You are here:መነሻ ገፅ»ኢንተርቴይመንት

 

በይርጋ አበበ

የመፅሀፉ ርዕስ - የትዳር ክትባት

ደራሲ (ፀሐፊ) - መጋቢ ዳኛቸው ኃይሉ

ህትመት      - ሀብታሙ ህትመትና ኤቨንት

የገጽ ብዛት    - 122

ዘውግ        - የትዳር ሥነልቦና (መንፈሳዊነት ያደላበት)

ዋጋ          - 50 ብር ለኢትዮጵያ፤ 10 ዶላር ከኢትዮጵያ ውጭ

መጋቢ ዳኛቸው ኃይሉ ባለ ትዳርና የልጅ አባት ሲሆኑ በአንድ ቤተአምልኮ ውስጥም መንፈሳዊ አሰተምህሮትን ሰባኪ ናቸው። በዚህ የመንፈሳዊ አገልግሎት ዘመናቸው ውስጥ ደጋግመው ስለቤተሰብ (ሶስት ጉልቻ) ማስተማራቸውን የተመለከቱ የእምነቱ ተካፋዮች “በመጽሐፍ መልክ ብታዘጋጀው ብዙ ህዝብ ታስተምርበታለህ ስላሉኝ ለህትመት አበቃሁት” ሲሉ ስለመጽሀፋቸው ዝግጅት ይገልፃሉ።

የመፅሐፉ አዘጋጅ በዘመናችን ትዳር በተደጋጋሚ እና በስፋት መፍረስ የበዛው ትዳሩ ባለመከተቡ ነው” ሲሉም ይገልጻሉ። የአስተምህሮታቸውን ማዕከላዊ ነጥብ መፅሐፍ ቅዱስ ላይ አድርገው ተጨማሪ የትዳር ስነ-ልቦና መፅሐፎችንም ተጠቅመው ያዘጋጁት መፅሐፍ እንደሆነ ወደ ውስጥ ስንገባ የምናገኘው እውነታ ነው።

“እናም” ይላሉ የመጽሀፉ አዘጋጅ መጋቢ ዳኛቸው፤ “የጋብቻ በረከት የማስተዳደሪያ እውቀት ይፈልጋል። የተሰጠንን በረከት ከእኛ ማንነት በላይ ከሆነ እና የተሰጠንን በረከት በእውቀት መምራት ካልቻልን እኛን ይገዛናል። ጋብቻን በሚያህል ትልቅ የእግዚአብሔር ስርዓት ውስጥ የምናስተዳድርበት እውቀት ያስፈልገናል ማለት ነው” ይላል በገጽ 1 ላይ። አዘጋጁ ሀሳባቸውን ሲያጠናክሩም “አንድ ሰው መኪና ከመንዳቱ በፊት መኪናውን የሚነዳበት እውቀት ወይም መኪናውን የሚነዳበት እውቅና ያስፈልገዋል። ይህንንም ፈቃድ የምናገኘው ከእውቀት በኋላ ነው። በመንጃ ፈቃድ ትምህርት ቤት የምናገኘው እውቀት የሚረዳን መኪናውን እንዴት በአግባቡ መንዳት እንዳለብን ብቻ ሳይሆን፤ በመንገድ ላይ ያሉ የመንገድ ስርዓቶችን፣ ምልክቶችንና የመሳሰሉትን ህጎችን እንድናውቅ ነው። በአሁኑ ሰዓት በአብዛኛው የሚከሰቱት የመኪና አደጋዎች መንስኤያቸው ያለ መንጃ ፈቃድ፣ ወይንም እውቀቱ በሌላቸው አሽከርካሪዎችና ወይንም ህጋዊ የሆነ መንጃ ፈቃድ በሌላቸው አሽከርካሪዎች በሚነዱ መኪናዎች የሚከሰት ነው።” ሲሉ ከጋብቻ በፊት ሊደረግ ስለሚገባው ጥንቃቄ እና ዝግጅት በምሳሌ ያስቀምጣሉ።

የክትባቱ ሂደት

ክትባት ከቃሉ እንደምንረዳው ሊመጣ ከሚችል ወረርሽኝ ወይም ሌላ በሽታ እንዳንጠቃ መከላከያ መድሃኒት መውሰድ ነው። መጋቢ ዳኛቸው ሃይሉ ደግሞ ጋብቻ የማህበረሰብ፣ የህብረተሰብ፣ የህዝብ እና የአገር መሰረት በመሆኑ ክትባት ያስፈልገዋል ሲሉ ያምናሉ። ለዚህ ደግሞ የትዳር ክትባት መፅሐፍ መዘጋጀቱን ገልጸዋል። እናም ወደ ትዳር የሚፈጥኑ እግሮች (ተጋቢዎች) ከጋብቻ በፊት ክትባት ሊወስዱ ይገባል ይላሉ።

“ክትባት ማለት አንድን በሽታ ለመከላከል ወይንም በበሽታው ሳንጠቃ የሚደረግ ቅድመ ጥንቃቄ ማለት ነው። ይህም ማለት በሽታው ከተፈጠረ በኋላ ሳይሆን ሳይፈጠር በፊት የበሽታውን /Antigen/ በመክተብ ወይም በመውሰድ ሰውነታችን ለበሽታው የሚሆን የመከላከል አቅም /Antibody/ እንዲገነባ ያደርጋል። ይህም ማለት ለበሽታው በምንጋለጥበት ጊዜ ሰውነታችን አስቀድሞ በሽታውን የመከላከል አቅም ስላጎለበተ በበሽታው አይጠቃም። ሁለተኛው የክትባት አይነት ሰውነታችን በበሽታው ቢያዝም ለተጓዳኝ በሽታዎች ሰውነታችን እንዳይጋለጥ የሰውነታችንን በሽታ የመከላከል አቅም /Antibody/ ያዳብራል።” ሲሉ የሚናገሩት መጋቢ ዳኛቸው ሃይሉ፤ ሂደቱን ሲገልፁም “ጋብቻችንን ከሚያሳምሙና መልካም እንዳይሆን ከሚያደርጉ ጉዳቶች በጋብቻ እውቀት ክትባት ቀድመን መከላከል እንችላለን። በክትባት ነገ ሊከሰት ያለውን የጋብቻ ተግዳሮት መከላከል ይቻላል ማለት ነው። ከዚህም ከእግዚአብሔር መንግሥት ስርዓት አንዱ ፀሎት ነው።” ሲሉ በመንፈሳዊ መንገድ የሚሰጥን ክትባት በምክረ ሀሳብነት አቅርበዋል።

የትዳር ክትባት በትዳር ውስጥ

መጋቢ ዳኛቸው በክትባት ዳብሮ ወደ ጋብቻ የገባን ትዳር ችግር ሊገጥመው ቢችል እንኳን ሊደረጉ ስለሚገባቸው ጥንቃቄዎች ምክረ ሀሳብ አቅርበዋል። ምክረ ሀሳቡንም “ጋብቻ እና ተሃድሶ” ሲሉ ይገልፁታል። በዚህ ዘመን በፖለቲካው ዓለም ገዥው ፓርቲ ኢህአዴግ የገጠመውን ውስጣዊና ውጫዊ ችግር (ህዝባዊ ተቃውሞ እና ግጭት) ለመፍታት ራሱን ተሃድሶ ውስጥ አስገብቶ መቆየቱን ደጋግሞ ገልጿል። ከዚህ የተነሳም “ተሀድሶ” የሚለው ቃል ፖለቲካዊ መልክ ተላብሶ የሚገኝ ቢመስልም መጋቢ ዳኛቸው ግን “ጥገና” በሚል ትርጉሙ የተመለከቱት ይመስላል።

ለተሃድሶ የሰጡት ትርጉምም “ተሃድሶ የማያስፈልገው የህይወት ክፍል ወይም ስርዓት የለም። ተሃድሶ ማለት አንድን ያረጀ የቀደመ ጉልበቱን፣ ውበቱን፣ ይዘቱን ያጣን ነገር ወደ ቀድሞ ኃይሉና ይዘቱ ወይንም ቀድሞ እንደነበረው ወደ ጥንተ ተፈጥሮ /Original State/ መመለስ ማለት ነው ወይም ደግሞ በመጀመሪያ ሰሪው እንደሰራው ካልሆነ፣ ሰሪው እንዳስቀመጠው ያልተቀመጠ አንድን ስርዓት ወደ መጀመሪያው ሰሪው ወደ ሰራበትና ወደ አስቀመጠው ወደ ተፈጠረበት /ጥንተ ተፈጥሮ/ መመለስ ማለት ነው።” ይላሉ። ገጽ 17

እንደ ፀሀፊው እምነትም ለጋብቻ በየጊዜው ተሃድሶ ማድረግ ትዳርን ከመፍረስ መታደግ ይችላል። በዚህ ጉዳይ ሃሳባቸውን ሲያጠናክሩም “ከላይ በመግቢያችን ላይ ተሃድሶ የማያስፈልገው የህይወት ክፍል ወይም ስርዓት እንደሌለ ለመጥቀስ ሞክረናል። ይህም ማለት በማንኛውም ዘርፍ ማለትም ኢኮኖሚው፣ ፖለቲካውና ማህበራዊው ህይወቱ በሙሉ ተሃድሶ ያስፈልገዋል። ምክንያቱም እኛ በእያንዳንዱ የህይወት እንቅስቃሴያችን ውስጥ በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ የኢኮኖሚው፣ የፖለቲካውና የማህበራዊው ህይወት ድምር ውጤቶች ስለሆንን ነው። ነገር ግን ከእነዚህ መካከል በተለየ መልኩ ተሃድሶ የሚያስፈልገው ክፍል ማህበራዊ ህይወታችን ነው። በዚህ ማህበራዊ ህይወት ውስጥ ዋና መሠረት የሆነው ደግሞ ቤተሰብ ነው። ስለዚህ ሌሎቹን ማደስ የምንችለው ቤተሰብን ስናድስ ነው። ቤተሰብ ደግሞ የሚታደሰው የቤተሰቡ መሠረት የሆነው ጋብቻ ሲታደስ ነው። ቤተሰብ ሲታደስ ህብረተሰብ ይታደሳል፣ ህብረተሰብ ሲታደስ ደግሞ ሀገር ይታደሳል። ስለሆነም የጋብቻ መታደስ የማያድሰው ስርዓትና ክፍል የለም።” ሲሉ በጋብቻ ውስጥ ስለሚደረግ ግንኙነት ይናገራሉ። ይህ አስተምህሮታቸው ግን ዋና መሳሪያው መፅሐፍ ቅዱስ እንደሆነ መፅሀፋቸው ላይ ተገልጿል።

የትዳር ክትባት እንከኖች

መፅሀፉ ገፁ አነስተኛ ዋጋውም ዳጎስ ያለ ቢሆንም፤ ይዘቱ ጎላ ያለ ጠቀሜታውም ላቅ ያለ ነው። ሆኖም በመፅሐፉ ውስጥ የተመለከትናቸው ችግሮች ስላሉ በእነዚያ ክፍሎች ላይ የተወሰኑትን ከዚህ በታች እንመለከታለን።

የመፅሀፉ የመጀመሪያ ድክመት መግቢያው እና ምስጋና የተቸራቸው አካላትን የያዙት ክፍሎች ከማውጫው ቀድመው መቀመጣቸው ነው። ይህ መሆን አልነበረበትም። ምክንያቱም ምስጋናውም ሆነ መግቢያው የመፅሐፉ ክፍሎች በመሆናቸው ከማውጫው ቀድመው መቀመጣቸው “ከግንዱ የተገነጠለ ቅርንጫፍ” ያስመስላቸዋል።

ከዚህ በተጨማሪ ደግሞ ከሥነ-ፅሁፍ እና ከቋንቋ አኳያ ካየነው በተለይ የፊደላት ግድፈት እና የሀሳብ ፍሰቱ ጥሩ አይደለም። በርካታ ቦታዎች ላይ የፊደላት ግድፈት እና የፊደላት አጠቃቀም ችግር (ለምሳሌ ጅ፣ ጂ፣ ኃ፣ ሀ፣ ሼ፣ሸ…) የተቀመጡበት መንገድ በተገቢው ድምጸታቸው ሳይሆን ፀሐፊው በተመቻቸው መንገድ ነው ያስቀመጧቸው።

ከዚህም ሁሉ በላይ የባሰው የመፅሀፉ ችግር ሆኖ ያገኘሁት መላው የቋንቋው አንባቢ (አማርኛ) ኢትዮጵያዊያን በሙሉ በፈለጉት መፅሀፍት መደብሮች ገዝተው እንዳያነቡት መጋቢ ዳኛቸው በሩን ዘግተውባቸዋል። ቤተሰብ፣ ማህበረሰብ፣ ህዝብ፣ አገር እያለ በሚያድገው የሰዎች ስብስብ ውስጥ ጋብቻ ቁልፍ ሚና ይጫወታል። ይህ ተቋም ደግሞ ሃይማኖታዊ አጥር ሳይደረግበት ለሁሉም የኢትዮጵያ ህዝብ ምክረ ሃሳብ ሊሰጥበት የሚገባ ቢሆንም መጋቢ ዳኛቸው ኃይሉ ግን መፅሃፋቸውንም ሆነ የመጽሀፉን ሃሳብ ለእምነቱ ተከታዮች ብቻ ማበርከታቸው ተገቢ ነው ብዬ አላምንም።

ሁለተኛው እትም የሚቀጥል ከሆነ የበዛውን መንፈሳዊነት ወደማህበራዊነት በማድላት እና የተጠቀሱ አብይ ድክመቶች ታርመው ቢቀርቡ መልካም ነው። ከዚህ በተረፈ ግን መፅሐፉ በርካታ ምክረ ሰናይ ሃሳቦችን የያዘ መጽሀፍ ሆኖ አግኝቼዋለሁ።   

 

በይርጋአበበ

ለ41 ዓመታት የሥዕል አስተማሪዋ ሠዓሊ ዓይናለም ገብረማርያም ለመጀመሪያ ጊዜ የግሏን የሥዕል አውደ-ርዕይ የፊታችን ቅዳሜ በአዲስ አበባ ሙዝየም ማሳየት ትጀምራለች። ከጥር 5 እስከ ጥር 25 ቀን 2010 ዓ.ም በሚቆየው ዐውደ ርዕይ እና ተያያዥ ጉዳዮች ዙሪያ ሠዓሊዋ ለሰንደቅ ጋዜጣ አስተያየቷን ሰጥታለች። የሜትር አርቲስት አፈወርቅ ተክሌ አድናቂ እንደሆነች የገለፀችው ሠዓሊ ዓይናለም ለሰንደቅ ጋዜጣ የሰጠችውን ቃለ ምልልስ ከዚህ በታች አቅርበነዋል። የሁለት ልጆች እናት እና አምስት የልጅ ልጆች ያሏት አርቲስት ዓይናለም፤ አንቱታውን ትተን አንቺ ብለን እንድንጠራት ስለፈቀደችልን “አንቺ” እያልን መጥራቱን መርጠናል።

ትውልድናእድገት

አርቲስት ዓይናለም የክብር ዘበኛ ወታደር አባል ከሆኑት አባቷ በአዲስ አበባ ልዩ ስሙ መኮንኖች መንደር ነው የተወለደችው። ፊደልን ከግል የቄስ ትምህርት አስተማሪዋ አንደበት መማር የጀመረች ሲሆን፤ ከአንደኛ ደረጃ እስከ 12 ክፍል ያለውን ትምህርት የተከታተለችው በእቴጌ መነን ትምህርት ቤት ነው።

12 ክፍል በኋላ ያለውን ጊዜ ደግሞ በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ ኪነ-ጥበባት /ቤት (Art School) ለአምስት ዓመታት ተከታትላለች። ለሁለት ዓመታት ደግሞ እድገት በኅብረት ዘመቻ ተሳትፋ አገራዊ ግዴታዋን ተወጥታለች። ከፍተኛ ትምህርቷን ለአምሥት ዓመታት ተከታትላ ከተመረቀች በኋላም በደብረዘይት ሁለተኛ ደረጃ /ቤት የሥዕል አስተማሪ ሆና አገሯን አገልግላለች።

ጉዞወደሥዕል

ሥዕልን ከመጀመሯ በፊት ሳታውቀው ፍላጐቷ በውስጧ እንደነበረ የምትናገረው አርቲስት ዓይናለም ከልጅነቷ ጀምሮ ለሰፈር እኩዮቿ የተለያዩ ሥዕሎችን እየሳለች ችሎታዋን አሳደገች። ከዚህ በተጨማሪም የትምህርት ቤት ጓደኞቿ በአስተማሪዎቻቸው የሚሰጣቸውን የሥዕል የቤት ሥራ ሁሉ እየሳለች ትተባበራቸው እንደነበር ተናግራለች። በዚያ የልጅነት የት/ቤት ቆይታዋ ከተባበረቻቸው የትምህርት ቤት ጓደኞቿ መካከል አንዷ ከረጅም ዓመታት በኋላ አግኝታ የነገረቻትን ስትገልጽም፤እኔ የረሳኋት የትምህርት ቤታችን ተማሪ የነበረች ሴት መንገድ ላይ አግኝታኝ፤አንቺ በሰጠሽኝ ሥዕል ከክፍል አንደኛ ወጥቻለሁ። ይህን ውለታሽን መቼም አልረሳውምስትል ነገረችንትላለች ሠዓሊ ዓይናለም ገብረማርያም።

ቀደም ብሎ እንደተገለፀው ሠዓሊ ዓይናለም የሥዕል ችሎታዋን በከፍተኛ ትምህርት ተቋም ገብታ ማሳደግ የቻለችበትን አጋጣሚ ስታስታውስ ደግሞአሁን ጣሊያን አገር የምትገኝ እጅጋየሁ ተስፋዬ የምትባል ጓደኛዬ ጋር ክረምቱን ለማሳለፍ ወደ አርት ስኩል (... ኪነ-ጥበብ /ቤት) ገብተን ተማርን። ትምህርቱን ተከታትለን ስንጨርስ የተሰጠንን ፈተና በብቃት ስላለፍን ውጤታችንን ሊሰጡን አልቻሉም። ምክንያቱም በዚያው ገፍተንበት እንድንማር ነውበማለት ተናግራለች። አጋጣሚ ደግሞ የሥዕል ችሎታዋን ከማሳደጉም በላይ እሷን መሰል ሠዓሊያንን እንድታፈራ መንገድ ከፍቶላታል።

ሥዕልለአርቲስትዓይናለም

ጥበብ መንፈስ ነውየምትለው አርቲስት ዓይናለም፤ ከአስተማሪነት ሙያዋ ወጥታ በሌላ የመንግሥት ሥራ ስትሰራ የቆየች ሲሆን 15 ዓመት ወዲህ ግን ሌሎች ሥራዎችን ሙሉ በሙሉ በመተውየሙሉ ጊዜ ሠዓሊ ወይም ስቱዲዮ አርቲስትመሆኗን ትናገራለች። የሥዕል ስራ በተለይ እንደ ኢትዮጵያ ላለ አገር ፈታኝ ሲሆን በተለይ ሁሉም የሥዕል መሳያ ግብአቶች ከውጭ አገር የሚመጡ በመሆናቸው ዋጋቸው የሚቀመስ አይደለም። ወደ ኢትዮጵያም ቢሆን ግብአቶቹን የሚያስመጣ ድርጅት የለም። ይህ መሆኑ ደግሞ የግብአቶቹ ዋጋ ከፍተኛ ከመሆኑም በላይ እንደልብ የሚገኙ አይደሉም። በዚህ የተነሳ የሥቱዲዮ አርቲስት መሆን ያዋጣል ወይ? ተብላ የተጠየቀችው ሠዓሊዋ ስትመልስ፤ሥዕል ለዳቦ አይሆንም። ቤት አስተዳድርበታለሁ የምትለውም አይደለም። ነገር ግን ውስጥህ ስለሚታገልህ ያንን ለማሸነፍ የምትሰራው ሥራ ነው። ምክንያቱም ቅርስ ማቆየት አለብህ። የምታየውን፣ የምትሰማውንና የምታነበውን ሁሉ በሥዕል ማስቀመጥ አለብህ። ይህ ደግሞ የሙያ ግዴታ ነው አይለቅህም። እኛን የሚያስረንም (ሙያውን እንድንሰራው የሚያደርገን) እሱ ነው። አባቶቻችን አያቶቻችን ለአገራቸውና ለቤተክርስቲያን ዘመን አይሽሬ ውለታዎችን በሥዕል ሲያበረክቱ ቤሳቤስቲን አልተከፈላቸውም። ሲያልፉም ደልቷቸው ሳይሆን ተቸግረው ነውበማለት ሥዕል ለእሷ ያለውን ትርጉም ተናግራለች።

ሥዕልእናሴትነት

በኢትዮጵያ ነባራዊ ሁኔታ የሴት ልጅ የሥራ ድርሻ ከወንዱ የበለጠ ነው። ከተፈጥሯዊ ጫናው (መውለድ፣ ማጥባት…) በተጨማሪ ባህላችን ራሱ በሴቶች ላይ ዱላውን ሲያበረታ ምህረት አልባ ነው።

የሥዕል ሙያ ደግሞ ከፍተኛ ትኩረት (Concentration) የሚፈልግ ሙያ ነው። ሰዓሊ ዓይናለም /ማርያም ባለ ትዳርና የሁለት ልጆች እናት መሆኗን ከግምት በማስገባት ሴትነትና ሠዓሊነት በእሷ በኩል እንዴት እንደሚስተናገዱ ጠይቀናት ነበር። በጣም ፈተና እንደሆነ የምትናገረው አርቲስቷ፤ እሷ ወደ ዩኒቨርስቲ ገብታ የሥዕል ትምህርት በምትማርበት ወቅት ከቤተሰብ በተለይ ከአባቷ እና ከማኅበረሰቡ የገጠማት ተቃርኖ ከፍተኛ እንደነበረ ተናግራለች። ነገር ግን እንደ ሠዓሊ ሐጎስ ደስታ ያሉ ጠንካራ ሴት ሠዓሊያን ሞራል እንደሆነቻት ገልፃ በተለይ በትምህርቷ የመጨረሻ ዓመት ላይ አማካሪ (Advisor) የነበሩት የዓለም ሎሬት ሜትር አርቲስት አፈወርቅ ተክሌ ሥራዎቻቸው ሞራል እንደሆኗት ተናግራለች። በቤት ውስጥ ያለውን የሴትነት ፈተና ለማለፍም ቤተሰቦቿ (ባለቤቷ እና ልጆቿ) ሙያዋን አክብረው እንዳበረታቷት ገልፃለች። እነዚህ ከላይ የተጠቀሱት ደጋፊዎች ከጐኗ ባይኖሩ ኖሮ እሷም እንደ ብዙሃኑ ሴቶች በጅምር ትቀር እንደነበር አፅንኦት ሰጥታ ተናግራለች።

የሥዕልዋጋመናር

ተፈጥሯዊ (Realistic) የተባለውን የሥዕል ዘዴ በዘይት ቀለም አሳሳል መንገድ በመሳል ከጓደኞቿ ጋር ሰባት የሥዕል አውደ ርዕዮች ያካሄደችው አርቲስት ዓይናለም፤ የሥዕል ዋጋ ኢትዮጵያ ውስጥ ተገቢ ዋጋውን እያገኘ እንዳልሆነ ትናገራለች። በዓለም ላይ በሚሊየን ዶላር የሚቆጠር ዋጋ ያላቸው ሥዕሎች መኖራቸውን ገልፃ፤ በኢትዮጵያ ግን ዋጋቸው አነስተኛ ሊባል እንደሚችል ተናግራለች። ሆኖም ከሕዝቡ የመግዛት አቅም ጋር ሲነፃፀር ከፍተኛ ሊባል የሚችል እንደሆነ የምታምን ሲሆን፤ ለዚህ ያበቃው ደግሞ አገሪቱ ውስጥ ሥዕልን ለማበረታታት የፖሊሲ ድጋፍ አለመኖሩ እንደሆነ ገልፃለች።

በማኅበር ደረጃ ጥረት የተደረገ ቢሆንም፤ እስካሁን መፍትሔ አልተገኘምበማለት ተናግራለች። እሷ የምትስላቸውን ሥዕሎች ዋጋ ስትገልፅም የግራፊክስ ሥዕሎቿ ዝቅተኞቹ ከሦስት ሺህ ብር ጀምሮ እንደሆነ እንዲሁም የዘይት ቀለም ሥዕሎቿ 8,300 ብር ጀምሮ እንደሆነ አሳውቃለች። ይህ ገንዘብም ተጨማሪ ሥዕሎችን ለማሳል ገቢ እንዲሆናት እንጂ አትራፊ እንዳልሆነ ነው የተናገረችው።

የዓይናለምፊተኛእናኋለኛ

እንደማንኛውም ሠዓሊ (የጥበብ ሰው) ከእሷ በፊት የነበሩትን ባለሙያዎች (ሠዓሊያን) ሥራ በተመለከተ ስትናገር፤አባቶቻችን በዋሻ እና በቤተክርስቲያን የሳሏቸው ዘመን ተሻጋሪ ሥዕሎች ይማርኩኛል። ሥዕል ዘመን ተሻጋሪ ቢሆንም፤ እንደየዘመኑ የሚቀያየር በመሆኑ ከእኛ በፊት የነበሩ ሥዕሎች በብዛት ትኩረት ያደርጉ የነበረው የሰው ሥዕሎች (ፖርትሬይት) ነበርትላለች። በግለሰብ ደረጃ ደግሞ የሜትር አርቲስት አፈወርቅ ተክሌ አድናቂ መሆኗን ተናግራለች።

ከእሷ በኋላ ስለመጡት የዘመኑ ሠዓሊያን ሥትናገርምወጣቱ ሥዕልን ከቴክኖሎጂ ጋር አዋህዶታል። ጥሩ ስራ እየሰሩ ነው። ነገር ግን የልጆቹን የፈጠራ ችሎታ እንዳይጎዳው ያሰጋኛል። ምክንያቱም በቴክኖሎጂ ላይ ጥገኛ በሆኑ ቁጥር ወደፊት ይፈታተናቸዋል። ከዚያ ውጭ ግን የሥዕል ችሎታቸው እጅግ በጣም ማራኪ ነውበማለት የሁለቱን ዘመን ሠዓሊያን ልዩነት አነፃፅራለች።

ሠዓሊ ዓይናለም የሙሉ ጊዜ ሠዓሊ ሆና ሙሉ ጊዜዋን የምታሳልፈው በተለምዶ ጃፓን ኮንደሚኒየም በሚባለው ሠፈር ከሚገኘው የሥዕል ቦታዋ ሲሆን፤ታሪክን ተፈጥሯዊ በሆነ የአሳሳል ጥበብ ለትውልድ አስተላልፋለሁስትል ትገልፃለች። የፊታችን ቅዳሜ የሚከፈተውን የሥዕል አውደ-ርዕይ በተመለከተ ስትናገርም፤ የሥዕል አውደ-ርዕዩን በክብር እንግድነት ተገኝተው የሚከፍቱት ተማሪዎቼ ናቸው ስትል ትናገራለች። ከዚህ ውሳኔ የደረሳቸው ደግሞ በእሷ ሥር ቀለምንና ብሩሽን ማዋሃድ የጀመሩ ተማሪዎቿ ስኬት ስለማረካት እንደሆነ ገልፃ፤ ተማሪዎቿም የእሷን ፈለግ እንዲከተሉ ለማሳሰብ ጭምርም ነው።              

በይርጋ አበበ

 

የፊታችን እሁድ ታህሳስ 29 ቀን 2010 ዓ.ም በመላው የክርስትና ኃይማኖት ተከታዮች ዘንድ የሚከበረውን የገና በዓል (የእየሱስ ክርስቶስ ልደት) ጨምሮ በኢትዮጵያ በርከት ያሉ ህዝባዊ እና ኃይማኖታዊ በዓላት ይከበራሉ። እነዚህን ኃይማኖታዊ በዓላት (በክርስትና እና በእስልምና ኃይማኖት ተከታዮች የሚከበሩትን) ተከትሎ የተለያዩ ክንውኖች ይካሄዳሉ።


አንዳንዶቹ ክንውኖች የአገሪቱ ባህል እና በአላትን የሚያከብሩት አብያተ እምነቶች አስተምህሮት ውጭ ሲሆኑ ሌሎቹ ደግሞ ከወጭ በተለይም ከውጭ ምንዛሬ እና ሥነ-ህብረተሰባዊ ግንኙነት የተቃረኑ ክስተቶች ይከናወናሉ። ዛሬ ግን ትኩረት ሰጥተን ልንመለከተው የወደድነው ዓመት በዓላትን ተከትሎ የአርቲስቶች እና የመገናኛ ብዙሃን ሚና ምን ሊመስል ይገባዋል? የሚለውን ሲሆን ለዚህ ጥያቄ ሃሳቡን እንዲያካፍለን የጋበዝነው የፊልም ባለሙያውን ያሬድ ሹመቴን ነው። የፊልም ባለሙያው ላነሳንለት ጥያቄዎች የሰጠንን ምላሽ ለአንባቢያን በሚመች መልኩ ከዚህ በታች አቅርበነዋል።


ሰንደቅ፡- ዓመት በዓላት እና የኢትዮጵያ የኪነ ጥበብ ባለሙያዎችን ግንኙነት እንዴት ታየዋለህ?


ያሬድ፡- በኢትዮጵያ በዓል እና ባህል ተቆራኝተዋል ብዬ ነው የማስበው። ምክንያቱም አለባበሳችን ብትመለከት ዓመቱን ሙሉ የማንለብሳቸውን የባህል ልብሶቻችንን የምንለብሰው የበዓል ሰሞን ነው፤ መገናኛ ብዙሃንን ስትመለከትም የሚያስተላልፏቸው ሙዚቃዎች የባህል ዘፈኖችን በበዓል ሰሞን ነው፤ ድምፃዊያኑም አልበም የሚያወጡት በዓላትን ተመርኩዘው ነው። ለዚህ ነው በአገራችን በዓላት ባህልን አጣምረው የሚመጡ ናቸው የምለው። ስለዚህ የአንድን ማህበረሰብ ባህል ለማጥናት የበዓል አከባበሩን አውድ ማየት ያስፈልጋል።


በኢትዮጵያ ህዝባዊ እና ኃይማኖታዊ የሚባሉ ሁለት ዓይነት በዓላት አሉ። በእስልምናም ሆነ በክርስትና ኃይማኖት ተከታዮች የሚከበሩትና በካላንደር እውቅና የተሰጣቸው ኃይማኖታዊ ስንላቸው እንደ የካቲት 12 እና የካቲት 23 ያሉትን ደግሞ ህዝባዊ በዓላት ሊባሉ ይችላሉ። ዘመን መለወጫም ቀደም ባሉት ዘመናት ኃይማኖታዊ መልክ ቢኖረውም በዚህ ዘመን ግን ህዝባዊ በዓል ነው።


ከዚህ ጋር በተያያዘ ለምሳሌ ሰሞኑን የምናከብረው የገና በዓል ኃይማኖታዊ በዓል ቢሆንም በቅርስነት ሊታዩ የሚችሉ አገራዊ የባህል ትዕይንቶችና ዜማዎች የሚስተዋሉበት በዓል ነው። ዜማዎቹም ሆነ የገና ጨዋታዎች ከክርስቶስ መወለድ ጋር የሚያገናኛቸው ነገር አይኖርም ምናልባት ሚስጢር ካለ ምስጢሩ እስኪፈታ ድረስ።


የአገራችን አርቲስቶች በተለይም ድምጻዊኑ ከበዓላት ጋር ጠንካራ ቁርኝት አላቸው። በኢትዮጵያ ብቻ የሚገኙ የሙዚቃ ቅኝቶች በስፋት የምንሰማውም በበአላት ወቅት ነው። ከዚያ ውጭ ደግሞ በአላት በኢትዮጵያ በሚከበሩበት ጊዜ ከህዝቡ አእምሮ ጋር የተቆራኙ ሙዚቃዎች አሉ። ለምሳሌ አዲስ ዓመት ሲመጣ ድምፃዊት ዘሪቱ.. “እንቁጣጣሽ” በሚለው ዜማ፣ ገና ሲመጣ ፍሬው ኃይሉ እንዲሁም ፋሲካ ሲመጣ ታደሰ አለሙ (ሚሻሚሾ) አብረው የሚነሱ ድምፃዊያን ናቸው። ይህ አጋጣሚ ግን በኢትዮጵያ ብቻ ሳይሆን በውጭው ዓለምም ይታያል። ለምሳሌ ልደት ሲከበር “መልካም ልደት (Happy birthday)” የሚለው ዜማ መቶ ዓመታትን የተሻገረ ዜማ ነው። የገና በዓልን የሚያከብሩበት ዜማም እንዲሁ ዘመናትን የተሻገረ ነው።


ሰንደቅ፡- በዓላት እና ባህል ግንኙነት አላቸው ብለሃል። ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ግን የኢትዮጵያ ባህል ያልሆኑ የውጭ ባህሎች ለምሳሌ የገናዛፍ የሚባለው የበዓል ማድመቂያ ሆኖ መቅረቡን የኃይማኖት መሪዎችም ሆኑ ምሁራን ይገልጻሉ። ይህን የመሰለ አወዛጋቢ የበዓል አከባበርን ለማስወገድ የአርቲስቶቹም ሆነ የመገናኛ ብዙሃኑ ሚና ምን መሆን አለበት?


ያሬድ፡- በኢትዮጵያ የሚከበሩ ኃይማኖታዊ በዓላት ከዋናዎቹ በዓላት ቀደም ብሎ የበአላቱ ድባብ አድማቂ ሁኔታዎች አሉ። ለምሳሌ የፋሲካ በዓልን ብንመለከት ከጉልባን፣ ሚሻሚሾ እና ዘንባባ ማሰር ጀምሮ ያሉት ቅድመ በዓላት ድባቦች ስለ ፋሲካ በዓል እንድናስብ የሚያደርጉ ናቸው። በገና በዓል ግን ይህ ቅድመ በዓል ድባብ የለም። በመሆኑም በዓሉን ለማክበር አንዳንድ ሰሞን በዓላቱ ከውጭ የተቀዱ ይመስለኛል። የውጮቹ ደግሞ የገና በዓለን የሚያከብሩት እኛ ፋሲካን እንደምናከብረው በከፍተኛ ድምቀት ነው። ስጦታዎችን የሚቀያየሩበትም ሆነ ዘመድ አዝማድ የሚጠያየቁት በገና በዓል ነው። በዚህ የተነሳም የበዓሉ ድባብ የደመቀ ይሆናል።


ወደኛ ስንመጣ ደግሞ እንደ ሌሎቹ ኃይማኖታዊ በዓላት የገናን በዓል በሰሞነ በዓል ድባብ አድምቀን አክብረን እንድናልፍ የሚያደርግ ትውፊት የለንም። ይህንን ስል ግን ቀድሞ አልነበረም እያልኩ አይደለም። ቀድሞ እንደነበረ የሚያመላክተው ርዝራዥ መኖሩ ነው። ለምሳሌ የገና በዓል ጨዋታ እና የገና በዓለ ዜማ ቀደም ባሉት ዘመናት የገና በዓለ ማድመቂያ ሰሞነ በአላት ነበሩ። አሁን ጠፉ እንጂ። እነዛ ከጠፉ በአሉን በቅድመ በዓል ድባብ ለማድመቅ ከሌላ ቦታ አምጥቶ ለመሙላት ሲባል ነው የገና ዛፍ የመጣው።


ሰንደቅ፡- የጎደለንን ለመሙላት ከበአድ መዋሱን በአገር በቀል ለመተካት የመገናኛ ብዙሃንና የኪነ ጥበብ ባለሙያዎች ያልሰሩት የቤት ስራ እንዳለ አትመለከትም?


ያሬድ፡- የገና ዛፍን በተመለከተ አሁን አሁን በፕላስቲክ ዛፍ ከመተካቱ በፊት ትክክለኛው የጽድ ዛፍ እየተቆረጠ ነበር የሚከበረው። ለምሳሌ አሁን ከኔ ቤት የገና ዛፍ ባይኖርም ልጅ እያለሁ ግን ከመኖሪያ ሰፈሬ ሀብተጊዮርጊስ ድልድይ እስከ ዘነበ ወርቅ ድረስ ሄደን ዛፍ ቆርጠን ነበር በአልን የምናከብረው። አሁን ግን በአሉን የማይገልፅ መሆኑ ስለገባኝ ከቤቴ የገና ዛፍ የለም። ዛፉ የውጭ በአል ማክበሪያ እንጂ የእኛ አይደለም ካልን የእኛ እንዲሆን ብናደርገው ምን ይጠቅመናል ስንል ጥቅም የለውም። መጥቀም አይደለም ጭራሽ ጎጂ ነው። ምክንያቱም እውነተኛውን ዛፍ ከቆረጥን በደን ሀብት ላይ አሉታዊ አስተዋፅኦ (የደን መመናመን) ሲያመጣ አርተፊሻሉን እንጠቀም ካለን ደግሞ የውጭ ምንዛሬን ጭምር በመጋፋት በኢኮኖሚው ላይ ጫና ያሳድራል። ለምሳሌ ባለፈው ዓመት በተካሄደ አንድ ጥናት በኢትዮጵያ በአላትን ለማክበር ብቻ ከውጭ የገቡ ሸቀጦች ዋጋ 28 ሚሊዮን ዶላር የወጣባቸው መሆኑን አመልክቷል።


ለምሳሌ ህዳር 12 ቀን የሚከበረው ህዳር ሲታጠን የሚባለው ባህል ንጽህናን ለማምጣት ግንዛቤ ስለሚፈጥር ሊበረታታ ይገባል። ነገር ግን ቆሻሻን ማቃጠሉ በአካባቢ ብክለት ላይ የሚያስከትለው ጉዳት ከፍተኛ ስለሆነ ዘመኑ ባፈራው የቆሻሻ ማስወገድ መንገድ (waste management) እንዲስማማ አድርጎ ባህሉን ማክበር ተገቢ ነው። ይህ ግን በዘመን ልክ የመስፋት የቤት ስራ ይጠይቃል።


በምንም ሆነ በምን መንገድ ከውጭ ተፅዕኖ መውጣት አልቻልንም እንጂ የገና በአል አከባበርንም በሚስማማን መንገድ ለማክበር ከገና ዛፍ የተሻለ ነገር ማምጣት ካልተቻለ በማውገዝ ብቻ ልታጠፋው አትችልም። ስለዚህ በተስማሚ ነገር ወደመቀየር ነው መሄድ ያለብን። ለምሳሌ የገና ጨዋታ ባህላዊ ስፖርት ስለሆነ የገና ዛፍን ሊተካ ይችላል ወይ? የሚለው ራሱ ብዙ ጥያቄዎች አሉ። ሰው በሚያየውና በሚወደው ልክ እንዲካሄድ ምን መደረግ አለበት የሚለው ትልቅ የቤት ሥራ ነው።


ሰንደቅ፡- የውጭ አገራት የበአላት አከባበር ድባቦች ወደ አገራችን ከገቡ ቆይተዋል። እነዚህ ቅድመ እና ድህረ በዓል አከባበር ሂደቶች ግን አመሰራረታቸውም ጥያቄ ይነሳባቸዋል። በዚህ ላይ ያንተ አረዳድ ምንድን ነው?


ያሬድ፡- በፈረንጆቹ አቆጣጠር 2010 የበዓል ሰሞን ለስራ ጉዳይ አሜሪካ ሄጄ ነበር። በዚያ ቆይታዬ ያስተዋልኩት ነገር ብዙዎቹ በአላትና የበዓል አከባበር ስርዓቶች የተፈጠሩት እና እውቅና ተሰጥቷቸው ሲተዋወቁ የምናቸው በስራ ፈጣሪዎች (Entrepreneurs) ነው። ምክንያቱ ደግሞ በአላቱ የገቢ ምንጭነት ስላላቸው ነው። ለምሳሌ ቫላንታይን ቀን ብለው ቀይ ልብስ እና አበባ ሲሸጡ ይውላሉ። ልደት ስታከብርም የሚገዛው እቃ በሙሉ ከውጭ አገር የሚመጣ ነው። ስለዚህ በአገራችን በአላትን ስናከብር የሰው አገር ባህልን ብቻ ሳይሆን የእነሱን ኢኮኖሚም እያሳደግን እንደሆነ ነው የማስበው። እነሱ በበአሉ ውስጥ የኢኮኖሚ ጥቅማቸውን አስተሳስረው ነው የሚሄዱት። እኛ ደግሞ በአላትን ስናከብር ሁሉንም እቃ የምንገዛው ከውጭ በመሆኑ ብዙ ገንዘብ ከኢትዮጵያ የሚወጣበት ስለሆነ ኢኮኖሚውን (የአገርን ኢኮኖሚ) ቁልቁለት ነው የሚወስደው። ስለዚህ ማወቅ ያለብን በአልን ስናከብር ይህን ሁሉ ታሳቢ እያደረግን መሆን አለብን። ለዚህ ደግሞ የሚዲያው እና የኪነ ጥበብ ባለሙያዎች ሚና ላቅ ያለ እንደሚሆን ግልጽ ነው። በተረፈ ለመላው የኢትዮጵያ ህዝብ መልካም የገና በዓል እንዲሆንልን እመኛለሁ።

 

አቶ ግርማ በቀለ

የአቢሲኒያ የሽልማት ድርጅት ፕሬዝደንት

በይርጋ አበበ

ሎሬት የሚለው የሽልማት ስም ይህ ነው የሚባል ወጥ ትርጉም የለውም ሲሉ ሰዎች ይናገራሉ። በሌላ በኩል ደግሞ UNESCO ቃሉን “ተሸላሚ” ሲል ይገልጸዋል። ከ17 በላይ መጻህፍት በመፃፋቸው የሚታወቁትና በካሊፎርኒያ ዩኒቨርስቲ እና ሌሎች ትላልቅ ዩኒቨርስቲ በማስተማርና በመመራመር የሚታወቁት ፕሮፌሰር ዎልፍ ሌስላው English-Amharic Context Dictionary በተሰኘው መጽሀፋቸው ገፅ 700 ላይ Laureate የሚለውን የእንግሊዝኛ ቃል በኪነ-ጥበብና በሳይንስ ችሎታው የተመሠከረለትና ሽልማት ወይም ክብር የተሰጠው ሰው ብለው ተርጉመውታል።

የቀዳማዊ ኃለስላሴና እቴጌ መነን ሽልማት ድርጅት ከ1955 ዓ.ም ጀምሮ ሽልማትና ክብር ሲሰጥ በቆየበት ጊዜ ተሸላሚዎች የሚለውን ቃል ለመተካት Laureates እያለ ተጠቅመዋል። ይሁንና ከተሸላሚዎች ደረጃ፣ ከሽልማቱ ደረጃና ከኮሚቴው አመራረጥ ስርዓት ተሸላሚዎቹ የከፍተኛ ክብር ሽልማት ወይም ሎሬት ተሸልሟል ብሎ መረዳት ይቻላል። በሽልማት ድርጅቱ ከተሸለሙት መሀከል ሎሬት ጸጋዬ ገ/መድህንና ሎሬት አፈወርቅ ተክሌ “ሎሬት” በሚለው መጠሪያ ሲጠቀሙ፣ አቶ ከበደ ሚካኤል፣ ደራሲ ሀዲስ አለማየሁ፣ አብዬ መንግስቱ ለማ፣ አቶ ተካ ኤገኖ፣ ሰዓሊ ገ/ክርስቶስ ደስታና ሌሎችም በርካቶች የንጉሱን ሽልማት የወሰዱ በመጠሪያው አልተጠቀሙበትም።

በሀገራችን የከፍተኛ ክብር ሽልማት ወይም ሎሬት አሰጣጥ ታሪክ ተመስርቶ በይፋ የተደራጀ የሽልማት ታሪክ የለንም። በዚህ የተነሳ በተለያዩ ተቋማት ስር የተለያዩ ሽልማቶች ሲሰጡ ቆይተዋል። የከፍተኛ ክብር ሽልማት የየድርጅቱ ነው። ለምሳሌ የኖቤል ድርጅት መንግስታዊ ያልሆነ የሽልማት ድርጅት ነው። ይህ ድርጅት ከተለያዩ ተቋማት ጋር የስራ ትስስር በመፍጠር የሽልማት ስራውን ይሰራል። ስራው ሲጠናቀቅም በመጨረሻ ስርዓቱ ላይ የስዊድን ንጉስ በተገኙበት ሽልማት ይሰጣል። በነገራችን ላይ የኖቤል ሽልማት ድርጅት የ1957 የእቴጌ መመን ሽልማትን አዲስ አበባ ቤተ-መንግስት ተገኝተው ወስደዋል። በወቅቱ የተገኙት የድርጅቱ ፕሬዝዳንት ፕሮፌሰር ቲሲሲየስ ይባላሉ። ይህን መሰረት በማድረግ አቢሲኒያ ሽልማት በህግ ተቋቁሞ የሚሰራ የሽልማት ድርጅት ነው። የራሱን ተሸላሚዎች ይሰይማል። ድርጅቱ በ1986 ዓ.ም ቢቋቋምም በሁለት እግሩ ቆሞ ሽልማቶችን ማከናወን የጀመረው ግን በቅርቡ ነው። አርቲስት አስናቀች ወርቁን በመሸለም ስራ የጀመረው አቢሲኒያ የሽልማት ድርጅት በዚህ ዓመት ጥቅምት 19 ቀን እና ታህሳስ 15 ቀን 2010 ዓ.ም በሁለት ዘርፎች ሽልማት አበርክቷል። በዚህ ሙያ ከድርጅቱ ፕሬዝዳንት አቶ ግርማ በቀለ ከምሲ ጋር አጠር ያለ ቃለ ምልልስ አካሂደናል የቃለ ምልልሱን ሙሉ ክፍል ከዚህ በታች አቅርበነዋል።

ሰንደቅ፡- ለውይይት መጀመሪያ እንዲሆነን እስቲ የድርጅታችሁን ዝርዝር መግለጫ (Profile) ይንገሩን?

አቶ ግርማ፡- አቢሲኒያ የሽልማት ድርጅት ቀደም ባለው ጊዜ በዶክተር ካርል የተመሰረተ ድርጅት ነው። ከ1996 እስከ 1998 ዓ.ም በዶ/ር ካርል ስም ሽልማቶችን ስንሰጥ ነበር። ያኔ ረዳት ፕ/ር ሃይማኖት ዓለሙ እና እኔ ነበርን ስራውን የምንሰራው። ሽልማት የምንሰጠው ግን ከተለያዩ ድርጅቶች የተውጣጡ የቦርድ አባላት ተካተውበት ነው ሽልማቱን የምንሰጥ የነበረው። ከዚያ በኋላ ድርጅታችን የሽልማትን ሥራ በስፋት ለመስራት የሚያስችል ዓለም አቀፍ ተሞክሮን ለመውሰድ ጥረት አድርገን በጀማሪዎች የተሰጥኦ ውድድር፣ በልህቀት ሽልማት፣ የከፍተኛ ክብር ሽልማት እና በተለያዩ ዘርፎች በተደራጀ የሽልማት ቅርፅ ለመሸለም ሥራ ጀምረናል። በዚህ መሠረት የዘንድሮው ሁለት ሽልማቶችን ለመስጠት አስችሎናል። (የከፍተኛ የክብር ሽልማት እና የተሰጥኦ ሽልማት)

ሰንደቅ፡- ድርጅታችሁ መርህ አድርጎ የቀረፀው “ዓለምንና ህዝቦቿን የሚታደግ ሥራ ለሰሩ ትጉሃን እንሸልማለን” በሚል ነው። በዚህ ዓመት ባካሄዳችሁት የኖቤል ሽልማት የሽልማችኋቸው ኢትዮጵያዊያን በትክክል የሚገባቸው ናቸው?

አቶ ግርማ፡- እኛ ያደረግነው በየዘርፋቸው ዓለምና ህዝቦቿን የሚታደግ ስራ የሰሩ ናቸው ያልናቸውን ሸልመናል። ለእያንዳንዱ የሽልማት ቅርፅ አደረጃጀት አለው። በመጀመሪያ ደረጃ ወደ ሽልማቱ ከመምጣታችን በፊት እጩ የምንሰበስብበት ሥርዓት አለን። ለከፍተኛ የክብር ሽልማት ደብዳቤ ይላክልናል እገሌ ይሸለም የሚል። ወይም በመገናኛ ብዙሃንና በተለያዩ መልክ በምናስተዋውቀው ላይ ሰዎች በሚሰጡን ጥቆማ ተነስተን እጩ እንመርጣለን። ከዚያ ቀጥሎ ደግሞ የራሳችን ዲሲፕሊን አለን። በእጩነት የቀረቡ ሰዎች የእጩነት ደብዳቤ እንሰጣቸዋለን። ደብዳቤውን ተቀብለው ምላሽ ካልሰጡ ሽልማት አንሰጥም ምክንያቱም እጩዎቹ ደብዳቤ ስንሰጣቸው ደብዳቤውን ተቀብለው ወደ ቢሯችን መጥተው ፎርም መሙላት እና የህይወት ታሪካቸውንና ስራቸውን ዘርዝረው ወደ ድረገፃችን እንድናስገባ በተለያየ ኮፒ ማቅረብ የሚሉትን ጥያቄዎች ማሟላት አለባቸው። ከዚህ በተጨማሪም የምንሰራውን ስራ አምነው እና አክብረው መቀበል አለባቸው። ይህንን ስርዓት ላላሟሉ ድርጅታችን ሽልማቱን አይሰጥም። ለአትሌት ኃይሌ ገብረስላሴ እና ድምፃዊ ቴዎድሮስ ካሳሁን (ቴዲ አፍሮ) ሽልማቱን ያልሰጠነው የፃፍንላቸውን የእጩነት ደብዳቤ ተቀብለው መልስ ስላልሰጡ እና ተገቢውን የድርጅታችንን ዲሲፕሊን ስላልፈፀሙ ነው። ከዚህ በተረፈ ደግሞ ረዳት ፕ/ር ዘሪሁን አስፋው በሥነ ፅሁፍ ዘርፍ ላበረከተው አስተዋፅኦ ልንሸልመው ደብዳቤ ስንልክለት እኔ መሸለም የምፈልገው በሥነፅሁፍ ሳይሆን በአስተማሪነት ዘርፍ ነው ብሎ ደብዳቤያችንን መልሶልናል። ከዚህ ውጭ ግን እንደነገርኩህ ዓለምንና ህዝቦቿን የሚታደግ ስራ ለሰሩ ኢትዮጵያዊያን ሁሉ እንሸልማለን። ዓለምንና ህዝቦቿን የሚታደግ ስራ ሲባል ምንድን ነው? ለሚለው አንተማማ፣ እንፈቃቀር፣ እንከባበር፣ አብረን እንኑር፣ በፍቅር በሰላም እንዋደድ የሚል ድርሰት ጽፈው ድምፃቸውን ተጠቅመው እያቀነቀኑ ህዝብን ሰላም የሚያደርጉ፣ ትዳርን በሰላም የሚያኖሩ፣ ልጆችን የሚያበረታቱ እና ማህበረሰብን የሚያንፁ ኢትዮጵያዊያን ይሸለማሉ።

በዚህ መሠረት የድርጅታችንን ሥርዓት የፈፀሙ እንደ ድምፃዊ አስቴር አወቀ፣ መሀሙድ አህመድ፣ ሙላቱ አስታጥቄ፣ እና ጤፍ አንድ ጊዜ ተዘርቶ አራት ጊዜ መብቀል እንደሚችል ያሳዩት አቶ ታለ ጌታ የከፍተኛ የክብር ሽልማት ተቀብለዋል። ሌሎቹም እንዲሁ።

በዚህ ሂደት ውስጥ የሚፈለገውን ያህል አልሰሩም ብለው የሚያምኑ ይኖራሉ። ይህ ደግሞ ሊፈጠር የሚችል ነው። እኛም ራሳችን በቦርድ ውስጥ ሽልማቱ አይገባቸውም ብለን የተከራከርንባቸው ሁለት ሰዎች ነበሩ።

ሰንደቅ፡- ድርጅታችሁ የከፍተኛ ክብር ሽልማት ሲያበረከት የተሸላሚዎችን ስራ (ሙያ) እና ማንነት (Personality) መሠረት አድርጎ ሊሆን እንደሚችል ይገመታል። ነገር ግን ከተሸለሙት መካከል ለታዳጊዎች አርአያ ሊሆን የማይችል ሰው እንደሸለማችሁ ይነገራል። ይህ ተገቢ ነው?

አቶ ግርማ፡- በነገራችን ላይ ሥራ እና ማንነት (Personal identity) መለየት መቻል አለብን። ሰዎች የራሳቸው ባህሪ (Identity) ሊኖራቸው ይችላል። እኛ ግን ትኩረት የምናደርገው በሥራቸው ላይ ነው። አንድ ሰው ዲሲፕሊኑ ጥሩ ካልሆነ እኛም ውስጥ በተወሰነ ደረጃ አንድ ሁለት ሰዎች አለመግባባት ላይ ደርሰን ነበር። አንዳንዶቹ ለዚህ ሽልማት ብቁ አይደሉም ብለን ተሟግተናል። የሆኖ ሆኖ ግን የሚፀድቀው የጋራ ድምፅ ስለሆነ ሰዎቹ ሊሸለሙ ችለዋል። እንደ መጀመሪያ ስህተት ሊገኝብን ይችላል ወደፊት ለምናከናውነው ተመሳሳይ ሽልማት የአሁኑ ትምህርት ይሆነናል።

ሰንደቅ፡- በአንድ ዓመት 64 ሰዎችን ሎሬት ብሎ መሸለም አልበዛም?

አቶ ግርማ፡- በመጀመሪያ ደረጃ ሎሬት ማለት ምን ማለት ነው? የሚለውን እንይ። ቀደም ባለው ዘመን ሎሬት የሚለው ቃል ትርጉም ጭንቅላታችን ላይ ገዝፎ ህዝባችንን በጣም ያስጨንቅ ስለነበር አሁንም በዛው ትርጉም ውስጥ ነው እየተሽከረከርን ያለነው እንጂ ኢትዮጵያ ከ96 ሚሊዮን በላይ ህዝብ ያላት አገር ነች። በዚህ ሁሉ ህዝብ ውስጥ በተለያዬ ሙያ አንድ አንድ ሰው ቢሸለም ከ500 እና 600 በላይ ሎሬቶች ይኖረናል ማለት ነው። ነገር ግን ቀደም ባለው ዘመን ሽልማቱ ለጥበቡ ሰዎች ብቻ የሚሰጥ መስሎ ይታይ ስለነበር እና እነዛ ሶስት አራት ሰዎች ስሙን ሲጠሩበት ስለኖሩ ነው አሁን የበዛ የመሰለው። በእኛ እምነት ግን 64 የከፍተኛ ክብር ተሸላሚ (ሎሬት) መኖሩ ይበዛል ብለን አናስብም። ምክንያቱም አለማችን አርአያዎችን የመፍጠር ጉዳይ ስለሆነ ተሸላሚዎች ብዙ ተከታዮችን ማፍራት ያስችላቸዋል። ለምሳሌ ሩጫ ላይ ቀነኒሳን ስትሸልም፣ በጄኔቲክ ምህንድስና አቶ ታለ ጌታን ስትሸልም፣ ስዕል ላይ ሰዓሊ አፈወርቅ ተክሌን ስትሸልም እነሱ ከደረሱበት የክብር ልክ ላይ ለመድረስ የሚጥሩ ወጣቶችን ማብዛት ነው። ሌላው ችግር ሆኖ የታየው ለብዙ ዓመታት ሲሸለሙ የቆዩ ሰዎች አሁን እኛ ከላይ ወጣንና እኒህን ሰዎች መሸለም አለብን ብለን ስንሸልም መተውና መምረጥ እስኪያቅተን ድረስ በጣም ብዙ ነበሩ። የተከማቸ የተሸላሚ ብዛት ስለነበረ ነው የበዛ የመሰለው እንጂ ተሸላሚዎቹ በዝተው አይደለም። በሚቀጥለው ዓመት አስርም ላንሸልም እንችላለን። ነገር ግን ፊልም ውስጥ የምንሸልመው አጥተናል። ይህንን ሳትፅፈው ብትቀር ቅረ ይለኛል። ከዚያ በኋላ ነው ተጠርቶ እና ተጣርቶም ለውጥ አምጭ የፊልም ኢንዱስትሪ ባለሙያ እና ሲኒማ ቶግራፈር በሚሉ መስኮች የሸለምነው። ከዚያ ውጭ በፊልም ትወና፣ ድርስት እና በፊልም ጥራት ደረጃ የምንሸልመው አጣን።

ሰንደቅ፡- በፊልም ዘርፍ የምንሸልመው አጣን ብለው መቸገራችሁን ነግረውናል። ፕሮፌሰር ሀይሌ ገሪማ ባሉበት አገር ተሸላሚ አጣን ሲሉ መናገር አይከብድም?

አቶ ግርማ፡- በእርግጥ ጋሽ ሃይሌ በጣም የምናከብረው ጥሩ ፊልም ሰሪ ነው። ነገር ግን ጋሽ ሃይሌ ዜግነቱ አሜሪካዊ እንጂ ኢትዮጵያዊ አይደለም። እኛ ደግሞ ኢትዮጵያ ዜግነት ያላቸውን ሰዎች ለመሸለም ነው የተነሳነው። ኢትዮጵያዊ ዜግነት የሌለውን ሰው ኢትዮጵያ ውስጥ አንሸልምም። ስለዚህ የሽልማት ደረጃችንን ከአገር አቀፍ ወደ አህጉር እና ዓለም አቀፍ ስናሳድግ ያን ጊዜ ጋሽ ሃይሌን ልንሸልም እንችላለን።

ሰንደቅ፡- ሽልማት ለመስጠት የሙያ መስክ እና የባለሙያ መረጃ እጥረት እንደገጠማችሁ ይነገራል። የከፍተኛ ትምህርት ተቋማትስ ይህን ችግር ለመቅረፍ አልተባበሯችሁም?

አቶ ግርማ፡- የእኛ ሀገር እኮ አስገራሚ ነው። በቀላሉ መረጃቸውን ከድረ-ገፅና ከመፅሀፍ ማግኘት የቻልነው የጥቂቶቹን ነው። ለምሳሌ እንደ ሙላቱ አስታጥቄ ያሉትን ሰዎች መረጃ ማግኘት አልተቸገርንም። በሌሎቹ ብዙ ተሸላሚዎች የገጠመን ችግር የግለሰቦቹን ታሪክ የያዘ መረጃ ከነፃ ኢንሳይክሎፒዲያ (free encyclopedia) ላይም ማግኘት አይቻልም።

ከዚህ በባሰ መልኩ ደግሞ አዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ ውስጥ እኮ የግዕዝ ትምህርት ክፍል የሚያስተምረው ጀርመናዊ ፕሮፌሰር ነው። ይታይህ የራሳችንን ቋንቋ የባዕድ አገር ሰው አጥንቶ እኛኑ ያስተምረናል።

ድሮ እኛ የተማርንበት ISL ክፍል የነበረውን ሰነድ ሙሉ በሙሉ አስወጥቶ ውስጡን በቻይና ቋንቋ እና መረጃ ነው የሞላው። የከፍተኛ ትምህርት ተቋማት እንደዚህ ናቸው።

ሰንደቅ፡- ከኖቤል ሽልማቱ ማግስት ሰሞኑን በታዳጊዎች የሰጣችሁት የተሰጥኦ ውድድር ሽልማት ነበር። በዚህ ዘርፍ ስንት ሰው ቀርቦ ስንቶቹ ተሸለሙ?

አቶ ግርማ፡- በመጀመሪያ በ20 ዘርፎች 280 ተወዳዳሪዎች ቀርበው ከብዙ ማጣራት በኋላ 20ዎቹ ተሸልመዋል። ለምሳሌ በየተቋማቱ የሚገኘው የአስተያየት መስጫ ሳጥን አይነ ስውራንን እና ማንበብና መፃፍ የማይችሉ ሰዎችን ያገለለ ነበር። ይህን የተረዳው ታምሩ ካሳ የተባለ ወጣት አስተያየት መስጫን በድምፅ ቀይሮ ተግባራዊ የሚያደርግ ፈጠራ ይዞ መጥቶ ተሸልሟል። ከዚህ በተጨማሪ ደግሞ “የኦሮሞ እና የአማራ ህዝብ አንድነት” የሚለውን የፕሮፌሰር ፍቅሬ ቶሎሳን መፅሀፍ ከእንግሊዝኛ ወደ አማርኛ የመለሱት መምህር አብርሃም በዝብዜ ሌላው ተሸላሚ ናቸው። ሌሎቹም እንዲሁ የፈጠራ ችሎታ እና ብቃት የተሸለሙ ናቸው።

እስካሁን ከሸለምናቸው ሽልማቶች በተጨማሪም በየክልሎቹ በአካባቢያቸው ላሉ ትውፊቶች ህልውና መቆየት አስተዋፅኦ ያደረጉ ሰዎችን የምንሸልምበት ፕሮግራም አዘጋጅተናል። በቅርቡ ወደ ሥራ የምንገባ ይሆናል።         

 

በይርጋ አበበ

 

-    የመፅሐፉ ርዕስ        ያለፍኩበት

-    ደራሲ (ፀሐፊ)         ፍሥሐ አስፊው (ዶ/ር)

-    የመፅሐፉ ይዘት       ታሪክ ቀመስ ፖለቲካ

-    ሕትመት             ክላር ማተሚያ ቤት

-    ዋጋ                     81 ብር ከ50 ሣንቲም

-    የሕትመት ዘመን       ሕዳር 2010

 

ዶ/ር ፍሥሐ አሥፋው ከዚህ ቀደም “የኢትዮጵያን ብሔረሰቦች የሚገልፅ መፅሐፍ” በሚል ርዕስ አንድ የጥናት ውጤት ለሕትመት አብቅተው ነበር። በወቅቱ አሳትመውት የነበረው መፅሐፍ የግል ሥራቸው ሳይሆን በደርግ ዘመነ መንግስት ተቋቁሞ የነበረው የ“ብሔረሰብ ጥናት ኢንስቲትዩት” የጥናት ውጤት ነበር። የሶሾሎጂ ምሁሩ በቅርቡ ለሕትመት ያበቁት መፅሐፍ ደግሞ ሙሉ በሙሉ ወጥ ታሪክ ያለው የግል ሥራቸው ነው።

ከውልደት እስከ ሽምግልና ዘመናቸው ያሳለፉትን ሁሉ በመጠኑ የዳሰሱበት ይህ መፅሐፍ ሙሉ በሙሉ በሚያስብል መልኩ ታሪክ እና ፖለቲካ ላይ ያተኮረ ነው። ከቀ.ኃ.ሥ. ዘውዳዊ መንግሥት እስከ ወታደራዊው መንግሥት ድረስ በተለያዩ የኃላፊነትና የባለሙያ መደብ ተቀጥረው አገራቸውን ያገለገሉት ዶ/ር ፍሥሐ፤ በዚህ መፅሐፋቸው ላይ አሁን ስልጣን ላይ ያለውን መንግሥት “ሰንኮፎች” እና ቀጣይ የአገሪቱን ዕጣ ፈንታም ለመግለፅ ሞክረዋል።

ወደ 70 የሚጠጉ የፎቶ መግለጫዎችና የቀድሞዋን ኢትዮጵያን ካርታ በመፅሐፋቸው ለዋቢነት የተጠቀሙ ሲሆን፤ 267 ገጾች ያሉትን መፅሐፋቸውን ያሳተሙት ባሳለፍነው ሳምንት መባቻ ነበር። የዛሬው የመዝናኛ ዓምድም በዚህ መፅሐፍ ዙሪያ ዳሰሳ የሚያደርግ ይሆናል።

 

ያለፍኩበት እና ቋንቋ

ዶ/ር ፍሥሐ አሥፋው ሐረር ክፍለ ሀገር ጨርጨር አውራጃ ጉባ ቆርቻ በተባለ ቦታ የተወለዱ በመሆናቸው፤ ከአገር ውስጥ ቋንቋዎች አማርኛን እና አፋን ኦሮሞን ጠንቅቀው እንዲያውቁ አድርጓቸዋል። ይህ መሆኑ ደግሞ በመፅሐፋቸውን ላይ የተመጠነ የቋንቋ አጠቃቀምን እንዲከተሉ ሳያደርጋቸው አልቀረም።

በዕድሜ አንጋፋ ሊባሉ የሚችሉት ምሁር ይህን መፅሐፍ ሲያዘጋጁ “ትኩረቴ ወጣቱ እንዲያነበው ነው” የሚል እምነት ያላቸው በመሆኑ መፅሐፋቸው የፃፉበት ቋንቋ ለሁሉም ሰው በቀላሉ በሚገባው መንገድ ነው። ቀለል ያሉ የአማርኛ ቃላትን በመጠቀም ማዘጋጀታቸው ደግሞ እንዳሰቡትም አንባቢ በቀላሉ ሃሳቡን ተረድቶ የሚፈልገውን መልዕክት እንዲያገኝ ይረዳዋል።

“…አባቴ አስፋው፣ ባሻ ወልደሰንበት ክንፉ አዳነችን ለጋብቻ እንዲሰጡት ቢጠይቅ፣ እሳቸው የኦርቶዶክስ ተዋህዶ ኃይማኖት አጥባቂ በመሆናቸውና ለአካባቢው አብያተ ክርስቲያናት እንደ አባት ይቆጠሩ ስለነበር “ልጄን ለካቶሊክ አልድርም” ብለው አሻፈረኝ አሉ። እናቴም ከአባቷ ፍቃድ ውጪ ማግባት አለመቻሏን ስለገለጠችለት አስፋው በላይነህ የኦርቶዶክስ ኃይማኖትን የሚቀበል መሆኑን ገልጦ ተጠምቆ ከአዳነች ጋር ጋብቻ ፈፀሙ። …” (ገፅ 11)

“…በዚያን ዘመን በተለይ ከአዋሽ በታች እስላምና ክርስቲያኑ እጅ እና ጓንት ሆነው ይኖሩ ነበር። ፍቅርና ወንድማማችነታቸው በየሃይማኖት በዓላቱ ሳይቀር ይገለጣል፤ እንደ ጥምቀት፣ መስቀል ባሉት የክርስቲያን በዓላትእና በታቦት ንግስ ቀን ሙስሊሙ ህብረተሰብ ክርስቲያን ወንድሞቹንና እህቶችን በማክበርና በማፍቀር ባያምንበትም አብሮ በዓሉን ያከብራል። ይጨፍራል። ክርስቲያንም የሙስሊም በዓል እንደ አረፋ፣ መውሊድ ወዘተ የመሳሰሉትን ሲያከብር እኩል ያከብራል። ለወንድሞችና ለእህቶቹም ያለውን ፍቅር ለመግለፅ አብሮ ይጨፍራል። …” (ገፅ 16)

“…ሌ/ጄ አሰፋ አየነ ግንባታው እንደተጠናቀቀ ድልድዩን ንጉሡ ቢመርቁ ፖለቲካዊ ትርፍ ያስገኛልና እርስዎ ይጋብዟቸው ሲሉ ለሌ/ጄ ጃገማ ኬሎ ሃሳብ አቀረቡ። ሌ/ጄ ጃገማ በሃሳቡ ተስማምተው ንጉሡን ጋብዘዋቸው ድልድዩ በከፍተኛ ድምቀት ተመረቀ። ያን ቀን በህዝቡ ላይ ያየሁት የደስታ ስሜት እጅግ የተለየ ነበር። የአካባቢው ህዝብ በጎቹን፣ ፍየሎቹን፣ በቅሎዎቹን እየነዳ ሁለት ሶስት ጊዜ በድልድዩ ላይ እየተመላለሰ ደስታውን ሲገልፅ መመልከቴ ልዩ ስሜት ነበር ያሳደረብኝ።

በዚያ ድል ያለ የምረቃ ሥነ ሥርዓት ላይ ያ ሁሉ መኳንንት እና ወታደር ጮማ እያማረጠ ሲቆርጥ ንጉሱ ግን ሰላጣና ቲማቲም ብቻ ሲመገቡ ማየቴ ደግሞ እጅጉን ነበር ያስገረመኝ። … “ንጉስ ሥጋ ያበላል እንጂ አይበላም” የሚለው ብሂል ምስጢርም ተገለጠልኝ። …” (ገፅ 89-90)

እነዚህ ሃሳቦች መፅሐፉ የተዘጋጀበትን የቋንቋ ለዛ እና መልክ ለማሳየት የተጠቀምኳቸው ናቸው።

 

 

የታሪክ ፍሰት በ“ያለፍኩበት”

ሦስት የመንግሥት ሥርዓቶችን በሥራ እና በዕድሜ የተመለከቱት ፀሐፊው ታሪካቸውን ሲያስቀምጡም እንደ ዘመኖቹ ቅደም ተከተል መሆኑ የሚጠበቅ ነው። ከዚህም በላይ ግን ዶ/ር ፍሥሐ “ታሪክ በታሪክነቱ ተመዝግቦ ሲቀመጥ ጥሩ ነው” የሚል እምነት ያላቸው በመሆኑ የረገጧትን ምድር እና የተሳፈሩባትን መኪና ሳይቀር በፅሁፍ ሰንደው የመያዝ ልምድ ያላቸው ሰው ናቸው።

ይህ ልምዳቸው ደግሞ መፅሐፋቸው ላይም በትክክል ታይቷል። ከውልደት እስከ ስደት ብሎም እስከ ከፍተኛ ሹመትና የትምህርት ጉዞ ያለውን መንገድ በትክክል ቅደም ተከተሉን ጠብቀው አስቀምጠዋል።

ያም ሆኖ ግን በመፅሐፋቸው የተጠቀሟቸው በርካታ ፎቶዎች አልፎ አልፎ ከተገቢው ወይም ትክክለኛው ቦታ ውጭ ሲለጠፉ ይታያል። ለአብነት ያህልም የባሌ ድልድይ ሲመረቅ የሚገልፀውን ሃሳባቸውን ለማሳየት የተጠቀሙት የድልድዩን ወይም የንጉሱን ፎቶ ሳይሆን የሌ/ጄ ጃጋማ ኬሎን ፎቶ ነው።

ከዚህ በተረፈ ግን ታሪክን በታሪክነቱ በተገቢው መልኩ ሰንዶ በማስቀመጥ በኩል ጠንካራ ሥራ ሰርተዋል። ለአብነት ያህልም በኢትዮጵያ ወታደራዊ ታሪክ ባለ ሙሉ ጀኔራል ማዕረግ “ጀኔራል ሳሞራ የኑስ” ናቸው እየተባለ ይነገራል። ዶ/ር ፍሥሐ ግን ከጄኔራል ሳሞራ በፊትም ባለሙሉ ጄኔራል ማዕረግ ኢትዮጵያዊ ወታደር መኖራቸውን በፎቶ ጭምር አስደግፈው አቅርበዋል። ጄኔራል መስፍን ስለሺ ባለ ሙሉ ጄኔራል መሆናቸውን በገለፁበት ጽሁፋቸው እንዲህ ብለዋል። ፎቷቸውንም አስቀምጠዋል።

“… ከሆለታ ገነት ከጣሊያን ወረራ በፊት በመኮንነት ማዕረግ ተመርቀው፣ አዲስ አበባ በወቅቱ በሚጠራበት ስሙ የአራዳ ዘበኞች (ወታደር) አዛዥ ሆነው ያገለገሉት፣ ጣሊያን ሀገራችንን በወረረበት ዘመን ከመኮንን ጓደኞቻቸው ጋር በመሆን የጥቁር አንበሳ ጦር አሰልጣኝ የነበሩት፣ ከዚያም በዱር በገደሉ በጫካና ሸንተረሩ ጠላትን መቆሚያ መቀመጫ ያሳጡት፣ሀገሪቷ በውድ ልጆቿ መስዋዕትነት በድል ነፃ ስትወጣ በተለያዩ ቦታዎች ሲያገለግሉ በጀግንነታቸውና በወታደራዊ ብቃታቸው በባህላዊ ማዕረግ “የራስ”ነት ማዕረግ፤ በወታደራዊ ብቃታቸው የሙሉ ጀኔራልነት ማዕረግ የነበራቸው ጄኔራል መስፍን ስለሺ እንደነበሩ ተረድቻለሁ።

ታሪክ በታሪክነቱ ሲመዘገብ ያምራል፤ ይጣፍጣል፤ ክብርና ሞገስም ይኖረዋል። የአሁኑም ሆነ መጪው  ትውልድ እውነትን ይዞ ይጓዛል ከሚል በጎ አስተሳሰብ ያወቅሁትን ለማሳወቅ ተገድጃለሁ።…” (ገፅ 111-112)

 

የተአማኒነት ጉዳይ

ዶ/ር ፍሥሐ አሥፋው በቀ.ኃ.ሥ. ዘመነ መንግሥት ተማሪ እና የገነተ-ልዑል ጦር አካዳሚ ምሩቅ ከመሆናቸውም በላይ በኮንጎ ዘመቻ ተሳታፊ ነበሩ። ከዘመቻ መልስም በተለያዩ አውደ ውጊያ ካምፖች (አስመራ እና ማይጨው ካምፖች) አገራቸውን ያገለገሉ ሲሆን፤ የሲቪክ አክሽን ባለሙያ ሆነውም ሰርተዋል። በደርግ ዘመነ መንግሥት ደግሞ በውጭ ጉዳይ ሚኒስትር የአፍሪካ ኅብረት ተወካይ ሆነው መሥራት ችለዋል።

ከላይ የተጠቀሱት የህይወት እና የሥራ ልምዶች የመፅሐፉ ደራሲ ከገዥዎች ጋር የነበራቸውን ግንኙነት አመላካች ነው። ይህም ማለት በዘውዳዊው ዘመን የዘውዱ ደጋፊ፤ በኢሰፓ ዘመንም የደርግ አባል እና ደጋፊ ሳይሆኑ የሰሩባቸው ጊዜያት ብዙ ናቸው። ይህ መሆኑ ደግሞ ፀሐፊው በተለይ በደርግ ዘመነ መንግሥት ወቅት የተመለከቱትንና ያከናወኑትን የገለፁበትን መንገድ ተዓማኒነት እንዲያገኝ ሊያደርገው ይችላል። ከኢህአፓም ሆነ ከኢሰፓ ጉያ ሳይገቡ አገራቸውን ያገለገሉት ዶ/ር ፍሥሐ፤ በደርግ የሥልጣን ዘመን አጋማሽ የደርግ አባል እንዲሆኑ ተገድደው እንደገቡበት ተናግረዋል።

“…ኮሎኔል ሙአመር ጋዳፊ “የጥቁር አፍሪካዊያን መሪ መሆን አለብኝ” የሚል እምነት ነበራቸው። የዘወትር ህልማቸው የድርጅቱን ዋናጽ/ቤት ወደ ትሪፖሊ ማዛወርና የድርጅቱን ቻርተር በአዲስ መልክ ማርቀቅ ነበር። በዚያ ወቅት ደግሞ የስብሰባው ሊቀመንበር ስለነበሩ በደንቡ መሰረት በአጀንዳው ላይ የመጀመሪያው ስብሰባ ሳይካሄድ፣ የየሀገሩ ሚኒስትሮች እንዲሰበሰቡ አዘዙ።

“እስካሁን ሲሰራበት የነበረውንና በአውሮፓዊያን ጥቅም ላይ የተመሰረተውን ቻርተርና መዋቅር አፍርሰናል፤ ዛሬ አዲሱን የአፍሪካ ድርጅት ያቋቋምንበት ቀን ነው” ሲሉ ተናገሩ። ቀረርቶና ፉከራ በተቀላቀለበት በዚህ ንግግራቸው፣ አሮጌ ያሉት የአፍሪካ አንድነት ድርጅት አርማ መውረድና በአዲስ አርማ መተካት እንደሚገባው፤ ይህም ይሆን ዘንድ ተሰብሳቢው ማፅደቅ አለበት ብለው እሳቸው ያዘጋጁትን አርማ አቀረቡ።…” (ገፅ 141)

“…ዶ/ር ፈለቀ እውነተኛ አሰላሳይና ምሁር መሆናቸውን ያስመሰከሩበትን ንግግር ነበር ያደረጉት። ጥርት ባለ እንግሊዘኛ ቋንቋ ከአመሰራረቱ ጀምሮ እስከዚያች ቀን ድረስ ያለውን የአ.አ.ድ ታሪክ ካወሱ በኋላ “ይህንን ታሪክ በአንድ ቀን፣ በእኛ ደረጃ ማፍረስ አይቻልም፤ ተቀባይነትም አይኖረውም። ስለዚህ በጉዳዩ ላይ የየሀገሩ መሪዎች ይነጋገሩበት” ሲሉ ሃሳባቸውን ደመደሙ።…” (ገፅ 142)

“…ጋዳፊ ዶ/ር ፈለቀን “ቢያሳፍኑብንስ” የሚል ስጋት ስለገባን ሌሊቱን ሙሉ አለቃችንን አጅበን አደርን። በማግስቱ መንግሥቱ ኃ/ማርያም ሲመጡ ጉዳዩ ተነገራቸው። ማታውኑ የመሪዎች ስብሰባ ተደረገ። ጉዳዩ በአዲስ መልክ ተነስቶ ሲወያዩ ጋዳፊ አስር ጊዜ “ወንድሜ መንግሥቱ” እያሉ መማፀናቸውን ቀጠሉ። መንግሥቱ ኃይለማርያም የእሺታም የእምቢታም ቃል አልሰነዘሩም። መንግስቱ በተመከሩት መሰረት ለስለስ ባለ አንደበት “ጉዳዩን ቀጠሮ ይዘንለት እንመርምረው” የሚል ሃሳብ አቀረቡ። የታንዛኒያው ኔሬሬ የመንግስቱን ሃሳብ ደገፉ። ሌሎችም መሪዎች ኔሬሬን ተከትለው የመንግስቱ ሃሳብ ደገፉ። ጋዳፊ እጅጉን ተቆጡ። ቁጣቸው ወታደር አስመጥተው እዚያው የሚያስረሽኑን ይመስሉ ነበር። ጋዳፊ በዚያ ሁኔታ ምንም ማድረግ አልቻሉም። ያላቸው አማራጭ የመንግሥቱ ኃይለማርያምን ቆራጥ አመራር መቀበል ብቻ ነበር። በዚህ መልኩ ያ ስብሰባ ተደመደመ። ከዚያ በኋላ ነበር ጋዳፊ በመንግስቱ ላይ ፊታቸውን ያዞሩት። ከዚያ በኋላ ነው እኛ “ወንበዴ” ከምንላቸው ኃይሎች ጋር ቀጥተኛ ውይይት ማድረግና እርዳታ መስጠት የጀመሩት።…” (ገፅ 144)

 

ርዕሱ ያልገለፀው መፅሐፍ

ዶ/ር ፍሥሐ መጽሐፋቸውን “ያለፍኩበት” ብለው ርዕስ ሲሰጡት ግለ ታሪካቸውን የሚተርክ ይመስላል። ነገር ግን በመፅሐፉ ውስጥ የዶ/ር ፍሥሐ የግል ህይወትም ሆነ ቤተሰባዊ ህይወት በወፍ በረር ተነገረ እንጂ በስፋት አልተዳሰሰም። መፅሐፉ አብላጫ የትኩረት ማዕከሉ የሥራ ህይወታቸውንና በዘመናቸው (ከውልደት አሁን እስካሉበት ዘመን) ያለውን የአገራቸውን ውጣ ውረድ የሚተርክ ነው።

በሥራ የማያውቁትን የኢህአዴግ መንግሥትንም ቢሆን በህይወታቸው ስለሚያውቁትና ለ26 ዓመታት ስለተመለከቱት ኢህአዴግን የሚመለከቱ ሰፊ ሃሳቦችን አቅርበዋል። ኢህአዴግ ሥልጣን ከያዘ በኋላ ስላፀደቀው ሕገ-መንግሥት አንስቶ በቅርቡ ስለተፈጠሩት የተለያዩ ግጭቶች፣ የአገሪቱ ዕጣ ፈንታ፣ የትውልዱ ዕድል ፈንታ እና ሊወሰዱ ስለሚገባቸው የመፍትሄ ሃሳቦችም በስፋት ተመልክተዋል። ስለኢትዮጵያ ሰንደቅ አላማ የሦስቱ መንግሥታት አጠቃቀምና አገሪቱን የሚገልጿት ያሉትንም በመፅሐፋቸው ከገፅ 257-258 ባለው ክፍል አቅርበዋል። በ1997 ዓ.ም ተካሂዶ የነበረውን አገር አቀፍ ምርጫም ከሂደቱ እስከ ውጤቱ በንቃት መከታተላቸውን የገለፁት ዶ/ር ፍሥሐ፤ በወቅቱ የነበረውን ሁኔታ እና ሊደረግ ይገባው ስለነበረው ሀሳብም አቅርበዋል።

“…ሆኖም ከሩብ ክፍለ ዘመን በላይ (ከ26 ዓመት በላይ) ባስቆጠረው የገዥነት ዘመኑ ለህዝብ የሚበጅ ፋይዳ አለመሥራቱን ራሱ ያሳደጋቸው፣ በራሱ የትምህርት ሥርዓት የኮተኮታቸው ከተሜ እና ገጠሬ ወጣቶች“ሥርዓትህ ከፋፋይና ጨቋኝ ነው” ሲሉ በይፋ ተነሥተው እየጮኹበት ነው።

ፓርቲው የሞቱትን፣ የቆሰሉትን፣ በህይወት ያሉትንም ጓዶቹን ታሪክ ለመጠበቅ በተለይም ኢትዮጵያ የተባለችዋን የሰላም፣ የፍቅር፣ የብልፅግና አገር፣ ብዙ ነገዶችን አቅፋ የኖረች አገር ከእርስ በርስ እልቂት ለማዳን የህዝብን ጥያቄ በአስቸኳይ ተቀብሎ መልስ መስጠት ብቸኛ መፍትሄ ነው።

በመጨረሻም ይህንን ጠቅለል ያለ ሃሳቤን ይደግፍልኝ ዘንድ በቅርቡ ለህትመት ከበቃው የወዳጄ የሱፍ ያሲን  “የኢትዮጵያ ምንነት እና ማንነት” መፅሐፍ አንድ ዓረፍተ ነገር ተውሼ ልደምድም። እነሆ፡-

“እኛ እና እነሱ ተባብለን ሳንቧደን፣ ኢትዮጵያ የሁላችንም መሆኗን አምነን፣ እኛም ዜጎቿ ይህቺን የጋራ ሀገራችንን እንዴት በአዲስ መልክ መፍጠር እንደሚቻል መነጋገር አለብን።”…. (ከገፅ 255-256)

 

በይርጋ አበበ

 

እስክስታን በጥምቀት በዓል ላይ የተለማመደው ወጣቱ መላኩ በላይ አሁን የደረሰበትን ስኬት ከማግኘቱ በፊት ረጅም እና አድካሚ አባጣ ጎርባጣ መንገዶችን አልፏል። አሁን ከበሬታን አግኝቶ ዓለም አቀፍ ዝናን ያገኘበትን የባህላዊ ውዝዋዜ (እስክስታ) ሙያዬ ብሎ ከያዘው ወደ 20 ዓመታትን አሳልፏል። በአዲስ አበባ ቂርቆስ ክፍለ ከተማ ካዛንቺስ “አፓርታማ” ተብለው ከሚጠራው አካባቢ የሚገኘው “ፈንድቃ” የባህል ምሽት ቤት ደግሞ የመላኩ ችሎታ ነጥሮ የሚወጣበት፣ የእስክስታ እና የባህላዊ ሙዚቃ አምሮት ያለበት ታዳሚ ደግሞ አምሮቱን ‘የሚወጣበት’ ቤት ነው። የኑሮ ብዛት እና የእድሳት ማጣት ያጎሳቆላት ፈንድቃ የባህል ምሽት፤ ከውጭ ሆነው ለሚያዩዋት “እዚህ ግባ” የምትባል ባትሆንም ውስጧ ግን ስፍር ቁጥር የሌለው ቱባ ባህል እና ዘርፈ ብዙ ጥበቦችን ይዛለች። የፈንድቃ የባህል ምሽት ቤት ባለቤት እና “የእስክስታው ንጉሥ” አርቲስት መላኩ በላይ ከተባበሩት መንግሥታት ድርጅት የባህል የሳይንስና የትምህርት ማዕከል (ዩኔስኮ) ጋር በመተባበር እየጠፋ ያለውን የኢትዮጵያ አዝማሪዎችን ወደ ነበረበት ከፍታ ለመመለስ ብሎም ወደ ተሻለ የገቢ ምንጭነት እንዲቀይሩት ለማድረግ እየሰራ ይገኛል። ይህን በተመለከተ ሰሞኑን ለአገር ውስጥ መገናኛ ብዙሃን ባለሙያዎች የሰጠውን ጋዜጣዊ መግለጫ እና ከጋዜጠኞች የተነሱ ጥያቄዎችን አቀናጅተን ለንባብ አብቅተነዋል።


ፈንድቃ ማነው? ምንስ ይሰራል?


ፈንድቃ የባህል ምሽት ወይም አዝማሪ ቤት ላለፉት 25 ዓመታት የባህል መዝናኛ አገልግሎት በመስጠት በብቸኝነት የዘለቀ አዝማሪ ቤት ነው። ይህ በአዲስ አበባ በካዛንቺስ አካባቢ የሚገኘውና አገሪቱን ለመጎብኘት የሚመጡ የውጭ ሀገርና የአገር ውስጥ ቱሪስቶች እንዲሁም በአዲስ አበባ ነዋሪ ለሆኑ የዲፕሎማቲክ ማህበረሰብና ለከተማችን ነዋሪዎች ልዩ ልዩ የባህል ውዝዋዜ እና የባህል አዝማሪ ምሽት አገልግሎት በማቅረብ የሚታወቅ አዝማሪ ቤት ሲሆን በስራውም ዓለም አቀፍ እውቅናን ለማግኘት ችሏል።


ከ2002 ዓ.ም ጀምሮ ደግሞ ፈንድቃ “ኢትዮ- ከለር” የተባለ ባንድ በማቋቋም እና በርካታ ዓለም አቀፍ መድረኮች ላይ በተለያዩ አገራት የባህል ዝግጅቶችን በማቅረብ የሀገራችንን ባህላዊ ሙዚቃ በማስተዋወቅ ላይ ይገኛል። ከባህላዊ ሙዚቃው ባሻገር በፈንድቃ ባህል ማዕከል ኢትዮ ከለር በሚል የሥዕል -ዓውደ ርዕይ እና የፎቶግራፍ ኤግዚቢሽን እንዲሁም የግጥም ዝግጅቶችን በቅታቸውን ጠብቀው እንዲቀርቡ ያደርጋል።


የአዝማሪ ሙዚቃ በኢትዮጵያ የ2000 ዓመት በላይ ታሪክ አለው። የአዝማሪ ሙዚቃ ሰዎች ሃይማታዊ፣ ፖለቲካዊና ማህበራዊ በአጠቃላይ የግል አመለካከታቸውን በነፃነት የሚገልፁበት ነው። ይህም የአዝማሪዎች ሙያና የፈጠራ ችሎታቸው ለሀገር እድገትና ታሪክ ከፍተኛ አስተዋፅዖ አድርጓል። ለዚህም ይመስላል የድሮ አገር መሪዎች አዝማሪ ምን አለ?” ብለው የሚጠይቁት።


ዘርፉ ያን የመሠለ ታሪክና ክብር እንዲሁም ቁምነገር ቢኖረውም በአሁኑ ጊዜ ግን የአዝማሪ ሙዚቃ ተጫዎቾች ቁጥር እየቀነሰ መጥቷል። ለዚህም ምክንያቱ በርካታ ቢሆንም ለጥበቡ በማኅበረሰቡ የሚሰጠው ቦታ፣ የውጭ ወይም የምዕራብያዊያን ሙዚቃ ተጽዕኖ፣ ወደ ዕድገት ወይም ዘመናዊነት በሚደረገው ጉዞ አዝማሪ ቤቶች መፍረሳቸው ጥቂቶቹ ምክንያቶች ናቸው።


የዩኔስኮ ውድድርና የመላኩ ሃሳብ


የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት የሳይንስ፣ የባህልና የትምህርት ድርጅት (ዩኔስኮ) በየዓመቱ ባህል እና ቅርስ ላይ ውድድሮችን ያዘጋጃል። ድርጅቱ በሚያዘጋጀው ውድድር ላይ በዓለም ላይ ያሉ ተወዳዳሪዎች “አሸንፍበታለሁ” ብለው የሚያምኑትን ሥራ “ንድፈ ሃሳብ (Proposal)” አቅርበው ይወዳደራሉ። በለስ የቀናቸው የአዱኛው አሸናፊ ሲሆኑ ያልቀናቸው ደግሞ አጃቢ ሆነው ይመለሳሉ። በ2016/17 ዓመት ድርጅቱ በዘርፉ ባወጣው ውድድር ላይ 900 ተወዳዳሪዎች ተሳታፊ ቢሆኑም 899ኙ የኢትዮጵያዊው የእስክስታ “ጌታ” መላኩ በላይ አጃቢ ሆነው ተመልሰዋል።
በዚህ ጉዳይ ላይ አስተያየቱን የሚሰጠው አርቲስት መላኩ “በውድድሩ አሸናፊ የሆንኩት ድርጅቱ በምን ላይ እንደምሰራ ሲጠይቀኝ በአዝማሪዎች ላይ መሥራት እንደምፈልግ ተናገርኩ። ምክንያቱም አዝማሪነት የተከበረ ሙያ ቢሆንም ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ግን ሙያው እየደከመ ነው። ባለሙያዎችም ሥራውን እየተውት መጥተዋል። ለዚህ ምክንያቱ ብዙ ቢሆንም ተገቢውን ክብር እና ጥቅም አለማግኘት፤ እንዲሁም የዘመናዊነት ተፅዕኖ የሚሉት ይገኙበታል። እኔም ዓላማዬ ይህን የተከበረ ሙያ ወደ ቦታው መመለስ ነው” ብሏል። ከሁለት ሚሊዮን ብር በላይ ወጭ በሚፈልገው በዚህ ፕሮጀክት ምን ሊሰራ እንዳሰበ ተጠይቆ ሲመለስም ፕሮጀክቱን ዩኔስኮና አርቲስት መላኩ በላይ በጋራ የሚሰሩት ሲሆን እድሜያቸው ከ18-30 የሆኑ ወጣት የአዝማሪ ሙዚቀኞችን እና የባህል ተወዛዋዦችን ከተለያዩ የሀገራችን ክፍሎች በማምጣት ልምድ ካላቸው አርቲስቶች ጋር ልምድ እንዲቀስሙ በማድረግ ኮንሰርቶችን በተለያዩ ቦታዎች እንዲያሳዩ ይደረጋል።


ወጣቶቹ ከኢትዮ- ከለር ባንድ ጋር በመሆን አራት ፌስቲቫሎችን በሁለት ዙር የሚያቀርቡ ሲሆን ይሄውም የመጀመሪያው ዙር በፈረንሳይ የባህል ማዕከል እና በጁፒተር ሆቴል ይቀርባል። ሁለተኛው ዙር ደግሞ የአደባባይ ፌስቲቫል ሲሆን በሀገራችን በታላቅ ድምቀት በሚከበረው የጥምቀት በዓል ላይ በተመረጡ ቦታዎች ይቀርባሉ።


ይህ ዝግጅት ወጣት አዝማሪዎችን ሙያቸውን ለማሳደግና ለማሳየት እንዲሁም በኅብረተሰቡ ዘንድ ተቀባይነት እንዲኖራቸው ዕድል ይፈጥርላቸዋል። በዚህም ከሚያገኙት ልምድና እውቅና በተጨማሪ ለውደፊቱ በሙያቸው ገቢያቸውን እንዲያሳድጉ ማድረግ ይቻላል። በዚህ ዩኒስኮ ድጋፍ ባደረገበት የአዝማሪ ፌስቲቫል ላይ ፍላጎቱ ያላቸው ወጣቶች መሳተፍ ይችላሉ።


ፌስቲቫሉ በርካታ የሀገርና የውጭ ታዳሚዎችን የሚያሰባስብ ሲሆን የአዝማሪ ሙዚቃን እና ቱባውን የኢትዮጵያ ባህላዊ ሙዚቃ ከማስተዋወቁ ባሻገር የሀገራችን ወጣቶች ባህላዊ አርት ላይ እንዲሳቡ፣ እንዲሳተፉ እንዲሁም የአዝማሪነት ባህል እንድንኮራበትና ከትውልድ ትውልድ ለማስተላለፍ የሚረዳ ፕሮጀክት ነው ተብሎለታል።


በሞት አፋፍ ላይ ያለው አዝማሪነት


ከኢትዮጵያ ቱባ ባህሎች አንዱ አዝማሪነት ቢሆንም አደጋ ላይ መውደቁን ቀደም ባሉት ክፍሎች አይተናል። ባለሙያዎቹ ስራውን ወደ መተው እና ልጆቻቸውን የእነሱን ፈለግ እንዲከተሉ የማይፈልጉ መሆናቸውን አርቲስት መላኩ ይናገራል። “ለዚህ ፕሮጀክት ወጣት እና ሥራውን ለመስራት ፍላጎት ያላቸውን አዝማሪዎች ለማግኘት ወደ ላሊበላ፣ ጎንደር አለፋ ጣቋሳ እና ባህር ዳር ሄጄ ነበር። በጉዞዬ የታዘብኩት ግን አዝማሪነት አደጋ ላይ መሆኑን ነው” ይላል። ምድር ላይ ያሉ ድምፆች ሁሉ እስክስታ ለመምታት በቂዎቹ የሆኑት ዳይሬክተር መላኩ፤ በዓለም አቀፍ ደረጃ የኢትዮጵያን ባህል የሚያስተዋውቁ ሁለት የሲዲ ሙዚቃዎችን ቢያሳትምም፤ ለዓለም ያስተዋወቀው የአገሩ ባህል ግን አደጋ ላይ መውደቁን ይናገራል።


የኦሮሞ፣ ወላይታ፣ ትግራይ እና አማራ አዝማሪዎች ተዝቆ የማያልቅ የጥበብ አውድማዎች መሆናቸውን የሚገልጸው መላኩ በላይ፤ ነገር ግን እነዚህን ተንቀሳቃሽ የቱሪስት መሥህብ እና ውድ ሃብቶች የኔ ብሎ የሚጠብቃቸው አካል ባለመኖሩ እየጠፉ እንደሆነ ተናግሯል። ለዚህ ደግሞ መፍትሄ ያለውን ሲያስቀምጥ “የአንባሳውን ድርሻ” መንግሥት መውሰድ እንዳለበት ይገልጻል። መንግሥት ባህልን የመጠበቅና የማሳደግ ሞራላዊ እና ህዝባዊ አደራ እንዳለበት አርቲስቱ ይናገራል። የአገሪቱ ባህልና ቱሪዝም ሚኒስቴር ከጎንህ ሆኖ እንዲሰራ ጠይቀኸው ነበር ወይ? ተብሎ ተጠይቆ ነበር። አርቲስት መላኩ ሲመልስ “የሚያሳዝን ምላሽ ነው የሰጡኝ። ቢሮክራሲያቸው ተስፋ አስቆራጭ ነው” ብሏል።


ከዩኔስኮ ጋር በመተባበር ለሚያዘጋጀው የአዝማሪዎች ፌስቲቫል ከመላው አገሪቱ የተመረጡ ስድስት እንስት እና ስድስት ተባዕት አዝማሪዎች ወደ አዲስ አበባ መጥተው በፈንድቃ የባህል ምሽት ለአንድ ወር ስልጠና ይወስዳሉ። ሥልጠናው የሚሰጠው በሙያው አባቶችና እናቶች (አንጋፋ አዝማሪዎች) ሲሆን የሥልጠናው ትኩረት ማዕከሉ ደግሞ ወጣቶቹ ባለሙያዎች በራሳቸው እንዲተማመኑ የሚያደርግ እንደሆነ በአንድ ወቅት በሀርቫርድ ዩኒቨርስቲ የእስክስታ ትምህርት (ኮርስ) ያስተማረው አርቲስት መላኩ ተናግሯል። አርቲስቱ አክሎም አደጋ ላይ ያለውን አዝማሪነት ማዳን የሚቻለው በዩኔስኮ ድጋፍ ወይም በውጭ አገራት ሰዎች ሳይሆን በራሳችን እንደሆነ አስምሮ ተናግሯል።

 

የፈንድቃ ቀጣይ ጉዞ


ፈንድቃ የባህል ምሽት በአርቲስት መላኩ በላይ የበላይነት መተዳደር ከጀመረ ከአስር ዓመታት በላይ ሆኖታል። አካባቢው በመልሶ ማልማት እንደሚፈለግ ሲገለፅ የቤቱ ባለንብረት በአምስት ሚሊዮን ብር ለአርቲስቱ ሸጠውለታል። የንብረቱ ባለቤት መሆን የቻለው አርቲስት መላኩም መንግሥት ለአካባቢው ይመጥናል ብሎ በደነገገው የህንጻ ደረጃ ቤቱን ለመገንባት እየተንቀሳቀሰ ነው። 75 ሚሊዮን ብር ይፈጃል የተባለለትን ባለ ስምንት ፎቅ ህንፃ ለመገንባትም የህንጻውን ዲዛይን አሰርቷል።


አርቲስቱ ሲናገር “ቤቱን ለመገንባት አቶ ፋሲል ጊዮርጊስ የተባሉ ባለሙያ የአርክቴክቱንና የዲዛይኑን ሥራ በነፃ ሰርተውልኛል። ግንባታው ሲጠናቀቅ አገልግሎት የሚሰጠው ሙሉ በሙሉ የባህል ማዕከል ሆኖ ነው። ብዙ ሙዚቃዎቻችን ገጠር ላይ እንዲሁ የሚቀሩ ናቸው። የእኛ ባህል ማዕከል ሲገነባ ይህንን ለመታደግ የሪከርድ ስቱዲዮ ይኖረዋል” ሲል የባህል ሙዚቃዎችን በስቱዲዮ ቀርፆ በአርካይቭ ለማስቀመጥ እንደሚሰራ ተናግሯል። “ፈንድቃ ይህን የመሰለ ኃላፊነት ይዟል። ነገር ግን የመንግሥት እርዳታ ያስፈልገዋል” የሚለው አርቲስት መላኩ አያይዞም “ይህን ህንጻ ለመገንባት ወደ 75 ሚሊዮን ብር ይጠይቃል። ይህን ገንዘብ ደግሞ እኔ እስክስታ ወርጄ የማገኘው ገንዘብ ይገነባዋል ተብሎ አይገመትም። ውጭ አገር ሄጄ ሰርቼ የማመጣውን ገንዘብም ለአንጋፋ እና ወጣት ድምፃዊያንን (ለምሳሌ አርቲስት ፉንቱ ማንዶዬ) ጨምሮ ወደ 70 የሚጠጉ ኢትዮጵያዊያንን ቀጥሬ የማሰራበት ነው” ይላል። በዚህም መሠረት ባህልን ከመጠበቅና ቱሪዝምን ከማስፋት አኳያ መንግሥት ከጎኑ እንዲሆን ጠይቋል።


ፈንድቃ የባህል ማዕከል በአሁኑ ሰዓት ከባህል ምሽት ቤቱ በተጨማሪ ለ12 ወጣት እና አንጋፋ ሰዓሊያን እንዲሁም የቅርፃ ቅርፅ ባለሙያዎች ስራቸውን እንዲያቀርቡ የምልከታ አዳራሽ (ጋላሪ) ከፍቶ ሥራዎቻቸውን በነፃ እንዲያቀርቡ እየደረገ ይገኛል። ከዚህ በተጨማሪም በእውቅ እና አዋቂ ምሁራን መሪነት በየወሩ የፓናል ወይይት ይካሄዳል። እስካሁን ከተካሄዱ ውይይቶች መካከልም የታሪክ ተመራማሪው አቶ ስሜነህ አያሌው የመሩት what is modernity in Ethiopian context በሚል ርዕስ የተካሄደው ውይይት ይገኝበታል። “በዲንካ የባህል ሙዚቃ” እና አጠቃላይ በአርክቴክት ላይም ጥናታዊ ፅሁፎች ቀርበው ውይይት የተካሄደባቸው በዚሁ የፈንድቃ የባህል ማዕከል ውስጥ ነው።


እውን አዝማሪነት ከተደቀነበት የሞት (የመጥፋት) አደጋ ዩኔስኮ እና መላኩ በላይ ይታደጉት ይሆን? የሚለውን ጥያቄ መልሱን ለማግኘት ጊዜ ይፈልጋል። እስካሁን ባለው ሂደት ግን አርቲስቱን የሚመለከታቸው አካላት የሚደግፉት ከሆነ የታሰበው ባህልን የመታደግ ተግባር እውን ሊሆን እንደሚችል ተስፋ ሰጭ ምልክቶች ታተዋል።

 

በይርጋ አበበ

40 ሚሊዮን ብር ወጭ ተደርጎበት ከመቶ ሚሊዮን በላይ ኢትዮጵያዊያንንና ለመላው አፍሪካ የጤና ፕሮግራም ተመልካቾች አዲስ ፎርማት ይዞ ቀርቧል። የጤና ጣቢያው መሠረቱን ዱባይ አድርጎ አዲስ አበባ ደግሞ የሥርጭት አድማሱን መነሻ ተክሏል። ናይል ሳት እና ዩቴል ሳት ደግሞ መገኛዎቹ ሲሆኑ አማርኛ፣ እንግሊዝኛ እና ፈረንሳይኛ ቋንቋዎች ደግሞ የፕሮግራሙ ልሳኖች ናቸው። ሚሊዮን ብሮችን ይዞ የአልኮል ማስታወቂያ በመስኮቴ አያልፍም” ሲል አቋሙን የገለፀው አፍሪኸልዝ ቴሌቪዥን ጣቢያ “ዓላማዬ ለህዝብ በጎና ረብ ያለው ነገር አቅርቤ ትርፍ ማግኘት ነው” ሲል በጣቢያው ኃላፊዎች በኩል አስታውቋል። በዚህ የቴሌቭዥን ጣቢያ ምሥረታ እና ቀጣይ ጉዞዎች ዙሪያ ትኩረት ያደረገውን ዘገባ ከዚህ በታች አቅርበነዋል።

ጣቢያው በምሥረታ ዋዜማው

አፍሪኸልዝ ቴሌቭዥን ይዞ የተነሳውን የረጅምና አጭር ጊዜ ግብ ያቀረቡት የቴሌቭዥን ጣቢያው ቺፍ ኤክስኪዩቲቭ ኦፊሰር ዶ/ር ሜሎን በቀለ “ማህበረሰቡ የራሱን ጤና በራሱ መፍጠርና መንከባከብ እንዲችል ትክክለኛ የጤና መረጃዎችና ትምህርቶችን በመቀበል ጤናማ ማህበረሰብ መገንባት ነው” ሲሉ ተናግረዋል። ዶክተር ሜሎን የጣቢያውን መከፈት ይፋ ባደረጉበት መግለጫቸው አክለው ሲናገሩም “በሀገራችን በጤና ላይ ያተኮረ ጋዜጠኝነት እንዲስፋፋ የበኩሉን አስተዋጽኦ ማበርከት ነው” በማለት አብራርተዋል።

ህብረተሰቡን በጤና መስክ ግንዛቤ እንዲኖረው ከማስቻል እና የጤና ዘጋቢ ጋዜጠኞችን ከማፍራት በተጨማሪም የኢትዮጵያ መንግሥት አሳክቼዋለሁ ያለውን የጤናውን ዘርፍ ስኬቶች ለሌሎች የአፍሪካ አገራት ተሞክሮ እንዲሆን ማሳየት ጣቢያው አንዱ የተነሳበት ነጥብ መሆኑን በመክፈቻው ማብሰሪያ ወቅት ተገልጿል።

ጣቢያው ህልሙን ለመኖር ወይም ራዕዩን እውን ለማድረግ በሰው ኃይል በኩል ምን ያህል ተደራጅቷል? ለሚለው ወሳኝ ጥያቄ ቀድሞ ያስቀመጠው ምላሽ “ከ40 የሚበልጡ ሃኪሞችን እና የሚዲያ ባለሙያዎችን ያካተተ ነው። በዚህም የተነሳ በጣቢያው የሚተላለፉ የጤና ፕሮግራሞች ደረጃቸውን የጠበቁ እና በስፔሻሊስት ሀኪሞች ክትትልና ማብራሪያ የሚሰጥባቸው ይሆናሉ” ሲል ይፋ ያደርጋል። ለዚህ ደግሞ ከደረጃ በታች ወይም የሙያ ሥነ-ምግባር ያልተላበሱ ፕሮግራሞች ለህዝብ እንዳይቀርቡ የሚከታተል በጠንካራ ኤዲቶሪያል ፖሊሲ የሚመራ ኤዲቶሪያል ኮሚቴ ማዋቀሩን የጣቢያው ኃላፊዎች ተናግረዋል። ከፍተኛ የምርምር ሥራ የሚከናወን እንደሆነም ኃላፊዎቹ አክለው ገልፀዋል።

የጣቢያው የገቢ ምንጭ እና የማሥታወቂያ ፖሊሲው

የኢትዮጵያ ብሮድካስት ባለሥልጣን በመገናኛ ብዙሃን የሚተላለፉ ማሥታወቂያዎችን ይዘት፣ የጊዜ ርዝማኔ፣ ስለሚተላለፉበት መንገድ እና ተያያዥ ጉዳዮች የሚደነግግ አዋጅ አውጥቷል። በአዋጁ ከተጠቀሱት ህጎች መካከል በኦዲዮ ቪዥዋል ብሮድካስት ጣቢዎያች ለጤና ጎጂ እና አልኮል መጠጦች፣ እንደ ጥሬ ሥጋ የመሳሰሉ ምግቦች አይተዋወቁም ይላል። አፍሪኸልዝ ቴሌቭዥን ደግሞ የጤና “ጣቢያ” እንደመሆኑ መጠን በጣቢያው ሥለሚተላለፉ ማስታወቂያዎች ይዘት ምን አቋም አለው? የሚል ጥያቄ ለጣቢያው ኃላፊዎች ቀርቦላቸው ነበር።

ኃላፊዎቹ ሲመልሱ እንዲህ አሉ “እርግጠኛ ሆነን የምንናገረው የቱንም ያህል አጓጊ ገንዘብ ቢቀርብልን የቢራ ምርቶች በእኛ ጣቢያ አይተላለፉም” ሲሉ ፈርጠም ብለው ተናግረዋል። ለዚህ ደግሞ እንደምክንያት ተደርጎ የቀረበው “ጣቢያው ህዝቡን ጤናችሁን ጠብቁ” እያለ በሌላ በኩል ደግሞ “ትንሽ ጎንጨት አድርጉ” ብሎ መምከር ሙያዊ ሥነ-ምግባር የተከተለ ባለመሆኑ እንደሆነ ተናግረዋል። የትራፊክ ደህንነት ፕሮግራም የሚዘግብ ፕሮግራም በቢራ ፋብሪካ ስፖንሰር እንደተደረገው አይነት እርስ በእርሱ የሚጣረስ አሰራር በአፍሪኸሊዝ ቲቪ እንደማይስተናገድ ነው የተገለፀው።

ታዲያ ይህ ከሆነ ገቢያችሁ ምን ይሆናል? ተብሎ ለተጠየቁት ጥያቄ ሲመልሱ ደግሞ በመጀመሪያ ደረጃ ጣቢያውን በገንዘብ የሚደግፉ አጋር አካላት እንዳሉት ኃላፊዎቹ ተናግረው፤ ከዚህ በተጓዳኝ ደግሞ የተሻለ የገበያ አማራጭ እና የማሥታወቂያ አሰራር እንደሚከተሉ ገልፀዋል። “በተለይም” ይላሉ የቴሌቭዥን ጣቢያው ኃላፊዎች “በተለይ የወተት ማሥታወቂያዊችን ብንመለከት ‘እንትን ወተት መጣላችሁ ግዙ እና ተጠቀሙ’ አይነት ሥለምርቱ ውስጠ ይዘት የማይገልፅ ማስታወቂያዎችን አስቀርተን ሥለ ወተቱ ይዘት እና ሥለሚያስገኘው ጠቀሜታ ሙያዊ ማስታወቂያ በመሥራት ተመራጭ ሆነን እንመጣለን” ብለዋል። ሌሎች የማሥታወቂያ መንገዶችን ተከትለው የጣቢያውን ገቢ እንደሚያሳድጉም ተናግረዋል።

መልዕክቶቹ እንዴት ይተላለፋሉ?

የህክምና ሙያ እንደሌሎች ሙያዎች ሁሉ የራሱ የሆኑ ሙያዊ ቃላት (professional Jargons) ያሉት ሙያ ነው። እነዚህ ቃላት ደግሞ እንኳን በቴሌቭዥን በሚገልጽበት ፍጥነት ቀርቶ ሀኪሙና ታካሚው ፊት ለፊት ተቀምጠውም ሊግባቡባቸው አይችሉም። በዛ ላይ የአገራችን ህዝብ የትምህርት ደረጃ ሲታሰብ ደግሞ የቃላቱ “ምስጠራ” ይበልጥ ከባድ ይሆናሉ። በዚህ መልኩ ያሉ ችግሮችን ቀርፎ ህብረተሰቡ በሚገባው መልኩ እንዴት ይተላለፋል? የሚል ጥያቄ ለአፍሪኸልዝ ቴሌቪዥን ኃላፊዎች ቀርቦላቸው ነበር። ከጋዜጠኞቹ ለቀረበው ጥያቄ መልስ የሰጡት ኃላፊዎች የተባለው ችግር መኖሩንና እነሱም ለረጅም ጊዜ ያሰቡበት ጉዳይ መሆኑን ተናግረዋል። በዚህም “ለተማረውም፣ ላልተማረውም ሆነ በመካከለኛ ደረጃ የሚገኘው የህብረተሰብ ክፍል በሚገባው መጠን እንዲሰማ ተደርጎ ተቀርጿል” ብለዋል። ከዚህ በተጨማሪም በቋንቋ ምክንያት ተመልካቹ እንዳይቸገር ከአማርኛው በተጨማሪ በሌሎች አገርኛ ቋንቋዎችም ፕሮግራሞች እንደሚያሰራጭ ተናግረዋል።

የጣቢያው ሌሎች ፕሮግራሞች

አንድ የቴሌቭዥን ጣቢያ በቀን ለ24 ሰዓት ስርጭት ሲጀምር በተለይም አንድን ሙያ ብቻ ማዕከል አድርጎ ሲጀምር የፕሮግራሞች መደጋገም፣ የሃሳብ መናጠብ እና ሌሎች ተመሳሳይ ችግሮች ይፈትኑታል። አፍሪኸልዝ ቴሌቭዥንም ዋና ጭብጡ ጤና ላይ ብቻ አድርጎ በመነሳቱ የሀሳብ መናጠብ ገጥሞት ፕሮግራሞችን እየደጋገመ በማቅረብ ተመልካችን እንዳያሰለች ምን የቀየሰው መንገድ አለ? ለህዝብ መረጃን ለማድረስ የዜና ቡድኑ ምን ያህል ጠንካራ ነው? የሚሉ ጥያቄዎች መነሳታቸው አይቀርም።

ለሁለቱም ጥያቄዎች መልስ የሰጡት የጣቢያው ኃላፊዎች “የጤና ነገር ሰፊ ነው። ገና ያልተነካ በመሆኑ የሃሳብ መናጠብ አይገጥመንም” ሲሉ በእርግጠኝነት ተናግረዋል። በተለያዩ የጤና ችግሮችና መፍትሔዎች ላይ የፕሮፌሽናል ባለሙያዎች ሰፊ ማብራሪያ በአስተማሪነትና በአዝናኝነት መንገድ ተዘጋጅቶ ስለሚቀርብ የሀሳብ እጥረት እንደማይፈጠር በቂ ምክንያት እንደሆነ ገልጸዋል።

ጣቢያው ሲመሠረት ዋና ሃሳቡ የጤና ፕሮግራሞችን ማስተላለፍ ቢሆንም የዜና ሰዓት ጠብቆ ወቅታዊ መረጃዎችንም እንደሚያስተላልፍ ኃላፊዎቹ ተናግረዋል። ለመገናኛ ብዙሃን በተበተነው ጋዜጣዊ መግለጫ ወረቀት እንደተመለከትነው “በህክምናው ዓለም የተገኙ አዳዲስ ግኝቶችን፣ ለጤና ጠቃሚ ምክሮችን፣ በሽታን የመከላከል ዘዴዎችንና አደጋን የመከላከል ዘዴዎችን፣ አዝናኝና ቀለል ባለ መልኩ ያቀርባል” ይላል። ከዚህ በተጨማሪም ፖለቲካዊ ይዘት ያላቸው መረጃዎች ባይኖሩበትም ሌሎች የመረጃ ዘገባዎች እና የስፖርት ዘገባዎችን ጣቢያው የሚያስተላልፍ መሆኑን ኃላፊዎቹ በአንደበታቸው ገልጸዋል።

ቴሌቭዥን ጣቢያው ለህዝብ ተደራሽ እንዲሆንና “ረብ” ያለው ሥራ ይዞ ለመቅረብም ከተለያዩ የሙያ ማህበራት፣ ፖሊሲ አውጭዎች እና ሌሎች ማህበራት ጋር በጋራ ለመሥራት ስምምነት ላይ መድረሱን ተናግረዋል።

መደምደሚያ

አፍሪኸልዝ ቴሌቭዥን ጣቢያ በኢትዮጵያ ብሎም በአፍሪካ የመጀመሪያው የጤና ጉዳዮች የሚተላለፍበት የቴሌቭዥን ጣቢያ ነው። ይህ ጣቢያ በልዩነት ለመምጣት ለዓመታት ጥናት ላይ መቆየቱን ኃላፊዎቹ የተናገሩ ሲሆን፤ አምስት የዳይሬክተሮች ቦርድ የሚመራው ጣቢያ ነው። ከየትኛውም የፖለቲካ ፓርቲ እና የፖለቲካ አስተሳሰብ ወገንተኝነት የፀዳሁ ነኝ ሲል የገለፀው አፍሪኸልዝ ቴሌቪዥን ጣቢያ ኃላፊዎች እንደተናገሩት እና ድርጅቱ እንዳስቀመጠው ራዕይ የሚቀጥል ከሆነ በእውነትም ለአገሪቱ ህዝብ ጥሩ አማራጭ ሆኖ ይቀርባል ሲሉ አስተያየታቸውን ለሰንደቅ ጋዜጣ የሰጡ ምሁራንና ሌሎች ሰዎች ተናግረዋል። ዋናው ነገር ጤና! ጤና ለሁሉም!!         

 

በአቤል አዳም

የፊልሙ ርዕስ                - “በእናት መንገድ”

ደራሲና ዳይሬክተር       - በሀይሉ ዋሴ

ፕሮዲዩሰር            - ሜላት ሰለሞን

ኤዲተርና ከለር                - ታምሩ ጥሩዓለም

ዳይሬክተር ኦፍ ፎቶግራፈ   - እውነት አሳሳኸኝ

ተዋንያን               - ደሞዝ ጎሽሜ፣ ሜላት ሰለሞን፣ ለምለም አበራ፣ ብርሃኔ ገብሩ፣ መስፍን ኃ/ኢየሱስ ሰለሞን ተስፋዬ፣ አሸናፊ ዋሴ፣ ቤልሳን ንጋቱ እና ሌሎችም

መጪው ጊዜ አሁን ካለንበት በእጅጉ አስከፊ ነው። ነገር ግን ያኔ ኢትዮጵያ ከጭንቅ ማምለጫ፤ የዓለም ስልጣኔ ማሳያ ትሆናለች፤ ይህም ተፅፏል ይለናል፤ በእውነት ፊልም ፕሮዳክሽን ተዘጋጅቶ፤ በኸርሊ ኤ ኤም መልቲ ሚዲያ ፊልም የቀረበው “በእናት መንገድ”።. . . የፊልሙ ደራሲና ዳይሬክተር በሃይሉ ዋሴ (ዋጄ) ከዚህ ቀደም በፃፋቸው “ሰኔ 30” እና “አይራቅ” ፊልሞቹ እንዲሁም ፅፎ ባዘጋጀው “ዮቶጵያ” ፊልሙ በብዙዎች ዘንድ የሚታወቅ ባለሙያ ነው።

ፍልስፍና አዘል ታሪኮችን በማሳየትና ወዝ ያለው አቀራረብን በመምረጥ የሚታወቀው ደራሲና ዳይሬክተሩ በዚህም ስራው አዲስ መልክ ይዞ ቀርቧል። ሀገርን በእጅጉ ከእናትነት ጋር ከማስተሳሰሩም አልፎ፤ ለመጪው ዘመን ኢትዮጵያ የጭንቅ ጊዜ “የማርያም መንገድ” (የመከራ ጊዜ ማምለጫ/ የመዳኛ መንገድ) እንደምትሆንም ይተርክልናል።

“በእናት መንገድ” ፊልም ውስጥ ያሉት ገፀባህሪያት አብዛኞቹ ወጣቶች ናቸው። የመጪው ዘመን የስልጣኔ ቁልፍ የሚፈታው በኢትዮጵያ ነው የሚለው አቃቢ (ደሞዝ ጎሽሜ)፤ የሚያውቀው ጠፍቶበት የሚደናበረው ታመነ (ብርሃኔ ገብሩ)፤ የከተማው ሩጫ ያታከታትና የልጅነት ዘመኗን የምትናፍቀው እህተ (ሜላት ሰለሞን)፣ ህብረተሰቡ አንባቢ ሳይሆን ጥቅስ ጠቃሽ ነው ሲል የሚተቸው መኖር (መስፍን ሀ/የሱስ) እንዲሁም ተስፋው ሁሉ በባሌም በቦሌም ብሎ ደቡብ አፍሪካ ላይ የወደቀው ዮናስ (አሸናፊ ዋሴ) በድምሩ በህይወት መንገድ ላይ የሚወዛወዙ ባለታሪኮች ናቸው።. . .  የእነዚህን ባለታሪኮች ምስጢር ቋጠሮ የሚፈቱት ደግሞ እማሀሌ (ለምለም አበራ) ናቸው።

“መንገድ ሲኖር ነው ጫማ የማደርገው” የሚለው አቃቢ በሚያነሳቸው ጠለቅ ያሉ ሀሳቦች ገና ከመነሻው የተመልካችን ትኩረት ይስባል። “አገራት በሁለት ይከፈላሉ” የሚለው አቃቢ፤ እስራኤልና ሶቬትህብረትን እንደምሳሌ እየጠቀሰ፤ ጠንካራ አስተሳሰብ ያላቸው ህዝቦች አገራቸውን ሲሰሩ በተቃራኒው የሆኑ ደግሞ የተሰራላቸውን አገር ሊያፈርሱ ይችላሉ ሲል ይሞግታል። እናም የመጪውን ዘመን የኢትዮጵያ ስልጣኔ ለማወቅ “አንቀጸ ሰብ” የተሰኘ የጠፋ መጽሐፍን ፍለጋ የታሪኩ አብይ ማጠንጠኛ ይሆናል። እዚህ’ጋ ደራሲና ዳይሬክተሩ በሃይሉ ዋሲ የስራውና ደሞዝ ጎሽሜ በትወና የደመቀቡት “ዮቶጵያ” የተሰኘውም ፊልም ስለሀገራችን መልካምነት እና የተሻለ መሆን በእጅጉ የሚሰብክ ፊልም እንደነበር ለአንባቢ ማስታወስ መልካም ነው።

በሌላ በኩል ወንድማማቾቹ ታመነ እና መኖር አባታቸው ያስቀመጡላቸውን የዕውቀት ሀብት ሳይጠቀሙበት ቀርተው እናታቸውን ገጠር ትተው በከተማው ወጀብ ተወስደው ሲቀሩ እንመለከታለን። በተለይም ታመነ ብዙ ምስጢር እንዲያውቅ ተደርጎ ቢያድግም ነገሩ ሁሉ ሳይገባው ቀርቶ መንከራተቱን ዳይሬክተሩ እንደምልክት (symbol) የማህበረሰባችንን ክፍተት ያሳየበት ይመስላል። አቃቢ የተባለው መሪ ገጸ-ባህሪይ ታመነን ሲገልፀው እንዲህ ይላል፣ “አለም የረሳችው፤ እርሱም አለምን የረሳት ሰው ነው” ይለዋል። አክሎም የኢትዮጰያ እና የልጁ ታሪክ ይመሳሰላል። ድንገት ነው ሁለቱም የሚፈለግ ነገር እንዳላቸው የሚያውቁት” ይለናል።

ከእኛ ዘመን ይልቅ የቀደሙት አባቶቻችን ብዙ ታሪክና ምስጢር እንደሚያውቁ የሚጠቁመው ፊልሙ፤ ዘመናዊነትን ፈልገው ከተማ ከዋጣቸው ወንድማማቾች አንዱ እንዲህ ይለናል። “የቤተሰቦቻችን ታሪክ ከብዶን ነው ከተማ የቀረነው”. . . በአንጻሩ የከተማ ኑሮ የውሸት -የውሸት መሆኑን የሚጠቁሙት የልጆቹ እናት እማ የሁሌ (ለምለም አበራ) “የከተማ መከራ በቅባት ተሸፍኗል” ይሉናል።

“በእናት መንገድ” ፊልም ውስጥ ጊዜያችንና ዘመናችን በስላቅ ተተችቷል። የማህበራዊ ኑሯችን በኑሮ ደረጃ በእጅጉ ተስሎ ቀርቧል። ጫማ እና እግር ከመንገድ ባሻገር ትልቅ ምልክት ሆኖ በፊልሙ ውስጥ ተስሏል። ለምሳሌ ጫማ ሰፊው ዳምጠው (ሰለሞን ተስፋዬ) ለሀገሩ ሲል ተዋግቶ አንድ እግሩን የሰጠ ሰው ነው። ይህ ገፀ ባህሪይ አገሪቷ ብድር መላሽ እንዳልሆነች እያማረረ ጫማዎችን ይሰፋል። በዚህ መሀከል ታዲያ አንድ “ሶሉ” በእጅጉ የተበላ ጫማ ያነሳው አቃቢ የተባለው ገፀ-ባህሪይ “ይሄ ሰው ምን ያህል ቢጓዝ ነው ጫማው እንዲህ ያለቀው?” በሚል ለሰነዘረው ጥያቄ ያገኘው መልስ፣ “ተመርቆ ስራ ሲፈልግ ይሆናል ጫማውን እንዲህ የጨረሰው” የሚል ይሆናል። ይህም የዘመናችንን ምሩቃን ስራ ፈላጊዎች እንክርት በጉልህ የሚያሳይ ነው።

የተደበቀው መጽሐፍ ፍለጋ የሚኳትነው አቃቢ፤ የጠበቀ ፍልስፍና የሚመስል ሀሳብ ይሰነዝራል። “ሴት ልጅ እናትነቷ ሲበዛ ጻዲቅ ትሆናለች” ይለናል። በዚህ ጊዜ ደግሞ ሴቶች ጥያቄም መልስም እየሰጡ የተደበቀውን ይፈታሉ።  ለምሳሌ እህተ፣ (ሜላት ሰለሞን)  “ለምንድው ኢትዮጵያ ውስጥ ምስጢር የሚበዛው?” ስትል ላነሳችው ጥያቄ እማ ሁሌ ሲመልሱ፣ “ፆም ላይ ስለሆነች ይሆናል። በፆም ወቅት ደግሞ ብዙ አይወራም” ሲሉ ምስጢር የሚበዛበትን ምክንያት ያመስጥራሉ።

“አንዳንድ እውነቶች የሚገለፁት በጊዜያቸው ነው” የሚለው አቃቢ፤ የጠፋብን ምስጢር ከትውልድ ወደትውልድ በዘር ተላልፎ እኛ ጋር የደረሰ በመሆኑ እኛም ለቀጣዩ ማሳወቅ አለብን ባይ ነው። እናም የኢትዮጵያን “የማርያም መንገድ”ነት በባለታሪኮቹ አማካኝነት “በእናት መንገድ” ፊልም ውስጥ እንድናይ እንገደዳለን። ያለውን ሀብት የማያውቅ ህዝብ ለራሱ የሚሰጠው ዋጋ ይወርዳል። ያንን ምስጢር የፈታንለት ጊዜ ግን ልክ በፊልሙ ፖስተር ላይ እንደምናያት “የአስፓልት” መሀል አደይ አበባ ማስደነቁ አይቀርም።

በፊልሙ ውስጥ የአቃቤ እና የእህተ ታሪክ ወደኋላ ተመልሶ ይተረካል። ነገር ግን ዳይሬክተሩ የተጠቀመው ቴክኒክ የፊልሙን አቅም የሚጎትት ባለመሆኑ ታሪካቸው አይሰለችም። ያም ሆኖ በፊልሙ ውስጥ ሊጠቀሱ የሚገባው ግድፈት የለም ማለት አይደለም። በተለይም በሁለቱ ወንድማማቾች ዘንድ የቋንቋ አጠቃቀም ከዘዬ አንጻር በሚገባ መቃኘት ነበረበት። ምክንያቱም በገጠር አካባቢ ተወልደው አድገው ፍፁም ቃናው የጠፋ የቋንቋ አጠቃቀም (አነጋገር) መከተላቸው ለተመልካች ጥያቄን የሚፈጥር ነው። ያም ሆኖ ፊልሙ ያለንበትን ዘመን በፍልስፍና፣ በታሪክ፣ በተስፋና ባልተቋጨ ምስጢር እያፍታታ ያሳየናል።

አስቀድሜ ለመጠቆም እንደሞከርኩት እግርና ጫማ በፊልሙ ውስጥ በአንድም ሆነ በሌላ መልኩ አጽንኦት ተሰጥቷቸዋል። የጫማ ሰፊውን ታሪክ፤ የአቃቢን ባዶ እግርነት፣ የእህተን እግር መቁሰል፤ የእማ ሁሌን እግር አጣቢነት ስንገጣጥመው ደራሲና ዳይሬክተሩ በእግር እና በጫማ በኩል ሊነግረን የፈለገው ምስጢር እንዳለ ግልጽ ነው። ፊልሙን ስትመለከቱ የተቋጠረውንም ምስጢር አብራችሁ ፍቱ።

በፍልስፍና፣ በታሪክ፣ በማንነትን ፍለጋና በወጣትነት መውተርተር ውስጥ የሚታጠፍና የሚዘረጋው “በእናት መንገድ” የተሰኘው አዲስ ፊልም የሚከተለውን ቅኔ አስታቅፎን የታሪኩን ምህዋር ይዘውረዋል።

አባሮ ያዥ በዛ፣ ሁሉም ባለወጥመድ

እንደው ወዴት ገባ የማርያምስ መንገድ።

መልካም የመዝናኛ ስምንት ይሁንላችሁ!   

 

የመጽሐፉ ርዕስ  -    “የወንበር ፍቅር”
ገጣሚው  -            ሙሉቀን ሰለሞን
የታተመበት ዘመን  - 2010 ዓ.ም
የገፅ ብዛት  -          111
ዋጋው  -             50 ብር ከ60 ሳንቲም

 

በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ የኢትዮጵያ ቋንቋዎች እና ሥነ-ፅሁፍ ተባባሪ ፕሮፌሰር የሆኑት መምህር ዘሪሁን አስፋው “የሥነ-ፅሁፍ መሠረታዊያን” የተሰኘው መፅሐፋቸው ውስጥ ስለሥነ- ግጥም እንዲህ ይላሉ። “ሥነ-ግጥም አንድን ነገር ወይም ድርጊት አድምቆና አጉልቶ የማሳየት፣ ሀሳብን አክርሮና አግዝፎ የማቅረብ ችሎታ ያለው፤ በጥቂት ምርጥ ቃላት ብዙ ነገሮችን አምቆ የሚይዝና በሙዚቃዊ ቃናው የስሜት ህዋሳትን በቶሎ የሚነካ ለስሜት ቅርብነት ያለው ኪነ-ጥበብ ነው”።


ዛሬ ዳሰሳ የምናቀርብበት የገጣሚ ሙሉቀን ሰለሞን “የወንበር ፍቅር” የተሰኘችው መድብልም ይህንን ሀሳብ በወጉ ታሟላለች። “የመፅሀፏ ሙሉ ቢሮች (ገጾች) ለእርስዎ የተከፈቱ ናቸው” በሚል ቀላል መግቢያ ገጣሚው ይንደረደራል። “የወንበር ፍቅር” የግጥም መድብል ለወጣቱ ገጣሚ የበኩር ስራው ይሁን እንጂ ያነሳቸው ሀሳቦችና ሀሳቦቹን የገለፀባቸው ሥነ-ግጥማዊ ለዛዎች ግን የልጁን ባለተሰጥኦነት የሚያመለክቱ ናቸው። እኛም ለዛሬ ዳሰሳችን በተለይም “ሀገር ተኮር” በሆኑት ግጥሞቹ ላይ አተኩረን መድብሉን እናጣጥማለን።


አንድ ብሎ በስላቅ የተሞላ፤ በቅኔ የታመሰ የግጥም “አረቄውን” ማስቀመስ ሲጀምር “ርምጃ” ሲል እንዲህ ይኮረኩረናል።

 

ሰው
ካለበት ቦታ ተነስቶ
ሩቅ ለመሄድ ቢመኝ
ሩቅ ለመጓዝ ቢያምረው
ያንን የተስፋ ’ርምጃውን
አንድ ብሎ ነው የሚጀምረው።
አንድ አልኩ. . .


     ይለናል። (ገፅ ፥ 9)


“በወንበር ፍቅር” ስብስብ ግጥሞች ውስጥ ፍቅር ተዘርዝሯል፤ ስልጣን ተበርብሯል፤ ማንነትና ማህበራዊ ትዝብቶች ተቀምረዋል፤ ማጣትና ማግኘት፤ ፍቅርና ጥላቻ፤ ከፍታና ዝቅታ ሁሉ በስላቅ በተሞሉ ቅኔዎችም ተዘርፈውባቸዋል።


ዘመናችንን በዘመኑ ተማሪ መነፅር ሊያሳየን የተጠበበው ገጣሚ ሙሉቀን ሰለሞን “የዘመኑ ተማሪ” በተሰኘውና ሶስት ገፅ በሚሸፍነው ዘለግ ያለ ስራው ዘመናችን ላይ ያለውን የዘር ነገር እያነሳ እንዲህ ይሳለቃል።


“ግን ያልገባኝ ነገር
ይህች ተዓምረኛ - ሉሲ ’ምትባለው
የሰው ዘር ሁሉ እናት፤
የኢትዮጵያ ኩራት፤
የዓለም ልዩ ፍጡር፤
የእኛነት ምስክር፤
ወዘተ -ወዘተ. . .
ተብላ እየተጠራች የምትወደሰው
የኛዋ ድንቅነሽ
ብሔሯ ምንድነው???”
               (ገፅ ፥ 12)


ሁሉም ነገር በአገር እንዳለ የሚጠቅሰው ገጣሚው፤ ነገር ግን ከሁሉም ነገር ምንም ነገር እንደሌለው ሲሳለቅ “የሌለኝ” ይለናል። እነሆ ቅምሻ . . .

 

ምን ጉልበት ቢጣጥር - ቢለካ በፈረስ
ሙሉ አካል ታቅፈው - ቁጭ እስካሉ ድረስ
ሆድ እየተራበ - አረቄ ይጠጣል
የሚበላው አጥቶ - ጨጓራ ይላጣል
ሺህ ዳቦ ቤት ቢኖር
ዳቦ ከየት ይመጣል???
               (ገፅ ፥ 19)


“የወንበር ፍቅር” የግጥም መድብልን በእጃችሁ ስትይዙ በዋጋ መጠቆሚያው ገፅ (የኋላ ሽፋን) ላይ አስተያየት አታገኙም። የምታገኙት የሚከተለውን ጉልበታም ግጥም ነው። ታላቁ መፅሐፍ “መታዘዝ ከመስዋትነት ይበልጣል” ይላል። እነሆ የመታዘዝን ያህል መስዋትነት የሚከፍል ህዝብ ሲቀጣም እንዲያው የመረረ እንደሚሆን ገጣሚው ሲያመላክተን እንዲህ ይለናል።

 

የትዕዛዝ ቅኔ
(1)
እዚህ በ’ኛ መንደር
እያደር እያደር
ያዛዥና ታዛዥ - መራራቁ ሰፋ
ያም ‘አዞ’፣ ያም አዞ - የሚታዘዝ ጠፋ።


(2)
ያም አዞ ያም አዞ - መታዘዝ ከሞተ
‘አዳኙን’ ይበላል - ህዝብ እየሸፈተ።
             (ገፅ ፥ 23)

 

በእጃችን ያለውን - ዛሬን በሚገባ እንዳልሰራንበት እና በአባቶቻችን ታሪክ ላይ ብቻ ተንጠልጥለን እንደቀረን የሚያስታውሰን የሙሉቀን ግጥም “የኔ ነገር” ይላል። ይህ ግጥም በአንደኛ መደብ ይፃፍ እንጂ፤ ለሁላችንም ይሆናል። የአባቶቻችንን ታሪክና ብርታት ለኛ ብርታትና አቅም ካላደረግነው፤ “በትናንት በሬ ያረሰ የለምና” የማንቂያ ደወሉን እንዲህ ሲል ያንቃጭለዋል። ለቅምሻ ያህል ልቆንጥር. . .


ወይ የደረቀ አጥንት - ጋሻ ላይሰራልኝ
የሻገተ ስጋ ምግብ ላይሆንልኝ፣
ስጋዬን ስመትር፣
አጥንቴን ስቆጥር፣
ተቆጠሩ ዓመታት - ነጎዱ ዘመናት ለራሴ ሳላድር፤
በሙታን ሳቅራራ - በሙታን ስፎክር።
                (ገጽ ፥ 30)


“የወንበር ፍቅር” መድብል ውስጥ ሌላው በስላቅ የቀረበው የዘመናችን አካሄድ ወሲብን የተንተራሰ ነው። ሰው የራሱን ብቻ ይዞ መኖር ሲገባው፤ የሌላውን ሲመኝ የሚሰራውን ስህተት ለመሸፈን ሲል ፌስታል (ኮንዶም ማለቱ ነው) ፈጥሮ ዘር እየጨረሰ ነው የሚል ስላቅን ያስነብበናል።

 

የዛሬ ዘመን ሰው


የዛሬ ዘመን ሰው - ከድሮው ይቀላል
እራሱ እየዘራ - ’ራሱ ይነቅላል።
የዛሬ ዘመን ሰው፤
የሰው ሰው ሳይፈልግ - ልክ እንደትላንቱ
ራሱ የወለደውን - አምጦ ካንጀቱ፣
በፌስታል ጠቅልሎ ምንም ሳይጸየፍ
ከሔሮድስ ብሷል - ልጆች በመጨፋጨፍ።
                (ገጽ ፥ 36)


ከነጠላነት ይልቅ አንድነት፤ ከብሔረሰብነት ይልቅ ብሔርተኝነት፤ ከእኔነት ይልቅ “እኛነት” በእጅጉ እንደሚያስፈልገን ደግሞ “ተይማነሽ - ተይማነሽ!” በተሰኘው የፍቅር ቃና ባለው ግጥሙ ይመካከረናል። ይህ በፍቅር መወደስ የታሸ ግጥም መልዕክቱ ለዘመናችን በእጅጉ አስፈላጊ ነው። ለቅምሻ ያህል. . .


የሰው ልጅ ውድቀቱ የሰው ልጅ በሽታ
‘እኛ’ ማለት ትተው ‘እኔ’ ያሉ ለታ፡፤
በሰፊ ምድር ላይ በጠባብ መሄጃ
‘እኔ - እኔ’ ማለትሽ ማዋጣቱን እንጃ።
                    (ገፅ ፥ 56)


እስቲ አሁን ደግሞ የመፅሐፉ ርዕስ የሆነውን ግጥም እንመልከት። የወንበር ፍቅር በብዙ የህይወታችን መስመር መመንዘር የሚችል የታመቀ መልዕክት ያለው ግጥም ነው። ስጋ እንዳየ ጉንዳን አንድ ወንበር ላይ ስንጋደል ህሊናችን ምን ያህል እንደሚጎድል ገጣሚው ያስታውሰናል።


ስንት ወንበር ክፍት እያለ - ለሚያስብ ሰው የሚስማማ
ለሰውነት ማይጎረብጥ - ለህሊናም የማይገማ፤
አንድ ወንበር ላይ ሙጭጭ ብለን - ለመቀመጥ ስንጋፋ፤
ሰው በሰው ላይ ተመርኩዞ - ቦታ እያለ ምቾት ጠፋ።
                        (ገጽ ፥ 70)


ገጣሚው ህሊና ሰርሳሪና ሞጋች ጥያቄዎቹን አሁንም ማቅረቡን አልተወም። እናም ያልገባውን “ያልገባኝ” እያለ ጥያቄውን ወደ አንባቢው እንዲህ ሲል አንከባለለ።


ለምድራዊ ስልጣን - ከሞት ለሚያስጥል
ለማያጠግብ ንዋይ - ከምስጥ ለማይከልል፣
ውል በሌለው ምኞት - እየተደለለ
እንዴት ሰው ይኖራል - ሰው እየገደለ!!!???
              (ገፅ ፥ 75)


“የወንበር ፍቅር” ስብስብ ግጥሞችን የያዘው ይህ መፅሐፍ በሽፋን ገዙ እጅግ ኮስታራ ቢመስልም የሚያነሳቸው ሀሳቦች ግን ከቁጭት ይልቅ ጠያቂ እና ኮርኳሪዎች ናቸው ማለት ይችላል። በፊት ገጹ የቀረበውን ዙፋንና ባንዲራ የተመለከተ ሰው ሀገር -ሀገር የሚሸቱ ብዙ ስራዎችን ጠብቆ ንባቡን ቢጀምር ይሻለዋል። እናም የአገር ነገር ከተነሳ ላይቀር “ነገር ጦቢያ” ከተሰኘው ግጥም እንቀንጭብ፡-


ከ13 ወር ፀሐይ፣
የ13 ወር ሌሊት ገዝፎ ሚታይባት
የቀኗ ብርሃን፤
በሌሊት ጨለማ የተሸፈነባት
ሰሚያዊው ሰማይ
በአመዳም ደመና የተጋረደባት
አረንጓዴ ምድሯ
በስንፍና አረም የደራረቀባት
አገሬ ናት እሷ
ሰዎች የበደሏት
ትውልድ ያከሰራት።  (ገፅ ፥ 78)


አብዝቶ ስለአገሩ የሚጮኸው ገጣሚው፤ ድሮና ዘንድሮን አነፃፅሮ ይጠይቃል። ድሮ ወንድሙ ስለአገሩ ባነሳው ጥያቄ ምክንያት ፀረ -አብዮተኛ ተብሎ በደርግ እንደተገረፈ አስታውሶ፤ አሁን ላይ ስሚወዳት አገር የሚጠይቅ ሰው “አሸባሪነህ” ከሚባልም አልፎ ለስደት እየተዳረገ መሆኑን ይገልጽና “የአገር ያለህ!?” የተሰኘ ግጥሙን እንዲህ ሲል ይቋጨዋል።


“አገሬ? ለሚል ጥያቄ - ስደት አይሁን መልሱ
በአገራችን እንኑር አገራችንን መልሱ” (ገፅ - 67)


“የወንበር ፍቅር” መጽ ሐፍ ገጣሚ በስልጣን ወንበር ላይ፤ በፍቅር መንበር ላይ፤ በእኛነት ክብር ላይ፤ በህይወት ውስጥና ላይ ሁሉ ፍልስፍና አዘል ሀሳቦቹን እነሆ ብሏል። የፍቅር ጉዳይን ሲተርክ በአንደኛ መደብ (ራሱን ባለታሪክ እያደረገ) መሆኑን እና ደጋግሞ ጥያቄ ማንሳቱን እናስተውላለን። የስብስብ ግጥሞቹ ውበትና የአገላለፅ አቅም ይበል የሚያሰኝ መሆኑ ባይካድም፤ አልፎ - አልፎ የሚያጋጥሙን የፊደል ግድፈቶች የአርትኢት ስራው በሚገባ እንዳልተሰራ ያመለክታል። ያም ሆኖ “የወንበር ፍቅር” የት ድረስ እንደሚመነዘር የገጣሚውን ስላቅና ቅኔ እየፈቱ ማየት መንፈስን ዘና ያደርጋል።

 

 

የመጽሐፉ ርዕስ - “ጥልፍልፍ”
ደራሲ - ካሳሁን ንጉሴ
አይነቱ - ረጅም ልቦለድ
የገጽ ብዛት - 320
የህትመት ዘመን - 2009 ዓ.ም መጨረሻ
ዋጋው - 95 ብር

 

ሰው በህይወት ጥልፍልፍ መንገድ ውስጥ የሚጓዝ ግዞተኛ እንደሆነ የሚተርክ መጽሐፍ ነው። ይህ “ጥልፍልፍ” የተሰኘውና በአርባ ስድስት ምዕራፎች ተከፋፍሎ ጠቢቡ እና አይናለም በተሠኙ ዋና ገፀ-ባህሪያት በሚኖሩት የታሪክ ሰንሰለት አማካኝነት ተቀጣጥሎ የቀረበልን ረጅም ልቦለድ መጽሐፍ ነው። ጥልፍልፎሹም ሰው ከራሱ፤ ሰው ከወዳጁ፣ ሰው ከኑሮው፣ ሰው ከቤተሰቡና ከማህበረሰቡ ሲነጥለውም ሲያንጠለጥለውም በመሳጭ አተራረክ አብሮን ይዘልቃል።


የ“ጥልፍልፍ” ታሪክ ማግኘትና ማጣትን፣ የአላማ ጽናትን፤ ወዳጅነትና ጠላትነትን፤ በህይወት ውስጥ የሚያጋጥሙ የወጣትነት ተግዳሮቶችን በባለታሪኮቹ አማካኝነት እያስመለከተን ከገጽ - ወደገጽ የሚሸጋገር በአሳዛኝ ታሪክ የተሞላ ልብ አንጠልጣይ መጽሐፍ ነው።
ደራሲ፣ መምህር እና ዲፕሎማት እንዲሁም ለጠቅላይ ሚኒስትርነት በእጩነት ቀርበው የነበሩት ክቡር ዶክተር ሐዲስ ዓለማየሁ “ፍቅር እስከ መቃብር” በሚለው መጽሐፋቸው የኢትዮጵያን ስነ ጽሁፍ አንድ ደረጃ ከፍ ማድረግ ችለዋል። በ”ትዝታ” መጽሀፋቸው ደግሞ የአገር ፍቅርንና አርበኝነትን ተርከዋል። እኚህ ታላቅ የብዕር ሰው ፍቅር እስከ መቃብርን የመሰለ ስነጽሁፋዊ ይዘቱ የረቀቀ መጽሀፍ ሲጽፉ “በስነ ጽሁፍ ትምህርት” ምን ያህል ርቀት ተጉዘው ቢማሩ ነው ሊያስብል ይችላል። እሳቸው ግን የተማሩት የኬሚስትሪ ትምህርት እንጂ የቋንቋና ስነ ጽሁፍ አልነበረም። “ለስነ ጽሁፍ ይወለዱለታል እንጂ አይማሩለትም” አስብለዋል።


ዛሬ በዚህ አምድ የምንመለከተው ወጣቱ ጸሀፊ ካሳሁን ንጉሴ ‹‹ጥልፍልፍ›› ሲል በሰየመው መጽሀፉ ከአንባቢያን ጋር ተገናኝቷል። ይህ ወጣት ደራሲ ረጅም ልቦለድ መጽሀፉን ለአንባቢያን እንካችሁ ሲል ከየትኛውም የአገራችን ዩኒቨርስቲ በስነጽሁፍ ዘርፍ ተምሮ አይደለም። ወጣቱ ትምህርቱን የተከታተለው በስፖርት ሳይንስ ሲሆን እየሰራ ያለውም በአገራችን ከሚገኙ ሆቴሎች በአንዱ የጂም አሰልጣኝ ሆኖ ነው። እኛም መጽሀፉን አንብበን ያየናቸውን ጥንካሬ እና ድክመቶች ከዚህ በታች ባለው መልኩ ለአንባቢያን በሚመጥን መልኩ እናቀርበዋለን።

 

የቋንቋ ክህሎት


የደራሲ ካሳሁን ንጉሴ መጽሀፍ ምናልባትም ትልቁ ችሎታው ሊባል የሚችለው ጠንካራ ጎኑ የቋንቋ ችሎታው ነው። ደራሲው ተወልዶ ያደገው በጎጃም ክፍለሃገር መሆኑ እና የአካባቢው ህዝብ ትልቅ ሀብት የሆነውን የቅኔ ችሎታ ደራሲ ካሳሁን ተክኖበታል። መጽሀፉን ገጽ በገጽ በተመለከትንበት ሁሉ የልጁን የቋንቋ ክህሎት በሚገባ መመልከት እንችላለን።


ምጥን እና ጉልበት ያላቸው ቃላት በትክክል ሰድሮ የጻፈው ደራሲ ካሳሁን ንጉሴ መጽሀፉን ለማንበብ የሚፈልጉ አንባቢያንን እንዳይጎረብጥ አድርጎ ነው የሰራው። ከዚህ ጋር አብሮ ሊነሳ የሚገባው ደግሞ በበርካታ የህትመት ስራዎች ላይ በብዛት የሚታየው የፊደላት ግድፈትና የስርዓተ ነጥብ አጠቃቀም ችግር በ‹‹ጥልፍልፍ›› ውስጥ በብዛት አይታይም። ይህ የሆነው ደግሞ ከአንድም ሁለት ጊዜ የአርትኦትና ፊደል ለቀማ ስራ የተሰራ መሆኑን መጽሀፉ መግቢያ ላይ ተገልጿል። ይህ ማለት ግን ፍፁም ከግድፈት የነፃ ነው ለማለት እንዳልሆነ አንባቢ ልብ ሊለው ይገባል።

 

የመቼትና የሀሳብ አቀማመጥ


‘ጥልፍልፍ’ ውስጥ ዋና ገጸ-ባህሪዎቹን አይናለምንና ጠቢቡን ጨምሮ ሌሎች አጃቢ ገጸ ባህሪያት ያለቦታቸው የገቡበት አጋጣሚ የለም። ጊዜውንና ወቅቱን በጠበቀ መልኩ ተሰድሮ የተቀመጠ የታሪክ ፍሰት የተላበሰ መጽሀፍ ነው ማለት ይቻላል። ምናልባት በዚህ መጽሃፍ የታሪክ ፍሰት ላይ ሊነሳ የሚችለው ጉድለት ቢኖር ጥድፊያ የበዛበት መሆኑ ነው። ደራሲው ለምን እንደዛ በጥድፊያ ነገሮች እንዲከናወኑ ማድረግ እንደፈለገ ግልጽ ባይሆንም ጥድፊያ ግን በብዛት ይታይበታል። በጥድፊያው ውስጥም ቢሆን እንኳን ፍሰቱ ሂደቱን ጠብቆ የሚሄድ ነው።

 

ልብ ሰቀላ


ታሪኩ እንደ ርዕሱ ውስብስብነትና ጥልፍልፎች የበዛበት ቢሆንም ለአንባቢ አይጎረብጥም ወይም በጥልፍልፉ አይሳቀቅም። አይናለም የመጀመሪያ ፈተና የደረሰባት በጥበበ እና በጓደኛው በደረሰባት መደፈር ነው። ጥበበ በመጠጥ ተነሳስቶ በሚወዳትና በሚያከብራት አይናለም ላይ ወሲብ ቢፈጽምም በማግስቱ ግን ጸጸት ሲያንገላታው እናያለን። በዚህ ብቻ ያልቆመው የጥበቡ ጸጸት ትምህርቱን ለማቋረጥ እንዳደረገውም ይገልጻል።


በተለይ ከመኖሪያ ቀየው ርቆ ለጸበል ከሄደና በዚያው የቤተ ክህነት ትምህርት መማር ሲጀምር ዘመናዊውን ትምህርት እስከመጨረሻው ይሰናበታል ወይስ ይመለሳል? የቤተ ክርስቲያኑ አስተዳዳሪ ጋር የመዘበሩትን ገንዘብ አስተዳድርልኝ ሲሉ እምቢ በማለቱ ሊደርስበት የሚችል መጥፎ እጣ ይኖራል ወይስ በምን መንገድ ያልፈዋል? የሚሉት እንዲሁም አይናለም ልጇን የተገላገለችበት መንገድ፣ ከሆስፒታል ስትወታ የገጠማት ነገር፣ ከባህር ዳር ዩኒቨርስቲ ወደ አዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ ተዘዋውራ የገጠማት የፍቅር ህይወትና ሌሎች ታኮች በደራሲው የተሳሉ ልብ ሰቃይ ታሪኮች ናቸው። ታኮቹ ልብ ሰቃይነት ቢታይባቸውም ከጥድፊያ የጸዱ አለመሆናቸው ግን አንዱ ችግር ነው። አንዳንዴ ለማመን በሚከብድ መንገድ የተገኙ ድሎች የተካተቱበት በመሆኑም ከእውነታው የራቁ መስለው ይታያሉ።

 

በመጨረሻም የ“ጥልፍልፍ” ክፍተት ምንድነው?


ወጣቱ ደራሲ ካሳሁን ንጉሴ አለኝ ያለውን የሥነ-ጽሁፍ ትሩፋት አበርክቶልናል። ነገር ግን ከሰው ስህተት ከብረትም ዝገት አይጠፋምና በቀጣይ ስራዎቹ ትኩረት ያደርግ ዘንድ ማስታወሻ የሚሆኑ እንከኖችን ለመጠቆም እንወዳለን።


በ“ጥልፍልፍ” ረጅም ልቦለድ መፅሐፍ ውስጥ የመጀመሪያውና ዋነኛው ግድፈት ሆኖ የሚቀርበው የሥርዓት ስህተት ነው። እንደሚታወቀው በቤተክርስትን (በተለይም በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ቤተክርስትያን) ዘንድ አንድ ሰው በገዛ እጁ ህይወቱን ካጠፋ “ሥርዓተ- ፍትሃት” አይደረግለትም። በመጽሐፍ ውስጥ በልጃቸው ትልቅ ተስፋና እምነት የነበራቸው ወ/ሮ ይሻሙሽ ራሳቸውን ስለማጥፋታቸው ይተርክልናል። “የሚወዷትን ልጅ ጉንጭ ሳይሰሙ እንደናፈቀቻቸውና በእሷ እንደተራቡ፣ ናፍቆታቸውን ሳይወጡ ረሃባቸውን ሳያስታግሉ አንገታቸውን ለገመድ ሰጡ። “ይለናል (ገፅ፥ 180) ቀጥሎ በሚቀርበው ታሪክ ውስጥም በካህናት ፍትሃት እንደተደረገላቸው መገለፁ ከሃይማኖቱ ስርዓት ጋር ፍፁም የሚጋጭ ነው።


ሌላው በታሪኩ ውስጥ ያለው ተቃርኖ የጠቢቡ አንባቢነት አስተዋይነትና አርአያነት ያለው ሆኖ መሳሉ አንባቢው ትልቅ ቦታ እንዲሰጠው ተደርጓል። ሆኖም ግን ከተሳለበት የገፀ ባህሪይ አውታር አንፃር የሚወዳትን ልጅ ከጓደኛው ጋር አስገድዶ እስከመድፈር መድረሱ ትልቅ ተቃርኖ ነው። (እዚህ’ጋ ደራሲው በመጠጥ አስክሮት ስህተቱን ሊሸፍንለት የሄደበት መንገድ ደካማ ምክንያት ተደርጎ ሊወሰድ ይችላል) የገፀ- ባህሪውን ጠንካራነትና የፍቅሩንም ጽናት ልናይ ቢገባም ይህንን እንዳናይና የጥልፍልፉ ጅማሮ እንዲሆን ሁለቱን በነፍሳቸው የሚፈላለጉ ሰዎች በስጋቸው እንዲለያዩ አድርጎ አስቀምጧቸዋል።


ሌላኛው እንዴት የሚያስብል ጥያቄን በአንባቢ ዘንድ የሚፈጥረው የህግ ጉዳይ ነው። አይናለምን ይወዳት የነበረው መምህር ክብረት የፈፀመው የወንጀል አይነት እና ደረጃ በሚገባ ሳይገለፅ ጥድፊያ በተሞላበት መንገድ የአስራ አምስት ዓመታት ፅኑ እስራት እንደተወሰነበት ይተርክልናል። “መምህር ክብረት ነገሰ አይናለም በቀጠራት ቀን ስላልመጣችለት በመንገድ ላይ ጠብቆ ሊበቀላት ሲል በህዝብ ትብብር በፖሊስ በቁጥጥር ስር ውሎ የ15 ዓመት ፅኑ እስራት ተወስኖበት በወህኒ ቤት ይገኛል”ይለናል። (ገጽ፥60) . . . ደራሲው “መንገድ ላይ ጠብቆ ሊበቀላት” በሚል አንቀጽ ብቻ ሰውን 15 ዓመት ማሰር ቀላል የህግ ስህተት አይደለም።


ደራሲው በተለይ መሪ ገፀ-ባህሪያቱን “ትልቅ” ለማድረግ የሄደበት ርቀት ከተዓማኒነት አንጻር ጥያቄ ውስጥ የሚገባ ነው ማለት ይቻላል። ለምሳሌ ከመነሻው ጠቢቡ የተባለውን ገፀ ባህሪይ ተማሪና ተመራማሪ፤ የመፅሐፍ ቀበኛ አንባቢ በማድረግ አግዝፎ ስሎታል። በሌላ በኩል አይናለም ገና የመጀመሪያ ዓመት የዩኒቨርስቲ ተማሪ ሆና እና በዚያ ሁሉ የህይወት ጥልፍልፍ ውስጥ አልፋ በዓለማቀፍ ደረጃ የሚያገለግል ፈጠራ መፍጠሯን ይተርክልናል። (በገፅ፥ 248) እዚህ ላይ መጠቀስ ያለበትና ቢቀር የሚያሰኘው ነገር ደግሞ የሰራችውን “ሶፍት ዌር” ለማሳየት ሁለት ገጽ ሙሉ በእንግሊዝኛ የተዘጋጀ ምሳሌ ቅፅ ማሳየቱ ነው። ይህ ነገር ከስነፅሁፍ ውበት አንፃር አስፈላጊ አልነበረም።


ሌላው በመጽሐፍ ውስጥ መፅሐፉን የማስተዋወቅ ያህል ዋናው ገፀ-ባህሪይ ጠቢቡ “ብርቅርቅታ” የተሰኘው የዳኔል ስቲል መጽሐፍ ያስተዋውቀናል። በተለይም የታሪክ ተመሳስሎሽ ለማሳየት ሲባል በገጽ 31፣ 32 እና 33 መፅሀፉን አንባቢ እንዲያነበው መደረጉ አላስፈላጊ ነው። ከሆነም በገፀ-ባህሪው ምናብ ውስጥ የሚመላለሰውን ሃሳብ በትርክት መልክ ቢነገረን ይሻል ነበር።


እዚህ’ጋ በአፅንኦት ሊገለፅ የሚገባው ሌላው ነገር የመፅሐፉ የሽፋን ስዕል ሳቢ ያለመሆኑ ጉዳይ ነው። አበው “ከፊትፍቱ ፊቱ” ማለታቸው ቀላል አይደለም። መፅሐፍ በርካታ ቁምነገሮች ያሉት ቢሆንም ከሽፋኑ አንጻር ግን በእጅጉ ሳቢነት ይጎድለዋል ማለት ይቻላል። እናም ደራሲው በቀጣዮቹ ስራዎቹ መሰል ስህተቶችን እንደማይደግም ተስፋ በማድረግ ዳሰሳችንን እናጠናቅቃለን።

Page 1 of 14

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us