“መፅሐፉን የፃፍኩት ሀቁን ለማስረዳት ነው”

Wednesday, 06 September 2017 13:49

                   

ባለታሪኩና የመፅሐፉ ደራሲ - ካሊድ አደም

 

“በሀገሬ ኢትዮጵያ ኋላቀር መሆኑን በመገንዘብና እጅግ በጣም ከፍተኛ ርብርብ ተደርጐ እንዲቀር የተደረገው የሴት ልጅ ግርዛት ከአስራ አንድ ዓመታት የአሜሪካ ቆይታ በኋላ ለልጄስ እመኛለሁ? ለመሆኑ በኢትዮጵያ ታሪክ [ወንድ] አባት ሴት ልጁን መግረዝ ባህል ነውን? ባላንጣዬና በጥላቻ የተሞላችው የቀድሞ ባለቤቴ በዚህ በመሠረተችው የሀሰት ክስ በጭፍን አምነው የተቀበሉት የአገሪቷ ሃያል የሕግ መወሰኛ ምክር ቤት አባላት የሴት መብት ተከራካሪዎች ከሳሽ እናቷ ከሁለት ዓመታት በኋላ የልጇን መገረዝ አወኩኝ ስትል አእምሯቸው በየትኛው ፍትሐዊ ህሊና ተቀበለ? ፍርዱን ለአንባቢያን እተዋለሁ።” (ገፅ፣ 21)

 

“ፍትህ ያጣ ዕንባ” ከወጣትነት እስከጐልማሳነት ኑሮውን በአሜሪካን ሀገር ያደረገውና በመሠረተውም ትዳር የአንዲት ሴት ልጅ አባት የሆነው አቶ ካሊድ አደም ያጋጠመውን ኢ-ፍትሐዊ ፍርድ በተመለከተ በቅርቡ ለንባብ ያበቃው በእውነተኛ ታሪክ ላይ የተመሠረተ መፅሐፉ ነው። በመፅሐፉ የመግቢያ ምዕራፎች ውስጥ “ፍትሕ ምንድነው?” ሲል የሚጠይቀው ባለታሪኩና የመፅሐፉ ፀሐፊ አቶ ካሊድ እንዲህ የሚል ሀሳብ አስፍሮ እንመለከታለን፣ “… የሰው ፍጡር ከፍተኛ ጉዳትን የመቋቋም ኃይል ውስጡ አለውና፤ ተርቦ ረሃቡን ይችላል። የሚደርስበትን ተፈጥሯዊ አደጋና ሐዘንም ይችላል። ነገር ግን የሰው ነፍስ ኢ-ፍትሐዊነትን መቋቋም አይችልም።” (ገፅ፤ 26)

 

“በፍፁም አስቤ በማላውቀው ጉዳይ ሴት ልጅህን ገርዘሃል ተብዬ፤ በተቀነባበረ ክስ ለአስር ዓመታት ታስሬያለሁ” የሚለው ካሊድ ከመነሻ እስከመድረሻ ያለ ህይወቱን ፊልም በሚመስል መልኩ በቅፅ አንድ ባቀረበው ታሪኩ እንካችሁ የህይወቴን ገጾች ብሎ ያስነብበናል።

 

የመፅሐፉን ምርቃት ተከትሎ ከፀሐፊው ጋር በርከት ያሉ የመገናኛ ብዙሃን የመገናኘት ዕድሉን አግኝተዋል። የዚህ ሰው ታሪክ አሁን ላይ በአማርኛ በተፃፈው መፅሐፍ ሳቢያ በአገር ውስጥ መነጋገሪያ መሆኑን ይቀጥል እንጂ፤ ቀደም ባለው ጊዜ የበርካታ ዓለም አቀፍ መገናኛ ብዙሃንን ቀልብ ስቦ እንደነበር ተገልጿል። “መፅሐፉን የፃፍኩት ሐቁን ለማስረዳት ነው” የሚለው ካሊድ፤ ክፍል አንድ ብሎ በጠቀሰው በዚህ መፅሐፍ ውስጥ አስተዳደጉን፣ የመኖሪያና የትምህርት አካባቢውንና የወጣትነት ህይወቱንና የስደት መንገዱን ሁሉ ይተርካል። ከዚያም በሀሰት ተቀነባብሮብኛል ያለውን የክስ ሂደት በዝርዝር በማስረዳት በአስራ አራት ምዕራፎች ከፋፍሎ በ455 ገጾች ይተርክልናል።

 

ለተቀነባበረው የሀሰት ክስ መነሻው ከቀድሞ ባለቤቱ ፎርቹኔት ዱቤ ጋር የነበረው ትዳር በፍቺ የመጠናቀቅ ዳር-ዳርታ እንደጀመረ በብስጭትና በበቀል ልቦና ተመስርቶ መሆኑን ያስታውሳል። የንብረት ክፍፍልና የልጅ ማሳደግ ጥያቄን በተመለከተ በፍርድ ቤት የሙግት ሂደት ላይ በነበረበት ወቅት [የቀድሞ ባለቤቱ] በጥላቻ የተሞላ ሀሰተኛ ክስ ለማቀነባበር ከቤተሰቦቿ ጋር በማበር መንቀሳቀሷንም ይገልፃል። በክርክር ሂደቱ ህፃን ልጁን በፍፁም ስላለመግረዙ በቂ ነው የሚላቸውን መረጃዎች ለፍርድ ቤቱ ማቅረብ ቢችልም፤ ተሰሚነት ማግኘት አለመቻሉን የሚናገረው ካሊድ፤ “የኔን ክስ በጣም ልዩ የሚያደርገው በክሱ ላይ የሚቀርቡት መረጃዎች ሁሉ በምን አይነት ሁኔታ ተንደው እንዲወደቁ መደረጋቸውን ስትመለከቱ ትረዳላችሁ።” ይላል። ከዚህም ባለፈ በሰበር ሰሚ ችሎቱ ወቅት ጠበቆቹ የአሜሪካንን ሕገ-መንግስት ስድስተኛው አንቀፅ ሙሉ በሙሉ ተወርውሮ የነበረበት ሁኔታ እንደነበር በግልፅ ታይቷል ሲል ይገልፃል።

 

በወቅቱ በፍርድ ቤት ይካሄድ የነበረውን ክርክር የሚያስታውሰው ካሊድ፤ ጉዳዩ ፖለቲካዊ ይዘትም አለው ብለው የሚያምኑ ወገኖች እንደነበሩም ያስታውሳል። ይህንንም አስተሳሰብ የሚጋራው እንደሆነ ይናገራል። ገርዘሃታል የተባለችው ልጁ አሚራ ካሊድ እንደምትባል አስታውሶ፤ አሁን ላይ እድሜዋ 17 ዓመት እንደሆናትም በናፍቆት ተሞልቶ ይናገራል። ከልጁ ከተለየ 10 ዓመታትን ያሳለፈው ካሊድ፤ የሀሰት ክሱ የተመሠረተበት ልጁ የሦስት ዓመት ከስድስት ወር ህፃን ሳለች መሆኑንም ሲቃ እየተናነቀው አስረድቷል።

 

“ፍርድ ቤቱ በፃፈው አምስት ገፅ ወረቀት ብቻ ሀብት ንብረቴን አጥቼ ለከሳሽ እንዲሰጥ ከማድረጉም ባለፈ ልጄን እስከማጣት ደረጃ አድርሶኛል” ሲል በቁጭት ተናግሯል። ከምንም በላይ አስፈሪ በነበረው የአሜሪካን እስር ቤት ቆይታው እንደሚያዝን የገለፀው ካሊድ፤ ዛሬ ለደረሰበት ቀንና ፅናት ያበቃውና ምስጢር ሲገልፅም “ከምንም በላይ የመኖር ፍላጐቴ እና ይህንን የተደበቀ ሐቅ የመናገር ጉጉቴ ሁሉን ነገር ችዬ አሁን ድረስ እንድኖር አስችሎኛል” ብሏል። በእስር ቤት ቆይታው የነበረውን ፈተና በተመለከተ “ጉነት ካውንቲ የእስር ማቆያ ክፍል” (Gwinnet County Court’s Holding Cell) በተሰኘው አምስተኛ ምዕራፍ ውስጥ የተገለፀውን አንቀፅ እንመልከት። “… ሳይኮሎጂስቷ በእርጋታ እንዳስብ በተቻለኝ መጠን እረፍት ማድረግ እንዳለብኝ፣ ከዓይኔም ድካም እንዳዩ ነገሩኝ። እኔ በሁኔታው ግራ ስለተጋባሁ በዚህ ዓይነት ክፍል ውስጥ ምን አይነት እረፍት ማድረግ አንደምችል ጠየኩ።” “ክፍሉ ይቀዘቅዛል፤ ብርድልብስ የለውም በዚህ አይነት ለመተኛት ስለማልችል የምለብሰውን ብርድልብስ እንኳን ቢሰጡኝ?” ሳይኮሎጂስቷ ለጥያቄዬ መልስ በመስጠት፤ “ይህ ክፍል የራስን ማጥፋት ለመከላከል (Suicide watch) ክፍል ስለሆነ ብርድልብስ አይፈቀድም። ባይሆን የእንቅልፍ መድሐኒት ላዝልህ እችላለሁ።” (ገፅ፤ 217) ሲል አስከፊውን ጊዜ በመፅሐፉ ገልጿል።

 

ከክሱ በፊት ለአስራ አራት ዓመታት በአሜሪካ በነፃነት ይኖር የነበረው ካሊድ አደም፤ የአሜሪካንን መሬት ሲረግጥ የ16 ዓመት ጐረምሳ እንደነበርም ያስታውሳል። የኮሌጅ ትምህርቱን እንዳጠናቀቀም በተለያዩ መስኮች በርካታ ስራዎችን መስራቱንም ይናገራል።

 

“ልጄን እጅግ በጣም ነው የማፈቅራት፤ በተለያዩ ማህበራዊ ሚዲያዎች እንደምመለከታት ጐበዝና ቆንጆ ልጅ ሆናለች። ገና በአራት ዓመቷ በእንዲህ ያለ ሁኔታ ብንለያይም ሁልጊዜ ግን ስለእሷ አስባለሁ” የሚለው የ“ፍትህ ያጣ ዕንባ” መፅሐፍ ደራሲው ካሊድ፤ ልጁ በተጠና ሁኔታ በአባቷ ላይ ጥላቻ እንዲያድርባት መደረጉንም በጠበቆቹ አማካኝነት በማስረጃ ለፍርድ ቤት ማቅረቡንም ይገልፃል። “ምናልባትም ከአመት በኋላ ማለትም አስራ ስምንት ዓመት ከሞላት አባቷን የመፈለግ ሙሉ መብትና ነፃነት ስለሚኖራት፤ አንድ ቀን እንገናኛለን የሚል ተስፋ አለኝ” ይላል።

 

በአሜሪካ ኑሮው ብዙ ቢያሳልፍም ከመኖሪያ ፍቃድ ውጪ የዜግነት ጥያቄ አቅርቦ እንደማያውቅ የሚገልፀው ካሊድ፤ ምናልባትም ይሄ ነገር “የቀድሞ ባለቤቱ አሜሪካዊት” በመሆኗ ጭምር ክሱን ሳያከፋበት እንዳልቀረ ይገምታል። በሌላ በኩል ደግሞ እንኳንም ዜግነት አልጠየኩ የሚለው ካሊድ፤ ምናልባትም ከእስር ከወጣው በኋላ አሜሪካዊ ሆኜ ቢሆን ኖሮ አሁንም ለአገሬ ምድር አልበቃም ነበር ሲል ቀሪዎቹን አምስት የቁም እስር ዘመናት በሀገረ አሜሪካ የማሳለፍ ግዴታ እንደነበረበት ይጠቁማል። አሁን ላይ አሜሪካንን ስታስብ ምን ይሰማሃል? ተብሎ የተጠየቀው ካሊድ፤ “አሜካንን ሳስብ እስር ቤት ነው ትዝ የሚለኝ” ሲል ከቤተሰቡ ከሀገሩና ከወገኑ ርቆ በጭለማ ክፍል ውስጥ ያሳለፋቸው መራር አመታት በቀላሉ ከህሊናው እንደማይጠፋ ይገልፃል። የአስር ዓመታቱ የእስር ጊዜ ከባድ እንደነበር ደጋግሞ የሚገልፀው ካሊድ አዕምሮውን በስራ ለመወጠር ብዙ ስራዎችን ይሠራ እንደነበር፤ ቀደም ብሎ ይማር የነበረውን ትምህርት በተልዕኮ በመቀጠል ከሉዚያና ስቴት ዩኒቨርስቲ  እና ከካሊፎርኒያ ስቴት ዩኒቨርስቲ በአካውንቲንግ እና በማኔጀመንት ሁለት ዲግሪዎችን በእስር ቤት ቆይታው ተምሮ ስለማጠናቀቁ ይገልፃል። ከዚህም ባለፈ ክፉውን የእስር ጊዜ ለመርሳት ሲል በርካታ መፅሐፍትን የማንበብ አጋጣሚውን እንደተጠቀመበት ካሊድ ያስረዳል። “ካነበብኳቸው መፅሐፍት ጥንካሬን፣ የሰዎችን ልምድ፣ በማግኘቴ ፅናት አግኝቼባቸዋልሁ” ይላል።

 

“ፍትህ ያጣ ዕንባ” የተሰኘውን መፅሐፍ ወደ እንግሊዝኛ ቋንቋ የመተርጐም ሃሳቡ አለህ ወይ? ተብሎ የተጠየቀው ካሊድ ሲመልስ፣ “የመፅሐፉ የተፃፈበት ዋናው አላማ የኢትዮጵያ ሕዝብ እውነቱን እንዲያውቅ ነው። በኔ ክስ ምክንያት ብዙ ኢትዮጵያውያን አብረውኝ ወጥተው ወርደዋል፤ ለፍተዋል። እነሱን ጨምሮ የኢትዮጵያ ሕዝብ ሐቁን እንዲያውቅ የፃፍኩት ነው። በጅምላ የጠፋውን የኢትዮጵያውያን ስም እንዲታደስና ሐቁ እንዲወጣ በማሰብ፤ አይዟችሁ ለማለት ነው የፃፍኩት። ወደፊት ሁኔታውን አይተን በእንግሊዝኛ ተተርጉሞ ለአሜሪካ ህዝብ ሊቀርብ ይችላል” ብሏል።

 

“መፅሐፉ የበርካቶችን ጥያቄዎች እነደሚመልስ ተስፋ አለኝ” የሚለው ካሊድ፤ በስልክና በኢ-ሜይል ለሚደርሱት ጥያቄዎች በመረጃና በማስረጃ የተደገፈውን “ፍትሕ ያጣ ዕንባ” መፅሐፍ በመፃፍ የታላቋን አገር አሜሪካንን የፍትህ ጉድለቶች ሚዛን ላይ አስቀምጦልናል። ይህን መፅሐፍ በእስር ላይ እያለ ማሰናዳት መጀመሩን የሚያስታውሰው ካሊድ፤ ነገር ግን ጠበቆቹ ጉዳዩን የበለጠ “ውስብስብ ያደርግብሃል” በሚል እንዳያዘገዩትም አስረድቷል።

 

“ፍትህ ያጣ ዕንባ” መፅሐፍ የተሰናዳው ሐቁን ለኢትዮጵያ ሕዝብ ለማስረዳት ነው የሚለው ካሊድ፤ ወደፊትም የኔ እውነት ሲገለጥ ካሳ ሳይሆን የፍትህን የበላይነት ማሳየት ትልቁ አላማዬ ነው ብሏል። በህይወቱ ሙሉ መስዋዕትነት ለመክፈል የተዘጋጀበት ጉዳይ መሆኑን በማስረዳት፤ ሐቁ ይፋ ወጥቶ የህሊና እረፍት የሚያገኝለትን ቀን በመናፈቅ ላይ እንደሚገኝ በአፅንኦት ይናገራል።

ካሊድ አደም በእስር ላይ በነበረበት ወቅት በአገረ-አሜሪካ በእርሱ ህይወት ላይ የተመሠረተና “Mutilated kalid” (ካሊድን መበጣጠስ) በሚል ርዕስ ስር የጆርጂያ ስቴት ዩኒቨርሲቲ ፕሮፌሰር ቻርለስ መፅሐፍ አሰናድተው ነበር። በ2003 (እ.ኤ.አ) በአማዞን የመፅሐፍት የድረ-ገፅ ሽያጭ የቀረበው ይህ መፅሐፍ፤ የካሊድን የችሎት ሂደት ተንተርሶ በአመዛኙ ፖለቲካዊ እንድምታውንና ሕጉን በመፈተሽ ላይ አተኩሮ የተዘጋጀ ስራ እንደነበርም ካሊድ ተናግሯል።

 

“ብዙ መፅሐፍትን ከማንበብ ባለፈ ደራሲ ነኝ ማለት አልችልም” የሚለው ካሊድ፤ ብዙ የማንበብ ልምዴ ነው ይህንን መፅሐፍ ለማዘጋጀት የረዳኝ ሲል ስለመፅሐፉ አዘገጃጀት ተናግሯል። አክሎም “ከሁሉም በላይ አንድ ሰው ፍትህ አጥቶ ሲንገበገብ እውነቱን በፅሁፍ ቢገልፀው ይሻላል በሚል ፅፌዋለሁ” ብሏል። እናም ሥነ-ጽሁፋዊ ይዘቱን ለባለሙያዎቹ መተውን አስረድቷል።

 

ከዚህ ሁሉ የፍትህ እጦትና የእስር ስቃይ በኋላ አሁን ላይ “ነፃ ነህ፤ የተፈፀመብህ ሁሉ ስህተት ነው” ብትባል ምን ይሰማሃል ተብሎ የተጠየቀው ካሊድ፤ “ደግሞ የተፈጠርኩ ያህል ይሰማኛል” ብሏል። አሁን ላይ “ፍትህ ያጣ እንባ” የተሰኘ መፅሐፉ ለንባብ ካበቃ በኋላ ባስተካክለው ብለህ የምትቆጭበት ነገር ይኖር ይሆን በሚል ለቀረበለት ጥያቄም፤ “ይህ መፅሐፍ ክፍል አንድ ነው። ሙሉ ታሪኬ ተተርኮ አላለቀም። ይህ ስራ በመጀመሪያዎቹ ሰባት የእስሬ ዓመታት የፃፍኩት ነው። ነገር ግን ቀጣዩ መፅሐፍ የበለጠ ሙሉ ያደርገዋል ብዬ አምናለሁ። አሁን ግን በፍፁም ቀረ ብዬ የምቆጭበት ሀሳብ የለም” ብሏል።

 

አሁን ወደአገሬ በሰላም በመመለሴ ቤተሰቦቼንና ወገኖቼን በመገናኘቴ በጣም ደስተኛ ነኝ የሚለው ካሊድ፤ በወገኖቼ መሀል ስረማመድ መንፈሴ በእጅጉ እየታደሰ እንዳለም ይሰማኛል ባይ ነው። የ“ፍትህ ያጣ ዕንባ” መፅሐፍ ደራሲና ባለታሪክ ካሊድ አደም የስኬት ህይወት እንዲገጥመው እኛም በዝግጅት ክፍላችን ስም እንመኝለታለን።

* ይህ መፅሐፍ ፍትህን እስከ ሲኦልም ቢሆን ለመፈለግ ቆርጦ የተነሳን ሰው ታሪክ የሚተርክ ዳጐስ ያለ ስራ ነው።

ይምረጡ
(1 ሰው መርጠዋል)
1734 ጊዜ ተነበዋል

Sendek Newspaper

Bole sub city behind Atlas hotel

Contact us