለቲከኞች ሲቀነቀን የነበረው ብሄርተኝነት በብዘዎች ልብ ውስጥ በቂ መደላድልን ያገኘበት ደረጃ ላይ በመደረሱ ቀላል የማይባለው ዜጋ በዚህ የብሄር ፖለቲካ ገመድ ጉተታ ውስጥ እንዲገባ አደረገው። ዛሬ አንድ ዜጋ በኢትዮጵያዊነት ይቅርና ተፈጥሯዊ በሆነው በሰው ማንነቱ መመዘን ወደ ማይችልበት ደረጃ ላይ ደርሷል። የማንነት ልኬቱ ተወላጅነት፣ የሆነ ብሄር ቋንቋ ተናጋሪነትና የብሄር አባልነት ሆኖዋል።


ባለሀብት መዋዕለ ነዋዩን ሲያፈስ ኢንቨስትመንቱን የሚያካሂደው በብዙ መልኩ አዋጪ ነው ብሎ በገመተው ዘርፍና ቦታ ነው። ሆኖም ቀላል የማይባለው ባለሀብት ከዚህ የቢዝነስ መርህ ውጪ ሀብቱን የሚያፈሰው አንድም በአዲስ አበባና ዙሪያዋ፤ ከበዛም በአዲስ አበባ ጂቡቲ መስመር እስከ አዳማ አካባቢው ባለው ኮሪደር ነው። ከዚህ ውጪ ሀብቱን የግብዓት ምርትን ተከትሎ ከክልሉ ውጪ ማፍሰስ የሚፈለገው ባለሀብት እጅግ ጥቂት ነው። ክልላዊነት በከረረበት ብሄርተኝነቱም ጫፍ እየረገጠ በሄደበት ሁኔታ ክልል ዘለል በሆነ መልኩ ባለሀብቶችን ማፍራት እየከበደ እንደሚሄድ ግልፅ ነው። በኢትዮጵያዊነት ማንነታቸው ክልል ዘለል በሆነ መልኩ ሀብት ያፈሩ ዜጎች ሀብታቸው በአንድ ጀምበር ወድሞ የህግ ጥበቃና ከለላ እንኳን ሳያገኙ የቀሩባቸው አጋጣሚዎች እጅግ ብዙዎች ናቸው።


ከ1983ቱ ለውጥ በኋላ ራሳቸውን በኢትዮጵያዊነት ብቻ መቁጠር የሚፈልጉ ሰዎች መቆሚያ ወለል እንዲያጡ ተደረገ። ዜጎች መታወቂያቸው ላይ የግድ የብሄር ማንነታቸው እንዲካተት ተደረገ። የብሄር ማንነት በኢትዮጵያዊ ህብረ ብሄራዊነት ላይ ሙሉ የበላይነትን እንዲወስድ ሁሉም ነገር ተመቻቸ። ስለአንድነት የሚያወሩ፣የሚናገሩና የሚሰብኩ ሁሉ “የቀደሙ ስርዓቶች ናፋቂዎች” በሚል በአንድ ቅርጫት ውስጥ ተከተው ተፈረጁ። “አዲሲቷ ኢትዮጵያ” የሚለው የብሄር ቅኝት ኢትዮጵያዊያን በዘመናት ሂደት ውስጥ የገነቧቸውን የጋራ እሴቶች ገሸሽ በማድረግ ኢትዮጵያን በብሄርና ብሄረሰቦች ድምር ቀመር ብቻ በማድረግ አስልቶ አስቀመጣት።


አሁን በክፉም በደጉም ለምንጣላባትና ለምንታረቅባት ሀገር መመስረት የጣሉ ብሎም በዘመናት የታሪክ ቅብብሎሽ ውስጥ በብዙ የወጡና የወረዱ ነገስታትና አባቶች “አንድነትን በጉልበት ጨፍልቀው ያመጡ” በሚል አፅማቸው ይወቀስና ይወገዝ ጀመር።


ማንም በዓለም ላይ ያለ በሀገር ደረጃ ሲጠነሰስ በዜጎች ስምምነት አልተመሰረተም። አሁን በዓለም ላይ ያሉ ከሁለት መቶ ያላነሱ ሀገራት የየራሳቸው ሀገራዊ የአመሰራረት ታሪክ ያላቸው ናቸው። በርካታ ሰፊ ግዛት የያዙ ሀገራት የየጊዜው ሃያላን የመስፋፋትና የኢምፓየር ውጤቶች ናቸው። ኢትዮጵያም ከእነዚህ ሀገራት የተለየ ታሪክ የላትም።


ሆኖም የየትኛውም ሀገር መንግስታት የተረከቡትን ሀገር ወይንም ከመስራቾቹ ተቀብለው ያቆዩትን ነገስታት ወደኋላ ሄደው ሲያወግዙና ሲኮንኑ አልታየም። ዛሬ በዲሞክራሲ ባህል ግንባታ ጫፍ የደረሱ ሀገራት ተደርገው የሚወሰዱት የአውሮፓ ሀገራትና አሜሪካ የዚህ ማሳያ ተደርገው ሊወሰዱ የሚችሉ ናቸው።


አሜሪካ ከእንግሊዝ ቅኝ አገዛዝ ነፃ ከወጣች በኋላ 13 ነፃ የወጡ ግዛቶች በአንድ ላይ ተስማምተው መሰረቷት። ሌሎች ግዛቶችም ነፃ እየወጡ ሲሄዱ አዲስ የተመሰረተውን ግዛት እየተቀላቀሉ ሄዱ። ዲሞክራሲያዊ ስርዓቱ ማቆጥቆጥ በጀመረበት ወቅት ግን በአሜሪካ በሁለት አቅጣጫ የጎሉ ልዩነቶች መታየት ጀመሩ። የሰሜን ግዛት የሆኑት የፌደራሉ አባል ሀገራት በኢንዱስትሪው ዘርፍ ሲበለፅጉ ደቡቦቹ በአንፃሩ ገና ግብርናው ላይ ዳዴ ነበር።


ሰሜኖቹ ከግብርና የኢኮኖሚ የበላይነት ወደ ኢንዱስትሪ የኢኮኖሚ ዘርፍ ማደጋቸውን ተከትሎ ብዙም የባሪያ ጉልበት የማያስፈልጋቸው መሆኑ በመረጋገጡ በሀገር አቀፍ ደረጃ የባሪያ ነፃነት እንዲታወጅ አጥብቀው መከራከር ጀመሩ። በአንፃሩ የደቡብ አሜሪካ ግዛት ነጮች ደግሞ ገና ከግብርናው ኢኮኖሚ መሰረት የተላቀቁበት ሁኔታ ስላልነበረ በሀገር አቀፍ ደረጃ የባሪያ ነፃነት መታወጁን በመቃወም መገንጠልን በአማራጭነት መውሰድን መረጡ።


ሁኔታው የበለጠ እየከረረ የሄደው የባሪያ ነፃነትን አጥብቀው የሚደግፉት 16ኛው የአሜሪካ ፕሬዝዳንት አብራሃም ሊንከን ተመርጠው ወደ ስልጣን ማምራታቸውን ተከትሎ ነበር። የሪፖብሊካን ወኪል የነበሩት አብራሃም ሊንከን ፕሬዝዳንታዊ ምርጫውን አሸንፈው ገና ስልጣን ሳይረከቡ በጊዜው ከነበሩት 34 የአሜሪካ ግዛቶች ውስጥ ሰባቱ የደቡብ ግዛቶች ከአሜሪካ ህብረት መገንጠላቸውን አስታወቁ።


በዚህም ወቅት በተገንጣዮቹና በአንደነት አቀንቃኞች መሃል ጦርነት ተከፈተ። ይህም ከ1861 እስከ 1865 የቆየ የእርስ በእርስ ጦርነት በታሪክ የአሜሪካ የእርስ በእርስ ጦርነት (American Civil War) በመባል የሚታወቅ ሲሆን፤ በዚህ የእርስ በእርስ ጦርነትም ከ620 ሺህ እስከ 750 ሺህ የሚሆን ህዝብ እንዳለቀ ይገመታል። ጦርነቱም በአብርሃም ሊንኮሎን የሚመራው የአንድነት ሀይል በአሸናፊነት በመጠናቀቁ የመገንጠል ጥያቄ ያነሱ ኃይሎች ታሪክ በዚያው አክትሟል።


አስራስድስተኛው የአሜሪካ ፕሬዝዳንት አብራሃም ሊኒኮሎን ታሪክ በዚህ የአንድነትና መገንጠል ግብግብና ደም መቃባት አክትሟል። ፕሬዝዳንቱ በጊዜው በመሰላቸው መንገድ የአሜሪካንን አንድነት አስጠብቀዋል። ዛሬ አሜሪካዊያን ወደ ኋላ ሄደው ፕሬዝዳንት አብራሃም ሊንከንን ሲያወግዙ አልታየም። ወይንም ደግሞ በታሪክ አጋጣሚ በተፈጠረው ጦርት ሰማዕት ለሆኑ ዜጎች አብራሃም ሊንከንን በማውገዝ ሀውልት ሲያቆሙም አልታዩም።


ይልቁንም የሊንከንን በበጎነት የሚያስታውሱ በርካታ መታሰቢያዎች በስማቸው የተሰየሙ መሆኑን የዛሬው የአሜሪካ እውነታ ይነግረናል። ከእነዚህ የሊንከንን መታሰቢያዎች መካከልም አንደኛው በዋሽንግተን ዲሲ የሚገኘው ግዙፉ የፕሬዝዳንቱ መታሰቢያ ሀውልት (Lincoln Memorial Monument) ይገኝበታል። እንደውም ፕሬዝዳንቱ የአሜሪካንን የመገነጣጠል አደጋ ታድገዋል በሚል ከአሜሪካ መስራች አባቶች (Founding Fathers) ተርታ የሚመድቧቸውም አሉ።


የጀርመን የጣሊያንም ሆነ የበርካታ የአውሮፓ ሀገራት ታሪክ ከዚህ የተለየ አይደለም። ታሪክን ዘወር ብሎ ማገላበጡ መልካም ነው። አሜሪካኖች አብርሃም ሊኒኮለንን እንደዚሁም ጀርመኖች ቢስማርክን ሲከሱና የታሪክ ተወቃሽ አድርገው ያወጉበትበት ሁኔታ የለም። በኢትዮጵያ የፖለቲካ አውድ ግን ይህ ሊታይ አልቻለም።


ለህትመት የሚበቁት መፃህፈት፣ በየጊዜው ለስርጭት የሚበቁት የመገናኛ ብዙኋን ውጤቶች መቶ ዓመታትን ወደኋላ ሄደው የታሪክ ቁርሾን የሚያጠነጥኑ ናቸው። እነዚህም የታሪክ እንኪያ ሰላንታዎች አዲሱ ትውልድ ከትውልዶች በፊት በተፈፀመ ድርጊት አዲሱ ትውልድ ቂም ቋጥሮ ጎራ በመለየት በጥላቻ እንዲፋለም አድርጎታል። ቂም ሰንቆም ለመጪው ትውልድ የማስቀመጥ አዝማሚያም ይታይበታል። ይህ እንደ ሀገር የኢትዮጵያን ህልውና የሚፈታተን ነው።


እነዚህ በዲሞክራሲ ሂደት በብዙ እጥፍ ወደፊት የተራመዱ ሀገራት የየዘመኑን የሀገራቸውን ውጣ ውረድ የሚለኩት በዚያው በዘመኑ መለኪያ እንጂ እነሱ ባሉበት ዘመን አይደለም። አውሮፓ ሰውን ከአንበሳ ጋር ታግሎ ሲበላና ሲቦጫጨቅ በሰገነታቸው ላይ ቁጭ ብለው ይዝናኑ የነበሩ ነገስታትን ያፈራ አህጉር ነው። ሆኖም ያ የብዙ ዘመናት የጨለማው ዘመን ታሪክ ግን በ21ኛው መቶ ክፍለ ዘመን መነፅር እየታየ የእነዚያ ሰዎች አፅም አልተወገዘም። ያ ዘመን ያንን ፈቅዷልና። በሁለተኛው የዓለም ጦርነት በሄሮሽማና ነጋሳኪ በአሜሪካ የአቶሚክ ቦምብ ጥቃት ደርሶባቸው በመቶ ሺዎች የሚቆጠር ህዝብ ያለቀባቸው ጃፓናዊያን በጦርነቱ ማግስት ደም ከተቃቧቸው ጋር የሰላም ስምምነት በመፈራረም ለበርካታ አስርተ ዓመታት በአለም ሁለተኛ ሆኖ ሲመራ የቆየውን ግዙፍ ኢኮኖሚ መገንባት የቻሉት በአሜሪካ እገዛ ነበር።


ጃፓናዊያን የኋላውን ረስተው ከአሜሪካ ጋር ስለመጪው ጊዜ ለማሰብ ጊዜ አልፈጀባቸውም። የዚያን ጊዜዎቹ ትውልዶች የኋላውን እያስታወሱ በአሜሪካዊያን ላይ በቂማቸው ቢቀጥሉ ኖሩ ዛሬ የደረሱበት ደረጃ ባልደረሱ ነበር። አሜሪካ ለጃፓን የኢኮኖሚ እድገት እንዴት መስፈንጠሪያ ማማ ሆና እንዳገለገለች ታሪክን ወደ ኋላ ሄዶ ማገላበጥን ይጠይቃል። መጪውን ጊዜ በጋራ ብሩህ ለማድረግ ሲባል በጋራ ታሪክ ክፉንም ደጉንም ያሳላፉ ብሎም በደምና በዘር ሀረግ የተሳሰሩ ህዝቦች ይቅርና ባዕዳን ሳይቀሩ በጎ በጎውን እንደሚያስቡ አሜሪካና ጃፓን በጎ ማሳያ ናቸው። ስድስት ሚሊዮን የሚሆን ዜጋ በናዚ ጭፍጨፋ ያለቀባቸው እስራኤላዊያን የዛሬውን ጀርመኖች በጥላቻ አይን አያዩም።


ኢትዮጵያዊያን ነገስታትም ቢሆኑ ጊዜው በፈቀደውና እነሱ በመሰላቸው መንገድ አሁን የተረከብናትን ሀገር ፈጥረዋል። ይህች ሀገር ባለችበት ለቀጣይ ትውልድ እንድትተላለፍም ከወራሪዎችና ከቅኝ ገዢዎች ጋር ተፋልመዋል። በጊዜው ዙሪያዋን ከከበቧት ሃያላን የአውሮፓ ቅኝ ገዢዎችን በመቋቋም የታወቀ የደንበር ችካል እንዲተከል አድርገዋል። በውስጥ የተነሱባውን የዙፋን ባላንጣዎች በሀይል ጨፍልቀዋል። አቅማቸው በፈቀደ ግዛታቸውን አስፋፍተዋል። በጊዜው በቀሪው አለም ሲደረግ የነበረውን ሀሉ አድርገዋል። ከዚህ የተለየ ታሪክ የላቸውም። ጥፋተኛ ሊባሉ ቢችሉ እንኳን የጥፋተኝነት መለኪያቸው ሊሆን የሚገባው በነበሩበት ዘመን መለኪያ እንጂ በ21ኛው መቶ ክፍለ ዘመን የስልጣኔ ደረጃ አይደለም። በ18ኛውና በ19ኛው መቶ ክፍለ ዘመን የህዝብ ሉአላዊነት፣ የህግ የበላይነት፣ ሰብአዊና ዲሞክራሲያዊ መብቶች የመንግስትና የሀይማኖት መለያየትና የመሳሰሉት በኢትዮጵያ አይደለም በአውሮፓም የሚጠበቅ አልነበረም። አለም አቀፍ ሰብአዊ መብት ድንጋጌዎችና ቃልኪዳኖች ሳይቀር በሰነድ ተደግፈው ተግባራዊ መሆን የጀመሩት እኮ የሁለተኛውን የዓለም ጦርነት መጠናቀቅ ተከትሎ የዛሬ ስልሳና ሰባ ዓመት አካባቢ ነው። ከዚያ በፊት የዓለም ታሪክ የነገስታት ታሪክ ነው። ከአሜሪካ ውጪ ባሉ ሀገራት ህዝብ ተገዢ ከዚህ ያለፈ እድል ፈንታ አልነበረውም። ኢትዮጵያም ከአለም የተለየ ታሪክ ሊኖራት አይችልም። በአለም የነበረው በኢትዮጵያ ነበር።


እነዚያ ባለፉት ሁለት አስርት ዓመታት ልዩነትን ትኩረት አድርገው የተዘሩት ዘሮች ዛሬ በሚገባ ፍሬ አፍርተው ኢህአዴግን እንደ ፓርቲ ሳይቀር መፈተን ጀምረዋል። ከሀገራቸው ጥቅም ይልቅ የፓርቲያቸውን ጥቅም ያስቀድማሉ እየተባሉ የሚታሙት ጥቂት የማይባሉ የአህአዴግ አመራሮችና አባላት የብሄር ጠቀስ ጎራው እየከረረ ሲመጣ ታማኝነታቸውን ከፓርቲነት ወደ ብሄር ማንነት አዙረውታል። ይህም ሁኔታ በውስጥ የፓርቲ ሚስጥር ዝግነት የሚታወቀውን ኢህአዴግ ሚስጥሮቹ ቀድመው እያፈተለኩ አደባባይ ላይ እንዲውሉ አድርጓቸዋል። ይህም በብሄር የአባል ድርጅቶቹ መካከል የእርስ በእርስ መጠራጠር ውስጥ እንዲገቡ ያደረጋቸው መሆኑን የራሱ የኢህአዴግ ሰነድና የቅርቡ የጠቅላይ ሚኒስቴር ኃይለማርያም ደሳለኝ ጋዜጣዊ መግለጫ አመላካች ነው። የአባላቱ ፓርቲያዊ ታማኝነቱ በብሄር ገመድ ጉተታ ውስጥ መግባቱ ኢህአዴግ እንደ ፓርቲ በራሱ የብሄር ፍልስፍና መጠለፉ አይቀሬ መሆኑን የሚያሳይ ምልክት ሆኗል።


ዛሬ የፓርቲው አባላት በማናቸውም አኳኋን በህግ ሲጠየቁ በብሔረሰባቸው ማንነት ጥቃት እንደደረሰባቸው አድርጎ ለማቅረብ የመሞከሩ ጉዳይ ብሔረሰባዊ አስተሳሰቡ የት ድረስ በርቀት ተጉዞ የአስተሳሰቡ አቀንቃኝ የሆነውን ፓርቲ ሳይቀር በቀጣይ ቀላል በማይባል መጠላለፍ ውስጥ እንደሚከተው ግልፅ ማሳያ ሆኗል። እነዚህ ሁሉ ማሳያዎች ከሀገር ወደ ፓርቲ የወረደው ቡድናዊ ብሄርተኝነት አንድ ቦታ መፍትሄ ካልተበጀለት በስተቀር ቀጣይ ሂደቱን ፈታኝ የሚያደርገው ይሆናል። ኢህአዴግ ግን ይሄንን የብሄር ፖለቲካ መጠላለፍ በትምክህትና በጠባብነት ጎራ በመፈረጅ ነገሩን ቀለል አድርጎ ማየቱን የመረጠ ይመስላል።

 

ኤርትራ እንደ ከኢትዮጵያ ተነጥላ እንደ ሀገር ከቆመች ሁለት አስርተ ዓመታት ተቆጠሩ። ሀገሪቱ በእነዚህ ዓመታት በብዙ ውጣ ውረድ ውስጥ አልፋለች። ከኢትዮጵያ ተነጥላ እንደ ሀገር በቆመች ማግስት የነበሩት ህልሞችና ውጥኖች ዛሬ እንደ ጉም ተነዋል። ዛሬ ኤርትራ ለኤርትራዊያን የምድር ላይ ሲኦል ሆናለች። ዜጎቿ በባህር፣በየብስና በአየር ጥለዋት እየኮበለሉ ነው። በነፃ አውጭነት አመራር ስኬታቸው በነፃነት ማግስት ከአምላክ በታች ፍፁም መሪ ተደርገው ይታዩ የነበሩት ፕሬዝዳንት ኢሳያስ በሰተመጨረሻ ሁሉንም ነገር እንዳይሆን እንዳይሆን አድርገውታል። በተለይ ከኢትዮጵያ ጋር የገቡበት የድንበር ይገባኛል ጦርነት፣ ኤርትራን በኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ለመገንባት የነበረውን የጥገኝነት ራዕይ ሙሉ በሙሉ አክሽፎታል። እነዚህና ሌሎች ፓለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ምክንያቶች ቀጣዩን የኤርትራ መፃኢ እድል አደጋ ውስጥ ከተውታል። ዛሬ በኤርትራ ምን እየተከናወነ እዳለ አፉን ሞልቶ መናገር የሚችል ሀገርና ድርጀት ወይም ተቋም የለም። በአስመራ ተቀማጭነትታቸው የሆኑ የውጭ አምባሳደሮች ልዩ ፈቃድ ካላገኙ በስተቀር ከአሥመራ 25 ኪሎ ሜትር ርቀው የሚጓዙበት እድል የለም። ኤርትራ ዝግ በመሆኗ በርካቶች የምስራቅ “አፍሪካዋ ሰሜን ኮሪያ” እያሉ ይጠሯትል።  በአጠቃላይ በኤርትራ ያሉ ፈተናዎች እየገዘፉና እየተውሰበሰቡ የመጡ ሲሆን እኛም ያሉትን አጠቃላይ ሁኔታዎች በተመለከተ በተወሰነ ደረጃ ለመዳሰስ ሞክረናል።

ድርቅና ረሃብ በኤርትራ

ከተወሰኑ ዓመታት ወዲህ መላ ምስራቅ አፍሪካን የመታው ድርቅ ኢትዮጵያን፣ ደቡብ ሱዳንን፣ ሱዳንን፣ ሶማሊያን፣ ሶማሌላንድን እና ኬኒያንን በከፍተኛ ደረጃ አጥቅቷል። ካለፈው ዓመት ጀምሮ አድማሱን ያሰፋው ይህ የድርቅ መጠን ምዕራብ አፍሪካዊቷን ናይጄሪያን እንደዚሁም ከቀይ ባህር ማዶ ያለችውን የመንን ሳይቀር ክፉኛ አሽመድምዷል። መንግስታቱም የችግሩን ስፋት ለዓለም አቀፉ ማህበረሰብ በመግለፅ የእርዳታ ተማፅኗቸውን አቅርበዋል። ሆኖም በኤርትራ ይህ ሁኔታ ለአፍታም ፈፅም ቢሆን ትንፍሽ ሲባል አልተሰማመም።

 

መንግስት ቀደም ሲል በሀገሪቱ ይሰሩ የነበሩትን መንግስታዊ ያልሆኑ ድርጅቶችን ሙሉ በሙሉ ጠራርጎ በማባረሩ በኤርትራ ስላው የድርቅ ሁኔታ የገለልተኛ ወገን መረጃን ማግኘት የሚቻልበት እድል ዝግ ሆኗል። ኤርትራን የከበቡት ሀገራት እና አጠቃላይ የምስራቅ አፍሪካ ቀጠና በአደገኛ ድርቅ በተመታበት ሁኔታ ኤርትራ ደሴት ልትሆን አትችልም። ይሁንና በኤርትራ መንግስት በኩል በተዳጋጋሚ የሚገለፀው በኤርትራ የድርቅ ስጋት የሌለ መሆኑንና፤ እንደውም ገበሬዎች የተሻለ ምርትን እየሰበሰቡ መሆኑን የሚገልፅ ነው።

 

ሀገሪቱ ይህ ነው ሊባል መስኖ የሌላት እንደዚሁም ከጣሊያንና ከደርግ ከተወረሱት አሮጌ ፋብሪካዎች በስተቀር በኢንዱስትሪው ዘርፍም ብዙም ልማትን ያላከናወነች በመሆኑ መንግስት ከዝናብ ውጪ ምርት የሚያገኝበት እድል እንደሌለ በግልፅ ይታወቃል።

 

 እንደ ቢቢሲ ዘገባ ከሆነ ደግሞ የዓለም አቀፉ አየር ትንበያ ሳተላይት ምስሎች የሚያሳዩት በኤርትራ ምድር በቂ ዝናብ እየጣለ አለመሆኑን ነው። ይሁንና በኤርትራ መንግስት በኩል እነዚህ የመሬት ላይ ሀቆች ተቀባይነት ሊያገኙ አልቻሉም። ድርቁ መከሰቱን አምኖ መንግስት እየተቆጣጠረው መሆኑን መግለፅም አንድ ነገር ነው። ሆኖም በመንግስት በኩል በተደጋጋሚ የሚገለፀው ኤርትራዊያን ገበሬዎች የተሻለ ምርት እያገኙ መሆኑን ነው።

ሆኖም የአካባቢው ሀገራትን ክፉኛ የመታው ኤሊኒኖ አመጣሹ ድርቅ ኤርትራንም ጭምር ክፉኛ ከመጉዳት ባለፈ ድርቁ ወደ ረሃብ የተቀየረ መሆኑን ከራሳቸው ከኤርትራዊያን የሚወጡ ድብቅ መረጃዎች ይፋ እየሆኑ ነው። መረጃዎቹ ሾልከው እየወጡ ያሉት ሀገሪቱን ጥለው ከሚወጡ ስደተኞች እንደዚሁም በድብቅ ተነስተው በማህበራዊ ሚዲያ በሚለቀቁ ፎቶች ነው። ከረሃቡ ጋር በተያያዘ በርካታ በምግብ እጥረት ለተጠቁ ህፃናትን የህክምና እርዳታን ሲሰጡ የነበሩ ኤርትራዊያን ነርሶች ከሰሞኑ በኢንተርኔት የለቀቋቸው የፎቶግራፍ ምስሎች የኤርትራን ድብቅ ረሃብ ገሃድ ያወጣ ሆኗል።

 

ኢኮኖሚው

የኤርትራ ኢኮኖሚ በምን አይነት የኢኮኖሚ ስርዓት እንደሚመራ ግልፅ አይደለም። “ነፃ ገበያ” እንዳይባል መንግስት ከገበሬው የእለት ምርት ጀምሮ እስከ መሰረተ ልማትና አገልግሎት አሰጣጥ ድረስ ኢኮኖሚውን ሙሉ በሙሉ ሲቆጣጠረው ይታያል። በሀገሪቱ መሰረታዊ ሸቀጦችን በገበያ ዋጋ ከመሸጥ ይልቅ መንግስት በወሰነው ዋጋ ብቻ ማቅረብ የግድ ነው። የሀገሪቱ የኤክስፖርትና የኢምፖርት ገቢ በግልፅ አይታወቅም። ብሄራዊ በጀቱም ለህዝብ ይፋ ተደርጎ አያውቅም። ሀገሪቱ አለም ባንክን ከመሰሉ ተቋማት ጋር በጋራ የምትሰራበት ሁኔታ ስለሌለ የኢኮኖሚው ግልፅነት ማጣት አስገዳጅነት አይታይበትም።  ያም ሆኖ ሀገሪቱ በብዙ መልኩ ፈተና ውስጥ መሆኗ ኢኮኖሚው ውጤት አልባ መሆኑን የሚያሳይ ነው።

 

ሀገሪቱን ወደ ኋላ እየጎተተ ያለው የኤሌክትሪክ ሀይል እጥረት

 ለማህበራዊ አገልግሎትና ለኢንዱስትሪው ዋነኛ ግብዓት ተደርገው የሚወሰዱት የኤሌክትሪክ ኃይልና ውሃ በመላ ኤርትራ ከፍተኛ እጥረት የሚታይባቸው ናቸው።

 

ኤሌክትሪክን በተመለከተ በመላ ኤርትራ ለኤሌክትሪክ ኃይል ምንጭነት የሚያገለግል አቅም ያለው ወንዝ ባለመኖሩ ሀይድሮ ፓወርን የማይታሰብ አድርጎታል። ከዚህ ውጪ ይኖራል ተብሎ የሚታሰበው የኤሌክትሪክ ኃይልን ከነፋስና ከፀሀይ ኃይል የማመንጨት ተግባር ነው። ይሁንና እነዚህ ሁለት እምቅ የኃይል አማራጮች በተለይ ዘርፉ ከሚጠይቀው መዋዕለ ነዋይና ከሀገሪቱም የፋይናስ አቅም ማነስ ጋር በተያያዘ ዘርፎቹ የአዋጭነት ጥናት እንኳን ሊደረግባቸው አልቻለም።

 

ከዚህ ውጪ በአሁኑ ሰዓት ብቸኛው የኤሌክትሪክ ኃይል ምንጭ ሆኖ እያገለገለ ያለው ሂርጊጎ በመባል የሚታወቀው የዲዝል ጄኔረተር የኃይል ማመንጫ ነው። የዚህ ኃይል ማመንጫ ታሪክ ኤርትራ ከኢትዮጵያ ከመነጠሏ ቀደም ብሎ የሚመዘዝ ሲሆን እስከዛሬም ድረስ ብቸኛው የሀገሪቱ የኤሌክትሪክ ኃይል ምንጭ ሆኖ በማገልገል ላይ ነው። ማመንጫው ለዓመታት አገልግሎትን በመስጠቱ በገጠመው ከፍተኛ እርጅና ሙሉ አቅሙን መጠቀም ካለመቻሉም ባሻገር አንዳንድ ጊዜም ሙሉ በሙሉ ስራውን እስከማቋረጥ የሚደርስበት ሁኔታም አለ።

 

ችግሩ በመላ ኤርትራ እየሰፋ የመጣው ደግሞ ከማመንጫው እርጅና ጋር በተያያዘ ብቻ ሳይሆን፤ የኤሌክትሪክ ኃይል ፍላጎቱና አቅርቦቱ መጠን እየሰፋ የመሄዱ ጉዳይ ነው። በዚያው በሂርጊጎ የተተከሉት ዲዝል ጄኔረተሮች አጠቃላይ ኤሌክትሪክን የማመንጨት አቅም ቀደም ሲል 84 ሜጋ ዋት ብቻ ስለነበር፤ ዋና ከተማዋን አስመራን ጨምሮ በርካታ የሀገሪቱ ከተሞች በተደጋጋሚ የኤሌክትሪክ ኃይል መቋረጥ ሲያጋጥማቸው ቆይቷል።

 

 ችግሩን ለመፍታት ሻንጋይ ኮርፖሬሽን ፎር ፎሬይን ኢኮኖሚክ ኤንድ ቴክኖሎጂካል ኮኦፖሬሽን ከተባለ አንድ የቻይና ኩባንያ ጋር በተደረሰ የሁለትዮሽ ስምምነት እያንዳንዳቸው 23 ሜጋ ዋት የኤሌክትሪክ ሀይል የማመንጨት አቅም ያላቸው ሁለት የዲዝል ጄኔሬተሮች በተጨማሪነት በመተከላቸው አጠቃላይ የሀገሪቱን ኤሌክትሪክ ኃይል አቅም ከ84 ሜጋ ዋት ወደ 132 ሜጋ ዋት ከፍ ማድረግ ተችሏል።

 

 ይህን አቅም የማሳደግ ስራ ከተሰራ በኋላም ቢሆን ዛሬም ድረስ በመላ ኤርትራ ከፍተኛ የሆነ የኤሌክትሪክ ኃይል መቆራረጥ ችግር ይታያል። ካለው የሀይል እጥረት ጋር በተያያዘ ታላላቆቹን አስመራና ምፅዋ ከተሞችን ጨምሮ በሀገሪቱ በርካታ ከተሞች ለሰዓታት ብሎም ለቀናት የኤሌክትሪክ ኃይል መቋረጥ የተለመደ ነው። በዚም የኃይል መቆራረጥ የትምህርት ተቋማት፣ ሆስፒታሎችና ኢንዱስትሪዎች ሳይቀሩ የዕለት ተዕለት ተግባራቸውን በአግባበቡ መወጣት አልቻሉም።

 

 የሀገሪቱ የግንባታ የጀርባ አጥንት እንደሆነ የሚነገርለት ብቸኛው ገደም የሲሚንቶ ፋብሪካ ከኤሌክትሪክ ሀይል እጥረት ጋር በተያያዘ ማምረት ወደማይችልበት ደረጃ እየደረሰ ነው። ኤርትራ የሀይል ማስፋፊያ ስራዋን እንደሰራች ከሁሉም በፊት ቅድሚያ የሰጠችው ይህ የሲሚንቶ ፋብሪካ በሙሉ አቅሙ እንዲሰራ ማድረግ ነበር። ኳታር የኤርትራን ኢኮኖሚ ለማገዝ ባሳየችው ፍላጎት ሀገሪቱ እ.ኤ.አ በ2022 ለምታካሂደው የዓለም ዋንጫ እየተካሄደ ባለው መጠነ ሰፊ ግንባታ ኤርትራ ሲሚንቶ አቅርባ የውጭ ምንዛሪ አቅሟን የምታሳድግበትን ሰፊ እድል ሰጥታት ነበር። ኤርትራም እድሉን በመጠቀም የሲሚንቶ ምርቷን ወደ ኳታር መላክ ጀምራ የነበረ ቢሆንም እየተባባሰ በሄደው የኤሌክትሪክ ኃይል እጥረትና በሌሎች ያልታወቁ ምክንያቶች ኤክስፖርቱ በጀመረበት ሂደት መቀጠል ሳይችል ቀርቷል።

 

የሀገሪቱ ኤሌክትሪክ ኃይልን የማመንጨት አቅም ውስንነት እንጂ በአሁኑ ሰዓት ያለው አጠቃላይ የኃይል መጠን ከበርካታ ሀገራት አጠቃላይ የኃይል ምርት መጠን አንፃር ሲታይ እዚህ ግባ የሚባል አይደለም። ደቡብ አፍሪካ በአሁኑ ሰዓት ከ30 ሺህ ሜጋ ዋት በላይ የኤሌክትሪክ ሀይልን ታመነጫለች። የግብፅ አጠቃላይ የኤልክትሪክ ሀይል የማመንጨት አቅም ወደ 27 ሺህ ሜጋ ዋት አድጓል። 1 ሺህ 780 ሜጋ ዋት የኤሌክትሪክ ኃይል የሚያመነጨውን ግልገል ጊቤ ሶስት የኃይል ማመንጫ ግድብ መጠናቀቅን ተከትሎም በአሁኑ ሰዓት ያለው የኢትዮጵያ አጠቃላይ ሀገራዊ የኤሌክትሪክ ኃይል ምርት መጠንም ወደ 5 ሺህ ሜጋ ዋት ተጠግቷል። በሂደት ላይ ያሉ ፕሮጀክቶችም ሲጠናቀቁ አሁን ያለው የኢትዮጵያ ኃይል የማምረት አቅም ቢያንስ በእጥፍ የሚያድግበት ሁኔታ ይኖራል ተብሎ ይታሰባል።

 

የአንድ ሀገር ኢኮኖሚ መለኪያ መሳሪያዎች ተደርገው ከሚወሰዱት ግብዓቶች መካከል አንደኛው የዚያ ሀገር የሀይል ፍጆታ መጠን ነው። ሆኖም ኤርትራ በሀገር ደረጃ እያመነጨች ያለው አጠቃላይ የኤሌክትሪክ ኃይል መጠን ሲታይ በአሁኑ ሰዓት በኢትዮጵያ እየተገነቡ ካሉት የኢንዱስትሪ ፓርኮች አንዱ ብቻ ከሚያስፈልገው የኤሌክትሪክ ኃይል መጠን በታች ሆኖ ይታያል። ሀገሪቱ በቀይ ባህር ዳርቻ የነፋስ ኃይል እምቅ አቅም እንደዚሁም በአፋር ዝቅተኛ ቦታዎች ደግሞ ከእንፋሎት ሀይል ሊመነጭ የሚችል ከፍተኛ እምቅ አቅም እንዳላት ቢገመትም፤ ካለው የአቅም ውስንነት ጋር በተያያዘ የሀይል ማመንጫ ልማትን ማከናወን ይቅርና የአዋጭነት ስራ እንኳን የተሰራበት ሁኔታ የለም።

 

 መንግስት ከሌሎች ሀገራት ጋር ካለው ደካማ ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነትና የመበደር አቅም ውስንነት ጋር በተያያዘ ለትልልቅ የልማት ስራዎች የሚያስፈልግ ፋይናስን ማግኘት የሚቻልበት እድልም ጠባብ ነው። የኤርትራ መንግስት የሀገሪቱን በጀት፣የኢኮኖሚ እንቅስቃሴዋን እና አጠቃላይ ሂደቱን በተመለከተ ከዓለም አቀፍ ተቋማት ጋር በጋራ የሚሰራበት አካሄድ ስለሌለ በዚያው መጠን የዓለም አቀፍ አበዳሪዎችን ይሁንታ የሚያገኝበት እድሉ ዝግ ሆኗል። ይህም ችግር ግዙፍ የፋይናስ አቅም የሚጠይቁትን እንደ ኤሌክትሪክ ኃይል ያሉ መሰረተ ልማቶች ኤርትራ እንዳትገነባ እንቅፋት ሆኖባታል። የመሰረተ ልማት ፋይናሱ ጉዳይ ራስ ምታት የሆነበት የኤርትራ መንግስት ከግንባታው ይልቅ የአቋራጭ አማራጭ ያደረገው የኤሌክትሪክ ኃይል ከሌላ ሶስተኛ ሀገር መግዛት ነው። በዚህ ጉዳይ ወሳኝ አማራጭ ሆና የምትታየው ኢትዮጵያ ብትሆንም በሁለቱ ሀገራት መካከል ያለው ባላንጣነት እድሉን ዝግ አድርጎታል። ሁለተኛዋ አማራጭ ተደርጋ አይን የተጣለባት ሀገር ሱዳን ናት።

 

ሱዳን በአካባቢው ሌላኛዋ ከፍተኛ የኤሌክትሪክ ኃይል እጥረት የሚታይባት ሀገር ናት። ከዚሁ ጋር በተያያዘ የኤሌክትሪክ ሀይልን ከኢትዮጵያ ለመግዛት ሰፊ ሁለቱ ሀገራት ሰፊ ስራዎችን ሲሰሩ ከቆዩ በኋላ 321 ኪሎ ሜትር ርዝመት ያለው ከፍተኛ የኤሌክትሪክ ሀይል ማስተላለፊያ መስመር ተዘርግቶ ሱዳን ከኢትዮጵያ የኤሌክትሪክ ኃይልን በግዢ የምታገኝበት ሁኔታ ተፈጥሯል። ሆኖም ኤርትራ ከሱዳን የኤሌክትሪክ ኃይልን በመግዛት የገጠማትን እጥረት ለመፍታት ጥረት እያደረገች መሆኑን ቀደም ያሉ መረጃዎች ያመለክታሉ።

 

  እንደውም አንዳንዶች “ሱዳን ከኢትዮጵያ የኤሌክትሪክ ኃይልን በመግዛት በተጨማሪ ሂሳብ ለኤርትራ የመሸጥ ስትራቴጂን እየተከተለች ነው” በማለት አስያተየት ሲሰጡም ተሰምቷል። ኤርትራዊያን በሶስተኛ ወገን በተለይም በሱዳን በኩል ቡና እና በርበሬን የመሳሰሉ የኢትዮጰያን ምርቶች መግዛት የተለመደ ነው። ይህ በመንግስት ደረጃ በኤሌክትሪክ ኃይሉም አይደገምም ተብሎ አይታሰብም።

 

ንፁህ መጠጥ ውሃ፤ ሌላኛው የኤርትራ ፈተና

በአሁኑ ሰዓት መላ ኤርትራን እየተፈታተነ ያለው ጉዳይ የንፁህ መጠጥ ውሃ አቅርቦት እጥረት ነው። የገጠሩ ጉዳይ ፈፅሞ የሚነሳ አይደለም። የከተሞቹን ፈተና ማንሳቱ በቂ ማሳያ ሊሆን ይችላል።

 

 የዚህ ችግር ተጠቂ ከሆኑት የኤርትራ ከተሞች መካከል በዋነኝነት የምትጠቀሰው አስመራ ናት። በአስመራ ረዥም ወራፋን እየጠበቁ ውሃን በቦቴ መኪና በራሽን መልክ መውሰድ በደርግም እንደዚሁም ከኤርትራ አንደ ሀገር መቆም ማግስትም የተለመደ ተግባር ነው። ይህ ለአስመራ ነዋሪዎች አዲስ አይደለም።

 

 ለበርካቶች በከተማዋ በተቋቋሙት የውሃ ማከፋፈያ ማዕከላትና ጣቢያዎች ስማቸው የተፃፉባቸው ሴሚያዊ የፕላስቲክ በርሚሎች በየእለቱ ማሰለፍ የተለመደ ነው። ውሃ የጫኑ ቦቴዎችም በተወሰነ ቀን አንድ ቀን የማከፋፈል ስራን ይሰራሉ። ይህ አስመራን ጨምሮ የበርካታ የኤርትራ ከተሞች የየዕለት ተዕለት ተግባር ነው።

 

 Awate.com በመባል የሚጠራውን ታዋቂ የኤርትራዊያን ድረገፅ ጨምሮ በርካታ የኤርትራ ሚዲያዎች በሰፊው እየተወያዩበት ያለ አጀንዳ ቢሆንም፤ ችግሩ ከጊዜ ወደ ጊዜ እየተባባሰ ከመሄድ ባለፈ ይህ ነው የሚባል መፍትሄ ሊገኝለት አልቻለም። መንግስት ካለበት ከባድ የገንዘብ እጥረት ጋር በተያያዘ ከጣሊያን እስከ ደርግ ዘመን ሲያገለግሉ የነበሩ ያረጁ የውሃ ቧንቧ መስመሮች እንኳን መለወጥ አልቻለም።

 

ኤርትራን እያፈረሰ ያለው የዜጎች ስደትና ኩብለላ

ከኢትዮ ኤርትራ ጦርነት ማብቂያ ማግስት ኤርትራን የገጠማት ፈተና ዜጎቿ በገፍ ሀገሪቱን ጥለው የመሰደዳቸው ጉዳይ ነው። ለዚህ የገፍ ስደት የሚጠቀሱ በርካታ ምክንያቶች አሉ። ከእነዚህ ምክንያቶች መካከል አንደኛው እስከ ዛሬም ድረስ በስራ ላይ ያለው የግዳጅ ወታደራዊ አገልግሎት ነው። በኤርትራ የሚገኝ አንድ ወጣት እድሜው ለአቅመ አዳም ከደረሰና ከሃምሳ ዓመት በታች መሆኑ ከተረጋገጠ ወታደራዊ ስልጠና መውሰድ እንደዚሁም ለተወሰኑ ዓመታት ነፃ የጉልበትና የእውቀት አገልግሎት መስጠት ብሄራዊ ግዴታው መሆኑ በህግ ተደንግጓል። ይህ ህግ በመላ ሀገሪቱ እንዲተገበር የተወሰነው እ.ኤ.አ ከ1995 ጀምሮ ነው። ፕሬዝዳንት ኢሳያስ ይህንን ህግ ተግባራዊ ሲያደርጉ ለብሄራዊ አንድነት፣ ሀገር ፍቅር ያለው ትውልድን ለመገንባትና በዲሲፒሊን የተሞላ የስራ ሀይልን በሀገር አቀፍ ደረጃ ለመገንባት መሆኑን አመልክተው ነበር። 

 

ወጣቶች በሚገቡባቸው ማሰልጠኛ ተቋማት ወታደራዊ ስልጠናን ጭምር መውሰድ ግዴታቸው ነው። ከዚያ በኋላም ከእርከን ሥራ እስከ ተፈጥሮ ጥበቃ ድረስ እንደዚሁም ከመንገድ ግንባታ እስከ መስኖ ስራ የሚዘልቅ ግንባታን በአነስተኛ የኪስ ገንዘብ ማከናወን ይጠበቅባቸዋል። ይህ የኤርትራ መንግስት ህግና አሰራር ከተጀመረ በኋላ ለጥቂት ዓመታት ያህል እንደቆየ ከበድያለ ተቃውሞ እየገጠመው ሄዷል።  ብሄራዊ ግዴታው የበለጠ እየከፋ የሄደው ደግሞ የአገልግሎት ቆይታው ከጊዜ ወደ ጊዜ እየጨመረ መሄዱ ነው። የኤርትራ ባለስልጣናት የዜጎችን ብሄራዊ ግዴታ በተመለከተ የሚሰጧቸው መግለጫዎች ከድንበር ጦርነቱ ጋር በተያያዘ የኢትዮጵያን ወረራ በስጋትነት በማየትም ጭምር መሆኑን ይገልፃሉ።

 

 ከዚሁ ጋር በተያያዘም በወታደራዊ ስልጠናው እንደዚሁም በጉልበት ስራው የተማረሩ ኤርትራዊያን ሀገሪቱን ጥለው መሰደድ ግድ እየሆነባቸው ሄዷል።  እንደ ኦፕን ማይግሬሽን ድረገፅ ዘገባ ከሆነ ኤርትራን በየወሩ ለቀው የሚወጡ የሀገሪቱ ዜጎች ቁጥር ከአራት ሺህ እስከ አምስት ሺህ ደርሷል። መንግስት ሀገሪቱን ጥለው የሚሄዱ ዜጎቹን አድኖ ለመያዝ ያቆማቸው በርካታ ኬላዎች ሊሰሩ አልቻሉም። ኬላ ጠባቂ ወታደሮች ሳይቀሩ መሳሪያቸውን እየጣሉ ስደቱን በመቀላለቀል ላይ ናቸው። ሀገር ጥለው ለመኮብለል ሲሞክሩ የተደረሰባቸው በርካታ ዜጎችም ለእስርና ድብደባ እንደዚሁም ለጥይት ሰለባ እስከመሆን ደርሰዋል።

 

 ከዚህም አልፎ በአፋር በረሃ የቀሩ፣ በሰሃራ በረሃ ተውጠው የጠፉና በሜድትራኒያን ባህር ሰምጠው ህይወታቸው ያለፉ በርካቶች ናቸው። በኢትዮጵያ፣በየመንና በሱዳንም በርካታ ስደተኞች ይገኛሉ። በርካቶችም የወጣትነት ጊዜያቸውና እድሜያቸውን በስደተኝነት ካምፕ ውስጥ ማሳለፍ ግድ ሆኖባቸዋል። አንዳንዶች በየካምፑ ወልደው ቤተሰብ የመሰረቱም አሉ። ኤርትራ በአለም አቀፍ ደረጃ ከሶርያና ከአፍጋኒስታን በመቀጠል በሚሰደድ ዜጎች ቁጥር የሶስተኝነት ደረጃን የያዘች መሆኑን የአልጀዚራ ዘገባ ያመለክታል። ኢትዮጵያም በአሁኑ ሰዓት ከአንድ መቶ ሺህ በላይ ኤርትራዊያን ስደተኞችን በማስተናገድ ላይ ስትሆን ይህ ቁጥርም ለጊዜ ወደ ጊዜ በመጨመር ላይ ይገኛል።

 

 የሀገሪቱ ሰራተኛ ሀይል ኤርትራን ለቆ የመውጣቱም ጉዳይ ሌላኛው ፈተና ነው። በርካታ በአውሮፓና በአሜሪካ የሚኖሩ ኤርትራዊያን በተለያዩ ሀገራት የሚገኙ ስደተኞች ዘመዶቻቸውን ወዳሉበት ሀገር ለማሻገር በሚያደርጉት ጥረት  ገንዘባቸውን የሚልኩት ስደተኞቹ ወደ ተጠለሉባቸው ሀገራት መሆኑ የኤርትራ መንግስት የሚተማመንበት የሀዋላ የገንዘብ ምንጭ በከፍተኛ ደረጃ እየወረደ እንዲሄድ አድርጎታል።

 

  ከኢትዮጵያ መነጠል ማግስት በኤርትራ የነበረው ህልም ዛሬ የለም። ሀገሪቱ በየትኛውም አቅጣጫ የመፍረስ አደጋ ውስጥ ገብታለች። በሀገሪቱ የበረራ መስመር የነበራቸው ዓለም አቀፍ አየር መንገዶች ሳይቀሩ የኤርትራ በረራ አዋጪ ሆኖ ባለማግኘታቸው ሙሉ በሙሉ እስከመሰረዝም ደርሰዋል። በማዕቀብ ውስጥ ያለው የኤርትራ መንግስት በአሁኑ ሰዓት ዋነኛ ገቢው እንደሆነ የሚታሰበው በወታደራዊ ቤዝነት ለአካባቢው ዓረብ ሀገራት ያከራያቸው የጦር ሰፈሮች፤ እንደዚሁም ቢሻ የወርቅ ማዕድንና መልካም ተስፋ እየታየበት ያለው የአፋር ዙሪያ የፖታሽ ማድን ነው። ይህ ገቢም ቢሆን ሀገራዊ ፋይዳው በግልፅ አይታወቅም። ኤርትራ ብዙም በተፈጥሮ ሀብት የታደለች ሀገር አትሁን እንጂ የቀይ ባህር ዳርቻ የቱሪስት መዝናኛዎቿ ቢለሙ፤ የዳህላክ ደሴቶች ለመዝናኛነት መዋዕለ ነዋይ ቢፈስባቸው፣የቀይ ባህር የጨው ሀብቱ በኢንዱስትሪ ቢቀነባበር፣ የዚያው የቀይ ባህር የአሳ ሀብት በዘመናዊ መልኩ ጥቅም ላይ ቢውል፤ ለሀገሬው ዜጋ በቂ ሀብት መሆን ይችል ነበር። ይህ ብቻ ሳይሆን በአፋር ዝቅተኛ ቦታ ያለው የፖታሽና የሌሎች ማዕድናት ሀብትም ከፍተኛ እንደሆነ ይታመናል። ሆኖም እስከዛሬ የጠፋው ጊዜ ከዚህ በኋላ እነዚህን ሀብቶች የማልማቱን አቅም ሩቅ እያደረገው ሄዷል።

 

 ሀገሪቱም ወደለየለት የእርስ በእርስ ጦርነት የምትገባበት አጋጣሚ፤ እንደዚሁም የፕሬዝዳንት ኢሳያስ መንግስትም ቢሆን በወታደራዊ መፈንቅለ መንግስት የሚወድቅበት ዕድል ሰፊ መሆኑ ይነገራል። እነዚህ ሁኔታዎች የሚከሰቱ ከሆነ ደግሞ የአካባቢው የፖለቲካ መልክዓ ምድር ያልተጠበቀ አቅጣጫን እንዲይዝ የሚያደርገው ይሆናል። በስልጣን ላይ ረዘም ላለ ጊዜ የቆዩ አምባገነን መሪዎች በተለይም በአፍሪካ ምድር የመጨረሻው ዕጣ ፈንታ መፈንቅለ መንግስት መሆኑ የሚታወቅ ነው። በተለይም ከምዕራባዊያኑ ሀገራት ጋር ሆድና ጀርባ የሆነ መንግስት፤ እንደዚሁም ለአጭር ጊዜ ፍላጎት የበርካታ የውጭ ኃይሎች ፖለቲካዊ ፍላጎት ለማሳካት የሚጥር መንግስት መጨረሻው ተጠልፎ መውድቅ መሆኑ እሙን ነው።

 

ከአንድ አምባገነን መንግሰት መውደቅ በኋላ ምን ሊከሰት ይችላል? የሚለውን ጉዳይ በተመለከተ ደግሞ ከሳዳም ሁሴን በኋላ ያለችውን ኢራቅ፣ ከሞአመር ጋዳፊ ህልፈተ ህይወት ማግስት የተፈጠረችውን ሊቢያ እንደዚሁም ከአምባገነኑ ዚያድባሪ መንግስት ማክተም በኋላ የታየችውን ሶማሌ በማሳያነት መመልከቱ ብቻ በቂ ማስረጃ ነው።     

 

የኢትዮጵያ ቡና ዝርያ አይነቶችና ጣዕም እንደየአካባቢያቸው የሚለያይ ሲሆን ይሁንና ወደገበያ ሲገባ የተለያዩ ዝርያዎች ሊለዩ በማይችሉበት ሁኔታ ተደበላልቀው ሲቀርቡ ይታያል። ከሰሞኑ ከፋይናሺያል ታይምስ ጋር ቆይታ ያደረጉት በጠቅላይ ሚኒስቴር ፅህፈት ቤት የኢኮኖሚ እቅድ ውጤታማነት ክትትል ዘርፍ አስተባባሪ የሆኑት ዶክተር አርከበ ዕቁባይ፤ የቡና አይነት ዝርያዎችን ከምንጫቸው እየለዩ ለኤክስፖርት ገበያ ማቅረቡ ውጤታማ የሚያደርግ መሆኑን አመልክተዋል። ኢትዮጵያ በዓለም አቀፍ ደረጃ አምስተኛ ቡና አምራች ሀገር መሆኗን ያመለከተው ይኼው ዘገባ፤ ይሁንና ከቅርብ ጊዜያት ወዲህ ሀገሪቱ ከቡና የምታገኘው ዓመታዊ የኤክስፖርት ገቢ ከአንድ ቢሊዮን ዶላር ብዙም ፈቅ ያላለ መሆኑን አመልክቷል።

ዶክተር አርከበ ከፋይናሺያል ታይምስ ጋር ባደረጉት ቆይታ እንዳሉት ኢትዮጵያ ከቡና ኤክስፖርት ማግኘት የሚገባትን ገቢ እንድታገኝ የሚፈለግ ከሆነ ማሻሻል የሚገቧት አሰራሮች ያሉ መሆኑን አመልክተዋል። መሻሻል ይገባቸዋል ከተባሉት ስራዎች መካከልም የቡና ዝርያዎች ሳይደበላልቁ በየዝርያቸው እየለዩ በብራንድ ስማቸው ኤክስፖርት ማድረግ፣ እንደዚሁም አምራች ገበሬዎችም በአምራችነታቸው ማግኘት የሚገባቸውን ተገቢ ገንዘብ እንዲያገኙ ማድረግ የሚሉት ይገኙበታል።

 

ዶክተር አርከበ በ2008 በተጀመረው አሰራር መሰረት በአብዛኛው የተደበላለቁ የቡና ምርቶች ለኤክስፖርት ዝግጁ የሚሆኑት በኢትዮጵያ ምርት ገበያ በኩል መሆኑን አመልክተው፤ ይህም አሰራር የቡና ምርት ዝርያዎች ተለይተው እንዳይታወቁ ሲያደርግ የቆየ መሆኑን ገልፀዋል። ይህ ብቻ ሳይሆን የኤክስፖርት አሰራሩን ለማቀላጠፍና ቢሮክራሲውንም ለመቀነስ የቡና ኤክስፖርት ሂደቱ ከመነሻ እስከመድረሻ በአንድ ማዕከል የሚመራበት ስርዓት እንዲፈጠር የሚደረግ መሆኑን ኃላፊው ጨምረው አመልክተዋል።

 

በኔዘርላንድ የምርት እውቅና ሰርተፍኬት ያላቸውን ልዩ ቡናዎች ተቀብሎ በማሰራጨት የሚታወቀው ትራቦካ ኩባንያ ዋና ስራ አስፈፃሚ የሆኑት ሚስተር ሜኖ ሲሞንስ በበኩላቸው የቡና ምርቶችን ሳይደበላልቁ በዝርያቸው ብቻ እየለዩ ለገበያ ማቅረቡ ልዩ ጣዕም ያላቸው ቡናዎችን በቀላሉ ለመለየት የሚያስችል መሆኑን አመልክተዋል። የኢትዮጵያ ቡና አይነትም የተለየ መሆኑን ኃላፊው ጨምረው ያመለከቱ መሆኑን የፋይናሺያል ዘገባ ጨምሮ አመልክተዋል።

 

ኬኒያ በኤክስፖርቱ ዘርፍና ዙሪያ በሰራቻው ስራዎችም በአለም አቀፍ ደረጃ የቡና ምርቷ ዋጋ በአብዛኛው ከሁለት እጥፍ በላይ በሆነ ዋጋ የሚሸጥ መሆኑን ይሄው ዘገባ ጨምሮ ያመለክታል። ኢትዮጵያ ከመጠን አንፃር ባለፈው በጀት ዓመት 4 መቶ ሺህ ኩንታል ቡና ያመረተች መሆኑን ያመለከተው ይሄው ዘገባ ይሁንና ኤክስፖርት መሆን የቻለው የቡና መጠን 50 በመቶ ብቻ መሆኑን ዓለም አቀፉን የቡና ድርጅት (International Coffee Organization) ዋቢ አድርጎ አመልክቷል። ግማሽ የሚሆነው ቀሪ ቡናም ለሀገር ውስጥ ፍጆታ የሚውል መሆኑን ይሄው ዘገባ ጨምሮ ይገልፃል። ሀገሪቱ እንደዚሁም ቡና አምራች ገበሬዎች ከቡናው ኤክስፖርት ዘርፍ ተጠቃሚ እንዲሆኑ ኢትዮጵያ በርካታ ቅድመ ስራዎችን መስራት የሚገባት መሆኑን ጥናቶችና ባለሙያዎች በተደጋጋሚ እያመለከቱ ይገኛሉ።

 

የሀገሪቱ አጠቃላይ የኤክስፖርት ገቢ ከጊዜ ወደ ጊዜ እያሽቆለቆለ ሲሆን  የቡና ምርት ኤክስፖርትም የዚሁ ኤክስፖርት ማሽቆልቆል ሰለባ ሆኖ ታይቷል። ቀደም ባሉት ዓመታት የቡና ግብይት ከደረቅ ቼክ ወንጀል ጋር በተያያዘ አደጋ ላይ ወድቆ ነበር። ከዚህ ውጪም ከቡና ለቀማ እስከ አጠባ ብሎም ከማከማቻ መጋዘኖች ጀምሮ እስከ ሚዛን ድረስ በርካታ ችግሮች መኖራቸው በተደጋጋሚ ሲገለፅ ቆይቷል።

 

ችግሩን ይፈታል ተብሎ የተቋቋመው የኢትዮጵያ ምርት ገበያ ድርጅትም በዚህ ዙሪያ የሚደረጉ ጥናቶችን ተከትሎ በርካታ ትችቶች እየተሰነዘሩበት ይገኛል። በተለይ የቡናውን የጥራት ደረጃን በተመለከተ የሚቀርቡት የተሳሳቱ መረጃዎች ላኪዎች በተቀባይ ደንበኞቻቸው በኩል ያላቸው ተአማኒነት እንዲወርድ በማድረግ አንዱ ለኤክስፖርቱ ማሽቆልቆል ምክንያት ተደርጎ ይጠቀሳል። ከዚህ ውጭም በዘርፉ ያለው የኮንትሮባንድ ችግርም ሌላው ተግዳሮት ተደርጎ የሚጠቀስ ነው።   

 

በፋቱላህ ጉለን የሚተዳደሩና በሱዳን የሚገኙ ትምህርትቤቶች ለቱርክ መንግስት እንዲተላላፉ ተደርጓል። በቱርክ በተካሄደው መፈንቅለ መንግስት ጀርባ እጃቸው እንዳለበት የሚነገረው ባለሀብቱ፤ ፋቱላህ ጉለን በርካታ ትምህርት ቤቶችን በተለያዩ ሀገራት በመክፈት ሲሰሩ የቆዩ ሲሆን ከተወሰኑ ጊዜያት ወዲህ ግን የቱርክ መንግስት በንብረትነት እየተረከባቸው ይገኛል። ሱዳን ትምህርት ቤቶችን ብቻ ሳይሆኑ በርካታ በጉለን የሚደገፉ የቢዝነስ ተቋማትን ስታስተናግድ የቆየች ሀገር መሆኗ ይነገራል። ከዚሁ ጋር በተያያዘም የቱርክ መንግስት ሱዳን እነዚህን የንግድ ተቋማት እንድትዘጋ ሲወተውት ቆይቷል። ይህንንም ውትወታ ተከትሎ ባለፈው ነሃሴ ወር በፕሬዝዳንት አልበሽር በኩል ከፋቱላህ ጉለን ጋር ቀጥተኛ ግንኙነት አላቸው የተባሉ ቢዝነሶች እንዲዘጉ ውሳኔ ተላልፏል።

ይህ ብቻ ሳይሆን ሱዳንም አንዷ በጉለን የሚደገፍ ትምህርትቤቶችን የተስፋፉባት ሀገር ስትሆን ሀገሪቱ ትምህርትቤቶቹን ለቱርክ መንግስት እንድታስረክብ ተመሳሳይ ዲፕሎማሲያዊ ጫና ሲደረግባት ቆይቷል። በዚሁ ዙሪያ የቱርኩ ፕሬዝዳንት ታይፕ ኤርዶጋን ከሱዳኑ ፕሬዝዳንት ኦማር አልበሽር ጋር የቴሌፎን ውይይት ማድረጋቸው ታውቋል።

ትምህርት ቤቶቹ የመማር ማስተማር ሂደታቸው ሳይቋረጥ በቱርክ መንግስት ባለቤትነት ስር የሚተዳደሩበት አካሄድ ጥናት ሲደረግበት የቆየ ሲሆን፤ ባለፈው እሁድ በተካሄደ ሥነ ስርዓት በሱዳን የቱርኩ አምባሳደር ጀማል አልዲን አይዲን በተገኙበት የርክክብ ሂደት ትምህርት በቤቶቹ በቱርክ መንግስት እጅ እንዲገቡ ተደርጓል። ዘገባውን ያሰራጨው ሱዳን ትሪብዩን፤ በዕለቱ የተገኙት በሱዳን የቱርክ አምባሳደር በሱዳን መንግሥት በኩል ለተወሰደው እርምጃ ለፕሬዝዳንት አልበሽር ምስጋና ማቅረባቸውን አመልክተዋል።

ቱርካዊው ሙሀመድ ፈቱላህ ጉለን የእስልምና ሀይማኖት ታዋቂ ሰባኪና ኢማም ሲሆኑ በበርካታ የፅሁፍ ስራዎቻቸው እንደዚሁም እስልምና በዘመናዊው ዓለም ሊኖረው የሚገባውን ሚና በተመለከተ በሚሰጡት ትምህርት ይታወቃሉ። የ76 ዓመቱ አዛውንት ነዋሪነታቸው በአሜሪካ ፔኒሴሊቪኒያ ግዛት ሲሆን በስልጣን ላይ ያለውን የቱርክ መንግስት ለማስወገድ በነበራቸው የፀና አቋም በሀገሪቱ ሚሊተሪ ውስጥ አስተሳሰባቸውን በማስረፅ በወታደሩ መካከል መከፋፈል እንዲፈጠር ማድረጋቸው ይነገራል። ከዚሁ ጋር በተያያዘ እ.ኤ.አ በ2016 በፕሬዝዳንት ኤርዶጋን ላይ ከተቃጣው መፈንቅለ መንግስት ጀርባ ዋና ወጣኙና አቀናባሪው እሳቸው መሆናቸውን በመግለፅ የቱርክ መንግስት በጥብቅ እየፈለጋቸው ይገኛል። የቱርክ መንግስትም በዋና አሸባሪነት ፈርጇቸው በእጁ ለማስገባት ጥረት በማድረግ ላይ ይገኛል። የእሥር ትዕዛዝም እንዲወጣባቸው ተደርጓል። ቱርክ አሜሪካ አዛውንቱን እንድታስረክባቸው በተደጋጋሚ ጥያቄ ብታቀርብም በአሜሪካ መንግስት በኩል ግለሰቡ ከሽብር ሰራ ጋር ትስስር ያላቸው መሆኑን የሚያስረዳ መረጃ እንድታቀርብ በመጠየቅ ጥያቄውን ተግባራዊ ሳያደርግ ቀርቷል።

አዛውንቱ በመፃኢ የቱርክ አካሄድና እጣ ፈንታ ላይ በርካታ ውይይቶች እንዲካሄዱ በማድረግም ጭምር ይታወቃሉ። ግለሰቡ በነበራቸው የገንዘብ አቅምም ሆነ በተንሰራፋው እውቅናቸው ከአሁኑ ቀንደኛ ጠላታቸው ፕሬዝዳንት ኤርዶጋን ጋር ጥብቅ ግንኙነት የነበራቸው ሲሆን በዚያው በቱርክም ሆነ በሌሎች ሀገራት በሚሊዮን የሚቆጠሩ ተከታዮች ያላቸው መሆኑ ይነገራል። አዛውንቱ ያላቸውን የገንዘብ አቅም ተጠቅመው ሚዲያዎችን በባለቤትነት በመቆጣጠር ባንኮችንና ሌሎች ቢዝነሶችን ሳይቀር በበላይነት በመያዝ ከባድ ተፅዕኖ ፈጣሪ መሆናቸው መረጃዎች ያመለክታሉ። ሆኖም የመፈንቅለ መንግስቱን መክሸፍ ተከትሎ በተለይ በዚያው በቱርክ የሚገኙ በርካታ በሳቸው የሚተዳዳሩ ኩባንያዎች ሙሉ በሙሉ እንዲዘጉ ተደርጓል። መፅሀፍቶቻቸው ሳይቀር እንዲቃጠሉ ተደርጓል።

ድንበር ዘለል የሆኑ የባለሀብቱ ንብረቶች ሳይቀሩ በቱርክ መንግስት እጅ እንዲገቡ የኤርዶጋን መንግስት ዛሬም ድረስ ጥረቱን ቀጥሏል። በቀላሉ በቱርክ መንግስት እጅ ጥምዘዛ ስር ሊወድቁ የሚችሉ ታዳጊ ሀገራትም የኤርዶጋንን ሀሳብ ተግብረዋል። በጉለን ይደገፋሉ የተባሉ ትምህርት ቤቶችም የዚሁ አካል ተደርገው በመወሰዳቸው የቱርክ መንግስት ክትትል በማድረግ በየሀገሩ ርክክብ በመፈፀም ላይ ይገኛል። 

 

በዋነኛነት አፍሪካን ማዕከል ያደረገው የቻይና የአህያ ኤክስፖርት በመላ አፍሪካ ተቃውሞ እየገጠመው ይገኛል። ከሌሎች የዓለም ክፍሎች በተሻለ መልኩ ከፍተኛ የአህያ ሀብት ያላት አፍሪካ የበርካታ ቻይናዊያን ባለሀብቶችን ትኩረት የሳበች ሲሆን ከተወሰኑ ዓመታት ወዲህ ግን ከበድ ያለ ተቃውሞ እየገጠመው ይገኛል። ብሉምበርግ በድረገፁ እንዳመለከተው ከሆነ በቻይናዊያን ባለሀብቶች የሚተዳደሩ በርካታ የአህያ ቄራዎች በአፍሪካ እንዲዘጉ ተደርገዋል።

 

ይህንን እርምጃ ከወሰዱት የአፍሪካ ሀገራት መካከልም ኒጀር፣ ቡርኪናፋሶ፣ማሊ፣ ሴኔጋል፣ ጋምቢያ እና ኢትዮጵያን ዘገባው ተጠቃሽ አድርጓል። ዚምቧቡዌም በቻይናዊያን በኩል የቀረበላትን የአህያ ቄራ የኢንቨስትመንት ፈቃድ ውድቅ ያደረገች መሆኗን ዘገባው ጨምሮ አመልክቷል። ቻይና በአፍሪካ ቻይናዎች ላይ ማንዣበቧ የአፍሪካን የአህያ ቁጥር በሂደት አደጋ ላይ የሚጥለው መሆኑን በአህዮች ዙሪያ በስፋት የሚሰራው ዘ ዶንኪ ሳንኩቸሪ ሪፖርት ያመለክታል።

 

 በተለይ የአህያ ቆዳ በበርካታ ቻይናዊያን ቆዳ ኢንዱስትሪዎች  ዘንድ ተፈላጊ መሆኑ አፍሪካ በቻይና እይታ ስር እንድትወድቅ አድርጓታል ተብሏል።  አፍሪካዊያን አህያን በስፋት ለጭነት አገልግሎት የሚጠቀሙ ሲሆን ለቄራ እርድ ሽያጭ አገልግሎት የሚያውሉ ከሆነ ግን ከአንድ ጊዜ ሽያጭ ገቢ ባለፈ የአህያን ዘላቂ ኢኮኖሚያዊ ጥቅም ማግኘት የማይችሉ በመሆኑ ኢኮኖሚያዊ ጉዳት የሚደርስባቸው መሆኑን ይሄው የብሉምበርግ ዘገባ ጨምሮ ያመለክታል። 

 

የትራምፕ አስተዳደር የአሜሪካን የ2018 የፌደራል በጀት ረቂቅ ዝግጅቱን በሚያከናውንበት ወቅት ከውጭ ግንኙነት ጋር በተያያዘ ሀገሪቱ በብዙ አቅጣጫ ታወጣ የነበረውን የቀደሙ መንግስታት ወጪ በከፍተኛ ደረጃ የሚቀንስበትን ሃሳብ አስቀምጧል። ቅድሚያ አሜሪካ ወይም አሜሪካ ትቅደም የሚለው የፕሬዝዳንት ትራምፕ መርህ በሰብአዊና ወታደራዊ እንደዚሁም በልዩ ልዩ የልማት ትብብርና አጋርነት እስከዛሬ ድረስ አሜሪካ ከሌሎች ሀገራት ጋር ትሰራባቸው የነበሩትን ሂደቶች በከፍተኛ ሁኔታ በማጠፍ ከዚሁ የሚገኘውን ትርፍ ገንዘብ በዋነኝነት የመከላከያ በጀቱን ለማጠናከር አስቧል። ይህ የበጀት እቅድ ከዩክሬን እስከ ዮርዳኖስ ብሎም ከምስራቅ አፍሪካ ሰፊው እስያ የሚዘልቅ ነው።

 

በዚሁ የውጭ እርዳታና የልማት አጋርነት በአለም አቀፍ ደረጃ ለመቀነስ የታሰበው አጠቃላይ የበጀት መጠን ቀደም ሲል ከነበረው አጠቃላይ የገንዘብ መጠን 30 ነጥብ በመቶ የሚደርስ መሆኑን ዘገባዎች ያመለክታሉ። ከአፍሪካ ለመቀነስ የታሰበው አጠቃላይ የበጀት መጠን ደግሞ 777 ነጥብ 1 ሚሊዮን የአሜሪካን ዶላር ነው። አሜሪካ በተለይ ከሰብአዊ እርዳታና ከልማት አጋርነት ጋር በተያያዘ ከፍተኛ የገንዘብ ድጋፍ ከምታደርግላቸው የአፍሪካ ቀጠናዎች መካከል አንዱ የሆነው ምስራቅ አፍሪካም የዚሁ የዶናልድ ትራምፕ የበጀት ቅነሳ ሰለባ የሆነበት ሁኔታ ተፈጥሯል።

 

በአፍሪካ ደረጃ ለመቀነስ ከታሰበው 777 ነጥብ 1 ሚሊዮን ዶላር ውስጥ ኢትዮጵያ ስታገኘው ከነበረው አጠቃላይ እገዛ ውስጥ 132 ነጥብ ሚሊዮን ዶላር የበጀት ቅነሳ የተደረገባት መሆኑን ምሰራቅ አፍሪካን በተመለከተ የተዘጋጀው ረቂቅ የበጀት እቅድ ያመለክታል። ከኢትዮጵያ በመቀጠል ኡጋንዳም የ67 ነጥብ 8 ሚሊዮን ዶላር ቅነሳ ተደርጎባታል። ታንዛኒያ 50 ነጥብ 7 እንደዚሁም ኬኒያ11 ነጥብ 78 ሚሊዮን ዶላር የሚቀነስባቸው መሆኑን የፕሬዝዳንቱ ረቂቅ የበጀት እቅድ ያመለክታል። ደቡብ ሱዳን እና ሶማሊያ በአንፃሩ መጠነኛ የሆነ የበጀት ጭማሪ ተደርጎላቸዋል። ፕሬዝዳንቱ በአጠቃላይ አፍሪካ ላይ ጠንከር ያለ አቋምን በመያዝ ለአፍሪካ ህብረት ከሚሰጠው የገንዘብ እገዛ ጀምሮ በአፍሪካ ልማት ፋውንዴሽን አማካኝነት ለበርካታ ከሰሃራ በታች ላሉና  በአነስተኛ ቢዝነስ ለተሰማሩ ሀገራት ዜጎች የሚቀርበው ፈንድም እንዲቀር ሀሳብን አቅርበዋል። ፕሬዝዳንቱ በአጠቃላይ ይሄንን ሁሉ የበጀት ቅናሽ ያደረጉበት ዋነኛው ምክንያት የሀገሪቱን የመከላከያ ወጪ መጠንን በ54 ቢሊዮን ዶላር ከፍ ለማድረግ በማሰብ መሆኑ ታውቋል።

 

የፕሬዝዳንቱ ረቂቅ ኢትዮጵያን በብዙ መልኩ የሚጎዳ ይሆናል። በአንድ መልኩ በቀጥታ የሚደረገው የልማትና የእርዳታው በጀት ቅነሳ ሲሆን በሌላ አቅጣጫ ደግሞ አሜሪካ ለሌሎች አለም አቀፍ የልማትና የእርዳታ ድርጅቶች የምታደርጋቸው የበጀት ቅነሳዎች ድርጅቶቹ ኢትዮጵያን በመሰሉ ሀገራት በሚያካሂዷቸው ልማቶች ላይ የበጀት እጥረትን የሚፈጥር መሆኑ ነው። አሜሪካ የተባበሩት መንግስታት የልማት ድርጅቶችን ጨምሮ ለበርካታ መንግስታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች ከፍተኛ የገንዘብ ድጋፍ የምታደርግ ሀገር ናት። አሜሪካ ለተባበሩት መንግስታት የምታደርገው የገንዘብ ድጋፍ የአለም ጤና ድርጅትን ጨምሮ በርካቶቹ የድርጅቱ ንዑስ ክፍሎች ሰፉ ስራዎችን እንዲሰሩ ሲያደርጉ ቆይቷል። ሀገሪቱ ለተባበሩት መንግስታት በምታደርገው ከፍተኛ ድጋፍ ዙሪያ ወጪው እንዲቀንስ በማድረጉ ረገድ ቀደም ሲልም ከትራምፕ በፊት ሲነሱ የነበሩ ጉዳዮች ቢኖሩም በቀጣይ የትራምፕ ዘመን ግን እውን የሚሆን ይመስላል። ይህም እንደ ኢትዮጵያ ባሉ ታዳጊ ሀገራት ሰፊ ስራን በሚሰሩት የዓለም ጤና ድርጅትና የዓለም ምግብ ፕሮግራምን በመሰሉ ድርጅቶች ላይ የራሱን አሉታዊ ተፅዕኖን ስለሚያሳድር በሀገራቱ የልማት እንቅስቃሴዎች ላይ አሉታዊ ተፅዕኖን ማምጣጡ አይቀሬ ነው።

 

ኢትዮጵያን ጨምሮ ለምስራቅ አፍሪካ ሀገራት ቀጣዩን ሂደት ፈታኝ የሚያደርገው ደግሞ የድርቁ አድማስ እየሰፋ የመሄዱ ጉዳይ ነው። የተባበሩት መንግስታት በአለም አቀፍ ድረጃ በተለይም በአፍሪካ በከፋ ደረጃ የተከሰተውን ድርቅ ተከትሎ ለረሀብ አደጋ የተጋለጡ ሰዎችን ለመርዳት ለዓለም አቀፉ ማህበረሰብ ያቀረበው የእርዳታ ጥሪ በቂ ምላሽ ካለማግኘቱ ጋር በተያያዘ እልቂት ሊከሰት ይችላል የሚል ስጋትን አሳድሯል።

 

እንደ ኤቢሲ ኒውስ ዘገባ ከሆነ በአሁኑ ሰዓት ኢትዮጵያን ሳይጨምር 20 ሚሊዮን የሚሆኑ ሰዎች በየመን፣ ደቡብ ሱዳን፣ ሶማሊያ ናይጄሪያ በረሃብ አደጋ ውስጥ ናቸው። ዘገባው አሁን በምስራቅ አፍሪካና በየመን የተከሰተው ረሀብ ከሁለተኛው የዓለም ጦርነት በኋላ በታሪክ የከፋ ተብሎ ሊጠቀስ የሚችል ነው። በኢትዮጵያ በተከሰተው የመኽር ዝናብ እጥረት ጋር በተያያዘ ቀደም ሲል የምግብ እህል እርዳታ ያስፈልጋቸዋል የተባሉት 5 ነጥብ 6 ሚሊዮን ዜጎች ቁጥር ቀስ በቀስ ጭማሪን እያሳየ በማሳየት ላይ ነው። መንግስት ላለፈው ዓመትም ሆነ ለዘንድሮው ድርቅ ለዓለም አቀፉ ማህበረሰብ ያቀረበው ጥያቄ በቂ ምላሽን አላገኘም። ዓለም ለኢትዮጵያ ይቅርና በጦርነት ውስጥ ላሉት ሶማሊያ፣ ደቡብ ሱዳንና የመን በማቅረብ ላይ ያለው የእርዳታ መጠንም ቢሆን ውስንነት የሚታይበት ነው። ከሰሞኑ ወደ ሶማሊያ የተጓዘው አለም አቀፍ የጋዜጠኞች ቡድን በተለይ በሶማሊያ የርሃቡ አድማስ ምን ያህል እየከፋ እንደሄደ አሳይቷል።

 

በምስራቅ አፍሪካም ሆነ በተለያዩ ሀገራት የተከሰተው ድርቅና ረሃብ የከፋ ደረጃ ላይ በደረሰበት ሁኔታ ትራምፕ የበጀት ቅነሳ እንዲደረግ መፈለጋቸው በበርካታ ሰብአዊ መብት ጥበቃ ተከራካሪ ድርጅቶችና መንግስታዊ ያልሆኑ የረድኤት ድርጅቶች አስተችቷቸዋል።

 

ኢትዮጵያ የገጠማትን ድርቅ እንድትቋቋም በማድረጉ ረገድ የአሜሪካ መንግስት እ.ኤ.አ በ2016/2017 ሰፊ ድጋፍ ሲያደርግ ቆይቷል። የአሜሪካ ተራድኦ ድርጅት የሆነው ዩኤስአይድ የአደጋ መከላከል ቡድንን በማቋቋም በኢትዮጵያ የድርቁን ሁኔታ ሲገመግም ከቆየ በኋላ ከፍተኛ የሆነ እገዛ ሲያደርግ የቆየ መሆኑን በኢትዮጵያ የአሜሪካ ኢምባሲ ድረገፅ መረጃ ያመለክታል። እንደ መረጃው ከሆነ ችግሩን በመቋቋሙ ረገድ አሜሪካ እ.ኤ.አ በ2015 ለኢትዮጵያ ድርቅ ተጎጂዎች  680 ሺህ ሜትሪክ ቶን ምግብን በማቅረብ ለአራት ሚሊዮን ተረጂዎች እገዛ ስታደርግ ቆይታለች። ይህ ብቻ ሳይሆን የምግብ ዋስትናን ለማረጋገጥ በሚደረገው ጥረት የሴፍቲኔት ፕሮግራም ውስጥም በአሜሪካ መንግስት ተራድኦ ድርጅት ዩኤስኤይድ በኩል በየዓመቱ አንድ መቶ ሚሊዮን ዶላር ልገሳ ሲደረግ የነበረ መሆኑን ይሄው በኢትዮጵያ የአሜሪካ ኢምባሲ መረጃ ያመለክታል።

 

ኢትዮጵያ መንግስት ድርቁን በመቋቋሙ ረገድ የተፈለገውን የእርዳታ መጠን ማግኘት ካለመቻሉ ጋር በተያያዘ ከሀገር ውስጥ መጠባበቂያ ክምችት እንደዚሁም ከውጭ የምግብ እህልን ገዝቶ ለድርቅ ተጎጂዎች በማቅረብ ላይ ነው። ሆኖም ድርቁ ተከታታይነት ያለው መሆኑና አድማሱንም ማስፋቱ የመንግስትን አቅም በከፍተኛ ደረጃ እየተፈታተነ መሆኑን ያለፈው ሳምንት የዋሽንግተን ፖስት ዘገባ ያመለክታል።

 

ፕሬዝዳንት ትራምፕ ቅድሚያ አሜሪካ በሚለው አቋማቸው ለአፍሪካ ሀገራት ሀገሪቱ በምተሰጠው ድጋፍ ላይ ቅነሳን ለማድረግ አቋም መያዛቸው እርዳታን እንደ አንድ የውጭ ምንዛሪ ገቢ ታሳቢ ለሚያደርጉ እንደ ኢትዮጵያ ያሉ ሀገራት በቀጣይ ከባድ ፈተናን የሚደቅን ይሆናል። የኢትዮጵያ መንግስት የውጭ ምንዛሪ ገቢ በከፍተኛ ደረጃ እያሽቆለቆለ መሄድ ከጀመረ ዋል አደር ብሏል። ከዚህም ባለፈ ለእርዳታ እህል ግዢ የሚወጣው የውጭ ምንዛሪም ሌላኛው ፈተና ነው። ከፌደራሉ መንግስት ርብርብ ባሻገር  ክልሎች በርካታ የልማት ፕሮግራሞቻቸውን በማጠፍ ቀላል የማይባል በጀታቸውን የድርቅ ተጎጂ ወገኖችን ለማገዝ አውለዋል።  እነዚህ ሁኔታዎች ሀገሪቱ ቀደም ሲል ከገጠማት የፖለቲካ አለመረጋጋት ጋር ተያይዞ የተፈጠረው የኢኮኖሚ መቀዛቀዝ ጋር ተዳምሮ ፈተናውን የከበደ ያደርገዋል። እነዚህ ፈተናዎች ባሉበት ሁኔታ የኢትዮጵያ ዋነኛ የእርዳታና የልማት አጋር ተደርጋ የምትጠሰዋ ሀገር አሜሪካ የበጀት ቅነሳ ሂሳብ ውስጥ መግባቷ ችግሩን የበለጠ ውስብስብ የሚያደርገው ይሆናል። 

 

 

ቀደም ሲል በስራ ላይ የነበረው የውጭ ሀገራት የስራ ስምሪት አዋጅ ቁጥር 632/2001 ሰፊ ክፍተት አለበት በሚል ወደ አረብ ሀገራት ለስራ በሚጓዙ ዜጎች ላይ የስድስት ወራት እገዳ ከተጣለ በኋላ አዋጁን የማሻሻል ስራ ሲሰራ ቆይቷል።  በዚህም አዋጁን የመሻሻሉ ስራ ከተባለው በላይ ጊዜን በመውሰድ የካቲት 11 ቀን 2008 ዓ.ም በተወካዮች ምክር ቤት ቢፀድቅም እስከ ዛሬም ድረስ እገዳው ተነስቶ ወደ ስራ የተገባበት ሁኔታ የለም።  አዲሱ የውጭ ሀገራት የሥራ ስምሪት አዋጅ ቁጥር 923/2008 ደንብ ጭምር እንዲወጣለት ከተደረገ በኋላ ስራውን ለማከናወን የሚያስችል አደረጃጀቶች ሲፈጠሩ መቆየታቸውን የጉዳዩ ቀጥተኛ ባለቤት የሆነው የሠራተኛና ማህበራዊ ጉዳይ ሚኒስቴር ሲገልፅ ቆይቷል።  ይሁንና እገዳው ከተጣለ ዓመታት ቢያልፉም  እንደዚሁም አዲሱ ህግ በፓርላማው ከፀደቀም ድፍን ዓመት ቢያልፍም እስከዛሬም ድረስ ወደ ስራ የተገባበት ሁኔታ የለም።

 

እገዳው አለመነሳቱን እንደዚሁም ህጉም በስራ ላይ አለመዋሉን ተከትሎ በርካታ ዜጎች በህገ ወጥ መንገድ ወደ አረብ ሀገራት እየሄዱ መሆኑን መረጃዎች ያመለክታሉ። ከዚሁ ጋር በተያያዘ በሠራተኛና ማህበራዊ ጉዳይ ሚኒስቴር ጥያቄ ያቀረብልናቸው ስሜ አይጠቀስ ያሉ አንድ የስራ ኃላፊ የአዋጁ አተገባበር መዘግየቱን አምነው፤ ይህም ሰዎች ወደ አረብ ሀገራት በህገ ወጥ መንገድ እንዲጓዙ እያደረገ መሆኑን አምነዋል። በዚሁ ዙሪያ ጉዳዩ በቀጥታ ይመለከታቸዋል የተባሉትን በሰራተኛና ማህበራዊ ጉዳይ ሚኒሰቴር የስራ ስምሪትና ማስፋፊያ  ዳይሬክቶሬት ዳይሬክተር አቶ አበበ ኃይሌን በስልክ መረጃ እንዲሰጡን  ያደረግነው ጥረት አልተሳካም።

 

በሳዑዲ አረቢያ  ከመቶ ሺ ያላነሱ በህገ ወጥ መንገድ ወደ ሀገሪቱ የገቡና በአሁኑ ሰዓት እንዲወጡ ቀነ ገደብ የተጣለባቸው ኢትዮጵያዊያን ዜጎች መኖራቸው የሚገመት ሲሆን ቀላል የማይባል ቁጥር ያላቸውም ዜጎች ከእገዳው በኋላ በተለያየ መንገድ ከኢትዮጵያ የወጡ ናቸው።  በርካቶችም የጉዞ እገዳ ወደ ተጣለባቸው አረብ ሀገራት የሚጓዙት እንደሱዳን፣ ኬኒያና ጂቡቲ ባሉ ጎረቤት ሀገራት በመሸጋገር ነው። ከዚህ ቀደም የሳዑዲ አረቢያ ከአንድ መቶ ሺህ ያላነሱ ህገ ወጥ ኢትዮጵያዊያን ስደተኞችን ከሀገሩ ያበረረ ሲሆን በቅርቡ በወጣው አዋጅም ከዚሁ ያልተናነሰ ኢትዮጵያዊ ተመላሽ ይጠበቃል። በመንግስት በኩል የአዋጁ አፈፃፀም መዘግየትን በተመለከተ ግን እስከ አሁንም ድረስ ይህ ነው የሚባል ግልፅ መረጃ የለም።    

 

በዓለም አቀፍ የቢዝነስ እንቅስቃሴዎች ላይ የተለያዩ ጥናቶችን የሚያደርገው ኳንተም ግሎባል ሪሰርች በአፍሪካ ያለውን የውጭ የኢንቨስትመንት ፍሰት ጥናት ካደረገ በኋላ ባወጣው ሪፖርት በአፍሪካ ከፍተኛ የውጭ ኢንቨስትመንትን መሳብ የቻሉ አስር አገራትን ይፋ አድርጓል። ከእነዚህ ሀገራት መካከል በደረጃው ሰንጠረዥ አናት ላይ የተቀመጠችው ደቡብ አፍሪካዊቷ ሀገር ቦትስዋና ናት።

 

ቦትስዋና በጤናማ ኢኮኖሚ፣ በቀላሉ ኢንቨስትመንት ሊካሄድባት የሚችል ሀገር መሆኗ እና የመበደር አቅምን መዝነው ደረጃን በሚያወጡ ኤጀንሲዎች ያላት ደረጃ መሻሻልን ማሳየቱ የውጭ መዋዕለ ነዋይ ፍሰቷ በከፍተኛ ሁኔታ እንዲጨምር ያደረገ መሆኑን የኳንተም ግሎባል ሪሰርች ጥናት ያመለክታል። በአፍሪካ የውጭ ኢንቬስትመንትን በመሳብ ደረጃ ከአንድ እስከ አምስት ደረጃን የያዙት ሀገራት አጠቃላይ መሳብ የቻሉት የተጣራ ድምር የኢንቬስትመንት መጠን 1 ነጥብ 3 ቢሊዮን የአሜሪካን ዶላር መሆኑን ይኸው ጥናት ያመለክታል። ይህ በ2017 ከሰሞኑ ይፋ የሆነው ጥናት የሀገራቱን የ2016 ሪፖርት የሚያሳይ ነው። የ2017 ሪፖርት ይፋ የሚሆነው ደግሞ በቀጣዩ የፈረንጆች ዓመት ማለትም በ2018 ይሆናል።

 

ከቦትስዋና በመቀጠል የሁለተኝነት ደረጃን የያዘችው ሞሮኮ ስትሆን ግብፅ የሶስትኝነት ደረጃን ይዛለች። ደቡብ አፍሪካና ዛምቢያ በቅደም ተከተል በአራተኝነትና በአምስተኝነት ደረጃ ተቀምጠዋል። ዛምቢያ፣ ኮትዲቯር፣ አልጄሪያ፣ ታንዛኒያ፣ናሚቢያ እና ቡርኪናፋሶ በቅደም ተከተል ከአምስት እስከ አስር ያለውን ደረጃ ይዘዋል። በዚህ የደረጃ ሰንጠረዥ መሰረት የውጭ ቀጥተኛ ኢንቬስትመንትን በመሳብ በደረጃው ግርጌ ላይ የተቀመጡት ሀገራት ሶማሊያ፣ ኤርትራ፣ ማዕከላዊ አፍሪካ ሪፐብሊክ፣ ደቡብ ሱዳን፣ ሴራሊዮን፣ ላይቤሪያ፣ ማላዊ፣ ኢኳቶሪያል ጊኒ፣ጋምቢያና ማዳጋስካር ናቸው።

 

እንደ አፍሪካን ኒውስ ዘገባ ከሆነ በአፍሪካ መዋዕለ ነዋይን በማፍሰሱ ረገድ ቻይና ተወዳዳሪ ያልተገኘላት ሀገር ሆናለች። የኸርነስት ኤንድ ያንግ ጥናትን ዋቢ ያደረገው ይኸው የአፍሪካን ኒውስ ዘገባ እንዳመለከተው ከሆነ ቻይና እ.ኤ.አ ከ2005 ጀምሮ እስከ ያለፈው ዓመት የፈረንጆች ዓመት ድረስ በአፍሪካ ምድር ያፈሰሰችው አጠቃላይ የመዋዕለ ነዋይ መጠን 66 ነጥብ 4 ቢሊዮን ዶላር ደርሷል።

 

ይህ የኢንቬስትመንት መጠንም የአፍሪካን ኢኮኖሚ በማነቃቀቱና የአህጉሪቱም ዕድገት እንዲፋጠን በማድረጉ ረገድ የራሱን ሚና ተጫውቷል ተብሏል። የቻይናን ኢንቬስትመንት በስፋት በመቀበሉ በኩል በአፍሪካ ግዙፍ ኢኮኖሚን የሚመሩትና ሰፊ የተፈጥሮ ሀብት ያላቸው ደቡብ አፍሪካና ናይጄሪያ የአንበሳውን ድርሻ ይይዛሉ።

 

በንግድ ልውውጡም በኩል ቢሆን ቻይና ከአፍሪካ ጋር ያላት ቁርኝት ጠንካራ መሆኑን ይኸው ዘገባ ያመለክታል። እንደ ዘገባው ከሆነ እ.ኤ.አ በ2016 ቻይና ለመላ አፍሪካ የላከችው አጠቃላይ የሸቀጥ መጠን 82 ነጥብ 2 ቢሊዮን ዶላር ሲሆን አፍሪካዊያን በአንፃሩ ወደ ቻይና የላኩት አጠቃላይ የሸቀጥ መጠን 54 ነጥብ 3 ቢሊዮን ዶላር ነው። 

 

በዓለም አቀፍ የቢዝነስ እንቅስቃሴዎች ላይ የተለያዩ ጥናቶችን የሚያደርገው ኳንተም ግሎባል ሪሰርች በአፍሪካ ያለውን የውጭ የኢንቨስትመንት ፍሰት ጥናት ካደረገ በኋላ ባወጣው ሪፖርት በአፍሪካ ከፍተኛ የውጭ ኢንቨስትመንትን መሳብ የቻሉ አስር አገራትን ይፋ አድርጓል። ከእነዚህ ሀገራት መካከል በደረጃው ሰንጠረዥ አናት ላይ የተቀመጠችው ደቡብ አፍሪካዊቷ ሀገር ቦትስዋና ናት።

 

ቦትስዋና በጤናማ ኢኮኖሚ፣ በቀላሉ ኢንቨስትመንት ሊካሄድባት የሚችል ሀገር መሆኗ እና የመበደር አቅምን መዝነው ደረጃን በሚያወጡ ኤጀንሲዎች ያላት ደረጃ መሻሻልን ማሳየቱ የውጭ መዋዕለ ነዋይ ፍሰቷ በከፍተኛ ሁኔታ እንዲጨምር ያደረገ መሆኑን የኳንተም ግሎባል ሪሰርች ጥናት ያመለክታል። በአፍሪካ የውጭ ኢንቬስትመንትን በመሳብ ደረጃ ከአንድ እስከ አምስት ደረጃን የያዙት ሀገራት አጠቃላይ መሳብ የቻሉት የተጣራ ድምር የኢንቬስትመንት መጠን 1 ነጥብ 3 ቢሊዮን የአሜሪካን ዶላር መሆኑን ይኸው ጥናት ያመለክታል። ይህ በ2017 ከሰሞኑ ይፋ የሆነው ጥናት የሀገራቱን የ2016 ሪፖርት የሚያሳይ ነው። የ2017 ሪፖርት ይፋ የሚሆነው ደግሞ በቀጣዩ የፈረንጆች ዓመት ማለትም በ2018 ይሆናል።

 

ከቦትስዋና በመቀጠል የሁለተኝነት ደረጃን የያዘችው ሞሮኮ ስትሆን ግብፅ የሶስትኝነት ደረጃን ይዛለች። ደቡብ አፍሪካና ዛምቢያ በቅደም ተከተል በአራተኝነትና በአምስተኝነት ደረጃ ተቀምጠዋል። ዛምቢያ፣ ኮትዲቯር፣ አልጄሪያ፣ ታንዛኒያ፣ናሚቢያ እና ቡርኪናፋሶ በቅደም ተከተል ከአምስት እስከ አስር ያለውን ደረጃ ይዘዋል። በዚህ የደረጃ ሰንጠረዥ መሰረት የውጭ ቀጥተኛ ኢንቬስትመንትን በመሳብ በደረጃው ግርጌ ላይ የተቀመጡት ሀገራት ሶማሊያ፣ ኤርትራ፣ ማዕከላዊ አፍሪካ ሪፐብሊክ፣ ደቡብ ሱዳን፣ ሴራሊዮን፣ ላይቤሪያ፣ ማላዊ፣ ኢኳቶሪያል ጊኒ፣ጋምቢያና ማዳጋስካር ናቸው።

 

እንደ አፍሪካን ኒውስ ዘገባ ከሆነ በአፍሪካ መዋዕለ ነዋይን በማፍሰሱ ረገድ ቻይና ተወዳዳሪ ያልተገኘላት ሀገር ሆናለች። የኸርነስት ኤንድ ያንግ ጥናትን ዋቢ ያደረገው ይኸው የአፍሪካን ኒውስ ዘገባ እንዳመለከተው ከሆነ ቻይና እ.ኤ.አ ከ2005 ጀምሮ እስከ ያለፈው ዓመት የፈረንጆች ዓመት ድረስ በአፍሪካ ምድር ያፈሰሰችው አጠቃላይ የመዋዕለ ነዋይ መጠን 66 ነጥብ 4 ቢሊዮን ዶላር ደርሷል።

 

ይህ የኢንቬስትመንት መጠንም የአፍሪካን ኢኮኖሚ በማነቃቀቱና የአህጉሪቱም ዕድገት እንዲፋጠን በማድረጉ ረገድ የራሱን ሚና ተጫውቷል ተብሏል። የቻይናን ኢንቬስትመንት በስፋት በመቀበሉ በኩል በአፍሪካ ግዙፍ ኢኮኖሚን የሚመሩትና ሰፊ የተፈጥሮ ሀብት ያላቸው ደቡብ አፍሪካና ናይጄሪያ የአንበሳውን ድርሻ ይይዛሉ።

 

በንግድ ልውውጡም በኩል ቢሆን ቻይና ከአፍሪካ ጋር ያላት ቁርኝት ጠንካራ መሆኑን ይኸው ዘገባ ያመለክታል። እንደ ዘገባው ከሆነ እ.ኤ.አ በ2016 ቻይና ለመላ አፍሪካ የላከችው አጠቃላይ የሸቀጥ መጠን 82 ነጥብ 2 ቢሊዮን ዶላር ሲሆን አፍሪካዊያን በአንፃሩ ወደ ቻይና የላኩት አጠቃላይ የሸቀጥ መጠን 54 ነጥብ 3 ቢሊዮን ዶላር ነው። 

የተባበሩት መንግስታት የዓለም ምግብ ፕሮግራም ለኢትዮጵያ ድርቅ ተጎጂዎች የሚያቀርበው የምግብ እርዳታ ሊቋረጥ ይችላል የሚል ስጋትን አሳድሯል። ድርጅቱ በዚህ ዓመት ለኢትዮጵያ ምግብ እርዳታ ፈላጊዎች ከሚያስፈልገው አጠቃላይ የገንዘብ መጠን ውስጥ የ121 ሚሊዮን ዶላር የገንዘብ እጥረት ያጋጠመው መሆኑን  የዋሽንግተን ፖስት ዘገባ አመልክቷል።

 በአሁኑ ሰዓትም በኢትዮጵያ ሶማሌ ክልል እያደረገ ያለውን የምግብ እህል እርዳታ አቅርቦት በሰማኒያ በመቶ ለመቀነስ የተገደደ መሆኑን ይሄው ዘገባ ጨምሮ አመልክቷል። የምግብ ፕሮግራሙ አሁን ያለውም የገንዘብ መጠን በመጪው ክረምት ሙሉ በሙሉ የሚያበቃ መሆኑን በማመልከት፤ የኢትዮጵያ መንግስትም ቢሆን ያለፉትን ተከታታይ ጊዜያት ድርቅ ለመከላከል ከ4 መቶ ሚሊዮን ዶላር በላይ ወጪ በማድረጉ አቅሙ የተሟጠጠ መሆኑን ገልጿል። እንደዘገባው ከሆነ የኢትዮጵያ መንግስት በዚህ ዓመት ድርቁን ለመከላከል የመደበው የገንዘብ መጠን 47 ሚሊዮን ዶላር ብቻ ነው። የአለም ምግብ ፕሮግራም ሪጅናል ቃል አቀባይ  ቻሊስ ማክዶናፍ እንዳሉት ከሆነ ለጋሽ አካላት የተቻላቸውን ሁሉ እያደረጉ ቢሆንም የችግሩ አድማስ የሰፋ በመሆኑ አቅርቦቱን መሸፈን ከባድ ሆኗል። ችግሩ የተከሰተው በሰፊው የምስራቅ አፍሪካ ክልል በተለይም በደቡብ ሱዳን፣ በኢትዮጵያ፣ በሶማሊያና በኬኒያ የመሆኑ ጉዳይ የምግብ እርዳታ ፍላጎቱን መጠን የሰፋ እንዲሆን ያደረገው። ኢትዮጵያ ካለፈው 2015/2016 ድርቅ ከተመታች በኋላ ለማገገም በእንቅስቃሴ ላይ እንዳለች የዚህ ዓመት ድርቅ የተከሰተ ሲሆን የተባበሩት መንግስታት የአለም ድርጅት ትንበያ እንዳመለከተው ከሆነ  የፓስፊክ ውቅያኖስ የመሞቅ  እድሉ ከ50 እስከ 60 በመቶ በመሆኑ የኢትዮጵያ ደጋማ አካባቢዎች በሌላ ድርቅ የመመታታቸው እድል የሰፋ ነው።

አሜሪካ ለተባበሩት መንግስታት የምግብ ፕሮግራም ከፍተኛ እርዳታ ከሚሰጡት ሀገራት ግንባር ቀደሟ ሀገር ስትሆን ይሁንና የፕሬዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ አስተዳደር ሀገሪቱ  ለአለም አቀፍ  ተቋማት የምተሰጠው የእርዳታ መጠን በከፍተኛ መጠን እንዲቀንስ ሀሳብ የማቅረቡ ጉዳይ አሳሳቢ ሁኔታን የፈጠረ መሆኑን የዋሽንግተን ፖስት ዘገባ ያመለክታል። የባጀት ቅነሳውም እ.ኤ.አ በ2018 የባጀት እቅድ ተያይዞ ይቀርባል ተብሎ የሚጠበቅ መሆኑን ዘገባው ጨምሮ ያመለክታል።

የኢትዮጵያ መንግስት በቅርቡ ባወጣው ይፋዊ መረጃ አስቸኳይ እርዳታ የሚያስፈልጋቸው የተረጂ ዜጎች ቁጥር ከ 5 ነጥብ 6 ሚሊዮን ወደ 7 ነጥብ 7 ሚሊዮን ያሻቀበ መሆኑን ይሄው ዘገባ አስታውሷል። ድርቁ አድማሱን እያሰፋ ከመሄዱ ጋር በተያያዘም በቀጣይ ቁጥሩ ከዚህም በላይ ሊያሻቅብ የሚችል መሆኑን ያመለከተው ይሄው ዘገባ ችግሩ ከኢትዮጵያ በሻገር በመላው ምስራቅ አፍሪካ የተንሰራፋ መሆኑን አመልክቷል።  በአንድ መልኩ የተረጂውን  ቁጥር እየናረ መሄድና ቀጣይ የለጋሾችም የእርዳታ አቅርቦት መጠን በከፍተኛ ደረጃ መውረድ ቀጣዩን የኢትዮጵያ የእርደታ ፈላጊዎች እጣ ፈንታ አደጋ ላይ ጥሎታል። መንግስት ከፍተኛ የውጭ ምንዛሪ በማውጣት ባለፈው ዓመት ሲያቀርብ የነበረው የእርዳታ እህል በዚህ ዓመት ችግሩን ለመቋቋም ያለውን አቅም ክፉኛ የፈተነው መሆኑን ዘገባዎች ያመለክታሉ። 


Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 94

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/sendekne/public_html/templates/leo_news/html/pagination.php on line 100
Page 1 of 52

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us