You are here:መነሻ ገፅ»ኢንተርቴይመንት

 

 

በይርጋ አበበ

 

 

ቀጭን ሰውነትና ድምጸ መረዋ ወጣት በቅርቡ የዩቲዩብና ሎሚ ቲዩብ ገጾችን በሁለት ዜማዎቹ ተቆጣጥሯቸዋል ብሎ መናገር ይቻላል። ትውልዱ በአማራ ክልል ሰሜን ጎንደር ዞን (በአሁኑ የዞን አወቃቀር ማዕከላዊ ጎንደር) አዳኝ አገር ጫቆ አካባቢ ነው። ዕድገቱ ደግሞ ጭልጋ አካባቢ ነው። ሙዚቃን የጀመረው በትምህርት ቤት ሲሆን እየቆየ ደግሞ በኪነት ቡድን ታቅፎ መዝፈንና እስክስታ መወዛወዝ መጀመሩን ይናገራል።

 

ወጣቱ ድምጻዊ ስድስት ሙዚቃዎችን ለአድማጭ ያቀረበ ቢሆንም ከአድማጭ ጋር በሚገባ ያስተዋወቀው ግን ‹‹ሳንኪ›› የሚለው ስራው ነው። በሳንኪ ከፍተኛ ተቀባይነትን ካገኘ በኋላም ለሁለት ዓመታት ከሙዚቃ ርቆ ከቆየ በኋላ በቅርቡ ‹‹እንጃልኝ›› የሚል የጎጃ ዜማ ይዞ ቀረበ። ለሁለት ዓመታት ከሙዚቃ የቆየበት ምክንያት ደግሞ በጎንደር አካባቢ በደረሰው ግጭትና በደረሰው ሰዋዊ እልቂት ምክንያት ሀዘን ላይ በተቀመጠ ህዝብ ፊት አልዘፍንም በማለቱ እንደሆነ ተናግሯል።

ድምጻዊው ከሚኖርበት ጎንደር ከተማ ሆኖ በሁለቱ ዜማዎችና ሌሎች ጉዳዮች ዙሪያ ከሰንደቅ ጋዜጣ ጋር በስልክ ቃለ ምልልስ ያደረገ ሲሆን፤ የቃለ ምልልሱን ይዘት ከዚህ በታች እናቀርበዋለን።

 

ሳንኪ እና እንጃልኝ አጀማመራቸው

ሳንኪ የሚለው ነጠላ ዜማ የተሰራው ጥናት ከተሰራለት በኋላ ሲሆን የአካባቢውን ነባር ባህል መሰረት ያደረገ እንደሆነ ይናገራል። ሳንኪ በጥናት የተሰራ በመሆኑም ከፍተኛ አድናቆትና የህዝብ ተቀባይነትን እንዲያገኝ አስችሎታል የሚለው ድምጻዊ ወርቁ ሞላ፤ በጎጃምኛ ዜማ ተመሳሳይ ይዘት ያለው ስራ ለመስራት መነሳቱን ተናግሯል። በጎጃምኛ ዜማው ላይም ቢሆን ጥናት ማካሄዱን ገልጾ፤ ‹‹ሃሳቡም ሰፋ ብሎ አገር ሰላም ይሁን ብሎ ነው የሚጀምረው›› ሲል ስለ አዲሱ ነጠላ ዜማው ይናገራል።

‹‹ኢትዮጵያ ቅድስት አገር ናት ህዝቧ እንደ ወርቅ በእሳት ተፈትኖ ያለፈ ኩሩ ህዝብ ነው›› የሚለው ድምጻዊ ወርቁ ሞላ፤ ‹‹ዘፈኑ ሰፋ ያለ ሃሳብ ይዞ የተነሳውም›› በዚህ የተነሳ መሆኑን ይናገራል። ዘፈኑ ላይም፡-

 

‹‹እየሙን እየሙን እየሙን

አገር ሰላም ይሁን›› በማለት ምኞቱን ይገልጻል። ‹‹አገር ቢሉ ከኢትዮጵያ ወዲያ፤ ህዝብ ቢሉ ከሀበሻ ወዲያ ኤዲያ›› በማለት ስለ አገሪቱና ህዝቧ ታላቅነት ይናገራል። በዚህ የተነሳም ዘፈኖቹ ሊወደዱ መቻላቸውን አስታውቋል። ‹‹የጃኖ ልብስን ከአስር ዓመት በፊት ለብሼው ብቅ ካልኩ በኋላ ጃኖ እንዲህ ፋሽን ሆኖ ሳየው ደስ ይለኛል›› የሚለው ወርቁ ሞላ፤ በዘፈኖቹ በርካታ ተወዛዋዦች የሚያሳትፍበት ምክንያትም ይህ እንደሆነ ተናግሯል።

 

ለምሳሌ በእንጃልኝ ዘፈኑ ውስጥ 32 ተወዛዋዦችን ያሳተፈ ሲሆን ‹‹ከእነዚህ ውስጥ ለመጀመሪያ ጊዜ ለቀረጻ የበቁ እንዳሉት ሁሉ በማር እስከ ጧፍ ላይ ተሳታፊ የነበሩ ልጆች አብረውን ሰርተዋል። ይህ መሆኑ ደግሞ የተለየ ድባብ እንዲኖረው አድርጎልናል›› ብሏል።

 

አርቲስት ወርቁ በዚህ ዘመን የሚሰሩ የባህል ሙዚቃች ላይ በውዝዋዜ በኩል የሚታዩ ክፍተቶች እንደሚያስከፉት ይናገራል። ‹‹በባህል ውዝዋዜ ላይ ጅንስን ሲጠቀሙ ማየት እየተለመደ መጥቷል›› ሲል መናገር የሚጀምረው ወርቁ፤ ‹‹እንጃልኝን ስንሰራ ቦታው ድረስ ሄደን በባህሉ ባለቤቶች ጥናት አስጠንተን ልንሰራ የቻልነው ከዚህ የተነሳ ነው›› ብሏል። ለዚህ ነጠላ ዜማ ቀረጻም ከ72 ሺህ ብር በላይ ወጭ እንዳደረገ ተናግሯል።

 

የአማርኛው ሃጫሉ?

አርቲስት ሃጫሉ ሁንዴሳ በሙዚቃ አድማጮች ዘንድ ይበልጥ ታዋቂ የሆነው ከሶማሌ ክልል የተፈናቀሉ የኦሮሞ ተወላጆችን ለመደገፍ በተዘጋጀው የሙዚቃ ፌስቲቫል ላይ በዘፈነው ዘፈን ነው። በወቅቱ ሃጫሉ የኦሮሞ ህዝብ በዚህ ስርዓት እየደረሰበት ያለውን የመብት ጥሰት በባለስልጣኑ ፊት የዘፈነ ሲሆን ይህን ድርጊቱንም በቅርቡ ከስልጣን የተነሱት የብሮድካስት ባለስልጣን ዳይሬክተር ዘርአይ አስገዶም ‹‹ፈረስ ጭናችሁ አራት ኪሎ ግቡ እያለ የሚዘፍነውን የሀጫሉን ዘፈን በቴሌቪዥን ማስተላለፍ ምን ይሉታል?›› ሲሉ የኦሮሚያ ብሮድካስት ኔትዎርክን መተቸታቸው አይዘነጋም።

 

ልክ እንደሀጫሉ ሁሉ የጎንደሩ ልጅ ወርቁ ሞላም የአማራ ክልል ከፍተኛ ባስልጣናት በተገኙበት የፋሲል ደመወዝን ‹‹አለ ነገር›› የሚል ዘፈን በመዝፈን ታዳሚን ሲያስፈነድቅ ባለስልጣናቱን ደግሞ አስደምሟቸዋል። በዚህ ድርጊቱም ‹‹እንደ ሃጫሉ›› የሚል ስያሜ ተሰጥቶታል።

 

በዚህ ጉዳይ ላይ አስተያየቱን እንዲሰጠን ላቀረብንለት ጥያቄ ሲመልስም ‹‹ቀደም ባሉት ጊዜያት የራሴን ስራ ከመስራት በፊት ነበር ይህን ዘፈኑን ስዘፍነው የነበረው። ይገርምሃል የመንግስት ካድሬዎች በራሳቸው የተሃድሶ ፕሮግራም ላይ ዘፈኑን እንድዘፍንላቸው ጠይቀውኛል›› ሲል ከአካባቢው ባስልጣናት የቀረበበት ትችት እንዳልነበረ ተናግሯል። ሆኖም ስጋት አድሮበት እንደነበረ ሳይሸሽግ አላለፈም። ዘፈኑ የመንግስት ባለስልጣናትን ስለማያስደስት (ቢያስደስታቸው እንኳን በፖለቲከኞች ስለማይደገፍ) ሆን ብለው ሊያጠምዱኝ አስበው ነው የሚል ስጋት አድሮበት ሁሉ እንደነበረ ተናግሯል።

 

የወርቁ ሞላ ዘፈኖችን በወፍ በረር

ድምጻዊ ሞላ ወርቁ ‹‹እንደ ወርቅ በእሳት ተፈትኖ ያለፈ ህዝብ ነው›› በሚለው የኢትዮጵያ ህዝብ ውስጥ አንዱ ለሆነው ለጎጃም ህዝብ ሲቀኝ፤

‹‹እንደ ጣና አጥርቶት አሳምሮ ሰርቶት

ደግነት ጀግንነት አሳምሮ ችሮት›› ይላል።

ድምጻዊው የጎጃምን ህዝብ በጅግንነት እና ደግነት ብቻ በመወከል ሳያበቃ በፍቅር የተካኑ ናቸው ሲል በሚቀኝበት ስራው፡-

እነዚህ ጎጃሞች መወደድ ያውቃሉ

ከአንጀት እየመቱ አንጄት ይገባሉ›› ሲል ሞቴን ጎጃም ያድርገው የሚሉትን ሰዎች እንዳልተሳሳቱ ይደግፋቸዋል። ወርቅ የሆነው የኢትዮጵያ ህዝብ ከዜማም በላይ ነው የሚለው ይህ ወጣት ድምጻዊ፤ ‹‹ወደቀደመ እኛነታችን ስልንመለስ እና ራሳችንን ፈልገን ልናገኝ ይገባል›› የሚል እምነት አለው። ‹‹ኢትዮጵያ ስትነሳበት ደስ የማይለው አካል አለ›› የሚለው ይህ ወጣት ድምጻዊ፤ ለኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ቱሪዝም ከፍተኛ ሚና እየተጫወተ መሆኑን መንግስት እየነገረን ነው። ቱሪስቶችን ወደ አገራችን እንዲመጡ ስናደርግ ደግሞ ልናሳያቸው የሚገባን የራሳችን ባህል እና ሙዚቃን እንጂ ካራቫት ያደረገን የባህል ዘፋኝ አይደለም ይላል።

ሌላው የወርቁ ሞላ ተወዳጅ ዘፈን ሳንኪ ነው። ሳንኪ ከሚለው ዘፈኑ ላይ ደግሞ የሚከተሉትን ስንኞች አንስተን እንመለከታለን።

‹‹ዝናው የታለ ያ ስመ ጥር

የአባ ታጠቅ ልጅ የኳሊ በር።

ስፍራው ቸር ውሎ ጫታ ይደር

ያ ያሳደገኝ በጌምድር›› ሲል የጎንደርን ትንሳዔ የሚመኝበትን ቅኔ በውብ ዜማ ያሰማናል።

‹‹የጉና ጠምበለል የበለሳ እንጉዳይ

ከአገሩ ካፈሩ ነው የኔማ ጉዳይ›› በሚለው ግጥሙ ደግሞ አገር ማለት ሰው ነው ከሚለውም በላይ አገር መሬትና አፈር እንደሆነ ይገልጻል።

የጎንደርን ታላቅነትና የህዝቡን ጀግንነት በተመለከተ ሲቀኝ ደግሞ፤-

     ‹‹ከነባር ቢነሱ ከላይ ከዘር ከዘር ግንዱ፤

ከጎንደር ወይዛዝርት ጀግና ከወለዱ።

ወንዶቹ እንደ አንበሳ ሴቱ እንደ ዱር አውሬ፤

ጥቃቱን አይወድም ሲፈጠር ጎንደሬ።

የኢትዮጵያ ቀኝ እጅ ሺ ጦር ያልበገረው፤

ገብርዬ ሲማርክ ይል ነበር እሰረው›› በማለት ስለ ጎንደርና ጎንደሬ ይናገራል።

 

ለመውጫ

 

 

‹‹ጎንደር ዙሪያ ገባው በእልፍ ጀግና ታጥሮ

በእስራኤሎች መንደር ወለዳ ተሸግሮ።

አገራችን ጎንደር ሰሜን አርማጭሆ ወልቃይት ጠገዴ ዳንሻና ሁመራ፤

አይ ደመንማናው አፈር፤ ጭልጋና መተማ ደንቢያና ፎገራ።

አገራችን ጎንደር መልሶ አገራችን

ጓያችን ይሰብራል እንኳን ጥይታችን›› በማለት ዘፈኑን ይቋጫል።

ዘፈኑን ትሰሙት ዘንድ እየጋበዝን በዚሁ እንሰናበታለን።

 

በይርጋ አበበ

ኢትዮጵያ ለሴት ልጆቿ የማትመች አገር ብትባል ማጋነን አይመስልም። በእርግጥ የሶስተኛው ዓለም አብዛኛው ዜጋ ኑሮውን በጉስቁልና የሚመራ መሆኑ የአደባባይ ሀቅ ቢሆንም በሴቶች ላይ የሚያሳርፈው የኑሮ በትር ግን ከተባዕቶቹ የጠነከረ ነው። በተለይ እንደ ኢትዮጵያ ያሉ አገራት ሴት ልጆቻቸውን ከማስተማርና ለአደባባይ ክብር ከማድረስ ይልቅ ‹‹የጓዳ ጌጥ›› ማድረጉ የተለመደ ነው። በዘፈን ሳቀር ‹‹የሳሎኔ ጌጥ፣ ውዬ ስገባ ከቤቴ፣ ወዘተ….›› እየተባለ የሚዘፈነው ለሴቶች ነው። ወንዶቹ ወደጓሮ ሴቶቹ ወደጓዳ እንዲል የጥንት ሰው ማለት ነው።

ከዚህ ሃሳብ በተቃራኒ የቆመው ሰዓሊ ታምራት ስልጣን ደግሞ የሴቶችን ድካም የሚገልጽ የስዕል አውደ ርዕይ አዘጋጅቶ ለእይታ አቅርቧል። ባሳለፍነው ሰኞ በኢትዮጵያ ሳይንስ አካዳሚ “ብላቴን ጌታ ህሩይ ወልደስላሴ የጥበብ ማዕከል” ውስጥ የተከፈተው አውደ ርዕይ እስከቀጣዩ ሀምሌ ወር መጀመሪያዎቹ ሳምንታት በነጻ ለእይታ ክፍት ሆኖ ይቆያል።

የስዕል አውደርዕዩን ስያሜ ‹‹መክተፏ›› ሲል የሰየመው አርቲስቱ ከዚህ ቀደም ስድስት ጊዜ በግሉ፤ ከ20 ጊዜ በላይ በሆል ያቀረበ ሲሆን የአሁኑ ደግሞ ሙሉ በሙሉ ትኩረቱን ለሴቶች ያደረገ ነው። ስለ ሃሳቡ ሲናገርም ‹‹ከዝብርቅርቅ ዕይታ እና ሃሳብ ወደጠራ መስመር ለማምጣት ብዙ ወራትን ቆየሁ›› ሲል ስለ ስዕሎቹ የሚናገረው ሰዓሊ ታምራት፤ ሃሳቡን ሲያብራራም ‹‹እነዚህን የዓመታት ትዝብቶቼንና ገጠመኞቼን ከንባብ፣ ከውይይት፣ የሕይወት ተሞክሮዬን እና ስሜቴን ለመግለጽ ይመጥናል በምላቸው ቀለሞች፣ ቅርጾች እና መስመሮች ባለፉት ወራት በስዕል መስሪያ ክፍሌ (ስቱዲዮ) ውስጥ በተለያዩ ቁሶች ማከናወን ጀመርኩ›› ሲል የስዕሎቹን ጅማሮና መዳረሻ ያስረዳል።

መክተፏ መክተፊያ ጣውላን ከሴት ልጅ አካል ጋር አቀናጅቶ የሳለው ሲሆን ‹‹ሴቶች ለአገራችን ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ዘርፍ ያላቸውን መጠነ ሰፊ ሚና›› የሚያመላክት እንደሆነም ይናገራል። ሰዓሊው ስለ ስዕሎቹ ሲናገር ‹‹የመክተፊያ ቦርዱ በስዕሉ ቢላዋዎች በወጥ ቤት ምግብ በቀላሉ ተዘጋጅቶ በሳሎን ጠረጴዛ ከመቅረቡ በፊት እነዚህ የመክተፊያ ቦርዶች የሚታዩባቸው የተለያዩ ጠባሳዎች፣ አካላዊ ድካም እና የጥንካሬ እጦት ተገቢውን ትኩረት የሰጣቸው የለም። በተመሳሳይ መልኩ የእኛ የኢትዮጵያ ሴቶች ከመጋረጃው ጀርባ በተዘጉ በሮች ጀርባ በየቤቱ በየቀኑ የሚከፍሏቸው መስዋዕቶች ከእነዚህ የመክተፊያ ቦርዶች ጋር ተመሳሳይነት ያላቸው ናቸው›› ይላል።

ከ50 በላይ የስዕል ስራዎችን ከባህላዊ የሙዚቃ ጋር በማጀብ ያቀረበ ሲሆን፤ ይህም ታዳሚን ከማዝናናት ባለፈ ለሰዓሊው ስራዎች ጉልበት ለመስጠት የታሰብ ጭምር ነው።

መክተፊያን ከሴት ልጅ ጋር ብቻ ማገናኘት ተገቢ ነው ወይ? ወንዶችስ የጓዳውን ስራ ይሰሩት የለም ወይ? የሚል ጥያቄ የቀረበለት ሰዓሊ ታምራት ወንዶች ምግብ የሚመገቡት በቤታቸው እህቶቻቸው፣ እናቶቻቸው፣ የቤት ሰራተኞቻቸው ወይም ሚስቶቻቸው የሰሩላቸውን ነው። ከቤት ውጭ ቢበሉም እንኳን በሆቴል ወይም ሬስቶራንት ውስጥ ምግቡን የሚያበስሉት ሴቶች መሆናቸውን ያስታወሰ ሲሆን ከዚህ ውስጥ የሴቶች ሚና ጎልቶ ይውጣ እንጂ ወንዶች መክተፊያን አይጠቀሙባትም ለማለት እንዳልሆነ ተናግሯል።

 

 

ነጻነት የሚናፍቀው የስዕል ሙያ

ሰዓሊው ስዕሎቹን ከሴት ልጅ የጉልበት ብዝበዛ ጋር አገናኝቶ እንዲህ ያቅርበው እንጂ በኢትዮጵያ የሰዓሊያ የጉልበት ብዝበዛም መንግስት ፊት የነሳው ዘርፍ መሆኑ በስፋት ይነገራል። በኢትዮጵያ የስዕል ኢንዱስትሪው እያደገ ለመሆኑ ጥያቄ የማይነሳበት ቢሆንም የሰዓሊያን ኑሮ ግን እያደገ አለመሆኑ ይነገራል። ለዚህ ደግሞ ምክንያቱ ብዙ ሊሆን ይችላል (የቀለምና ሌሎች የስዕል ግባቶች ዋጋ መወደድ፣ የስቱዲዮ ችግር፣ የገበያ እጥረት፣ የአውደርዕይ ማዘጋጃ ቦታ አለማግኘት ወዘተ)። በዚህ መሰናክል ውስጥ ታልፎ የሚሰራውን የስዕል ስራ በኢትዮጵያዊያን ዜጎች የመፈለግ እድል ቢኖረው እንኳን ኢትዮጵያዊያን ባላቸው የገንዘብ እጥረት አማካኝነት ከገበያው ያርቃቸዋል። ስለዚህ ለኢትዮጵያ ሰዓሊያን ዋና የገበያ ደንበኞች የውጭ ዜጎች ቢሆኑም ባለፉት ሶስት ዓመታት ኢትዮጵያ ውስጥ በተፈጠረው የፖለቲካ አለመረጋጋት ምክንያት የቱሪስት ፍሰቱ ቀንሷል። ይህ መሆኑ ደግሞ በሰዓሊያን ገበያ ላይ የራሱን የሆነ ከፍተኛ ሚና መጫወቱን የኢትዮጵያ ሰዓሊያን ማህበር የቀድሞ ፕሬዝዳንት ሰዓሊ በቅርቡ በአንድ መድረክ ላይ ሲናገር ሰምተነዋል።

የኢትዮጵያ ሴቶችና የኢትዮጵያ ሰዓሊያን ተመሳሳይ ጫና እና መገፋት የሚደርስባቸው ከመሆኑ የተነሳ ሁለቱም ነጻ እንዲወጡና እኩል ተጠቃሚ እንዲሆኑ ደግሞ አገሪቱ ልትከፍለው የሚገባት ዋጋ ይኖራል።¾

 

በይርጋ አበበ

 

የኢትዮጵያ መንግስት ለኪነ ጥበቡ ዘርፍ ትኩረት እንደሚሰጥና የልማቱ አካል አድርጎ እንደሚያየው ደጋግሞ ሲገልጽ ይሰማል። መሬት ላይ ያለው እውነታ ግን ከዚህ ተቃራኒ ነው ሲሉ በሙያው የተሰማሩ ዜጎችና ባለሙያዎች ይናገራሉ። እንደአብነት የሚያቀርቡት ምክንያትም በአገሪቱ የሲኒማ ቤቶችና ቴአትር ቤቶች ቁጥር አነስተኛ መሆን በተለይም መንግስት በክልሎች ቴአትር ቤቶችን አለማስፋፋቱን ነው።


የኪነ ጥበቡ ዘርፍ በባህልና ቱሪዝም ሚኒስትር ስር ሆኖ መቆየቱ የሚታወስ ሲሆን ሚኒስቴር መስሪያ ቤቱ ደግሞ የኪነ ጥበቡን ዘርፍ ‹‹እንደ ትርፍ ጊዜ ስራው አይቶታል›› ሲሉ ይሞግታሉ። ‹‹ይህ ባይሆን ኖሮ እስካሁን ድረስ በተለይ ቴአትር ተማሪዎች ከዩኒቨርስቲ ከወጡ በኋላ በስራ ቅጥር ሲቸገሩ አናይም ነበር›› የሚሉት የሀሳቡ ሞጋቾች ‹‹መንግስት በተለያዩ ዩኒቨርስቲዎች የቴአትር ዲፓርትመንት ከፍቶ ተማሪዎች እየተማሩ ይገኛሉ። ሆኖም ከምረቃ በኋላ በተማሩት ሙያ ሰርተው ችሎታቸውን የሚያሳዩበትም ሆነ የገቢ ምንጫቸውን የሚያሳድጉበት ሜዳ የለም። ይህ የሆነው ደግሞ በክልሎች ቴአትር ቤት አለመኖሩ ነው›› ሲሉ ይገልጻሉ።


የአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ ስነ ጥበባት ትምህርት ኮሌጅ (በተለምዶ ያሬድ ትምህርት ቤት) ተማሪዎች ይህን ችግራቸውን መንግስት ተመልክቶ ምላሽ እንዲሰጣቸው ለጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ በደብዳቤ አስታውቀዋል። የተማሪዎቹን ደብዳቤ እና ስለ ሀሳቡ ዝርዝር መረጃ ለሰንደቅ ጋዜጣ የሰጠው ተማሪ መሀመድ ጌታ ባልቻ ‹‹በኢትዮጵያ የስነ ጥበብ ተማሪዎች ቅጥር ላይ ችግር አለብን። በመሆኑን በሌሎች ዓለማት እንደሚደረገው በእኛ አገርም ‹‹ከፖለቲካ እና ከባህልና ቱሪዝም ሚኒስቴር ነጻ እና ገለልተኛ የሆነ የስነ ጥበብ ምክር ቤት እንዲቋቋም ነው ለጠቅላይ ሚኒስትሩ ጥያቄ ያቀረብነው›› ብሏል።


ተማሪ መሀመድ ጌታ ባልቻ አያይዞም ለአብነት የተለያዩ አገራትን ተሞክሮ ያቀረበ ሲሆን ‹‹ለምሳሌ የናይጄሪያ ስነ ጥበብ ምክር ቤት እ.ኤ.አ በ1975 የተመሰረተ ድርጅት ሲሆን ከመንግስት የተሰጠው ኃላፊነት ስነ ጥበብ እና ባህል በሀገሪቱ እንዲስፋፋ፣ እንዲያድግ እና ተደራሽነት እንዲኖረው ማድረግ ነው። ምክር ቤቱ ጋለሪ ቤት፣ ቴአትር ቤት፣ ሲኒማ ቤት እንዲሁም የዕደ ጥበባት ማዕከል የማቋቋም ስልጣን አለው። የምክር ቤቱ ሊቀመንበር በአገሪቱ ፕሬዝዳንት የሚመረጥ ሲሆን ስራውም የክልሎችን ምክር ቤት መምራት ነው›› ብሏል። ከናይጄሪያ በተጨማሪም የካናዳን፣ የህንድን እና የጀርመንን ተሞክሮ ያስታወሰው ተማሪ መሀመድ፤ በተለይ የጀርመን ስነ ጥበብ ማዕከል እ.ኤ.አ በ1696 የተቋቋመ አንጋፋ ምክር ቤት መሆኑን ገልጿል።


ዓለም አቀፉ የሰብአዊ መብት ድንጋጌ ‹‹ማንኛውም ሰው በስነ ጥበብ የመማር፣ የመዝናናት እንዲሁም ከስነ ጥበብ ጥቅም የማግኘት መብት አለው›› ሲል በአንቀጽ 27 ይደነግጋል። ዩኔስኮም ቢሆን እ.ኤ.አ በ2006 ሊዝበን ላይ ባደረገው የስነ ጥበባት ጉባዔ ‹‹ስነ ጥበብ በሁሉም አገሮች ላይ ተደራሽነት እንዲኖረው›› ሲል ውሳኔ ሃሳብ አሳልፏል፡


ከላይ የተቀመጡትን ዓለም አቀፍ ድንጋጌዎች በዋቢነት የጠቀሰው ተማሪ መሀመድ፤ ‹‹የኢትዮጵያ መንግስትም ከፌዴራል እስከ ወረዳ ድረስ ቅርንጫፍ ያለው ጠንካራ የስነ ጥበብ ምክር ቤት ማቋቋም አለበት። ከዚህ በተጨማሪም የስነ ጥበብ ትምህርትን ከ1 እስከ 12ኛ ክፍል ድረስ በትምህርት ካሪኩለም ሊያካትት ይገባዋል›› ሲል ተናግሯል።


እነዚህን ሃሳቦች በማካተትም ከ420 በላይ የአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ ስነ ጥበባት ትምህርት ቤት ተማሪዎች ለጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ ጥያቄያቸውን በኢትዮጵያ ፖስታ አገልግሎት በኩል ገቢ ማድረጋቸውን ተማሪው ተናግሯል።

 

የደብዳቤው ይዘት በወፍ በረር

 

ክቡር ጠቅላይ ሚኒስቴር እኛ የአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ የስነ-ጥበባት ኮሌጅ ተማሪዎች በአሁኑ ጊዜ እያጨናነቀን እና ቤተሰቦቻችንንም እያሳሰባቸው ያለው ትልቁና አንገብጋቢው ጉዳይ ከተመረቅን በኋላ የራሳችንን የጥበብ ሥራዎችን ለህዝብ የት እናሳይ? የሚለው ጉዳይ ነው። ይህ የሆነበት ምክንያት ያሉት የጥበብ ማሳያዎች የሚገኙት አዲስ አበባ ከተማ ላይ ብቻ በመሆናቸው ነው። ያሉትም የመንግስት የጥበብ ማሳያዎች ለምሳሌ ስዕል፣ የቴአትር እና የሙዚቃ ማሳያ ወይም ማቅረቢያ ቦታዎች በጣም ውስን ናቸው። እነኚህም ቦታዎች የቴዙት ቁጥራቸው ውስን በሆነ ግለሰቦች ነው። በተጨማሪም አብዛኛው የስነ ጥበባት ኮሌጅ ተማሪዎች የክፍለ ሀገር ልጆች እንደመሆናችን መጠን በአካባቢያችን ጋላሪ ቤቶች፣ ቴአትር ቤቶች፣ ሲኒማ ቤቶች እና ሙዚቃ ቤቶች (ኦፔራ) የለም።


የመጀመሪው የዕድገትና ትራንስፎርሜሽን እቅድ (ከ2003-2007) አፈፃፀም ላይ፡- የባህልና ቱሪዝም ሚኒስቴር ምንም ዓይነት ጋለሪ ቤት፣ ቴአትር ቤት፣ ሲኒማ ቤት፣ ሙዚቃ ቤት /ኦፔራ/ እንዳላቋቋመና እንዳልሰራ ያሳያል። ባህልና ቱሪዝም ስነ ጥበብን ወደ ጎን በመተው በቅርስ ላይ ብቻ ትኩረት በማድረግ ሁለት ቅርሶችን በዩኒስኮ አስመዝግቧል። በሀገር አቀፍ ደረጃ 323 ቋሚና 6863 ተንቀሳቃሽ ቅርሶች እንዲመዘገቡ ተደርጓል በማለት ይገልጻል።


በመሆኑም ክቡር ጠቅላይ ሚኒስቴር ከላይ የተዘረዘሩትን ችግሮች ከግንዛቤ ውስጥ በማስገባት “ኢትዮጵያ ተስፋ የምትሰጥ እንጂ ተስፋ የምታስቆርጥ እንዳትሆን የምንችለውን ሁሉ እንደምናደርግ ቃል እገባለሁ” ባሉት መሠረት እና “ለተፈጠሩ ችግሮች እልባት በማበጀት ህዝባችንን እንደምንክስም ጭምር በዚሁ አጋጣሚ ቃል እገባለሁ” እንዳሉት የጨለመውን ህይወታችንና ተስፋችንን የስነ-ጥበብ ምክር ቤቱ እንዲቋቋምልን በመፍቀድ ተስፋችንና ህይወታችንን በገጠር በከተማ የምንኖረውን ኢትዮጵያዊያኖችን ብሩህ እንዲታደርጉት በአክብሮት እንጠይቃለን።

 

                                    

በይርጋ አበበ

የኢትዮጵያ መንግስት የሳይንሱን ዘርፍ በተለይም የቴክኖሎጂውን መስክ ልዩ ትኩረት እንደሚሰጠው ከገለጸ አስርት (ከአስር ዓመት በላይ) አለፈው። ለዚህ እቅዱ ስኬታማ ሆኖ መገኘት ደግሞ የከፍተኛ ትምህርት መግቢያ ፈተና ውጤት 70 በመቶ ለተፈጥሮ ሳይንስ 30 በመቶ በማህበራዊ ሳይንስ መስኮች እንዲማሩ የሚያስገድድ መመሪያ ካወጣ ቆይቷል። ከዚህ ባለፈም የቴክኖሎጂ ምርምር ኢንስቲትዩትም እስከመገንባት የደረሰ ሲሆን በአገሪቱ የጠፈር ሳይንስ (ሳተላይት) በመገንባትም አገሬውን ከቴክኖሎጂ ጋር ለማቀራረብ እየሰራ መሆኑን ከገለጸ ሰንበትበት ብሏል።

ዛሬ በዚህ የመዝናኛ አምድ ዝግጅታችን ልንመለከት የወደድነው መንግስት ለሳይንስና ቴክኖሎጂ የሰጠውን ትኩረት መዳሰስ ሳይሆን በቅርቡ በአሜሪካን አገር በተካሄደ የሮቦቲክ ኦሎምፒያድ ውድድር ላይ በራሳቸው ጥረት (በተለይ የገንዘብ ወጪውን በመሸፈን) አገራቸውን ወክለው ተወዳድረው በጥሩ ውጤት ስለተመለሱት ታዳጊዎች ይሆናል። የቡድናቸውን ስም ‹‹አድዋ›› ብለው የሰየሙት ታዳጊዎቹ ‹‹አይከን ኢትዮጵያ›› የተባለ የሮቦቲክ ቴክኖሎጂ ድርጅት ያዘጋጀውን ውድድር በራሳቸው ወጪ ተወዳድረው አገራቸውን ወክለው ወደ አሜሪካ በማቅናት ከ568 ተወዳዳሪዎች 23 ብቻ ቀድመዋቸው 24ኛ ደረጃን ይዘው የተመለሱ ሲሆን፤ ለጉዞው የሚያስፈልገውን ወጪ ሙሉ በሙሉ (እስከ 162 ሺህ ብር) የሸፈኑት ወላጆቻቸው ናቸው። በዚህ ጉዳይ ላይ ከተወዳዳሪዎች እና ከወላጆቻቸው ጋር አጠር ያለ ቆይታ ያደረግን ሲሆን የእነሱን አስተያየት ለአንባቢያን በሚመች መልኩ ከዚህ በታች አቅርበነዋል።

የአድዋ ድል በአሜሪካ

የ14 ዓመት ታዳጊው ኪሩቤል ጥበበ ደሊበራንስ በሚባል ትምህርት ቤት የ8ኛ ክፍል ተማሪ ሲሆን ወደ አሜሪካ አቅንቶ ከተወዳደሩት ታዳጊዎች መካከል አንዱ ነው። ታዳጊው ልጅ ውድድሩን አስመልክቶ ከሰንደቅ ጋዜጣ ለቀረበለት ጥያቄ ሲመልስ “ውድድሩ ፈታኝ እና አዝናኝ ነበር” ያለ ሲሆን አዝናኝና ፈታኝ የሆነበትን ምክንያት ሲያስቀምጥም ‹‹አዝናኝ የምለው የእኛ ቡድን የተወዳደረው በቡድን ስራ ሲሆን የቡድን ስራችንም ውጤት አምጥቶልናል። በቡድን መስራት ምን ያህል ውጤታማ እንደሚያደርግ ያየሁበት ነው›› በማለት ነበር የገለጸው።

ሆኖም በውድድሩ የነበረውን ፈተና በተመለከተ ሲናገር እንደ አገር እንጂ እንደ ልጆቹ አቅም አልነበረም ከባድነቱ። በታዳጊው ምልከታ የታዘበው ከእነሱ ጋር የተወዳደሩት እኩዮቻቸው በአስተሳሰብ ከእኛዎቹ ባይበልጡም በቁሳዊ ሀብት (ማቴሪያል) ግን ሊቀራረቡ አለመቻላቸው በኢትጵያዊያ ታዳጊዎች ላይ ውድድሩን ሊያከብድባቸው እንደቻለ ነበር የገለጸው። ኪሩቤል ሲናገር ‹‹እነሱ በማሽን ሲቆርጡ እኛ በመጋዝ እየቆረጥን ነው መወዳደሪያዎቻችንን እየሰራን ለዚህ የበቃነው። ነገር ግን በውድድሩ የታዘብኩት እኛ ኢትዮጵያዊያን ከማንም የማያንስ ብቃት እንዳለን ነው›› ብሏል።

የቡድናቸው ስም አድዋ የተባለበትን ምክንያት እንዲያብራራልን በጠየቅነው መሰረት ሲመልስም “የእኛ አባቶችና እናቶች ወራሪውን የጣሊያን ጦር ድል ያደረጉት በውስጣቸው ባለው ጀግንነት እና አልደፈር ባይነት እንጂ በታጠቁት የጦር መሳሪያ ብዛት እና ዘመናዊነት አልነበረም። እኛም ወደ አሜሪካ ሄደን ስንወዳደር ባለን ችሎታ እንጂ ከተፎካካሪዎቻችን ጋር ተቀራራቢ የመወዳደሪያ መሳሪያ ስላለን አይደለም። በዚህ የተነሳም የአድዋውን የጦር ሜዳ ድል በአሜሪካ የቴክኖሎጂ ውድድር እንደግመዋለን ብለን ነው የተጓዝነው። እንዳሰብነውም ተሳክቶልን ተመልሰናል” በማለት ተናግሯል። በወድድሩ 568 ቡድኖች የተሳተፉ ሲሆን ከአፍሪካ የተወከለው ብቸኛ ቡድን የኢትዮጵያው “አድዋ” ብቻ ነበር። ከሩቅ ምስራቅ፣ አውሮፓ እና አሜሪካ የተወከሉ ተወዳዳሪዎች የሰለጠኑት እጅግ ዘመናዊ በሆነ የቴክኖሎጂ ውጤት ሲሆን የእኛዎቹ ተወዳዳሪዎች ደግሞ ከተፎካካሪዎቻቸው ጋር ሲነጻጸር ኋላ ቀር የቴክኖሎጂ ውጤቶችን ነው ማለት ይቻላል።

ከፕሮፓጋንዳ ያላለፈው የመንግስት ቃል

መንግስት የቴክኖሎጂውን ዘርፍ ለማሳደግ ጥረት አደርጋለሁ ብሎ ከተናገረ ዓመታት ቢያልፉም እስካሁን ግን እዚህ ግባ የሚባል ድጋፍ አለማድረጉን የሚናገሩ አልጠፉም። እንዲያውም ቴክኖሎጂው እንዲዳብር መንግስት ድጋፍ ማድረግ ሲገባው ምንም አይነት ድጋፍ አላደረገም ሲሉ በሙያው ያሉ ምሁራን፣ የተወዳዳሪዎቹ ወላጆች እና ታዳጊ ተወዳዳሪዎች ሳይቀሩ ይናገራሉ። ከመንግስት ምን አይነት ድጋፍ ጠብቃችሁ ስላጣችሁ ነው ድጋፍ አላደረገልንም የምትሉ? ስንል ጥያቄ ያቀረብንላቸው ወላጆች ነበሩ። ወይዘሮ ሰላማዊት ስሜ ‹‹ሁሉንም ልጆች ተጠቃሚ የሚያደርጉ የቴክኖሎጂ ውጤቶች በገበያ ላይ ለማግኘት ከባድ ነው። ለምሳሌ እኔ ኑሮዬ ትንሽ የተሻለ ስለሆነ የግል ፍላጎቴን ገትቼም ቢሆን ልጄ ይጠቅመኛል የሚለውን እቃ እንድገዛለት ሲጠይቀኝ ልገዛለት እችላለሁ። ነገር ግን በቴክኖሎጂ እውቀትና ፍላጎት ያላቸው የደህና ቤተሰብ ልጆች ብቻ አይደሉም። ስለዚህ ዝቅተኛ ኑሮ የሚኖሩ ወላጆች ሊገዟቸው የሚችሉ እና በገበያውም እንደልብ የሚገኙ መሳሪያዎች እንዲኖሩ መንግስት ምንም ድጋፍ አላደረገም። ከቀረጥ ነጻ ወይም በአነስተኛ ቀረጥ ወደ አገር ቤት መሳሪያዎቹ እንዲገቡ ቢፈቅድ የነገዋን ኢትዮጵያ በቴክኖሎጂ ወደፊት የሚያራምዱ ልጆች ይበዙልን ነበር›› ብለዋል።

ወይዘሮ አትክልት የተባሉ ወላጅ በበኩላቸው “ልጆቻችን ወደ አሜሪካ የሄዱት አገራቸውን ወክለው ነው። አትሌቶቻችን አገራቸውን ወክለው ተወዳድረው ሲያሸንፉ በመንግስት ባለስልጣናት ደማቅ አቀባበል ይደረግላቸዋል። ሌላው ድጋፍ ይቅር፤ ነገር ግን የእኛ ልጆች ይህን ውጤት ይዘው ሲመጡ ‹እንኳን ደህና መጣችሁ” ብሎ ለመቀበል ከሚመለከተው የመንግስት ተቋም የመጣ ሰው የለም። 15 ቀናትን በፈጀው የአሜሪካ ቆይታቸው ልጆቻችን ያወጡት ወጪ ከፍተኛ ነው። ይህን ወጪ ለመሸፈን ሳይሆን ለመጋራት የኢትዮጵያን መንግስት ደጋግመን ጠይቀን ነበር። ቢያንስ የአውሮፕላን ቲኬት እንኳን እንዲቀንስልን ጠይቀነው የሰጠን ምላሽ ያሳዝናል። ‹ልጆቻችሁ በሚሄዱበት ሰዓት በረራ ስለሌለኝ ቻርተርድ ገዝታችሁ ሂዱ› የሚል ነበር። ይህ ራሱ የሚነግርህ እኛን ብቻ ሳይሆን ዘርፉን ለመደገፍ መንግስት ቆራጥ ውሳኔ ላይ አለመሆኑን የማያሳይ ነው›› ብለዋል።

በአሜሪካ በነበረው የሮቦቲክ ኦሎምፒያድ ውድድር ከ162 ሺህ ብር በላይ እያንዳንዱ ወላጅ ወጪ አድርገው ልጆቻቸውን እንደላኩ የነገሩን ወይዘሮ ሰላማዊት መንግስት ወጪውን ቢያግዛቸው ኖሮ እነሱም አቅም የሌላቸውን ልጆች ለማገዝ ይነሱ እንደነበረ ተናግረዋል።

ለድሆቹ ማን ይድረስላቸው?

ታዳጊ ኪሩቤል እና 13 ጓደኞቹ ወደ አሜሪካ ተጉዘው በሮቦቲክ ኦሎምፒያድ የተወዳደሩት ወላጆቻቸው ባላቸው ጠንካራ የገቢ ምንጭ ተደጉመው ነው። ወደ ውድድሩ ቦታ ከማቅናታቸው በፊትም ቢሆን ልጆቹ ፍላጎታቸውን ተመልክተው እቃዎቹን እና ማሽኖቹን እየገዙ ችሎታቸው እንዲጎለብት ያደረጉላቸው አሁንም ወላጆቻቸው ከካዝናቸው እያወጡ ነው። ነገር ግን ችሎታውና ፍላጎቱ ያላቸው የድሃ ልጆች በዚህ መስክ ወደፊት እንዳይገፉ የገንዘብ እጥረቱ እንቅፋት ደቅኖባቸዋል።

በዚህ ጉዳይ ላይ አስተያየቱን የሰጠው ታዳጊ ኪሩቤል ጥበቡ፤ “እኛ ኢትዮጵያዊያን ጭንቅላታችን ከማንም የማያንስ ነው። ለምሳሌ ወደ ወረዳ እና ክፍለ ከተማ ብትሄድ ከእኛ የተሻለ (ወደ አሜሪካ ከሄዱት የቡድኑ አባላት ለማለት ነው) ብቃት ያላቸው ልጆችን ታገኛለህ። ነገር ግን እነዛን ልጆች ከቤታቸው ድረስ ሄዶ በማውጣት ድጋፍ ቢደረግላቸው ለአገራቸው ትልቅ ውለታ ማበርከት የሚችሉ ናቸው። ስለዚህ እነሱን መደገፍ የመንግስት ድርሻ ነው” ሲል በልጅ አንደበቱ ተናግሯል።

ይህን ሃሳብ የሚጋሩት ወይዘሮ ሰላማዊት ስሜ በበኩላቸው፤ ማሽኖቹ ከቀረጥ ነጻ እንዲገቡ ቢደረግና በተመጣጣኝ ዋጋ ለገበያ ቢቀርቡ፤ እንዲሁም ለውድድሩ ጉዞና ለሆቴል ወላጆች ያወጡትን ወጪ መንግስት ቢጋራቸው እነሱም (በገቢ የተሻሉት ቤተሰቦች) የገቢ ምንጫቸው ዝቅተኛ የሆኑ ቤተሰቦችን ልጆች በመደገፍ ተያይዘው ማደግ እንደሚችሉ ብሎም ፍላጎት እንዳላቸው ነው ለሰንደቅ ጋዜጣ የተናገሩት።

ውስኪ ከቀረጥ ነጻ በሚገባበት አገር የቴክኖሎጂ ውጤቶችና ለታዳጊዎች ክህሎት ማጎልበቻ የሚሆኑ ማሽኖች ከፍተኛ የሆነ ቀረጥ እየተከፈለባቸው ሲገቡ አንድም የልጆችን የማደግ ፍላጎት ይገድባል ወዲህ ደግሞ የወላጆችን የወጪ ጣራ ያንረዋል። ይህ እንዳይሆን ደግሞ ቴክሎጂውን በአገር ቤት እንዲመረት ማድረግ ወይም ከቀረጥ ነጻ እና በስፋት ወደ አገር ቤት እንዲገባ በማድረግ በየዓመቱ ሚሊዮን ልጆችን ለምታመርተው ኢትዮጵያ የተሻለ አማራጭ መሆኑን አስተያየታቸውን የሰጡ ምሁራን ተናግረዋል። ኢትዮጵያ በየዓመቱ በሚሊዮን የሚቆጠር ህጻን የሚወለድባት መሆኑን ተከትሎ የልጆች መሰረታዊ እቃዎች (አልባሳት፣ መጫወቻ እቃዎች እና የፈጠራ ማጎልበቻ ማሽኖች) በሙሉ የሚመጡት ከውጭ አገር ነው። እስከ ቅርብ ጊዜ ድረሰም የንጽህና መጠበቂያቸው ሳይቀር ከውጭ ይገባ እንደነበር የገለጹት ምሁራኑ “አገር የምታድገው አምራች ኢኮኖሚ ሲፈጠርና በፈጠራ ክህሎት የዳበሩ ህጻናት ሲኖሩ ነው። ለዚህ ደግሞ መንግስት በዚህ ዘርፍ ላይ ልዩ ትኩረት አድርጎ ቢሰራ የነገዋን ኢትዮጵያ በአስተማማኝ መሰረት ላይ ይገነባታል” ሲሉ ተናግረዋል።

በመጨረሻም ከአሜሪካው የሮቦት ኦሎምፒያድ ውድድር በድል የተመለሱትን ታዳጊዎች እንኳን ደስ አላችሁ እያልን በቀጣይም በዚህ መስክ ፍላጎትና ችሎታ ያላቸው ሁሉ እኩል የሚወዳደሩበት እድል ተፈጥሮ የተሻለ ውጤት እንድታመጡ መልካም ምኞታችንን እየገለጽን እንሰናበታችኋለን።

የታክሲ ሾፌር ማርቆስ ዘሪሁን

በይርጋ አበበ

ትውልድ እና እድገቱ አዲስ አበባ ልዩ ቦታው 22 ውሃ ልማት ወይም በተለምዶ ቺቺኒያ ተብሎ በሚጠራው አካባቢ ነው። ከልጅነት እስከ ወጣትነት ያለውን ዘመኑን በበርካታ ውጣ ውረድ ያሳለፈው ወጣት በአሁኑ ሰዓት የአንዲት ሴት ልጅ አባት ሲሆን በኑሮ ሸክም መክበድ የተነሳ ከባለቤቱ ጋር መለያየታቸውን ይገልጻል። ከግለሰብ ቤት እስከ ግል ድርጅት፣ ከጫማ መጥረግ አንስቶ ሁሉንም የስራ አይነቶች በመስራት ኑሮውን መግፋ ችሏል። የትምህርት ደረጃውን በተመለከተ ሲናገር ‹‹መንጃ ፈቃዴ ነው የኔ ዲግሪ›› የሚለው የዛሬ እንግዳችን ኑሮውን የሚገፋው በሹፍርና ሙያ ሲሆን የግሉን ታክሲ (በተለምዶ ላዳ የሚባሉት አይነት) እየነዳ በሚያገኘው ገቢ ነው።

ይህ ወጣት በራሱ ተነሳሽነት ነፍሰ ጡር ሴቶችን ወደ ህክምና ተቋማት ያለምንም ክፍያ (ድምቡሎ ሳይከፈለው) በማድረስ ህክምና እንዲያገኙ ያደርጋል። ከነፍሰ ጡሮች በተጨማሪም አቅመ ደካማ የሆኑትን ባልቴቶችና ሽማሌዎች ሳይቀር በነጻ አገልግሎት እየሰጠ ይገኛል። በዚህ ዘመን የመኪና ማሰሪያ እቃ (ስፔር ፓርት) ዋጋው ጣራ በነካበት፣ ነዳጅ እንደ ሜርኩሪ ቅንጦት በመሰለበት እና የትራንስፖርት አገልግሎት ክፍያውም ባደገበት ዘመን ይህ ወጣት ግን በግል ታክሲው ላይ ነጻ አገልግሎት እየሰጠ ይገኛል። እንደዚህ አይነት መልካም አድራጊ ኢትዮጵያዊያንን መደገፍ ነገ ሌሎች የእሱን አርዓያ የሚከተሉ ዜጎችን መሳብ ይሆናል ብለን ስላሰብን በመዝናኛ አምዳችን የወጣቱን ልምድ እናካፍላችኋለን።

 

 

የሃሳቡ ጅማሮ

በመጽሃፍ ቅዱስም ሆነ በቅዱስ ቁርዓን ትልቅ ቦታ ከሚሰጣቸው አስተምህሮቶች ውስጥ ቀዳሚው በጎነትን ማስፋት የሚለው ነው። እየሱስ ክርስቶስም ሆነ ነብዩ መሀመድ ተከታዮቻቸው ለሰው ዘር በሙሉ በጎ እንዲያደርጉ ትዕዛዝ አስተላፈዋል። ነገር ግን በጎነትን ወይም መልካምነትን ሲያደርጉ በምትኩ ውለታ እንዳይጠብቁ ተጨማሪ መመሪያ ሰጥተዋል።

ይህ ከላይ የተቀመጠው መንፈሳዊ ይዘት ያለው የመልካምነት ስራ መመሪያ እንጂ የህሊና እዳ አይደለም። የታክሲ ሾፌሩ ማርቆስ ዘሪሁን ደግሞ ከመንፈሳዊም ሆነ ከመንግስታዊ ህግ ድጋፍ ሳይሻ በህሊናው ትዕዛዝ በጎነትን ያደርጋል። የመጀመሪያ የበጎነት ተግባሩን እንዴት እንደጀመረ ሲናገርም ‹‹ልጅ እያለን ሻላ መናፈሻ ሰርግ ሲኖር የእኛ ሰፈር ልጆች ተሰብስበን እየሄድን እንበላ ነበር። እንደተለመደው አንድ እሁድ ቀን ላይ ወደ ሰርጉ አዳራሽ ስንሄድ እንዲት ሴት እርዳታ ስትፈልግ አየኋት። ልጅ ስለነበርኩ ምጥ ይሁን ሌላ በሽታ አለወኩም ነበር። በዚህ ጊዜ መኪና ያላቸውን ሰዎች ስጠይቃቸው ሁሉም ፈቃደኛ ሊሆኑ አልቻሉም። ታክሲ ደግሞ የለም ነበር ስለዚህ የነበረን ምርጫ ሴትዮዋን በቻልነው መንገድ ብቻ መርዳት ነበር። በዚህ ጊዜ ሴትዮዋ መንገድ ላይ ስትወልድ እረዳኋት›› ሲል ይናገራል።

ከዚያ ጊዜ በኋላም ቢሆን በቅጥር ስራው ውስጥ ሆኖም ሆነ የራሱን ታክሲ ከገዛ በኋላ ይህን ተግባሩን እንዳላቋረጠ እንዲያውም አጠናክሮ እንደገፋበት የሚናገረው ወጣቱ ማርቆስ፤ መኪናው ላይ ‹‹ለነፍሰ ጡር እና ለአቅመ ደካሞች ነጻ የትራንስፖርት አገልግሎት እንሰጣለን›› ብሎ ለጥፏል። ‹‹መኪናህ ነዳጅ ይፈልጋል፣ አንዲት ሴት ልጅም አለችህ፤ ስለዚህ በታክሲህ መስራት እና ገቢ ማምጣት ስላለብህ በክፍያ የሚሳፈርን ሰው ይዘህ ስትንቀሳቀስ የአንተን እርዳታ የሚፈልግ ሰው በተለይ ነፍሰ ጡር ብታገኝ ምን ታደርጋለህ?›› የሚል ጥያቄ አቅርበንለት ነበር። ‹‹ብዙ ጊዜ አይሁን እንጂ የተወሰኑ ጊዜያት እንደዚህ አይነት ነገር አጋጥሞኝ ያውቃል። እኔም ያደረኩት ሰውየውን አስፈቅጄ ነፍሰ ጡሯን ወደ ህክምና ተቋም አድርሼ ነው ሰውየውን ወደፈለገበት ቦታ ያደረስኩት። ለዚህ ደግሞ ኢትዮጵያዊያን ለሰው ተባባሪ ለተቸገረ አዛኝ ስለሆኑ ሳይከፋቸው ይተባበሩኛል›› ብሏል የእሱ መተባባር ሳይሆን የሰውየው ተባባሪነት እየታየው።

 

 

የመልካምነት ተግባር እና ማርቆስ

በዚህ ዘመን ነዳጅ እና የተሸከርካሪ ግብኣቶች ውድ መሆናቸውን ተከትሎ የትራንስፖርት ዋጋ እየናረ ሄዷል። በተለይ የኮንትራት ታክሲ ዋጋቸው ለታችኛው የህብረተሰብ ክፍል የማይቀመስ ሲሆን ሰውም ደፍሮ አገልግሎቱን ለማግኘት ጥያቄ አያቀርብም። ወጣቱ ማርቆስ ግን በዕድሜ የገፉ ሰዎችን እና ነፍሰ ጡር ሴቶችን በነጻ ትራንስፖርት አገልግሎት ሲሰጥ በኑሮው ላይ ያደረሰበት አሉታዊ ጎን እንዳለ ጠይቀነው ነበር። ‹‹እንደእውነቱ ከሆነ የእኔ ታክሲ ‹‹ኤ 2›› የምትባል ስትሆን የነዳጅ ፍጆታዋም ከፍተኛ ነው። ግን ደግሞ ይገርምሃል በነጻ አገልግሎት ስሰጥ በኑሮዬ ላይ ያደረሰብኝ መጥፎ ጎን የለም። ለምሳሌ ሰው እየጠበኩ ወረፋ ላይ ከምቆይ ሰዎቹን በነጻ አድርሼ ስመለስ በክፍያ የሚሳፈር ሰው አገኛለሁ። ስለዚህ ከልብ በመነጨ መልካምነት ስለምሰራው ኑሮዬ ላይ ችግር አልገጠመኝም›› ሲል ይናገራል።

ነፍሰ ጡሮችን በነጻ አገልግሎት ከሰጠህ በኋላ ሲወልዱ ቤተሰባዊ ወዳጅነት የመፍጠር ነገር ለምሳሌ በክርስትና፣ ልደት እና የተለያዩ ማህበራዊ ግንኙነቶች ላይ እንድትታደም ጥሪ ያቀረቡልህ አሉ? የሚል ጥያቄ አቅርበንለት ነበር። ብዙ ሰዎች ከታክሲው ላይ ከተለጠፈው ጽሁፍ ጋር ፎቶ እንደሚነሱ እና አድናቆታቸውን እንደሚገልጹለት የተናገረው የታክሲ ሾፌር ማርቆስ ዘሪሁን፤ ‹‹ያልከውን አይነት ቤተሰባዊ ቅርርብ እስካሁን አልገጠመኝም። እኔም ስራውን የምሰራው ለነገ ግንኙነት ይጠቅሙኛል ብዬ ሳይሆን ለህሊናዬ ብዬ ስለሆነ ሲቸግራቸው ሳይሆን በመልካም ቀን እንገናኛለን ብዬ አስቤ አላውቅም። ስልኬንም ስለማይጠይቁኝ ሰጥቻቸው አላውቅም›› ብሏል። ነገር ግን አንዲት ሴት ብቻ ለልጇ ክርስትና እንደጠራቸው የሚስታውሰው ማርቆስ፤ የሴቷን ማንነት ሲገልጽም ‹‹የወንድሜ ሚስት ናት›› ብሏል።

በቀን ቢያንስ ለአምስት ሰዎች ነጻ የትራንስፖርት አገልግሎት የሚሰጠው ወጣት ለመልካምነቱ ያገኘው ምላሽ አለመኖሩ አግራሞት ይፈጥርበት ይሆን? ማርቆስ ይመልሳል ‹‹በፍጹም አይገርመኝም። ትርፍና ኪሳራህን አስበህ ለሰው መልካም ነገር ማድረግ የለብህም›› ይላል።

መልካም ስራ መስራት እና በጎነት ማድረግን እንደጽድቅ፣ እንደስራ ወይስ እንደመዝናኛህ ነው የምታየው? ብለን ስንጠይቀው፤ ‹‹መልካም ማድረግ በራሱ መልካም ነው ብዬ ነው የማየው። እኔ ብቻ ሳልሆን ሁሉም ሰው መልካም ቢያደርግ ነው የምመኘው። ይህ ሃሳቤ ደግሞ አሁን አሁን ተቀባይነት እያገኘ መጥቷል አንዳንድ ወዳጆቼ ሃሳብህን እንጋራለን እያሉኝ ነው›› ይላል። የታክሲ ሾፌሩ ማርቆስ ከትራስፖርት አገልግሎት በተጨማሪ በየሰፈሩ ያሉ ጫማ አሳማሪዎችን (ሊስት) ሲመክር እንደሚውል ገልጾ፤ በተለይ ለምሳ ሲሄዱ እቃቸውን ከመጠበቅ አልፎ ደንበኛ ሲመጣ ጫማ ጠርጎ ገንዘቡን ለሊስትሮዎቹ እንደሚሰጣቸው ተናግሯል።

 

 

በጎነት በአርቲስቶች እና በመንግስት ብቻ ለምን?

ብዙ ጊዜ ለተቸገሩ ሰዎች በችግራው ለመድረስ ሲታሰብ የታዋቂ ሰዎች እና የመንግስት ድጋፍ እንዲታከልበት ይፈለጋል። የታክሲ ሾፌሩ ማርቆስ ዘሪሁን ግን በዚህ አይስማማም። መልካምነት የሚጀምረው ከራስ ነው የሚል እምነት አለው። ለመሆኑ መንግስት በአገሪቱ መልካምነት እንዲሰፍን መልካም ለሚያደርጉ ሰዎች ምን ማድረግ አለበት? ተብሎ ሲጠየቅ ‹‹መጀመሪያ መንግስት ራሱ መልካም ይሁን›› የሚል አጭር መልስ ሰጥቷል።

‹‹መልካም ስራ የሚሰሩ ሰዎች እንዲበረቱና በመልካም ስራቸው ላቅ ያለ ስራ እንዲሰሩ ባለሃብቶች ምን ማድረግ አለባቸው?›› ብለን ጠይቀነው ነበር። ‹‹እኔ በዚህ ኑሮዬ የማደርገውን እነሱ ደግሞ በራሳቸው መንገድ በራሳቸው በኩል መልካም የሚሉትን ስራ ይስሩ። ይህን ካደረጉ በራሱ ይበቃል እንጂ መልካም ለሚያደርጉ ሰዎች ድጋፍ ያድርጉ ብዬ አልመክርም። ምክንያቱም መልካም አደርጋለሁ የሚል ሰው ከሰው ምንም ነገር መጠበቅ የለበትምና›› ብሏል።

‹‹አንተ ምንም ታዋቂ ሳትሆን እና ገንዘብም ሳይኖርህ በቻልከው ልክ ሰዎችን እየረዳህ ነው። ታዋቂ ሰዎች በተለይም በመዝናኛው ዘርፍ ላይ ያሉ ሰዎች ይህን ሲያዩ ምን ሊሉ ይገባል ትላለህ?›› የሚል ጥያቄ ስናቀርብለት የሰጠው ምላሽ ደግሞ የሚከተለው ነው። ‹‹እኔ የት ሄጄ ነው ብለው ራሳቸውን መጠየቅ አለባቸው›› ሲል በአጭሩ መልሷል።

በጎነትን ወይም መልካምነትን ለማድረግ የማንንም ድጋፍ እና የማንም ጉትጎታ ያላስፈለገው ወጣት ‹‹ብዙ ሰው የታክሲ ሾፌሮችን የሚያይበት እይታ እንዲስተካከል እፈልጋለሁ›› የሚል እምነት አለው። እኛም ለወጣቱ መልካሙን ሁሉ እየተመኘን በዚህ እንሰናበታለን።

 

በይርጋ አበበ

ሰባ ወጣቶች መድረክ ላይ ይተውኑበታል፤ ወደ 300 ሺህ ብር የሚሆን ገንዘብ ደግሞ ለቴአትሩ የተመደበለት በጀት ነው “ጉማ ትውፊታዊ ቴአትር” የተሰራው በባህር ዳሩ “ሙሉዓለም የባህል ማዕከል” አማካኝነት ሲሆን ድርሰቱን ደሳለኝ ድረስ እና ንብረት ያለው የተባሉ ወጣቶች ጽፈውት ደሳለኝ ድረስ አዘጋጅቶታል። ከቅርብ ዓመታት ወዲህ ቴአትሮች አዲስ አበባ ተወልደው፣ አዲስ አበባ አድገው፣ አዲስ አበባ ሞተው የሚቀበሩበት ዘመን ላይ የደረሱ ሲመስል እነሱም ቢሆኑ አብዛኞቹ ከአስር ሰው በማይበልጥ የሚተወኑ ቴአትሮች ናቸው። የትውፊታዊ ቴአትሮች ህልውና ደግሞ እየከሰመ የመጣ ሲመስል በአዲስ አበባው “ብሔራዊ ቴአትር” ብቻ የሚታዩ ሶስት ትውፊታዊ ቴአትሮች ናቸው ለእይታ እየቀረቡ ያሉት።

ትውፊታዊ ቴአትሮች ከገበያ እየጠፉ ከመጡባቸው ምክንያቶች መካከል በቀዳሚነት ሊጠቀሱ የሚችሉት ምክንያቶች “ሰፊ የሰው ሀይል እና ሰፊ የእውቀት አድማስ እንዲሁም ዳጎስ ያለ ገንዘብ የሚፈልጉ መሆናቸው” እንደሆነ ይነገራል። በዚህ የተነሳም ቴአትር ቤቶች እና አርቲስቶች ወደ ትውፊታዊ ቴአትር ከማዘንበል ይልቅ ወደ ሌሎች ዘውጎች ስለሚያቀኑ አሁን አሁን ለተመልካች የቀረቡለት ብቸኛ የቴአትር ዘውጎች እነሱ ይመስላሉ። ሆኖም ትውፊታዊ ቴአትሮች የአንድን ህዝብ እና ማህበረሰብ ባህል፣ ልምድ እና ዕውቀት ተጠብቆ እንዲቆይ ከማስቻላቸውም በላይ በሌሎች አካባቢዎች እንዲታወቁ በማድረግ በኩልም ያላቸው ሚና ከፍተኛ ነው።

በ2004 ዓ.ም ጥናቱ ተካሂዶ በ2005 እና 2006 ዓ.ም ድርሰቱ ተዘጋጅቶ ለአራት ዓመታት የቆየው “ጉማ ትውፊታዊ ቴአትር” በያዝነው ዓመት አጋማሽ ለመድረክ እንዲበቃ ተደርጓል። በባህር ዳር ሙሉዓለም አዳራሽ ለዕይታ የበቃውን ጉማ ቴአትርን ከእቅድ እስከ ዝግጅት ብሎም መድረክ ላይ ስላለው ተቀባይነት ቴአትሩ ደራሲ እና አዘጋጅ ደሳለኝ ድረስ በስልክ የሰጠንን አስተያየት ከዚህ በታች እንደሚከተለው አቅርበነዋል።

 

 

ጉማ ስያሜውና ውልደቱ

ጉማ ቴአትር መነሻውም ሆነ መድረሻው የራያ ባህል ሲሆን ትርጓሜው ደግሞ “የደም ካሳ” ማለት ነው። ጉማ ትውፊታዊ ቴአትርም በራያ ባህላዊ የፍርድ እና የጋብቻ ስርዓት ላይ ጥናት ተደርጎ የተሰራ መሆኑን አዘጋጁ ደሳለኝ ድረስ ይናገራል። ሃሳቡን ሲያብራራም “ኢትዮጵያ ውስጥ ቴአትር አለ፤ ኢትዮጵያዊ ቴአትር ግን የለም ይባላል። እንዲህ የተባለበት ምክንያት ደግሞ አብዛኞቹ ቴአትሮች በጥናት ላይ ያልተመሰረቱ በመሆናቸው ነው። ወደ ጉማ ቴአትር ስንመጣ በ2004 ዓ.ም ነው ጥናቱን ያካሄድነው። አካባቢው የራሱ የሆነ የግጭት አፈታት ስርዓት አለው፣ ልዩ የሰርግ ስርዓት እና በርካታ ክዋኔዎች አሉት። ቴአትሩ ከፍተኛ በጀት የሚጠይቅ ከመሆኑ የተነሳ ወደ መድረክ ለመውጣት ረዥም ጊዜ ወስዶበታል” ሲል ተናግሯል። የጉማ ትውፊታዊ ቴአትር ውልደቱ በዚህ መልኩ ሲሆን ቴአትሩን ለማዘጋጀት ወደ 300 ሺህ ብር ገንዘብ እንደተመደበለት አዘጋጁ ጨምሮ ገልጿል።

ቴአትሩ በጽሁፍ መልክ ተዘጋጅቶ ካለቀ በኋላ ዓመታትን ቢያስቆጥርም በጀት የለም በሚል ምክንያት መድረክ ላይ ሳይወጣ ቆይቷል። በመጨረሻም ትኩረት ተሰጥቶት እንዲቀርብ መደረጉን አዘጋጁ ተናግሯል። በዚህ የተነሳም ተዋንያንን እና ድጋፍ ሰጪ አባላትን ጨምሮ 70 ባለሙያዎች የተሳተፉት ትውፊታዊ ቴአትር ለመድረክ እንዲበቃ መደረጉን የገለጸው አዘጋጁ ደሳለኝ፤ ቴአትሩ ከተጻፈ በኋላ ወደ መድረክ ከመውጣቱ በፊትም የማህበረሰቡን ትክክለኛ ባህል እና ማንነት ሳይበርዝ መቅረቡን ለማረጋገጥ ከራያ ምህበረሰብ የተወከሉ ምሁራን፣ የአገር ሽማግሌዎችና የዘርፉ ባለሙያዎች እንዲገመግሙት ከተደረገ በኋላ ማሻሻያ ተደርጎበት ለአደባባይ መብቃቱን ነው የተናገረው። ቴአትሩ የማህበረሰቡን ባህል የሚገልጹ ትወናዎችንና የቃላት ምልልሶችን ብቻ ሳይሆን ሙዚቃዎችን እና ውዝዋዜዎችንም ያካተተ ነው።

 

 

ዘወልድ እና እንበደዲ በጉማ

 

በራያ ቆቦ ማህበረሰብ ዘንድ ከተለመዱ የማህበረሰቡ ነባር ባህሎች መካከል የሽምግልና ባህል ነው። የሽምግልና ስርዓቱ በአካባቢው ህዝብ አመኔታ ያላቸውና ተቀባይነት ያገኙ “ስመ በጎ ሰዎች” ስብስብ ሲሆን ምርጫው የሚካሄደው ፍጹም ታማኝነትና ዴሞክራሲያዊነት በሰፈነበት መልኩ በጊዜ ገደብ የተወሰነ ነው። ይህ የሽምግልና ስርዓት ከተራ ወንጀል እስከ ነፍስ ማጥፋት ደረሱ ከባባድ ወንጀሎችን መርምሮ አጥፊውን የሚያስተምር ተመጣጣኝ ቅጣት መወሰን እና ተበዳይን ደግሞ የሞራልና የህሊና ካሳ እንዲገኝ የሚስችል ውሳኔ ማሳለፍ ነው ስያሜውም ‹‹ዘወልድ›› ይሰኛል።

ዘወልድ ከዘመነ መሳፍንት በፊት ጀምሮ ሲተዳደርበት የነበረ እና አሁንም ድረስ የሚሰራበት የተጻፈ መተዳዳሪያ ህግ ሲኖረው 27 አንቀጾች እንዳሉት የቴአትር ባለሙያው ደሳለኝ ድረስ ይናገራል። “ይህ የሽምግልና ስርዓት ከዘመናዊ ዳኝነቱ በተሻለ መልኩ ደምን በማድረቅ በኩል ፍቱን ስርዓት ነው” ያለው ደሳለኝ ድረስ፤ “የአካባቢው ማህበረሰብ በዘወልድ አምላክ ከተባለ ምንም አይነት እንቅስቃሴ አያደርግም። ዘወልድ የገባበት እርቅ ሙሉ በሙሉ መፍትሔ አለው” ሲል ስለ ዘወልድ ሽምግልና ይናገራል። ሆኖም አንዳንዴ ከማህበረሰቡ ህግም ሆነ ከመንግስታዊ ህግ የሚያፈነግጥ ሰው አይጠፋም። እንደዚህ አይነትን ሰው በተመለከተ ዘወልድ ያስቀመጠው ነገር ምን እንደሆነ ለአርቲስት ደሳለኝ ጥያቄ አቅርበንለት ነበር። አርቲስቱ ሲመልስም “ከዘወልድ ስርዓት አፈነግጣለሁ ያለ “እንበደዲ” ተብሎ ከማህበረሰቡ ይገለላል። ይህን የስነ ልቦና እና ማህበራዊ ቅጣት በመፍራትም የአካባቢው ማህበረሰብ ዘወልድን ያከብራል” ብሏል።

እንበደዲ ወይም በኢብራይስጥ ቋንቋ “የአዛዛል ፍየል” የሚባሉት ማህበረሰባዊ ቅጣቶች የሚፈጸሙት ሰዎች በማህበረሰቡም ሆነ በህሊና ወንጀል ጥፋተኛ ሆነው ከህዝቡ እንዲገለል የሚጠቀሙበት ቃል ነው። በራያ ቆቦ ማህበረሰብ የዘወልድን ስርዓት ህዝቡ ከተላለፈ “እንበደዲ ወይም የአዛዘል ፍየል ተብሎ ከማህበረሰቡ ተገልሎ እንዳይቅበዘበዝ” ስለሚፈራ ዘወልድን ያከብራል። እንደ አርቲስት ደሳለኝ አነጋገር ከሆነ ዘወልድ ላይ እንበደዲ ሆኖ ያስቸገረው መንግስታዊው የወንጀለኛ መቅጫ ህግ ነው። የወንጀለኛ መቅጫ ህግ በዘወልድ ላይ በምን መልኩ ሊያምጽ እንደቻለ ላቀረብንለት ጥያቄ ሲመልስም “ጥፋተኛ ተብሎ በዘወልድ የተቀጣ ሰው በማህበረሰቡ ህግ መሰረት ከጥፋት ነጻ ሆኖ ወደ ሰላማዊ ኑሮው እንዲቀላቀል ይደረጋል። ለምሳሌ በደምፍላት ሰው መግደል (ቀይ ደም ያፈሰሰ) ሰው 60 ሺህ ብር እንዲቀጣ ሲደረግ ሆን ብሎ አቅዶ እና አስቦበት ሰው የገደለ (ጥቁር ደም ያፈሰሰ) ደግሞ 80 ሺህ ብር ለሟች ቤተሰብ ይከፍላል። ክፍያው የሚፈጸመው ግን ዝም ብሎ በአንድ ጀምበር ሳይሆን ነፍስ ያጠፋው ሰው ለአንድ ዓመት ከአካባቢው እንዲጠፋ ይደረግና በገዳይና በሟች ቤተሰብ መካከል ቅድመ እርቅ (ረጃት) ተፈጽሞ ከተስማሙ በኋላ ነው። በዚህ መሰረት ቅድመ እርቅ (ረጃት) ከተፈጸመ በኋላ ጥፋተኛው ቅጣቱን ተቀብሎ ደም ላለመቃባት ተማምለው ወደ ሰላማዊ ኑሮው እንዲገባ ይደረጋል። ይህ ከሆነ በኋላ ግን የወንጀለኛ መቅጫ ህግ ይመጣና እንደገና ጥፋተኛ ብሎ ይከሰዋል። ጥፋተኛ የተባለው ሰውም በአንድ ወንጀል ሁለት ጊዜ ይቀጣል። በዚህ የተነሳ ዘወልድ እንዳይከበር እንቅፋት ሆኖብናል ሲሉ የአገር ሽማግሌዎች ይናገራሉ” በማለት ነበር የገለጸው።

መንግስታዊ ህግ ሲቀረጽ የማህበረሰቡን እምነት፣ ባህል፣ ልምድ እና አኗኗር ታሳቢ ያደረገ መሆን እንዳለበት ይታመናል። ሁለቱ ተጣምረው ለህብረተሰብ ለውጥ እንዲያመጡም ሊፈጸሙ የሚገባቸው ቅድመ ሁኔታዎች አሉ። ይህ ባህል ግን በራያ ቆቦ ማህበረሰብ ዘንድ ተግባራዊ አለመደረጉ የዘወልድ ሽማግሌዎችን እያስከፋ ይገኛል።

 

 

ጉማ እና ዱበርቴ

እንደማንኛውም ህዝብ የራያ ህዝብም የራሱ የሆነ የሰርግ ባህል እና ስርዓት አለው። የሰርጉን ስርዓት በተመለከተ በጉማ ትውፊታዊ ቴአትርም የተዳሰሰ ሲሆን እንደ አዘጋጁ ገለጻ የራያ ሰርግ ስርዓት ከመተጫጨቱ ሂደት ጀምሮ በቴአትሩ ተዳሷል። ራያዎች የወደፊት ውሃ አጣጫቸውን የሚመርጡባቸው መንገዶች ብዙ ሲሆኑ ዋና ዋናዎቹ ወላጆቻቸው ሲያጩላቸው እና የሶለል ጨዋታ ይጠቀሳሉ። እጮኞቹ ተፈላልገው ወደ ትዳር ከማምራታቸው በፊት የሚፈጸም የ‹‹ጥፍር መቁረጥ›› ስነ ስርዓት ደግሞ ሌላው ትኩረት ሳቢ ክስተት ነው። ሙሽሮቹ በከብቶች በረት ውስጥ ጥፍራቸውን የሚቆረጡ ሲሆን የጥፍር መቁረጥ ስነ ስርዓቱ የሚከናወነው እግራቸውን ወተት ውስጥ በመንከር ሲሆን ጥፍር የምትቆርጠው ሴት ደግሞ ወይ ገና ትዳር ያልያዘች መሆን አለበለዚያ ደግሞ ትዳር መስርታ ትዳሯ የሰመረላት ልትሆን ይገባል።

በዚህ መልኩ ወደ ጋብቻ የሚመሩ ጉብሎች በዱበርቴዎች ይመረቃሉ። ዱበርቴ ማለት ደግሞ በአካባቢው ማህበረሰብ ተሰሚነት ያላቸው ግብረ መልካም ዕድሜ ጠገብ ሴቶች ሲሆኑ ሙሽሮቹን ‹‹ወረሃቡል›› እያሉ ትዳራቸው እንዲሰምር፣ አዱኛ ከቤታቸው እንዳይርቅ እና ሰላም እንዲበዛላቸው ይመርቃሉ። ምርቃቱ የሚፈጸመው ደግሞ በ‹‹ቆቴ›› ሲሆን ቆቴ ማለት ደግሞ ዱበርቴዎቹ ከእጃቸው የማይለዩት አጭር በትር (በትረ ሙሴ ልንለው እንችላለን) ነው። በጉማ ትውፊታዊ ቴአትር ትኩረት ተሰጥቶት ለዕይታ ከሚቀርቡ የቴአትሩ ክስተቶች መካከል አንዱ ይህ ነው።

በራያዎች የጋብቻ ባህል መሰረት ‹‹ስር ሚዜ›› በከተማ አጠራር (የወንዱ አንደኛ ሚዜ) ሙሽሮቹ ከተጋቡ በኋላ ለአንድ ወር አይለያቸውም። በወጡበት ወጥቶ በገቡበት እየገባ እነሱን ሲያጅብ ይከርማል። ልብሳቸውን የሚያጥበውም እሱ ይሆናል። ምናልባት ከአቅም በላይ የሆነ ስራ ቢያጋጥመው እንኳን ሁነኛ ሰው ወክሎ ይሄዳል እንጂ ሙሽሮቹን እንዲሁ ተለይቶ አይሄድም።

ሌላው ከራያ የጋብቻ ስርዓቶች መካከል ሳይጠቀስ የማያልፈው የ‹‹አበይር›› ተግባር ነው። አንድ ሰው ሰርግ ሲያሰርግ ወጭው ከባድ እንደሚሆን ይጠበቃል። በዚህ የተነሳም ከሰርጉ ማግስት በኢኮኖሚ ቀውስ ጋብቻው ቀውስ ውስጥ እንዳይወድቅ የአካባቢው ማህበረሰብ ለሙሽራው የገንዘብ ወይም የንብረት ድጋፍ ያደርጋሉ ይህም አበይር ይባላል። አበይር ከሌሎች ባህሎች ለየት የሚያደርገው ድጋፍ የሚያደርገው ሰው የሚሰጠውን የገንዘብም ሆነ የንብረት መጠን በስውር ሳይሆን በግልጽ በአደባባይ የሚናገር መሆኑ ነው።

እንደ አርቲስት ደሳለኝ እምነት በዚህ ዘመን ለቴአትር የሚሰጠው ትኩረት አነስተኛ መሆኑን ተከትሎ ዘርፉ እየተዳከመ መሆኑን ተናግሯል። ለዘርፉ ትኩረት ከተሰጠው ግን በሁሉም የአገሪቱ አካባቢዎች ያሉ ቱባ ባህሎችን ጥናት እያደረጉ ወደ ህዝብ በማቅረብ የኢትዮጵያን ባህል እና ታሪክ ለትውልድ ማስተላለፍ ይቻል ነበር። ለዚህ ደግሞ መንግስት የአንበሳውን ድርሻ ወስዶ የቤት ስራውን ሊሰራ እንደሚገባው መልእክቱን አስተላልፏል።

 

በይርጋ አበበ

 

ዳግማዊ አጼ ቴዎድሮስ የተሰውበት 150ኛ ዓመት መታሰቢያ በአማራ ክልል በተለያዩ ዝግጅቶች እየተከበረ ይገኛል፡፡ በስማቸው ተቋማትን እስከመሰየምና ሃውልቶችንም እስከመገንባት የደረሰ መታሰቢያ እየተዘጋጀላቸው ሲሆን ታሪካቸውን የመዘከር ተግባርም በመገናኛ ብዙሃን እና በኪነ ጥበብ ባለሙያዎች ተዘጋጅቶላቸዋል ተዘግቦላቸዋልም፡፡ እኛም በዚህ እትም የንጉሰ ነገሥቱን ህይወትና ጉዞ በመዝናኛ አምዳችን እንመለከተዋለን፡፡

ለዚህ ጽሁፍ መነሻ የሆነኝ የጳውሎስ ኞኞ (አጤ ቴዎድሮስ)፣ የአቤ ጉበኛ (አንድ ለእናቱ) እና የተክላፃድቅ መኩሪያ (አጼ ቴዎድሮስ እና የኢትዮጵያ አንድነት) የተሰኙ መጽሃፍትን፤ የጌትነት እንየው (የቴዎድሮስ ራዕይ) የተሰኘውን ቴአትር እንዲሁም ከዘፋኞች ቴዎድሮስ ካሳሁን (ጎንደር)፣ ፋሲል ደመወዝ (አለ ነገር) እና ማዲንጎ አፈወርቅ (ታንጉት) የተሰኙ ዘፈኖችን ሲሆን የባለሙያ አስተያየት የሰጠን ደግሞ ከ120 በላይ የቴሌቪዥን ድራማዎችን በመስራት አንቱታን ያተረፈው አርቲስት በምናቡ ከበደ ነው።

ቴዎድሮስ ሰውየው

ከአጼ ቴዎድሮስ በፊት ጀምሮ እስካሁኑ ዶክተር አብይ ድረስ በዚህች አገር ላይ እየተፈራረቁ የነገሱ ባለጊዜዎች ሁሉም በሚያስብል መልኩ ከሚለያዩበት ይልቅ የሚመሳሰሉበት ባህሪ ይበልጣል። በህዝባቸው ላይ የአገዛዛ ቀንበርን በመጫን የህዝቡን ድህነት አንድ ደረጃ ከፍ በማድረግ ከድህነት አረንቋ የመውጣት ተስፋውን ያጨልሙበታል። ትልቅ እና ሰፊ አገር ሆኖ ህዝቡ ግን በድህነት እንዲኖር ከተደረገባቸው ጎታች ገመዶች አንዱ እና ዋናው የመሪዎቹ ጡንቻ ከህዝቡ ድምጽ በላይ ሆኖ መገኘቱ ነው። በዚህ የተነሳም ኢትዮጵያ በኋላቀርነት ኢትዮጵያዊያን ደግሞ በድህነት መስመር የማለፍ ግዴታ ውስጥ ገብተዋል። አጼ ቴዎድሮስም ቢሆኑ በ13 ዓመታት የአገዛዝ ዘመናቸው ከእሳቸው በፊት እንደነበሩትም ሆኑ ከእሳቸው በኋላ በዚህች አገር ህዝብ ላይ እንደሰለጠኑት ባለጊዜዎች ሁሉ እሳቸውም አምባገነንነታቸው የማይካድ እውነታ ነው።

የመሪዎች ባህሪ አምባገነንነት እንዳለ ሆኖ ያው አምባገነን ገዥ ራዕይ አልባ ከሆነ ደግሞ የችግሩ ስፋት ወሰን አልባ ይሆናል። የቅርብ ዘመናት ገጠመኞቻችን የሚያመለክቱትም ይህንን ነው ራዕይ አልባ ገዥዎች አራት ኪሎ ተቀምጠው ህዝቡ በድህነት እና በችጋር ብሎም በጎጥ ተከፋፍሎ እስከመዋጋት የደረሰበትን ዘመን ልብ ይሏል።

ወደ አጼ ቴዎድሮስ የአገዛዝ ዘመን ስንመጣ ግን አምባገነንነታቸው ሳይካድ ራዕይ እንደነበራቸው ጋዜጠኛ አለማየሁ ገላጋይ ‹‹አጼ ቴዎድሮስ እና አጼ ሙትስሂቶ›› ሲል ጃፓንን እና ኢትዮጵያን በተመሳሳይ ወቅት ስለገዙ ሁለት መሪዎች ያነጻጽራል። በንጽጽሩ ድምዳሜ ላይም የሙትስሂቶ ራዕይ ከቴዎድሮስ ራዕይ በምንም የማይበልጥ ቢሆንም ኢትዮጵያዊያን ግን የቴዎድሮስን ራዕይ መረዳት ባለመቻላችን አሁንም በድህነት ላይ እንገኛለን ይላል። አቤ ጉበኛ አንድ ለእናቱ በሚለው መጽሃፉ ደግሞ ቴዎድሮስ መሪ ብቻ ሳይሆን ራዕይ ያነገበ ታላቅ ንጉስ ነበር ይላል። አርቲስት በምናቡ ከበደ በበኩሉ ‹‹አጼ ቴዎድሮስ የሞቱት ለራዕያቸው ሲሉ ነው›› በማለት ለሰንደቅ ጋዜጣ ይናገራል።

አርቲስት በምናቡ ሃሳቡን ያብራራል ‹‹እኔ እንደሚገባኝ አጼ ቴዎድሮስ የኖሩበትም ሆነ የሞቱበት ምክንያት ለኢትዮጵያ ህዝብ ቴክኖሎጂና የኢንዱስትሪ እድገት ናፋቂ የነበሩ፤ የማህበረሰብ የእጅ ጥበብ ስራ የሚወዱና የሚያፈቅሩ ሰው ናቸው። ይህ ራዕያቸው ደግሞ ያኔ ከጃፓን ጋር እኩል የኢንዱስትሪ አብዮት የተመኙና የጀመሩ ሰው ናቸው። ነገር ግን በዙሪያቸው ያለው የማህበረሰብ የስልጣኔ እድገት አነስተኛ መሆንና በተለይም ለማህበረሰቡ የእጅ ጥበብ ሙያ የነበረው ግንዛቤ ኋላቀር ከመሆኑ ጋር ተደምሮ ለእሳቸው ሞት ምክንያት ሆኗል›› ብሏል። ‹‹ከጀልባ ጀምሮ እስከ ጦር መሳሪያ የደረሰ የቴክኖሎጂ እድገት ናፋቂ እና ታላቅ መሪ ነበሩ›› የሚለው በምናቡ ከበደ፤ ‹‹የማህበረሰብ እደ ጥበብ ስራን በእሳቸው ዘመን ተባብረው ወደፊት ያመጡ እና እንዲያውም ለአድዋ ድል ግብአት የሆኑ እንደ ጋሻ ጎራዴ እና የመሳሰሉት ባህላዊ የጦር መሳሪያዎች የተመረቱት እሳቸው ፈር በቀደዱት መንገድ ሙያቸውን ያሳደጉ ጥበበኞች በሰሯቸው ስራዎች ነው›› በማለት ሃሳቡን በዝርዝር አስቀምጧል።

የቴዎድሮስ ራዕይ ምንድን ነው?

እንኳን የአንድ አገር ለዚያውም እንደ ኢትዮጵያ ላለች ታላቅ አገር መሪ የሆነ ሰው ይቅርና እንደ ስንዝሮ ሰኞ ተወልዶ አርብ ሞተ ለሚባል ማንኛውም የሰው ፍጡር ራዕይ ሊኖረው ይገባል። በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥም ‹‹ራዕይ የሌለው ህዝብ ይገለበጣል›› ሲል ጠቢቡ ሰለሞን በመጽሐፈ ምሳሌ ላይ ገልጾታል። አጼ ቴዎድሮስም እንደ መሪ የነበራቸው ራእይ ምንድን ነው ስንል አርቲስት በምናቡ ከበደን ስንጠይቀው የሰጠን ምላሽ ‹‹አጼ ቴዎድሮስ ለራሳቸው ክብር የሚጨነቁ ሰው አልነበሩም፤ ለራሳቸው ኑሮም የሚጨነቁ አልነበሩም። ሌላው ቀርቶ ከእሳቸው በፊትም ሆነ በኋላ የነበሩ መሪዎች የራሳቸውን አሻራ ለማሳረፍ የሚሰሯቸው ህንጻዎች ነበሩ። እሳቸው ግን በድንኳን ኖረው የኢትዮጵያን ህዝብ አንድ ለማድረግ አንዴ በዚህ ሌላ ጊዜ ደግሞ ወደ ሌላው የአገሪቱ ክፍል በመዘዋወር ሲባክኑ የነበሩ መሪ ናቸው እንጂ ጊዜ አግኝተው ህንጻ በመስራት አሻራቸውን ለማሳረፍ የሚፈልጉ ሰው አልነበሩም። ለዘመናት በመሳፍንት ስርዓት ፈርሶ የነበረውን የአገሪቱን ስርዓት በ13 ዓመታት ወደ አንድነት ለመመለስ የሚወስደው ጉልበት ቀላል አይደለም። ስለዚህ የእሳቸው ራዕይ አንደኛ ኢትዮጵያን አንድ ማድረግ ሲሆን በሁለተኛ ደረጃ ደግሞ ለስልጣኔ ለእውቀት የተዘጋጀ ማህበረሰብ መፍጠር ነበር። ሃሳብ ብቻ ሳይሆን ወደ ተግባር የተለወጠ፤ የሚገዛ ብቻ ሳይሆን የሚያመርት ህዝብ መፍጠር ነበር። ታስታወስ እንደሆነ በዚያ 13 ዓመት ውስጥ ለሚቀልጥ ብረት የሚሆን አፈር አጥንተው ከደንቢያ ጋፋትን ጭምር የመረጡና ያስጠኑ እዚያ ድረስ የሄዱ ታላቅ መሪ ነበሩ›› በማለት የእሳቸውን ራዕይ እና ራዕያቸውን እውን ለማድረግ የሄዱበትን ርቀት ይናገራል።

ድምጻዊ ቴዎድሮስ ካሳሁን (ቴዲ አፍሮ) በበኩሉ ጎንደር በሚለው ዘፈኑ ላይ

‹‹ሳይገላገለው ህልሙን በሆዱ ይዞ፤

ሳይገገገለው ሽሉን በሆዱ ይዞ፤

የሚረዳው አጥቶ ተክዞ ተክዞ፤

ተክዞ ተክዞ ስንቱን በሆዱ ይዞ፤

የወገቡን እሳት አፎቱ ላይ መዞ፤

ጠጥቶላት ሞተ ክንዱን ተንተርሶ።

ካሳ ካሳ

የቋራው አንበሳ›› ሲል የተቀኘላቸው ሲሆን በዚሁ ዜማ ላይ አክሎም፤ ‹‹ዳኘን ዳኘን አንድ ህልም አሳየን›› ሲል አጼ ቴዎድሮስ አንድነትን ሰባኪ መሪ እንደነበሩ ይገልጻቸዋል። ‹‹አምጡት ቆርጣችሁ ከሹርባው ላይ፤ ኪዳን እንሰር እንዳንለያይ›› ሲል የሚቀኘውም በተለይ በዚህ ወቅት የአንድነት ዜማ እጅግ አስፈላጊ ሆኖ እንደተገኘ በማውሳት ነው። ይህን የአንድነት መዝሙር ደግሞ ታላቁ ንጉስ ቀደም ብለው አዚመውት ነበር።

ሌላው የቴዎድሮስ ገጽታ ደግሞ ደፋር እና ጀግና መሆናቸው ነው። ቁመታቸው እስከዚህም ዘለግ ያለ እንዳልነበረ የሚገልጹት እነ ራሳም (እንግሊዛዊው የአጼ ቴዎድሮስ እስረኛ) ቁጡ፣ ደፋር፣ አገራቸውን የሚወዱ እና ፈሪሃ እግዚአብሔር ያላቸው እንደነበሩ ጽፈዋል። የንጉሱን ደፋርነትና ጀግንነት በተመለከተ ድምጻዊ ፋሲል ደመወዝ ‹‹አለ ነገር›› በሚለው ዘፈኑ ላይ ‹‹የጎንደር ወይዛዝርት ካለ የዘር ግንዱ፤ እንደ ቴዲ ያለ ምነው በወለዱ›› ሲል የንጉሰ ነገስቱን ጀግንነት ስቦ ለዚህ ትውልድ ለማውረስ ምኞቱን ይገልጻል።

የአማራ ክልል ፖሊስ ኮሚሽን ከፍተኛ አመራር የሆኑት ኮማንደር ዘመነ አመሸ በበኩላቸው ‹‹የሚሊኒየሙ ጀግና፤ ያኔ ገና ሁሉም ነገር በሌለበት ሁሉም ነገር እንዲኖር የተመኘ፣ የሞከረ፣ በከፍተኛ ምኞትና ጉጉት ጥረት ያደረገ፤ የኢትዮጵያን አንድነት በፍላጎት ማምጣት በማይቻልበትና ሁሉም ተከፋፍሎ የየራሱን ጦር ይዞ በጎራው በሚፋለምበት ዘመን የአንድነትን ራዕይ ሰንቆ የታተረ እውን ያደረገ መተኪያ የሌለው የኢትዮጵያ ባለውለታ ጀግና›› ሲሉ ገልጸዋቸዋል።

ኪነ ጥበብ የዘነጋችው ንጉሥ

ኪነት ጉልበቷ ሀያል ነው። ስታነሳም ሆነ ስትጥል ታውቅበታለች። በዚህ በኩል ኢትዮጵያዊውን ንጉስ በተመለከተ ኪነት ምን አስተዋጽኦ አድርጋለች? ለሚለው ጥያቄ መልስ የሰጠው አርቲስት በምናቡ ከበደ ‹‹ታሪካቸው እንደየፀሀፊው ልዩነት ተጽፏል። በፊልም እና በቴአትር በኩል ግን እሳቸውን በትክክል የሚገልጻቸው ሆኖ አላገኘሁትም። በእርግጥ አጼ ቴዎድሮስ አምባገነን እና ጨካኝ መሆናቸው የራሱ ምክንያት እና ጊዜ ሊኖረው ይችላል። ሆኖም ልናነሳላቸው የሚገባው ክፍል ግን ሊነሳላቸው አልቻለም። ይህ የሆነው ደግሞ ስርዓቱ ይህን እንድንሰራ አልደገፈምም አላገዘምም። ምክንያቱም እንደዚህ አይነት ስራዎች በሚነሱበት ጊዜ የግለሰብ ታሪክ እንጂ የአገር ታሪክ አይመስለንም። ይህ ደግሞ ከገዥነት፣ ከጭቆና እና ዘመናዊነትን ከመጻረር ጋር የሚያስብ የፖለቲካ አስተሳሰብ ስለመጣ ስለ አጼ ቴዎድሮስ በስፋት ሊሰራ አልተቻለም። ራዕያቸውን የግል ሀብታችን አድርገን የምንጠቀምባቸው መድረኮች እስከቅርብ ጊዜ ድረስ አልነበረም›› ሲል አጼ ቴዎድሮስ በኪነት ዘርፍ በቂ ትኩረት እንዳይሰጣቸው የተደረገበትን ምክንያት ተናግሯል።

በሌላ በኩል ደግሞ ንጉሰ ነገስቱን የአንድ አካባቢ (ክፍለ ሃገር በአሁኑ አጠራር ክልል) ንጉስ አድርጎ የመውሰድ ነገርም እስካሁን በስፋት ይታይ እንደነበር የሚናገረው አርቲስት በምናቡ፤ ‹‹የእሳቸውን ትክክለኛ ስራ እና ራዕይ የሚገልጹ የጥበብ ስራዎች የሚታዩት ከአካባቢው በተለይም ከጎንደር የወጡ ከያኒያን ብቻ ናቸው። ይህ ግን ፍጹም ትክክል ያልሆነ እና የምንፈልገውን የአገር አንድነት ሊያመጣ የማይችል አካሄድ ነው›› በማለት ኪነት ለአጼ ቴዎድሮስ ንፉግ የሆነችበትን ምክንያት አስቀምጧል።

 

በይርጋ አበበ

 

ጤና ይስጥልን ውድ የጋዜጣችን አንባቢያን። ሰሞኑን መቼም አገራችን ድርብርብ በዓላትና ዝግጅቶች በዝተውባታል አይደል? በዚህ በኩል የቀድሞውን ጠቅላይ በአዲሱ ጠቅላይ በመተካት ፖለቲካውን አዲስ አየር እንዲነፍስበት ሲደረግ፤ ወዲህ ደግሞ በዓለ ፋሲካን ምክንያት በማድረግ የከተማዋ አየር (በተለይ አዲስ አበባ) በዶሮ እና በከሰል ጭስ ታውዶ ሰንብቷል። እናም የዚህ አምድ አዘጋጅ ለበዓለ ፋሲካውም ሆነ ለበዓለ ፖለቲካው መተካካት እንኳን አደረሳችሁ እያለ ከዚህ በታች የቀረበውን የአውደ ዓመት ልዩ የመዝናኛ ዝግጅት በሚከተለው መልኩ አቅርበነዋል።

በዓላትና የኢትዮጵያ ቴሌቪዥኖች


አውደ ዓመት ሲመጣ መቼም የመገናኛ ብዙሃን በተለይም የሬዲዮ እና የቴሌቪዥን ጣቢያዎች በመዝናኛ ፕሮግራሞቻቸው ተለይተው ይታወቃሉ። ለዘመናት በቆየው የበዓላት ልዩ የመዝናኛ ፕሮግራሞችም የአገራችን ህዝብ ከሊቅ እስከ ደቂቅ በሚያስብል መልኩ የኤሌክትሮኒክስ መገናኛ ብዙሃንን ይከታተላል። ወደዘንድሮው የፋሲካ በዓል የትዝብትና የምልከታ ቅኝት ከማምራቴ በፊት አንድ የቆየ የአውደ ዓመት ታሪክ ላወሳ ወደድሁ።


በኢትዮጵያ አቆጣጠር ጳጉሜ 5 ቀን 1952 ዓ.ም እኩለ ሌሊት ሲሆን የአዲስ ዓመት ልዩ የመዝናኛ እና የሙዚቃ ፕሮግራም በብሔራዊ ቴአትር (ቀድሞ ቀዳማዊ ኃይለስላሴ ቴአትር ቤት) እየተከናወነ ባለበት ሰዓት የአገሪቱ ብሔራዊ ሬዲዮ ጣቢያም የበዓሉን ልዩ ፕሮግራም ለአገሬው ህዝብ እያስተላለፈ ነበር። በዚህ ሰዓት ደግሞ መቶ ዓለቃ አበበ ቢቂላ (በኋላ ሻማበል) በሮም ኦሎምፒክ በልዩ ብቃት 42 ኪሎ ሜትሩን በባዶ እግሩ ሮጦ ሁሉንም ተወዳዳዎች ከኋላው አስከትሎ ገባ። ይህን ዜና እንዳሁኑ የውጭም ሆነ አገር ውስጥ መገናኛ ብዙሃን በቀጥታ ያላስተላለፉት በመሆኑ ጄኔራል መንግስቱ ንዋይ ከጣሊያን በቀጥታ በመኖሪያ ቤታቸው ስልክ ተደውሎ ድሉ ነገራቸዋል። ይህን ድል ሲሰሙም በቀጥታ ወደ ብሔራዊ ቴአትር ደውለው የመድረኩን መሪ አስጠርተው ለታዳሚው የእንኳን ደስ አላችሁ መልዕክት እንዲያስተላልፍ ይነግሩታል።


መድረክ መሪውም የታዘዘውን ፈጽሞ ለታዳሚው እንዲህ ሲል ተናገረ ‹‹የክቡር ዘበኛ አትሌት የሆነው ጀግናው አትሌት የመቶአለቃ አበበ ቢቂላ ዛሬ በሮም ኦሎምፒክ የማራቶን አሸናፊ ሆኗልና እንኳን ደስ አላችሁ›› አለ። በወቅቱ የመድረኩ የሙዚቃ ፈርጦች የነበሩት እነ ጥላሁን ገሰሰ፣ ብዙነሽ በቀለ፣ አሰፋ ማሞ እና የመሳሰሉት ድምጻዊያን በሙሉ ከክብር ዘበኛ የተገኙ ስለነበረ በዓሉ ልዩ ድምቀት እንዲኖረው ደስታቸውን በከፍተኛ መጠን ገለጹ። ይህ ታሪክ ዓመታትን አልፎ መንግስታትን ቀያይሮ ያለፈ ትዝታ ሲሆን ከቅርብ ዓመታት ወዲህ እየተከበሩ ስላሉት የአውደ ዓመት ልዩ የበዓል ፕሮግራሞች በተመለከተ ደግሞ ከዚህ በታች ያለውን ሃሳብ እንመለከታለን።


በአንዱ ቴሌቪዥን ጣቢያ ታዋቂ እና አንጋፋ አርቲስቶች በዕድሜ ከሚያንሳቸው አንድ የሙያ አጋራቸው ጋር ከሀይቅ ዳር ተቀምጠው ስለ ሙያ፣ ህይወት እና ስለ አገር ጉዳይ እየተወያዩ ተመለከትን። ፕሮግራሙ ማለፊያ ነበር። በተለይ ስለ ይቅርታ ያደረጉት ውይይት አስተማሪ ነበር። በዚህ ፕሮግራም ላይ ታዲያ እጅግ አነጋጋሪ የነበረው በኢትዮጵያ ብሮድካስት ባለስልጣን ማስታወቂያ እንዲሰራላቸው ከሚከለክላቸው ምርቶች አንዱ በሆነው በመድሃኒት ፋብሪካ ስፖንሰር መደረጉ ነው። ይህን በተመለከተ የዘርፉ ባለሙያዎችና ምሁራን እንዲሁም መንግስት ምን እንደሚሉ ማወቅ ባልችልም ጥሩ ሆኖ የተዘጋጀውን ፕሮግራም ልክ እንደ ሳሙና፣ ቢራ እና ሌሎች ሸቀጦች መድሃኒት በቴሌቪዥን ሲተዋወቅ ማየት አነጋጋሪ ሆኖብኛል።


በሌላኛው ቴሌቪዥን ጣቢያ ደግሞ ወጣት አርቲስቶች ተሰብስበው በመሮጥና በመጮህ በሚጫወቱት ጨዋታ አሸናፊው በተሸናፊው ገላ ላይ በብርጭቆ የሞላ ውሃ ሲያፈስበት ተመለከትን። የፕሮግራሙ ስፖንሰር የሆነው የአንድ ቢራ ፋብሪካ ምስል ያረፈበት የፕላስቲክ ወረቀት (ባነር) ከአርቲስቶቹ ጎን ተቀምጧል። በእውነቱ የልጆቹን ድርጊት ለተመለከተ ለመሸናነፍ እየተወዳደሩ ሳይሆን ፕሮግራሙን ስፖንሰር ካደረገው ቢራ ፋብሪካ የቀረበላቸውን የነጻ መጠጥ አብዝተው በመጠጣት በደመነፍስ የሚያደርጉ ነበር የሚመስለው።


ይህን ጣቢያ ቀይረን ወደሌላው ስንሸጋገር ደግሞ ቁመተ መለሎ ሴቶች እና በተለያየ ሙያ የተሰማሩ ወንዶች እኩል ቁጥር ኖሯቸው ይደረደሩና ወንዶቹ የመረጧትን ሴት ተሸክመው ሲሮጡ ወይም ውሃ ውስጥ ይዘው ሲያሻግሩ ይታያሉ። ሴቶቹን ሜዳ ላይም ሆነ መዋኛ ገንዳ ውስጥ ተሸክሞ በመሮጥ የሚገኝ መዝናኛ ምን እንደሆነ ግራ ያጋባል። ይህም ፕሮግራም ስፖንሰር የተደረገው እንዲሁ በቢራ ፋብሪካ ነው።


ሌላው ደግሞ ከክልል ቴሌቪዥን ጣቢያዎች አንዱ በሆነው የተላለፈ ፕሮግራም አለ። በአንድ የቢራ ፋብሪካ ስፖንሰር አድራጊነት የተላለፈው ይህ ፕሮግራም ደግሞ ከመጀመሪያው እስከመጨረሻው ከአንድ አርቲስት ቤት ሰዎች ተሰብስበው ምግብ ሲበሉ እና የፕሮግራሙ ስፖንሰር አድራጊን ቢራ ፋብሪካ ምርት ሲጠጡ ይታያሉ። ምግብ መብላት እና ቢራ መጠጣት እንደ አንድ የበዓል ልዩ ዝግጅት ተቆጥሮ በግብር ከፋዩ ህዝብ ቤት መምጣት ደግሞ ሌላው አስተዛዛቢ ፕሮግራም ሆኖ ተገኝቷል።


በየሰፈሩ እየዞሩ የቢራ ጠርሙስ እና አንድ በግ ይዞ ችግረኛ ኢትዮጵያዊያንን የሚጠይቀውና ሌሎችም እንዲሁ የበዓል ፕሮግራም ናቸው ተብለን በየቤታችን የቀረቡ ዝግጅቶች ናቸው።


በአጠቃላይ ኢትዮጵያ ውስጥ ከሚገኙ እና በአማርኛ ቋንቋ ከሚያስተላልፉ ዘጠኝ የመንግስትና የግል ቴሌቪዥን ጣቢያዎች ሙሉ በሙሉ በሚያስብል መልኩ የበዓል ልዩ ዝግጅታቸውን በቢራ ማስታወቂያ ታግዘው ፕሮግራም አስተላልፈዋል። ይህን በተመለከተ የተመለከቱትን ትዝብት እና አስተያየታቸውን እንዲሰጡን ካነጋገርኳቸው ሰዎች መካከል አብዛኞቹ ‹‹በዓሉ የቢራ ፋብሪካዎች ልደት ይመስላል›› ሲሉ ተናግረዋል። በተለይ በአዲስ አበባ 22 ተብሎ በሚጠራው ሰፈር ነዋሪ የሆነው ሰለሞን ሀብታሙ የተባለ ወጣት ‹‹በቅድሚያ እንኳን ለቢራ ፋሪካዎች ትንሳዔ በሰላም አደረሳችሁ›› ሲል የአውደ ዓመት ልዩ ዝግጅቶች በቢራ ማስታወቂያ ታጅበው መቅረባው የፈጠረበትን ስሜት አጋርቶኛል።


ወጣት ሰለሞን አክሎም ‹‹ህጻናት ከወላጆቻቸው ጋር ቤት ውስጥ ከሚያሳልፉባቸው ቀናት አንዱ አውደ ዓመት ቢሆንም ልጆች ቀኑን ሙሉ በቢራ ማስታወቂያ ደንዝዘው እንዲውሉ መደረጉ አገሪቱ ወዴት እየሄደች ነው?›› ሲል የተሰማውን ስጋት ገልጿል።

 

መልካሙን ፍለጋ


ቀደም ባለው ንዑስ ርዕስ ስር በዓላት በቢራ ማስታወቂያ ብቻ ታጅበው መቅረባቸው እና የዝግጅቶቹን ከደረጃ በታች ሆኖ መገኘት ያለውን አሉታዊ ጎን ተመልክተናል። አሁን ደግሞ በቢራ ማስታወቂያ ስፖንሰር ተደርጎ በአንድ ቴሌቪዥን ጣቢያ የቀረበን ልዩ የበዓል ዝግጅት በአዎንታዊነት መመልከቴን ለመግለጽ ነው ‹‹መልካሙን ፍለጋ›› በሚል ንዑስ ርዕስ የመጣሁት።


ስምንት ስመ ጥር እና ወጣት አርቲስቶች በጾታ ስብጥር ቡድን ሰርተው ለቡድናቸውም ስያሜ ሰጥተው የሚወዳደሩበት አንድ ውድድር አለ። ይህ ውድድር ለአሸናፊው ቡድን 300 ሺህ ብር የሚያሸልም መሆኑን የውድድሩ አስተዋዋቂ ቀድሞ በመግለጹ ውድድሩ ፈታኝ ሆነ። ከአዲስ አበባ ተነስተው አክሱም፣ ጎንደር፣ ጂማ እና ሀዋሳ በመሄድ እንዲያመጡ የታዘዙትን እቃ ፍለጋ ይማስናሉ። ከብዙ መማሰን እና መንከራተት በኋላ ስምንቱም አርቲስቶች (አራቱም ቡድኖች) ይገናኙና የሚፈልጉትን እቃ ያቀርባሉ። ሁሉም ያገኙት አንድ አንድ ፊደል ሲሆን ‹‹ኢ›› ‹‹ት›› ‹‹ጵ›› እና ‹‹ያ›› የሚሉ ፊደላትን ሲሆን የመጨረሻ ፍለጋቸው ‹‹ዮ››ን ፍለጋ ሆነ። ‹‹ዮ››ን በጋራ ፈልገው ሲያገኙ የተሟላ ምስል ‹‹ኢትዮጵያ›› የሚል ሆነ። (ምስሉ ከላይ ተቀምጧል)
ውድድሩ በዚህ መልኩ ከተጠናቀቀ በኋላ የውድድሩ አስተዋዋቂ አርቲስት እንዲህ አለ ‹‹በዚህ ውድድር ማንም ተሸናፊ የለም፤ ሁሉም አሸናፊ ነው። አንድነት፣ ሰላም፣ ፍቅር እና መተባበር ካለ ማሸነፍ እንችላለን። ኢትዮጵያዊነት ያሸንፋል›› በማለት ለሽልማት የቀረበው መጠኑ ዳጎስ ያለ ገንዘብም ለአራቱም ቡድኖች የሚከፋፈል መሆኑን አበሰረ።


ይህን ፕሮግራም የተመለከተ አንድ እድሜው ከ15 ዓመት የማይበልጥ ታዳጊ ለዚህ ጽሁፍ አቅራቢ ‹‹ከተመለከትኳቸው ፕሮግራሞች ሁሉ የተሻለ ዝግጅት ይህ ነው›› ሲል ተናገረ። ቀደም ሲል ‹‹እንኳን ለቢራ ፋብሪካዎች አውደ ዓመት አደረሳችሁ›› ሲል ተናግሮ የነበረው ወጣት ሰለሞን ሀብታሙ በበኩሉ ‹‹መልካምነትን እና ኢትዮጵያዊነትን ያስተማረ ልዩ ዝግጅት›› በማለት ይህኛውን ፕሮግራም አወድሶታል። (ይህ የበዓል ልዩ ዝግጅት የቀረበበት ቴሌቪዥን ጣያ ከወራት በፊት በተከበረው የገና በዓል ለአንድ አካባቢ ነዋሪዎች ጥልቅ ጉድጓድ ቆፍሮ ንጹህ የመጠጥ ውሃ ማቅረቡን ተመልክተናል)

 

ለምን ቢራ ብቻ?


በዓላት ሲቀርቡ መልካምነትን ማበርከትና በጎነትን ማድረግ የንግድ ተቋማት ማህበራዊ ኃላፊነት ነው። በተለይ እንደ ኢትዮጵያ ባለ ስር የሰደደ የኢኮኖሚ ድህነትና የፖለቲካ መልከ ጥፉነት የተነሳ የዜጎች ኑሮ ከዕለት ወደዕለት እየከፋ መሄዱ ይታወቃል። መንግስት በቅርቡ ይፋ ባደረገው መረጃ ብቻ እስከ 10 ሚሊዮን የሚገመቱ የዚህች አገር ዜጎች አስቸኳይ የምግብ እርዳታ ፈላጊ ናቸው። ይህን ያህል ህዝብ ለዕለት ምግቡ የሰው እጅ አይቶ በሚያድርባት አገር ውስጥ በበዓላት ቀን እንደ ድሮው በግና ዶሮ አርዶ፣ ጠጅ ጥሎ እና ጠላ ጠምቆ፣ ቢራ እና ለስላሳ ደርድሮ በፌሽታ ማሳለፍ ቅንጦት ይመስላል።


ስለዚህ በኢትዮጵያዊነት መልካምነትና በድርጅቶች ማህበራዊ ኃላፊነትን የመወጣት የሞራል ግዴታ መሰረት አንዳንድ ድርጅቶች በጎነትን በተለያየ ደረጃ እና መጠን ሲያበረክቱ ተመልክተናል። ነገር ግን አብላጫውን ቁጥር የሚይዘው በቢራ ፋብሪካዎች የሚደረገው በጎነት ሲሆን አልፎ አልፎ ባንኮች እና የሪል እስቴት አልሚዎች ሲሳተፉ ይታያል።


የበዓል ፕሮግራሞችን ስፖንሰር ማድረግ የንግድ ስምምነት ቢሆንም ከቅርብ ዓመታት ወዲህ ግን ዝግጅቶችን ስፖንሰር ማድረግ የገቢያ ትስስር ሳይሆን በጎነትን የመወጣት ተግባር እስኪመስል ድረስ ስፖንሰር አድራጊ ድርጅቶች በማስታወቂያቸው ላይ የመመጻደቅ ድምጸት ያለው መልዕክት ሲያስተላልፉ ይሰማል።


በዓላት ሲመጡ በኢትዮጵያዊነት መልካምነትና አብሮ የመብላት ስሜት ማሳለፍ ተገቢ ነው። ይህ መልእክት በሀይማኖት መረዎችም ሆነ በፖለቲካ መሪዎች ሲነገር ይሰማል። የበዓል ዝግጅቶችን ማቅረብም የደከመ አካልና አዕምሮን የመንፈስ ምግብ በመስጠት ዘና ለማድረግ ይበጃል። ነገር ግን ሁሉም ፕሮግራሞች ለምን በቢራ ፋበብሪካ ብቻ ተደግፈው (ስፖንሰር ተደርገው) ቀርባሉ? ሌሎቹ ድርጅቶች በዚህ ላይ ያላቸው ተሳትፎ ለምን ቀነሰ? ለሚሉት ጥያቄዎች የሚሰጠው ምላሽ የተለያየ ሊሆን እንደሚችል ቢገመትም ለዚህ ጽሁፍ ግብዓት ሲባል አስተያየታቸውን የሰጡ ሰዎች የሚስማሙበት ሃሳብ ግን ‹‹የቢራ ፋብሪካዎች ከፍተኛ ጥቅም የሚያገኙት በበዓላት በመሆኑ እና ከፍተኛ አምራችና አትራፊም ስለሆኑ፣ በውጭ ምንዛሬ እጥረት የተነሳ አብዛኞቹ አምራች እና አገልግሎት ሰጪ ተቋማት ላላፉት ሶስት ዓመታት የገቢ መጠናቸው ስለቀነሰ እና በአንዳንድ ታላላቅ ድርጅቶች ደግሞ የማስታወቂያን ጠቀሜታ በግልጽ ስላልተረዱት›› የሚሉት ናቸው።


በዚህም ተባለ በዚያ የ2010 ዓ.ም የፋሲካ (ትንሳዔ) በዓል ከሞላ ጎደል በጥሩ እና አስደሳች በሆነ መልኩ አልፏል። ለቀጣዩ ዓመት ደግሞ በተሻለ ከፍታ እና መልካምነት ያገናኘን በማለት ጽሁፌን እዚህ ላይ እገታለሁ።

በይርጋ አበበ

 

በ1987 ዓ.ም የወጣውና አሁንም በስራ ላይ ያለው የኢትዮጵያ ህገ መንግስት በአንቀጽ 36 ስለ ህጻናት መብት በስፋት ይዳስሳል። በክርስትና እምነት ተከታዮች ደግሞ በመጽሃፍ ቅዱስ በተለይም በአዲስ ኪዳን ክፍል ‹‹ህጻናት ወደኔ ይምጡ አትከልክሏቸው›› ሲል እየሱስ ክርስቶስ ለደቀመዛሙርቱ ያስተላለፈውን መልእክት እናገኛለን። በአገራችንም ቀደም ባሉት ዘመናት አንድ አባባል ነበር ‹‹ምርጥ ምርጡን ለህጻናት›› የሚል።


ለበርካታ ኢትዮጵያዊያን ወጣቶችና ጎልማሶች የህጻንነት ዘመን የቴሌቪዥን መዝናኛ ፕሮግራም አስታውሱ ተብለው ቢጠየቁ አብዛኞቹ የሚሰጡት ምላሽ የአበባ ተስፋዬ የልጆች ፕሮግራም እንደሚሆን ይጠበቃል። ከቅርብ ዓመታት ወዲህ ግን ህጻናትን ታሳቢ ያደረጉ ፕሮግራሞች በስፋት ለማግኘት የማይቻልበት ደረጃ ላይ ተደርሷል። በኢትዮጵያ ቁጥራቸው በርከት ያሉ የመንግስት እና የግል ቴሌቪዥን ጣቢያዎች፣ የማህበረሰብ ራዲዮ ጣቢያዎች፣ መጽሔቶች እና ጋዜጦች (ጋዜጦች ከቅርብ ዓመታት ወዲህ ቁጥራቸው መመናመን ይታይበታል) ቢኖሩም ህጻናትን የሚመለከቱ ዝግጅቶችና አምዶቻቸው አነስተኛ ነው። ህጻናትን የሚመለከቱ ዝግጅቶች የኤሌክትሮኒክስ ሚዲያዎች ለምን ማዘጋጀት ተሳናቸው? የህትመት ውጤቶችስ ለምን ህጻናትን ዘነጓቸው? የሚሉ ነጥቦች ሊነሱ የሚገባበት ወቅት ነው። በዛሬው የመዝናኛ አምድ ዝግጅታችን የህጻናት መዝናኛን በተመለከተ ሰፋ ያለ የዳሰሳ ጥናትና የህጻናትን አስተያየት ይዘን ቀርበናል።

 

ሱቆችና የመዝናኛ ዝግጅቶች አለመመጣጠን


አዲስ አበባን ጨምሮ በአገሪቱ ታላላቅ ከተሞች በሙሉ የህጻናት አልባሳት እና መጫወቻዎች መሸጫ ሱቆች በዝተው ይታያሉ። ይህ የሆነው ደግሞ በአገሪቱ የወሊድ ቁጥር ስፋት ያለው እንደሆነ አጥኝዎች ይናገራሉ። ህጻናት የሚመለከቷቸው የቴሌቪዥን ፕሮግራች፣ የሚያደምጧቸው የራዲዮ ዝግጅቶች እና የሚያነቧቸው መጽሃፍት ግን አነስተኛ ሆነው መገኘታቸው የአገሪቱ ህጻናት መጪውን ጊዜ የሚመለከቱት በምን መልኩ ነው? የሚል ጥያቄ እንዲነሳ ያደርጋል። የ13 ዓመቱ አናንያ ፈለቀ የሰባተኛ ክፍል ተማሪ ሲሆን የኢትዮጵያ ህግ 18 ዓመት ያልሞላቸውን ልጆች ህጻናት ናቸው ስለሚል አናንያ ፈለቀም በህጻናት ምድብ ውስጥ የሚገኝ ታዳጊ ነው። ይህ ታዳጊ ህጻን ከትምህርት እና ከኳስ ጨዋታ የተረፈውን ጊዜ ምን አይነት የቴሌቪዥን ፕሮግራም በመከታል ታሳልፋለህ? ብለን ጠይቀነው ሲመልስ ‹‹የእንግሊዝ ፕሪሚየር ሊግ የሚያስተላልፉ ቻናሎችን አብዝቼ እከታተላለሁ። በእየለቱ ምሽት ደግሞ ቃና ቴሌቪዥን የሚያስተላልፋቸውን ፊልሞች እከታተላለሁ›› ሲል መልሷል። ከዚህ ቀደም የህጻናት ፕሮግራሞችን ይከታተል እንደነበረ የገለጸው ታዳጊው፤ ከቅርብ ዓመታት ወዲህ ለምን መከታተል እንዳቆመ ስንጠይቀው የሰጠው ምላሽ በእሱ ደረጃ የሚገኙ ህጻናት የሚከታተሏቸው ፕሮግራሞች አለመኖራቸውን ተናግሯል።


የሚዳምጠው የሬዲዮ ፕሮግራም ምን አይነት ይዘት ያለው እንደሆነ ላቀረብንለት ጥያቄ ደግሞ ‹‹በየሳምንቱ የሚተላለፉ የሬዲዮ ጥያቄ እና መልስ ፕሮግራሞችን አዳምጣለሁ›› ያለ ሲሆን እነዚህን ፕሮግራሞች ከሌሎቹ ፕሮግራሞች ለይቶ የመረጠበትን ምክንያት ሲያስቀምጥም ‹‹የማላውቃቸውን የጠቅላላ እውቀት ጥያቄዎች ስለማገኝበት እና ሌሎቹ ደግሞ እኔ የማልፈልጋቸው ፕሮግራሞች ስለሆኑ ነው›› ብሏል። የእንግሊዝ ፕሪሚየር ሊግ ፕሮግራም ከቤቱም ሆነ ከቤት ውጭ ከአባቱ ጋር እንደሚከታተል የገለጸልን አናንያ፤ የስፖርት ዜናዎችን የሚያዳምጠው ከውጭ አገር እና ከአገር ውስጥ የስፖርት ፕሮግራም የሚያቀርቡ የቴሌቪዥን ጣቢያዎች መሆኑን ገልጾልናል። አልፎ አልፎ ደግሞ ስፖርት በተለይም እግር ኳሳዊ መረጃዎችን በሬዲዮ የማዳመጥ ልማድ አለው።


የህትመት ውጤቶችን በተመለከተ የትኞቹን ጋዜጦችና መጽሔቶች ታነባለህ ብለን ጠይቀነው ነበር። የስፖርት መጽሃፍትንና የሰፖርት መጽሔቶችን ብቻ እንደሚያነብ ገልጾ፤ ሌሎችን የህትመት ውጤቶች ፈጽሞ እንደማያነብ የተናገረ ሲሆን ለምን እንደማያብ ስንጠይቀው ደግሞ ‹‹በልኬ የተመጠነ ዘገባ የላቸውም። ለምሳሌ የህጻናት ልዩ ተሰጥኦ፣ የፈጠራ ችሎታ፣ የዓለም ህጻናት ድንቅ ልምድ የማገኝበት ዝግጅት እና ሊያዝናኑኝ የሚችሉ ዘገባዎች ስለሌላቸው አላነባቸውም›› ሲል መልሷል።


የስምንት ዓመቷ ህጻን ሮዳና በቀለ በበኩሏ በኢቢኤስ ቴሌቪዥን የሚተላለፈውን የኢትዮጲስ ጊዜ የተባለውን ፕሮግራም እንደምትከታተል ገልጻለች። የቃና ቴሌቪዥን ፊልሞችንም የምትከታተል መሆኑን የገለጸች ሲሆን የሬዲዮ ፕሮግራም ተከታትላ አታውቅም። የህትመት ውጤቶችን ደግሞ ፍጽሞ አንብባ እንደማታውቅ ገልጻ፤ ለልደት ከሚመጡ ስጦታዎች መካከል አንዳንድ የህጻናት መጽሃፍትን አልፎ አልፎ የመጎብኘት ልምድ እንዳላት ተናግራለች። ቴአትር ቤት ግን አንድም ቀን ሄዳ አታውቅም።

 

ሚዲያዎቹ ለምን ሸሹ?


በኢትዮጵያ ሬዲዮና ቴሌቪዥን ድርጅት (አሁን ኢቢሲ) ለ18 ዓመት የህጻናት ፕሮግራሞችን በማቅረብ የምትታወቀው ጋዜጠኛ አይናለም ባልቻ ከቅርብ ዓመታት ወዲህ በመንግስት በጀት የሚተዳደሩትን ጣያዎች ጨምሮ የንግድ መገናኛ ብዙሃንም በህጻናት ፕሮግራም ላይ ያላቸው ሽፋን አነስተኛ መሆኑን ከልምዷ ተነስታ ትናገራለች። እንደ ጋዜጠኛዋ እምነት የህጻናቱን ፕሮግራሞች የብሮድካስት ጣቢያዎች የገፏቸው ፕሮግራሞቹ በስፖንሰር እንዳይተላለፉ ከብሮድካስት ባለስልጣን የሚከለክል አዋጅ በመውጣቱ ዝግጅቶቹ ወጪ እንጂ ገቢ ስለሌላቸው ሊሆን እንደሚችል ገልጻለች። ‹‹ከዚህ በተጨማሪም›› ትላለች ጋዜጠኛ አይናለም ባልቻ፤ የህጻናት ፕሮግራሞችን ለማዘጋጀት የሚያስፈልጉ የድምጽ የምስልና የህትመት ግብአቶች አነስተኛ ናቸው። ለምሳሌ እኛ በሳምንት ለ45 ደቂቃ ለምናስተላልፈው ፕሮግራም ፊልሞችንና ሙዚቃዎችን ከገበያ ማግኘት ይከብደናል›› ያለች ሲሆን ለህጻናት ፕሮግራም ዝግጅት ብቁ የሆኑ ባለሙያዎችን ማግኘት ደግሞ ተጨማሪ ፈተና እንደሆነ ገለጻለች።


የህጻናት ፕሮግራሞች በማስታወቂያ እና በስፖንሰር ታጅበው እንዳይቀርቡ ኢትዮጵያ ብሮድካስት ባለስልጣን የማስታወቂያ አዋጅ ቁጥር 759/2004 ይከለክላል። በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የወጣው ይህ አዋጅ በክፍል አራት ቁጥር 16 ላይ ‹‹ስፖንሰር የማይደረግ ፕሮግራም›› በሚለው ድንጋጌ ስር የህጻናት ፕሮግራም በንግድ ድርጅት ስፖንሰር መደረግ የለበትም›› ሲል ያስቀምጣል።


ይህ ህግ ለምን እንደወጣ ከኢትዮጵያ ብሮድካስት ባለስልጣን ተወካይ አቶ አብይ ሲናገሩ ‹‹ህጻናት በሚያዩት ነገር የሚሳቡ በመሆናቸው በልጆች ፕሮግራም ማስታወቂያ ቢተላለፍ ልጆች የንግድ ድርጅቱን ምርቶች እንዲገዙላቸው ወላጆቻቸው ላይ ጫና ያሳድራሉ›› በማለት ህጉ የወጣበትን ምክንያት አብራርተዋል።


በዚህ ህግ የተነሳም መገናኛ ብዙሃን የህጻናትን ፕሮግራም ላለማዘጋጀት ምክንያት እንደሆነባቸው ባለሙያዎች ተናግረዋል። በኤሌክትሮኒክስ መገናኛ ብዙሃን ዘርፍ ለመሰማራት የሙያ ፈቃድ ከብሮድካስት ባለስልጣን የተቀመጠ አንድ መስፈርት አለ። ይህ መስፈርት ደግሞ ፈቃድ የተሰጠው ቴሌቪዥንና ራዲዮ ጣቢያ ከሚያሰራጫቸው ፕሮግራሞች መካከል የህጻናትን ፕሮግራም ማካተት እንዳለበት የሚያስገድድ መስፈርት ነው። ጣቢያዎቹ ግን ሆን ብለውም ሆነ ለጉዳዩ ትኩረት ባለመስጠት የህጻናትን ፕሮግራም ሲያስተላልፉ አይገኝም የሚስተላልፉትም ቢሆኑ በጥሩ ዝግጅትና ብቃት ሳይሆን የግብር ይውጣ አይነት ሆነው ተገኝተዋል። ለመሆኑ የመገናኛ ብዙሃን ተቋማት ባለንብረቶች የህጻናትን የመዝናኛ ፕሮግራም ለምን ችላ ሊሉት ቻሉ? ስንል በአዳማ ለመገናኛ ብዙሃን ባለሙያዎች ስልጠና ሲወስዱ የነበሩ ጋዜጠኞችን ጠይቀናቸው ነበር።


ጋዜጠኞቹ ሲመልሱም ‹‹የላም ችግሯ በአንድ ወቅት ጥጃ እንደነበረች መርሳቷ ነው›› ሲሉ ተናግረዋል። ምክንያታቸውን ሲያብራሩም ‹‹ሁሉም ባለንብረት የሆነ የቴሌቪዥንም ሆነ የራዲዮ ባለቤት ወይ ልጅ የለውም ወይም ልጆቹ ለቁም ነገር የበቁ ናቸው። ስለዚህ የእሱ ልጆች የማይከታተሉትን ፕሮግራም ማዘጋጀት ትርፍ ለሌለው ነገር መድከም ይመስላቸዋል። ይህን በማድረጋቸው ደግሞ በጣም ተሳስተዋል። ምክንያቱም የጣቢያዎቹ ባለንብረቶች በአንድ ወቅት ልጅ እንደነበሩ ወይም ልጆቻቸው ህጻናት እንደነበሩ መዘንጋታቸው ነው። ልክ ላሟ ጥጃ እንደነበረች ዘንግታ የሌላ ላም ልጅ ስታገኝ እንደልጇ ከመንከባከብ ይልቅ በቀንዷ ወግታ እንደምትጎዳው›› በማለት ሃሳባቸውን በዝርዝር አቅርበዋል።


በሳምንት አንድ ሰዓት ለልጆች የሚሆን የራዲዮ ፕሮግራም በማዘጋጀት ጣቢያዎቹ በአማካይ ከአስር ሺህ እስከ 15 ሺህ ብር፤ የቴሌቪዥን ጣቢያዎች ደግሞ ከ25 ሺህ ብር አይበልጥም ከስፖንሰር የሚያጡት ገንዘብ። በጋዜጦች ደግሞ በገጽ ከሰባት እስከ አስር ሺህ ብር ብቻ ነው ከማስታወቂያ ሊያገኙት የነበረውን ገንዘብ ሳያገኙ የሚቀሩት። ይህን ገንዘብ በማስላት ብቻ ልጆችን መዘንጋት ደግሞ ምናልባትም ጋዜጠኞቹ እንደተናገሩት የላም ችግሯ በአንድ ወቅት ጥጃ እንደነበረች መርሳቷ ነው ያስብላል። ምክንያቱም ሁሉም የቴሌቪዥንና የራዲዮ ጣቢያዎች ከብሮድካስት ባለስልጣን ፈቃድ ሲወስዱ የልጆችን ፕሮግራም ለማስተላለፍ ቃል ከመግባታቸውም በላይ በህግ የተወሰነ ትዕዛዝም ተቀብለው ነው። ህጻናት የሚጫወቱበት ሜዳ እንዳያገኙ የመንግስት የመሬት ፖሊሲ ለልጆች ሰብአዊ ልማት ተስማሚ ሆኖ ስላልተገኘ ምንም አይነት የመዝናኛ ቦታ የላቸውም። ከቤታቸው ተቀምጠው በራዲዮ እና በቴሌቪዥን ፕሮግራሞች እንዳይዝናኑ ደግሞ የመንግስትም ሆነ የግል የመገናኛ ብዙሃን ባለንብረቶች ህጻናትን ዘንግተዋል።

 

የተባበሩት መንግስታ ድርጅት የህጻናት መርጃ ድርጅት (ዩኒሴፍ) የህጻናትን መብት በተመለከተ ባስቀመጠው ድንጋጌ ‹‹ህጻናት የመማር፣ የመጫወት፣ የመዝናናት እና እንክብካቤ የማግኘት መብት አላቸው›› ይላል። ዓለም አቀፉ የህጻናት ኮንቬክሽንም ሆነ የአፍሪካ ህጻናት መብቶች ቻርተር ይህን ሃሳብ ይጋሩታል። በኢትዮጵያ ያለውን ሁኔታ ስንመለከት ግን ተገላቢጦሽ ሆኖ እናገኘዋለን። ግን ለምን?

 

የመንግሥት ሚና ለህጻናት


ለህጻናት የሚሆኑ የመዝናኛ ፕሮግራሞችና ዘገባዎች ብቻ ሳይሆን የህጻናት ፊልሞች፣ ዘፈኖችና መጽሃፍትም ኢትዮጵያ ውስጥ ማግኘት አስቸጋሪ ነው። ከመቶ ሚሊዮን በላይ ህዝብ ባላት አገር ውስጥ የህጻናት ቴአትር ቤት አንድ ብቻ ነው። ከአዲስ አበባ ውጭ ባሉ የአገሪቱ ከተሞች ደግሞ ችግሩ የባሰ ነው። ህጻናት ከትምህርት ቤት ሲመለሱም ሆነ ከእናቶቻቸው እቅፍ ወጥተው የሚጫወቱበትን ሜዳ በከተሞች ማግኘት ደግሞ መሃል አዲስ አበባ ላይ ነዳጅ እንደመፈለግ ከባድ እየሆነ መጥቷል።


ከላይ የሰፈሩት ድክመቶች ሊቀረፉ የሚችሉት ደግሞ አገሪቱ በህገ መንግስቷ ያስቀመጠችውን የህጻናት መብት ሳይሸራረፍ ማክበር ስትችል ብቻ ነው። ይህም ሲባል ህጻናት በምቹ አካባቢ የመኖር፣ መዝናኛ የማግኘት፣ የመማር እና በቂ ምግብ የማግኘት መብታቸውን ማስከበር እንዲቻል መንግስት ፈቃደኛ እና ቁርጠኛ ሲሆን ብቻ ነው።


ለዚህም ሲባል የህጻናት ፊልሞችን፣ ቴአትሮችን፣ መጽሃፍትንና ሙዚቃዎችን የሚያዘጋጁ ባለሙያዎችን በተለያየ መንገድ መደገፍ ሲቻል፤ የመሬት ፖሊሲውን ወይም የመሬት አጠቃቀምን የሚመለከቱ ህግጋትን ማሻሻል የሚሉት ዋና ዋናዎቹ ናቸው። ለህጻናት መዝናኛ ቦታዎችን ማቅረብ የሚችለውም መንግስት እና መንግስት ብቻ ነው።


ከመንግስት በተጓዳኝ ደግሞ በንግዱ ዘርፍ የተሰማሩ ኢትዮጵያዊያን ባለጸጋዎች፣ ምሁራን፣ የመገናኛ ብዙሃን ተቋማት፣ ጋዜጠኞች፣ አርቲስቶች እና ሁሉም ኢትዮጵያዊ የህጻናትን ጉዳይ ትኩረት ሊሰጠው ይገባል። ምክንያቱም የነገዋ ኢትዮጵያ የምትገነባው በዛሬዎቹ ህጻናት ላይ ስለሆነ።
የመገናኛ ብዙሃን ተቋማትም የህጻናትን ፕሮግራም ሲያዘጋጁ በህጻናቱ የዐድሜ ክልል እየከፈሉ መሆን አለበት። ከዚህ በተጨማሪም ህጻናት ከወላጆቻቸው ጋር ተቀምጠው እንዲከታተሉ ወላችን ማዕከል ያደረገ የልጆች ፕሮግራም ማዘጋጀትም አስፈላጊ መሆኑን ምሁራን ተናግረዋል።

 

በይርጋ አበበ

 

ቅር የታሸገ የተፈጥሮ ውሃ ከባህር ጠለል በላይ 2,700 ሜትር ላይ በሆነ ከፍታ ቦታ ላይ በጉራጌ ዞን እዣ ወረዳ ከሚገኘው በደን የተሸፈነ ተራራ ስር ከሚፈልቅ የምንጭ ውሃ የሚመረት ነው። ይህ የመጠጥ ውሃ ፋብሪካ ከአዲስ አበባ 207 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ ተመርቶ ወደ ገበያ መቅረብ ከጀመረ ሶስት ወራት ሆኖታል። የፋብሪካው ኃላፊዎች ሰሞኑን ለመገናኛ ብዙሃን በሰጡት ጋዜጣዊ መግለጫ እንዳስታወቁት ከፍቅር ውሃ ጋር በአርቲስት ወጋየሁ ንጋቱ የተተረከው የፍቅር እስከ መቃብር መጽሐፍ ትረካ በኢትዮጵያ ሬዲዮ ብሔራዊ አገልግሎት በሳምንት አንድ ቀን እሁድ ምሽት ከ3፡00 በኋላ (የፊታችን ዕሁድ መጋቢት 23 ቀን 2010 ዓ.ም ጀምሮ) ለአድማጭ እንዲቀርብ የገንዘብ ድጋፍ ማድረጉን አስታውቀዋል። የዛሬው መዝናኛ አምዳችንም በዚህ ጉዳይ ላይ የሚያተኩር ሲሆን ጥንቅሩን ለማቅረብም የፋብሪካው ኃላፊዎች የሰጡት መግለጫ እና ለቀረቡላቸው ጥያቄዎች የሰጡት ምላሽ፣ ፍቅር እስከ መቃብር መጽሐፍ እና በዚህ በመጽሐፍ መነሻነት ተጽፎ ከሶስት ዓመት በፊት ለንባብ የበቃው ዳሳሽ የጥናት መጽሐፍ ምናብና ገሃድን ተጠቅመናል።

 

መግቢያ የጋዜጣዊ መግለጫው ይዘት በአጭሩ


ከንግድ ዓላማ በዘለለ የምንጭ ውሃው ለዘመናት ወደ ጊቤ ወንዝ በመግባት ከዚያም አልፎ ወደ ጎረቤት አገር የሚፈስበት ሁኔታ ስለነበር ይህንን የተፈጥሮ ሀብት ለአገርና ለአካባቢው ልማት በማዋል የአክሲዮን ማኅበሩ መሥራቾች በአገሪቱ የልማት እንቅስቃሴ ውስጥ አይነተኛ ተሳትፎ በማድረግ የበኩላቸውን ድርሻ እንዲወጡ የማድረግ ዓላማንም የያዘ ነው።


ኢንቨስትመንቱ በአገር አቀፍ ደረጃ፣ ለክልሉ፣ ለወረዳና ለአካባቢው ኅብረተሰብ ከፍተኛ ኢኮኖሚያዊና ማኅበራዊ ፋይዳ ያለው ሲሆን አሁን ባለበት ደረጃ ለ216 ዜጎች የሥራ እድል ፈጥሯል። በቀጣይ የሚደረጉ ሥራዎችንም ተከትሎ ተጨማሪ የሥራ እድሎች ይኖራሉ ብለንም እናምናለን።


ከንግድ ዓላማ ባሻገር ድርጅቱ ለማኅበራዊ ክንውኖችና ለአካባቢው ኅብረተሰብ ተጠቃሚነት ተግቶ የሚሰራ ሲሆን፤ ይህንንም በተደራጀና በታቀደ ሁኔታ ለመሥራት እንዲቻል የማኅበራዊ ኮርፖሬት ኃላፊነት ፖሊሲና እቅድ ነድፎ በመንቀሳቀስ ላይ ይገኛል።


ከዚህ አንጻር አንድ የታሸገ የፍቅር ውሃ ሲሸጥ 2 ሳንቲም ለተፈጥሮ እንክብካቤ እና ለታዳጊ ህፃናት ድጋፍ እንዲውል የሚያደርግ ይሆናል። ይህም ከምንም በላይ ለአክሲዮን ማኅበሩ መሥራቾችና ለባለቤቶቹ ከፍተኛ የመንፈስና የህሊና እርካታ የሚሰጥ መሆኑን መገንዘብ ይቻላል።


በዚህች ምድር የሚኖር ፍጡር ሁሉ በየትኛውም ቦታ በማንኛውም ጊዜ ውሃን ይፈልጋል። የሰው ልጅ ውሃንና ፍቅርን የመፈለጉ ጉዳይ በጊዜና በቦታ የሚገደብ አይደለም። ለዚህም “ፍቅር የተፈጥሮ ምንጭ ውሃ” ስሙን ሆኖ፣ ስሙን አክሎ እንዲገኝ፣ ዘመን ተሻጋሪና ሁሉም የሚወደው እንዲሆን፣ ተጠቃሚዎች የጥም ብቻ ሳይሆን የመንፈስ እርካታም እንዲኖራቸው ማድረግና ይህ ሲፈጸም ማየት ከምንም በላይ የአክሲዮን ባለቤቶቹን የሚያረካ ነው። ለዚህም ተምሳሌት ሲፈልግ ቆይቷል።


ይህንም ተምሳሌታዊነት ከስነ-ጽሁፍ ዘርፍ እንደሚገኝና ለዚህም በሀገራችን ታዋቂውና ስመ ጥሩው ደራሲ በክቡር ዶክተር ሀዲስ ዓለማየሁ በፍቅር ተፅፎ፣ በመድረኩ ንጉስ አርቲስት ወጋየሁ ንጋቱ በፍቅር ተተርኮ፤ ባለፉት ዓመታት በኢትዮጵያ ራዲዮ ተደጋግሞ በፍቅር የተደመጠውን “ፍቅር እስከ መቃብር” የተሰኘውን ተወዳጅ የሬዲዮ ትረካ አግኝተናል።


በዚህም መሠረት ይህ ታላቅ የጥበብ ሥራና ድርሰት በወጣቱ ትውልድ እንዲደመጥ “ፍቅር የተፈጥሮ ምንጭ ውሃ” ከኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን ጋር በመተባበር እንደገና በተከታታይ የሬዲዮ ስርጭት እንዲቀርብ መስማማታችንን ይፋ ስናደርግ ከፍተኛ ደስታ ይሰማናል።


የመጽሐፉ ደራሲም ሆነ ተራኪው ዛሬ በህይወት ባይኖሩም ሥራቸው ሁልጊዜ ይታወሳል፣ መጽሐፉና ትረካውም እንደተወደዱ ከዘመን ወደ ዘመን፣ ከትውልድ ወደ ትውልድ ሲሸጋገር በማየታችን ለፍቅር የተፈጥሮ ምንጭ ውሃም አርአያና ተምሳሌት እንደሚሆን እምነታችን ነው›› ይላል የመግለጫው ይዘት በከፊል።


ይህ የውሃ ፋብሪካው ቀዳሚ መልእክት ሲሆን ድርጅቱ ከትርፍ በተጓዳኝ የማህበራዊ አገልግሎት ግዴታውን ለመወጣት ኪነ ጥበብን ምርጫው ማድረጉንና ለዚህም የምርጫው ተስማሚ ሆኖ ያገኘው ይህ መጽሐፍ እንደሆነ አስታውቋል። ወደፊትም የግጥም ምሽቶችን የመሳሰሉ ፕሮግራሞችንም በገንዘብ ለመደገፍ (በዘመኑ ቋንቋ ስፖንሰር በማድረግ) አብሮ ለመስራት እያሰበ መሆኑን ኃላፊዎቹ ተናግረዋል። ከዚህ መግለጫ በኋላ ለፋብሪካው የሥራ ኃላፊዎች ከመገናኛ ብዙሃን ከቀረቡላቸው ጥያቄዎች መካከል ኢትዮጵያ ሬዲዮን ለምን ምርጫችሁ አደረጋችሁ? የሚል ይገኝበታል።

ዘመቻ ጉዱ ካሳን ፍለጋ


ፍቅር ውሃ ፍቅር እስከ መቃብርን ለአድማጮች እንዲተረክ መዋዕለ ንዋይ ይዞ ኢትዮጵያ ብሮድካስት ኮርፖሬሽን ቅጥር ግቢ ሲገባ የመጽሐፉን ዘመን አይሽሬነትና የተራኪውን አይጠገቤነት በመረዳት ብቻ አይደለም። በጋዜጣዊ መግለጫው እንደተገለጸው ‹‹ይህ ትውልድ የዚህን ዘመን ተሻጋሪ መጽሐፍ (ፍቅር እስከ መቃብርን) ትረካ እንዲያዳምጥ እድል ለመፍጠር›› የሚል ሃረግ ተቀምጦበታል። በመሆኑም የዚህ መጣጥፍ አዘጋጅ በፍቅር ውሃ እና በኢትዮጵያ ሬዲዮ ትብብር ከሚቀርበው የክቡር ሀዲስ ዓለማየሁ መጽሐፍ ውስጥ ካሳ ዳምጤን በተለየ መልኩ ፍለጋ ሊደረግበት ይገባል ብሎ ያምናል። ካሳ ዳምጤ ማነው? ምን አይነትስ ሰው ነው? የሚሉትን መጠይቆች ለመመለስ ከፍቅር እስከ መቃብር መጽሐፍ ውስጥ በገጽ 121 እስከ 132 የሰፈረውን ሃሳብ መመልከት ይቻላል። ከዚህ ሰፊ ክፍል ውስጥ ሃሳቦችን ዘግነን እንመልከት።


‹‹ካሳ ዳምጤ ከእነማይ ባላባት ከፊታውራሪ ዳምጤ ብሩና ከወይዘሮ ጥሩወርቅ ታላቅ እህት ከወይዘሮ አስቴር ተሰማ የተወለደ በሁለት እጅ የማይነሳ ከባድ የጌታ ዘር ነበር። በመኳንንት ልጆች ወግ የቤተ መንግስት ስርዓት እያጠና ቢያድግ ኖሮ ቢያንስ ቢያንስ የአባቱን ግዛት ባላጣ ነበር። ነገር ግን አባቱ በህጻንነቱ ስለሞቱ እና ምቀኞች ዘመዶቹ እንኳን ይህን እድል እንዲያገኝ ሊያደፋፍሩትና ወደፊት ሊገፉት ቀድሞ እፊት ቢያገኙትም ወደኋላ ለመጎተት የማይመለሱ ስለነበሩ ከቤተ መንግስት ርቆ ከእናቱ ዘንድ አደገ›› ሲል ስለ ካሳ ዳምጤ (ጉዱ ካሳ) አስተዳደግና የዘር ሃረግ ይገልጻል።


የፍቅር እስከ መቃብር መጽሐፍ ዋና ገጸ ባህሪ የሆኑት ፊታውራሪ መሸሻ ባለቤት የወይዘሮ ጥሩወርቅ ተሰማ የእህት ልጅ የሆነው ጉዱ ካሳ ትውልድ እና እድገቱ ይህን ሲመስል ትምህርቱን በተመለከተ ደግሞ ‹‹ባገሩ ትምህርት እውቀቱ የጠለቀ ከመሆኑም በላይ የባላባት ልጅ በመሆኑ የቤተ ክህነት ሹመት ፈላጊ ቢሆን ኖሮ ከታላላቁ አድባራት የአንዱን አለቅነት ቢያንስ ሊቀጠበብትነት ሊያገኝ እንደሚችል የማይጠረጠር ነበር። ነገር ግን አስተያየቱ ከቤተክርስቲያ መሪዎችና ካህናት በጣም የተለየ ስለነበረና ስራቸውን አጥብቆ ይጠላ ስለነበረ ቤተክርስቲያንን በእነሱ ዐይን እያየ ከቤተክርስቲያም ይርቅ ጀመር። በኋላ እንዲያውም የሚኖርበት ምህበር የተመሰረተበት ስርዓት፣ ልማዱ፣ ደንቡ፣ ወጉ እና ህጉ የማይረባ ከመሆኑም በላይ የሚጎዳ መሆኑን ይሰብክና ይህ አሮጌ ስርዓት ሳይሻሻል እንደ እግዚአብሔር ቃል ተከብሮ እንዲኖር የሚጣጣሩትን የልማድ ባሮች ‹ከብቶች፤ ድንጋዮች እያለ ልዩ ልዩ ስም እየሰጠ ይዘልፍ ነበር›› ይላል።


እዚህ ላይ የምንረዳው ጉዱ ካሳ በወቅቱ ከነበረው ማህበረሰብ አንድ እርምጃ የፈጠነ ሲሆን ስህተትን አይቶ እንዳላየ ወይም ደግሞ አዲስ ትምህርትን እና ለውጥን ለመቀበል በሩን ዘግቶ የተቀመጠ ሳይሆን ለውጥ ፈላጊ አብዮተኛ እንደነበረ ነው። ይህ ተናጋሪ የወቅቱ ምሁር (በዚህ ዘመን የነጻው ፕሬስ ጋዜጠኞች ይሉታል ዶክተር ዘካሪያስ አምደብርሃን በምናብና ገሃድ መጽሐፋቸው) አስተዳደጉ ከእኩዮቹ ጋር ተመሳሳይ ቢሆንም የተማረው ትምህርት ግን አዱኛን እና ስልጣንን እንዲመኝ ሳይሆን መጥፎውን በመንቀፍ ለውጥ እንዲመጣና ማስተካከያ እንዲደረግ ይታገል የነበረ መሆኑን በፍቅር እስከ መቃብር እንመለከታለን።


የፍቅር ውሃ ግብዣ የሆነው ይህ ትረካም ይህን ታሪክ ለአድማጮች እንዲያደርስ ማድረጉ ይበል ያሰኛል ይላሉ ለዚህ ጽሁፍ አቅራቢ አስተያየታቸውን የሰጡ ሰዎች። እንደ አስተያየት ሰጪዎች አረዳድ በልብወለዱ ፊታውራሪ መሸሻ ማለት ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ሲሆኑ እሳቸውን ይመክሩ የነበሩት ሀዲስ ዓለማየሁን ጨምሮ ሌሎች ለአገር አሳቢ ምሁራን ደግሞ በጉዱ ካሳ ተመስለዋል። ነገር ግን እንደ ቄስ ሞገሴ ያሉ አድር ባይ የሀይማኖት መሪዎችና ፍርፋሪ አዱኛ ፍለጋ ከፊታውራሪ መሸሻ እግር ስር (ከንጉሱ ደጅ) የማይጠፉ ምሁራን ተብዬዎች ፊታውራሪም ሆኑ ንጉሰ ነግስቱ ሳይማሩና ሳይስተካከሉ አወዳደቃቸው ሲከፋ ተመልክተናል። (ፊታውራሪ መሸሻ በገበሬዎች አመጽ አስተባባሪው አበጀ በለው፤ ቀዳማዊ ኃይለስላሴ ደግሞ በቮልስ ዋገን ተጭነው ከቤተመንግስት በውርደት በደርግ እንዲወድቁ መዳረጉን ልብ ይሏል)


ይህ ተሞክሮ ደግሞ በዚህ ዘመንም መኖሩን የሚጠቅሱት የስነ ጽሁፍ ምሁራን፤ ኢህአዴግም የዘመኑን ጉዱ ካሳዎች (የነጻው ፕሬስ ጋዜጠኞችና የአደባባይ ምሁራንን) ከማሳደድ ይልቅ ቢያዳምጣቸው ለአገርም ለስርዓቱም እንደሚበጀው ይመክራሉ። ለዚህ ደግሞ ፍቅር እስከ መቃብር በአርቲስት ወጋየሁ ንጋቱ ድምጽ በኢትዮጵያ ሬዲዮ እንዲተረክ መቅረቡ ጉዱ ካሳን ለማዳመጥና ምክሩን ለመውሰድ ትክክለኛ ጊዜ እና ወቅት መሆኑን ይናገራሉ።

ለምን ኢትዮጵያ ሬዲዮ?


ፍቅር ውሃ በኢትዮጵያ ሬዲዮ አማካይነት ትረካው እንዲቀርብ መጠኑ ያልተገለጸ ግን ደግሞ ዳጎስ ያለ እንደሆነ የሚጠበቅ ገንዘብ መክፈሉን በተመለከተ በዚህ ዘመን በተለይም በአዲስ አበባ እና በዙሪያዋ ላሉ የሬዲዮ አድማጮች ኢትዮጵያ ሬዲዮ ተቀዳሚ ምርጫ አለመሆኑን ጋዜጠኞች አንስተው ለምን ጣቢያውን ሊመርጡ እንደቻሉ ተጠይቀው ነበር። ለዚህ ጥያቄ መልስ ሲሰጡም ኢትዮጵያ ሬዲዮ በመላው አገሪቱ የሚሰማ በመሆኑ እና በአዲስ አበባ እና አካባቢዋ ላሉ አድማጮች ደግሞ በኤፍ ኤም 93 ነጥብ 1 አማካይነት እንዲያዳምጡ የቀረበበት አማራጭ እንደሆነ (ሊንክ የተደረገ መሆኑን) ተናግረዋል።


በዚህ ጉዳይ ላይ አስተያየቱን የሰጠው የኢትዮጵያ ሬዲዮ ጋዜጠኛ ብርሃኑ ገብረማሪያም በበኩሉ ‹‹ስለ ሬዲዮ ጣቢያው እና በየትኞቹ ፍሪኩየንሲዮች ሊገኝ እንደሚችል ማስታወቂያ አለመስራታችን ችግሩ የእኛ ነው›› ሲል ተናግሯል። ከዚህ በኋላም አድማጮች እንዲመርጡት ጣቢያው ላይ ማስታወቂያ እና የፕሮግራም ማሻሻያዎች ጭምር እንደሚካሄድበት በመናገር የፍቅር ውሃ ምርጫ የተሳሳተ እንዳልሆነ ተናግሯል።


ፍቅር ውሃ ፍቅር እስከ መቃብርን በፍቅር ስም ማቅረቡን የሚጀምረው ዕሁድ ምሽት ከ3፡00 በኋላ ሲሆን በድጋሚ ሰኞ ጠዋት ከ1፡00 ዜና በኋላ ይቀርባል። ለአድማጮችማ ሆነ ለመላው የኢትዮጵያ ህዝብ መልካም ጊዜ!! የአዘጋጁ መልእክት ነው።


ፍቅር እስከ መቃብርን በፍቅር ውሃ!! ወደ ፍቅር ይምራን።

Page 1 of 15

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us