ፀጋው መላኩ

ፀጋው መላኩ

አዲሱ የኢትዮ ኤርትራ ግንኙነት በርካታ ሀገራትንና ዓለም አቀፍ ተቋማትን ያስደሰተ ቢሆንም ጂቡቲን ግን ያላስደሰተ መሆን የደይሊ ኔሽን ዘገባ አመልክቷል። ዘገባው በሁለቱ ሀገራት አዲስ የሰላም ግንኙነት ኬኒያን ጨምሮ በርካታ ሀገራትና የተባበሩት መንግስታት ሳይቀሩ ደስታቸውን የገለፁ መሆኑን በማመልከት በጂቡቲ በኩል ግን ይህ ሁኔታ ያልታየ መሆኑን አመልክቷል።

 

ኤርትራ ከኢትዮጰያ.ቀደም ብሎም ከየመን ከዚያም ከጂቡቲ ጋር የድንበር ውዝግብ ውስጥ በመግባት ጦር መማዘዟን ተከትሎ እንደዚሁም በሶማሊያ የውስጥ ጉዳይ ሳይቀር ጣልቃ በመግባት ከአልቃይዳ ጋር ቀጥተኛ ትስስር አለው የሚባለውን አልሸባብን ሳይቀር ትረዳለች መባሉ ለተባበሩት መንግስታት የፀጥታው ምክር ቤት ማዕቀብ ዳርጓት ቆይቷል። ሆኖም በቅርቡ ከኢትዮጵያ ጋር ሰላም ማውረዷን ተከትሎ ከአስመራ ጉብኝታቸው መልስ ከተባበሩት መንግስታት ዋና ፀሀፊ አንቶኒዮ ጉተሬዝ ጋር በአዲስ አበባ የተገናኙት ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አቢይ አህመድ የመንግስታቱ ድርጅት በኤርትራ ላይ የጣለውን ማዕቀብ እንዲያነሳ መጠየቃቸው ይታወሳል።


ይሁንና እንደ ደይሊ ኔሽን ዘገባ ከሆነ ጂቡቲ ይህንን የኢትዮጵያ አቋም ክፉኛ ተቃውማለች። ከዚሁ ጋር በተያያዘ የጂቡቲ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር መሀመድ አሊ የሱፍ በሰጡት ማብራሪያ በኤርትራ ላይ የተጣለው ማዕቀብ የሚነሳ ከሆነ በሀገራቸው ላይ አሉታዊ ተፅዕኖን የሚያሳድር መሆኑን እንደገለፁ ዘገባው ጨምሮ ያመለክታል። ኤርትራ በተባበሩት መንግስታት የተጣለባት ማዕቀብ የሚያበቃው በመጪው ህዳር ወር 2011 ዓ.ም ሲሆን የጂቡቲም ስጋት ማዕቀቡ እንደተለመደው ላይራዘም ይችላል የሚል ነው።


ከሁለቱ ሀገራት የፖለቲካ ውዝግብ ባለፈ የኢትዮ ኤርትራን የድንበር ጦርነት ተከትሎ ሙሉ በሙሉ የጂቡቲ ወደብ ጥገኛ የሆነችው ኢትዮጵያ የኤርትራን ወደቦች ለመጠቀም ዝግጅት ማድረጓ ጂቡቲን ያሳሰባት መሆኑን መረጃዎች ያመለክታሉ። ጂቡቲ ባለፉት ሁለት አስርት ዓመታት በወደብ ኢንቨስትንመት ላይ ሰፊ ሥራን የሰራች ሲሆን አብዛኛው የኢትዮጵያን የወደብ ተጠቃሚነት ታሳቢ ያደረገ ነው። የኢትዮ-ኤርትራ የሰላም ግንኙነት ፍፁም ያልተጠበቀና ፈጣን መሻሻል ማሳየቱ የጂቡቲን ሰፊ ወደብ ነክ እቅዶች በተፈለገው ጊዜ ግባቸውን እንዳይመቱ የሚያደርግ ይሆናል።


ጂቡቲና ኤርትራ የተካረረ የፖለቲካ ውዝግብ ውስጥ የገቡት እ.ኤ.አ በ1990ዎቹ መጀመሪያ ራስ ዱሜራ በተባለ ግዛት የይገባኛል ጥያቄ መነሳቱን ተከተሎ ነው። ከዚሁ ጋር በተያያዘ ሁለቱ ሀገራት ጦር የተማዘዙ ሲሆን የኳታር ወታደሮች በአወዛጋቢው ክልል ለዓመታት በመስፈር ውዝግቡ ወደለየለት ጦርነት እንዳያመራ ጥረት ሲያደርጉ ቆይተዋል። የኢትዮ ኤርትራ የሰላም ስምምነት ተከትሎም ጂቡቲ የተባበሩት መንግስታት ከኤርትራ ጋር እንዲያሸማግላትና ሰላም እንዲወርድ እንዲያደርግ በይፋዊ ደብዳቤ ጥያቄ ማቅረቧ የሚታወስ ነው።

 

የንግዱ ማህበረሰብ ከጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አቢይ አህመድ ጋር ቀደም ሲል ባደረገው ውይይት በርካታ ችግሮች መነሳታቸው ይታወሳል። ከዚሁ ጋር በተያያዘ በንግዱ ማህበረሰብ በኩል በርካታ ቅሬታዎችና ጥቆማዎች ቀርበዋል። ከዚህም በተጨማሪ በርካታ ጥያቄዎችም የቀረቡበት ሁኔታ ነበር። የተነሱትን ጥያቄዎች ተከትሎም ጥያቄዎቹ በሚመለከታቸው አካላት ምላሽ እንዲሰጥባቸው በማሰብ በኢትዮጵያ ንግድና ዘርፍ ማህበራት ምክርቤት አስተባባሪነት ባለፈው ሀሙስ ሀምሌ12 ቀን 2010 ዓ.ም የንግዱ ማህበረሰብ አካላትና የብሄራዊ የሥራ ኃላፊዎች ውይይት አድርገዋል።

በዚሁ ውይይት ላይ የብሕሄራዊ ባንክ ገዢ ዶክተር ይናገር ደሴ ለተነሱት ጥያቄዎች ምላሽ ሰጥተዋል። ዋና ዋናዎቹ የውይይቱ ርዕሰ ጉዳዮች የነበሩት የውጭ ምንዛሪ እጥረት እና ፍትሃዊ የውጭ ምንዛሪ ክፍፍል እንደዚሁም ከብድር አቅርቦትና አመላለስ ጋር ነበሩ። ከዚሁ ውይይት ጋር በተያያዘ የተነሱትን ሀሳቦችና የተሰጠባቸውን ምላሾች እንደሚከተለው ቃኝተነዋል።

 

በኢትዮጵያ የኢንቨስትመንት ህግ መሰረት አንድ የውጭ ባለሀብት በኢትዮጵያ ኢንቨስት ማድረግ የሚጠበቅበት በዶላርና በሀገሪቱ ተቀባይነት ባላቸው ሌሎች የውጭ ምንዛሪ ገንዘቦች ነው። ባለሀብቶቹ በውጭ ምንዛሪ መዋዕለ ነዋያቸውን እንዲያፈሱ የመገደዳቸውን ያህል ምርቶቻቸውን አምርተው በሀገር ውስጥ በብር ከሸጡ በኋላ በባንክ አሰራር መሰረት በውጭ ምንዛሪ ቀይረው ትርፎቻቸውን የመሰብሰብ መብቱም አላቸው።

 

ሆኖም አንድ ሀገር የውጭ ምንዛሪ የማመንጨት አቅሙ እየተዳከመ በሚሄድበት ወቅት ይህንን ሀገራዊ ግዴታ የመወጣት አቅሙን የሚያጣበት ሁኔታ ይኖራል። በዚህም ወቅት ተጨማሪ የውጭ ቀጥተኛ ኢንቨስትመንት ፍሰት የሚዳከምበት ሁኔታ ይኖራል። ከዚሁ ጋር በተያያዘ በኢትዮጵያ መዋዕለ ነዋያቸውን ያፈሰሱ የውጭ ባለሀብቶች ትርፎቻቸውን መንዝረው ለመውሰድ እንደዚሁም ተጨማሪ የኢንቨስትመንት ሥራዎችን ለማከናወን ከመንግስት በኩል በቂ የውጭ ምንዛሪ እየቀረበላቸው አለመሆኑን በመግለፅ ቅሬታቸውን ሲያቀርቡ ቆይተዋል። በዚህ ረገድ የኢትዮጵያ መንግስት ኩባንያዎቹ ምርቶቻቸውን ወደ ውጭ በመላክ ለጊዜው ያለባቸውን የውጭ ምንዛሪ እጥረት የሚያቃልሉበት ሁኔታ እንዲፈጠር በመፍትሄ ሀሳብነት ሲያቀርብ ቆይቷል። አንዳንዶቹ ኩባንያዎች ከመነሻው ለኤክስፖርት ምርት የገቡ በመሆናቸው በዚህ ረገድ ቅሬታው የለባቸውም። ሆኖም ከዚህ ውጭ ያሉት ግን ከመነሻው ኢትዮጵያ ውስጥ በተለያዩ የኢንቨስትመንት ዘርፎች ሲሰማሩ ምርቶቻቸውን ኤክስፖርት የማድረግ ግዴታ ውስጥ ያልገቡ በመሆናቸው “የራሳችሁን የውጭ ምንዛሪ ወጪ ለመሸፈን ምርቶቻችሁን ኤክስፖርት ማድረግ አለባችሁ” ተብለው ሊገደዱ የሚችሉበት አሰራር አይኖርም።

 

መንግስት የውጭ ባለሀብቶቹ በቻሉት መልኩ ኤክስፖርት በማድረግ የራሳቸውን የውጭ ምንዛሪ ወጪ እንዲሸፍኑ የተለያዩ ጫናዎችን ከማሳደር ባሻገር በምንዛሪው አቅርቦት በኩልም ከሀገር ውስጥ ባለሀብቶች በተሻለ ለውጭ ባለሀብቶች ሲሰጥ ቆይቷል። የውጭ ምንዛሪው ለኢቨስትመንት ማስፋፊያ፣ለግብዓት ጥሬ ዕቃ እንደዚሁም ለትርፍና ለሌሎች ወጪዎች የሚያገለግል ሲሆን በዚህ ረገድ የሚታየው ለውጭ ባለሀብቶች ቅድሚያ የመስጠቱ ጉዳይ በሀገር ውስጥ በኩል ቅሬታ የፈጠረ መሆኑን በዚሁ መድረክ ላይ በስፋት ተነስቷል። ባለሀብቶቹ ጥሪታቸውን አሟጠውና ከባንክ ተበድረው የተለያዩ የኢንቨስትመንት ሥራዎች ውስጥ ከገቡ በኋላ የግብዓት ምርቶችንና የመለዋወጫ መሳሪያዎችን ከውጭ ለማስመጣት የውጭ ምንዛሪ በሚጠይቁበት ወቅት በመንግስት በኩል ቅድሚያ የሚሰጠው ለውጭ ባለሀብቶች በመሆኑ የውጭ ምንዛሪ አፈቃቀዱ ፍትሀዊነት የሚጎለው መሆኑን በማመልከት ሊሰተካከል የሚገባው መሆኑን ገልፀዋል። ካለው የውጭ ምንዛሪ እጥረት ጋር በተያያዘም ኢንዱስትሪዎቻቸው በተገቢው የማምረት አቅማቸው ማምረት ባለመቻላቸው ለኪሳራ ከመዳረግ ባለፈ የባንክ ብድሮቻቸውን ሳይቀር መክፈል እየተሳናቸው የሄደበት ሁኔታ መፈጠሩን አመልክተዋል።

 

የኢትዮጵያ ብሄራዊ ባንክ ገዢ ዶክተር ይናገር ደሴ በሀገሪቱ የተከሰተው የውጭ ምንዛሪ ችግርን ከመሰረቱ ሊታይ የሚገባ መሆኑን በመግለፅ ዘለቄታዊ መፍትሄ የሚገኝበትን አካሄድንም ጠቁመዋል። እንደሳቸው ገለፃ መንግስት አሁን ካለው ውስን የውጭ ምንዛሪ አቅም ጋር በተያያዘ እየተሰራ ያለው ያንኑ ውስን ሀብት የማቃመስ ሥራ ነው። እንደ እሳቸው ገለፃ አሁን ያለው የውጭ ምንዛሪ እጥረት ችግር በቀጥታ የሚያያዘው ከግብርናው፣ከኢንዱስትሪው እንደዚሁም ከአግሮ ኢንዱስትሪው ዘርፍ ውጤታማ ካለመሆን ጋር በቀጥታ የተያያዘ ነው።

 

እንደ ዶክተር ይናገር ገለፃ ሀገሪቱ ልታመርታቸው የምትችላቸው እንደ ስንዴ፣ስኳርና ዘይትን የመሳሰሉ የፍጆታ ምርቶች በስፋት በውጭ ምንዛሪ እየተገዙ ሀገር ውስጥ መግባታቸው በውጭ ምንዛሪ ወጪው ላይ የራሱን ጫና አሳድሯል። እንደሳቸው ገለፃ በተለይ የስኳር ምርትን በተመለከተ ከሀገር ውስጥ ፍጆታ አልፎ ምርቱ ለውጭ ገበያ ቀርቦ ተጨማሪ የውጭ ምንዛሪን እንዲያመጣ ታስቦ የነበረ ቢሆንም በመጀመሪያው የእድገትና ትራንስፎርሜሽን ዘመን ይቅርና በሁለተኛውም የእድገትና ትራንስፎርሜሽን ዘመን ሳይቀር ሀገሪቱ የስኳር ምርትን ከውጭ እያስገባች መሆኗን አመልክተዋል።

 

ከዚህ ውጭም የውጭ ምንዛሪ ችግርን ለመፍታትና አዲስ ካፒታልን በሀገሪቱ ለመፍጠር ከሀገር ውስጥ ባንኮች በተጨማሪ የውጭ ባንኮች በኢትዮጵያ ገበያ ውስጥ ገብተው እንዲሰሩ ቢደረግ የተሻለ ይሆናል የሚል ሀሳብም በተሰብሳቢዎች በኩል ቀርቧል። ይሄንን ጉዳይ በተመለከተ ዶክተር ይናገር በሰጡት ምላሽ ሀገሪቱ ከቀሪው የዓለም ክፍል ተገልላ ልትኖር የማትችል መሆኗን አመልክተው በዚህ በኩል ቀጣይ የሚኖረውን አካሄድ በተመለከተ ጥናቶች እየተደረጉ መሆኑን አመልክተዋል።

 

በተለይ አሁን ባለው የአፍሪካ ሀገራት ነፃ የንግድ ቀጠና ሥምምነት እንደዚሁም ኢትዮጵያ የዓለም አቀፉ የንግድ ድርጅት አባል ለመሆን እያደረገችው ባለው ጥረት ገበያን እየከፈቱ መሄድ ግድ መሆኑም ተመልክቷል። ከዚህም በተጨማሪ በሚበዛው የዓለም ክፍል የሚዘወተረው የአክስዮን ገበያን ለማስጀመር ሰፊ ጥናት የተደረገ መሆኑን በዶክተር ይናገር በኩል ተመልክቷል።

 

ሌላኛው የውይይቱ አጀንዳ የነበረው በብሄራዊ ባንክ ስለሚወጡት መመሪያዎች ነው። አንዳንዶቹ መመሪያዎች በጥልቀት የንግዱ ማህበረሰብ ሳይመክርባቸው የሚወጡ በመሆናቸው ትግበራ ላይ ችግር የሚገጥማቸው መሆኑም ተመልክቷል። ይህ ብቻ ሳይሆን መመሪያዎቹ የወቅቱን ሁኔታ ባገናዘበ መልኩ እየታዩ እንዲሻሻሉ የሚደረግበት ሁኔታ አለመኖሩም እንደ አንድ የንግዱ ዘርፍ ተግዳሮት ተደርጎ ተመልክቷል። አንዳንድ መመሪያዎች ደግሞ በየጊዜው የሚቀያየሩና ከዚሁ ጋር በተያያዘም ለአሰራ አስቸጋሪ ሁኔታዎችን እየፈጠሩ መሆኑም በተሰብሳቢዎች በኩል በቅሬታነት ተነስቷል።

 

ለዚሁ ቅሬታ ዶክተር ይናገር በሰጡት ምላሽ “ አሁን ያለንበትን ነባራዊ ሁኔታ የማይገልፁ መመሪያዎች አሉ” ካሉ በኋላ፤ እነዚህንም መመሪያዎች እንዲሻሻሉ ለማድረግም ይሄንን ጉዳይ የሚመለከት ኮሚቴ የተቋቋመ መሆኑን ጠቆም አድርገዋል። ይህ ብቻ ሳይሆን መመሪያዎቹ ረዥም እድሜ በስራ ላይ እንዲቆዩ ለማድረግ የግድ ከንግዱ ማህበረሰብ ጋር ጥልቀወ ውይይት ሊደረግባው የሚገባ መሆኑንም ጭምረው አመልክተዋል።

 

ከክስረት ጋር በተያያዘ በስፋት የሚነሱ “የብድር ይራዘምልን” ጥያቄዎች መኖራቸውን ያመለከቱት ዶክተር ይናገር፤ ይህ ጉዳይ በንግዱ ማህበረሰብ በኩል በጥንቃቄ ሊታይ የሚገባ መሆኑን ገልፀዋል። ባንኮች ለነጋዴው የሚያበድሩት ገንዘብ ከህብተረሰቡ በቁጠባ መልክ የተሰበሰበውን ገንዘብ መሆኑን ያመለከቱት ኃላፊው፤ ባንኮች የብድር ሁኔታን በአግባቡ መቆጣጠር ካልቻሉ ሊያስከትል የሚችለው ውጤት ከባድ መሆኑን ገልፀዋል።

ከአስከፊ የእርስ በእርስ ጦርነትና የዘር ማጥፋት እልቂት ውስጥ በመውጣት ፈጣን የኢኮኖሚ እድገት እያስመዘገበች ያለችው ሩዋንዳ የቻይናና የህንድን ትኩረት የሳበች መሆኗን ከሰሞኑ የወጡ መረጃዎች ያመለክታሉ። ቀደም ሲል በሩዋንዳ የጉብኝት ቆይታ ያደረጉት የህንዱ ጠቅላይ ሚኒስትር ሞዲ ከሩዋንዳ ጋር ዘርፈ ብዙ የኢንቨስትመንትና የኢኮኖሚ ትስስር ሊያመጡ የሁለትዮሽ ግንኙነት ፊርማዎችን የተፈራረሙ ሲሆን ከሰሞኑ ደግሞ የቻይናው ፕሬዝዳንት ዢፒንግ በሩዋዳ ኪጋሊ በመገኘት በተመሳሳይ መልኩ በዘርፈ ብዙ የሁለቱ ሀገራት ግንኙነት ዙሪያ ከሩዋንዳው ፕሬዝዳንት ፖል ካጋሜ ጋር የመከሩ መሆናቸውን የሲ ኤን ኤን ዘገባ ያመለክታል።

 

ፕሬዝዳንት ዢፒንግ በደቡብ አፍሪካ በሚካሄደው በበሪክስ ህብረት ስብሰባ ላይ ከመገኘታቸው በፊት በአፍሪካ አህጉር በሚኖራቸው ቆይታ ከሩዋንዳ በተጨማሪ በሞሪሸስ ቆይታ የሚያደርጉ መሆኑን ዘገባው ጨምሮ ያመለክታል። ቻይና በሩዋንዳ ኢኮኖሚ ውስጥ ከብድር አቅርቦት እስከ መሰረተ ልማት ግንባታ ብሎም እስከ ግዙፍ ኢንቨስትመንቶች ድረስ በስፋት የተሰማራች ሀገር ናት።ህንድም ቢሆን በሩዋንዳ ያላት የብድር አቅርቦትና የኢንቨስትመንት ድርሻ በቀላሉ የሚታይ አይደለም።

 

እንደ ዘገባው ከሆነ በሩዋንዳ ከተገነባው መንገድ ውስጥ 70 በመቶው የሚሆነው የተገነባው በቻይና ኩባንያዎች ነው። ቻይና በሩዋንዳ ባለፉት 12 ዓመታት በ16 ፕሮጀክቶች 4 መቶ ሚሊዮን የኢንቨስትመንት ሥራወዎች ውስጥ በመሰማራት በሩዋንዳ ኢኮኖሚ ውስጥ ሰፊ ሚናን ተጫውታለች።

 

ዘገባው ጨምሮም በአፍሪካና በቻይና መካከል ያለው የሁለትዮሽ የንግድ ግንኙነት እስከ 2014 ባለው ጊዜ ውስጥ 220 ቢሊዮን ዶላር የደረሰ መሆኑን አመልክቶ እንደ ሩዋንዳ ያሉ ሀገራትም ለቻይና አፍሪካ ግንኙነት ሰፊ ሚና ያላቸው መሆኑን አትቷል።

 

በያዝነው የፈረንጆች ዓመት መጀመሪያ የሩዋንዳ የኢኮኖሚ እድገት በአፍሪካ ሶስተኛው ፈጣን እድገት መሆኑን ዘገባው የዓለም ባንክን ዋቢ በማድረግ አትቷል።

ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አቢይ አህመድ ከሀገሪቱ የውጭ ምንዛሪ ጉዳይ ጋር በተያያዘ ባለፈው ሰኞ ለሶስት ቀናት የሥራ ጉብኝት የቆዩት የኤርትራው ፕሬዝዳንት አቶ ኢሳያስ አፈወርቂን ሸኝተው ሲመለሱ በዚያው በአየር መንገዱ ቪአይፒ ሳሎን መግለጫ በሰጡበት ወቅት አንደኛው የመግለጫቸው ርዕሰ ጉዳይ የሀገሪቱ የውጭ ምንዛሪ ጉዳይ ነው።

 

ጠቅላይ ሚኒስትሩ በዚሁ ማሳሰቢያ አዘል መልዕክታቸው የውጭ ምንዛሪ በግላቸው ያከማቹ ግለሰቦች በአጭር ጊዜ ውስጥ ባንክ ሄደው እንዲመነዝሩ አለበለዚያም በቅርቡ ከፍተኛ የውጭ ምንዛሪ ሀገሪቱ ውስጥ ስለሚገባ ክስረት እንዳይደርስባቸው አሳስበዋል። ከዚህም በተጨማሪ ከዚሁ ጋር በተያያዘ በቅርቡም የኦፕሬሽን ሥራ የሚጀመር መሆኑንም አመልክተዋል። ሆኖም የኦፕሬሽኑ አይነት ምን እንደሆነ ግን አላብራሩም። የጠቅላይ ሚኒስትሩ አካሄድ የጥቁር ገበያውን አቅም ለማዳከም በሀይል ማሳደድ ከሆነ ችግሩ ከጊዜያዊ መፍትሄ ያለፈ እንደማይሆን በቅርቡ በሱዳን የታየው እርምጃና ውጤት በቂ ማሳያ ነው። ሱዳን የመገበያያ ገንዘቧን ምንዛሪ እየወደቀ መሄዱን ተከትሎ ህግ ጭምር በማውጣት በጥቁር ገበያ ያለውን እንቅስቃሴ በትሞክርም ይህ ሂደት የሰራው ለጥቂት ወራት ብቻ ነው። ከዚያ በኋላ ግን እጅግ ሚስጥራዊ በሆነ ሁኔታ የጥቁር ገበያው ሥራ ቀጥሏል። ለጊዜው መፍትሄ ያስገኘ የመሰለው ቁጥጥር በመጨረሻ የባሰ የሱዳን ፓውንድን መውደቅ አስከትሏል።

 

በዚህ በዘላቂ የውጭ ምንዛሪ ችግር መፍትሄው ዙሪያ የኢኮኖሚ ባለሙያውን ዶክተር ቆስጠንጢኖስ በርሄ አናግረን የሚከተለውን ጠቅለል ያለ ሀሳብ አጋርተውናል።

 

 

***        ***        ***

 

አሁን መንግስት ያለበትን የውጭ ምንዛሪ ችግር ለመቅረፍ የተለያዩ እርምጃዎችን መውሰድ አለበት። ይህንን ችግር ከሚወሰዱት እርምጃዎች መካከል በሌሎች አካላት በቀጥታ የሚሰጥ የውጭ ምንዛሪ ድጋፍ ነው። ይህ ድጋፍ በቅርቡ በተባበሩት አረብ ኤሜሬት በኩል ታይቷል። ወደ አንድ ቢሊዮን ዶላር ቀጥተኛ የውጭ ምንዛሪ ድጋፍ ተደርጓል። የዓለም ባንክና ሌሎች አለም አቀፍ የገንዘብ ተቋማት ሀገራት በመሰል ችግር ውስጥ ሲገቡ መፍትሄ የሚያፈላልጉባቸው የአሰራር ዘዴዎች አሏቸው። በመሆኑም ቀጥተኛ የሆነ የውጭ ምንዛሪ ድጋፍ አንዱ ችግሩን በጊዜያዊነት ማቃለያ መንገድ ነው።

 

ሆኖም ችግሩን በዘለቄታዊነት ለመፍታት ከወዲሁ መወሰድ ያለባቸው እርምጃዎች አሉ። ከእነዚህም እርምጃዎች መካከልም የመጀመሪያው ቀደም ሲል የተጀመሩ የመሰረተ ልማት ፕሮጀክቶችን ቀዝቀዝ ማድረግ መቻል ነው። ምክንያቱም ፕሮጀክቶቹ ግዙፎችና ብዛትም ስላላቸው የሚጠይቁትም የውጭ ምንዛሪ ከፍተኛ ነው። 19 ግድብን በአንድ ጊዜ መገንባት አይቻልም። በመሆኑም አሁንም በፕሮጀክቶች የልማት ቅደም ተከተል ዙሪያ በእጅጉ ሊታሰብበት ይገባል።

 

ሌላው የውጭ ተቋራጮችን ይመለከታል። አንዳንድ የውጭ ኩባንያዎች የግንባታ ጨረታ የሚያሸንፉት በሀገር ውስጥ ገንዘብ ሥራቸውን ለማከናወን ነው። ሆኖም እነዚህ ኩባንያዎች ሥራቸውን በብር አከናወኑ ቢባልም በመጨረሻ ትርፋቸውን መንዝረው የሚወስዱት በዶላር ነው። ከመንግስት ጋር የገቡት ውል ስለሌላቸው ባንክ ምንዛሬውን አይሰጣቸውም። ይህም በመሆኑ እነዚህ ባለሀብቶች ምንዛሬውን ለማግኘት ወደ ጥቁር ገበያው ነው የሚሄዱት። ይህ ሁኔታ ደግሞ በጥቁር ገበያውና በህጋዊው የምንዛሪ ገበያ መካከል ያለውን ክፍተት እያሰፋው የሚሄድ ይሆናል። በመሆኑም ይህ ጉዳይ በሚገባ ሊፈተሸ ይገባል።

 

ሌላው ሊታይ የሚገባው ጉዳይ አስመጪዎች ኤል ሲ ለመክፈት በባንክ በኩል የሚወስድባቸው ረዥም ሂደትና የውጭ ምንዛሪ አቅርቦትም ጉዳይ ነው። ቢሮክራሲው ሲበዛ ባለሃብቱ በቀጥታ ወደ ጥቁር ገበያው ነው የሚያመራው። በመሆኑም የኤል ሲው ቢሮክራሲ ጉዳይ በሚገባ መፈተሸ አለበት።

 

ከዚህ ውጪ ያለው ወሳኝ ጉዳይ በዚች ሀገር ውስጥ የውጭ ባንኮች ገብተው እንዲሰሩ ማድረግ ነው። የውጭ ባንኮች አዲስ ካፒታልና የውጭ ምንዛሪ ይዘው ስለሚመጡ የሚኖራቸው ጠቀሜታ ከፍተኛ ነው። እነዚህ ባንኮች በጥርጣሪ ውስጥ እንዲወድቁ ያደረጋቸው ከሰሩ በኋላ ሀብቱ ይዘው ይሄዳሉ በሚል ነው። እውነታው ግን ይህ አይደለም። አብዛኞቹ የውጭ ባንኮች መሰረታቸው አውሮፓና አሜሪካ ነው። የእነዚህ ሀገራት ኢኮኖሚ ደግሞ ለዘመናት በከፍተኛ እድገት ውስጥ ካለፈ በኋላ የማዝገም ሁኔታ ውስጥ ገብቷል። ይህ አይነቱ ኢኮኖሚ ብዙም ለባንኮች አይመችም። በመሆኑም አብዛኞቹ ባንኮች ከአውሮፓና አሜሪካ ይልቅ ወደ ሩቅ ምስራቅና ሌሎች የእስያ ሀገራት መስፋፋትን መርጠዋል። ለእነዚህ ሀገራትም እድገት ከፍተኛ አስተዋፅኦ አድርገዋል። ሀብታቸውን ከዚያ አሽሽተው መሄድ ይቅርና እንደውም የበለጠ እየደረጁ ነው የሄዱት። ዋናው የሀገሪቱ የፖሊና የአሰራር ምቹነት ነው።

 

ሌላው በሀገሪቱ ወሳኝ መፍትሄ የሚሆነው በቅርቡ ወደ ግሉ ዘርፍ ይዘዋወራሉ የተባሉት የመንግስት የልማት ድርጅቶች ናቸው። እነዚህ የልማት ድርጅቶች ለውጭ ኩባንያዎች አክስዮን ሲሸጡ የውጭ ምንዛሪም እያስገኙ ይሄዳሉ። ይህም ሁኔታ የሀገሪቱን የውጭ ምንዛሪ አቅም እያሳደገው የሚሄድበት ሁኔታ ይፈጠራል።

 

ከሁሉም በላይ ወሳኙ ሥራ ኤክስፖርትን ማሳደግ ነው። ለውጭ ምንዛሪ አስተማማኝ ግኝት ኤክስፖርትን ማጠናከርና ማሳደግ ብቻ ነው። ይህንን ማድረግ ግድ ይላል።

 

ከዚህ ውጪ ጠቅላይ ሚኒስትሩ በቅርቡ የውጭ ምንዛሪ በስፋት ይገባል ያሉትን በተመለከተ በዝርዝር የተነገረ ነገር ስለሌለ ይህ ነው ብሎ መናገር ያስቸግራል።¾

በሀገሪቱ የተከሰተውን የውጭ ምንዛሪ እጥረት ተከትሎ የሱዳን ፓውንድ በከፍተኛ ደረጃ እየወረደ መሄዱን የሰሞኑ የሱዳን ትሪብዩን ዘገባ ያመለክታል። መንግስት በባንኮቹ አማካኝነት በቂ የውጭ ምንዛሪን ከማቅረብ ይልቅ የጥቁር ገበያ ነጋዴዎችን ማሳደድ መጀመሩ ሁኔታውን ያባሰው መሆኑን መረጃዎች ያመለክታሉ። መንግስት መሰል እርምጃዎችን እየወሰደ ያለው ከባድ ቅጣት የሚያስከትለውን ህግ ካወጣ በኋላ ነው። ህጉ በህገ ወጥ መንገድ የውጭ ምንዛሪ ሲገበያይ የተያዘ እንደዚሁም አከማችቶ የተገኘ እስከ አስር ዓመት የሚደርስ ቅጣትን ያስቀምጣል። ሆኖም ህጉ ተግባራዊ መሆን ከጀመረ በኋላ የጥቁር ገበያውም ምንዛሪ የበለጠ የሰውርነት ባህሪን ከመላበስ ውጪ የተገኘ አዎንታዊ ለውጥ የለም ተብሏል። እንደ ዘገባው ከሆነ የሱዳን ፓውንድ እ.ኤ.አ ከ2011 ጀምሮ ከዶላር አንፃር የቀነሰው አንድ መቶ ፐርሰንት ነው። የሱዳን የውጭ ምንዛሪ እጥረት መከሰት የጀመረው ዋነኛ የሀገሪቱ የውጭ ምንዛሪ ምንጭ የሆነችው ደቡብ ሱዳን ከነዳጅ ሀብቷ መገንጠሏን ተከትሎ ነው።

 

ደቡብ ሱዳን የነዳጅ ሀብቷን ለውጭ ገበያ ለማቅረብ የምትጠቀመው ፖርት ሱዳንን በመሆኑና የነዳጅ ቱቦው የሱዳንን ግዛት ሲያቋርጥም ከኪራይ ሱዳን ገቢ ታገኝ የነበረ ቢሆንም ደቡብ ሱዳን የእርስ በእርስ ጦርነት ውስጥ መግባቷ ሁሉንም ገቢ እንዲታጣ አድርጎታል። ይህ ሁኔታ የሱዳንን የውጭ ምንዛሪ ገቢ አደጋ ላይ እንዲወድቅ ያደረገው ሲሆን ሱዳን የደቡብ ሱዳን የፖለቲካ ባላንጣ ኃይሎች ሰላም አውርደው ነገሮች ወደ ነበሩበት እንዲመለሱ ጥረት በማድረግ ላይ ናቸው።¾

 

ከፋይናንስ አቅርቦትና ብድር ጋር በተያያዘ የንግዱ ማህበረሰብ ተወካዮችና የኢትዮጵያ የንግድና ዘርፍ ማህበራት ምክር ቤት የስራ ኃላፊዎች ሀምሌ 12 ቀን 2010 ዓ.ም ከኢትዮጵያ ብሄራዊ ባንክ ከፍተኛ የሥራ ኃላፊዎች ጋር ሊወያዩ ነው።

 

የንግድና ዘርፍ ማህበራቱ ኮርፖሬት ኮሙኒኬሽን እና የህዝብ ግንኙነት ክፍል ለዝግጅት ክፍላችን የላከው መረጃ እንደሚያመለክተው ከሆነ ውይይቱ የሚካሄደው ቀደም ሲል የንግዱ ማህበረሰብ ከኢፌዴሪ ጠቅላይ ሚኒስትር ጋር ባደረጉት ውይይት የተሰጡትን ጥቆማዎች፣ የተነሱትን ቅሬታዎችና የቀረቡትን ጥያቄዎች መሰረት በማድረግ ነው።

 

በዚሁ በኢትዮጵያ ብሄራዊ ባንክ አዲሱ ህንፃ የመሰብሰቢያ አዳራሽ በሚካሄደው ውይይት ጉዳዩ በቀጥታ የሚመለከታቸው የመንግስት አካላት ምላሽ ይሰጡበታል ተብሎ ይጠበቃል።¾

 

ኢትዮጵያና ኤርትራ አሁን ያሉበት ደረጃ እንዲደርሱ የውጭ መንግስታት የራሳቸውን ሚና የተጫወቱ መሆኑን ዘ ኢኮኖሚስት ከሰሞኑ ባስነበበው ዘገባ አመልክቷል። እንደዘገባው ከሆነ ሁለቱ ሀገራት መካከል በጠላትነት የመፈላለግ ዘመኑ አብቅቶ ወደ አዲስ ምዕራፍ እንዲገቡ አሜሪካ፣ ሳዑዲ አረቢያና የተባበሩት አረብ ኢሜሬት የራሳቸውን ሚና ተጫውተዋል።

እንደዘገባው ከሆነ በአፍሪካ ምድር ሰፊ የአሜሪካንን ፖለቲካ በማስረፁ ረገድ ሰፊ ሥራን የመስራት ልምድ ያላቸው ዶናልድ ያማማቶ ከአዲስ አበባ አስመራ በመመላለስ ሰፊ የማግባባት ሥራን ሰርተዋል። ዲፕሎማቱ ከአስርት ዓመታት በኋላ በዚሁ ጉዳይ የአስመራን ምድር ሲረግጡ የመጀመሪያቸው መሆኑን ያመለከተው ይኸው ዘገባ የአስመራ ጉዳያቸውንም በሚያዚያ ወር እንዳጠናቀቁ ለተመሳሳይ ተግባር በአዲስ አበባም ቆይታ ያደረጉ መሆኑን አስታውሷል። ዘገባው ይህም ሁኔታ አሜሪካ ከኤርትራ ጋር የተሻለ ግንኙነትን ለመፍጠር ፍላጎት ያላት መሆኑን ያሳያል በማለት አትቷል።

ይሁንና አስመራ በጉዳዩ ዙሪያ ብዙም ቀና ምላሽ የሰጠችበት ሁኔታ ባይኖርም በስተመጨረሻ ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አቢይ አህመድ በሳዑዲ አረቢያ በነበራቸው ቆይታ ኤርትራ የሰላም ሀሳቡን እንድትቀበል የሳዑዲው ልዑል ሙሀመድ ቢን ሳልማን ፕሬዝዳንት ኢሳያስን እንዲያግባቡ የጠየቁ መሆኑን ዘገባው ያመለክታል። ከዚያ በኋላም ፕሬዝዳንት ኢሳያስ ወደ ተባበሩት አረብ ኤሜሬት ከተጓዙ በኋላ ከተባበሩት አረብ ኤሜሬት ሙሀመድ ቢን ዘይድ ጋር ቆይታ ካደረጉ በኋላ መንግስት የሠላም ሀሳቡን የሚቀበል ከሆነ ሀገሪቱ በምላሹ በጥሬ ገንዘብና በኢንቨስትመንት ፍሰት መልኩ ወደ ኤርትራ ምድር ሰፊ ገንዘብ የምታፈስ መሆኗን ለፕሬዝዳንት ኢሳያስ የገለፁላቸው መሆኑን ዘገባው ያትታል።¾

 

የኢትዮጵያና የኤርትራ የአዲሱ ምዕራፍ ግንኙነት ለሁለቱም ሀገራት ሆነ ለቀጠናው ዘርፈ ብዙ ጥቅሞች አሉት። ሁለቱ ሀገራት ከተከሰተው የድንበር ጦርነት ማክተም በኋላ ለሁለት አስርት ዓመታት ሰላምም፤ ጦርነትም በሌለበት ሁኔታ ደንበራቸውን እና የግኙነት አውታሮቻቸውን ሙሉ በሙሉ ዘግተው ቆይተዋል። ይህ ሁኔታ በሀለቱም ሀገራት ህዝቦች ላይ ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ማህበራዊ ቀውስን ሲያስከትል ቆይቷል። ሆኖም ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አቢይ አህመድ ወደ ሥልጣን መምጣታቸውን ተከትሎ የሁለቱ ሀገራት ግንኙነት ፍፁም በተለየ ሁኔታ የተለየ ምዕራፍ ውስጥ የገባ መሆኑን በግልፅ የሚያሳዩ ጅምሮች እየታዩ ነው። ይህ ሁኔታ የበለጠ ግልፅ የሆነው የሰሞኑን የጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አቢይ አህመድ የአስመራ ይፋዊ ጉብኝት ተከትሎ የአስመራ ህዝብ ለዶክተር አቢይ ያሳየው ልዩ አቀባበልና በጉብኝቱ ማጠቃለያ ላይም ሁለቱ ሀገራት በደረሱበት ስምምነት ያ የጦርነት ዘመን ያበቃ መሆኑን በይፋ ማሳወቃቸው ነው።

ይህ ልዩና አዲስ የግንኙነት ምዕራፍ ለሁለቱ ሀገራት ሊኖረው የሚችለውን ዘርፈ ብዙ ጠቀሜታ በተመለከተ ከኢኮኖሚ አንፃር የተወሰነ መፈተሹ መልካም ነው።

መከላከያው በኢኮኖሚው ላይ የሚኖረውን ጫና የሚቀንስ መሆኑ

ሁለቱ ሀገራት ባካሄዱት ከባድ ጦርነት ከደረሰባቸው ሰብዓዊ ኪሳራና ማህበራዊ ቀውስ ባሻገር የደረሰባቸው ኢኮኖሚያዊ ክስረትም በቀላሉ የሚታይ አይደለም። ይፋዊ ጦርነቱ ከቆመ በርካታ ዓመታት ቢቆጠሩም ጉዳዩ በሰላም ሥምምነት ያልተቋጨ መሆኑ ሀገራቱ ውጥረት በተሞላበት የጦርነት ድባብ ውስጥ እንዲቆዩ አድርጓቸዋል። ይህ ሁኔታ አንዱ ለሌላው ስጋት ሆኖ እንዲታይ በማድረጉ ሁለቱ ሀገራት ለመከላከያ ይመድቡት የነበረው በጀት ይህንኑ ስጋት ታሳቢ ያደረገ ነበር። ሁኔታውን የበለጠ ውስብስብ ያደረገው ደግሞ የኤርትራ ፖለቲካ ከሌሎች የመካከለኛው ምስራቅ ሀገራት ፖለቲካ ጋር ከመጠላለፍ ባለፈ ሀገራቱ በኤርትራ ምድርና ባህር ዳርቻዎች ወታደራዊ ሠፈር መመስረታቸው ሌላኛው የኢትዮጵያ ፈተና ሆኖ ቆይቷል።

የተባበሩት አረብ ኤሜሬትና የጂሲሲ ሀገራት በአሰብ አካባቢ ወታደራዊ የጦር ሰፈር እየገነቡ ነው የሚለው መረጃ ከመውጣት ባለፈ ከህዳሴው ግድብ ግባታ ጋር በተያያዘ ግብፅም በአካባቢው እያንዣበበች ነው የሚለው ዜና ሲሰራጭ መቆየቱ የኢትዮጵያን የፀጥታ ሥጋት አንሮት ቆይቷል። ይህ ብቻ ሳይሆን የኢትዮጵያ መንግስትን በትጥቅ ትግል የሚፋለሙ ኃይሎችም ቢሆኑ ዋነኛ ምሽጋቸው የነበረው የኤርትራ መሬት ነበር። በተመሳሳይ መልኩ የኢትዮጵያ መንግስትም ቢሆን የኤርትራ መንግስት ተቃዋሚዎችን በማደራጀትም ሆነ በማገዝ ብሎም የወረራ ሥጋትም ጭምር በመሆን የአካባቢው ውጥረት እንዲንር አድርጎ ቆይቷል። እነዚህ አጠቃላይ ሁኔታዎች የሁለቱን ሀገራት የመከላከያ ወጪ በማናር የሀገራቱ ኢኮኖሚ ላይ ጫና እንዲፈጠር ሲያደርጉ ቆይተዋል።

ሆኖም የዶክተር አቢይን ይፋዊ ጉብኝት ተከትሎ በተፈረመው የስምምነት ሰነድ ሀገራቱ የ20 ዓመቱ ውጥረትና የጦርነት ደመናን ለማስወግድ ይፋዊ መግባባት ላይ ደርሰዋል። ጦርነቱ ማክተሙንም አወጀዋል። ይህ ሂደት እስከዛሬ በነበረው ሥጋት ለመከላከያና ለፀጥታ ብሎም አንዱ መንግስት ሌላውን ለመጣል ሲያወጣው የነበረው ወጪ ወደ ልማት እንዲዞር የሚያደርገው ይሆናል። ከሁሉም በላይ ደግሞ የሁለቱን ሀገራት አለመግባባት በመጠቀም የኢትዮጵያ ታሪካዊ ጠላት የሆኑ ሀይሎች አጋጣሚውን ለመጠቀም ጥረት ማድረጋቸውም በአደገኛ ሥጋትነት የሚታይ ነበር። አሁን ባልታሰበ ሁኔታ የተፈጠረው መልካም ግንኙነት እነዚህን ሁሉ ሥጋቶች በማስወገድ ሁለቱ ሀገራት ሙሉ አቅማቸውን ወደ ልማት እንዲያዞሩ የሚያደርግ ይሆናል።

የጦርነት ቀጠናዎች ወደ ሰላም መንደርነት መቀየር

ኢትዮጵያና ኤርትራ ወደ ጦርነት ከገቡ በኋላ ባለፉት 20 ዓመታት የነበረው ዝምታ በድንበር አካባቢ ያሉ የሁለቱን ሀገራት ነዋሪዎች ክፉኛ ጎድቷል። በአካባቢው ካለው የጦርነት ሥጋት ጋር በተያያዘ የኢትዮ-ኤርትራ ድንበር ነዋሪዎች ማንም ከከፈለው መስዋዕትነት በላይ ከፍለዋል። ያለፉት ሁለት አስርት ዓመታት አጠቃላይ ሰላምና ጦርነት አልባ ሂደቶች በሁለቱ ሀገራት ድንበር አካባቢዎች ምንም አይነት የልማትና የኢንቨስትመንት ሥራዎች እንዳይሰሩ በማድረጋቸው የአካባቢው ነዋሪዎችን የመልማት መብትና እድል አሳጥቶ ቆይቷል።

በዚህ ሰለባነት ከኢትዮጵያ ይልቅ የበለጠ ተጎጂ የሆነችው ኤርትራ ናት ማለት ይቻላል። ኢትዮጵያ በቆዳ ስፋቷ ከኤርትራ በብዙ እጥፍ የምትበልጥ በመሆኗ ያለፉት ዓመታት የድንበር ውጥረትና ሥጋት የኤርትራን ያህል ጉዳት አድርሶባታል ለማለት ያስቸግራል። አብዛኞቹ ከአስመራ ደቡባዊ አቅጣጫ የሚገኙ የኤርትራ ከተሞች ከጦርነት ቀጠናው ብዙም ያልራቁ መሆናቸው ሰፊው የኤርትራ የቆዳ ሽፋን በጦርነት ደመና ሥር እንዲቆይ አድርጎታል። ሆኖም አሁን የተፈጠረው የሰላም ሂደት የድንበር አካባቢ የሁለቱን ሀገራት ግዛቶች ወደ ልማት መስመር የሚከት ይሆናል።

የድንበር አካባቢ የንግድ ልውውጥ

በዓለማችን ያሉ ጎረቤታማ ሀገራት ድንበር አካበባቢ ህዝቦች የንግድ ልውውጥ ያደርጋሉ። ይህ የንግድ ልውውጥ ከራሱ ከህዝቡ ተፈጥሯዊ ግንኙነት የሚመነጭ እንጂ በመንግስታት ግንኙነት የሚቃኝ አይደለም። ይህም ሁኔታ ለድንበር አካባቢ ህዝቦች ያለው ያለው ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ጠቀሜታ እጅግ ከፍተኛ ነው። ሆኖም ባለፉት ሁለት አስርት ዓመታት የነበረው የኢትዮ-ኤርትራ ውጥረት የአካባቢው ህዝቦችን የዚህ እድል ተጠቃሚ የመሆን እድላቸውን ነፍጎ ቆይቷል።

ይሁንና አሁን በፕሬዝዳንት ኢሳያስና በጠቅላይ ሚኒስትር አቢይ አህመድ የተፈረመው ጦርነትን የማስወገድ ስምምነት ወደ ተግባር ሲወርድ ሁኔታዎችን ወደ በጎነት የሚቀይር ይሆናል ተብሎ ይጠበቃል። ይህም የአካባቢውን ህዝቦች ኢኮኖሚያዊ ትስስርና ተጠቃሚነት ወደ ነበረበት የሚመልስ ይሆናል።

የአየር በረራ

የኢትዮጵያና የኤርትራን ጦርነት ተከትሎ የኢትዮጵያ አየር መንገድ የአስመራ በረራውን ካቋረጠ ሁለት አስርት ዓመታትን አስቆጥሯል። በጊዜው ኤርትራ የራሷ አየር መንገድ ያልነበራት መሆኑ በተለይ በኤርትራዊያን በኩል ከባድ ፈተናን ደቅኖ ነበር። ከዚያ በኋላ ፍላይ ዱባይን ጨምሮ የኳታር አየር መንገድ አስመራን አንዱ መዳረሻቸው በማድረግ ሲሰሩ ቆይተዋል። ይሁንና በመሀል ሁለቱም አየር መንገዶች በረራው የማያዋጣ መሆኑን በመግለፅ ያቋረጡበት ሁኔታ ተፈጥሯል።

የኤርትራ መንግስት የራሱ የአየር መንገድ ቢያቋቁምም አሁን ያለው የበረራና የአቬየሽን ቴክኖሎጂ ተወዳዳሪነት አየር መንገዱ ብዙም ወደፊት እንዳይራመድ አድርጎታል። ይሁንና ሁለቱ ሀገራት መግባባት ላይ መድረሳቸውን ተከትሎ ከነሀሴ 10 ቀን 2018 ጀምሮ የአስመራ በረራውን የሚጀምር መሆኑ ኢትዮጵያ አየር መንገድ ጋዜጣዊ መግለጫ ያመለክታል።

ይህ ሁኔታ ለአየር መንገዱ እንደ አዲስ የገበያ መዳረሻ የሚቆጠር ሲሆን በሌላ መልኩ ደግሞ የኤርትራን የአየር በረራ ክፍተት የሚሞላ ይሆናል። የኢትዮ ኤርትራን ጦርነት ተከትሎ የአካባቢው የአየር ቀጠና ከበረራ ውጪ መሆኑ የኢትዮጵያ አየር መንገድን የበረራ ጉዞ አቅጣጫ አሰቀይሮ ቆይቷል። ሆኖም አሁን የሁለቱ ሀገራት ሰላም መመለሱ አየር መንገዱ አዋጪ የሆነውን የበረራ መስመር እንዲከተል የሚያደርገው ይሆናል።

ሀገራዊ ዋጋን ከፍ የሚያደርግ መሆኑ

የኢትዮ ኤርትራ ሰላም የሁለቱን ሀገራት አለም ዓቀፋዊ ዋጋ ከፍ የሚያደርገው ይሆናል። የተባበሩት መንግስታት ዋና ፀሃፊን ጨምሮ፣የአሜሪካ መንግስት ብሎም የተለያዩ መንግስታት የሁለቱን ሀገራት ወደ ሰላም መምጣት በበጎነት ተቀብለውታል። መረጃዎች እንዳመለከቱት ከሆነ በኢትዮጵያ እየተፈጠረ ያለው የውስጥና የውጭ የሰላም አየር ሀገሪቱ በዓለም አቀፍ ደረጃ ያቀረበችው ቦንድ ዋጋ እንዲጨምር አድርጎታል። ከዶላር አንፃር የብር ዋጋ ከፍ እያለ እንዲሄድ አድርጎታል። ይህ ሁኔታ በዚህ መልኩ ከቀጠለ የጥቁር ገበያው ዋጋ እንዲቀንስ ስለሚያደርገው የኑሮ ውድነቱን በተወሰነ ደረጃ የሚያቀለው ይሆናል። የውጭ ኢንቨስተሮችም ቢሆኑ በሁለቱ ሀገራት መዋዕለ ነዋያቸውን ለማፍሰስ በራስ መተማመን የሚፈጥር ይሆናል።

የአማራጭ ወደብ ጉዳይ

ኢትዮጵያ ወደብ አልባ ሀገር ከሆነች በኋላ እስከ ጦርነቱ መቀስቀስ ድረስ በመጠነኛ ኪራይ የአሰብ ወደብን ስትገለገል ቆይታለች። ሆኖም የጦርነቱን መፈንዳት ተከትሎ የኢትዮጵያ የገቢ ንግድ ወደ ጂቡቲ ወደብ መዞር ግድ ብሎታል። ሆኖም የጂቡቲ ወደብ አገልግሎት እያደገ ቢሄድም የዋጋውም ሁኔታ እየናረ መሄዱ በኢትዮጵያ የገቢ ሸቀጥ ላይ የዋጋ ንረትን በመፍጠር ኢኮኖሚያዊ ጫናን ሲፈጥር ቆይቷል።

ይህንንም ሁኔታ ተከትሎ ኢትዮጵያ ከሶማሊያ ወደቦች እስከ ፖርት ሱዳንና የኬኒያው ሞባሳ ድረስ አማራጭ ወደብን ስታፈላለግ ቆይታለች። ሁኔታዎች በሂደት ላይ ቢሆኑም አሁን ከኤርትራ ጋር የተፈጠረው ሰላም በተለይ ኢትዮጵያ የአሰብ ወደብን በሚገባ እንድትጠቀም የሚያደርጋት ይሆናል። ይህም ኢትዮጵያ በጂቡቲ የተያዘባትን የወደብ ሞኖፖል በመስበር አማራጭ ወደብን እንድትጠቀም የሚያደርጋት ይሆናል። ሆኖም ሁለቱ ሀገራት ለሁለት አስርት ዓመታት ግንኙነቶቻቸውን ያቋረጡ በመሆናቸው መንገዶች ጥገናና ግንባታ ሚያስፈልጋቸው ይሆናል። የአዋሽ፣ኮምቦልቻ፣ ወልደያ ሀራ ገበያ ባቡርን ከኮምቦልቻ ተገንጥሎ ወደ አሰብ ወደብ እንዲገባ ለማድረግ ብዙም ኢንቨስትመንትን የሚጠይቅ አይሆንም። ርቀቱ በጣም አጭር ሲሆን ኢኮኖሚያዊ ጥቅሙ ግን እጅግ ከፍተኛ ነው።

በእርግጥ አሁን ባለው ሁኔታ የአሰብ ወደብ ይዞታ ቢሆን በግልፅ አይታወቅም። ሆንም በአጭር ጊዜም ይሁን በረዥም ጊዜ አሰብ ወደብ ለኢትዮጵያ አገልግሎት የሚሰጥ ከሆነ ለኤርትራ ተጨማሪ የገቢ ምንጭ፤ለኢትዮጵያም ከጂቡቲ ብቸኛ የወደብ ጥገኝነት የሚያላቅቅ ይሆናል።

 

በመቀሌ ዩኒቨርስቲ አዘጋጅነት በመቀሌ እየተካሄደ ያለው 9ኛው የአፍሪካ ዩኒቨርስቲዎች ጨዋታ እንደቀጠለ ነው። በዚህ ስፖርታዊ ጨዋታ ኢትዮጵያን ጨምሮ 17 የአፍሪካ ሀገራት በተለያዩ 57 ዩኒቨርስቲዎች ተወክለው እየተወዳደሩ ይገኛሉ።

ከተሳታፊ ሀገራት መካከልም ዛምቢያ፣ ዑጋንዳ፣ ኢትዮጵያ፣ ሴራሊዮን፣ ካሜሮን፣ ማዳጋስካር፣ ሞሪሸስ እና ዚምባብዌ ይገኙበታል። የኢትዮጵያ ዩኒቨርስቲዎችን ወክለው ከተገኙት ቡድኖች መካከልም ከአዘጋጁ ዩኒቨርስቲ መቀሌ ዩኒቨርስቲ በተጨማሪ የወሎ እና የወልቂጤ ዩኒቨርስቲ እንደዚሁም የዋቻሞ ዩኒቨርስቲ እና የአርባምንጭ ዩኒቨርስቲዎች ይገኙበታል።

ይህ የመላው አፍሪካ ዩኒቨርስቲዎች ጨዋታ በመቀሌ ዩኒቨርስቲ ከመካሄዱ ቀደም ብሎ በሌሎች ስምንት የአፍሪካ ዩኒቨርስቲዎች አዘጋጅነት ተካሂዷል። የመጀመሪያው ስፖርታዊ ጨዋታ በአክራ ጋና የተካሄደ ሲሆን ከዚያም በኋላ በተከታታይ ሁለት ጊዜያት በናይሮቢ ኬኒያ እንደዚሁም፤ በባዋውቺ ናይጄሪያ፣ በትሸዋነ ደቡብ አፍሪካ፣ በካምፓላ ኡጋንዳ፣ በዊንድሆክ ናሚቢያ እና በጆሀስበርግ ደቡብ አፍሪካ ተካሂዷል።

መክፈቻው ባለፈው ዕሁድ ሰኔ 24 ቀን በትግራይ ስታዲየም የተካሄደ ሲሆን በበነጋታው ሰኞ መቀሌ ዩኒቨርስቲ ከዛንዚባር ዩኒቨርስቲ ያደረጉት የእግር ኳስ ጨዋታ በዛንዚባር ዩኒቨርስቲ 5 ለ 0 አሸናፊነት ተጠናቋል።

ይህ ባለፈው እሁድ ሰኔ 24 ቀን 2010 ዓ.ም የተጀመረው ስፖርታዊ ውድድር ለስድስት ቀናት ቆይታ የሚኖረው ነው። ከተለያዩ ስፖርታዊ ጨዋታዎች ጎን ለጎን የአፍሪካ ዩኒቨርስቲዎች ህብረት በምን መልኩ መጠናከር እንዳለበት የሚያሳይ ውይይትም ተካሂዷል።  

 

ኢትዮጵያ ካለፈው ሰኔ 21 ቀን 2010 ዓ.ም ጀምሮ ነዳጅና የተፈጥሮ ጋዝ ማውጣት የምትጀምር መሆኑ በጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አቢይ አህመድ ከተገለፀ በኋላ በዕለቱ ይሄንኑ የነዳጅ አወጣጥ ሂደት የሚያሳይ የተሌቭዥን ምስል ተለቋል። ይህንንም የዜና ብስራት ተከትሎ በርካታ ዓለም አቀፍ ሚዲያዎች በስፋት ተቀባብለው ዘግበውታል። ይህ ምርትም በሀገሪቱ ኢኮኖሚ ላይ አዲስ እሴትን ይፈጥራል ተብሎ ይጠበቃል።

 

በኢትዮጵያ የነዳጅና የጋዝ ምርት ፍለጋ አንድ ምዕተ ዓመት ሊደፍን ጥቂት ዓመታት ቢቀሩትም በተጨባጭ ውጤት መገኘት የጀመረው ግን ባለፉት ሁለት አስርተ ዓመታት ነው። አሁን የተገኘው የነዳጅ ሀብት ሀገሪቱ በአንድ መልኩ ሀገሪቱ የነዳጅ ምርቶችን ከውጭ ለማስገባት የምታወጣውን የውጭ ምንዛሪ የሚያስቀር ሲሆን በሌላ መልኩ ደግሞ ተጨማሪ የውጭ ምንዛሪን የሚያስገኝ ነው። እነዚህና ሌሎች በርካታ ጥቅሞች እንደተጠበቁ ሆነው ከዚሁ ሀብት ባሻገር የሚታዩ ሥጋቶችና እድሎችም አሉ።

 

የፀጥታና ደህንነት ሥጋት

ነዳጅና ተፈጥሮ ጋዝ የመገኘቱን ያህል ከዚሁ ጋር ተያይዘው ሊነሱ የሚችሉ አደጋዎችም በስጋትነት የሚታዩ ናቸው። ሥጋቶቹ በዋነኝነት አሁን ነዳጅ ተገኘ የተባለበት የኦጋዴን አካባቢ ከመሃል አገር የራቀ ከመሆኑ ባሻገር ብዙም ጠንካራ ማዕከላዊ መንግስት በሌላት ሶማሊያ ድንበር አቅራቢያ መሆኑ። ይህ ብቻ ሳይሆን አካባቢው ከዚህ ቀደም አማፀያን ኃይሎች የሚንቀሳቀሱበት መሆኑና ቀደም ብሎም ከጋዝ ፍለጋው ጋር በተያያዘ ጥቃት የተፈፀመበት ታሪክ ያለ መሆኑ ስጋቱን ያንረዋል።

 

በዚህ በኩል እንደዋና ሥጋትነት የሚታየው የኦጋዴን ብሔራዊ ነፃ አውጪ ግንባር (ኦብነግ) ነው። ኦብነግ በሶማሌ ከልል አካባቢ የረዥም ጊዜ ትጥቅ ትግል ታሪክ ያለው ሲሆን አንድ ጊዜ ሲጠናከር ሌላ ጊዜ ደግሞ ሲዳከም እስከ ዛሬ ድረስ የዘለቀ ኃይል ነው። ይህ ታጣቂ ኃይል ባለፉት ዓመታት በሚንቀሳቀስባቸው አካባቢዎች ቀላል የማይባል ሰብዓዊ እና ቁሳዊ ጉዳቶችን አድርሷል። የኢትዮጵያ መንግስትም ታጣቂ ቡድኑን ከኦነግና ከግንቦት ሰባት ጋር በአንድ ላይ አካቶ በህግ በአሸባሪነት እንዲፈረጅ ካደረገ በኋላ በሚንቀሳቀስባቸው አካባቢዎችም እንዲዳከም የማድረግን ሥራንም ሲሰራ ቆይቷል።

 

በዚህ መሃል የኦብነግ እንቅስቃሴ ከመዳከም ባለፈ የመከፋፈልን አዝማሚያንም እስከ ማሳየት ደርሷል። የኢትዮጵያ መንግስት ካፈነገጠው አንደኛው የኦብነግ አንጃ ጋር በሚስጥር የተያዘ ድርድርን ባለፉት ጥቂት ዓመታት ሲያደርግ ቆይቷል። ይህ ድርድር በኬኒያ ናይሮቢ ሳይቀር የተካሄደ ሲሆን የውይይቱ ጭብጥና የደረሰበት ደረጃም እስከዛሬ ድረስ ግልፅ አይደለም።

 

ቡድኑ ከአሸባሪነት ዝርዝር ውስጥ ስሙ እንዲፋቅ ሰሞኑን ውሳኔ የተላለፈ ሲሆን፤ ይሁንና የነዳጁና የተፈጥሮ ጋዙ መገኘቱን ተከትሎ ሁኔታውን በመቃወም ጥቃቱን አፋፍሞ የሚቀጥል መሆኑን ሌላኛው አንጃ ከሰሞኑ አስታውቋል። አሁን ባለው የኢትዮጵያ የፖለቲካ ተጨባጭ ሁኔታ ሁሉም የኦብነግ ኃይሎች ችግሮቻቸውን በድርድር ለመፍታት ዝግጁነቱ የሚታይባቸው ከሆነ በአካባቢው ሊኖር የሚችለው ስጋት ከተራ ሽፍትነት የዘለለ ባይሆንም በዚህ ዙሪያ ያሉ ሥጋቶችን እስከመጨረሻው መቀረፍ ካልቻተቻለ ግን የቡድኑ እንቅስቃሴ በነዳጅ ሀብቱ ሥጋትነት ጭምር የሚታይ ተደርጎ ሊወሰድ የሚችል ነው።

 

ይህ ኃይል ከዚህ ቀደም በአካባቢው ነዳጅ ፍላጋ ላይ በተሰማሩ ኢትዮጵያዊያን እና ቻይናዊያን ላይ ባደረሰው ጥቃት ዘጠኝ ቻይናዊያን እንደዚሁም ከ60 በላይ ኢትዮጵያዊያን መገደላቸው የሚታወስ ነው። ይህ ድርጊትም በአካባቢው ያለው የነዳጅ ምርመራ ሥራ ለተወሰኑ ጊዜያት እንዲራዘም አድርጎት ቆይቷል። ቡድኑ በቅርቡም ተመሳሳይ ዛቻን ያሰማ ሲሆን በአካባቢው ያለፈውን ጊዜ ስህተት ላለመድገም ከፍተኛ የሆነ ጥበቃን የሚጠይቅ እንደዚሁም በዘለቄታነት ደግሞ ችግሮችን በጠረጴዛ ዙሪያ መፍታትን የሚያስገድድ ይሆናል።

 

የሙስና ሥጋት

ከነዳጅ መገኘት ጋር በተያያዘ የሚፈጠረው ሌላኛው ፈተና ሙስና ነው። በዚህ ረገድ በአፍሪካም ሆነ በመካከለኛው ምስራቅ ችግሩ ስር የሰደደ ነው። ናይጄሪያ በዓለም ስድስተኛ ነዳጅ አምራች ሀገር ብትሆንም ዛሬም ቀላል የማይባለው ህዝቧ በከፍተኛ የድህነት አዘቅት ውስጥ ይገኛል። ናይጄሪያ በዓለም አቀፍ ደረጃ ከፍተኛ የሙስና ደረጃን እንድትይዝ ያደረጋት ነዳጅ ነው። ሀገሪቱ ባላት ረዥም ዓመት ነዳጅን የማውጣት ታሪክ የነዳጅ ድፍድፍን ወደ ውጪ ከመላክ ባለፈ የነዳጅ ማጣሪያን እንኳን መትከል አልቻለችም። ዛሬ ናይጄሪያ ድፍድፍ ነዳጅን ኤክስፖርት በማድረግ እንደ ማንኛውም ሀገር የተጣራ ነዳጅን ከውጭ የምትገዛ ሀገር ናት። ይህ እንዲሆን ያደረገው በሀገሪቱ የተንሰራፋው ከነዳጅ ጋር የተያያዘ ሙስና ነው።

 

በተመሳሳይ መልኩ ደቡብ ሱዳንን ወደ ውስብስብ የእርስ በእርስ ጦርነት የማገደው አሁንም ይህ የነዳጅ ሀብት ነው። ሀገሪቱ ወደለየለት ጦርነት ከመግባቷ በፊት በስተመጨረሻ የስልጣን ባላንጣ ሆነው በተፃራሪ ወገን ቆመው የተገኙት ሀይሎች ከፍተኛ በሆነ የነዳጅ ሀብት ሙስና የተዘፈቁ መሆናቸው ተረጋግጧል። ችግሩንም ከምንጩ ለመፍታት አሜሪካንን ጨምሮ አለም አቀፉ ማህበረሰብ በደቡብ ሱዳን የነዳጅ ምርት ላይ ማዕቀብ እስከመጣል ደርሷል። ከብዙ እልቂት በኋላ መጠኛ የሰላም ጭላንጭል መታየት የጀመረው በቅርቡ ነው። ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አቢይ አህመድ በኢትዮጵያ በኦፊሴል የነዳጅ ማውጣት ሂደት የሚጀመር መሆኑን ባበሰሩበት ንግግራቸው በዚህ በኩል ያላቸውን ሥጋት ከስግብግብነት ጋር አያይዘው ገልፀውታል።

 

አደጋውንም በማመላከት ጥንቃቄ እንዲደረግም ምክረ ሀሳባቸውን ሰጥተዋል። ከዚህ ውጪ ግን የተወሰኑ ሀገራት ታሪክ ከነዳጅ ሀብት ጋር በተያያዘ የመበላሸቱን ያህል ሀብቱን በሚገባ ተጠቅመው ያደጉበትም ሀገራት በርካቶች ናቸው።

 

 

የጠባቂነት ፈተና

ሌላኛው የነዳጅ ምርት ፈተና ዜጎች ሙሉ በሙሉ የዚህ ሀብት ጥገኛ መሆናቸው ነው። ይህም የሀገራትንና የዜጎቻቸውን ፈጠራ የሚያዳክም፣ለትምህርት ያላቸውን ፍላጎት የሚቀንስና በካሽ ላይ የተመሰረተ አስተሳሰብ ብቻ እንዲኖራቸው የሚያደርግ ነው። በበርካታ ነዳጅ አምራች የአረብ ሀገራት የተደረጉ ጥናቶች እንደሚያመለክቱት ከሆነ በእነዚህ ሀገራት ሰፊ የሆነ የመሀይምነት መንሰራፋት ሁኔታዎች ይታያሉ።

 

ዜጎች ትምህርትን እንደ ጭንቀት ስለሚያዩት በስተመጨረሻ የሁሉም ነገር ጥገኛ ለመሆን ተገደዋል። በተማረ የሰው ሀይል ሀብት የሚገኙበት ደረጃ የዓለም ግርጌ ነው። ይህም በመሆኑ ሀገራቱ ከተራ ሠራተኛ ጀምሮ እስከ ከፍተኛ ምሁራን ድረስ የሚጠቀሙት የሰው ኃይል የሌሎች ሀገራት የሰው ኃይል ነው። እንደኳታር ያሉ ሀገራት የውጭ ዜጋው ቁጥር ከሀገሬው ዜጋ የሚበልጥበት ሁኔታ አለ።

 

ሀገራቱ በተገቢው መንገድ ታክስን የማይሰበስቡ፣ ዜጎችም ቢሆኑ የታክስ ግዴታን እንኳን በቅጡ የማይገነዘቡ ናቸው። ዜጎች ሁሉም ነገር በመንግስት እንዲደረግላቸው የሚጠብቁ ናቸው። ሳዑዲ የተጨማሪ እሴት ታክስን ወደ ሥራ ያስገባቸው በቅርቡ ነው። እነዚህ ሁሉ ሁኔታዎች ሲታዩ ሀገራቱ ከመንግስት እስከ ህዝብ የነዳጅ ሀብት ጥገኛ ሆነው ይታያሉ።

 

ሆኖም የበርካታ ሀገራት የነዳጅ ክምችት እየወረደ መሄዱን ተከትሎ ሀገራቱ አማራጭ የኢኮኖሚ ዘርፎችን ለማማተር ተገደዋል። ይህም በመሆኑ በርካታ በነዳጅ የበለፀጉ ሀገራት በነዳጅ ሽያጭ ያገኙትን ገንዘብ በሌሎች ሀገራት ኢንቨስት በማድረግ ሀብቱን ለትውልድ የማስቀጠል ሥራን በመስራት ላይ ናቸው። ይህ ኢንቨስትመንት ከግብርና እስከ ሪል ስቴት ብሎም እሰከ ግዙፍ የአገልግሎት መስጫ ኩባንያዎች ድረስ የሚዘልቅ ነው።

 

በሌላ አቅጣጫ የነዳጅ ሀብት ያላቸው እንደ ሩስያ፣ አሜሪካ፣ ካናዳና ቤልጂየም ያሉ ሀገራት የነዳጅ መኖር ወይንም መገኘት እንደ አረብ ሀገራቱ የዚህ ሀብት ጥገኛ እንዲሆኑ አላደረጋቸውም። በሀገራቱ ቀድሞ የነበረው ምርምር፣ትምህርትና የሌላው ኢኮኖሚ ዘርፍ እንቅስቃሴ በስፋት እንደቀጠለ ነው።

 

ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አቢይ ከዚሁ ጋር የሰጡት ማሳሰቢያ በዚህ ዙሪያ ሊታዩ የሚችሉ ሥጋቶችን ያመላከተ ነው። እሳቸው በዚሁ ንግግራቸው ነዳጅ ተጨማሪ ሀብት መሆኑን አመልክተው፤ከዚህ ውጪ ያሉት እንደ ግብርና፣ኢንዱስትሪና ሌሎች የኢኮኖሚ ዘርፎች ተጠናክረው የሚቀጥሉ መሆናቸውን ማመልከታቸው የሚታወስ ነው። ጠቅላይ ሚኒስትሩ ይህንን ሀሳብ ያነሱት በሌሎች ሀገራት ከታየው የጠባቂነት አስተሳሰብ በመነሳት ነው።

 

ተጨማሪ ኢንቨስትመንቶችን የመሳብ እድል

ፖሊ-ጂሲኤል ኩባንያ በኢትዮጵያ የነዳጅ ፍለጋና ምርመራን ብሎም የምርት ሥራን ለመስራት ከኢትዮጵያ ጋር የሥምምነት ውልን የፈረመው እ.ኤ.አ በ2013 ነው። ኩባንያው ውሉን ከፈረመ በኋላ በሙሉ አቅሙ ወደ ሥራ በመግባት ከሌሎች ቀደምት ኩባንያዎች በተሻለ መልኩ ውጤትን ማስመዝገብ ችሏል።

 

 

ሰፊ የቆዳ ሥፋት ባላቸው የገናሌ እንደዚሁም የካሉብና ሂላላ አካባቢዎች ያለውን የነዳጅና የተፈጥሮ ጋዝ ምርመራ አጠናቆ የራሱን የሆነ የአዋጭነት ሥራ ለመስራት እስከዛሬ በኢትዮጵያ መሰል ሥራን ሲያከናውኑት እንደነበሩት በዘርፉ የተሰማሩት ኩባንያዎች በርካታ ዓመታትን አልፈጀበትም። ኩባንያው በተለይ ከፍተኛ መጠን ያለውን የተፈጥሮ ጋዝ ክምችት ማግኘቱን ካሰበ በኋላ ቀጣይ እቅዱ የነበረው ምርቱን በምን መልኩ ለኤክስፖርት ማብቃት ነው።

 

ለዚህ ደግሞ ያለው አማራጭ በጂቡቲ ወደብ በኩል በጋዝና ነዳጅ ማስተላለፊያ ቱቦ አማካኝነት ምርቱን በማሻገር የምርቱን ድፍድፍ እዚያው ጂቡቲ በሚተከል ማጣሪያ ሂደቱን ጨርሶ በመርከብ በቀጥታ ወደ ቻይና ኤክስፖርት ማድረግ ነው። ይህ ሂደት በኩባንያው እንደዚሁም በኢትዮጵያና በጂቡቲ መንግስታት መካከል ሰፊ በሆነ ዝርዝር ጥናት ላይ ተደግፎ የሶስትዮሽ ውይይት ማካሄድን ጠይቋል። በስተመጨረሻ ድርድሩ በስኬት ተጠናቆ ሰባት መቶ ኪሎ ሜትር የሚሸፍነው የነዳጅና ተፈጥሮ ጋዝ ማስተላለፊያ ቱቦ ዝርጋታ እውን የሚሆንበት ሂደት ተጀምሯል። መረጃዎች እንደሚያመለክቱት ከሆነ ጂቡቲ ኢትዮጵያ ኤክስፖርት የምታደርገውን የነዳጅና የጋዝ ምርትን ማስተናገድ የሚያስችላትን ልዩ የወደብ አገልግሎት መስጫ ግንባታን ስታከናውን ቆይታለች። እነዚህ ኢንቨስትመንቶች በተጨማሪ ኢንቨስትመንት ሊታዩ የሚችሉ ናቸው።

 

በኢትዮጵያ ከነዳጅ ሀብት ጋር በተያያዘ በተደረገ ጥናት አምስት ነዳጅ ሊገኝባቸው ይችላል ተብለው የተለዩ አካባቢዎች አሉ። እነዚህም አካባቢዎች ኦጋዴን፣ደቡብ ኦሞ፣ ጋምቤላ፣ የአባይ ሸለቆና ትግራይ አካባቢ ናቸው። በተለይ በኬኒያና በደቡብ ሱዳን የተገኘው የነዳጅ ሀብት በኢትዮጵያ ድንበር አቅራቢያ መሆኑ ከኦጋዴን በተጨማሪ የደቡብ ኦሞን እና የጋምቤላን አካባቢ የዚህ ሀብት መገኛ መሆንን የበለጠ ያሰፋዋል። አሁን በኦጋዴን ተረጋግጦ ወደ ምርት ሥራ የተገባበት የነዳጅ ሀብት ሌሎቹን የኢትዮጵያ አካባቢዎች በሌሎች በዘርፉ የተሰማሩ ባለሀብቶች እንዲፈተሹ የሚያደርግ ይሆናል።

 

የኃይል ሚዛን ለውጥ

ከተወሰኑ ዓመታት ወዲህ የሚታዩት በአፍሪካ የነዳጅና የተፈጥሮ ጋዝ ክምችት ግኝት እየጨመረ ሄዷል። እስከ አሁን ባለው ሁኔታ በአፍሪካ ናይጄሪያ፣ሊቢያ፣ አንጎላ፣ አልጄሪያ፣ ደቡብ ሱዳን፣ ሱዳን፣ ኢኳቶሪያል ጊኒ፣ ቻድ፣ ጋቦን፣ቱኒዚያ፣ ግብፅ፣ ካሜሮን፣ አይቮሪኮስትና ሞሪታኒያ በነዳጅ አምራችነት የተመዘገቡ ሀገራት ሲሆኑ በቅርቡም ኢትዮጵያና ኬኒያ ይሄንን ምድብ ተቀላቅለዋል።

መረጃዎች እንደሚያሳዩት ከሆነ ከጊዜ ወደ ጊዜ በአፍሪካ ያሉ ነዳጅ አምራች ሀገራት ቁጥር እየጨመረ ይገኛል። አዳዲስ የነዳጅ ባለሀብት አፍሪካዊ ሀገራት እየተገኙ ያሉት ደግሞ የነባሮቹ የመካከለኛው ምስራቅ ሀገራት የነዳጅ ክምችት መጠን እያሽቆለቆለ መሄድ ጀምሯል የሚሉ ጥናቶች እየወጡ ባለበት ሁኔታ ነው። ይህም መጪው ጊዜ የአፍሪካ የፖለቲካና የኢኮኖሚ የሀይል ሚዛን ከመካከለኛው ምስራቅ ሀገራት የተሻለ እየሆነ እንደሚሄድ ማሳያ ነው የሚሉ ወገኖች አሉ።

Page 1 of 70

ድርጅትዎ ያስተዋውቁ!

  • Advvrrt4.jpg

እዚህ ያስተዋውቁ!

  • Aaddvrrt5.jpg
  • adverts4.jpg
  • Advertt1.jpg
  • Advertt2.jpg
  • Advrrtt.jpg
  • Advverttt.jpg
  • Advvrt1.jpg
  • Advvrt2.jpg

 

Advvrrt4

 

 

 

 

Who's Online

We have 136 guests and no members online

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us