You are here:መነሻ ገፅ»Economy»ፀጋው መላኩ - Sendek NewsPaper
ፀጋው መላኩ

ፀጋው መላኩ

 

ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለ ማርያም ደሳለኝ በኳታር ኦfiሴላዊ ጉብኝት ለማድረግ ዶሃ ገብተዋል። ጠቅላይ ሚኒሰትሩና ልዑካን ቡድናቸው በዶሃ ሀማድ አለም አቀፍ ኤርፖርት ሲደርሱ የኳታር  የኢኮኖሚና የንግድ ሚኒስትሩ ሼክ አህመድ ቢን ጃሲም ቢን ሞሃመድ አልጣሃኒ በቦታው በመገኘት አቀባበል አድርገውላቸዋል። ከጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለማርያም ደሳለኝ የኳታር ጉብኝት ቀደም ብሎ ባለፈው ዓመት ሚያዚያ ወር የኳታሩ ኤሚር ሼክ ቢን ሀማድ አልጣሃኒ በአዲስ አበባ ቆይታ በማድረግ ኦፊሴላዊ ጉብኝት ያደረጉ ሲሆን ከእሳቸው ጉብኝት በኋላ ግን ከኳታር ጋር በተያያዘ የመካከለኛው ምስራቅ ፖለቲካ የኃይል አሰላለፍ ብዙ ግልፅ የሆነ ለውጦች ታይቶበታል።

ኳታር በሀገራት የውስጥ ጉዳይ ጣልቃ ትገባለች እንደዚሁም አለም አቀፍ አሸባሪዎችን በገንዘብና በቴክኒክ ታግዛለች በሚል በሳዑዲ፣ በግብፅና በአጋሮቻቸው ዘርፈ ብዙ እገዳ የተጣለባት መሆኑ ይታወሳል። በዚህ ወቅት ኤርትራ ከሳዑዲ ጎራ በመሰለፍ አጋርነቷን ለማዕቀብ ጣዮቹ ሀገራት በግልፅ ያሳየች ሲሆን ይህንንም የኤርትራ አቋም ተከትሎ ኳታር በሠላም አስከባሪነት በኤርትራና ጂቡቲ ድንበር የነበራትን ጦር እስከማስወጣት ደርሳለች። ይህ ብቻ ሳይሆን መቀመጫውን በዚያው በኳታር ዶሃ የሆነው የአልጀዚራ ቴሌቭዥን ጣቢያም ኤርትራን በተመለከተ ከምንግዜውም በላይ አሉታዊ ዘገባዎችን በማሰራጨት ላይ ይገኛል። ውዝግቡ እንደተፈጠረ  በገለልተኛነት ሀገራቱ ልዩነቶቻቸውን በድርድር እንዲፈቱ ኩዌት ሀሳብ ማቅረቧ የሚታወስ ሲሆን ኢትዮጵያም ቢሆን ጊዜው የኩዌትን ሀሳብ የምትደግፍ መሆኗን በመግለፅ በውዝግቡ ዙሪያ ገለልተኛ አቋምን መያዝን መርጣለች። ሁለቱ ሀገራት ከዚህ ቀደም በነበራቸው ፖለቲካዊ አለመግባባት ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነቶቻቸውን እስከማቋረጥ የደረሱበት ሁኔታ ነበር።

የኳታር ባለሀብቶች ከተወሰኑ ዓመታት ወዲህ በአዲስ አበባ በሆቴልና በሪል ስቴት ዘርፍ ለመሰማራት ፍላጎት ከማሳየት ባለፈ በመሀል ከተማ መልሶ ማልማት ቦታ የተረከቡበት ሁኔታም አለ። ከዚህም በተጨማሪ ኳታራዊያን በኢትዮጵያ ልዩ ልዩ የመሠረተ ልማት ሥራዎች የመሰማራት ፍላጎት ያላቸው መሆኑን የገለፁት ሁኔታም ነበር። የሁለቱ ሀገራት የጋራ ልማት የሚከታተል “የኳታር ኢትዮጵያ የጋራ ቴኪኒካል ኮሚቴ” የተቋቋመበት ሁኔታም አለ። ይህም ኮሚቴ ከከፍተኛ የሁለቱ አመራሮች የእርስ በእርስ ጉብኝት ባሻገር የራሱን የሆነ የዕለት ሥራዎችን በመሥራት መግባባት የተደረሰባቸው ጉዳዮች ወደ መሬት በሚወርዱበት ዙሪያም የሚሰራ መሆኑን መረጃዎች ያመለክታሉ። ሁለቱ ሀገራት በፖለቲካ አለመግባባት ከ8 ዓመታት በፊት የተቋረጠውን ግንኙነታቸው እንዲመለስ ካደረጉ በኋላ ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነቱ ብዙም ወደፊት ሳይገፋ በዚያው  ባለበት የቆየ ሲሆን የተሻሉ ለውጦች መታየት የጀመሩት ግን ባለፉት ሁለትና ሶስት ዓመታት ነው።

ኳታር በኢኮኖሚ ካላት አቅም ባሻገር በመካከለኛው ምስራቅ ብሎም በአፍሪካው ቀንድ የራሷ የሆነ ፖለቲካዊ ሚና አላት። በኤርትራና በጂቡቲ መካከል የተፈጠረውን የድንበር ይገባኛል ጥያቄ ተከትሎ የተከሰተውን ወታደራዊ ፍጥጫ ለማብረድ ኳታር ሁለቱን ሀገራት ለማሸማገል ጥረት ከማድረግ ጀምሮ በአወዛጋቢው ቦታ የራሷን ሠላም አስከባሪ ጦር ለዓመታት እስከማስፈር ደርሳም ነበር። ሀገሪቱ በሶማሊያ ፖለቲካም ውስጥ የራሷን ሚና ትጫወታለች። እነዚህ እስከ ምስራቅ አፍሪካ የዘለቁ የኳታር ፖለቲካዊ እጆች በአንድም ይሁን በሌላ መልኩ ከኢትዮጵያ ጋርም የሚገናኙ ይሆናል። ኳታር ከኤርትራ ጂቡቲ አወዛጋቢ ድንበር ጦሯን ማስወጣቷን ተከትሎ በሁለቱ ሀገራት ወታደራዊ ውጥረት የተከሰተበት ሁኔታ ነበር።

 በጊዜው የኤርትራ ጦር የተለቀቀውን ክፍት ቦታ በጦር ኃይሉ ለመቆጣጠር እንቅስቃሴ መጀመሩን ተከትሎ የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ የወጪ ገቢ ንግድ እስትንፋስ የሆነው የኢትዮ ጂቡቲ መስመር “አደጋ ላይ ሊወድቅ ይችላል” የሚል ስጋት ያደረባት ኢትዮጵያ፤ ጉዳዩን በቅርበት ከመከታተል ባሻገር በአካባቢው የራሷን ወታደራዊ እንቅስቃሴ እሰከማድረግ የደረሰችበት ሁኔታም ነበር።

 ኳታር በኢኮኖሚ እንቅስቃሴም በኩል ኤርትራን በብዙ መልኩ ስታግዝ የቆየች ቢሆንም በመካከለኛው ምስራቅ የኳታርንና የቀድሞው ወዳጀቿን ውዝግብ ተከትሎ ኤርትራ አጋርነቷን ለሳዑዲው ወገን በማሳየቷ የሁለቱ ሀገራት የቀደመ የሞቀ ግንኙነት  ባለበት ለመቆም ተገዷል። የኢትዮ-ኤርትራ ባላንጣነት እንደተጠበቀ ሆኖ ኳቷር ከኢትዮጵያ ጋር ያላትን ግንኙነት የማጠናከሩን ፍላጎት ከማሳየት ባሻገር ወደ ተጨባጭ ተግባራዊነቱ የገባቸው ሀገሪቱ ከመካከለኛው ምስራቅ የቀድሞው ወዳጆቿ ጋር ፖለቲካዊ ውጥረት ውስጥ ከመግባቷ ቀደም ብሎ ነው። የኳታሩ ኤሚር ከወራት በፊት ለኦፊሴላዊ ጉብኝት በአዲስ አበባ ቆይታ ያደረጉት ኳታርን በማዕቀብ ለማንበርከክ ሳዑዲና አጋሮቿ ድንገተኛ ማዕቀባቸውን ይፋ ከማድረጋቸው ቀደም ብሎ ነው። እነዚህ ሁኔታዎች ሲታዩ የሁለቱ ሀገራት የግንኙነት ከፖለቲካዊ አንደምታው ይልቅ ኢኮኖሚያዊ ሚዛኑ የሚያደላ ይመስላል። ጠቅላይ ሚኒስትሩ ዶሃ ሲደርሱ አቀባበል ያደረጉላቸው የሀገሪቱ የኳታር የኢኮኖሚና የንግድ ሚኒስትሩ ሼክ አህመድ ቢን ጃሲም ቢን ሞሃመድ አልጣሃኒ መሆናቸው ጉብኝቱ በአብዛኛው ኢኮኖሚያዊ አንደምታ ያለው መሆኑን የሚያሳይ ነው። 

 

ልዩ ልዩ የኮንስትራክሽን ግብዓቶችን የሚያመርተው የስዊዝ ኩባንያ  የፋብሪካ ግንታውን አጠናቆ ወደ ሥራ ገባ። ሲካ አቢሲኒያ የሚል መጠሪያ ያለው ይሄው የሚያመርተው ኩባንያ የኮንስትራክሽን ግብዓት የሆኑ የኬሚካል ምርቶችን ነው። ፋብሪካው ባሳለፍነው ቅዳሜ ህዳር 2 ቀን 2010 ዓ.ም የኢትዮጵያ ኢንቨስትመንት ኮሚሽነር ዋና ዳይሬክተር አቶ ፍፁም አረጋ በክብር እንግድነት በተገኙበት ተመርቋል። ፋብሪካው የሚገኘው በአለም ገና ሲሆን ሀገሪቱ እስከዛሬ በውጭ ምንዛሪ ከውጭ ታስገባቸው የነበሩትን የተለያዩ የኮንስትራክሽን የኬሚካል ግብዓቶችን ለመተካት ከፍተኛ እገዛ የሚያደርግ መሆኑ ተመልክቷል። ከፋብሪካው ምርቶች መካከል የሲሚንቶ ኮንክሪቶች በቀላሉ ለማድረቅ የሚያስችሉ እንደዚሁም የውሃ ሥርገትን የሚከላከሉ ይገኙበታል።

የምርቶቹ ባለቤት የሆነው ሲካ አቢሲኒያ በቀጣይም የፋብሪካውን የማምረት አቅም በማሳደግ ተጨማሪ የኮንስትራክሽን ኬሚካል ግብዓቶችን ለማምረት እቅድ የያዘ መሆኑ ተመልክቷል። ከዚህም በተጨማሪ ከሀገር ውስጥ አቅርቦቱ ባለፈ ምርቶቹ ወደ ጎረቤት ሀገራት ሳይቀር የመላክ እቅድም ያለው መሆኑን በዕለቱ በኃላፊዎቹ ከተደረገው ገለፃ መረዳት ችለናል። የኩባንያው ባለቤቶችና ኃላፊዎች በኢትዮጵያ ፋብሪካውን ለመክፈት ያነሳሷቸው የተለያዩ ምክንያቶች መኖራቸውን አመልክተዋል።

ከእነዚህም ምክንያቶች መካከል የሀገሪቱ የህዝብ ቁጥር ከፍተኛ ከመሆኑ ጋር በተያያዘ ያለውን የፍላጎት ገበያ ለመጠቀም፣ በሀገሪቱ የኮንስትራክሽኑ ዘርፍ ያለው እድገት ከፍተኛ መሆኑና የሀገሪቱም አጠቃላይ የኢኮኖሚ እድገት ፈጣን የኢኮኖሚ እድገት ካላቸው ሀገራት ተርታ የሚመደብ መሆኑ ተጠቅሷል።

በእለቱ በምረቃው ሥነስርዓት ላይ የተገኙት የኢትዮጵያ ኢንቨስትመንት ኮሚሽነር አቶ ፍፁም አረጋ በበኩላቸው ኩባንያው በኢትዮጵያ የሚያመርታቸው የኮንስትራክሽን ግብዓቶች ሀገሪቱ በዘርፉ እያወጣች ያለውን የውጭ ምንዛሪ በማዳኑ በኩል የሚኖረው ሚና ቀላል አለመሆኑን አመልክተዋል። ከዚህም በተጨማሪ በእውቀትና ቴክኖሎጂ ሽግግር በኩል የሚኖረው አስዋፅኦም ከፍተኛ መሆኑን ገልፀዋል።

ኩባንያው በኢትዮጵያ የማምረት ሥራውን ከመጀመሩ በፊት ባለፉት አስር ዓመታት በአገናኝ ቢሮዎች እና በአከፋፋዮች አማካይነት ምርቶቹን ለኢትዮጵያ ገበያ ሲያደርስ የነበረ መሆኑን የኩባንያው ዋና ሥራ አስኪያጅ ፔትሬዘር ግሪንዴኑ አመልክተዋል። ኩባንያው ከሚያመርታቸው መካከል አድሚክሲቸር (Admixture) እና ወተርፕሩፊንግ (Waterproofing) የተባሉ የምርት አይነቶች ይገኙበታል። ሲካ በኬሚካል የኮንስትራክሽን ግብአቶች ምርት ከመቶ ዓመታት በላይ ያስቆጠረ ልምድ ያለው መሆኑን መረጃዎች ያመለክታሉ።  

 

­­­

በፈጣን የኢኮኖሚ እድገት ውስጥ የምትገኘው ቻይና በውጪ የሪል እስቴት ግንባታም ከፍተኛ ለውጥ እያስመዘገበች መሆኗን ደይሊ ኔሽን ባሰራጨው ዘገባ አመልክቷል። እንደዘገባው ከሆነ በሪል እስቴት ኢንቨስትመንት የቻይናዊያን አለም አቀፍ የኢንቨስትመንት መጠን 2 ነጥብ 1 ቢሊዮን የአሜሪካን ዶላር ደርሷል። በአሁኑ ሰዓት የቻይናዊያን ሪል እስቴት ኩባንያዎች መዳረሻ በመሆን በዋነኝነት የተጠቀሱት እንግሊዝ፣ አሜሪካና አውስትራሊያ ናቸው።

 በከተማ ደረጃም ለንደን፣ ሲድኒ፣ ሎሳንጀለስና ቺካጎ የቻይናዊያን የሪል እስቴት ባለሀብቶች ዋነኛ መዳረሻ መሆናቸውን ይሄው ዘገባ ጨምሮ ያመለክታል። በቻይና የተፈጠረውን የመካከለኛ ገቢ ዜጋ ተከትሎ የመኖሪያ ቤት ፍላጎት በማደጉ በሀገሪቱ በሰፊ የግንባታ ሥራ ውስጥ የነበሩት የቻይና ሪል እስቴት ኩባንያዎች ከተወሰኑ ዓመታት ወዲህ ግን ፊታቸውን ወደ ዓለም አቀፉ ገበያ አዙረዋል።

 

ኢትዮ ቴሌኮም እ.ኤ.አ በ2017 ዓ.ም መጨረሻ የደንበኞቹ ቁጥር 57 ነጥብ 43 በመድረሱ በአፍሪካ የግዙፍነት ድርሻ መያዙን እንደ መግለጫው ከሆነ ኢትዮ ቴሌኮም በአፍሪካ ግዙፍ ኩባንያ ሊሆን የቻለው የናይጄሪያውን  ኤምቲኤን ቴሌኮም ኩባንያ በመቅደም ነው። የናይጄሪያው ኤምቲኤን ኩባንያ ለረጅም ዓመታት በሞባይል ደንበኞቹ ብዛት በአፍሪካ ትልቁና ቀዳሚው ሆኖ መቆየቱን ይኸው መረጃ ጨምሮ ያመለክታል። ኩባንያው በመግለጫው ከ62 ሚሊዮን በላይ የሞባይል ኔትወርክ፣ ከ21 ኪሎ ሜትር በላይ የኦፕቲካል ፋይበር መስመር፣ ከ3 ሚሊዮን በላይ የመደበኛ መስመር አቅም እንደዚሁም ከ42 ነጥብ 6 በላይ ጂፒኤስ ዓለም አቀፍ ሊንክ  አቅም የፈጠረ መሆኑን አመልክቷል።

ኢትዮ ቴሌኮም አቅሙን ማሳደግ የቻለው በነጥብ 6 ቢሊዮን ዶላር  ባካሄደው የማስፋፊያ ፕሮጀክት ሲሆን ይህም ኩባንያው በአፍሪካ ግዙፍ የቴሌኮም መሰረተ ልማት ባለቤት ያደረገው መሆኑን መረጃው ጨምሮ ያመለክታል።

ኢትዮ ቴሌኮም ባካሄደው ሰፊ የመሰረተ ልማት ግንባታ ሥራ በአፍሪካ ቀዳሚውን ስፍራ መያዙ ይነገር እንጂ በአገልግሎት አሰጣጥ ጥራት በኩል ግን አሁንም ቢሆን በደንበኞቹ ቅሬታ የሚቀርብበት ኩባንያ ነው።

በኔትወርክ መቆራረጥ፣ በኢንተርኔት አገልግሎት ታሪፍ ውድነትና በመሳሰሉት ያልተቀረፉ ችግሮቹ አሁን ድረስ በደንበኞቹ ተደጋጋሚ ቅሬታዎች ይቀርቡበታል። ኩባንያው ከዚህም በተጨማሪ በቴሌኮም ማጭበርበር በኩል ሀገሪቱ እያጣች ያለውን ገቢ መፍትሄ እንዲያገኝ ማድረግ አልቻለም። በቅርቡ እየወጡ ያሉት መረጃዎች እንደሚያመለከቱት ከሆነ ደግሞ ኩባንያው በገጠመው የውጭ ምንዛሪ እጥረት ሥራዎቹን በአግባቡ ማከናወን አልቻለም።

 

የኢትዮጵያ ከፍተኛ ትምህርት ተቋማት የራሳቸውን ገቢ ማመንጨት መቻል አለባቸው

ረዳት ፕሮፌሰር ዶክተር ተስፋዬ ተሾመ


አድማስ ዩኒቨርስቲ ባሳለፍነው ቅዳሜ ጥቅምት 25 ቀን 2010 ዓ.ም አስራ አንደኛውን የጥናትና ምርምር ኮንፍረንስ በፍሬንድሺፕ ሆቴል አካሂዷል። በዚህ ኮንፍረንስ ላይ በርካታ ምሁራን ተገኝተዋል፤ የተለያዩ የጥናት ወረቀቶችም ቀርበው ሰፋ ያለ ውይይት ተካሂዶባቸዋል።


የቀረቡት ጥናቶች ዋነኛ መሽከርከሪያ ነጥብ የኢትዮጵያ ከፍተኛ ትምህርት ጉዳይን በብዙ አቅጣጫ የሚዳስስ ነበር። በዚሁ ዙሪያ ጥናታቸውን ካቀረቡት ምሁራን መካከል ረዳት ፕሮፌሰር ዶክተር ተስፋዬ ተሾመ ይገኙበታል። ረዳት ፕሮፌሰር ዶክተር ተስፋየ በዩኒቲ ዩኒቨርስቲ ስትራቴጂክ ፕላን ኤንድ ዴቨሎፕመንት MBA ምክትል ፕሬዝዳንት ሆነው በማገልገል ላይ ናቸው።


ረዳት ፕሮፌሰር ተስፋዬ ተሾመ በዕለቱ ያቀረቡት ጥናት Higher Education Quality Assurance in Ethiopia Challenges and Prosepects በሚል ርዕስ የተቃኘ ነበር። ጥናቱ በኢትዮጵያ ከፍተኛ ትምህርት ተቋማት ጥራትን በማምጣት ረገድ ሊሰሩ የሚገባቸውን ጉዳዮች ዳሷል።
ያለውን ውስን ሀብትና የከፍተኛ ትምህርት ፍላጎትንም በአሀዝ አስደግፎ አሳይቷል። በተለይ ከሀገሪቱ የህዝብ እድገት ጋር በተያያዘ የሚኖረው የከፍተኛ ትምህርት ተማሪዎች ቁጥር እድገት ከፍተኛ እንደሚሆን በዚሁ ጥናት ተመልክቷል። እንደ ጥናቱ ከሆነ በኢትዮጵያ እ.ኤ.አ በ2020 በቅድመ ምረቃና በምርቃ ፕሮግራም የሚኖረው የተማሪ ቁጥር አሁን ካለበት 12 ነጥብ 54 በመቶ ወደ 15 በመቶ ያድጋል።


በዚህ ደረጃ የተማሪዎች ቁጥር መጨመር ትምህርትን ተደራሽ ከማድረግ አንፃር መልካም መሆኑን ያመለከተው ጥናቱ፤ ይሁንና ከትምህርት ጥራት አንፃር ሲታይ ግን ኢንዱስትሪው ከሚፈልገው የተማረ የሰው ኃይል አኳያ ትኩረት ሊሰጠው የሚገባው ጉዳይ መሆኑን ይጠቁማል። እኛም በዚሁ ዙሪያ ረዳት ፕሮፌሰር ዶክተር ተስፋዬ ተሾመ ጋር አጠር ያለ ቆይታ አድርገን የሰጡንን ምላሽ እንደሚከተለው አዘጋጅተን አቅርበነዋል።

  

 

ሰንደቅቀደም ሲል በመድረኩ ላይ ሲያነሷቸው ከነበሩት ጉዳዮች መካከል አንደኛው ለከፍተኛ ትምህርት ተቋማት በጀት የሚመድበው አካል፣ ቀጣይ በጀትን ለመመደብ በትምህርት ተቋሙ ላይ የጥራት ኦዲቲንግ ስራ እንደሚሰራ አመልክተዋል። ቀጣዩ የበጀት ሁኔታም ከዚሁ የኦዲት ውጤት ጋር የሚያያዝ መሆኑን ገልፀዋል። ይህ አሰራር አሁን ካለው የከፍተኛ ትምህርት ተቋማት አሰራር አኳያ እንዴት ይታያል።

ረዳት ፕሮፌሰር ተስፋዬ- እኔ መድረኩ ላይ የገለፅኩት የስኮትላድን አሰራር በምሳሌነት በመውሰድ ነው። የስኮትላንድ ትምህርት ሚኒስቴር ለዩኒቨርስቲዎች በጀት ከመልቀቁ በፊት በየጊዜው የጥራት ኦዲቲንግ እንዲሰራ ያደርጋል። ኦዲት ከተካሄደ በኋላ የሚገኘው ውጤት የበጀቱን ሁኔታ ይወስነዋል። በዚህ ኦዲቲንግ ችግር የተገኘበት ከፍተኛ ትምህርት ተቋም በዚው ቅፅበት እርምጃ እንዲወሰድበት አይደረግም። ሆኖም ያለበት ችግር በጥናት ተለይቶ ከችግሮቹ እንዲወጣ የእፎይታ ጊዜ (Grace Period) ይሰጠዋል። በዚህ መልኩ ጥራትንና በጀትን አያይዘው ይሰራሉ፤ እንጂ እንዲሁ ዝም ብሎ በጀት አይለቀቅም።

 

ይሄንን ጉዳይ ወደኛ ሀገር ስታመጣው በእርግጥ ተቋማዊ የጥራት ምርመራ ይካሄዳል። ሆኖም የጥራት ኦዲቲጉን ተከትሎ የሚወሰድ እርምጃ ወይንም የአሰራር ለውጥ የለም። ሁሉም በተለመደው አካሄድ ነው የሚሄደው። ጥራትን ከበጀት ጋር አያይዞ የመስራቱ ጉዳይ በኢትዮጵያ ከፍተኛ ትምህርት ተቋማት የትምህርት ጥራት ላይ የራሱ የሆነ አዎንታዊ ተፅዕኖ ስላለው ሊሰራበት ይገባል እላለሁ።

 

ሰንደቅ- የከፍተኛ ትምህርት ተቋማት ፕሬዝዳንቶች  ከሚመደቡ ወይንም ከሚሾሙ ይልቅ በሙያዊና ችሎታ ተገቢነት (Merit) ቢሆን ለትምህርቱ ጥራት የተሻለ እንደሚሆን ሲመለከትም ነበር። ይህ ጉዳይ በምን መልኩ ሊሆን ይችላል?

ረዳት ፕሮፌሰር ተስፋዬ- አንድ ነገር ጥራት የሚኖረው በተገቢው ባለሙያ ሲሰራ ነው። በዚህ ጉዳይ የቀደመውን አሰራር ለመለወጥ በትምህርት ሚኒስቴር እየተሰራበት ነው። አንድ ሰው የዩኒቨርስቲ ከፍተኛ ኃላፊ ሆኖ ሲሾም ታርጌት ተቆጥሮ ሊሰጠው ይገባል። ፕሬዝዳንቱም ቢሆን በዚያ የኃላፊነት ደረጃ ላይ ሲቀመጥ ያንን ከፍተኛ ትምህርት ተቋም እሱ ሲረከበው ከነበረበት ሁኔታ የት የት እንዲያደርሰው ነው? ግልፅ የሆነ ኃላፊነት የተሰጠው። ይህ ግልፅ የሆነ በጊዜ ገደብ የተቀመጠ ኃላፊነት ተቀምጦና ለዚህም የሚያስፈልገው በቂ ሀብት ከተመደበ በኋላ በስተመጨረሻ ሂደቱና ውጤቱ ይለካል። ስራው የሚሰራው በዚህ መልኩ ነው።

 

ሰንደቅ- ጥራት ከገንዘብ ጋር እንደሚገናኝ በጥናትዎ ማብራሪያ ላይ ሲያመለክቱ ነበር። አሁን ባለው የኢትዮጵያ ተጨባጭ ሁኔታ ለኢትዮጵያ ከፍተኛ ትምህርት ተቋማት መንግስት የሚመድበው ገንዘብ በቀላሉ የሚታይ አይደለም። ሆኖም ይህ ገንዘብ በትምህርት ጥራቱ ላይ ሳይሆን ትምህርት ማዳረሱ ላይ ትኩረት በመደረጉ በአብዛኛው እየዋለ ያለው ለተቋማቱ መሰረተ ልማት ግንባታ ነው። ከዚህ አንፃር ገንዘቡና ጥራቱ በምን መልኩ ሊገናኝ ይችላል?

ረዳት ፕሮፌሰር ተስፋዬ- እርግጥ ነው እስከዛሬ ድረስ ትምህርትን ለህዝቡ ለማዳረስ በከፍተኛ ትምህርት ተቋማት መሰረተ ልማት ግንባታ ላይ በሰፊው ሲሰራ ቆይቷል። ይህ ተገቢ ነው። የህዝባችን ቁጥር በከፍተኛ ሁኔታ በፍጥነት እየጨመረ በመሄድ ላይ ነው። የህዝባችንን ቁጥር የሚመጥኑ የከፍተኛ ትምህርት ተቋማት ቁጥር መኖር የግድ ነው።

 

 ሆኖም ሁልጊዜ መሰረተ ልማት በመገንባትና ህንፃ በመስራት አንቀጥልም። ጥራት ላይ መምጣት አለብን። ክቡር ጠቅላይ ሚኒስትሩ በቅርቡ ሲናገሩ የመንግስት ከፍተኛ ትምህርት ተቋማት የሚመደብላቸውን በጀት ስቴዲየም ሳይቀር እየገነቡበት መሆኑን አመልክተዋል።

 

 እሳቸው ለከፍተኛ ትምህርት ተቋማቱ የሚመደበው በጀት ለምርምርና  ለትምህርት ጥራቱ ማረጋገጫነት መዋል የሚገባው መሆኑን ሲገልፁ ሰምቻለሁ። ይሄንን ሀሳብ እደግፋለሁ። በነገራችን ላይ በውጭ ሀገራት ያሉ በርካታ ከፍተኛ የትምህርት ተቋማት በተለያዩ የገቢ ማገኛ ዘዴዎች የራሳቸውን ገቢ የሚያገኙበት ሁኔታም አለ። የእኛ ሀገራት ከፍተኛ ትምህርት ተቋማትም ቢሆኑ ወደዚህ አቅጣጫ ነው ማምራት ያለባቸው።  መንግስት ካለው ውስን ሀብት እነዚህን ተቋማት በጀት እየመደበ ሊቀጥል አይገባውም።

 

ሰንደቅ- ተቋማቱ የራሳቸውን ገቢ ያመንጩ ሲባል በምን መልኩ ነው?

ረዳትፕሮፌሰርተስፋዬ- ከፍተኛ ትምህርት ተቋማት የየራሳቸውን ገቢ የሚያመነጩባቸው የተለያዩ መንገዶች አሉ። ይህ አለም አቀፍ አሰራር ነው። የየራሳቸውን ገቢዎች ከሚያመነጩባቸው መንገዶች መካከል አንደኛው ጥናትና ምርምርን ማካሄድ፤ እንደዚሁም የማታ ትምህርትን አስፋፍቶ በመስጠትም ጭምር ነው። በተቋማቱ የሚሰሩትን የቴክኖሎጂ ስራዎችን ለህዝብ በማቅረብም የራስን ገቢ ማመንጨት ይቻላል። አሁን ያለው በጀትን ጠብቆ የማደሩ ሂደት መቀየር መቻል አለበት። በሀገሪቱ በጀት ላይ የሚያሳድረው ተፅዕኖ ቀላል አይደለም።

 መንግስት ከዚህ በኋላ መስራት ያለበት ከፍተኛ ትምህርት ተቋማቱ በምን መልኩ የየራሳቸውን ገቢ እያመነጩ መሄድ እንዳለባቸው ነው። ተቋማቱ በተወሰነ ደረጃ የየራሳቸውን ወጪ እየሸፈኑ ሲሄዱ በመንግስት በጀት ላይ የሚያሳድረውን ጫና እየቀነሰ ስለሚሄድ ሀብቱ ለሌላ ልማትም የሚውልበት ብሎም በጥራት ላይ ትኩረት የሚሰጥበት እድል ይኖራል ማለት ነው። ይህ አሜሪካን ጨምሮ በብዙ ሀገራት ያለ አሰራር ነው።¾

 

 

አሜሪካ ለሁለት አስርት ዓመታት በሱዳን ላይ የጣለቸውን ማዕቀብ ማንሳቷን ተከትሎ የሁለቱ ሀገራት ዲፕሎማሲዊ ግንኙነት የበለጠ እየተሻሻለ በሚሄድበት ጉዳይ ላይ ሊወያዩ ነው። እንደ ሱዳን ትሪብዩን ዘገባ ከሆነ ሁለቱ ሀገራት በጉዳዩ ዙሪያ በቀጣይ በሚመክሩበት ዙሪያ ሰፊ ሥራ በመሰራት ላይ ነው። የሱዳኑን የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ዋቢ ያደረገው ይሄው ዘገባ አሜሪካ በሱዳን ላይ ጥላ የነበረውን ማዕቀብ ማንሳቷ ለሁለቱ ሀገራት ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት መሻሻል ከፍተኛ አስተዋፅኦ በማድረግ ላይ ይገኛል።

 የሁለቱን ሀገራት ግንኙነት መሻከር ተከትሎ አሜሪካ በካርቱም የሚኘው ኢምባሲዋ በአምባሳደር ደረጃ እንዳይመራ አድርጋ የቆየች ሲሆን ይህንኑ ግንኙነት እየተሻሻለ መሄድ ተከትሎም በካርቱም የአሜሪካ ኢምባሲ በሙሉ ደረጃ ወደ ሥራ ይገባል ተብሎ የሚጠበቅ መሆኑ መረጃው ያመለክታል። ሱዳን ከአሜሪካ ጋር ያላትን ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት በማሻሻል ሂደት ውስጥ መግባቷን ተከትሎ ከአውሮፓ ህብረትና  በተናጠል ከአውሮፓ ሀገራት ጋር ያላትን ግንኙነት ለማሻሻል ጥረት እያደረገች መሆኗን ውጭ ጉዳይ ሚኒስትሩ ጨምረው አመልክዋል።  በአሁኑ ሰዓት የሱዳን መንግስት እየሰራ ያለው አጠቃላይ የሱዳንን የውጭ ግንኙነት ለማሻሻል መሆኑ ታውቋል።

ከዚህ ባለፈም የሩስያ፣ ቻይና፣ ደቡብ አፈሪካና ህንድ ሱዳን 2018 በደቡብ አፍሪካ ጁሀንስበርግ  የሚካሄደውን አስረኛውን የብሪክስ የኢኮኖሚ ህብረት የሆነውና ብሪክስ ተብሎ ከሚጠራው ቡድን ጋርም በጋራ ለመስራት ሀገሪቱ እንቅስቃሴ መጀመሯ ታውቋል። እንደ ሚኒስትሩ መረጃ ከሆነ ሀገራት ስብሰባ በመጠቀም ከሀገራቱ ጋር ያላትን ግንኙነት የበለጠ ለማሻሻል ቅድመ ዝግጅት በማድረግ ላይ ትገኛለች።¾

 

የቀድሞው አንድነት ለዲሞክራሲና ለፍትህ ፓርቲ አመራርና አባላት ሰማያዊ ፓርቲን መቀላለቀላቸውን የሰማዊ ፓርቲ አመራሮች በትላንትናው ዕለት በሰጡት ጋዜጣዊ መግለጫ አስታውቀዋል።

 

በመኢአድ ፅህፈት ቤት በተሰጠው ጋዜጣዊ መግለጫ ማብራሪያ የሰጡት የሰማያዊ ፓርቲ የህዝብ ግንኙነት ኃላፊ አቶ አበበ አካሉ ሰማያዊ የፓርቲው ምክትል ሊቀመንበር አቶ ጌታነህ ባልቻ የቀድሞው የአንድነት ፓርቲ አመራሮች ጥቅምት 26 ቀን 2010 ዓ.ም ባደረጉት የጋራ ምክክር ሰማያዊ ፓርቲን በአባልነት ለመቀላቀል መወሰናቸውን አስታውቀዋል።


እንደ ኃላፊዎቹ ገለፃ ከሆነ አባላቱ የቀድሞው አንድነት ፓርቲ የብሄራዊ ምክር ቤት አባላት ናቸው። በዕለቱ ጋዜጣዊ መግለጫ በተሰጠበት ወቅት ፓርቲውን መቀላቀላቸው የተነገረው የቀድሞው የአንድነት፣ ለዲሞክራሲና ለፍትህ ፓርቲ አባላት መካከል ያልተገኙ ሲሆን እኛም በስልክ ደውለን ለማጣራት ባደረግነው ጥረት የቀድሞው የአንድነት ለዲሞክራና ለፍትህ ፓርቲ የብሄራዊ ምክርቤቱ ሴክሬተሪና በአዲስ አበባ አስተዳደር የድርጅት ጉዳይ ኃላፊ ሆነው ሲያገለግሉ የነበሩት አቶ ነብዩ ባዘዘው የቀድመው የአንድነት ፓርቲ አባላት ሰማያዊ ፓርቲን በይፋ ለመቀላለቀል የወሰኑ መሆኑን ገልፀውልናል። የቀድሞው የፓርቲው አባላት ሰማያዊ ፓርቲን ለመቀላለቀል ውሳኔ ማሳለፋቸውን እንጂ ገና ያልተቀላቀሉ መሆናቸውን ገልፀውልናል።


የቀድሞው የአንድነት ለዲሞክራሲና ለፍትህ ፓርቲ ውስጥ በተነሳው ውዝግብ ፓርቲው በሌሎች አመራራሮች መያዙን ተከትሎ ጉዳዩን በምርጫ ቦርድ ተይዞ በመጨረሻ የተሰጠውን ውሳኔ በመቃወም ጉዳዩ ወደ ፍርድ ቤት ካመራ በኋላ የምርጫ ቦርድ ውሳኔ የፀና መሆኑን ያመለከቱት አቶ ነብዩ፤ ከዚያ በኋላም አበላቱ አዲስ ፓርቲ ለማቋቋም ጥረት ሲያደርጉ የቆዩ መሆኑን አስታውሰዋል። ይሁንና የቀድሞውን የፓርቲው አባላት በመጥራት ሰፋ ያለ ውይይት ከተደረገ በኋላ በስተመጨረሻ አዲስ ፓርቲ ከማቋቋም ይልቅ ሀገር ውስጥ ካሉ ፓርቲዎች ጋር በመቀላቀል ትግሉን መቀጠል ተመራጭ ተደርጎ የታየ መሆኑን አቶ ነብዩ አመልክተዋል።


ወደዚህ ውሳኔም ለመድረስ ባለፈው ቅዳሜ ጥቅምት 25 ቀን 2010 ዓ.ም በአዲስ አበባ መኢአድ ፅህፈት ቤት በተካሄደው ስብሰባ ሰፊ ውይይት የተካሄደ መሆኑን አመልክተዋል።


በዚህም ስብሰባ ላይ የቀድሞው አንድነት የብሄራዊ ምክርቤት አባላት፣የስራ አስፈፃሚ አባላት የነበሩ፣ በክልልና በዞን ደረጃ የነበሩ የፓርቲው አባላትም በቀረበላቸው ጥሪ የተገኙ መሆኑ ታውቋል። ሰማያዊ ፓርቲ ከሌሎች ፓርቲዎች ጋር በግንባርና በውህደት አብሮ ለመስራት ያመቸው ዘንድ ፕሮግራምንና ደንብን አሻስሽሎ ለመስራት ብዙም ችግር የሌለበት መሆኑን የሰማያዊ ፓርቲ አመራሮች አመልክተዋል።


በውጪ ያሉ የቀድሞው የአንደነት ፓርቲ ደጋፊዎችም የፓርቲው የቀድሞው አባላትና ደጋፊዎች ሰማያዊ ፓርቲን ተቀላቅለው እንዲሰሩ ፅኑ ፍላጎት ያላቸው መሆኑ ተመልክቷል። በውጪ ያሉ እነዚሁ ደጋፊዎች የዚህ ውሳኔ አካል መሆናቸውን አመራሮቹ ጨምረው አመልክተዋል። 

 

አልሸባብ ለኢትዮጵያ ሲሰልሉ ደርሸባቸዋለሁ ባላቸው ላይ የሞት ቅጣት ተፈፃሚ ማድረጉን የአፍሪካን ኒውስ ዘገባ አመልክተዋል።

ዘገባው እንደሚለው በህዝብ ፊት በጥይት ተደብድበው የተገደሉት  ሰዎች አራት ናቸው። ከተገደሉት አራት ሶማሊያዊያን መካከልም ሁለቱ ለኢትዮጵያ ሲሰልሉ ተገኝተዋል በሚል ሲሆን፤  ቀሪዎቹ ሁለቱ ደግሞ ለሶማሊያ መንግስት ሲሰልሉ ተደርሶባቸዋል በሚል ነው።

 

አምስተኛው የህዝብ ተወካዮች ምክርቤት እና የፌደሬሽን ምክርቤት ሶስተኛ ዓመት የስራ ዘመን አንደኛ የጋራ ስብሰባ ባለፈው ሰኞ መስከረም 29 ቀን 2010 ዓ.ም ተካሂዷል። በዚሁ የሁለቱ ምክር ቤቶች የጋራ ስብሰባ የኢፌድሪ ፕሬዝዳንት ዶክተር ሙላቱ ተሾመ የያዝነውን ዓመት የመንግስት አቅጣጫ የሚያመለክት ንግግር አድርገዋል። የፕሬዝዳንቱ ንግግር ጠቅለል ተደርጎ ሲታይ ፖለቲካና ኢኮኖሚያዊ ጭብጦችን የዳሰሰ ነበር። ሆኖም አብዛኛው የፕሬዝዳንቱ ንግግር ከፖለቲካው ይልቅ ኢኮኖሚያዊ አጀንዳዎችን በስፋት የዳሰሰ ነበር። ከእነዚህም የፕሬዝዳንቱ ጭብጦች መካከል አንደኛው የሀገሪቱን የውጭ ምንዛሪ ግኝት ማሽቆልቆልና መፍትሄውን የሚያመላክቱ የዳሰሱት ሀሳብ ይገኝበታል።

 

 የሀገሪቱ የኤክስፖርት ገቢ አሳሳቢ በሚባል መልኩ በከፍተኛ ደረጃ እየወረደ በመሄድ በዓመት ከዘርፉ የሚገኘው ገቢ ከ 3 ቢሊዮን ዶላር በታች ሆኗል። በአንፃሩ ሀገሪቱ ከውጭ የምታስገባው ምርትና አገልግሎት መጠን ከጊዜ ወደ ጊዜ በከፍተኛ ደረጃ እየጨመረ መጥቷል። ይህም ሁኔታ በሀገሪቱ የንግድ ሚዛን ላይ ሰፊ የሆነ ክፍተት እንዲፈጠር አድርጓል። ፕሬዝዳንቱም በዚሁ ንግግራቸው ቃል በቃል ባለፉት 3 ዓመታት የሀገሪቱ ኤክስፖርት እዛው ባለበት የቆመ መሆኑን በማመልከት፤ ይህም ሁኔታ በሀገሪቱ ያለውን የውጭ ምንዛሪ ፍላጎት ለማሟላት ከፍተኛ እጥረት አጋጥሞ የነበረ መሆኑን ጠቁመዋል። አስመጪዎች ምርቶችን ከውጭ ለማስገባት ለወራት የውጭ ምንዛሪ ወረፋን መጠበቅ መገደዳቸውን ተከትሎ ከዚሁ ጋር በተያያዘ ጉዳዩ ለሚመለከታቸው አካላት ለሚቀርቡት ጥያቄዎች ሲሰጥ የነበረው ምላሽ  የውጭ ምንዛሪ እጥረት አለመኖሩን የሚያመለክት ነበር። ይህ ጉዳይ  በአንዳንድ የብሄራዊ ባንክ የሥራ ኃላፊዎች ጭምር ሳይቀር ሲገለፅ የቆየ ቢሆንም የፕሬዝዳንቱ ንግግር ግን የኤክስፖርት ገቢው ባለበት መቆሙን፤ይህንንም ተከትሎ የውጭ ምንዛሪው እጥረት መከሰቱን በግልፅ የሚያመለክት ነው።  ፕሬዝዳንቱ መፍትሄ አሰጣጡንም በተመለከተ በያዝነው ዓመት ቁርጥ ያለ መፍትሄ የማያገኝ መሆኑን ቀለል ባለ አገላለፅ ጠቆም በማድረግ አስቀምጠውታል። ይሄንንም ለማመላከት “የሚፈለገውን የውጭ ምንዛሪ በከፊልም ቢሆን ለማግኘት” የሚል አገላለፅን መጠቀምን መርጠዋል።

 

 በዚህ ረገድ መንግስት የውጭ ምንዛሪ ግኝትን በተመለከተ ቀደም ባሉት ዓመታት የነበሩትን የተለጠጡ እቅዶች (Ambitious Plans) እያረገበ ለመሄድ የተገደደ መሆኑን በግልፅ የሚያሳይ ነው። ዛሬ እጅግ አስደንጋጭ በሆነ መልኩ ከ3 ቢሊዮን ዶላር በታች የወረደው የሀገሪቱ ዓመታዊ የኤክስፖርት ገቢ፤ በ2002ዓ.ም  የሀገሪቱ የመጀመሪያው የእድገትና ትራንስፎርሜሽን እቅድ ይፋ ሲሆን የኤክስፖርት ገቢው በየዓመቱ እያደገ ሄዶ በእቅዱ የመጨረሻ ዘመን ማለትም በ2007 ዓ.ም 10 ነጥብ 4 ቢሊዮን ይደርሳል የሚል ሀሳብ ነበር። ሆኖም ዛሬ ያ እቅድ በዓምስት ዓመት ይቅርና በአስር ዓመቱ ማሳከት የተቻለው ሩቡን ያህሉን ብቻ ነው። ይህ አካሄድ ሀገሪቱ በምን አይነት የኤክስፖርት ገቢ ግኝት ቁልቁለት ውስጥ እንዳለች ከበቂ በላይ ማሳያ ነው። መፍትሄውን በተመለከተ አሁንም ቢሆን የቀደሙት የሀገሪቱ የግብርና የኤክስፖርት ምርቶች ላይ መሆኑን የፕሬዝዳንቱ ንግግር በግልፅ ይጠቁማል። እንዲህም በማለት ያስቀምጡታል

 

በመሆኑምየ 2010 እቅድ ዋነኛ ትኩረትም የኤክስፖርት ምርትና ግብይት ጉዳይ የሞት ሸረት ጉዳይ ተደርጎ መወሰድና ለኤክስፖርት ገቢያችን 80 በመቶ አስተዋፅኦ የሚያበረክቱትን ቡና፣ ሰሊጥ ጥራጥሬ፣ ቅማቅመም አበባና የቁም እንስሳት ላይ በመጠንና በጥራት በማሳደግ ከፍተኛ ለውጥ በማምጣት ላይ ሊሆን ይገባል።

 

በኤክስፖርቱ ዘርፍ ዛሬም ቢሆን የሀገሪቱ ኢኮኖሚ ጥገኝነት በአፄ ኃይለ ሥላሴ ዘመን ከነበረው የግብርና ምርት ውጤት የተለየ ሆኖ አይታይም። በኤክስፖርቱ ዘርፍ ዛሬም የ80 በመቶ ድርሻ ይኖራቸዋል ከተባሉት የግብርና የምርት ውጤቶች ባሻገር በፕሬዝዳንቱ ገለፃ መሰረት የማዕዱኑና የማኑፋክቸሪጉ ዘርፍ ኤክስፖርት ገቢን በተመለከተ “ከዚህ በተጓዳኝ” የሚል አገላለፅን በመጠቀም አሁንም ቢሆን ማኑፋክቸሪጉ ዘርፍ በኢትዮጵያ የኤክስፖርት ገቢ ውስጥ የጎላ ሚና የማይኖረው መሆኑን በግልፅ አመላክተዋል።

 ይሄንኑ ጉዳይ በተመለከተ ፕሬዝዳንቱ በንግግራቸው ከዚህ በተጓዳኝ በማዕድን ዘርፍ ወርቅና ሌሎች ጌጣጌጥ ማዕድናት እንዲሁም እየተስፋፉ የመጡትን ኢንዱስትሪ ፓርኮች ማዕከል በማድረግ የማኑፋክቸሪግ ምርቶች ኤክስፖርት በፍጥነት እንዲያድግ በማድረግ ላይ ይሆናል።በማለት አስቀምጠውታል። የኤክስፖርቱ መውደቅ የሀገሪቱን የንግድ ሚዛን እየተዛባ እንዲሄድ ከማድረግ ባሻገር በውጭ እዳ ክፍያ ላይ ብሎም በሀገሪቱ መዋዕለ ነዋያቸውን አፍስሰው ትርፋቸውን በውጭ ምንዛሪ በሚሰበስቡ ባለሀብቶች ገቢ ላይም የራሱ የሆነ አሉታዊ ተፅዕኖ አለው። ይህም በሀገሪቱ ቀጥተኛ የውጭ ኢንቨስትመንት ፍሰት ላይ የሚኖረው ተፅዕኖም በሌላ አቅጣጫ ሊታይ የሚችል ተግዳሮት ነው። አንድ የውጭ ባለሀብት ኢትዮጵያ ውስጥ መዋዕለ ነዋዩን ሲያፈስ፤ መነሻ ኢንቨስትመንቱን እንዲያካሂድ የሚፈቀድለት በብር ሳይሆን በውጭ ምንዛሬ ነው። ይህም በዶላር፣ በፓውንድ፣ በዩሮና በሌሎች ዓለም አቀፍ ተቀባይነት ባላቸው ዓለም አቀፍ የገንዘብ አይነቶች ሊሆን ይችላል።

 

ባለሀብቱ ኢንቨስትመንቱን በውጭ ምንዛሪ ካፈሰሰ በኋላ አምርቶ ወደ ገበያ በመግባት የሚያገኘውን ገቢ በውጭ ምንዛሪ መንዝሮ ትርፉን የመውሰድ መብቱ የተጠበቀና ዓለም አቀፋዊ የኢንቬስትመንትና የንግድ አሰራር ነው። ሆኖም እንደ ኢትዮጵያ ያለ የኤክስፖርት ገቢው እጅግ አነስተኛ የሆነ ሀገር ለውጭ ባለሀብቶች የሚሰጠው የውጭ ምንዛሪ የትርፍ ገቢ ድርሻ እጅግ አነስተኛ መሆኑ ባለሀብቶች ሀገሪቱን ለመዋዕለ ነዋይ ፍሰት ተመራጭ የማድረጋቸው እድል የእምቅ ሀብታቸውን ያህል አይደለም። በመሆኑም አሁን ባለው የኢትዮጵያ ተጨባጭ ሁኔታ ተመራጭ የሚሆኑት መዋዕለ ነዋያቸውን አፍስሰው ምርቶቻቸውን ሀገር ውስጥ በመሸጥ የገቢ ትርፍን ከመንግስት የውጭ ምንዛሪ ካዝና የሚሰበስቡት ባለሀብቶች ሳይሆኑ፤ አምርተው ወደ ውጪ በመላክ ለራሳቸው ብሎም ለሀገሪቱ የውጭ ምንዛሪ የሚያስገኙ የውጭ ባለሀብቶች ናቸው።

 ይህ ካልሆነ ደግሞ ከውጭ የሚገቡ ምርቶችን በሀገር ውስጥ ምርቶች የመተካት ስራ (Import Substitution) ላይ የተሰማሩ ባለሀበቶች የግድ የሚያስፈልጉ ይሆናል። የሀገሪቱ የኤክስፖርት ችግር ዘርፈ ብዙ ውስብስብ ችግሮች ያሉበት ነው። ኤክስፖርት ለማድረግ የመንግስት ማበረታቻ ከተጠቀሙ በኋላ ምርቶቻቸውን ለሀገር ውስጥ ገበያ የሚያቀርቡ ባለሀብቶች በርካቶች መሆናቸውን የኢንዱስትሪ ሚኒስቴር መረጃ ያመለክታል።

 

ጉዳዩ በቀጥታ የሚመለከታቸውን የመንግስት መስሪያ ቤቶች ያለተቀናጀ ሥራ በክፍተትነት በመጠቀምና በጥቅም ትስስር ኤክስፖርት ካደረጉም በኋላ ቢሆን ተገቢውን የውጭ ምንዛሪ ገቢ ሀገር ውስጥ የማያስገቡ መኖራቸውንም ቀደም ያለው የፌደራል የሥነ ምግባርና ፀረ ሙስና ኮሚሽን የምርመራ ሪፖርት ያመለክታል። የኤክስፖርት ምርቶች የጥራት ችግርና ምርቶቹን ወደ ውጪ በመላኩ ሂደት ያለው የሎጂስቲክ ችግርም ሌላኛው ፈተና ነው። የኤክስፖርቱን ዘርፍ ይታደጋሉ ተብለው ተስፋ የተጣለባቸው እንደ ስኳር ያሉ ግዙፍ የመንግስት ፕሮጀክቶች እንኳን ዘርፉን መታደግ ይቅርና የሀገር ውስጥ የስኳር ፍላጎት እንኳን እንዲሸፈን ማድረግ ባለመቻላቸው ሀገሪቱ በሌላት የውጭ ምንዛሪ የስኳር ምርትን ከውጭ ለማስገባት ተገዳለች።

 

የኢትዮጵያ የኤክስፖርት ምርተቶች እሴት ሳይጨመርባቸው እንደዚሁ የሚላኩ በመሆናቸው በዓለም አቀፉ ገበያ ያላቸው ዋጋም እጅግ አነስተኛ ነው። ቡናው ከመታጠብ ያለፈ ተጨማሪ እሴት ሳይጨመርበት፣ ሰሊጥ ሳይፈተግ፣ የማዕድን ምርቶች ወደ ተፈላጊው የጌጣጌጥ ምርትነት ሳይለወጡ እንዲሁ ባሉበት ደረጃ ለኤክስፖርት ገበያ ይቀርባሉ። በፕሬዝዳንቱ ንግግር መሰረት በዚህ ዓመት የቁም ከብት የመላኩ ሥራ ሳይቀር ይቀጥላል።

መንግስት ባለፉት ዓመታት በጥሬ ምርች የገጠመውን ዓለም አቀፍ ዋጋ መውደቅ ለመከላከል ምርጫው ያደረገው እሴትን በመጨመር ምርቶቹን ተወዳዳሪና ተፈላጊ ማድረግ ሳይሆን፤ የኤክስፖርት ምርት መጠንን (Export Volume) ከፍ ማድረጉ ላይ ነው።

 

በዩኒቲ ዩኒቨርስቲ አዘጋጅነት በየዓመቱ የሚካሄደው የኪነ ህንፃ አውደ ርዕይ በዚህ ዓመትም ከመስከረም 25 ቀን እስከ መስከረም 28 ቀን 2010 ዓ.ም ድረስ በብሄራዊ ቴአትር ተካሂዷል። በዚሁ የኪነ ህንፃ አውደ ርዕይ ላይ የዩኒቲ የኒቨርስቲ የአርክቴክቸር እና የከተማ ፕላን ክፍል ተማሪዎች የተለያዩ የፈጠራ ሥራዎቻቸውን ለዕይታ አቅርበዋል። ኤግዚብሽኑ ለ12ኛ ጊዜ የተካሄደ ሲሆን በርካታ ጎብኚዎችም በቦታው በመገኘት ተመልክተውታል። በመክፈቻው ዕለት አጠር ያለ ማብራሪያ የሰጡት የሚድሮክ ቴክኖሎጂ ግሩፕ ሲኢኦና የዩኒቲ ዩኒቨርስቲ ፕሬዝዳንት ዶክተር አረጋ ይርዳው፤ መሰል ኤግዚብሽኖች፤ ተማሪዎች ስራዎቻቸውን ለህዝብ እይታ እንዲያቀርቡ የተሻለ መድረክ መሆኑን ገልፀው፤ የማህበረሰቡን የኪነ ህንፃ ግንዛቤም ለማሳደግ ቀላል የማይባል አስተዋፅኦ ያለው መሆኑን አመልክተዋል።

 

በዩኒቲ ዩኒቨርስቲ የአርክቴክቸራል ዲፓርትመንት መመህር የሆኑት ቴዎድሮስ ገብረፃድቅ ኤግዚብሽኑ ከመጀመሪያ ዓመት ጀምሮ እስከ አምስተኛ ዓመት ድረስ ያሉ ተማሪዎች ስራዎቻቸውን ለህዝብ ዕይታ የሚያቀርቡበት መድረክ መሆኑን ገልፀውልናል። ይህም ሁኔታ አንድ ተማሪ ከየት ጀምሮ የት ደረሰ የሚለውንም ሂደት ለማሳየት ፕሮጀክቶቹ ሰፊ ዕገዛ የሚያደርጉ መሆኑን መምህሩ አመልክተዋል።

 

 በኤግዚብሽኑ ላይ የሚቀርቡት ሥራዎች የሁሉም ተማሪዎች ሥራ ሳይሆኑ የተወሰኑ ተማሪዎች ሥራ መሆኑ ታውቋል። ቦታው የተማሪዎቹን ሥራ ለማቅረብ እንደዚሁም ጎብኚዎችን በበቂ ሁኔታ ለማስተናገድ ውስንነት ይታይበታል። ቦታው የጠበበ መሆኑን ያመለከቱት ዶክተር አረጋ፤ ችግሩ ቢታወቅም ቦታውን ሰው የለመደው በመሆኑና ለጎብኚዎችም በቀላሉ ተደራሽ በመሆኑ ዝግጅቱ በተለመደው ስፍራ እንዲካሄድ የተደረገ መሆኑን ገልፀዋል።

 

በኤግዚብሽኑ ላይ የኤግዚብሽን ማዕከል፣ የመኖሪያ አፓርትመንቶችና የመሳሰሉት ሥራዎች የቀረቡ ሲሆን አንድ የግንባታ ሥራ ከአካባቢው ጋር በምን መልኩ ተጣጥሞ መሰራት እንዳለበት በኤግዚብሽኑ ላይ በቀረቡት ሥራዎች ላይ ጎልቶ ታይቷል።

Page 1 of 60

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us