You are here:መነሻ ገፅ»ኢንተርቴይመንት

 

በአቤል አዳም

የፊልሙ ርዕስ                - “በእናት መንገድ”

ደራሲና ዳይሬክተር       - በሀይሉ ዋሴ

ፕሮዲዩሰር            - ሜላት ሰለሞን

ኤዲተርና ከለር                - ታምሩ ጥሩዓለም

ዳይሬክተር ኦፍ ፎቶግራፈ   - እውነት አሳሳኸኝ

ተዋንያን               - ደሞዝ ጎሽሜ፣ ሜላት ሰለሞን፣ ለምለም አበራ፣ ብርሃኔ ገብሩ፣ መስፍን ኃ/ኢየሱስ ሰለሞን ተስፋዬ፣ አሸናፊ ዋሴ፣ ቤልሳን ንጋቱ እና ሌሎችም

መጪው ጊዜ አሁን ካለንበት በእጅጉ አስከፊ ነው። ነገር ግን ያኔ ኢትዮጵያ ከጭንቅ ማምለጫ፤ የዓለም ስልጣኔ ማሳያ ትሆናለች፤ ይህም ተፅፏል ይለናል፤ በእውነት ፊልም ፕሮዳክሽን ተዘጋጅቶ፤ በኸርሊ ኤ ኤም መልቲ ሚዲያ ፊልም የቀረበው “በእናት መንገድ”።. . . የፊልሙ ደራሲና ዳይሬክተር በሃይሉ ዋሴ (ዋጄ) ከዚህ ቀደም በፃፋቸው “ሰኔ 30” እና “አይራቅ” ፊልሞቹ እንዲሁም ፅፎ ባዘጋጀው “ዮቶጵያ” ፊልሙ በብዙዎች ዘንድ የሚታወቅ ባለሙያ ነው።

ፍልስፍና አዘል ታሪኮችን በማሳየትና ወዝ ያለው አቀራረብን በመምረጥ የሚታወቀው ደራሲና ዳይሬክተሩ በዚህም ስራው አዲስ መልክ ይዞ ቀርቧል። ሀገርን በእጅጉ ከእናትነት ጋር ከማስተሳሰሩም አልፎ፤ ለመጪው ዘመን ኢትዮጵያ የጭንቅ ጊዜ “የማርያም መንገድ” (የመከራ ጊዜ ማምለጫ/ የመዳኛ መንገድ) እንደምትሆንም ይተርክልናል።

“በእናት መንገድ” ፊልም ውስጥ ያሉት ገፀባህሪያት አብዛኞቹ ወጣቶች ናቸው። የመጪው ዘመን የስልጣኔ ቁልፍ የሚፈታው በኢትዮጵያ ነው የሚለው አቃቢ (ደሞዝ ጎሽሜ)፤ የሚያውቀው ጠፍቶበት የሚደናበረው ታመነ (ብርሃኔ ገብሩ)፤ የከተማው ሩጫ ያታከታትና የልጅነት ዘመኗን የምትናፍቀው እህተ (ሜላት ሰለሞን)፣ ህብረተሰቡ አንባቢ ሳይሆን ጥቅስ ጠቃሽ ነው ሲል የሚተቸው መኖር (መስፍን ሀ/የሱስ) እንዲሁም ተስፋው ሁሉ በባሌም በቦሌም ብሎ ደቡብ አፍሪካ ላይ የወደቀው ዮናስ (አሸናፊ ዋሴ) በድምሩ በህይወት መንገድ ላይ የሚወዛወዙ ባለታሪኮች ናቸው።. . .  የእነዚህን ባለታሪኮች ምስጢር ቋጠሮ የሚፈቱት ደግሞ እማሀሌ (ለምለም አበራ) ናቸው።

“መንገድ ሲኖር ነው ጫማ የማደርገው” የሚለው አቃቢ በሚያነሳቸው ጠለቅ ያሉ ሀሳቦች ገና ከመነሻው የተመልካችን ትኩረት ይስባል። “አገራት በሁለት ይከፈላሉ” የሚለው አቃቢ፤ እስራኤልና ሶቬትህብረትን እንደምሳሌ እየጠቀሰ፤ ጠንካራ አስተሳሰብ ያላቸው ህዝቦች አገራቸውን ሲሰሩ በተቃራኒው የሆኑ ደግሞ የተሰራላቸውን አገር ሊያፈርሱ ይችላሉ ሲል ይሞግታል። እናም የመጪውን ዘመን የኢትዮጵያ ስልጣኔ ለማወቅ “አንቀጸ ሰብ” የተሰኘ የጠፋ መጽሐፍን ፍለጋ የታሪኩ አብይ ማጠንጠኛ ይሆናል። እዚህ’ጋ ደራሲና ዳይሬክተሩ በሃይሉ ዋሲ የስራውና ደሞዝ ጎሽሜ በትወና የደመቀቡት “ዮቶጵያ” የተሰኘውም ፊልም ስለሀገራችን መልካምነት እና የተሻለ መሆን በእጅጉ የሚሰብክ ፊልም እንደነበር ለአንባቢ ማስታወስ መልካም ነው።

በሌላ በኩል ወንድማማቾቹ ታመነ እና መኖር አባታቸው ያስቀመጡላቸውን የዕውቀት ሀብት ሳይጠቀሙበት ቀርተው እናታቸውን ገጠር ትተው በከተማው ወጀብ ተወስደው ሲቀሩ እንመለከታለን። በተለይም ታመነ ብዙ ምስጢር እንዲያውቅ ተደርጎ ቢያድግም ነገሩ ሁሉ ሳይገባው ቀርቶ መንከራተቱን ዳይሬክተሩ እንደምልክት (symbol) የማህበረሰባችንን ክፍተት ያሳየበት ይመስላል። አቃቢ የተባለው መሪ ገጸ-ባህሪይ ታመነን ሲገልፀው እንዲህ ይላል፣ “አለም የረሳችው፤ እርሱም አለምን የረሳት ሰው ነው” ይለዋል። አክሎም የኢትዮጰያ እና የልጁ ታሪክ ይመሳሰላል። ድንገት ነው ሁለቱም የሚፈለግ ነገር እንዳላቸው የሚያውቁት” ይለናል።

ከእኛ ዘመን ይልቅ የቀደሙት አባቶቻችን ብዙ ታሪክና ምስጢር እንደሚያውቁ የሚጠቁመው ፊልሙ፤ ዘመናዊነትን ፈልገው ከተማ ከዋጣቸው ወንድማማቾች አንዱ እንዲህ ይለናል። “የቤተሰቦቻችን ታሪክ ከብዶን ነው ከተማ የቀረነው”. . . በአንጻሩ የከተማ ኑሮ የውሸት -የውሸት መሆኑን የሚጠቁሙት የልጆቹ እናት እማ የሁሌ (ለምለም አበራ) “የከተማ መከራ በቅባት ተሸፍኗል” ይሉናል።

“በእናት መንገድ” ፊልም ውስጥ ጊዜያችንና ዘመናችን በስላቅ ተተችቷል። የማህበራዊ ኑሯችን በኑሮ ደረጃ በእጅጉ ተስሎ ቀርቧል። ጫማ እና እግር ከመንገድ ባሻገር ትልቅ ምልክት ሆኖ በፊልሙ ውስጥ ተስሏል። ለምሳሌ ጫማ ሰፊው ዳምጠው (ሰለሞን ተስፋዬ) ለሀገሩ ሲል ተዋግቶ አንድ እግሩን የሰጠ ሰው ነው። ይህ ገፀ ባህሪይ አገሪቷ ብድር መላሽ እንዳልሆነች እያማረረ ጫማዎችን ይሰፋል። በዚህ መሀከል ታዲያ አንድ “ሶሉ” በእጅጉ የተበላ ጫማ ያነሳው አቃቢ የተባለው ገፀ-ባህሪይ “ይሄ ሰው ምን ያህል ቢጓዝ ነው ጫማው እንዲህ ያለቀው?” በሚል ለሰነዘረው ጥያቄ ያገኘው መልስ፣ “ተመርቆ ስራ ሲፈልግ ይሆናል ጫማውን እንዲህ የጨረሰው” የሚል ይሆናል። ይህም የዘመናችንን ምሩቃን ስራ ፈላጊዎች እንክርት በጉልህ የሚያሳይ ነው።

የተደበቀው መጽሐፍ ፍለጋ የሚኳትነው አቃቢ፤ የጠበቀ ፍልስፍና የሚመስል ሀሳብ ይሰነዝራል። “ሴት ልጅ እናትነቷ ሲበዛ ጻዲቅ ትሆናለች” ይለናል። በዚህ ጊዜ ደግሞ ሴቶች ጥያቄም መልስም እየሰጡ የተደበቀውን ይፈታሉ።  ለምሳሌ እህተ፣ (ሜላት ሰለሞን)  “ለምንድው ኢትዮጵያ ውስጥ ምስጢር የሚበዛው?” ስትል ላነሳችው ጥያቄ እማ ሁሌ ሲመልሱ፣ “ፆም ላይ ስለሆነች ይሆናል። በፆም ወቅት ደግሞ ብዙ አይወራም” ሲሉ ምስጢር የሚበዛበትን ምክንያት ያመስጥራሉ።

“አንዳንድ እውነቶች የሚገለፁት በጊዜያቸው ነው” የሚለው አቃቢ፤ የጠፋብን ምስጢር ከትውልድ ወደትውልድ በዘር ተላልፎ እኛ ጋር የደረሰ በመሆኑ እኛም ለቀጣዩ ማሳወቅ አለብን ባይ ነው። እናም የኢትዮጵያን “የማርያም መንገድ”ነት በባለታሪኮቹ አማካኝነት “በእናት መንገድ” ፊልም ውስጥ እንድናይ እንገደዳለን። ያለውን ሀብት የማያውቅ ህዝብ ለራሱ የሚሰጠው ዋጋ ይወርዳል። ያንን ምስጢር የፈታንለት ጊዜ ግን ልክ በፊልሙ ፖስተር ላይ እንደምናያት “የአስፓልት” መሀል አደይ አበባ ማስደነቁ አይቀርም።

በፊልሙ ውስጥ የአቃቤ እና የእህተ ታሪክ ወደኋላ ተመልሶ ይተረካል። ነገር ግን ዳይሬክተሩ የተጠቀመው ቴክኒክ የፊልሙን አቅም የሚጎትት ባለመሆኑ ታሪካቸው አይሰለችም። ያም ሆኖ በፊልሙ ውስጥ ሊጠቀሱ የሚገባው ግድፈት የለም ማለት አይደለም። በተለይም በሁለቱ ወንድማማቾች ዘንድ የቋንቋ አጠቃቀም ከዘዬ አንጻር በሚገባ መቃኘት ነበረበት። ምክንያቱም በገጠር አካባቢ ተወልደው አድገው ፍፁም ቃናው የጠፋ የቋንቋ አጠቃቀም (አነጋገር) መከተላቸው ለተመልካች ጥያቄን የሚፈጥር ነው። ያም ሆኖ ፊልሙ ያለንበትን ዘመን በፍልስፍና፣ በታሪክ፣ በተስፋና ባልተቋጨ ምስጢር እያፍታታ ያሳየናል።

አስቀድሜ ለመጠቆም እንደሞከርኩት እግርና ጫማ በፊልሙ ውስጥ በአንድም ሆነ በሌላ መልኩ አጽንኦት ተሰጥቷቸዋል። የጫማ ሰፊውን ታሪክ፤ የአቃቢን ባዶ እግርነት፣ የእህተን እግር መቁሰል፤ የእማ ሁሌን እግር አጣቢነት ስንገጣጥመው ደራሲና ዳይሬክተሩ በእግር እና በጫማ በኩል ሊነግረን የፈለገው ምስጢር እንዳለ ግልጽ ነው። ፊልሙን ስትመለከቱ የተቋጠረውንም ምስጢር አብራችሁ ፍቱ።

በፍልስፍና፣ በታሪክ፣ በማንነትን ፍለጋና በወጣትነት መውተርተር ውስጥ የሚታጠፍና የሚዘረጋው “በእናት መንገድ” የተሰኘው አዲስ ፊልም የሚከተለውን ቅኔ አስታቅፎን የታሪኩን ምህዋር ይዘውረዋል።

አባሮ ያዥ በዛ፣ ሁሉም ባለወጥመድ

እንደው ወዴት ገባ የማርያምስ መንገድ።

መልካም የመዝናኛ ስምንት ይሁንላችሁ!   

 

የመጽሐፉ ርዕስ  -    “የወንበር ፍቅር”
ገጣሚው  -            ሙሉቀን ሰለሞን
የታተመበት ዘመን  - 2010 ዓ.ም
የገፅ ብዛት  -          111
ዋጋው  -             50 ብር ከ60 ሳንቲም

 

በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ የኢትዮጵያ ቋንቋዎች እና ሥነ-ፅሁፍ ተባባሪ ፕሮፌሰር የሆኑት መምህር ዘሪሁን አስፋው “የሥነ-ፅሁፍ መሠረታዊያን” የተሰኘው መፅሐፋቸው ውስጥ ስለሥነ- ግጥም እንዲህ ይላሉ። “ሥነ-ግጥም አንድን ነገር ወይም ድርጊት አድምቆና አጉልቶ የማሳየት፣ ሀሳብን አክርሮና አግዝፎ የማቅረብ ችሎታ ያለው፤ በጥቂት ምርጥ ቃላት ብዙ ነገሮችን አምቆ የሚይዝና በሙዚቃዊ ቃናው የስሜት ህዋሳትን በቶሎ የሚነካ ለስሜት ቅርብነት ያለው ኪነ-ጥበብ ነው”።


ዛሬ ዳሰሳ የምናቀርብበት የገጣሚ ሙሉቀን ሰለሞን “የወንበር ፍቅር” የተሰኘችው መድብልም ይህንን ሀሳብ በወጉ ታሟላለች። “የመፅሀፏ ሙሉ ቢሮች (ገጾች) ለእርስዎ የተከፈቱ ናቸው” በሚል ቀላል መግቢያ ገጣሚው ይንደረደራል። “የወንበር ፍቅር” የግጥም መድብል ለወጣቱ ገጣሚ የበኩር ስራው ይሁን እንጂ ያነሳቸው ሀሳቦችና ሀሳቦቹን የገለፀባቸው ሥነ-ግጥማዊ ለዛዎች ግን የልጁን ባለተሰጥኦነት የሚያመለክቱ ናቸው። እኛም ለዛሬ ዳሰሳችን በተለይም “ሀገር ተኮር” በሆኑት ግጥሞቹ ላይ አተኩረን መድብሉን እናጣጥማለን።


አንድ ብሎ በስላቅ የተሞላ፤ በቅኔ የታመሰ የግጥም “አረቄውን” ማስቀመስ ሲጀምር “ርምጃ” ሲል እንዲህ ይኮረኩረናል።

 

ሰው
ካለበት ቦታ ተነስቶ
ሩቅ ለመሄድ ቢመኝ
ሩቅ ለመጓዝ ቢያምረው
ያንን የተስፋ ’ርምጃውን
አንድ ብሎ ነው የሚጀምረው።
አንድ አልኩ. . .


     ይለናል። (ገፅ ፥ 9)


“በወንበር ፍቅር” ስብስብ ግጥሞች ውስጥ ፍቅር ተዘርዝሯል፤ ስልጣን ተበርብሯል፤ ማንነትና ማህበራዊ ትዝብቶች ተቀምረዋል፤ ማጣትና ማግኘት፤ ፍቅርና ጥላቻ፤ ከፍታና ዝቅታ ሁሉ በስላቅ በተሞሉ ቅኔዎችም ተዘርፈውባቸዋል።


ዘመናችንን በዘመኑ ተማሪ መነፅር ሊያሳየን የተጠበበው ገጣሚ ሙሉቀን ሰለሞን “የዘመኑ ተማሪ” በተሰኘውና ሶስት ገፅ በሚሸፍነው ዘለግ ያለ ስራው ዘመናችን ላይ ያለውን የዘር ነገር እያነሳ እንዲህ ይሳለቃል።


“ግን ያልገባኝ ነገር
ይህች ተዓምረኛ - ሉሲ ’ምትባለው
የሰው ዘር ሁሉ እናት፤
የኢትዮጵያ ኩራት፤
የዓለም ልዩ ፍጡር፤
የእኛነት ምስክር፤
ወዘተ -ወዘተ. . .
ተብላ እየተጠራች የምትወደሰው
የኛዋ ድንቅነሽ
ብሔሯ ምንድነው???”
               (ገፅ ፥ 12)


ሁሉም ነገር በአገር እንዳለ የሚጠቅሰው ገጣሚው፤ ነገር ግን ከሁሉም ነገር ምንም ነገር እንደሌለው ሲሳለቅ “የሌለኝ” ይለናል። እነሆ ቅምሻ . . .

 

ምን ጉልበት ቢጣጥር - ቢለካ በፈረስ
ሙሉ አካል ታቅፈው - ቁጭ እስካሉ ድረስ
ሆድ እየተራበ - አረቄ ይጠጣል
የሚበላው አጥቶ - ጨጓራ ይላጣል
ሺህ ዳቦ ቤት ቢኖር
ዳቦ ከየት ይመጣል???
               (ገፅ ፥ 19)


“የወንበር ፍቅር” የግጥም መድብልን በእጃችሁ ስትይዙ በዋጋ መጠቆሚያው ገፅ (የኋላ ሽፋን) ላይ አስተያየት አታገኙም። የምታገኙት የሚከተለውን ጉልበታም ግጥም ነው። ታላቁ መፅሐፍ “መታዘዝ ከመስዋትነት ይበልጣል” ይላል። እነሆ የመታዘዝን ያህል መስዋትነት የሚከፍል ህዝብ ሲቀጣም እንዲያው የመረረ እንደሚሆን ገጣሚው ሲያመላክተን እንዲህ ይለናል።

 

የትዕዛዝ ቅኔ
(1)
እዚህ በ’ኛ መንደር
እያደር እያደር
ያዛዥና ታዛዥ - መራራቁ ሰፋ
ያም ‘አዞ’፣ ያም አዞ - የሚታዘዝ ጠፋ።


(2)
ያም አዞ ያም አዞ - መታዘዝ ከሞተ
‘አዳኙን’ ይበላል - ህዝብ እየሸፈተ።
             (ገፅ ፥ 23)

 

በእጃችን ያለውን - ዛሬን በሚገባ እንዳልሰራንበት እና በአባቶቻችን ታሪክ ላይ ብቻ ተንጠልጥለን እንደቀረን የሚያስታውሰን የሙሉቀን ግጥም “የኔ ነገር” ይላል። ይህ ግጥም በአንደኛ መደብ ይፃፍ እንጂ፤ ለሁላችንም ይሆናል። የአባቶቻችንን ታሪክና ብርታት ለኛ ብርታትና አቅም ካላደረግነው፤ “በትናንት በሬ ያረሰ የለምና” የማንቂያ ደወሉን እንዲህ ሲል ያንቃጭለዋል። ለቅምሻ ያህል ልቆንጥር. . .


ወይ የደረቀ አጥንት - ጋሻ ላይሰራልኝ
የሻገተ ስጋ ምግብ ላይሆንልኝ፣
ስጋዬን ስመትር፣
አጥንቴን ስቆጥር፣
ተቆጠሩ ዓመታት - ነጎዱ ዘመናት ለራሴ ሳላድር፤
በሙታን ሳቅራራ - በሙታን ስፎክር።
                (ገጽ ፥ 30)


“የወንበር ፍቅር” መድብል ውስጥ ሌላው በስላቅ የቀረበው የዘመናችን አካሄድ ወሲብን የተንተራሰ ነው። ሰው የራሱን ብቻ ይዞ መኖር ሲገባው፤ የሌላውን ሲመኝ የሚሰራውን ስህተት ለመሸፈን ሲል ፌስታል (ኮንዶም ማለቱ ነው) ፈጥሮ ዘር እየጨረሰ ነው የሚል ስላቅን ያስነብበናል።

 

የዛሬ ዘመን ሰው


የዛሬ ዘመን ሰው - ከድሮው ይቀላል
እራሱ እየዘራ - ’ራሱ ይነቅላል።
የዛሬ ዘመን ሰው፤
የሰው ሰው ሳይፈልግ - ልክ እንደትላንቱ
ራሱ የወለደውን - አምጦ ካንጀቱ፣
በፌስታል ጠቅልሎ ምንም ሳይጸየፍ
ከሔሮድስ ብሷል - ልጆች በመጨፋጨፍ።
                (ገጽ ፥ 36)


ከነጠላነት ይልቅ አንድነት፤ ከብሔረሰብነት ይልቅ ብሔርተኝነት፤ ከእኔነት ይልቅ “እኛነት” በእጅጉ እንደሚያስፈልገን ደግሞ “ተይማነሽ - ተይማነሽ!” በተሰኘው የፍቅር ቃና ባለው ግጥሙ ይመካከረናል። ይህ በፍቅር መወደስ የታሸ ግጥም መልዕክቱ ለዘመናችን በእጅጉ አስፈላጊ ነው። ለቅምሻ ያህል. . .


የሰው ልጅ ውድቀቱ የሰው ልጅ በሽታ
‘እኛ’ ማለት ትተው ‘እኔ’ ያሉ ለታ፡፤
በሰፊ ምድር ላይ በጠባብ መሄጃ
‘እኔ - እኔ’ ማለትሽ ማዋጣቱን እንጃ።
                    (ገፅ ፥ 56)


እስቲ አሁን ደግሞ የመፅሐፉ ርዕስ የሆነውን ግጥም እንመልከት። የወንበር ፍቅር በብዙ የህይወታችን መስመር መመንዘር የሚችል የታመቀ መልዕክት ያለው ግጥም ነው። ስጋ እንዳየ ጉንዳን አንድ ወንበር ላይ ስንጋደል ህሊናችን ምን ያህል እንደሚጎድል ገጣሚው ያስታውሰናል።


ስንት ወንበር ክፍት እያለ - ለሚያስብ ሰው የሚስማማ
ለሰውነት ማይጎረብጥ - ለህሊናም የማይገማ፤
አንድ ወንበር ላይ ሙጭጭ ብለን - ለመቀመጥ ስንጋፋ፤
ሰው በሰው ላይ ተመርኩዞ - ቦታ እያለ ምቾት ጠፋ።
                        (ገጽ ፥ 70)


ገጣሚው ህሊና ሰርሳሪና ሞጋች ጥያቄዎቹን አሁንም ማቅረቡን አልተወም። እናም ያልገባውን “ያልገባኝ” እያለ ጥያቄውን ወደ አንባቢው እንዲህ ሲል አንከባለለ።


ለምድራዊ ስልጣን - ከሞት ለሚያስጥል
ለማያጠግብ ንዋይ - ከምስጥ ለማይከልል፣
ውል በሌለው ምኞት - እየተደለለ
እንዴት ሰው ይኖራል - ሰው እየገደለ!!!???
              (ገፅ ፥ 75)


“የወንበር ፍቅር” ስብስብ ግጥሞችን የያዘው ይህ መፅሐፍ በሽፋን ገዙ እጅግ ኮስታራ ቢመስልም የሚያነሳቸው ሀሳቦች ግን ከቁጭት ይልቅ ጠያቂ እና ኮርኳሪዎች ናቸው ማለት ይችላል። በፊት ገጹ የቀረበውን ዙፋንና ባንዲራ የተመለከተ ሰው ሀገር -ሀገር የሚሸቱ ብዙ ስራዎችን ጠብቆ ንባቡን ቢጀምር ይሻለዋል። እናም የአገር ነገር ከተነሳ ላይቀር “ነገር ጦቢያ” ከተሰኘው ግጥም እንቀንጭብ፡-


ከ13 ወር ፀሐይ፣
የ13 ወር ሌሊት ገዝፎ ሚታይባት
የቀኗ ብርሃን፤
በሌሊት ጨለማ የተሸፈነባት
ሰሚያዊው ሰማይ
በአመዳም ደመና የተጋረደባት
አረንጓዴ ምድሯ
በስንፍና አረም የደራረቀባት
አገሬ ናት እሷ
ሰዎች የበደሏት
ትውልድ ያከሰራት።  (ገፅ ፥ 78)


አብዝቶ ስለአገሩ የሚጮኸው ገጣሚው፤ ድሮና ዘንድሮን አነፃፅሮ ይጠይቃል። ድሮ ወንድሙ ስለአገሩ ባነሳው ጥያቄ ምክንያት ፀረ -አብዮተኛ ተብሎ በደርግ እንደተገረፈ አስታውሶ፤ አሁን ላይ ስሚወዳት አገር የሚጠይቅ ሰው “አሸባሪነህ” ከሚባልም አልፎ ለስደት እየተዳረገ መሆኑን ይገልጽና “የአገር ያለህ!?” የተሰኘ ግጥሙን እንዲህ ሲል ይቋጨዋል።


“አገሬ? ለሚል ጥያቄ - ስደት አይሁን መልሱ
በአገራችን እንኑር አገራችንን መልሱ” (ገፅ - 67)


“የወንበር ፍቅር” መጽ ሐፍ ገጣሚ በስልጣን ወንበር ላይ፤ በፍቅር መንበር ላይ፤ በእኛነት ክብር ላይ፤ በህይወት ውስጥና ላይ ሁሉ ፍልስፍና አዘል ሀሳቦቹን እነሆ ብሏል። የፍቅር ጉዳይን ሲተርክ በአንደኛ መደብ (ራሱን ባለታሪክ እያደረገ) መሆኑን እና ደጋግሞ ጥያቄ ማንሳቱን እናስተውላለን። የስብስብ ግጥሞቹ ውበትና የአገላለፅ አቅም ይበል የሚያሰኝ መሆኑ ባይካድም፤ አልፎ - አልፎ የሚያጋጥሙን የፊደል ግድፈቶች የአርትኢት ስራው በሚገባ እንዳልተሰራ ያመለክታል። ያም ሆኖ “የወንበር ፍቅር” የት ድረስ እንደሚመነዘር የገጣሚውን ስላቅና ቅኔ እየፈቱ ማየት መንፈስን ዘና ያደርጋል።

 

 

የመጽሐፉ ርዕስ - “ጥልፍልፍ”
ደራሲ - ካሳሁን ንጉሴ
አይነቱ - ረጅም ልቦለድ
የገጽ ብዛት - 320
የህትመት ዘመን - 2009 ዓ.ም መጨረሻ
ዋጋው - 95 ብር

 

ሰው በህይወት ጥልፍልፍ መንገድ ውስጥ የሚጓዝ ግዞተኛ እንደሆነ የሚተርክ መጽሐፍ ነው። ይህ “ጥልፍልፍ” የተሰኘውና በአርባ ስድስት ምዕራፎች ተከፋፍሎ ጠቢቡ እና አይናለም በተሠኙ ዋና ገፀ-ባህሪያት በሚኖሩት የታሪክ ሰንሰለት አማካኝነት ተቀጣጥሎ የቀረበልን ረጅም ልቦለድ መጽሐፍ ነው። ጥልፍልፎሹም ሰው ከራሱ፤ ሰው ከወዳጁ፣ ሰው ከኑሮው፣ ሰው ከቤተሰቡና ከማህበረሰቡ ሲነጥለውም ሲያንጠለጥለውም በመሳጭ አተራረክ አብሮን ይዘልቃል።


የ“ጥልፍልፍ” ታሪክ ማግኘትና ማጣትን፣ የአላማ ጽናትን፤ ወዳጅነትና ጠላትነትን፤ በህይወት ውስጥ የሚያጋጥሙ የወጣትነት ተግዳሮቶችን በባለታሪኮቹ አማካኝነት እያስመለከተን ከገጽ - ወደገጽ የሚሸጋገር በአሳዛኝ ታሪክ የተሞላ ልብ አንጠልጣይ መጽሐፍ ነው።
ደራሲ፣ መምህር እና ዲፕሎማት እንዲሁም ለጠቅላይ ሚኒስትርነት በእጩነት ቀርበው የነበሩት ክቡር ዶክተር ሐዲስ ዓለማየሁ “ፍቅር እስከ መቃብር” በሚለው መጽሐፋቸው የኢትዮጵያን ስነ ጽሁፍ አንድ ደረጃ ከፍ ማድረግ ችለዋል። በ”ትዝታ” መጽሀፋቸው ደግሞ የአገር ፍቅርንና አርበኝነትን ተርከዋል። እኚህ ታላቅ የብዕር ሰው ፍቅር እስከ መቃብርን የመሰለ ስነጽሁፋዊ ይዘቱ የረቀቀ መጽሀፍ ሲጽፉ “በስነ ጽሁፍ ትምህርት” ምን ያህል ርቀት ተጉዘው ቢማሩ ነው ሊያስብል ይችላል። እሳቸው ግን የተማሩት የኬሚስትሪ ትምህርት እንጂ የቋንቋና ስነ ጽሁፍ አልነበረም። “ለስነ ጽሁፍ ይወለዱለታል እንጂ አይማሩለትም” አስብለዋል።


ዛሬ በዚህ አምድ የምንመለከተው ወጣቱ ጸሀፊ ካሳሁን ንጉሴ ‹‹ጥልፍልፍ›› ሲል በሰየመው መጽሀፉ ከአንባቢያን ጋር ተገናኝቷል። ይህ ወጣት ደራሲ ረጅም ልቦለድ መጽሀፉን ለአንባቢያን እንካችሁ ሲል ከየትኛውም የአገራችን ዩኒቨርስቲ በስነጽሁፍ ዘርፍ ተምሮ አይደለም። ወጣቱ ትምህርቱን የተከታተለው በስፖርት ሳይንስ ሲሆን እየሰራ ያለውም በአገራችን ከሚገኙ ሆቴሎች በአንዱ የጂም አሰልጣኝ ሆኖ ነው። እኛም መጽሀፉን አንብበን ያየናቸውን ጥንካሬ እና ድክመቶች ከዚህ በታች ባለው መልኩ ለአንባቢያን በሚመጥን መልኩ እናቀርበዋለን።

 

የቋንቋ ክህሎት


የደራሲ ካሳሁን ንጉሴ መጽሀፍ ምናልባትም ትልቁ ችሎታው ሊባል የሚችለው ጠንካራ ጎኑ የቋንቋ ችሎታው ነው። ደራሲው ተወልዶ ያደገው በጎጃም ክፍለሃገር መሆኑ እና የአካባቢው ህዝብ ትልቅ ሀብት የሆነውን የቅኔ ችሎታ ደራሲ ካሳሁን ተክኖበታል። መጽሀፉን ገጽ በገጽ በተመለከትንበት ሁሉ የልጁን የቋንቋ ክህሎት በሚገባ መመልከት እንችላለን።


ምጥን እና ጉልበት ያላቸው ቃላት በትክክል ሰድሮ የጻፈው ደራሲ ካሳሁን ንጉሴ መጽሀፉን ለማንበብ የሚፈልጉ አንባቢያንን እንዳይጎረብጥ አድርጎ ነው የሰራው። ከዚህ ጋር አብሮ ሊነሳ የሚገባው ደግሞ በበርካታ የህትመት ስራዎች ላይ በብዛት የሚታየው የፊደላት ግድፈትና የስርዓተ ነጥብ አጠቃቀም ችግር በ‹‹ጥልፍልፍ›› ውስጥ በብዛት አይታይም። ይህ የሆነው ደግሞ ከአንድም ሁለት ጊዜ የአርትኦትና ፊደል ለቀማ ስራ የተሰራ መሆኑን መጽሀፉ መግቢያ ላይ ተገልጿል። ይህ ማለት ግን ፍፁም ከግድፈት የነፃ ነው ለማለት እንዳልሆነ አንባቢ ልብ ሊለው ይገባል።

 

የመቼትና የሀሳብ አቀማመጥ


‘ጥልፍልፍ’ ውስጥ ዋና ገጸ-ባህሪዎቹን አይናለምንና ጠቢቡን ጨምሮ ሌሎች አጃቢ ገጸ ባህሪያት ያለቦታቸው የገቡበት አጋጣሚ የለም። ጊዜውንና ወቅቱን በጠበቀ መልኩ ተሰድሮ የተቀመጠ የታሪክ ፍሰት የተላበሰ መጽሀፍ ነው ማለት ይቻላል። ምናልባት በዚህ መጽሃፍ የታሪክ ፍሰት ላይ ሊነሳ የሚችለው ጉድለት ቢኖር ጥድፊያ የበዛበት መሆኑ ነው። ደራሲው ለምን እንደዛ በጥድፊያ ነገሮች እንዲከናወኑ ማድረግ እንደፈለገ ግልጽ ባይሆንም ጥድፊያ ግን በብዛት ይታይበታል። በጥድፊያው ውስጥም ቢሆን እንኳን ፍሰቱ ሂደቱን ጠብቆ የሚሄድ ነው።

 

ልብ ሰቀላ


ታሪኩ እንደ ርዕሱ ውስብስብነትና ጥልፍልፎች የበዛበት ቢሆንም ለአንባቢ አይጎረብጥም ወይም በጥልፍልፉ አይሳቀቅም። አይናለም የመጀመሪያ ፈተና የደረሰባት በጥበበ እና በጓደኛው በደረሰባት መደፈር ነው። ጥበበ በመጠጥ ተነሳስቶ በሚወዳትና በሚያከብራት አይናለም ላይ ወሲብ ቢፈጽምም በማግስቱ ግን ጸጸት ሲያንገላታው እናያለን። በዚህ ብቻ ያልቆመው የጥበቡ ጸጸት ትምህርቱን ለማቋረጥ እንዳደረገውም ይገልጻል።


በተለይ ከመኖሪያ ቀየው ርቆ ለጸበል ከሄደና በዚያው የቤተ ክህነት ትምህርት መማር ሲጀምር ዘመናዊውን ትምህርት እስከመጨረሻው ይሰናበታል ወይስ ይመለሳል? የቤተ ክርስቲያኑ አስተዳዳሪ ጋር የመዘበሩትን ገንዘብ አስተዳድርልኝ ሲሉ እምቢ በማለቱ ሊደርስበት የሚችል መጥፎ እጣ ይኖራል ወይስ በምን መንገድ ያልፈዋል? የሚሉት እንዲሁም አይናለም ልጇን የተገላገለችበት መንገድ፣ ከሆስፒታል ስትወታ የገጠማት ነገር፣ ከባህር ዳር ዩኒቨርስቲ ወደ አዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ ተዘዋውራ የገጠማት የፍቅር ህይወትና ሌሎች ታኮች በደራሲው የተሳሉ ልብ ሰቃይ ታሪኮች ናቸው። ታኮቹ ልብ ሰቃይነት ቢታይባቸውም ከጥድፊያ የጸዱ አለመሆናቸው ግን አንዱ ችግር ነው። አንዳንዴ ለማመን በሚከብድ መንገድ የተገኙ ድሎች የተካተቱበት በመሆኑም ከእውነታው የራቁ መስለው ይታያሉ።

 

በመጨረሻም የ“ጥልፍልፍ” ክፍተት ምንድነው?


ወጣቱ ደራሲ ካሳሁን ንጉሴ አለኝ ያለውን የሥነ-ጽሁፍ ትሩፋት አበርክቶልናል። ነገር ግን ከሰው ስህተት ከብረትም ዝገት አይጠፋምና በቀጣይ ስራዎቹ ትኩረት ያደርግ ዘንድ ማስታወሻ የሚሆኑ እንከኖችን ለመጠቆም እንወዳለን።


በ“ጥልፍልፍ” ረጅም ልቦለድ መፅሐፍ ውስጥ የመጀመሪያውና ዋነኛው ግድፈት ሆኖ የሚቀርበው የሥርዓት ስህተት ነው። እንደሚታወቀው በቤተክርስትን (በተለይም በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ቤተክርስትያን) ዘንድ አንድ ሰው በገዛ እጁ ህይወቱን ካጠፋ “ሥርዓተ- ፍትሃት” አይደረግለትም። በመጽሐፍ ውስጥ በልጃቸው ትልቅ ተስፋና እምነት የነበራቸው ወ/ሮ ይሻሙሽ ራሳቸውን ስለማጥፋታቸው ይተርክልናል። “የሚወዷትን ልጅ ጉንጭ ሳይሰሙ እንደናፈቀቻቸውና በእሷ እንደተራቡ፣ ናፍቆታቸውን ሳይወጡ ረሃባቸውን ሳያስታግሉ አንገታቸውን ለገመድ ሰጡ። “ይለናል (ገፅ፥ 180) ቀጥሎ በሚቀርበው ታሪክ ውስጥም በካህናት ፍትሃት እንደተደረገላቸው መገለፁ ከሃይማኖቱ ስርዓት ጋር ፍፁም የሚጋጭ ነው።


ሌላው በታሪኩ ውስጥ ያለው ተቃርኖ የጠቢቡ አንባቢነት አስተዋይነትና አርአያነት ያለው ሆኖ መሳሉ አንባቢው ትልቅ ቦታ እንዲሰጠው ተደርጓል። ሆኖም ግን ከተሳለበት የገፀ ባህሪይ አውታር አንፃር የሚወዳትን ልጅ ከጓደኛው ጋር አስገድዶ እስከመድፈር መድረሱ ትልቅ ተቃርኖ ነው። (እዚህ’ጋ ደራሲው በመጠጥ አስክሮት ስህተቱን ሊሸፍንለት የሄደበት መንገድ ደካማ ምክንያት ተደርጎ ሊወሰድ ይችላል) የገፀ- ባህሪውን ጠንካራነትና የፍቅሩንም ጽናት ልናይ ቢገባም ይህንን እንዳናይና የጥልፍልፉ ጅማሮ እንዲሆን ሁለቱን በነፍሳቸው የሚፈላለጉ ሰዎች በስጋቸው እንዲለያዩ አድርጎ አስቀምጧቸዋል።


ሌላኛው እንዴት የሚያስብል ጥያቄን በአንባቢ ዘንድ የሚፈጥረው የህግ ጉዳይ ነው። አይናለምን ይወዳት የነበረው መምህር ክብረት የፈፀመው የወንጀል አይነት እና ደረጃ በሚገባ ሳይገለፅ ጥድፊያ በተሞላበት መንገድ የአስራ አምስት ዓመታት ፅኑ እስራት እንደተወሰነበት ይተርክልናል። “መምህር ክብረት ነገሰ አይናለም በቀጠራት ቀን ስላልመጣችለት በመንገድ ላይ ጠብቆ ሊበቀላት ሲል በህዝብ ትብብር በፖሊስ በቁጥጥር ስር ውሎ የ15 ዓመት ፅኑ እስራት ተወስኖበት በወህኒ ቤት ይገኛል”ይለናል። (ገጽ፥60) . . . ደራሲው “መንገድ ላይ ጠብቆ ሊበቀላት” በሚል አንቀጽ ብቻ ሰውን 15 ዓመት ማሰር ቀላል የህግ ስህተት አይደለም።


ደራሲው በተለይ መሪ ገፀ-ባህሪያቱን “ትልቅ” ለማድረግ የሄደበት ርቀት ከተዓማኒነት አንጻር ጥያቄ ውስጥ የሚገባ ነው ማለት ይቻላል። ለምሳሌ ከመነሻው ጠቢቡ የተባለውን ገፀ ባህሪይ ተማሪና ተመራማሪ፤ የመፅሐፍ ቀበኛ አንባቢ በማድረግ አግዝፎ ስሎታል። በሌላ በኩል አይናለም ገና የመጀመሪያ ዓመት የዩኒቨርስቲ ተማሪ ሆና እና በዚያ ሁሉ የህይወት ጥልፍልፍ ውስጥ አልፋ በዓለማቀፍ ደረጃ የሚያገለግል ፈጠራ መፍጠሯን ይተርክልናል። (በገፅ፥ 248) እዚህ ላይ መጠቀስ ያለበትና ቢቀር የሚያሰኘው ነገር ደግሞ የሰራችውን “ሶፍት ዌር” ለማሳየት ሁለት ገጽ ሙሉ በእንግሊዝኛ የተዘጋጀ ምሳሌ ቅፅ ማሳየቱ ነው። ይህ ነገር ከስነፅሁፍ ውበት አንፃር አስፈላጊ አልነበረም።


ሌላው በመጽሐፍ ውስጥ መፅሐፉን የማስተዋወቅ ያህል ዋናው ገፀ-ባህሪይ ጠቢቡ “ብርቅርቅታ” የተሰኘው የዳኔል ስቲል መጽሐፍ ያስተዋውቀናል። በተለይም የታሪክ ተመሳስሎሽ ለማሳየት ሲባል በገጽ 31፣ 32 እና 33 መፅሀፉን አንባቢ እንዲያነበው መደረጉ አላስፈላጊ ነው። ከሆነም በገፀ-ባህሪው ምናብ ውስጥ የሚመላለሰውን ሃሳብ በትርክት መልክ ቢነገረን ይሻል ነበር።


እዚህ’ጋ በአፅንኦት ሊገለፅ የሚገባው ሌላው ነገር የመፅሐፉ የሽፋን ስዕል ሳቢ ያለመሆኑ ጉዳይ ነው። አበው “ከፊትፍቱ ፊቱ” ማለታቸው ቀላል አይደለም። መፅሐፍ በርካታ ቁምነገሮች ያሉት ቢሆንም ከሽፋኑ አንጻር ግን በእጅጉ ሳቢነት ይጎድለዋል ማለት ይቻላል። እናም ደራሲው በቀጣዮቹ ስራዎቹ መሰል ስህተቶችን እንደማይደግም ተስፋ በማድረግ ዳሰሳችንን እናጠናቅቃለን።

 

“ብዙዎች ህይወትን ይኖሯታል እንጂ አይገልጿትም። የኖርኩትን ህይወት ለዚህች መፅሐፌ ለመግለፅ ስሞክር የዝብርቅርቁና ዥንጉርጉሩ የህይወት ማንነት አይነተኛ መስታወት እንደሆነ በማመን ነው።” ይለናል - የአመፀኛው ክልስ መፅሐፍ ደራሲና “The Bastard” የተሰኘው ፊልም ላይ የግል ህይወቱን የተወነው ዳንኤል ሁክ - በመፅሐፉ መግቢያ ላይ ባሰፈረው ሀተታ።

 

“አመፀኛው ክልስ” በ2005 ዓ.ም ለንባብ ከበቃ በኋላ ለስድስተኛ ጊዜ ተደጋግሞ በመታተም በርካቶች ያነበቡት መፅሐፍ ነው። የመፅሐፉን መውጣት ተከትሎ በርካቶች አንብበውት የታሪኩ ፍሰት የፊልም ያህል ነው ሲሉም ከዚህ ቀደም በሚውዚክ ሜይ ደይ የመፅሐፍ ውይይት መድረክ ላይ ሰምተናል። መፅሐፉ የ47 ዓመቱን ጎልማሳ ዳንኤል ሁክ ውጣ ውረድ የሚተርክ መሳጭ ታሪክ ነው። ከአመታት በኋላ ይህንን አስገራሚ የህይወት ጉዞ በፊልም ለመስራት ያቀደው ሆላንዳዊው ዳይሬክተርና ፕሮዲዩሰር ሚስተር ፍሎረንስ ያንስ ቫሊዩ በቅርቡ ለዕይታ ሊያበቃው መዘጋጀቱን ሰምተናል።

 

የመፅሐፉን ይዘት የተመለከተው የኔዘርላንድ መንግስት ምንም እንኳን የኔዘርላንድ “ደም” ያለው ቢሆንም ባለታሪኩ በመፅሐፉ ያሰፈራቸውን ምስጢር ገላጭ ሀሳቦች ተመልክቶ ወደሀገሩ እንዳይገባ በሚል እንዳባረረውም ይገልፃል። በተለይም በደች ቋንቋ ከሚታተመውና ከማሠራጫው “M” የተሠኘ የፋሽን መፅሔት ባልተለመደ መልኩ የዳንኤል ሁክን እና የቤተሰቡን አስገራሚ ታሪክ በፊት ገፁ ጭምር በማውጣት ሽፋን ሰጥቶታል። ከዚህም ባለፈ በበርካታ የመገናኛ ብዙሃን ዘንድ ታሪኩ ትኩረት ስቦም እንደነበር በመፅሐፉ ተገልጿል።

 

በደች እና በቤልጂየም የፊልም ባለሙያዎች የተሠራውና ሙሉ ቀረፃው በኢትዮጵያ የተካሄደው ይህ ፊልም በቅርቡ በዓለም አቀፍ ፊልም ፌስቲቫል ላይ ተሳትፎ ሲያበቃ ለመላው ዓለም ተመልካቾች ለዕይታ እንደሚበቃም፤ ባለፈው ቅዳሜ መስከረም 20 ቀን 2010 ዓ.ም የፊልሙ ዳይሬክተርና ባለታሪኩ ዳንኤል ሁክ በሰጡት ጋዜጣዊ መግለጫ ጠቁመዋል።

 

ሙሉ በሙሉ የባለታሪኩ የዳንኤል ሁክን ትወና ይዞ ያሳለፋቸውን ውጣ ውረዶች የሚያሳየው ይህ ፊልም አንድ ሰዓት ከ38 ደቂቃ እንደሚሸፍን ታውቋል። በሰው መግደል ወንጀል ተይዞ በእስር ቤት ከአስር ዓመታት በላይ ያሳለፈው ዳንኤል ሁክ፤ በይቅርታ ከእስር ወጥቶ ኔዘርላንድ ድረስ አባቱን ፍለጋ የተጓዘበትን ውጣ ውረድ ፊልሙ ይተርካል። በጋዜጣ መግለጫው ወቅትም “ምህረት ያደረጉልኝ የመንግስት አባላትን አመሠግናለሁ” ያለው ዳንኤል፤ “በተለይም በንዴት ተነሳስቼ በኔ ምክንያት በደል ለደረሰባቸው ሰዎች (ቤተሠቦች) ሁሉ በሙሉ ልባዊ ይቅርታን እጠይቃለሁ” ሲል ተደምጧል።

 

“ዳንኤል በእጅጉ አስደናቂ ሰው ነው” በማለት ንግግሩን የጀመሩት የፊልሙ ዳይሬክተርና ፕሮዲዩሰር ሚስተር ፍሎረንስ፤ ይህን መፅሐፍ ወደፊልም በመቀየር ከሦስት ዓመት በላይ መልፋታቸውንም ይጠቁማሉ። በርግጥም ይህንን ውስብስብ ታሪክ የያዘ መፅሐፍ ለመስራት ፈታኝ እንደነበር የሚናገረው የፊልሙ ፕሮዲዩሰርና ዳይሬክተር፤ ፊልሙን ለመስራት የተነሳሳበትን ምክንያት ሲናገርም “2007 (እ.ኤ.አ) የዳንኤልን ታሪክ በጋዜጣ ላይ ካነበብኩ በኋላ ታሪኩን በፊልም ልሰራው እንደሚገባ አሰብኩ” ይላል። “በመገናኛ ብዙሃን የባለታሪኩ ስም እየገነነ በመጣበት ወቅት እርሱ ግን በእስር ቤት እንደነበርም አስታውሷል። “The Forgotten Netherlands” የተሰኘውን መፅሐፍ ገፅ-በገፅ ባነበብኩ ቁጥር ነገርዬው ፊልም እንጂ የእውነት አይመስለኝም ነበር” የሚለው ሚስተር ፍሎረንስ፤ መደነቄን በፊልም ለሌሎች ለማሳየት ተነሳው ባይ ነው።

 

ፊልሙን ለመስራት ወደ ኢትዮጵያ በመጣበት ወቅት ባለታሪኩ ዳንኤል ደጋግሞ ስለኔዘርላንዳዊው አባቱ ይናገር እንደነበር የሚያስታውሰው ሚስተር ፍሎረንስ፤ በፊልሙ ውስጥ አባትየው መታየት እንዳለበት አምነን ፍለጋውን ጀመርን ይላል። እናም ሆላንድ ውስጥ በሚገኘው በዳንኤል ወንድም በሚካኤል ሁክ አማካኝነት አባትየውን ለማግኘት ሙከራ አደረጉ። ነገር ግን ወንድምየው በመፅሐፉ ጭምር በእጅጉ ተናዶ ስለነበር ፊልሙንም በተመለከተ ምንም አይነት ንክኪ እንዲኖረው እንደማይፈልግ በመግለፅ “ተቃወመን” ይላል። ከዚያም በቀጥታ ለዳንኤል አባት ለሚስተር ሁክ ደብዳቤ መፅፉን የሚናገረው ሚስተር ፍሎረንስ፤ “አንድ የተረዳሁት ምስጢር ግን ልጁን የከዳው ሚስተር ሁክ እርሱም በልጅነቱ በአባቱ የመከዳት አጋጣሚ የነበረው መሆኑን መረዳቴ ነበር” ይላል። “እናም በፊልሙ ውስጥ ማንነታችንን የሚቀበሉን ሰዎች ማግኘት ምን ያህል ዋጋ እንዳለው ለማሳየት ሞክሬያለሁ” ይላል።

 

“በዳንኤል ሁክ መፅሐፍ ላይ ተመስርቶ የተሰራው ፊልም ሲመረቅ ለዓለም የማሳየው የአንድን ኢትዮጵያዊ ታሪክ ብቻ ሳይሆን በማንኛውም አስቸጋሪ ህይወት ውስጥ ያለ ሰው አንድ ቀን ከችግሩ ተላቆ በነፃነት እንደሚቆም ጭምር ነው። ለዚህም የዳንኤልን ከሞት ፍርድ መትረፍ የሚያሳይ ታሪክ መመልከት በቂ ነው ሲል ምስክርነቱን ሰጥቷል። ይህን ፊልም ለመስራት ተግዳሮት የነበረውን ነገር በተመለከተ ተጠይቆ ሚስተር ፍሎረንስ ሲመልስ፣ ዳንኤል በጣም አስቸግሮኛል” ሲል ብዙዎችን ፈገግ ያሰኘ መላሽ ሰጥቷል። ከዚህ ባለፈ ግን አባትዬው ሚስተር ሁክን አሳምኖ በዘጋቢ ፊልሙ ውስጥ እንዲሳተፉ ለማድረግ ራሱን የቻለ ፈተና እነደነበርም ጠቁመዋል።

 

በቀጣይም ከደቡብ ኮርያ አካባቢ የተነሳና በእውነተኛ ታሪክ ላይ የተመሠረተ ፊልም ለመስራት በዝግጅት ላይ መሆኑን የሚናገረው ሚስተር ፍሎረንስ፤ አሁን ላይ ከአስራ ስምንት ያላነሱ ፊልሞችን የሰራው ፕሮዲዩሰርና ዳይሬክተር ሚስተር ፍሎረንስ ቀደም ብሎ በጋዜጠኝነት ሙያ ላይ ተሰማርቶ ይሰራ እንደነበርም ሰምተናል። የፊልሙ ፕሮዲዩሰርና ዳይሬክተር ሚስተር ፍሎሬስ ያንስ ቫን የሚከተለው ማስታወሻ በ“አመፀኛው ክልስ” መፅሐፍ ድህረ-ታሪክ ውስጥ እንደሚከተለው ሰፍሮ ይነበባል፤ “ፍሎሬስ ወደፊልም ስራ የገባው በውስጡ ያለውን የፊልም ስራ ጥበብ ፍቅር ምላሽ በመስጠት በሚገጥሙት ምርጥ ታሪኮች ላይ ተንተርሶ ጥልቀት ያለው ስራ ለመስራት ለጥናቶቹ ሰፊ ግዜ መስጠት እንደሚያስፈልገው ስለተገነዘበ ነበር። በዚህም ቁርጠኝነቱ የተነሳ በአጭር ግዜ ውስጥ በፊልም ስራዎቹ በዓለም አቀፍ ደረጃ የተዋጣለት የፊልም ባለሙያ ለመሆን በቃ። የፊልም ት/ቤቶችን ደጅ ረግጦ የማያውቀው ፍሎሬስ የፊልም ስራን ከጀመረበት ከ2004 ጀምሮ አራት የሲኒማቲክ ዶክመንተሪዎችን፤ አንድ አጭር ልቦለድ፤ በርከት ያሉ ተከታታይ የቴሌቪዥን ፊልሞችን ጨምሮ አስራ ሰባት (17) ፊልሞችን መስራት ችሏል። በ2010 የሰራው እና “Rainmakers” የተሰኘው ፊልሙ ከሁሉ በላይ የስኬት ማማ ላይ እንዲወጣ ያደረገው ሲሆን፤ ፊልሙ አምስት ዓለም አቀፍ ሽልማቶችን በሮም፤ በጄኔቫ፤ በሼፍልድ እና በሊዩቨን ጠራርጎ ከመውሰዱም በላይ በሃያ አምስት ሀገሮች ዓለም አቀፍ ፌስቲቫሎች ላይ የመታየት እድል አግኝቷል። ፍሎሬስ ከፊልም ስራዎቹ ጎን ለጎን በርካታ መፃህፍቶችንም ለንባብ ያበቃ ምርጥ ደራሲ እና ታሪክ ተራኪ ነው።”

 

በምን አይነት የሠነ-ጽሁፍ ችሎታ ይህን “አመፀኛው ክልስ” የተሰኘ ባለታሪክ እንደፃፈው የተጠየቀው ዳንኤል ሁክ፤ “በእስር ቤት ቆይታዬ ምንም እንኳን የሞት ፍርድ ቢፈረድብኝም አንድ ቀን ተፈትቼ እንደምወጣ አምን ነበር” ይላል። ለዚህም ሥነ-ልቦናዊ ጥንካሬ ያበቁትን አስተሳሰቦች ያዳበረው ደጋግሞ ከሚያነባቸው መፅሐፍ ቅዱስና የሥነ-ልቦና መፅሐፍት እንደነበር ይገልፃል።

 

በአሁኑ ወቅት ምንም አይነት ቤተሰብ ያልመሠረተ እንደሆነ የሚናገረው ዳንኤል ሁክ፤ “የተዋጣልኝ አማካሪና ቢዝነስ ማን እሆናለሁ” ሲል በህይወቱ የተሳካለት ሰው እንደሆነም አስረድቷል። በቀጣይ ከኑሮ የተረፈ ጊዜ ካለው ለመፃፍ የሚያስባቸው ታሪኮች እንዳሉም ጠቁሟል። በህይወቱ ለመዝናናት ሲያስብ ፊልሞችን (በተለይም የቻይና ካራቴ ፊልሞችን) መመልከት እንደሚማርከው ገልጾ፤ አሁንም ድረስ በአቋሙ ለመጠንከር አካላዊ እንቅስቃሴ ማድረግ እንደሚያዘወትርም ተናግሯል።

 

የመዝናኛው አለም ሰዎችን፣ ታዋቂና አንጋፋ ስመ ጥር ባለሙያዎችን ያካተተ የሥዕል ሥራዎችን “በፖርትሬት ካርቱን” የአሳሳል ስልት ከፍ ባለ መልክ ያስተዋወቀ ባለሙያ ነው። ሰዓሊ (ካርቱኒስት) ቴዎድሮስ መስፍን (ቴዲማን). . . በያዝነው ወር መጀመሪያ ለአራተኛ ጊዜ የፖርትሬት ካርቱን አውደ ርዕይ ጥሪ የተደረገላቸው እንግዶች በተገኙበት በካፒታል ሆቴል የተከፈተ ሲሆን፤ የ38 ታዋቂ ሰዎችን ፊት የሚያሳዩ የፖርትሬት ካርቱን ስራዎች በ28 ፍሬሞች ተዘጋጅተው ካሳለፍነው መስከረም 7 እስከ 14 ቀን 2010 ዓ.ም በኢትዮጵያ ብሔራዊ ቴአትር አርት ጋለሪ ለዕይታ በቅተዋል። በዚህም ከ2ሺህ በላይ የሥዕል አድናቂዎች ተገኝተው ስራዎቹን ተመልክተዋቸዋል።

ግለኝነት እየተስፋፋ በመጣበት በአሁኑ ሰዓት የአውደ-ርዕይውን መጠሪያ “ቤተሰብ ለጥበብ” ሲል ሰይሞ በርካቶችን አሰባስቧል። “ፕሮግራሙን ያሰብኩት አብሮነትን ለመስበክ በሚል ነው” የሚለው ቴዎድሮስ፤ እንደከዚህ ቀደሙም ባይሆን ያሥዕል ተመልካቾች መጥተው በቀረቡት ሥራዎች ተዝናንተው ተመልሰዋል ይላል። ለዚህም የተለያዩ ምክንያቶች ሊኖሩ እንደሚችሉ ምክንያቱን አስቀምጧል።

በመክፈቻው ዕለት አንጋፋና ወጣት አርቲስቶች፣ አትሌቶችና ፀሐፊያን ነበሩ። ከእነዚህም መካከል አርቲስት ፍቃዱ ተ/ማርያም፣ ግሩም ኤርሚያስ፣ ሰለሞን ቦጋለ፣ ፀሐፊና መሃንዲስ ሚካኤል ሽፈራሁ፣ ወግ አዋቂው በኃይሉ ገ/መድህን እና አትሌት ገ/እግዚአብሔር ገ/ማርያም ተጠቃሾች ናቸው።

የፖርትሬት ካርቱን ሥራዎችን ለህዝብ ማቅረብ ከጀመረ ከሰባት ዓመታት በላይ ቢሆንም ዘንድሮ ለዕይታ የበቃው ለአራተኛ ጊዜ መሆኑን ሰምተናል። ለዚህም እንደምክንያት የቀረበው ሰዓሊው በራሱ አቅም ያለአንዳች ድጋፍ እየሰራ መቆየቱ አስታውቆ፤ ሥነ-ጥበቡን የሚደግፉት አካላት ብዙ መስራት ይጠበቅባቸዋል ሲል ምክንያቱን ያስረዳል። በቀጣይም የሥዕል አውደ-ርዕይዎችን የሚደግፉ አካላትና ተቋማት እንደሚያስፈልጉ ሰዓሊ ቴዎድሮስ (ቴዲማን) ይናገራል። “መሰል የሥዕል አውደ-ርዕይዎች ደጋፊ ቢያገኙ በቋሚነት በወር አልያም በዓመት ፌስቲቫል አይነት ዝግጅት ፈጥሮ በርካታ ተመልካቾችን የምንሰበስብበት ይሆናል” ይላል።

ሥራዎቹን በአገር አቀፍም ሆነ በዓለም አቀፍ ደረጃ ለማሳየት ሀሳቡ ያለው አርቲስት ቴዲማን፤ በዚህ ዓመት በአገር ውስጥ ወደመቀሌ ተጉዞ አወደ-ርዕይ ለማሳየት ጥሪ ካደረጉለት አካላት ጋር ተነጋግሮ በዝግጅት ላይ መሆኑን አስታውቋል። በቀጣይም የተለያዩ ቦታዎችና ዩኒቨርስቲዎች ውስጥ ስራዎቹ ይቀርባሉ ተብሏል።

“የፖርትሬት ካርቱን” ባህሪያት ከሚባሉት ውስጥ የታዋቂ ሰዎች የፊት ገጽ ዋነኛ ትኩረቱ መሆኑን የሚያስረዳው ቴዲማን፤ ለዚህም ከጋዜጣ ርዕስ አንቀፅ ውጪ ያሉት ስራዎች በሙሉ ትኩረታቸው የዝነኞች ፊት እንደሆነ በአፅንኦት ያስረዳል። ያም ሆኖ ዘንድሮ በብሔራዊ ቴአትር አርት ጋለሪ ከቀረቡት ሥራዎች መካከል ሃሳብና ትርጉም የሚሰጡ ሥራዎች ተካተው መቅረባቸውንም ያስታውሳል። እንደምሳሌም ሃሳብ ላይ አተኩረው የሚሰሩ የርዕስ አንቀጽ የካርቱን ሥራዎችን ለልዩነቱ ማሳያ አድርጎ ማቅረብ ይቻላል የሚለው ቴዲማን፤ በዚህም ሂደት የፖርትሬት ካርቱን ሥራዎች ወደማዝናናቱ ሲያተኩሩ፤ በአንጻሩ ደግሞ የርዕሰ አንቀጽ የካርቱን ሥራዎች ሃሳብ ላይ ያተኩራሉ ሲል ይገልፃቸዋል።

ሰዓሊ ቴዎድሮስ መስፍን (ቴዲማን) ሥራዎቹን ለአደባባይ ማብቃት ከጀመረበት ጊዜ አንስቶ ከመቶ አስር ያላነሱ የአገራችንን ታዋቂ ሰዎች ምስል አዝናኝ በሆነው የፖርትሬት ካርቱን ስልት ሰርቶ ለዕይታ ማብቃቱን ይናገራል። በርካቶች የራሳቸውን ምስል ሲመለከቱ የሚሰማቸው የመደነቅ ስሜት እንዳሉ ሁሉ፤ ምናልባት የአሳሳል ስልቱን ካለመረዳት ገጽታችንን አበላሸህብን የሚሉ ሰዎች አላጋጠሙህም ወይ ብለን ጠይቀነው ነበር። “ፊት ለፊት ለምን እንደዚህ አድርገህ ሰራኸኝ ያለኝ ሰው አጋጥሞኝ አያውቅም። ነገር ግን እንደቀልድም ቢሆን “ጉማሬ አስመሰልከኝ፣ የተለየ ፍጥረት አስመሰልከኝ” የሚሉ አስተያየቶች አሉ” ብሎናል።

በፖርትሬት ካርቱን የአሳሳል ስልት ውስጥ የሰዎች የፊት ገጽ ዋናው ማዕከል ነው።  ከፊት ገጻቸውም በጉልህ የሚተኮርበትና የሚጋነን አካል ይኖራል። ይህ አሳሳል ምንን ተመስርቶ የሚሰራ ነው? ያደጉት አገራት ያሉ የፖርትሬት ካርቱን ሰዓሊያን የአንድን ግለሰብ የተለየ ባህሪን መሠረት አድርገው ሁሉ ሊሰሩ ይችላሉ የሚለው ቴዲማን፤ አሁን ላይ እሱ እየሰራ ያለው ግን የሚታየው የፊት ገጽታ (አካላዊ ቅርፅ) ላይ ብቻ መሠረት በማድረግ እንደሆነ ያስረዳል። “እኔ የአንድን ታዋቂ ሰው የፊት ገፅ ለመሳል ስነሳ የመጀመሪያ የምመለከተው ነገር ሰውዬው ፊት ላይ የተለየና በጉልህ የሚታይ ነገር አለው ወይ?” የሚል ይሆናል። ከዚያም በአሳሳል ያንን የሰውዬውን መለያ አጋነን እናቀርበዋለን” ይላል። እንደምሳሌም ሲያስረዳ አንድ ሰው አይኑ ትላልቅ ከሆነ ወይም ጆሮው፣ አልያም አፍንጫው ሊሆን ይችላል በጉልህ የሚታወቅበትን የፊት ክፍል በይበልጥ በማጋነን ስታቀርበው ነው ፖርትሬት ካርቱን የሚባለው ሲል ስለአሰራሩ ይዘረዝራል። በዚህ አሳሳል ስልት ውስጥ ከ50 እስከ 60 በመቶ የሚሆነው የትክክለኛ ሰውነቱ ቅርፅ ቀርቶ፤ ነገር ግን ገኖ የሚወጣው እንዲታይ ያደርጋል ሲል ያስረዳል።

ይህ የፖርትሬት ካርቱን የአሳሳል ዘይቤ በስነ ጥበብ ትምህርት ቤቶች አካባቢ ያን ያህል ትኩረት የተሰጠው አይደለም የሚለው ቴዲማን፤ በርካታ ፍላጎት ያላቸው ወጣቶች ቢኖሩም የሚያስተምራቸውና የሚያበረታታቸው አካባቢን ግን የለም ሲል በቁጭት ይናገራል። ይህንን የአሳሳል ስልት በማስተዋወቅና የመገናኛ ብዙሃንም ትኩረት እንደሰጡት በማድረግ የዛሬ ሰባት አመት ሲጀምረው ለብዙዎች መነቃቃት እንዲፈጠርም ያስታውሳል። በዚህም መነሻነት ትምህርቱን ለመማር የሚፈልጉ ወጣቶች መበራከታቸውን ተከትሎ ተፈሪ መኮንን ሙያና ቴክኒክ ትምህርት ቤት የሥነ-ጥበብ ክፍሉ አንድ ዘርፍ አድርጎ ጀምሮት እንደነበረ የሚያስታውሰው ቴዲማን፤ በኃይሉ ከተባለ የካርቱን አሳሳል መምህር ጋር አንድ ሁለቴም ተማሪዎቹ ፊት ቀርቦ “ስለ ፖርትሬት ካርቱን” ገለፃ አድርጎ እንደነበር ይናገራል። ከዚያ በኋላ መቀዛቀዞች መታያታቸውን በመጠቆም አሁን ላይ የአሳሳል ስልቱን የሚያስተምር ትምህርት ቤት አለመኖሩን ይናገራል።

የፖርትሬት ካርቱን ስራዎችን መማር የሚፈልጉ ወጣቶች መኖራቸውን ከአሁን አውደ-ርዕይ በኋላም ጥያቄ የሚያቀርቡለትና እየመጡ እንደሚያናግሩት የገለፀው ቴዲማን፤ ሁኔታዎች ከተመቻቹ በግሉ ያለውን ልምድ ለማካፈልና ለማስተማር ዝግጁ መሆኑንም ይገልጻል። ያም ሆኖ ግን ለጥበቡ የሚሰጠው ግምትና ዋጋ ዝቅተኛ መሆኑ እንዲሁም የአሳሳል ዘዴውን የቀሰሙ ወጣቶችም በቀጣይ የሚገጥማቸው የሥራ አካባቢ በግልጽ አለመኖሩ ተስፋ የሚያስቆርጣቸው ይመስለኛል ሲል ተግዳሮቶቹን ያመለክታል። ይህ የፖርትሬት ካርቱን አውደ-ርዕይ ደጋፊ አካላትን አግኝቶ ቢቻል ወርሃዊ የመመልከቻ አጋጣሚዎች አሊያም ደግሞ በቋሚነት ከአንድ አመት ውስጥ አንድ ሳምንቱን ለሥዕል ጥበቡ አፍቃሪያን ዕይታ የማቅረብ አጋጣሚው ቢመቻች ከማዝናኛነቱም ባለፈ የሥራውን ዋጋ እንድናይ ያግዘናልና የሚመለከታቸው አካላት ትኩረት ያድርጉበት እንላለን።   

“ፊልም ራሴን የምገልፅበት ጥበብ ነው”

ሰውመሆን ይስማው (ሶሚክ)

ዳይሬክተርና ሲኒማቶግራፈር

 

 

Entertanmentወጣት የፊልም ባለሙያ ሰውመሆን ይስማው በዳይሬክቲንግ የሠራቸው ፊልሞች፣ የፀሐይ መውጫ ልጆች፣ ዓለሜ፣ እንዲሁም “8፡62”ን ጨምሮ ሦስት ለዕይታ ያልበቁ ሥራዎቹ ናቸው። በሌላ በኩል ደግሞ ያ-ልጅ፣ ፔንዱለም፣ ሲቲ ቦይዝ፣ ኦፕሬሽን አክሱም፣ ባለገሩ፣ አዲናስ፣ ቀሚስ የለበስኩ’ለት፣ የፀሐይ መውጫ ልጆችና ዓለሜ የተሰኙትን ፊልሞች ጨምሮ በኦሮምኛ ቋንቋ የተሰራውን “ዋዳ” የሲኒማቶግራፊ ችሎታውን ይሳየባቸው ስራዎቹ ናቸው። በሙዚቃ ክሊፕ ደግሞ “ጥቁር ሰው” እና  “ማር እስከጧፍ” በተሠኙት የቴዲ አፍሮ ሥራዎች ላይ በረዳት ዳይሬክተርነት እና በሁለተኛው ደግሞ በሲኒማቶግራፊው ዘርፍ አቅሙን አሳይቶባቸዋል። እዚህ ላይ “ቀሚስ የለበስኩ’ለት” እና “ዓለሜ” በተሰኙት ፊልሞች ለተከታታይ ሁለት ዓመታት የጉማ ፊልም ፌስቲቫል በሲኒማቶግራፊው ዘርፍ ባሳየው ድንቅ ችሎታ ተሸላሚ መሆኑም ይታወሳል።

 

 

አሁን ደግሞ በቅርቡ ለዕይታ የሚበቃውንና በእውነተኛ ታሪክ ላይ የተመሠረተውን “እውር አሞራ ቀላቢ” የተሠኘ ፊልም ዳይሬክት አድርጐ አቅርቧል። ከወጣቱ ዳይሬክተርና ሲኒማቶግራፈር ሰውመሆን ይስማው (ሶሚክ) ጋር ያደረግነውን አጭር ቆይታ እነሆ፡-

 

ሰንደቅ፡- እስካሁን ከሰራሃቸው ፊልሞች ጋር ሲነፃፀር በቅርቡ ለዕይታ የሚበቃውና በእውነተኛ ታሪክ ላይ የተመሰረተው “እውር አሞራ ቀላቢ” የተሠኘው ፊልም በምን ይለያል?

ሰውመሆን፡- የመጀመሪያው ነገር በዘውጉ የተለየ ነው። “ዶክመንተሪ ድራማ” የተሠኘ ለኔ አዲስ የሆነ ዘውግ የሞከርኩበት ሥራ ነው። እውነተኛ ክስተቶችና የፈጠራ ድራማዎች በፊልሙ ውስጥ በውህደት ለማሳየት ሞክረናል። በፊልሙ ውስጥ ዋናው ባለታሪክ ያለፈበትን የህይወት ውጣ ውረድ በምልሰት መልክ የሚተርክበትን አካሄድ ተከትለን የሰራነው ፊልም ነው።

 

ሰንደቅ፡-በ“እውር አሞራ ቀላቢ” ፊልም ውስጥ የተጠቀምከው የሲኒማቶግራፊ በእጅጉ መሳጭ ነው። እንደባለሙያ አንዳንድ ትዕይንቶችን (Scene) ለመቅረፅ ያስቀመጣችሁት የቆየ ፊልም ነበረ ማለት ይቻላል?

ሰውመሆን፡-­­ እውነቱን ለመናገር የሳሲሳ ፊልም ፕሮዳክሽን በአጠቃላይ ለፍቶበታል። በተለይ ረዳት “ካሜራ ማኔ” በጣም ብዙ ነገር አግዞኛል ማለት እችላለሁ። ከዚያ ውጪ በምናብህ የምትስለውን ነገር ወደሚታይ ነገር ለማምጣት ብዙ ተጉዘናል። በረሃውን ማንሳት እንችላለን። በፊልሙ ውስጥ ያለውን ባቡር ለመቅረፅ እስከ ጅቡቲ ሄደናል። ባለታሪኩ የረገጣቸውን ቦታዎችና የተጓዘባቸውን መስመሮች እንደነበሩ ለማሳየት ብዙ መስዋዕትነት ከፍለናል ማለት እችላለሁ።

 

ሰንደቅ፡- ይህ አዲሱ ፊልምህ በእውነተኛ ታሪክ ላይ የተመሠረተ እንደመሆኑ መጠን፤ ወደ ፊቸር ፊልም የሰዓት ገደብ ለማምጣት ሲባል ብዙ ቀርፃችሁ በኋላ ቆርጣችሁ ያስቀራችሁት ትዕይንት ይኖራል ማለት እንችላለን?

ሰውመሆን፡- እውነትህን ነው። በጣም የሚገርሙ ጠንካራ ትዕይንቶችን (Scene) ቆርጠን ለማውጣት ተገደናል። ፊልም ስትሰራ ማለት የምትፈልገውን ነገር መድረሱ ላይ ታተኩራለህ። ከዚያ ውጪ ግን ብዙ ገንዘብ ያወጣህበት ትዕይንት ቢሆን እንኳን ቆርጠህ ልታስወጣ የምትችልበት አጋጣሚ ሊኖር ይችላል። በዚህም ፊልም ብዙም ባይሆን ቆርጠን ያወጣናቸው ትዕይንቶች አሉ። ያ ማለት ግን ፊልሙ ሙሉ  ለማለት አይደለም።

 

ሰንደቅ፡- በስራዎችህ ውስጥ ደጋግመን የምንመለከታቸው ነገሮች አሉ። ለምሳሌ የቀደመ (ቆየት) ያለ ታሪክ ያለው ፊልም እና ወታደር ገፀ-ባህሪያት ትደጋግማለህ። ለምን ይሆን?

ሰውመሆን፡- (ሳቅ) ወታደር በጣም ነው የምወደው። ግን “የፀሐይ መውጫ ልጆች”፣ “ዓለሜ” እና በቅርቡ የሚወጣ ፊልሜም ውስጥ ባይገርምህ ወታደር ገፀ-ባህሪ አለበት። ወደኋላ ብዙም ርቄ የሠራሁት ፊልም የለም፤ ነገር ግን እንዳልከው “ታሪክ ተናጋሪ” ነኝ ብዬ አስባለሁ። እንደፊልም ባለሙያነቴ በምሰራው ፊልም ውስጥ አንዳች ታሪክ ለተመልካቹ ቢደርስ እመርጣለሁ።  

 

ሰንደቅ፡- እስካሁን በዳይሬክቲንግም ሆነ በሲኒማቶግራፊው ዘርፍ ከሰራሃቸው ሥራዎች በመነሳት ፊልም ላንተ ምንድነው?

ሰውመሆን፡- ፊልም ለኔ ራሴን የምገልፅበት ጥበብ ነው። ሀሳቤን፣ ፍልስፍናዬን የምገልፅበት መሣሪያ ነው ብዬ አምናለሁ። እኔ በግሌ የምመኛቸው ነገሮች በሰራዋቸው ፊልሞች ውስጥ አሉ ብዬ አምናለሁ። ፊልም ሰሪ የሆንኩትም በጣም መናገር የምፈልጋቸውን ታሪኮችን ለማጉላት ነው። ገና ያልተናገርኳቸውም ብዙ ነገሮች አሉ።

 

ሰንደቅ፡-የፊልም ባለሙያነትህን ብቻ ሳይሆን ያለህን እምቅ አቅም ጭምር ሰዎች ተረድተውልኛል ብለህ ታስባለህ?

ሰውመሆን፡- እሱን የሚመሠክሩት ሥራዎቼ ናቸው። እኔ ያንን በእርግጠኝነት መናገር አልችልም። ነገር ግን ፊልም መሥራት የሚፈልጉ ሰዎች ሥራዎቻቸውን ይዘው ወደኔ ሲመጡ ሳይ በተወሰነ መልኩም ሰዎች አቅሜን እየተረዱት መጥተዋል ብዬ አስባለሁ። ለምሳሌ በ“እውር አሞራ ቀላቢ” ፊልም ምክንያት ሁለት ሰዎች ታሪካቸውን በፊልም መልክ እንድሰራላቸው ፍላጐታቸውን ገልፀውልኛል። አንደኛው ኒውዮርክ ላይ ፊልሙ ሲመረቅ አይቶ የራሱን የጉዲፈቻ ታሪክ በፊልም እንድሰራለት ጠይቆኛል። ሌላውም እንዲሁ አሜሪካን አገር የሚኖር ነው የእሱም ታሪክ ወደፊልም እንዲቀየር ተነጋግረናል። ይህ ማለት ሰዎች አቅሜን እያዩ መምጣት ጀምረዋል ማለት ይመስለኛል።

 

ሰንደቅ፡- ከ“እውር አሞራ ቀላቢ” ፊልም ደራሲና ባለታሪኩ ከዘካሪያስ ጥበቡ መስፍን ጋር እንዴት ተገናኛችሁ?

ሰውመሆን፡- ከዘካሪያስ ጋር ያገናኘችን ብርቱካን በፍቃዱ ናት። ከእርሷ ጋር “አዲናስ” እና “ሲቲ ቦይዝ” የተሰኘ ፊልም ሰርተናል። ዘካሪያስ ታሪኩን ፊልም ማድረግ እንደሚፈልግ ሲነግራት ቀጥታ ወደኔ ነበር የላከችው። ያለችው ቀን ደወለልኝ፤ ተገናኝተን አወራን፤ ታሪኩ መሳጭ ስለነበር ለመስራት ሙሉ ፍቃዴን ገለፅኩለት፤ መስራት ጀመርን ማለት ነው።

 

ሰንደቅ፡- በተቀነጨበው ፊልም ውስጥ የምናየው የዘካሪያስ ገፀ-ባህሪይ ህይወቱ አሳዛኝ ነው። ገፀ-ባህሪውን እና ዘካሪያስን እንዴት መግለፅ ይቻላል - እንደ ዳይሬክተር ስታየው?

Entertanment2ሰውመሆን፡- ዘካሪያስ የሚገርምና ጠንካራ ልጅ ነው። የፅሁፍ ችሎታና ልምድ ባይኖረውም ሀሳቡን በትክክል መግለፅ የሚችል ሰው ሆኖ አግኝቼዋለሁ። በስራ ሂደት ብዙ ጊዜ ተጋጭተናል። እሱ የሚፈልገው ነገር አለ፤ እኔም የምፈልገው ነገር አለ ስለዚህ ግጭት አይጠፋም። ከቀረፃ በኋላም ይሄ ይቆረጥ፣ ይሄኛው ይቀጥል ስንባባል ብዙ ተጨቃጭቀናል። ግን ለጥሩ ስራ ሲባል የሆነ ነገር እንጂ በፀባይ ለክፉ የሚሰጥ ልጅ አይደለም። በስራው ሂደት ያሳየውን ትዕግስትና ውጣ ውረድ በተመለከተ በጣም ነው የማደንቀው።

 

ሰንደቅ፡- እስቲ ደግሞ ስለ ቴዲ አፍሮ “ጥቁር ሰው” እና በቅርቡ ስለወጣው “ማር እስከ ጧፍ” ስራዎች ላይ ስለነበረህ ሚና ንገረኝ።

ሰውመሆን፡- የመጀመሪያው ማለትም “ጥቁር ሰው” ላይ ረዳት ዳይሬክተር ነበርኩ። የተሰራው በሳቢሳ ፊልም ፕሮዳክሽን ነበር። ብዙ ትግልና ብዙ ፈተና የነበረበት ስራ ነው። ግን ደግሞ አሪፍ ፕሮዳክሽን ያሳየንበት ስራ ነበር ማለት እችላለሁ። አሁን በቅርብ በወጣው “ማር እስከ ጧፍ” ስራ ላይ ግን የተሰራው በአምለሰት ፊልም ፕሮዳክሽን በኩል ስለነበር እኔ እንደ ሲኒማቶግራፈር ነው የተቀላቀልኩት። ካሜራውን የሰራሁት እኔ ነኝ። ደብረማርቆስና ደብረሊባኖስ አካባቢ ተገኝተን ለክሊፑ የሚሆን ቀረፃ ሰርተናል። በስተመጨረሻ ሥራው ወጥቶ ሳየው የቴዲ፣ የአምለሰት፣ የያሬድ ሹመቴ እና የቡድኑ ጥምረት በአሪፍ መልኩ የታየበት ነው ማለት እችላለሁ። ተመልካቹም በጣም የተረዳን ይመስለኛል። አስተያየቶቹን ለማህበራዊ ሚዲያዎች ስመለከት በጥልቀት የሚመለከቱ ሰዎች እንዳሉ አይቼ ተገርሜያለሁ።

 

ሰንደቅ፡- በምታገኘው ክፍት ጊዜ ውስጥ ምን ያዝናናሃል?

ሰውመሆን፡- እኔን የሚያዝናናኝ ፊልም ማየትም መስራትም ነው። ወደፊትም ቢሆን ፊልምን በመስራት፤ ታሪክ በመናገርና የሰዎችን የፊልም ስራ በማየት መስራቴንም መዝናናቴንም እንደምቀጥል ነው የማስበው።¾

 

·        ባህርዳር ዩኒቨርስቲ ለተሸላሚዎቹ ነፃ የትምህርት ዕድል ሰጥቷል


የማህበራዊ ሚዲያ ገፆቻቸውን በመጠቀም ትክክለኛ፣ ወቅታዊ፣ ማህበራዊና ትርፍ ያላቸውን አዝናኝ መረጃዎች በመስጠት፤ የአገራችንን ብሎም የአማራ ክልልን በማስተዋወቅ ረገድ ጉልህ ሚና ለነበራቸው ግለሰቦችና ተቋማት ባሳለፍነው ጳጉሜ 2 ቀን 2009 ዓ.ም ሽልማት ተበርክቶላቸዋል። ዘመራ መልቲ ሚዲያና ፕሮሞሽን እንዲሁም በላመርጌር ህትመትና ሚዲያ ፕሮዳክሽን የተሰኙ ተቋማት በጋራ ከባለድርሻ አካላት ጋር በመተባበር ያዘጋጁት አንደኛው የጣና ማህበራዊ ሚዲያ ሽልማት ለአስር የተለያዩ ዘርፎችና ለአንድ ልዩ ተሸላሚ የዕውቅና ምስክር ወረቀትና የፌስ ቡክ “ላይክ”ን አመላካች የያዘ የዋንጫ ሽልማትን እንካችሁ ብሎ አስተዋውቋቸዋል።

የጣና ማህበራዊ ሚዲያ አስር የመወዳደሪያ ዘርፎች ተብለው የተጠቀሱት በፈጣን ወቅታዊና ሚዛናዊ መረጃ፣ በባህልና ቱሪዝም፣ በኪነ-ጥበብ፣ በበጎ አድራጎትና አካባቢ ልማት፣ በጤና መረጃ፣ በአስደማሚ ምስሎችና ትርከቶች፣ በትምህርት ምርምርና ማህበራዊ አገልግሎት፣  በዘርፈ ብዙ ጉዳዮች እንዲሁም በስፖርት መረጃ እና በታሪክ ዘርፎች ተወዳዳሪዎች ቀርበዋል። ለውድድሩ የቀረቡት ተወዳዳሪዎች በየዘርፉ የተመደቡበትን አካሄድ በተመለከተ የፕሮግራሙ አዘጋጆች አቶ ደምስ አያሌው እና አቶ ሰለሞን ምህረት መረጃዎችን አስተላልፈዋል። በዚህም በማህበራዊ ሚዲያ በኩል የተከፈተውን ገፅ ተከትሎ ህብረተሰቡ በሰጠው ጥቆማ መሠረት በ10 ዘርፎችና በአንድ ልዩ ተሸላሚ በአጠቃላይ 36 ግለሰቦችና ድርጅቶች የመጨረሻ እጩ ሆነው ቀርበዋል። ከቀረቡት ዕጩዎችም መካከል በጓደኛና በተከታይ ብዛት ከፍተኛ ቁጥር ያላቸው ተወዳዳሪዎች የተመረጡ መሆናቸው የተጠቀሰ ሲሆን፤ የውድድሩ የመጨረሻ ውጤት የተገኘውም ከተሳታፊዎች 30 በመቶ ድምፅ እንዲሁም ከዳኞች 80 በመቶ የተወሰደውን ድምጽ በመቀመር መሆኑም ተገልጿል። ባሳለፍነው ሐሙስ ባህርዳር ከተማ በሚገኘው ብሉ ናይል ሪዞርትና ሆቴል አዳራሽ በተካሄደው የሽልማት ፕሮግራም ላይ በርካታ ጥሪ የተደረገላቸው እንግዶች በተገኙበት ለአሸናፊዎቹ ሽልማትና የዕውቅና የምስክር ወረቀት ተበርክቶላቸዋል።

በዕለቱ በግሽ አባይ የባህል ቡድን የተሟሸው የሽልማት መድረኩ፤ በባህል ሙዚቃ ተጫዋቹ በዋኘው አሸናፊም ደምቋል። በመድረኩ የክብር እንግዳ ሆነው የታደሙት የባህርዳር ከተማ ም/ከንቲባ አቶ ክብረት መሀመድ ሲሆኑ በክልሉ ብሎም በሀገር አቀፍ ደረጃ የሚታወቁ አንጋፋና ወጣት የኪነ-ጥበብ ሰዎችም መታደማቸውን ተመልክተናል።

የምሽቱ የጣና ማህበራዊ ሚዲያ የሽልማት ፕሮግራም የጀመረው በአስደማሚ ምስሎችና ትርከቶች ዘርፍ የቀረቡትን ዕጩዎች በማስተዋወቅ ነው። በዚህ ዘርፍ ህይወት ጌታቸው፣ ሲሳይ ጉዛይ እና እያዩ ገነት የመጨረሻ ዕጩ ሆነው የቀረቡ ሲሆን፤ አሸናፊው በፎቶግራፍ ጋዜጠኝነቱ የሚታወቀው ሲሳይ ጉዛይ ሆኗል። የዘርፉን ሽልማት ያበረከተው ደግሞ በተለይም በአማራ ክልል ዕውቅ ከያኒነቱ የሚወደደው አርቲስት ስለሽ አምባው ነበር።

በመቀጠልም በበጎ አድራጎትና በአካባቢ ልማት ዘርፍ የኢትዮጵያ ቀይ መስቀል ማህበር፣ ጤና ልማትና ፀረ-ወባ ማህበር፣ እኛ ለእኛ የበጎ ፈቃደኞች ማህበር እንዲሁም ተቀባ ተባበል በግል የመጨረሻ ዕጩ ሆነው ቀርበዋል። በዚህ ዘርፍ የተቋማት፣ የቡድኖችና የግለሰቦች ስብጥሩ ሚዛናዊነቱን የተፈታተነው ነበር ማለት ይቻላል። የዚህ ዘርፍ የዕለቱ ተሸላሚ የሆነው “እኛ ለእኛ የበጎ ፈቃደኞች ማህበር” ሲሆን፤ ሽልማታቸውን ከሕዝብ አምባ ከተወከሉት አቶ ማሩ ደስታ እጅ ተቀብለዋል።

በጤና መረጃ ዘርፍ ውስጥ የመጨረሻ ዕጩዎች ሆነው የቀረቡት የኢትዮጵያ ቀይ መስቀል ማህበር፣ የምስራቅ ጎጃም ጤና መምሪያ እና ጤና ልማትና ፀረ-ወባ ማህበር ሲሆኑ፤ አሸናፊው ደግሞ የጤና ልማትና ፀረ-ወባ ማህበር በመሆን ከዶ/ር መኮንን አይችሉም እጅ ሽልማታቸውን ተቀብለዋል።

በበርካቶች ዘንድ ትኩረትን የሳበውና በርካታ ተወዳዳሪዎም በመጨረሻ ዕጩነት የቀረቡበት የኪነ-ጥበብ ዘርፍ ነው። በዚህ ዘርፍ በርካታ ተከታይ ያላቸው በቃሉ ሙሉ፣ ሸጋው ሙሉማር፣ ደረጀ ምንላርግህ፣ ሐብታሙ አዱኛ፣ ከፍያለው እሸቴ፣ ሐ/ማርያም መንግስቴ እንዲሁም በላይ በቀለ ወያ እና ውብሸት ታደለ ቀርበዋል። የዘርፉ አሸናፊ ሆኖ የተመረጠው ወጣቱ ገጣሚ በላይ በቀለ ወያ ሲሆን፣ ሽልማቱን ከአንጋፋው አርቲስት በምናቡ ከበደ እጅ ተቀብሏል።

በመቀጠል በፈጣን ሚዛናዊና ወቅታዊ መረጃ ዘርፍ ሽልማት ተበርክቷል። በዚህ ዘርፍ የመጨረሻ ዕጩዎች ሆነው የቀረቡት ጌጡ ተመስገን እና የሺሀሳብ አበራ ናቸው። አሸናፊ ሆኖ የዕውቅና ምስክር ወረቀቱንና ዋንጫውን የወሰደው ደግሞ ጋዜጠኛ ጌጡ ተመስገን ሲሆን፤ ሽልማቱን ያበረከተው ጋዜጠኛ ኃይሌ አበራ ነው።

በባህልና ቱሪዝም ዘርፍ የቀረቡት የመጨረሻ ዕጩዎች በዘርፉ በርካታ ስራዎችን በመስራት የሚታወቁ ግለሰቦች ናቸው። በዚህ ዘርፍ ጌትነት ተመስገን፣ ዘላለም መራዊ፣ ሄኖክ ስዩም እና ተሾመ ባላገሩ ነበሩ። አሸናፊ የሆነው በሚያቀርባቸው ባህልና ቱሪዝም ተኮር ፅሁፎቹ የሚታወቀው “ተጓዡ ጋዜጠኛ” ሄኖክ ስዩም ሆኗል። በስፍራው ያልተገኘው ሄኖክ በዘላለም መራዊ በኩል ሽልማቱን ከአርቲስት ጊዮን አለምሰገድ እጅ ተረክቧል።

አገራዊ ታሪኮቻችንን በመፈተሽና ሚዛናዊ የሆኑ ምንጭ ጠቀስ ፅሁፎችን በማስነበብ የሚታወቀው ፀሐፍት በታሪክ ዘርፍ ለውድድር ቀርበዋል። በዚህ ዘርፍ ዕጩ ሆነው የቀረቡት ሁለት ተወዳዳሪዎች ብቻ ሲሆኑ፤ የሺሀሳብ አበራ እና ጌትነት ተመስገን ናቸው። የዕለቱ አሸናፊ የሆነው የሺሀሳብ አበራ ሲሆን ሽልማቱን የተቀበለው ደግሞ ከባህርዳር ከተማ የኮሚኒኬሽን ጽ/ቤት ኃላፊ ከአቶ በሰላም ይመኑ እጅ ነው። የሺሀሳብ አበራ በሌላም በኩል በዘርፈ ብዙ ጉዳዮች ዘርፍም ዕጩ ሆኖ በመቅረብ የአሸናፊነቱን አክሊል ለሁለተኛ ጊዜ በመድረኩ ደፍቷል። በዚህ ዘርፍ ስር ዕጩ ሆነው የቀረቡት ደግሞ ቤተልሄም ሐብቴ፣ የዕውቀት ማዕድ፣ መላኩ አላምረው፣ ጌጡ ተመስገን፣ ዳግማዊ ዳግማዊ እና የሺሀሳብ አበራ ነበሩ።

በስፖርት መረጃ ዘርፍ የመጨረሻ ዕጩ ሆነው የቀረቡት አራት ተወዳዳሪዎች ናቸው። እነሱም ብርሃን ስፖርት፣ የአፄዎቹ ገጽ፣ ባህርዳር ከነማ እና እንዳለው ሙሉ ናቸው። በዚህም ገፅ ግለሰብ ከቡድን ጋር የተወዳደረበት አጋጣሚ መኖሩን እንደስህተት የሚጠቅሱት አልጠፉም። በዚህ ዘርፍ አሸናፊው በታዳጊ ወጣቶች የተገነባውና ስፖርታዊ መረጃዎችን በፍጥነት በመስጠት የሚታወቀው ብርሃን ስፖርት ሆኗል። በመድረኩ ተገኝተው ሽልማቱን ያበረከቱት ደግሞ የከተማዋ ምክትል ከንቲባ አቶ ክብረት መሀመድ ናቸው።

በምሽቱ ድምቀት ከፈጠሩት ተቋማዊ የከባድ ሚዛን በማህበራዊ ሚዲያ የትምህርት ምርምርና ማህበረሰብ አገልግሎት ዘርፍ የንባብን ባህል ለማሳደግ አላማው አድርጎ የተቋቋመው ቡክ ፎር ኦል (Book fore all) እና አንጋፋው ባህርዳር ዩኒቨርስቲ ናቸው። በዚህ መስክ አሸናፊ ሆኖ የተመረጠው ባህርዳር ዩኒቨርስቲ ሲሆን፤ የዩኒቨርስቲው መምህር ዶ/ር ሙሉነሽ አበበ ሽልማቱን ለተቋሙ ተወካይ አበርክተዋል። በዝግጅቱ ሂደትም እንደድንገቴ የደስታ ዜና አንዳች ብስራት ከዩኒቨርስቲው ተሰምቷል። ይህውም ለዕለቱ አሸናፊዎችና ተሸላሚዎች በሙሉ ባህርዳር ዩኒቨርስቲ በ2011 ዓ.ም 70 ሺህ ብር የሚገመት ነፃ የትምህርት ዕድል ማመቻቸቱም ተሰምቷል። ይህ ይበል የሚያሰኝና በቀጣይም ሌሎች የማህበራዊ ሚዲያ ገጾቻቸውን ለመልካም ነገር እንዲጠቀሙበት ከማስቻል አንፃር አበረታች ነው ማለት ይቻላል።

በዕለቱ የልዩ ተሸላሚነት ማዕረግን ለማግኘት በክልሉ ማህበራዊ፣ ባህላዊ፣ ኪነጥበባዊና ስፖርታዊ ጉዳዮች ላይ ብቻ ትኩረት በማድረግ መረጃ ከመስጠት ባለፈ አርአያ መሆን የሚችሉ ግለሰቦች በዕጩነት ቀርበው ተሸልመዋል። በዚህ መልኩ ሔኖክ የኖላዊ ኃር ልጅ፣ ሰጡ ብርሃን እና መንግስቱ ዘገየ ሲቀርቡ ተሸላሚ የሆነው መንግስቱ ዘገየ ከአቶ መስፍን አድማሱ እጅ ሽልማቱን ተረክቧል።

በቀጣይ ጣና የማህበራዊ ሚዲያ ሽልማት ላዘጋጀባቸው የሚገቡ ጥቆማዎች

እንደመጀመሪያ በዘመራ መልቲ ሚዲያና ፕሮሞሽን እና በላመርጌር ህትመትና ሚዲያ ፕሮዳክሽን የተሰናዳው “ጣና የማህበራዊ ሚዲያ ሽልማት” ዝግጅት በብዙ ይበል፤ ዓመቱን ጠብቆ ደጋግሞ ይምጣ የሚያሰኝ ነው። ሆኖም ግን ሊታረሙና አስቀድሞ ዝግጅት ሊደረግባቸው የሚገቡ ጥቃቅን ክፍተቶችም ታይተዋልና ለአዘጋጆቹ በቀናነት ማስታወስ እንወዳለን።

ቀዳሚውና በበርካቶች ዘንድ የምሽቱን የሽልማት አካሄድ እንዲደበዝዝ አድርጎታል የተባለለት ጉዳይ የዋንጫው ዘግይቶ መምጣት ነው። አሸናፊዎቹ ተጠርተው ወደመድረክ ሲወጡ ከምስክር ወረቀቱ ባለፈ የሽልማት ዋንጫው መሰጠት ሲገባው ዘግይቶ በስተመጨረሻ እንደገና ተጠርተው እንዲወስዱ መደረጉ ዝግጅቱን ከማደብዘዙም ባለፈ ድምቀቱን በእጅጉ አሳጥቶታል የሚሉ በርካታ ታዳሚያን አጋጥመውናል። ይህ በቀጣዮቹ ዓመታት እንደማይደገም ተስፋ አለን።

በሌላ በኩል የዕጩዎች በቁጥርና በአቅም አለመመጣጠን ጉዳይ ነው። ግለሰቦችን ከተቋማት፤ ማህበራት ከግለሰቦች ጋር በአንድ የውድድር ዘርፍ ውስጥ መቅረባቸው የሚዛኑና መጠን የሚያዛባ ይመስላል። ከዚህም ሌላ በየዘርፎቹ በዕጩነት የሚቀርቡት ተወዳዳሪዎች ቁጥር ተቀራራቢ ቢሆን መልካም ነበር። በአንዳንድ ዘርፎች እስከ ስምንት ዕጩዎች ሲቀርቡ በሌላ በኩል ደግሞ ሁለት ተወዳዳሪዎች የቀረቡበት ዘርፍ ብቻ መኖሩ የውድድሩን ስፋት ያጠበበ ይሆናል። እናም በቀጣይ ተቋማት ከተቋማት፤ ግለሰቦች ከግለሰቦች በእኩል ቁጥር ተወዳዳሪ ሆነው ቢቀርቡ መልካም ይሆናል የሚል ሃሳብ አለን።

መጠቆም የሚገባን ሌላው ነገር የልዩ ተሸላሚዎች ጉዳይ ነው። በልዩ ተሸላሚዎች ዘርፍ ምንም አይነት የዕጩ ጋጋታ ባይኖር ይመረጣል። ለፕሮግራሙም ድምቀት በሚል በሚስጥር የተመረጠ አንድ ሰው ብቻ የዕለቱ ልዩ ተሸላሚ ሆኖ ይፋ ቢደረግ የተሻለ ነውና፤ ልዩ ተሸላሚዎች ከውድድር ውጪ ቢሆኑ ይመከራል።

የመጨረሻው ሊታረም የሚገባው ጉዳይ የመድረክ አመራሩ ነው። መድረክ መሪዎች በተወዳዳሪዎቹ ዙሪያ በቂ መረጃ ያላቸው ቢሆኑ ይመረጣል። በቀጣይ የሚቻል ቢሆን አሸናፊዎች ዋንጫቸውን ከተረከቡ በኋላ አጭር ንግግር የሚያደርጉበት ዕድል ቢሰጣቸው መልካም ነው። በጣና የሚዲያ ሽልማት ምሽትም ይህ ነገር ጉራማይሌነት ባለው መልኩ የታየ ቢሆንም በቀጣይ ግን ወጥነት ባለው መልኩ ቢሰራበት ለመድረኩ ድምቀት እንደሚኖረው ጥርጥር የለውም።

የማህበራዊ ሚዲያ ገፆችን ሰዎች ለመልካም ነገሮች ሲጠቀሙባቸውና ለውጥም ሲያመጡባቸው መመልከት ይበል የሚያሰኝ ከመሆኑ አንፃር፤ መሰል ማበረታቻና ሽልማትም ሊሰጥባቸው የሚገባ ይገባል። ይህንን ኃላፊነት የወሰዱት የጣና የማህበራዊ ሚዲያ ሽልማት አዘጋጆች በጠቅላላ ሊመሰገኑ ይገባቸዋል።  

                   

ባለታሪኩና የመፅሐፉ ደራሲ - ካሊድ አደም

 

“በሀገሬ ኢትዮጵያ ኋላቀር መሆኑን በመገንዘብና እጅግ በጣም ከፍተኛ ርብርብ ተደርጐ እንዲቀር የተደረገው የሴት ልጅ ግርዛት ከአስራ አንድ ዓመታት የአሜሪካ ቆይታ በኋላ ለልጄስ እመኛለሁ? ለመሆኑ በኢትዮጵያ ታሪክ [ወንድ] አባት ሴት ልጁን መግረዝ ባህል ነውን? ባላንጣዬና በጥላቻ የተሞላችው የቀድሞ ባለቤቴ በዚህ በመሠረተችው የሀሰት ክስ በጭፍን አምነው የተቀበሉት የአገሪቷ ሃያል የሕግ መወሰኛ ምክር ቤት አባላት የሴት መብት ተከራካሪዎች ከሳሽ እናቷ ከሁለት ዓመታት በኋላ የልጇን መገረዝ አወኩኝ ስትል አእምሯቸው በየትኛው ፍትሐዊ ህሊና ተቀበለ? ፍርዱን ለአንባቢያን እተዋለሁ።” (ገፅ፣ 21)

 

“ፍትህ ያጣ ዕንባ” ከወጣትነት እስከጐልማሳነት ኑሮውን በአሜሪካን ሀገር ያደረገውና በመሠረተውም ትዳር የአንዲት ሴት ልጅ አባት የሆነው አቶ ካሊድ አደም ያጋጠመውን ኢ-ፍትሐዊ ፍርድ በተመለከተ በቅርቡ ለንባብ ያበቃው በእውነተኛ ታሪክ ላይ የተመሠረተ መፅሐፉ ነው። በመፅሐፉ የመግቢያ ምዕራፎች ውስጥ “ፍትሕ ምንድነው?” ሲል የሚጠይቀው ባለታሪኩና የመፅሐፉ ፀሐፊ አቶ ካሊድ እንዲህ የሚል ሀሳብ አስፍሮ እንመለከታለን፣ “… የሰው ፍጡር ከፍተኛ ጉዳትን የመቋቋም ኃይል ውስጡ አለውና፤ ተርቦ ረሃቡን ይችላል። የሚደርስበትን ተፈጥሯዊ አደጋና ሐዘንም ይችላል። ነገር ግን የሰው ነፍስ ኢ-ፍትሐዊነትን መቋቋም አይችልም።” (ገፅ፤ 26)

 

“በፍፁም አስቤ በማላውቀው ጉዳይ ሴት ልጅህን ገርዘሃል ተብዬ፤ በተቀነባበረ ክስ ለአስር ዓመታት ታስሬያለሁ” የሚለው ካሊድ ከመነሻ እስከመድረሻ ያለ ህይወቱን ፊልም በሚመስል መልኩ በቅፅ አንድ ባቀረበው ታሪኩ እንካችሁ የህይወቴን ገጾች ብሎ ያስነብበናል።

 

የመፅሐፉን ምርቃት ተከትሎ ከፀሐፊው ጋር በርከት ያሉ የመገናኛ ብዙሃን የመገናኘት ዕድሉን አግኝተዋል። የዚህ ሰው ታሪክ አሁን ላይ በአማርኛ በተፃፈው መፅሐፍ ሳቢያ በአገር ውስጥ መነጋገሪያ መሆኑን ይቀጥል እንጂ፤ ቀደም ባለው ጊዜ የበርካታ ዓለም አቀፍ መገናኛ ብዙሃንን ቀልብ ስቦ እንደነበር ተገልጿል። “መፅሐፉን የፃፍኩት ሐቁን ለማስረዳት ነው” የሚለው ካሊድ፤ ክፍል አንድ ብሎ በጠቀሰው በዚህ መፅሐፍ ውስጥ አስተዳደጉን፣ የመኖሪያና የትምህርት አካባቢውንና የወጣትነት ህይወቱንና የስደት መንገዱን ሁሉ ይተርካል። ከዚያም በሀሰት ተቀነባብሮብኛል ያለውን የክስ ሂደት በዝርዝር በማስረዳት በአስራ አራት ምዕራፎች ከፋፍሎ በ455 ገጾች ይተርክልናል።

 

ለተቀነባበረው የሀሰት ክስ መነሻው ከቀድሞ ባለቤቱ ፎርቹኔት ዱቤ ጋር የነበረው ትዳር በፍቺ የመጠናቀቅ ዳር-ዳርታ እንደጀመረ በብስጭትና በበቀል ልቦና ተመስርቶ መሆኑን ያስታውሳል። የንብረት ክፍፍልና የልጅ ማሳደግ ጥያቄን በተመለከተ በፍርድ ቤት የሙግት ሂደት ላይ በነበረበት ወቅት [የቀድሞ ባለቤቱ] በጥላቻ የተሞላ ሀሰተኛ ክስ ለማቀነባበር ከቤተሰቦቿ ጋር በማበር መንቀሳቀሷንም ይገልፃል። በክርክር ሂደቱ ህፃን ልጁን በፍፁም ስላለመግረዙ በቂ ነው የሚላቸውን መረጃዎች ለፍርድ ቤቱ ማቅረብ ቢችልም፤ ተሰሚነት ማግኘት አለመቻሉን የሚናገረው ካሊድ፤ “የኔን ክስ በጣም ልዩ የሚያደርገው በክሱ ላይ የሚቀርቡት መረጃዎች ሁሉ በምን አይነት ሁኔታ ተንደው እንዲወደቁ መደረጋቸውን ስትመለከቱ ትረዳላችሁ።” ይላል። ከዚህም ባለፈ በሰበር ሰሚ ችሎቱ ወቅት ጠበቆቹ የአሜሪካንን ሕገ-መንግስት ስድስተኛው አንቀፅ ሙሉ በሙሉ ተወርውሮ የነበረበት ሁኔታ እንደነበር በግልፅ ታይቷል ሲል ይገልፃል።

 

በወቅቱ በፍርድ ቤት ይካሄድ የነበረውን ክርክር የሚያስታውሰው ካሊድ፤ ጉዳዩ ፖለቲካዊ ይዘትም አለው ብለው የሚያምኑ ወገኖች እንደነበሩም ያስታውሳል። ይህንንም አስተሳሰብ የሚጋራው እንደሆነ ይናገራል። ገርዘሃታል የተባለችው ልጁ አሚራ ካሊድ እንደምትባል አስታውሶ፤ አሁን ላይ እድሜዋ 17 ዓመት እንደሆናትም በናፍቆት ተሞልቶ ይናገራል። ከልጁ ከተለየ 10 ዓመታትን ያሳለፈው ካሊድ፤ የሀሰት ክሱ የተመሠረተበት ልጁ የሦስት ዓመት ከስድስት ወር ህፃን ሳለች መሆኑንም ሲቃ እየተናነቀው አስረድቷል።

 

“ፍርድ ቤቱ በፃፈው አምስት ገፅ ወረቀት ብቻ ሀብት ንብረቴን አጥቼ ለከሳሽ እንዲሰጥ ከማድረጉም ባለፈ ልጄን እስከማጣት ደረጃ አድርሶኛል” ሲል በቁጭት ተናግሯል። ከምንም በላይ አስፈሪ በነበረው የአሜሪካን እስር ቤት ቆይታው እንደሚያዝን የገለፀው ካሊድ፤ ዛሬ ለደረሰበት ቀንና ፅናት ያበቃውና ምስጢር ሲገልፅም “ከምንም በላይ የመኖር ፍላጐቴ እና ይህንን የተደበቀ ሐቅ የመናገር ጉጉቴ ሁሉን ነገር ችዬ አሁን ድረስ እንድኖር አስችሎኛል” ብሏል። በእስር ቤት ቆይታው የነበረውን ፈተና በተመለከተ “ጉነት ካውንቲ የእስር ማቆያ ክፍል” (Gwinnet County Court’s Holding Cell) በተሰኘው አምስተኛ ምዕራፍ ውስጥ የተገለፀውን አንቀፅ እንመልከት። “… ሳይኮሎጂስቷ በእርጋታ እንዳስብ በተቻለኝ መጠን እረፍት ማድረግ እንዳለብኝ፣ ከዓይኔም ድካም እንዳዩ ነገሩኝ። እኔ በሁኔታው ግራ ስለተጋባሁ በዚህ ዓይነት ክፍል ውስጥ ምን አይነት እረፍት ማድረግ አንደምችል ጠየኩ።” “ክፍሉ ይቀዘቅዛል፤ ብርድልብስ የለውም በዚህ አይነት ለመተኛት ስለማልችል የምለብሰውን ብርድልብስ እንኳን ቢሰጡኝ?” ሳይኮሎጂስቷ ለጥያቄዬ መልስ በመስጠት፤ “ይህ ክፍል የራስን ማጥፋት ለመከላከል (Suicide watch) ክፍል ስለሆነ ብርድልብስ አይፈቀድም። ባይሆን የእንቅልፍ መድሐኒት ላዝልህ እችላለሁ።” (ገፅ፤ 217) ሲል አስከፊውን ጊዜ በመፅሐፉ ገልጿል።

 

ከክሱ በፊት ለአስራ አራት ዓመታት በአሜሪካ በነፃነት ይኖር የነበረው ካሊድ አደም፤ የአሜሪካንን መሬት ሲረግጥ የ16 ዓመት ጐረምሳ እንደነበርም ያስታውሳል። የኮሌጅ ትምህርቱን እንዳጠናቀቀም በተለያዩ መስኮች በርካታ ስራዎችን መስራቱንም ይናገራል።

 

“ልጄን እጅግ በጣም ነው የማፈቅራት፤ በተለያዩ ማህበራዊ ሚዲያዎች እንደምመለከታት ጐበዝና ቆንጆ ልጅ ሆናለች። ገና በአራት ዓመቷ በእንዲህ ያለ ሁኔታ ብንለያይም ሁልጊዜ ግን ስለእሷ አስባለሁ” የሚለው የ“ፍትህ ያጣ ዕንባ” መፅሐፍ ደራሲው ካሊድ፤ ልጁ በተጠና ሁኔታ በአባቷ ላይ ጥላቻ እንዲያድርባት መደረጉንም በጠበቆቹ አማካኝነት በማስረጃ ለፍርድ ቤት ማቅረቡንም ይገልፃል። “ምናልባትም ከአመት በኋላ ማለትም አስራ ስምንት ዓመት ከሞላት አባቷን የመፈለግ ሙሉ መብትና ነፃነት ስለሚኖራት፤ አንድ ቀን እንገናኛለን የሚል ተስፋ አለኝ” ይላል።

 

በአሜሪካ ኑሮው ብዙ ቢያሳልፍም ከመኖሪያ ፍቃድ ውጪ የዜግነት ጥያቄ አቅርቦ እንደማያውቅ የሚገልፀው ካሊድ፤ ምናልባትም ይሄ ነገር “የቀድሞ ባለቤቱ አሜሪካዊት” በመሆኗ ጭምር ክሱን ሳያከፋበት እንዳልቀረ ይገምታል። በሌላ በኩል ደግሞ እንኳንም ዜግነት አልጠየኩ የሚለው ካሊድ፤ ምናልባትም ከእስር ከወጣው በኋላ አሜሪካዊ ሆኜ ቢሆን ኖሮ አሁንም ለአገሬ ምድር አልበቃም ነበር ሲል ቀሪዎቹን አምስት የቁም እስር ዘመናት በሀገረ አሜሪካ የማሳለፍ ግዴታ እንደነበረበት ይጠቁማል። አሁን ላይ አሜሪካንን ስታስብ ምን ይሰማሃል? ተብሎ የተጠየቀው ካሊድ፤ “አሜካንን ሳስብ እስር ቤት ነው ትዝ የሚለኝ” ሲል ከቤተሰቡ ከሀገሩና ከወገኑ ርቆ በጭለማ ክፍል ውስጥ ያሳለፋቸው መራር አመታት በቀላሉ ከህሊናው እንደማይጠፋ ይገልፃል። የአስር ዓመታቱ የእስር ጊዜ ከባድ እንደነበር ደጋግሞ የሚገልፀው ካሊድ አዕምሮውን በስራ ለመወጠር ብዙ ስራዎችን ይሠራ እንደነበር፤ ቀደም ብሎ ይማር የነበረውን ትምህርት በተልዕኮ በመቀጠል ከሉዚያና ስቴት ዩኒቨርስቲ  እና ከካሊፎርኒያ ስቴት ዩኒቨርስቲ በአካውንቲንግ እና በማኔጀመንት ሁለት ዲግሪዎችን በእስር ቤት ቆይታው ተምሮ ስለማጠናቀቁ ይገልፃል። ከዚህም ባለፈ ክፉውን የእስር ጊዜ ለመርሳት ሲል በርካታ መፅሐፍትን የማንበብ አጋጣሚውን እንደተጠቀመበት ካሊድ ያስረዳል። “ካነበብኳቸው መፅሐፍት ጥንካሬን፣ የሰዎችን ልምድ፣ በማግኘቴ ፅናት አግኝቼባቸዋልሁ” ይላል።

 

“ፍትህ ያጣ ዕንባ” የተሰኘውን መፅሐፍ ወደ እንግሊዝኛ ቋንቋ የመተርጐም ሃሳቡ አለህ ወይ? ተብሎ የተጠየቀው ካሊድ ሲመልስ፣ “የመፅሐፉ የተፃፈበት ዋናው አላማ የኢትዮጵያ ሕዝብ እውነቱን እንዲያውቅ ነው። በኔ ክስ ምክንያት ብዙ ኢትዮጵያውያን አብረውኝ ወጥተው ወርደዋል፤ ለፍተዋል። እነሱን ጨምሮ የኢትዮጵያ ሕዝብ ሐቁን እንዲያውቅ የፃፍኩት ነው። በጅምላ የጠፋውን የኢትዮጵያውያን ስም እንዲታደስና ሐቁ እንዲወጣ በማሰብ፤ አይዟችሁ ለማለት ነው የፃፍኩት። ወደፊት ሁኔታውን አይተን በእንግሊዝኛ ተተርጉሞ ለአሜሪካ ህዝብ ሊቀርብ ይችላል” ብሏል።

 

“መፅሐፉ የበርካቶችን ጥያቄዎች እነደሚመልስ ተስፋ አለኝ” የሚለው ካሊድ፤ በስልክና በኢ-ሜይል ለሚደርሱት ጥያቄዎች በመረጃና በማስረጃ የተደገፈውን “ፍትሕ ያጣ ዕንባ” መፅሐፍ በመፃፍ የታላቋን አገር አሜሪካንን የፍትህ ጉድለቶች ሚዛን ላይ አስቀምጦልናል። ይህን መፅሐፍ በእስር ላይ እያለ ማሰናዳት መጀመሩን የሚያስታውሰው ካሊድ፤ ነገር ግን ጠበቆቹ ጉዳዩን የበለጠ “ውስብስብ ያደርግብሃል” በሚል እንዳያዘገዩትም አስረድቷል።

 

“ፍትህ ያጣ ዕንባ” መፅሐፍ የተሰናዳው ሐቁን ለኢትዮጵያ ሕዝብ ለማስረዳት ነው የሚለው ካሊድ፤ ወደፊትም የኔ እውነት ሲገለጥ ካሳ ሳይሆን የፍትህን የበላይነት ማሳየት ትልቁ አላማዬ ነው ብሏል። በህይወቱ ሙሉ መስዋዕትነት ለመክፈል የተዘጋጀበት ጉዳይ መሆኑን በማስረዳት፤ ሐቁ ይፋ ወጥቶ የህሊና እረፍት የሚያገኝለትን ቀን በመናፈቅ ላይ እንደሚገኝ በአፅንኦት ይናገራል።

ካሊድ አደም በእስር ላይ በነበረበት ወቅት በአገረ-አሜሪካ በእርሱ ህይወት ላይ የተመሠረተና “Mutilated kalid” (ካሊድን መበጣጠስ) በሚል ርዕስ ስር የጆርጂያ ስቴት ዩኒቨርሲቲ ፕሮፌሰር ቻርለስ መፅሐፍ አሰናድተው ነበር። በ2003 (እ.ኤ.አ) በአማዞን የመፅሐፍት የድረ-ገፅ ሽያጭ የቀረበው ይህ መፅሐፍ፤ የካሊድን የችሎት ሂደት ተንተርሶ በአመዛኙ ፖለቲካዊ እንድምታውንና ሕጉን በመፈተሽ ላይ አተኩሮ የተዘጋጀ ስራ እንደነበርም ካሊድ ተናግሯል።

 

“ብዙ መፅሐፍትን ከማንበብ ባለፈ ደራሲ ነኝ ማለት አልችልም” የሚለው ካሊድ፤ ብዙ የማንበብ ልምዴ ነው ይህንን መፅሐፍ ለማዘጋጀት የረዳኝ ሲል ስለመፅሐፉ አዘገጃጀት ተናግሯል። አክሎም “ከሁሉም በላይ አንድ ሰው ፍትህ አጥቶ ሲንገበገብ እውነቱን በፅሁፍ ቢገልፀው ይሻላል በሚል ፅፌዋለሁ” ብሏል። እናም ሥነ-ጽሁፋዊ ይዘቱን ለባለሙያዎቹ መተውን አስረድቷል።

 

ከዚህ ሁሉ የፍትህ እጦትና የእስር ስቃይ በኋላ አሁን ላይ “ነፃ ነህ፤ የተፈፀመብህ ሁሉ ስህተት ነው” ብትባል ምን ይሰማሃል ተብሎ የተጠየቀው ካሊድ፤ “ደግሞ የተፈጠርኩ ያህል ይሰማኛል” ብሏል። አሁን ላይ “ፍትህ ያጣ እንባ” የተሰኘ መፅሐፉ ለንባብ ካበቃ በኋላ ባስተካክለው ብለህ የምትቆጭበት ነገር ይኖር ይሆን በሚል ለቀረበለት ጥያቄም፤ “ይህ መፅሐፍ ክፍል አንድ ነው። ሙሉ ታሪኬ ተተርኮ አላለቀም። ይህ ስራ በመጀመሪያዎቹ ሰባት የእስሬ ዓመታት የፃፍኩት ነው። ነገር ግን ቀጣዩ መፅሐፍ የበለጠ ሙሉ ያደርገዋል ብዬ አምናለሁ። አሁን ግን በፍፁም ቀረ ብዬ የምቆጭበት ሀሳብ የለም” ብሏል።

 

አሁን ወደአገሬ በሰላም በመመለሴ ቤተሰቦቼንና ወገኖቼን በመገናኘቴ በጣም ደስተኛ ነኝ የሚለው ካሊድ፤ በወገኖቼ መሀል ስረማመድ መንፈሴ በእጅጉ እየታደሰ እንዳለም ይሰማኛል ባይ ነው። የ“ፍትህ ያጣ ዕንባ” መፅሐፍ ደራሲና ባለታሪክ ካሊድ አደም የስኬት ህይወት እንዲገጥመው እኛም በዝግጅት ክፍላችን ስም እንመኝለታለን።

* ይህ መፅሐፍ ፍትህን እስከ ሲኦልም ቢሆን ለመፈለግ ቆርጦ የተነሳን ሰው ታሪክ የሚተርክ ዳጐስ ያለ ስራ ነው።

 

እነሆ ከዘመናት በኋላ በተለየ መልኩ የኢትዮጵያ ሥነ-ፅሁፍ (ድርሰትና ደራሲንን) ከፍ የሚያደርግ የሽልማት ፕሮግራም ተካሄደ። ዘንድሮ ለመጀመሪያ ጊዜ “ሀ”ብሎ የተጀመረው ይህ የሽልማት ፕሮግራም “ሆሄ” የሚል ስያሜም ተሰጥቶታል። ከመድረኩም ሲነገር እንደሰማነው “ሆሄ” ማለት በአለቃ ኪዳነ- ወልድ ክፍሌ መጽሐፈ- ሰዋስው ወግዕዝ መዝገበ ቃላት” መሠረት “ሆሄ” ማለት ስመ - ፊደል፣ የፊደል መልክ፣ የዕውቀት መጀመሪያ፣ የዕውቀት ምንጭ፣ የዕውቀት መነሻ፣ ወደሰፊው ዕውቀት የሚያስገባ በር በማለት ይተረጉመዋል” ሲል መድረክ መሪው አርቲስት አለማየሁ ታደሰ ምሽቱን አሟሽቶታል።

በኢትዮጵያ ብሔራዊ ቴአትር አዳራሽ ከትናንት በስቲያ (ሰኞ ነሐሴ 22 ቀን 2009 ዓ.ም) በተካሄደውን የሽልማት ፕሮግራም በድምቀት የከፈተው የፌዴራል ፖሊስ የማርሽ ባንድ ነው። ባንዱ አስቀድሞ የአንጋፋውን አርቲስት ጥላሁን ገሠሠን “ኢትዮጵያ -የኛ መመኪያ” እነሆ በረከት ያለን ሲሆን፤ አስከትሎ ደግሞ በተወዳጁ አርቲስት ቴዎድሮስ ካሳሁን (ቴዲ አፍሮ) የመጨረሻ አልበም መጠሪያ የሆነውን “ኢትዮጵያ” የተሰኘ  ሙዚቃ ተጫውቷል። ከበርካታ ተመልካቶችም በአዳራሹ ሞቅ ያለ አድናቆትን ያተረፈ አቀራረብ እንደነበር አይዘነጋም። በማስከተልም ገጣሚ፣ ተርጓሚና ሃያሲው ነብይ መኮንን ነው። ነብይ በግጥሙ የወዳጅ ጠላትን እና የጠላት ወዳጅን እየገማመደ እንዲህ ሲል አሳርጓል።

ኢጣሊያም መጣ - ሄደ ተመለሰ

ፈረንሳይም መጣ - ሄደ ተመለሰ

እንግሊዝም መጣ - ሄደ ተመለሰ

ሚናስ ብቻ ቀረ ቤት እያፈረሰ

የሚለው ግጥማችን እስከዚህ ደረሰ።

በአገራችን የንባብ ባህል እንዲዳብርና እንዲስፋፋ ለማድረግ አልሞ ጸሐፍትን በማጉላትና ትኩረት እንዲያገኙም ለማስቻል፤ መሠል የዕውቅናና የሽልማት መድረክ አስፈላጊ መሆኑም በምሽቱ ተወስቷል። በርካታ አንጋፋ ደራሲያን፣ የሥነ-ጽሁፍ ባለሙያዎችና የኪነ-ጥበብ ቤተሰቦች በታደሙበት በዚህ ደማቅ ምሽት በ2008 ዓ.ም ለንባብ በቅተው በአንባቢያን እና በዳኞች መስፈርት መሠረት የተመረጡ የሥነ -ፅሁፍ ስራዎች እውቅናና ሽልማት ተሰጥቷቸዋል።

እንደመጀመሪያ በሶስት ዘርፎች ብቻ (ማለትም በረጅም ልቦለድ ዘርፍ 23 መጽሐፍት፤ በግጥም መድብል 39 መጽሐፍት እንዲሁም በህፃናት መፅሐፍት ዘርፍ 12 ስራዎች) በአጠቃላይም 74 ስራዎች ለውድድር ቀርበው ነበር። ሆሄ የሥነ-ጽሁፍ የሽልማት ድርጅት 14 አባላት ያሉት አስተባባሪ ኮሚቴዎችን ያቀፈ ሲሆን፤ በሶስቱም ዘርፎች ስር 80 በመቶ ድምጽ መስጠት የሚችሉ ሶስት -ሶስት ዳኞች ተሰይመዋል። ቀሪው የአንባቢው የድምጽ መጠን ደግሞ 20 በመቶ እንደነበር ከመድረኩ ለትውስታ ተጠቁሟል።

በዚህም መሠረት አሸናፊ ሆነው ወደመድረክ ለወጡት የዘንድሮ ባለወግ ተራዎች በአንጋፋው አርቲስት ታደሰ መስፍን የተቀረፀውን የሆሄ ዋንጫ ከክብር እንግዶች እጅ እንዲረከቡ ተደርጓል። በ2008 ዓ.ም ለንባብ ከበቁት ወጥ የህጻናት መፅሐፍት መካከል ለመጨረሻ ዙር የቀረቡት ሶስት ስራዎች ናቸው። እነሱም “የቤዛ ቡችላ” - በአስረስ በቀለ፤ “የአይጦችና የድመቶች ሰርግ” ታለጌታ ይመር እንዲሁም “ዋናተኛዋ ሶሊያና” በድጋሚ አስረስ በቀለ ለሽልማት የታጩ ሲሆን፤ አሸናፊው ስራ የአስረስ በቀለ “የቤዛ ቡችላ” የተሰኘው ሆኗል። ይህን ሽልማት ለአስረስ ያበረከቱት የአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ የቋንቋና ሥነ-ፅሁፍ መምህሩ ረዳት ፕሮፌሰር ደረጄ ገብሬ ናቸው። “ይህን ሽልማት አባባ ተስፋዬ በህይወት ኖረው ቢያዩልኝ ደስ ይለኝ  ነበር” ያለው አስረስ፤ ልጆችን ማገልገል የበለጠ ተመራጭ ያደርጋል ሲልም ምስጋናውን አቅርቧል።

በግጥም መድብል ዘርፍ የ2008 ዓ.ም ምርጥ የግጥም መፅሐፍ ለመባል የመጨረሻ ዕጩ ሆነው ለሽልማት የተዘረዘሩት “ኑ ግድግዳ እናፍርስ” - በኤፍሬም ስዩም፣ “የጎደሉ ገፆች” በትዕግስት ማሞ፣ “የተስፋ ክትባት” በዶ/ር በድሉ ዋቅጅራ፤ “ፍርድ እና እርድ” በአበራ አያሌው እንዲሁም “እንቅልፍ እና ሴት” በበላይ በቀለ ወያ ሆነዋል። የምሽቱ አሸናፊ የሆነው ስራ “ፍርድ እና እርድ” ሲሆን፤ ለገጣሚው ሽልማቱን ያበረከተው ደግሞ ደራሲ፤ ገጣሚና ፀሐፊ ተውኔት አያልነህ መላቱ ናቸው። የሽልማት ስሜቱን በሚገባ መግለፅ የከበደው ገጣሚ አበረ አያሌው በአጭሩ፣ “ያልጠበኩት ነው። በመጀመሪያ ስራ መሸለም በራሱ ትልቅ ነገር ነው። በጣም አመሠግናለሁ” ሲል የተሰማውን ተንፍሷል።

የምሽቱ የከባድ ሚዛን ተሸላሚ ከሆኑት የረጅም ልቦለድ ዘርፍ እጩዎች እንደሚከተለው ተዘርዝረዋል። “ዝጎራ” በዶ/ር አለማየሁ ዋሴ፣ “የስንብት ቀለማት” በአዳም ረታ፣ “መፅሐፉ” በሰብለወንጌል ነጋ፣ “ውስብሳቤ” በያለው አክሊሉ እንዲሁም “የሱፍ አበባ” በሃብታሙ አለባቸው የመጨረሻዎቹ ሆነው ቀርበዋል። በዚህ ዘርፍ እንደሚገመተው ሁሉ አሸናፊው የአንጋፋው ደራሲ አዳም ረታ ስራ የሆነው “የስንብት ቀለማት” ሆኗል። በአዳራሹ መገኘት ያልቻለው አዳም፤ በወንድሙ በለጠ ረታ በኩል ሽልማቱ እንዲደርሰው ሆኗል። ሽልማቱን ያበረከቱት ደግሞ አንጋፋው ፀሐፊና ተርጓሚ ሳህለ ስላሴ ብርሃነ ማርያም ናቸው።

በሆሄ የሥነ-ጽሁፍ የሽልማት ምሽት ተወዳድረው ካሸነፉት ባልተናነሰ፤ በተለየ መልኩ ለኢትዮጵያ ሥነ-ፅሁፍ በአንድም ሆነ በሌላ መንገድ አስተዋጽኦ ላበረከቱ አንጋፋ ሰዎችና ተቋማት የዕውቅና ሽልማትም ተበርክቷል። “የሥነ-ፅሁፋችን ባለውለታዎች” ተብለው ከተሸለሙት መካከልም በቅደም ተከተላቸው፤ በሚዲያ ተቋም ዘርፍ የሥነ ፅሁፍ የላቀ ባለውለታ ተብሎ የተሸለመው ሸገር ኤፍ. ኤም 102.1 ሲሆን፤ ሽልማቱንም ከአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ የሥነ- ጥበባት መምህር፣ ሰዓሊና ገጣሚ አገኘሁ አዳነ ድልነሳው እጅ ተቀብሏል፡ ይህም ተቋሙ ለድርሰትና ደራሲያን መነቃቃት እያበረከተ ላለው ጉልህ አስተዋፅኦ የተበረከተ እንደሆነ ከመድረኩ ተወስቷል።

ለረጅም ዘመን የትምህርት መስፋፋት የላቀ ባለውለታ በመሆን የሆሄ ተሸላሚ ሆነው የተመረጡት አቶ ማሞ ከበደ ሸንቁጥ ናቸው። ትምህርትን ለማስፋፋት ውጣውረድ የበዛበት ረጅም ጉዞን የተጓዙት እኚህ ባለውለታ፤ በትምህርት ዘርፍ ከአንደኛ ደረጃ እስከመምህራን ማሰልጠኛ ተቋማት አገልግለዋል። ሽልማታቸውንም ከዶ/ር ደመቀ አቺሶ ተቀብለዋል። ሽልማቱን ከተቀበሉ በኋላም የተሰማቸውን ስሜት ሲገልጹ፤ “እኔ ሸምግያለሁ ነገር ግን እኔ በሰራሁት ስራ እንዲህ ያለ ሽልማት ሳገኝ ሌሎች ደግሞ እንደዚህ አይነት ደረጃ ላይ ለመድረስ ጥረት ያደርጋሉ ብዬ ተስፋ አደርጋለሁ። ዛሬ በተሰጠኝ ሽልማት እጅግ በጣም እኮራለሁ - አመሰግናለሁ” ብለዋል።

ሌላው በምሽቱ የዕውቅና ሽልማት የተበረከተላት ተቋም “አዲስ ህይወት የዓይነ -ስውራን ማዕከል” ሲሆን፤ ለዓይነ -ስውራን መፅሐፍትን ተደራሽ በማድረግ ባበረከተው አስተዋፅኦ ልዩ ተሸላሚ ሆኗል። ማዕከሉ ሽልማቱን ከዜማ ብዕር ሴት ደራሲያን ማህበር ፕሬዝዳንት ከደራሲ የዝና ወርቁ እጅ ተቀብሏል። የማዕከሉ ተወካይ ሽልማቱን በተቀበሉበት ወቅት፣ “በአቅማችን የከፈትናትን ትንሽ ቤተመጽሐፍት ተመልክቶ ሆሄ የሥነ ፅሁፍ ሽልማት ድርጅት ተሸላሚ አድርጎ ስለጠራን ከልባችን እናመሠግናለን” ሲሉ የተሰማቸውን ስሜት ገልጸዋል።

በረጅም ጊዜ የጋዜጠኝነትና የስነ-ፅሁፍ አገልግሎት የላቀ ባለውለታ ተሸላሚ ሆኖ የተመረጠው፤  በተለይም በኢትዮጵያ ሬድዮ “ከመፅሐፍት ዓለም” ፕሮግራም አቅራቢነቱ በእጅጉ የሚታወቀውና የሚደነቀው ጋዜጠኛ ደጀኔ ጥላሁን ሲሆን፤ ሽልማቱን ለማበርከት በክብር እንግድነት  ወደመድረክ የተጠሩት ደግሞ አንጋፋው ጋዜጠኛ አጥናፍ ሰገድ ይልማ ናቸው። ሆኖም በዚህ ዘርፍ ተሸላሚ የሆነው ጋዜጠኛ ደጀኔ ጥላሁን ባለመኖሩ በተወካይ አማካኝት ዋንጫው እንዲደርሰው ተደርጓል።    

በረጅም ጊዜ ሃያሲያን የሥነ- ፅሁፍ የላቀ ባለውለታ ተሸላሚ የሆኑት ደግሞ ደራሲና ሃያሲ ጋሽ አስፋው ዳምጤ ናቸው። እርሳቸውም በአዳራሹ ያልተገኙ ሲሆን፤ ደራሲ ሃይለመለኮት መዕዋል ተወካያቸው ሆኖ ሽልማታቸውን ወስዷል። ሽልማቱን ያበረከቱት ደግሞ የኢትዮጵያ ቤተመዛግብትና ቤተመፅሐፍት ኤጀንሲ ተወካይ ወ/ሮ እስከዳር ግሩም ናቸው።

የመጨረሻው የላቀ ባለውለታ የተሸለመበት ዘርፍ የህይወት ዘመን የሥነ-ፅሁፍ የላቀ ባለውለታ ተሰኝቷል። ተሸላሚው አለቃ ኪዳነወልድ ክፍሌ ሆነው ተመርጠዋል። ይህን ሽልማት በመድረኩ ተወካይ በመሆን የተቀበለው ጋዜጠኛ ሔኖክ ያሬድ ነው። የክብር እንግዳ በመሆን ሽልማቱን የሰጡት ደግሞ የኢትዮጵያ ሳይንስ አካዳሚ ዳይሬክተር የሆኑት ፕሮፌሰር ማስረሻ ፈጠነ ናቸው። የአለቃ ኪዳነ ወልድን ስም በአያሌው ከሚያስጠሩት ስራዎቻቸው መካከል “መፅሐፈ ሰዋሰው ወግዕዝ መዝገበ ቃላት አዲስ” እንደሚሰኝም በመድረኩ ተጠቅሷል። ጋዜጠኛ ሔኖክ በበኩሉ ስለአለቃ ዘርዘር ያለሀሳብ ከመናገር ባለፈ ሽልማቱ “የሶስቱ - አናብስት” ሲል ለጠራቸው ማለትም የአለቃ ኪዳነ ወልድ፣ መምህራቸው ክፍለ ጊዮርጊስ እና ደቀመዝሙራቸው ደስታ ተ/ወልድ ጥረትና ስራን ይገልፅልኛል ብዬ አስባለው ሲል ሽልማቱ ለአንድ ሰው ብቻ የሚሰጥ እንዳልሆነ ከታላቅ ምስጋና ጋር አትቷል።

 

እንደማጠቃለያም እንደማሳሰቢያም እሆነ፡-

ሆሄ የሥነ -ፅሁፍ የሽልማት ዝግጅት እንደመጀመሪያ ይበል የሚያሰኝ ነው። ዓመታትንም ተሻግሮ የአገራችንን ሥነ -ፅሁፍ ከማሳደግና ከማበረታታት አንጻር ትልቅ ሚና ይኖረዋል የሚል እምነት አለን። ከመጀመሪያው ዝግጅት በመነሳት ግን መስተካከል የሚገባቸውን ክፍተቶችን መጠቆሙ ደግ ይሆናል። የመጀመሪያው ጥቆማ አዘጋጆቹን ይመለከታል። ኢትዮጵዊ ቀለም ያለውን ሥነ ፅሁፋዊ የሽልማት ፕሮግራም እያዘጋጃችሁ “ኖዝ ኢስት ኤቨንትስ” የተሰኘ ስም መጠቀማችሁ እርስ -በእርስ የሚቃረን መስሎ ይታያል።

ሌላው ሊታሰብበት የሚገባው ጉዳይ ደግሞ በአንድ የውድድር ዘርፍ ውስጥ አማራጭ ካልጠፋ በስተቀር አንድ ፀሐፊ ተደጋግሞ ባይመረጥ መልካም ነው። ለምሳሌ አስረስ በቀለ በሁለት የህጻናት መጽሐፍት ዕጩ ሆኖ መቅረቡ ቢያንስ የሌሎች ስም ከመሸለም ወዲህ ከመድረክ እንዳይጠራ አድርጓል። እርግጥ ነው የሽልማት ስራ እንደፅዋ ዕጩነት ሁሉም ጋር መዳረስ አለብ ባይባልም ቢያንስ ግን በመድረክ ስማቸው የሚነሳ ደራሲያንና ድርሰቶች በዓይነት ቢበዙ መልካም ነውና ቢታሰብባት ለማለት ነው።

የመጨረሻው አስተያየት የዝግጅቱን የመድረክ አጋፋሪነት ምርጫና ዝግጅት ይመለከታል። በተለይ በዕለቱ መድረኩን የመራው አርቲስት አለማየሁ ታደሰ ግሩም እንደነበር መመስከር ይቻላል። ነገር ግን የክብር እንግዶችን ወደመድረክ ሲጠራና ሲያስተዋውቅ ልዩነታቸውን በእጅጉ አጉልቷል። በተለይም ገጣሚና ፀሐፊ ተውኔት አያልነህ ሙላቱን ለማስተዋወቅ የሄደበት እርቀትና አንጋፋውን ደራሲና ተርጓሚ ሳህለስላሴ ብርሃነማርያምን ለማስተዋወቅ የተንፋቀቀበት አካሄድ ለተመልካች አይመችም። ቢያንስ እንኳን ጋሽ ሳህለስላሴ ከሰሯቸው ስራዎች አንድ ሁለቱን በስም በመጥቀስ ማስታወሱ ማንን ገደለ?. . . በተረፈ ግን በቀጣይ በእጥፍ አድጋችሁ በጉጉት የምንጠብቀው ዓመታዊ የሥነ-ፅሁፍ ሽልማት ፕሮግራም ሆኖ እንደሚቀጥል ተስፋችን ነው። 

 

ከመዝናኛ ፕሮግራሞች ባለፈ በርካታ የሰብዓዊነት ተግባራት ላይ በመሳተፍና በማስተባበር የሚታወቅ ወጣት ነው። ይህን ተግባሩን በመመልከትም ይመስላል በአሜሪካን ሜሪላንድ ግዛት የሚገኘውና በሰብዓዊ ተግባራት ላይ የተሰማሩ አካላትን የሚሸልመው “DDEA - Humanitarian Award” የተሰኘ ተቋም በመስከረም ወር ለሚያካሂደው የሽልማት ፕሮግራም ከአገራችን ዕጩ አድርጎ የመረጠው።

“ታላቅነት ለሰብዓዊነት” በሚል ለሁለተኛ ጊዜ በአገራችን የተሰናዳው የምሥጋና እና የሽልማት ፕሮግራም የሃሳብ ጥንስሱን ያመጣው ወጣት መሳይ ሽፋ ይባላል። ይህ ወጣት ከዚህ ቀደም መሳይ ፕሮሞሽን (Mesay Promotion) በሚል ባቋቋመው ድርጅት ስር የፊልምና የሙዚቃ ስራዎችን ጨምሮ በርካታ ተግባራትን እንዳከናወነ ይናገራል። ከተግባራቱም መካከል አካል ጉዳተኞችን ያሳተፈው የአካባቢ ጥበቃ እንቅስቃሴ አንዱ እንደነበር ያስታውሳል። በዚህም ሥራ ላይ የቀድሞ የአካባቢ ጥበቃ ባለሥልጣን ዋና ዳይሬክተር ዶ/ር ተወልደ ብርሃን ገ/እግዚአብሔር ተሳትፈውበት ጥሩ የሚባል ውጤት የተገኘበት እንደነበር ይናገራል። በሌላም በኩል ለሙዳይ በጎ አድራጎት ድርጅት የተለያዩ ኩባንያዎች ያላቸውን ድጋፍ በማድረግ የገና ስጦታ እንዲያበረክቱ መድረክ በማመቻቸት ተቋሙ እንዲደገፍ ሰርቷል።

በቅርቡም ከወጣቶች ሁለንተናዊ እንቅስቃሴ ጋር በተያያዘ “መጤ ባህልን በማስወገድ ትኩረት ለኤች.አይ. ቪ/ ኤድስ እንስጥ” በሚል መሪ ሃሳብ ሥር ከአዲስ አበባ ኤች. አይ ቪ/ ኤድስ መከላከያና መቆጣጠሪያ ጽ/ቤት ጋር በጋራ በመሆን በሀገራችን የሚገኙ ታዋቂና ዝነኛ ሰዎች የተሳተፉበት ወጣቱን የማንቃት ሥራ በመስራቱ ከተለያዩ አካላት ምስጋና ስለማግኘቱም ይጠቅሳል።

ከመሰል የበጎ አድራጎት ተግባራት በተጨማሪ አሁን ላይ ለተከታታይ ዓመታት ከኢትዮጵያ ቀይ መስቀል ማህበር እና ከብሄራዊ ደም ባንክ አገልግሎት ጋር በመተባበር የደም ልገሳን በተመለከተ በአዲስ መንገድ በመንቀሳቀስ ላይ እንደሚገኝም አቶ መሳይ አስረድቷል። “ታላቅነት ለሰብዓዊነት” በተሰኘው የምሥጋናና የሽልማት ፕሮግራም ላይ የሚቀርቡ ሰዎች ለህዝባቸውና ለሀገራቸው በማንኛውም መስክ ታላቅ አስተዋፅኦ ላበረከቱ ሰዎች ምስጋና የምናቀርብበት ነው ያለው አቶ መሳይ፤ በተያያዘም በእነዚህ አንጋፋ ሰዎች ስም ህብረተሰቡ የደም ልገሳ እንዲያደርግ እንቀሰቅሳለን ይላል።

“ሰዎች በብዙ ጥረትና ልፋት ከበሬታና አንቱታን ሊያተርፉ ይችላሉ። ያንን ታላቅነታቸውን ደግሞ ለማህበረሰባዊ ችግራችን መፍቻ እንዲሆነ ብንጠቀምበት የተሻለ ውጤት ማግኘት እንችላለን፤ በሚል መንፈስ የጀመርነው ፕሮግራም ነው” የሚለው አቶ መሳይ፤ ከጅማሮውም የተሳካ መሆኑን ስለማረጋገጣቸው ያስረዳል። የመጀመሪያው “ታላቅነት ለሰብዓዊነት” ዘርፍ የክብር አምባሳደር ሆነው እውቅናና ሽልማት የተበረከተላቸው ዶ/ር ተወልደ ብርሃን ገ/እግዚያብሔር ነበሩ። በእሳቸውም ስም ህዝቡ የደም ልገሳ ፕሮግራም እንዲያደርግ ተጋብዞ የተሳካ ውጤት አግኝተናል ይላል።

በዚህ ዓመት ለሁለተኛ ጊዜ በሚካሄደው “ታላቅነት ለሰብዓዊነት” የምስጋናና የሽልማት ፕሮግራም ደግሞ አምባሳደር ሆነው የተመረጡት የሚሊኒየሙ የትውልዱ አምባሳደር እና አንጋፋው የማስታወቂያ ባለሙያ አቶ ውብሸት ወርቃለማሁ ናቸው። በእሳቸው ስም በተለያዩ የክልል ከተሞች በመዘዋወር የደም ልገሳ ፕሮግራም ተጠናክሮ እንዲቀጥል ከማስቻል ባለፈ በመገናኛ ብዙሃን ሊተላለፍ የሚችል የ30 ሰከንድ ደም ልገሳን የሚያስታውስ ማስታወቂያ ግጥምና ዜማ በመስራት ጋሽ ውብሸት ለፕሮግራሙ አስተዋፅኦ ማድረጋቸውን ይናገራል። ከዚህም በተጨማሪ በአፍሪካ ደረጃ ለመጀመሪያ ጊዜ የተከናወነ ነው የተባለለትን የእናቶች የእግር ጉዞ በመምራት “ልጄን ወልጄ መሣም እፈልጋሁ ደም ለግሱ” በሚል ሃሳብ በአቶ ውብሸት ወርቃለማሁ መሪነት በዘጠኙም ክልሎች በመዘዋወር መስራታቸውን ያስታውሳል። በዚህም እንቅስቃሴ ታላቅነትን በማክበር ማህበረሰቡ በደም ልገሳው ላይ ተረባርቧል ባይ ነው።

በያዝነው ወር መጨረሻ በሞዛይክ ሆቴል ይካሄዳል ተብሎ የሚጠበቀውን” 2ኛው ታላቅነት ለሰብዓዊነት” የተሰኘ ፕሮግራም አስመልክቶ በተሰጠው ጋዜጣዊ መግለጫ ላይ የመጀመሪያው ተሸላሚ የክብር አምባሳደሩ ዶ/ር ተወልደ ብርሃን ገ/እግዚአብሔር ተገኝተው ነበር። “ታላቅነት ለሰብዓዊነት” የሚለው አባባል እውነትም የታላቅነትን ምንነት በሚገባ የሚገልፅ ነው” ያሉ ሲሆን፤ ታላቅነት ለሰብዓዊነት ሳይሆን ለግል ጥቅም ብቻ ከሆነ ዘለቄታዊ ጊዜያዊ እንደሆነም ምሳሌ በመጥቀስ ጭምር አስረድተዋል። “ሰው የገደለ ሽፍታም ታላቅ ነኝ ብሎ ጉራውን ሊነፋ ይችላል” ያሉት ዶ/ር ተወልደ ብርሃን፤ የደም ልገሳን አስፈላጊነት በተለይም ለወጣቱ ትውልድ ማስተማር አስፈላጊ እንደሆነ በዝርዝር አስረድተዋል። አክለውም የመጀመሪያው “የታላቅነት ለሰብዓዊነት” አምባሳደር በመሆናቸው የተሰማቸውን ሲገልፁ፤ “የዚህ በጎ ተግባር አምባሳደር መሆን ከክብርም በላይ ነው፤ ምክንያቱም ተግባሩ በጣም አስፈላጊ ነውና” ሲሉ የራሳቸውን ገጠመኝ በማከል ተናግረዋል። በአንድ ወቅት በደርግ ዘመን መጨረሻ ገደማ በጥይት የመመታት አደጋ አጋጥሟቸው እንደነበር አስታውሰው፤ ህይወታቸውን ከሞት ያተረፈው የሚተካ ደም በማግኘታቸው እንደነበር አስታውሰዋል። “ደምን መለገስ የሰብዓዊነት ትልቁ መለያ ነው” ያሉት ዶ/ር ተወልደ ብርሃን ህብረተሰቡም የታላላቆቹን ፈለግ እንዲከተል ምክራቸውን ለግሰዋል።

በአሜሪካን አገር የሚገኘው የመዝናኛ እና የሰብዓዊ ተግባራት ላይ ያተኮሩ ሽልማቶችን የሚሰጥ ተቋም የመሳይ ፕሮሞሽን ባለቤትና ስራ አስኪያጅ የሆነውን ወጣትመሳይ ሽፋን ዕጩ አድርጎ መርጦታል። ስለመመረጡ የተሰማውን ስሜት እንዲያጋራን በጠየቅነው ጊዜ፣ “በእርግጥ መታጨት ደስ ይላል። ሽልማት ሲባል ልፋትህን በቅርበት የሚያይልህ እዚሁ በአገራችን ያለ ድርጅት ቢሆን የበለጠ ደስ ይለኝ ነበር። ምክንያቱም የምትሰራው ለሀገርህ ስለሆነ። ዕውቅናውም ከሀገር ቤት ቀድሞ ቢገኝ ጥሩ ነበር” ሲል ይገልጸዋል። በውጪ ሀገር የሚንቀሳቀሱ እንዲህ አይነት ሸላሚ ድርጅቶች የአንድን ሰው በጎ ተግባር እንደሀገር ብቻ ሳይሆን በአለም አቀፍ ደረጃ ይመለከቱታል የሚለው መሳይ፤ ዕጩ ሆነው መቅረባቸውን ካወቁ በኋላ አስፈላጊ ናቸው ብለው የተፈለጉ መረጃዎችንም በመስጠት የሽልማቱን ቀን በመጠባበቅ ላይ እንገኛለን ይላል።

በተለያዩ ሰብዓዊ ተግባራት ላይ የተሰማሩ ታዋቂ አርቲስቶችና ግለሰቦች ቢኖሩም “ታላቅነት ለሰብዓዊነት” የተሰኘው ፕሮግራም ግን አንጋፋዎቹ ላይ ያተኮረ ነው። ይህ ለምን ሆነ? በሚል ላቀረብንለት ጥያቄ አቶ መሳይ ምላሽ ሲሰጥ፣ “አንጋፋዎቹን የመረጥንበት ዋነኛው ምክንያት ታላቅነታቸውንና ታዋቂነታቸውን ለሰብዓዊ አላማ ከመጠቀም ባለፈ እግረ መንገዳችንንም ምስጋናችንን ለመግለፅ እንዲያመቸን በሚል ነው” ይላል። ይህንንም ሲያብራራ ከተለያዩ ዩኒቨርስቲዎች “የክብር ዶክትሬት” ሲሰጥ የሚመረጡት ሰዎች በሙያቸው ከ20 እስከ 25 ዓመታት ያገለገሉ መሆን እንደሚገባቸው አውቃለሁ ሲል ምሳሌ ይጠቅሳል። ይሁን እንጂ በአገራችን በአንድ ነጠላ ዜማም ታዋቂ የሆኑ አርቲስቶች ይኖራሉ የሚለው መሳይ፤ ደም ከመሰባሰቡ ባለፈ ታላላቅ የምንላቸውን ሰዎች ስብዕናም ለአዲሱ ትውልድ ማጋባት (ማሸጋገር) ፍላጎታችን ነው ሲል የአመራረጡን ሂደትና ምክንያት ያስረዳል።

በቀጣይ ስለሚኖረው “የታላቅነት ለሰብዓዊነት” የምስጋናና የሽልማት ፕሮግራም ከወዲሁ የተሻለ ዝግጅት እየተደረገ መሆኑን የሚናገረው መሳይ፤ የሽልማትና የምስጋና ፕሮግራሙ ከአንድ ወደ ወደአምስት ሰዎች በማሳደግ ይከናወናል ብሏል። ከቴአትር ጥበባት፣ ከአካዳሚክ ዘርፍ፣ ከሙዚቃ ዘርፍ፣ ከስፖርት ዘርፍና ከበጎ አድራጎት/ሰብዓዊነት ዘርፍ የተመረጡ ሰዎች በስማቸው የደም ልገሳና ችግረኛ የሆኑ ህፃናት ግልፅ በሆነ መስፈርት ተለይተው ዓመታዊ የትምህርት ወጪያቸው እንዲሸፈንላቸው እናደርጋለን ብሏል።

ይህን ፕሮግራም እዚህ ደረጃ ለማድረስ ያገዙትን አካላት በተለይም፤ የብሔራዊ ደም ባንክ አገልግሎት እና አምባሳደርነታቸውን በደስታና በክብር ተቀብለው ወደሰብዓዊነት ለቀየሩት አንጋፋ ባለውለታዎቻችን ምስጋናውን አቅርቧል። አክሎም ተባባሪ ድርጅቶችና በታላቅነት ጥላ ስር ሰብዓዊነትን ላሳዩ የህብረተሰብ ክፍሎች በሙሉ አብሮነታቸውም እንዳይለየው ጠይቋል።

Page 1 of 13

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us